Skip to main content

Full text of "Sancti Aurelii Augustini Hipponensis episcopi Opera omnia : post Lovaniensium theologorum recensionem castigata denuo ad manuscriptos codices Gallicanos, Vaticanos, Belgicos etc. necnon ad editiones antiquiores et castigatiores"

See other formats 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  preserved  for  generations  on  library  shelves  before  it  was  carefully  scanned  by  Google  as  part  of  a  project 
to  make  the  world's  books  discoverable  online. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  expire  and  the  book  to  enter  the  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subject 
to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expired.  Whether  a  book  is  in  the  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 
are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  culture  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discover. 

Marks,  notations  and  other  marginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  file  -  a  reminder  of  this  book's  long  journey  from  the 
publisher  to  a  library  and  finally  to  you. 

Usage  guidelines 

Google  is  proud  to  partner  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  the 
public  and  we  are  merely  their  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  this  resource,  we  have  taken  steps  to 
prevent  abuse  by  commercial  parties,  including  placing  technical  restrictions  on  automated  querying. 

We  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  We  designed  Google  Book  Search  for  use  by  individuals,  and  we  request  that  you  use  these  files  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfrom  automated  querying  Do  not  send  automated  queries  of  any  sort  to  Google's  system:  If  you  are  conducting  research  on  machine 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  large  amount  of  text  is  helpful,  please  contact  us.  We  encourage  the 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attribution  The  Google  "watermark"  you  see  on  each  file  is  essential  for  informing  people  about  this  project  and  helping  them  find 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatever  your  use,  remember  that  you  are  responsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
because  we  believe  a  book  is  in  the  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countries.  Whether  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  we  can't  offer  guidance  on  whether  any  specific  use  of 
any  specific  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearance  in  Google  Book  Search  means  it  can  be  used  in  any  manner 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liability  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Google's  mission  is  to  organize  the  world's  information  and  to  make  it  universally  accessible  and  useful.  Google  Book  Search  helps  readers 
discover  the  world's  books  while  helping  authors  and  publishers  reach  new  audiences.  You  can  search  through  the  full  text  of  this  book  on  the  web 


at|http  :  //books  .  qooqle  .  com/ 


nnj 


PATROLOGLE 

—  CURSUS  COaiPLETUS 

■mt 
BIBLIOTHKCA  0NIVBR8AUB.  INTKGRA,  ONIFORMIS.  COMUODA,  OBGONOMIGA. 

mm  SS.  PATRUM,  DOGTORUM  SGRIPTORUMQUE  GGGLESIASTIGORUU 

AB  JEVO  APOSTOLICO  AD  INNOCENTII   III  TEMPORA 

FLORUBnUNT; 

RECUSIO   CHROP70L061CA 

OMNIUM  QUiE  CXSTITERE  MONUMCNTORUM  CATIIOLICiE  TRADITIONIS  PER  DUODEOM  PRIORA 

ECCLESIiE  SiECULA, 

JUXTA  BDITIONES  ACCURATIS8IM4S,  INTER  8E  CUMQUE  NONMULLIS  COOICIBUS  NAlfUSCIIirTIS  COLLATAS, 

PERQUAM   DILIGHMTER  CAfiTIGATA; 

DISSERTAT10NIBU8,  C0HMENTARI18  LECTIONIDUSQUE  VARIANTIBUS  CONTIlfENTBR  ILLUSTRATA  ; 

OMNIBUS  OfERIKUS   POST    AMPLISS1MA8   EDITIONES  QUiE   TRIBUS   NOVIS8IMI8  SiBCQLIS  DCUENTUR   AB80LUTA8 

DETECTI8,   AUCTA; 
INPICIBU8  PARTICULARIDUS  ANALTTICIS,   8i:<IGUL0S  SIVE   TOMO^  8ITE  AUCTORtS  ALICUJU8  HOMBMTI 

SUDSF.QUENTIBUS,   DONATA ; 

CAPITUI.1S  INTRA    IPSUM   TBXTUM   RITE   DlSPOSITIS,  NECNON   ET   TITULIS  SINGULaRUM   PAGINARUM   MARGINBtt 

8UPERI0REM   DISTINGUENTIDUS  SUBJECTAHQUE   MATERIaM  SICNIFICANTIBUS,    ADORNATA  ; 

OPERIDUS  CUN   bUBIIS   TUH   APOCRTPIIIS,   ALIQUA  VERO  AUCTORITATB  IN   ORDINB  AD   TRADITIONEN 

ECCLESIASTICAM   P0LLENTIBU8,  AMPLIFICATA  ; 

bUOHUS   INDtCIRUS  GENERALIBUS  LOCUPLETATA-:  ALTERO  SCILICET   REKUM,   QUO  COIttULTOv  QUIDQUI» 

UNU8QUIBQUR  PATRUM  IN  QUODIIBET   TIIEHA   SCRIPSERIT   UNO   INTUITU  CONSPIClATUR ;  ALTBRO 

SCRIPTURiE  SACRi£«  ex  quo  lectori  cohperire  sit  odviuh  quinam  patrbb 

ET  IN  QUIBUS  OPERUM  SUORUM   LOCIS  SINGULOS  SINGULORUM   LIBROBUM 

SCRlPTURiC   TEXTUS  COMHENTATl   SINT. 

CDTtO  ACCURATI88INA,  CiBTERIBOOB  OMNIBUS  FACILE  ANTEPONENDA,  81  PERPENDANTUB  :  CnABACTBMUM    NITIDITAS 

rilARTiC    QUALITA8,   INTEGRITA8  TEXTUS,    PERFECTIO  CORRECTIONIS,  OPERUM  RECUBORUN    TUH   TARIBTA8 

Ttltt  NUHRRU8,  FORMA  TOLUMINUM   PERQUAM  CONHODA  SIBIQUE  IN  TOTO  0PER18  DECUR8U  CONSTANTBB 

8IHILIS,PRKTii  EXIGUITAS,  PRiBSERTIHQUE  ISTA  COLLECTIO,UNA,  UETIIODICA  ET  CnRONOLOGICA , 

8KXCENT0BUM    FRAGNENTORUM     OPUSCULORCMQUB    HACTENUS     IIIC     ILLIC    SPARSORUNt 

PRIHUH  AUTEN    IN    N08TRA    DIDLIOTIIECA  ,   EX   OPERIDUS    AD    OHNES  iBTATES, 

L0G08»  LINGUA8  FORHASQUE  PERTINCNT1BU8 ,  COADUNATORUN. 

SERIES  SECUNDA, 

ifi  QUA  PRODEUNT  PATRE5,  DOcfORES  SCRIPTORESOUE  ECCLESliB  LANNiB 
A  GUEGOUIO  MAGNO  AD  INNOCENTIUM  UL 

Kccuraufc  3*^^*  STlisnCf 

■  IS&IOTBSOJB    OLBIII    UBIIVSllOJi» 

iivi 
CUR8UUU  COMPLBTOIIUM  IN  8IRGUL08  8CIENTIJS  ECCLI8IA8TICJE  RAMOB  IDITOEI. 


rATNOLOGU  BINA  BDITiORITmBMANDATA  EST,  ALIANBMPB  LATINA»  ALIA  ORJBCO-LATINA.— TVNBCNT 
HILLB  BTTBBGBNTIB  nUBCtt  glXAGlNTA  ET  DUCBNTA  VOLUMINA  BDITIONIS  LATINiB;  OGTINGBNTIB 
RT  MILLB  TBBCBNTA  UJKO-LATINiB.  —  MBRB  LATINA  UNIVBB808  AUCT0RB8  TUM  OCCIDBNTALBBp 
TUM  OBIBNTALBi  IQOIDU  AMPLBCTITUB  ;  Hl  AUTEM,  IN  BA^SOLA  TBB810NB  LATINA  DOKANTUBi 


S   MARJIKUS.LEG.IONENSIS  PRESBYTER. 


EXCODEBATOR  ET  VENIT  APUD  J.-P.  Mlf.NE  EDITOREM , 
IN  VLV  DICTA  D^xmOlSE,  PROPE  PORTAM  LUTETIiE  PARISIORUM  VULGO  DENFER  NOMINATAH. 

8EU    PKTIT-MONTROl-GR. 
1853 


m. 


S^CULUM  XIII 


SANCTI MARTINI 

LEGIONENSIS 

PRESBYTERI  ET  CANONICI  REGULARIS 

ORDINIS  SANCTI  AUGDSTINI 

n  REGW  mim  umensi  d.  isiDoito  ■sriUJNsi  s4cro. 

OPERA  OM]\IA, 

tCGOTIJS   miMDlf  IH  LUC::ilI  RDITA    TTPI8  D.     AHTOnil  ESPINOSA,    ANRO    DOlinil    1782»  JUXTA 
nEMPULR   BX    AUTOeftAPBO    TBANSCRIPTUM    JUS8U    KXCKLLBHTISSIMI    DOMIITI    D.    FBAIfCISCI 

ANTOBU  LORENZANA,  wtc.9  nc.,  btc. 


ACCURANTE  J.-P.  MIGNE, 

BIBLIOTHMCJB     CLBBI     UMIVMBSiB 

6IVK 
CUB8UUH  GOMPLBTOBUM  IB  8I1I6ULOS   SCIBNTIA   BCCLBSUSTICA   KAMOS    BDITOBV. 


TOMUS  UNicus; 


r"'  *  TBBIT   7  FBABCI»  GALLICIS. 


EXCUPEBATUR  ET  VENIT  APUD  J.-P.  MlfcNTETEDlTOREM 
IN  VIADIGTA  ir AirBO/SE,PROPErORTAM  LUTCTLE  PARISIORUM  VULGO  D^EiVFEA  NOMINATAU 


SBU   PBTIT-MOBTROUGE. 

1865 


ELENCHUS^ 


juoroiufli  EK  oFOttjflg  Qtn  m  w>o  t4Ih>  Oovm  Oo^rliiiJifu*. 


S.  HARTINDS  LEGIONENSIS  PRESBYTER. 
SMtitiMs.  Ctl,  37-lS5a 


,^ 


.r:.-:    n::1/:-. 


Ei  Typl»  L.  MiGiis,  au  retii-Moniroiige» 


TYPOGRAPHUS  LECTORI. 


Opera  S.  Martini  presbyteri,  atque  iub  Regula  S,  AugHstini  canonici  in  regio  ceenobio  Legionen$i  D,  Isi^ 
doro  nuncupaio,  nunc  primum  in  lucem  profeniniurt  nempe  post  uxferme  iteculorum  ipatiumab  eorum 
lucubratione  decursum.  Et  sane  dudum  est ,  cum  viri  de  republica  Chriitiana  optime  meriti  huju»  operis  in 
publicum  evulgandi  desiderio  tenebantur.  Prve  asteris  vero  canonici  regulares ,  qui  S.  Isidori  coenobium  inco^ 
lebanty  id  pracipue  in  volis  habuerunt,  ut  sodalis  et  coUegas  gui  Martini  monumenta  in  vulgus  ederentur.  Sed 
incassum  M artinianam  editionem  conaii  sunt:  nam  res  bona  infaustis,  ut  aiunt^  avibus  auspicata  ad  opta» 
tum  exitum  non  pervenit,  Nos  autem^  cum  horum  operum  absolutum  haberemus  exemptum^  non  ignobilibus 
notis  adornalum,  jussu  exceltentissimi  D.  D.  Francisci  Antonii  archipra:sulis  Totelanij  et  ex  ipsofonte  sum^ 
ma,  si  quce  unquam,  fide  ac  diligentia  exaratum,  firmiter,  incunctanterque  decrevimus  ut  quamprimum  ex 
officina  nostra  typographica  prodiret,  Nec  in  ejusmodi  deliberatione  capessenda  immatura  celerilate  et  arbi' 
tratu  nostro  tautummodo  ducti  sumus^  sed  hominum  eruditione  prcestantium  consilio  atque  opiniotu  exspe* 
ctatis.  Qui,  postquam  vota  nostra  commendassent,  ne  ab  inceptis  abiremus  qua  hortamentis,  qua  rationibus 
validis  animum  impulerunt.  Quod  volenti  dictum  est. 

Habes  itaque,  lector  benevole,  opera  S.  Martini  sub  preto  nostro  diligenter  excusa;  ex  quorum  assidua 
iectione  uberrimos  virtutis  fructus  exhaurire  valeas.  Hic  etenim  purioris  ethices  fundamenta  jaciuntur;  hic 
Christiantt  phitosophioe  dignitas,  velut  in  tuto  posita  verilatis  radios  undequaque  diffundit,  Vnde  nil  ad 
catholicce  religionis  normam  non  exactum^  nil  ijuod  morum  sanclimoniam  non  redoleat,  offendes,  Nec  mirum: 
Msus  est  enim  auctor  in  propriis  libris  condendts,  ut  alios  missos  faciamus,  SS.  Gregorii,  et  Isidori  doctrina^ 
insupcr  et  Mag.  Se*itent,  Summa  Theologica ;  ex  quorum  uberrimo  campo  optima  quwque  scite  admodunt 
ei  prudenter  selegit.  Si  quando  tamen  mutila  qu(edam,  e  suis  sedibus  qumdam  deturbata  deprehendas^  id 
amanuensium  inscitice  ascribendum  censemus,  nisi  si  Martinus  noster  non  tam  liilorum  DD.  verba  quam 
sensum  excerpsisse  videatur.  Ut  ut  sit,  omnia  ad  proprii  auctoris  mentem*  consentanea  reperimus  :quocirca 
religioni  duximus  aliquid  immutare, 

Sed  ex  Scripturcs  sacras  penu  uberiorem  sibi  eruditionis  copiam  vendicavit  Martinus ,  in  cujus  penetralia 
scruiandoy  seu  accurate  enodando  totus  esi,  Utriusque  legis  arcana  diiiaenter  exponit;  prophetarum  vatici" 
nia  in  apertum  producit :  Judteorum  eventus,  velut  totidem  D,  N.  Jesu  Christi  /iguras,  juxta  sensum  alleao' 
ricum  edisserit,  ejusdemque  divinitatem  tot  Syna^ogm  Patrum  factis  antiquitus  preesifuatam  adversus  Ju^ 
daicas  expostuiationes ,  argumentis  hinc  inde  petttis ,  statuit  et  firmat.  Qum  cum  ita  «tiU,  hine  fore  confidim 
mus  non  modicam  frugem  ex  liujus  iibri  editione  capiendam. 

Ad  genus  dicendi  quod  attinet,  iiiud  Cypriani  effatum  usurpare  non  pigei.  <  Jnjudieiis  •  in  eoncione  pro 
rostris  opuienta  facundia  voiubiii  ambitione  jactetur,  cum  de  Domino  Deo  vox  est,  vocis  pura  sinceritas  non 
eioqueniioe  viribus  utitur  ad  /idei  argumenta^  sed  rebus.,.,  Accipe  non  diserta  sed  fortia ,  nec  ad  audienlio! 
popuiaris  iilecebram  cuito  sermone  fucata,  sed  ad  divinam  induigentiam  pradicandam  rudi  veritate  simpii^ 
cia.  »  Pra^terea,  notum  habent  bonarum  artium  cultores,  quantum  humance  iiiterm  Mariini  (etate  iangue^ 
rent,  ul  proinde  cum  primis  Ecciesia  Patribus  in  oraiionis  prtestantia  eum  conferre  hon  ausim.  Id  mirum 
esse  non  poterit  obscuri  iiiius  temporis  rationem  habenii,  in  quo  non  scientiarum  iranquiiiitas^  sed  armorum 
motus  et  fragor  Hispaniw  nostras  iractus  ,  vicos  ,  frequentiores  auoque  urbes  occupabai, 

Pra>ens  volumen  quatuor  lantum  sermonibus  absoivitur :  uliimum,  qui  secundus  de  Nataii  Domini  in^ 
scripius  est,  seclicnibus  distinctum  damas  T^rcceunte  signo  §.  Ad  sectionem  quamque  summa  Sprcemittitur ^ 
bretiter  ibi  contenta  exprimens.  Quoe  <fuia  in  aiiquibus  desiaerabatur,  nunc  adjecta  fuit  in  utiiitaiem  iegen^ 
tis.  Qui  M artini  gesta^  studia,  peregrtnationes  demum  reiigionis  ergo  suscepias  scire  desideraitipsius  Viiam 
per  Lucam  Tudensem  ejusdem  instituti  canonicum  exaratam  evoivere  potest^  quam  in  hujus  operis  iimine  ap^ 
poni  curavimuSf  quwque  instar  proiogi  absolutissimi  esse  queat.  Vaie  tgiiur,  el  iaborem  nosirum  cequi  boni" 
que  consuie. 


VITA  SANCTI   MARTINI, 


SGRIPTA 


A  LuGA  diacono  le^ionensi,  poslea  Tudensi  episcopo ,  dum  esset  oanonicus  regularis 
Sancti  Augustini  in  regio  CiBuobio  Legionensi ,  sancto  Isidoro  nuncupato  ;  atque  ex 
opere  quod  inscribitur  :  De  miraculis  S,  Isidori^  desumpta. 


CAPITULUM  PRIMUM.  A  inlerno  fere  idiola,  sod  virtutum  operibus  sapien- 

^     ..       ^    ,    .  .    ..^.        .  j.  lissime  florebat  insiguis.  llic,  quamvis  essct  eccle- 

QnaiiUr  B.  Istdorus  mtrabtttter  dedti  saptenttam  siaslicis  officiis  doctus,  et  ut  dictum  est,  inlcrnum 

B.  Marttno  canonico   sui   monastertt,   medtante  Scripturarum   non  caperet   inlellecluin,  tanquam 

parvo  iibro,quemipsumdevorarecompuiit,  \\\q  q^i  gramraaticorum  scholas  unquam  niinime 

Eodem  tempore  vencrabilis  vitsK  Marlinus  prcs-  freqiientaverat,  tamen  inhierat  (i)  ci  intelligendt 

byter,  canonicus  ejusdem  monaslerii,  quem  paulo  sacras  Scripluras  suinmum  desidcriuin,  et  oratio- 

ante  supcrius  meinoravi,  intellcctu  Scripturarum  nibus  et  jejuniis  insistebat,  serviens  Doiuino  die  ac 

(1)  Sic  codex  pro  inerat 


U^ 


PATROL.   CCVIII. 


il 


S.  MARTINI  LEGIONENSIS 


42 


noclc  in  spirilu  yeriiatis  (^Luc.  ii).  Sed  dum  nocte  A  ininis  promptttm  faciens  pnBmunivit ;  in  juy,  nlute 


quadam  pervigil  orationi  insisteret,  apparuit  ei 
bealiis  doctor  Isidorus  ferens  parvulum  librum  in 
manibus,  et  dixit  illi  :  c  Accipe  bunc,  dilecte  mi, 
et  comede ;  et  dabit  tibi  Dominus  sacrarum  scien- 
tiam  Scripturarum,  quia  Gdelis  et  justus  inventus 
es  in  domo  eius  (Matth.  xxv).  Obtinui  etiam  a  Do- 
mino  Jesu  Ghristo  ut  accipias  quidquid  a  Deo  pe- 
tieris  (Joait.  xvi);  et  eris  consocius  miraculorura, 
quaeDomimis  per  me  in  bac  Ecciesia  operatur.  Ego 
sum  Isidorus  nujus  loci  patronus,  ei  ea  quae  te  Spi- 
ritus  sanctus  docuerit,  studebis  in  gloriam  Ghristi 
nominis  propinare.  > 

Martinus  autem,  ut  erat  columbinae  simplicitatis, 
verebatur  comedere  libriim,  ne  forte  tali  cibo  regu- 
lare  jejiinium  solveretur.  Tunc  sanctus  confessor 
accipiens  mentum  ejus,  librum  eum  compulit  devo- 
rare,  et  ita  inilaminatus  est  totus,  ut  sibi  videretur 
quod  esset  quasi  ferrum  candens  in  igne.  Quo  per 


paticntia,  obedientia  et  bamilitate  ditavit,  et  iii 
senectule  ac  seBio  sapientiae  et  intellectus  spiritu 
illustravit»  atque  m  omni  aetate  bunc  veritatls  tes- 
tem  et  arhletam  fortissimum  roboravit,  ut  vere 
cunctis  dctur  intellipi,  quod  in  salutem  roultaruiii 
gentium  divina  gratia  hunc  vitx  fructum  ex  bona 
terra  produxit. 

CAPITULUM  III. 

De  laudabiliter  (2)  vita  B,  Marlini  apueritia  xua;  de 

aualiter  ejui  palerpost  mortem  axoris  suscepii  ha- 

bitum  in  monasterio  Sancti  MarceUi 

Uic  cum  esset  puerulus,  sacris  datus  est  eiru- 

diendus  litteris  a  parentibus,  qui  maritalem  sancte 

ac  honeste  vitam  ducenles,  si  supcrstite  uno  alter 

eorum   debitum  exsolveret  omnis  carnis,  causa 

castitalis  servandai  liberius,  et  abrenuntiandi  sae- 

cu!o  se  volo  astrinxerant,  atque  filium  non  tsintuni 


acto,  sanclus  qui  ei  loquebatur,  disparuit.  Ab  iila  n  temporalium  eoruin,  quanlum  conversationis  sanctap! 


igitur  die  ita  sanctarum  Scripiurarum  floruit  intel 
lectu,  ut  quosque  magistros  theologos  superaret, 
cum  eis  de  sacris  quaRstionibus  conlerendo.  Judaei 
qiioque  et  haeretici  non  poterant  resistere  sapieniio! 
ejus  et  spiritui  qui  loquebatur\Act.  vi).  Mirabantur 
omnes  super  doctrina  ejus  (Matth.  xxii),  cum  prae- 
dicans  inter  sapientes  diserta  latinitate  verbis  po- 
sitis  proponeret  verbum  Dei.  Stupebaut  cuncti  qui 
noverant  euin  ,  quoniam  uitimo  fraclo  senio  data 
fuerat  tanta  scientia  Scripturarum.  Dala  est  etiam 
illi  ffratia  curationum  (/  Cor.  xii),  et  spiritu 
prophetico  quaedam  futura  subtiliier  praevidere. 
Praeterea  duo  nimi»  magnitudinis  volumina  edi- 
dit,  quae  Coneordia  nominantur,  eo  quod  in  eis 
concordent  auctoritates  Novi  et  Veteris  Tesiamenti, 
et  sanctorum  Patrum  senlentiae  coiii|>ilentur.  In  bis 
voluminibusobscura  Scripturae  sacrae  clarius  rese- 
rantur,  fides  catholica  roboratur,  Judaeorum  perOdia 
confutatur,  singulatim  omnes  haereses  expugnautur, 


orationibus  crebris  ilagitabant  hxredem.  Doceba- 
tur  quidem  Duer  exteriusa  magistro,  sed  inlus  ir- 
radialtatur  Spiritu  sancto  :  nulla  erat  mora  in  di- 
scendo,  habito  respectu  ad  ejus  caeleros  consodales, 
ciii  divina  gratia  aderat  doctrix.  Malre  vero  ejus 
universae  carnis  viam  ingressa,  palei  ac  si  fugicns 
teinpestatem,  majori  parte  rerum  suaruin  patiperi- 
bus  erogata,  cum  aliis  omiiibus  quae  possidebat  et 
filio  ecclesiae  Sancti  Marcelli  mariyris,  qui  in  urbe 
sita  est  Legionis  sub  beati  Augustini  Regula  se  Deu 
contulit  servilurura,  filio  tamen  propler  pueriles 
annos  permanente  in  habitu  sxculari. 

Yerumtamen  diligebant  omnes  puerum  propler 
rdligionem  palris,  et  maxime  quia  fuUirorum  ope- 
rum  in  eo  praefulgebat  imago;  hilaritas  continua, 
mansuetudo  jucunda,  senilis  prudentia;  quidquid 
est  puerile  moribus  abdicabai  in  eo,  et  uirobique 
spiritu  consilii  senioribus  obediens  seregebat.  Ope- 
rabatur  jam  Dominus  in  aetate  tenera  servi  sui  laii- 


A  quidquid  bonestatis  est,  Scripturae  testimoniis  ^  dabile  ac  mirabile  quoddam,  adeo  ut  inler  caeteros 


declaralur,  et  suavitate  benignissima  suadetur, 
adeo  iit  inter  doctores  Ecclesiae  Ghristi  merito  hic 
Marlinus  debeat  computari.  Gujus  iita,  sanctitas 
ct  roiracula  iit  pateanl  fidelibus  manifeste,  ad  fflo- 
riam  nominis  Ghristi  et  confessoris  ejus  Isidori 
laudem  aiiquam  prosequamur,  ab  ipsius  exordio 
narraHonis  ordinera  assumentes. 
GAPITULUM  II. 
De  ortu,  genere  B.  Martini  canonici  Sancti  Isidori^ 

etde  nominibus  patris  et  matris  ipsius,  et  eorum* 

dem  nominum  significatione. 

Fuit  igitur  hic  venerabilis  doclor  Ecclesiae  Ghristi 
Martinus  nobilibus  ortiis  natalibus,  a  pareniibus  ca- 
tholicis  procreatus,  quorum  nobilitas  moruin  iiobi- 
litatem  geiieris  virtutuin  floribus  decorabat.  Gujus 
nominis  causa  rerum  testanle  sanctarum  divino 
praesagio  hic   videtur  vocari  Martinus,  qui   testis 


clericos  fortes  robore  ei  provectos  aelale  in  noctur- 
nis  temporibus  et  diurnis  primus  surgeret  ad  divina 
mysteria  i>eraffenda,  et  cunclis  se  prxbens  oOicio- 
sum,  orationious  pervigil,  corpus  jejuniis  niacera- 
bat.  Revocabat  saepius  ad  meiiioriani  Jesu  Domini 
passionem ;  et  in  se  delinquentibus  ignoscendo,  et 
compaiiendo  miseriis  aliorum,  pietatis  spiritu  frue- 
batur. 

CAPITULUM  IV. 

Qualiler  B.  Martinus  post  patris  obitum  ad  subdia^ 
conatus  ordinem  promotus,  ad  illicitos  motus  car- 
nis  comnrimendos  seipsum  pluribussanctis  peregri- 
natiombus  fortiter  maceravit. 

Giim  itaque  psalmis,  hymnis,  canticis  spirituali- 
bus  Gregoriano  graduali,  antiphonario  essct  plenius 
erudiius,  et  Deo  voce  clara  atque  sonora  diilciter 
in  olBciis  ecclesiasticis  jabilaret,  puerilibus  annis 


Grasce,  sive  ad  Martem  natus  inlerpretalur  Lnline.  D  transactis,  Ecclesiae  procuranie  praeposilo  in   siib- 


Parentes  ejus  ex  territorio  Legionensi,  pater  Joan- 
nes  et  mater  Eugenia  vocabantur.  Gonvenienler,  qui 
tantae  sobolis  fructum  gignere  meruerunt,  talibus 
censentur  nominibus ;  quia  Joannes  Dei  gratia,  et 
Eugenia  bona  terra,  vel  bona  facies  interprelatur. 
Dei  gratia  ex  bona  lerra  tesiein  verissinium  protulit 
sive  ad  Marteni  natum  Martinum,  cum  faclor  om- 
nium  et  recreator  fidelium  Deus  hunc  famuluin 
suum  fidelissimum  ^ratia  sua  in  puerilibus  annis 
ditavit,  et  prae  caeteris  coaetaneis  ejus  iilius  faciem, 
id  est  conscientiam  ejus  atque  mores,  honestatis  et 
mansuetudinis  spiritu  decoraverit,  mentem  ejiis  ad 
superna  desideranda  erexit,  et  in  adolescentia  con« 
tra  mulliformem  ininiicum  diabolum,  contra  illici- 
tos  motus  carnis,  et  contra  diversos  casus  mundi 
eum  spiritu  fortitudinis  ad  Martem  specialis  certa- 

(2)  Suppi.  acta. 


diaconum  ordinalus  est,  honoris  ecclesiaslici  gra- 
dum.  Qiii  ex  ordine  suscepto  magis  Deo  sc  as- 
truens  debilorem ;  ne  forte  calorc  carnis  ferveiUe 
susceptuin  ordinem  macularel,  ad  frangcnda  desi- 
deria  carnis,  ad  aicliora  spiritum  roborabat.  Coge- 
bat  carneni  servire  spirilui,  et  irruentes  lascivos 
motiis  carnis  ad  petram  qu'je  Ghristus  est  (/  Cor.  x), 
totis  viribus  aliidebat. 

Gumque  inspicerel,  ut  circa  finem  adolescentiae 
consuevit,  carnis  motus  (-oiitra  se  violenter  surgere ; 
considerans  sanctx  peregrinationis  exercilio  su- 
perba  lubricae  carnis  atteri,  sanctorum  oralionibus 
et  sulTragiis  spiritum  roborari,  indulgenliaiu  et  Dei 
^ratiam  proniereri  :  cum  pater  eius  morle  preiiosa 
in  Domino  quievisset  (Psal.  cxv),  cuncta  qiiae  ha- 
bere  videbatur,  studuit  pauperibus  elargiri,ct  pcr- 


'1  .^. 


13 


ViTA. 


U 


egre  profcctus,  nosiri  Salvaloris  in  Asluriarum 
parlibus,  et  in  Galletia  beati  Jacobi  apostoii  iiroina 
visiiavit.  Deinde  Genitricis  Dei  et  sinctorum  expe- 
liturus  auxiiia,  per  eseteras  sanctorum  ecciesias, 
maxime  ubi  eorum  sacratissima  oorpora  quiesce- 
bant,  alacri  pergebat  discursu,  s^nctonim  meritis 
el  precibus  I>ei  misericordiam  implorando :  et  fusis 
frequeiiter  rivuiis  lacrymaruin,  abiuebat  peccata  si 
qua  commiserat  vel  delicta, 

C^PiTULUM  Y. 

De  maxima  abitinentia  B,  Martini  dum  Rom(g  exis» 
ieret  peregrinui ;  et  qualiler  obt^uit  gratiam  eoram 
oculis  Bummi  pontifim^  et  custodientium  ecclesiam 
Sancti  Petri. 

Tandem  pervenit  ad  sanctam  urbem  Romam,  ubi, 
Domino  largiente,  sanclum  Quadragesimae  peregil 
tempus  in  cinere  alaue  cilicio,  in  pane  arcto  et  a(|ua 
hrevi;  et  bebdomada  qualibet  bis  triduanum  jeju* 
niuni  peragebal;  Dominico  die,  tertia  feria,  quinta 
et  Sabbato  tanturomodo  semel  sumendo  cibum,  et 
singulas  staiiones  sanctorum  in  psalmis  et  oratio- 
nibus  pedibus  quotidie  perlustrando.  Dedit  ei  Do- 
minusgraliam  in  oculis  custodum  templi  Beatissimi 
Petri  apostolorum  principis,  et  ante  illius  sacrum 
altare  vigilando,  psallendo,  orando  fere  totam  no« 
ctem  ducebat  insomnera.  Peracto  ilaque  quadrage- 
simali  sancio  jejunio^  et  florido  Pascbae  cunctis  Hde- 
iibus  pieno  gaudio  adveniente  die,  post  percepiio- 
nem  corporis  et  sanguinis  Domini  nostri  Jesu 
Chrisli  pedes  gloriosi  Patris  Urbani  papae  meniit 
osculari,  et  db  eo  l)enedici  specialius  caeteris  qui 
aderant  peregrinis.  lioc  quidcm  per  omnia  vir  ca- 
thoiicus  multoties  asserebat,  quod  ad  praesens 
inestimabilem  sui  laboris  credehat  fore  inercedem, 
si  Ticarii  Doniini  nostri  Jesu  Cbristi,  scilicet  Ro- 
mani  Pontificis.  fimbrias  tangere,  atque  ab  eo  be- 
nedici,  et  indulgentiam  accipere  mcreretur ;  eo  quod 
Dominus  li^andi  atqiie  solvendi  prae  cunctis  prae- 
latis  plenanam  illi  contulerit  potestatem  et  excei- 
lentioris  gratiae  dignitatem. 

CAPITULUM  VI. 

Quatiter  B.  Martinus  ab  urbe  Roma  seces$it  in  di- 
versas  atias  sanclas  peregrinaliones ;  et  Constanti^ 
nopolim  veniens,  planetam  pulchram  emit  in  partes 
sutis  deferendam. 

Tantis  igitur  vir  Dei  onustus  laboribus ,  imo  ut 
▼erius  loquar,  valde  alleviatus,  negotii  capti  non 
immemor  ad  memoriam  sancti^icbaelis  archangeli 
de  monte  Gargano,  et  sanctissimum  corpus  Nicolai 
de  Barinto  orationis  craiia  properavit.  inde  pro* 
spero  navigio  vectus,  Jerosolymam  adiit,  et  in  locis 
sanctae  Nativitatis  et  passionum  Doinini  nostri 
Jesu  Christi  diebus  muftis  vacans  obsecrationibus, 
et  jejuniis  (Luc,  ii^,  crucifigens  seipsum  cum  vitiis 
et  concupiscentiis  (Galat,  v),  cordis  contriti  et  hu- 
miliati  Domino  sacrificia  immolabat,  et  sacra  loca 
iacrymarum  fonte  saepius  irrigabat.  Post  haec  sancto 
Jerosolymitano  hospitali  tanta  humiliiate  ac  gratia 
praeditus  biennio  deservivit,  ut  in  omnium  mentibus 
influens,  tenerrime  ab  omnibus  amaretur.  Quibus 
oronibus  feliciter  peractis,  visitatis  sanctis  eremitis 
qai  erant  in  Antiochenis  montibus,  perrexit  Con- 
stantinopolim ,  et  i)eatorum  apostolorum ,  many- 
rum,  confessorum  et  virginum  reliquias  inibi  qui- 
escenlium  devotissime  adoravit ,  misericurdiam 
Domini  sanctorum  su£fragiis  implorando.  Mansit 
ihi  per  dies  aliquot  Dei  servus,  et  inter  caetera  ve- 
nalta  planelam  sacerdotalem  olosericam  vidit,  quam* 
daio  pretio,  accepit  ab  institoribus,  eam  ecclesiae 
Sancti  Marcelli  Legioneiisis  pro  munere  cupiens 
deportare.  Conspiciebat  enim  jam  in  se  refrigescere 
caforem  corporis  fatigati,  et  quasi  securus  de  pugna 
centra  tentationes  carnis  divino  fretus  auxilio  vi- 
ctoriam  se  posse  obtinere  gaudcbat,  et  in  natali 
solo  cupiebat  Domino  de  cxtero  militarc. 


CAPITULUH  Vil. 


Qualiler  B.  Martinus ,  dum  ad  propria  rediret,  in 
civiiate  quadam  fuit  capius  tanquam  planetam 
prwdictam  furatus  esset. 

Cumque  reverteretur,  pro  tot  consummatis  labo- 
ribus  Deo  gratias  agens,  et  sanctorum  corpora,  sci- 
licet  beati  Dionysii  martyris  gloriosi ,  Martini  cpi- 
scopi  in  Galliis,  pretiosissinii  martyris  Thomae  in 
Anglia,  et  sancti  Patricii  in  iiibernia  fragranli  stu- 
dio  visitaret,  sanctos  quoque  ^gidium,  Saturninum 
et  Anlonium  cupiens  visilare,  praedictum  pallium 
sacerdotale  secum  ferebat,  et  in  civitate  Veterensi' 
custodes  civitatis  capientes  eum ,  et  quasi  de  iurto 
planetae  obstinate  redarguentes,  in  carcerem  po- 
suerunt.  Sed  divina  clementia,  quae  in  se  sperantes 
non  deserit  (Dan.  xiii),  virum  Dei  exaudivit  ad  se 
clamantem.  Nam  cuin  oraret  in  carcere  positus,  ve- 
nit  ad  eum  quxdam  inulier  haeretica  iabe  infecta, 
3  et  ccepit  veberoenter  insislere  ut  sibi  praiberet  as- 
sensuin,  fideni  catholicam  denegando',  el  eum  a 
carcere  liberaret.  Servus  autem  Dei ,  cum  vidcrei 
quod  eum  veilet  in  erroris  praeCipitium  mergerey 
niotus  amaritudine  fellis  dixit  ei :  c  Discede  a  me, 
maila  mulie^  quia  malo,  si  fieri  potest ,  millesies 
mori  quam  coeno  tuae  haeresis  inquinari.  i  Ad  h%c 
mulier  irata  dedit  illi  alapam ,  et  abrepta  statim  a 
daemonio  acrius  vexabatur.  Cucurrerunt  cives,  et 
perquirentes ,  de  facto  mirabantur  valde »  alii  di- 
centes  eum  esse  sanctum,  alii  vero  magnum  malefi- 
cum  :  et  schisma  erat  inter  eos. 

CAPITULUM  Viil. 
Qualiter  B,  Martino  in  carcere  existente ,  venit  ad 

ipsum  angelus  Dei  ad  ipsiuM  eugtodiam  deputaius^ 

et  eripuit  eum,  profcipietu  ei  ut  Legionem  rediret. 

Cum  haec  a^erentur»  misit  Dominus  angelum 
suuro,  et  eripuit  eum  de  manibus  Iniauorum  (Psal. 
r  xxx).  ktenim  veniens  quidam  vultu  aecoro,  habitji 
honesto,  coepit  in  ingressu  civitatis  perquirere,  ubi 
esset  talis  peregrinus  Dei  servus,  forniam  ejus  et 
prius  habitum  exprimendo.  Cum  audisset  a  dicen- 
tibus  hujusmodi  virum  in  carceredetineri,  venit  ad 
judicem  civitatis,  et  conquerebatur  de  illis,  qui  in- 
juste  male  tractaverunt  virum  Dei.  Videns  tanti 
honoris  hominero  judex,  assurrexit  ei,  et  humiliter 
quaerebat  ab  eo,  quid  nosset  de  peregrino,  de  quo 
talia  loquebatur.  Qui  respondens,  dixit  ei :  c  A  pue- 
ritia,  inquit,  novi  eum  vivere  juste  ac  timorale,  et 
patrem  ejus  et  mairem  in  timore  Domini  conversa- 
tos;  pere^rinationis  causa  erogatis  pro  niajori 
parte  omnibus  quae  babebat  pauperibus ,  ivit  Jero- 
solymam.  Post  haec  etiam  orandi  gratia  perrexit 
Constantinopolim ,  ibique,  me  praesente,  planetam 
emit  de  qua  versatur  quaestio,  et  scio  quuniam  bic 
horoo  sanctus  et  justus  est.  » 

Tunc  judex  tidem  adhibens  tanto  testi ,  festinus 
|v  perrexit  ad  carcerem.  Cum  invenisset  turbam  al- 
tercanlem  super  dicta  muliere  quae  a  daemonio  ve- 
xabatur,  et  didicisset  quod  factuin  fuerat ,  provo- 
lutus  ^enibus  coram  servo  Dei  Marlino,  pro  tanto 
commisso  scelere  veniam  precabatur,  et  extrahens 
eum  a  carcere,  oflerebat  ei  pecuniam,  atque  in  sa- 
tisfactionem  tanli  commissi,  ut  acciperet,  instantia 

3ua  poterat,  exorabat.  Vir  autem  Dei  Martinus  in- 
ulsit  iili,  et  pecuniam  accipere  recusavit.  Sed  vir 
supradictus  ducens  eum  extra  civitatem,  dixil  ei  : 
c  Revertere  in  terram  nativitatis  tuae,  et  iii  quiete 
mentis  et  corporis  ordinem  diaconatus  et  preshyte 
ratus  suscipiens,  indumentis  sacris  graiuin  Diio 
stude  sacriUcium  iinroolare.  >  iiiterrogatiis  autem 
a  Martino  quis  esset  qui  tantam  sibi  gratiain  inise- 
ricorditer  exbibuerat,  dixit  ei :  c  Angehis  Dei  ego 
sum  tibi  ad  custodiam  deputatus,  et  in  oronibuA 
quae  agis,  me  auxiliatorem  obtinere  a  I>omiiio  nie- 
ruisti.  »  Quibus  dictis,  resplenduit  facies  ejus  ut  toi 
(Matih,  xvii),  et  ex  oculis  cernentis  evanuit. 


45 


S.  MARTINl  LEGIONENSIS 


i$ 


CAPITULUM  IX. 


A  parte  rcmoliori,  in  qua  ad  lionorem  crucis  nostne 
redemptionis  altare  conlruxit  (4),  ubi  diebus  ac 
noctibns  pfialmis,  et  bymnis,  et  oralionibus  insistc- 
bat  (Luc.  ii). 

CAPITULUM  XI. 

De  maxima  vitw  Oiperitate  et  abstinentia  B,  Marlini^ 
ac  de  sancta  ip$iui  conversationet  dum  in  dicto 
Sancii  Isidori  monasterio  viveret, 

Tanlae  quidem  erat  abslinentiae,  ul  non  posset 
credi ,  quod  temporibus  nostrse  fragilitatis  quis- 
quam  posset  vivere,  qui  corpus  suum  taliter  faiiga- 
ret.  Nunquam  uteRatur  carnibus  nec  piscibus ;  vi- 
num  pro  debilitate  stomachi  raro  sumebat,  adeo 
lymphatum,  ut  vix  sapore  vel  colore  ab  aqua  pos- 
sel  discerni ;  in  praecibuis  soiemnitatibus  in  con* 
Tenlu  interdum  cum  fratribus  comedebat,  el  jure 
camium,  ovis  et  caseo  utebatur  :  excepto  super- 
pelliceo  non  induebalur  lincis  ,  sed  asuerrimo  erat 


Qualiter  B.  Martinus  statim  veniens  Legionem,  dia* 

conatus  et  presbyteratus  ordines  suscepit,  et  fi. 

Au§uslini  habilum  in  Sancti  Marcelli  monasterio 

recepity  ibique  honestissime  et  laudabiliter  vivebat, 

Servus  ^ulem  Domiui  Martinus  stupore  plenus, 
quasi  exanimis  est  eflectus.  Tandem  ad  se  reversus, 
cum  fletu  magno  Deo  gratias  egit,  qui  per  angeium 
suum  tueri  illum  dignalus  est  iu  omnibus  Iribula- 
tionibus  et  angustiis  suis.  Et  ut  jussa  'perflceret 
angeli,  aecelerabat  redire  Legionem.  Quo  cum  ve- 
*nis$et,  a  cunclis  cum  caudio  magno  receplus,  et 
per  manus  reverendi  Patris  Manrici  episcopi  (5) 
diaconalus  primo,  et  deinde  presbvleratus  oruinem 
est  adeptus.  Suscepit  etiam  secundum  beati  Augu- 
stini  Regulam  religionis  habitum  in  ecclesia  Sancli 
Marcelli  martyris,  el  se  recepit  in  quadam  parva 
ceilula  intra  claustrum,  ut  quantoessct  senioius  ab 
aiiis,  lanto  magis  posset  contemplationi  et  oralioni  ^  cilicio  circa  cameni  indutus,  et  pro  lecto  in  solo 


insistere  ,  omnique  postposito  Btrepitii  saeculari , 
tantummodo  diTinis  obsequiis  frueretur.  Ubi  dum 
esset,  iilud  quotidie  clerici  et  ecclesiae  custodes  ex- 
periebantur  mirabile,  quod,  cum  esset  ecclesia 
clausa,  dum  surgerent  ad  matutinum  <iflicium  per- 
agendum  qualibet  nocte ,  ipsum  antc  majus  aiiare 
inveniebant  oranteni. 

CAPITULUM  X. 
Qualiter  Legionensis  episcopus  exlraxit  canouicos  re* 
gutares  ab  ecclesia  Sancti  Marcelli^  et  immisit 
clericos  sceculares  :  et  B.  Martinus  se  transtulit 
ad  ecclesiam  Sancti  hidori^  et  postea  rediit  ad 
Sanctum  Marcettum^  finaliter  ad  Sanctum  Isido- 
rum  jussu  ipsiui. 

Accidit  tunc  temporis  ut  prxdictus  episcopus 
canonicos  regulares  ab  ipsa  ecclesia  removeret, 
viro  Dei  cum  uno  tantum  suo  clienlulo  Petro  no- 


sibi  parum  de  paleis  sternebatur,  in  quibus  fessa 
roembra  somno  aliquando  refovebat,  postquam  es- 
sent  vigiliarum  nimiis  laboribus  fatigata.  Erat  ei 
studium  fralres  in  suis  aegritudinibus  visitare,  eis- 
que  maxime  de  nocte  assislere,  eo  quod  tunc 
niagis  aegritudine  gravabantur.  Leniebat  eos  obse- 
quiis,  blandis  consolabatur  verbis,  invilabat  ad 
confessionem  peccatorum  faciendam,  et  perceptio- 
nem  sack^amentorum  explendam ;  suadebat  omnia 
quae  sunt  sanctilatis,  et  mentes  eomm  ad  coelesiia 
erigebat.  Ipse  manu  propria  extremae  unctionis 
praebebat  omnibus  sacramentum,  et  virtus  divina 
in  sacramento  sensibiliter  apparebat,  quia  aeger  sta- 
tim  se  habere  melius  fatebatur.  Quoscunque  in  con- 
gregatione  perpenderet  dissidentes,  sumroo  studio 
ad  concordiam  revocabat.  Quidquid  inveniebat  in- 
compositum,  statim  corrigere  satagebat.  Cunctis 
occurrebat  laetus  et  humilis,  prout  unicuique  com- 


mine  inter  saeculares  clericos,  qui  noviter  inducti  ^  petere  videbatur,  et  pleuus  gratia  omnibus  deside 


fuerant,  reuianente.  Sed  considerans  tutius  esse 
cum  viris  honestioribus  habitare ,  se  ad  monaste- 
riuin  Sancti  Isidori  confessoris  cum  illo  suo  clien- 
tulo  transtulit,  ut  canonicam  valeret  securius  du- 
cere  vitam.  Qui  benigue  receplus  a  fratribus ,  cum 
abstiuentiae  gratia  nollet  uti  viuo  vel  carnibus,  uui- 
busdaiu  inolesle  ferenlibusquod  non  ut  cxteri  fra- 
tres  rigoreiii  ordinis  temperaret,  et  in  soandaluro 
cederet  alioruin,  ad  ecclesiam  Sancti  Marcelli  re- 
dire  coactus  est,  ubi  per  dies  aliquot  mansit.  Bea- 
tus  aulem  confessor  Isidorus  quibusdam  apparuit 
ni(Hiasterii  siii  fratribiis  ,  et  terribiliter  dixit  eis  : 
c  Quo  expulistis  servum  Dei  Martinuni?  Studeant 
etim  prior  et  couventus  cum  honore  citius  revoca- 
re  :  quod  nisi  fccerint,  inaxima  pericula  se  nove- 
rint  incursuros.  Non  eniin  debent  Iratres  scanda- 
lizari,  sed  polius  congaudere,  cum  ad  arctiorero 
vitani  Tideriut  fidelem  socium  evolare.  > 
Haec  cuiu  nuntiata  fuissent  priori  et  conventui. 


rabilis  infliiebat.  Qiiicunque  ad  eum  veniebat  tristis 
vel  turbulentus,  afl^abilitate  consolationis  ejus  I«- 
tus,  et  hilaris  abscedcbat.  Divulgabatur  fama  ho* 
nestalis  ejus  seniper  accrescens  in  melius,  et  quo- 
tidie  suavius  redolebat. 

CAPITULUM-XII. 

Qualiter  B.  Martinus  licet  senex  et  infirmus  inccspit 

opus  magnum  tibrorum  suorum,  et  reges  atque  n.a' 

gnates  ipsum  nimis  vcnerabantur^  et,  eo  viventOt 

dtemones  ipsius  saMCtitatem  fatebantur. 

Cum  2n\iem  in  eo  virtutum  opera  augmento  me- 

liori  quotidie  puliularent ,  et  esset  jam  vencrando 

senio  fessiis,  atque  Scripturas,  non  ut  optabat,  in- 

telligebat,  ut  superius  .scriptum  est,  et  per  bcatum 

conlessorem  Isidoruiii  optatam  accepisset  a  Domino 

inlelligentiam  Scripturaruin,  atque  Concordi(B  vo- 

lumina  vellet  conticere  :  cum  in  scribendo  manuum 

et  brachiorum  suoruni  pondus  susiinere  non  pos- 


miserunt  ad  eum  de  senioribus  doinus  rogantes,  ut  ^  get,  fecit  ad  quamdani  trabero  in  sublimi  colligari 


ad  eoruni  monasterium  dignaretur  reverli,  et  ibi 
suam  expleret  omnimode  voluntatcm.  Vir  autem 
Dotnini  cttm  ^cquiescere  noluisset,  abbas  qui  voca* 
l)atnr  Facundus,  qui  praeerat  monasterio ,  venit  ad 
eum  pedibus  nudis  cum  fratribus  senioribus ,  et 
precabaiur  precibus  lacrymosis  ut  redire  ad  eorum 
iiionasterium  dignaretui.  Qui  ..d  ipsorum  lacrymas 
victus,  ut  erat  aflluens  Tisceriuus  pietatis,  fediit 
cum  eis,  et  in  quadam  ipsius  monasterii  se  contulit 

(5)  Electus  cst  Manricus  anno  1181 ,  et  obiit  U 
Februarii  1205. 

(4)  Ob  htijus  altaris  constructionem ,  et  maxima 
qua  erga  crucem  Martinus  afficiebalur  religione, 
Marlinuin  Sanctce  crucis  eum  vocat  pervetiis  Necro- 
logium.  Tempus  quo  B.  Martinus  ad  coenobium 
S.  Isidori  se  transtulit,  necesse  est  iit  non  praeceS" 
serit  annum  1181,  qui  fuit  electionis,  sicuti  diximus. 


funes,  quos  per  scapulas  et  brachia  ducens,  qtio^ 
dammodo  suspensus  imbecillis  corporis  pondus 
levius  tolerabat,  et  sic  in  tabulis  ca^ratis  scribens, 
tradebat  scriptoribus,  qui  ab  eo  dictata  vel  copillata 
scribebant,  Iransterentes  in  pergamena.-IIoc  etiam 
erat  valde  mirabile,  quod  dolore  capitis  niniio  la- 
borabat,  et  a  tanto  studio  nullatenus  desistebai. 
Coepit  etiam  signis  et  miraculis  coruscare,  quae  si- 
lentio  praetereunda  ex  toto  nullatenus  judicainus» 

Manrici  episcopi ;  ac  proinde  plurimum  erravit  Fr. 
Josephus  Mantano  in  Vita  S.  Isidori,  cum  annum 
designaverit  1168,  et  abbas  Facundus  superstes 
adhuc  erat  in  altero  contra  chronologlam  ejusdcm 
auctoris,  qui  eum  obiisse  statuit  prxfato  an.  1168. 
Sed  postea  patebit  Facundum  etiam  vivere  anno 
1197circa  finem. 


il 


VITA. 


i9 


lic*  i  plura  propler  lcgentis  faslidium  taceamus.  a 
Quibiis  visis  miraculis,  rex  Adefonsus  intanla  eum 
habebal  reverentia,  ut  frequentcr  sancti  viri  prae- 
seutiam  visitaret,  et  contra  ipsum  flexis  genibus 
▼eniebat.  (Jxor  quoque  ejus  regina  Berengaria  (5) 
Dei  famuli  sanctitatem  suppliciter  adorabat.  Epi- 
scopi  quoque  et  barones  regni  eum  niniio  venera- 
bantur  afl^ectu,  et  ejus  sacris  monitis  et  praeceptis 
sedevotissime  submittebant.Omnes  habcbant  ipsum 
magistrum  confessionis  peccatorum  suorum ,  et 
cuncti  asserebanl,  quod  si  «jua  peccata  vellent  le- 
gere,  aul  tradidisseut  oblivioni,  eis  vir  Dei  ad  mo- 
moriam  reducebat.  Ut  auteni  in  co  Dominus  virtu- 
tum  miraculorum  et  gratiam  curationum  detegeret 
manifeste,  et  miraculorum  quae  flebant  per  beatum 
confessorem  Isidorum,  efliceret  socium ,  arreptilii 
qui  jacebant  ante  altare  beatissimi  confessoris, 
poscentes  remedia  sanitatis,  vel  daemoncs  in  ipsis, 
€Jamabant,dicenles:  c  Martine,  serve  Dei,  incendunt 
nos  orationes  tuae  :  amodo  non  possumus  bic  ma*  n 
nere,  quia  Isidorus  contra  nos  te  sibi  socium  ag- 
gregavit.  >  Et  baec  dicentes,  curabantur  qui  laesi 
erant  tam  gravissima  passione,  Unde  jam  muitis 
aegritudinibus  laborantes  accedebant  ad  ipsum ,  et 
obtinebant  remedia  sanilatis. 

CAPITULUM  XIII. 

QualUer  B.  Martinu$  petiil  lieentiam  a  iuo  abbale 
recipiendi  eleemosynat  ad  opera  $ua  perficienia 
et  scribenda  necessarias,  eique  revelavit  quatiter 
beatus  hidorus  dederat  sibi  sapientiam,  mediante 
parvo  libro ,  quem  compulit  devorare  :  et  qualiter 
fecit  opera  jam  dicta  et  insuper  ecclesiam  Sanctis- 
simiB  Trinitatis, 

Sed  quoniam  est  de  subsUntia  Regulae  beati  Au- 
guHtini  (secunduin  quam ,  auctore  Deo,  famulus 
€hristi  Martinus  Domino  roilitabat)  regulares  cano 
nicos  non  s<»lum  proprium  non  habere,  verum  etiani 
abs<iue  prxiatorum  hcentia  nibil  dare  vel  accipere ;  ^ 
pauper  Christi,  qui  nUiil  de  mundi  divitiis  possi-  ^ 
debat,  nec  poterat  absque  aliorum  subsidio  iibros 
conipoiiere  suprafatos,  dum  non  solum  pncsenti- 
bus,  sed  etiam  futuris  de  accepta  gratia  studcret 
proiiesse  divinae  munere  largiutis,  abbatem  Facun- 
dum  (6)  bumiliter  supplicabat,  quatenus  sibi  daret 
licentiam  habeiidi  scriptores,  cum  quibus  sanctae 
compilationis  conflceret  libros,  et  accipiendi  elee- 
luosynas  quae  sibi  misericorditer  conferrentur.  Ab- 
bas  ut  audivit,  mirabatur  quod  etiam  eum  in  tan- 
tura  Spiritus  sanctus  roboraverat  ut ,  aegritudine 
capitis  ac  senio  fessus  ,  tanti  laboris  opus  arripere 
niteretur.  Tamen  in  praesentia  quorumdam  fratrum 
seniorum  interrogans  etiam  in  virtute  obedientiae 
exigcbat  ab  eo,  ul  sibi  diceret,  qualiter  tanta  gratia 
perveniret  sibi.  Ad  haec  filius  obedienliae  narravit 
ei  quomodo  beatus  confessor  Isidorus  sibi  appa- 
ruerat,  et  ei  contulerat  intelligentiam  Scripturarum 
eo  niodo  quo  supra  praenotatum  est.  Tunc  abbas 
gratias  agens,  dedit  ei  licentiam  habendi  librarios,  ^ 
€i  quae  vellet  volumina  conscribendi,  et  accipicndi 
eleemosvnas  a  fldelibus,  unde  posset  perflcere  quid- 
quid  sibi  melius  videretur.  Regina  vcro  Berenga- 
ria  (7),  ut  comperit  desiderium  sancti  viri,  suUi- 
cieuies  expensas  prasbuit,  ex  quibus  vir  sanctus 
sna  peregit  volumina,  atque  in  ipso  claustro  ad 
lionorein  Deiflcae  Trinitaiis  ecclesiam  construxit, 
ibique  multorum  stinctorum  reliquiis  aggregatis, 
fecit  eam  per  manus  reverendi  Patris  Joannis  Ove- 
teiisis  episcopi  coiisccrari. 

(5)  Berengaria  nupta  jam  erat  Alphonso,  si  crcdi- 
mus  Henrico  Florez,  tom  I  Reginar.  caiholicar., 
pag.  352,  die  17  Decembris  anpi  1197.  Uoc  ergo 
jinno  vel  paulo  ante  Martinus  scril)ere  ctcpit. 

(6)  En  quomodo  Facundus  adhuc  coenobio  pra&- 
erat  ciica  finem  anni  1197,  ut  antea  dixi. 

(7)  Ergo,  ut  dictum  est,  B.  Martinus  circa  tem- 


CAPITULUM  XIV. 

Qualiter  minor  vars  ordinariie  vortionis,  qua  B 
Marlino,  prout  aiiU  canonicis  aabalur^  sufficie- 
bat  quotidie  septem  ciericis  suis ,  semperque  reli- 
quiiB  ipsius  portionis  supererant, 

Habebat  igitur  secum  clericos  septem  quotidie  ad 
sua  volumina  conscribenda ,  et  aivinum  offlcium 
p-jragendum.  Et  cum  teneat  consuetudo.  monasterii,. 
quibusdam  certis  diebus  cames  edere  in  conventu , 
viro  Dei  suam  dabant  carnium  portionem,  quae  uni 
posset  fratrum  sufflcere,  et  tainen  unus  posset  ad 
noram  totain  consuiner^ .  Deferebatur  dicta  carnium 
portio  viro  Dei,  et  ipse  manu  propria  maximam 
partem  ejus  duobus  dabat  catis  quos  nutriebat 
Aliam  vero  parlem  sij^iio  crucis  beiiedicebat,  et 
sepleiu  siiis  clericis,  ut  in  noinine  Domini  nostri 
jesu  Christi  comedereiit,  tribuehat.  llle  qui  de  quin- 
quc  panibus  et  duolms  piscibus  quinque  millia  ho- 
minum  satiavit  (Marc.  vi),  augebat  quotidie  cames 
illas,  ita  utipsadic  csuseamm  dictos  clericos  satia- 
rct,  etetiam  in  dicm  alteram  earum  reliquiaereinane- 
rent.  Unde  faclum  cst,  ut  quod  ex  ipsis  carnibus 
quadain  quinla  feria  superfiierat,  dum  essent  cle- 
rici  in  prandio  suo  sequenli  Sabbato  quidam  puer 
nomiiie  Adefonsus,  qui  nunc  ariium  liberaliuni  et 
juris  maglstrali  nomine  decoratur ,  cum  diciis  cle- 
ricis  ad  coinedendum  saepius  veniebat  :  hic  carnes 
iiuae  dc  quinla  feria  remanseraiit,  ut  rep^^rit,  come- 
debat.  Ut  aulem  siipcrveiiit  vir  Dei,  et  vidii  subito 

auod  fiebat,  putans  quod  sui  clerici  carnes  come- 
erent,  dixit  eis:  c  Quare,  miseri,  judaizatis?  For- 
tassis  in  sexta  feria  prapparastis  nobis,  ut  in  Sab- 
bato  comederetis?  Nonne  debet  esse  distinctio  in- 
ter  Christianos  et  Judaeos,  inter  fllios  Dei  et  fllios 
diaboli?  »  Haec  dicens  expulit  eos  a  consortio  suo. 
Clerici  aiitem  de  facto  nimjnm  condolenies,  inno- 
tueruiit  quibusdam  fratribus,  qiiid  acciderit  illis. 
Qui  venieiites  ad  viruin  Dei,  vix  oltinuerunt  ut 
cierids  indiiigeret ;  ita  tauien  ut  prius  proniillerent 
in  manibus  ejus  de  caetero  die  Sabbati,  nisi  neccs- 
sitatc  urgentc,  nullatenus  comederent  carnes.  Sed 
transactis  aliquantis  di6bus ,  cum  didicisset  a  cle- 
ricis  omnino  eventum  rei,  nimium  doluit ,  quia  tali 
casu  fuerat  hoc  miraculum  propnlatuin.  Pra^crpit 
tamen  eis  ne  super  hac  re  de  reliquo  cxcitareut  ru- 
mores. 

CAPITULUM  XV. 

Qualiter  B.  Martinus  curavit  decanum  Legionensem 
quartana  febre,  dum  ipsi  insimul  de  sacra  payina 
decertarent, 

Dccanus  Legioncnsis  noniine  Petrus,  vir  littcra- 
tus  admodum  et  honeslus,  qui  assuniptus  iu  archi- 
episcopum,  nunc  strenue  jacobitain  regit  Eccle- 
siam  {6\,  eo  tempore  febrc  quartana  gravitcr.labo- 
rabat.  liic  quadam  die  suinnio  niaiie  veiiit  ad  vir 
rum  Dei,  et  cum  eo  in  sacris  Scripturis  usque  ad 
vesperum  conferebat.  Ciim  autem  se  videret  Dei 
scrvum  non  posse  in  aliquo  superare  sophisticis 
syllogismis,  coepit  proponere  contra  ipsuin.  Ad  haec 
vir  Dei  dixit  ei  :  c  Desiste ,  decanc ,  desisle  ;  qiiia 
falsitas  angulos  quaerit.  i  Incipiebat  jam  febrilis 
rigor  decanuin  arripere ;  ct  prostralus  ad  pedes  Dei 
famuli,  dixit  ei :  c  Serve  Dei,  per  Doininum  no- 
struin  Jcsuui  te  deprecor,  ne  despicias  iiie ,  quia 
octo  jam  menscs  elapsi  sunt,  ex  quo  affligor  assi- 
due  quartaiia  febre.  Ora  pro  me  Doniinuin  ,  ut  prc- 
cibus  tuis  restituar  sanitati.  »  Sed  vir  Dei,  ne  iabe 

pus  Berengariac  ad  scribendum  sesc  accinxit. 

(8)  Hcnricus  Floi*ez,  tom.  XXII  Uispan.  sacrce^ 
pag,  111  inquit,  hunc  Petrum  jain  anno  1^08  C(mi- 
postellanam  regere  Ecclcsiani,  vitamquc  proiendis- 
se  ad  usi}ue  annum  12i4.  Si  ergo  vera  est  haec 
chronologia,  uno  ex  his  sexdeciro  anuls  caput  istud 
scribebat  Lucas. 


iO 


S.  MARTINI  LEGIONENSIS 


20 


Tanae  gloriae  ro&darelur,  ait  ei : 
qiiia  lioino  peccator  sum  (Luc.  \),  i 

Decano  autein  cuin  lacrymis  insistente,  Dei  fa- 
mulus  motus  pietate ,  ait  ilti :  c  Deprecemur  ambo 
Deum,  ut  tibi  quoil  petis,  dignetur  tribuere.  >  Pro- 
stravit  se  decamus  ad  orationem  corain  aitare  Saii- 
ctae  crucis,  et  Martinus  venit  ad  quamdam  fene- 
stram,  unde  altare  beati  Isidori  prospiciens,  precum 
suarum  incensum  Domino  consueverat  adolere. 
£t  cum  orassetdiutius,  venit  ad  decanum,  et  inter- 
rogaviteum  dearticuiis  fldei,  utde  credulitate  sua 
iidem  faceret  coram  Deo.  Qui  cam  oiiuiia  quae  sunt 
de  Gde  catbolica  se  crederd  fateretur,  servus  Do- 
miiii  dixit  ei  :  c  In  nomine  Domini  nostri  Jesu 
ChVisti,  precibus  beati  coufessoris  Isidori  eonser- 
veiur  in  te  fldes  catbolica  quam  fateris,  etesto  sa- 
nus.  >  Qui,  protinus  sanitate  recepta,  gloriticabat 
Deum  et  confessorem  ejus  Isidorum  :  et  sic  viro 
Dei  Martino  deinceps  se  praebuit  obsequentem  ,  ac 


c  Hoc  non  est  meum,  A  posset  sibi  mediconim  remedio  subveniri,  a  prx* 
dicto  Garsia,  qui  eum  riidimentis  litleraiil}us  edo- 
cebat,  ad  virum  Dei  Martinuin  deductiis  est.  Hie 
cuin  praMlicto  puero  cecidit  ad  pedes  ejus,  et  cum 
lacrymis  precabatur  puero  sanct;»  medelae  gratiam 
exhiberi.  Vir  autem  Dei  fecit  signum  crucis  super 
guttur  pueri,  et  statim  cum  sanguine  evomit  apo- 
stema.  Yivit  adhuc  dirtus  Munnio  presbyter  et  ca- 
nonicus  ,  et  cum  pluribus  aliis  hujus  miraculi 
testis  existit. 

CAPITULUM  XIX 

Qualitgr  B,  Martinus  comitissam  aevotam  $uam 
partui  doloribus  morti  propinquam  a  morte  ipsa 
liberavit, 

Quaedani  mulier  nobilissima  Santia,  quae  sanctura 
Tirum  devotissimo  venerabatur  aflfectu,  duin  essel 
pi-aegnans,  et  appropinquante  partu,  doloribus  ni- 
mis  urgeretur,  misit  ad  virum  Dei  supplicando,  ut 


si  esset  unus  de  famulis  ejus.  Comedit  ipsa  nocte  n  pro  ea  Domino   preces   fundere  digoaretur.   Ipse 


cum  eopauperculam  coenam  ejus,  qurnletiam  muiti 
episcoporum  multoties  facere  se  gaudebant.  Edidit 
prieterea  dictus  decanus  rhetoricis  coloribus  prae- 
clarain  homiliam,  in  quaCbristi  confessorem  Isi- 
dorum  laude  celebri  exiulit  gloriose. 

CAPITULUM  XVI. 

Qualiter  B,  Martinus  mulierem  nobilem  a  mamill<e 
dolore  curavit. 

Quaedam  etiam  nobilis  mulier,  quae  dolore  ma- 
millae  gravissime  torquebatur,  yenieng  petebat  a 
viro  Dei  Martino  suae  aegritudini  subveniri.  £t  cum 
si^numcrucisvir  Dei  fecisset  super  turgentem  ma- 
miUam  ejus,  deposita  inflatione  illico  sana  eflecia 
est.  Ilujus  mulieris  nomen  excidit  :  sed  qui  hoc  vi- 
derunt  mihi  duo  presbyteri  Domini  testimonio  retu- 
leruiit. 

CAPITULUM  XVII. 

Qualiter  B.  Martinus  suum  concanonicum  acerrimo  C 
dentium  dolore  curavit. 

Yenerabilis  vir  Garsias  abbas  ejusdem  monaste- 
rii  testatur,  qui  adhuc  superest,  prae  debilitale 
tamen  nimia  regendi  dignitate  dimissa :  bic,  inquam» 
saepius  testatur  cum  lacrymis,  quod  ipse  4n  tantum 
dentium  aflligebatur  dolore,  ut  nec  aquam  bibere 
posset,  eo  quod  videbatur  sibi  quod  dentesejus  sta* 
tim  prae  nimio  dolore  caderent,  dum  vel  parum 
aquae  mitteret  in  os  suum.  Sed  veniens  ad  Dei  fa- 
mulum  Mariinum,  procidit  ad  pedes  ejus,  dicens  : 
c  Succurre  mihi,  domine  Pater,  quia  jam  sex  dies 
fluxerunt,  ex  quo  nihil  manducavi  nec  bibi.  >  Qui 
protinus  misericordia  motus,  interrogaviteum,sic- 
ut  aegris  omnibus  ad  se  venienlibus  facere  consue- 
verat,  diceiis :  c  Credis  inDeum  Patrein,  et  Filium, 
et    Spiritum    sanctum  ?  >   Et   cum  respondisset  : 

Credo;  >  fecit  signum  crucis  super  faciem  ejus. 


vero  nuntiis  benigne  promisit  annuere  poslulala. 
Sed  cum  uox  supervenisset,  et  famuli  ad  lectum 
fere  moricntis  dominae  circumstetissent,  ipsa  coe- 
pit  clamare,  dicens :  c  Parate  sedes,  et  recipite 
sanctum  Dei  Martinum.  >  Quod  cum  audissent 
oiunes  qui  circumstabant ,  piitabant  eam  loqui 
quasi  esset  posita  extra  sensum.  Ipsa  vero  intelii' 
gens  quod  nou  videbant  alii,  quod  sibi  videre  da- 
batur,  dixit  eis  :  c  Egredimini  omncs,  et  mecum 
remaneant  solummodo  mulieres.  > 

Qui  cum  fuisscnt  egressi,  illa  de  lecto  descen- 
dit,  et  quasi  oratura  procidens,  tilium  masculum 
incolumem  statim  peiierit,  et  ipsa  reddita  est  sa- 
nitati.  Quae  postea  asserebat,  sanctum  Dci  ad 
se  venisse  Martinum,  et  cum  de  lecto  descendens 
adoraret  eum,  ipse  facto  signo  crucis  super  eam 
sanctus  discessit,  et  illa  statiin  peperit.  Erat  prae- 
dicta  Santia  uxor  Froylae  comitis,  a  auo  hunc  ge- 
nuerat  filium  :  quem  baptizandum  clucens  ad  vi- 
rum  Dei,  Rainirus  inter  msjores  regni  Legionensis 
fretus  potentia  militari.  (Phrasis  manca.) 
CAPITULUM  XX. 

Qualiter  consilio  et  revelatione  B.  Martini  Legio' 
nensis  civitas  se  defendit  a  regibus  Castellce  ei 
Aragonumf  qui  eam  obsessam  habebant. 

Adefonsus  rex  Castellac  ciim  manu  magna  exer- 
cituum  habens  in  auxilium  sui  Petrum  regem  Ara^ 
gonum,  cepit  quod  obsederat  castrum  Judaeorum, 
quod  fere  per  unum  milliare  distat  ab  urbe  Le- 
gionensi.  Post  haec  urbem  Legionensem  coepit  cum 
suis  exercitibus  oppugnare.  Cives  autem  ut  vide- 
runt  tantoruro  potentiam  regum,  admodum  ti- 
muenint.  Sed  accedentes  ad  famulum  Dei  Marti- 
num  supplicabant  certilicari  ab  eo,  si  tantis  exer- 
citibus  resistere  possint.  Qui  respondens,  dixit 
eis  :  c  Constantes  estote,  ne  formidetis  ;  pro  ceito 


c  t.reuo;  >  ^ 

et  dixit  ei  :  f  In  no^mine  Domini  nostri  Jesu  Chfisti  ^  soientes,  quooiam  haec  civitas  ab  his  reglbus  non 

recede  sanus.  >  Et  ita  continuo  curatus  est,  quod  ^  capietur,  quoniam  Dominus  protegit  eam  precibiis 


de  c^etero  dum  vixit,  licet  esset  senio  fessus ,  nul- 
luin  dentium  sensit  dolorera. 

Erat  ipse  Garsias  tunc  temporis  simplex  cano- 
nicus,  ct  statim  venit  prandere  cum  caeteris 
fratribus  ad  refectorium.  At  ubi  viderunt  eum  cae- 
teri  fratres  hilariter  comedentemet  bibentem,  quem 
in  brevi  moriturum  credebant ,  et  didicissent  qua- 
liter  sanus  effectus  esset ,  gloriticabant  Deum,  qui 
eis  per  servum  suum  Martinum  dignatus  est  sua 
clementia  providerc. 

CAPITULUM  XVIIl 

Qualiter  B.  Martinus  puerum  quemdam  in  Sancti 
Isidori  monasterio  existentem  a  morbo  squinan- 
tico  liberavit. 

Cum  quidam  nobilis  puer,  nomine  Munnio,  qui 
lii  ipso  monasterio  inter  regulares  nutriebatur 
pueros,  squinlintico  apostemate  laboraret,  et  nullo 


beati  Isidori  confessoris.  Scitote  etiam  qiioniam  iu 
brevi  rex  Castellae  recipiet  nuntium,  quod  rex  Le- 
gionis  cum  exercitu  magno  invadit  regnum  ejus  ; 
et  recedens  ab  obsidione  istius  urbis  parabit  ob- 
viam  ei,  sed  nullus  erit  inter  eos  armorum  con- 
flictus.  >  Ut  vir  Dei  praedixit,  sic  omnino  accidit,  et 
manifestatus  est  dare  |c.lare?]  i(i  eo  spiritus  propbe- 
tae.  Jam  pluribus  aliis  praetermissis  miraculis,  qux 
omnipoteiis  Deus  per  ipsum  dignatus  est  operari, 
adejus  sacratissimum  obitum  veniamus. 

CAPITULUM  XXI. 
Qualiter  B.  Martinus  longe  ante  prascivU  sui  obitus 

diem^  eumdemque  fratrtbus  suis  priori  et  canonicis 

Sancti  Isidori^  et  aliis  revelavit. 

Cum  igitur  his  et  aliis  doctor  Ecclesiae  Christi 
Martinus  presbyter  floreret  virtutibus  et  miraculis. 
sui  obitus  teropus  veldiem  pluribus  ante  diebus 


fl 


VITA. 


» 


cccpli  quibusdam  fratribus  revelare,  atque  de  sua  A  ciebat  allare»  *et  suum  eiitum  beati  Isidori  preci» 


dulcissima  laetos  praesentia  fecit  tristes,  diem  sui 
obitus  praedicendo.  Quidam  clieiitulus  ejus  Pella- 
gius,  cum  deiatum  fuisset  ei  quod  pater  suus  dis- 
cesserit,  petiit  licentiam  a  sanclo  viro  ut  irel  ad 
suos,  urdinaturus  de  rebus,  quap  sibi  proveniebant 
de  rebus  patris.  Vir  autem  Domini  benedixit  illi, 
dicens  :  c  Vade,  fiii,  cum  l>eo,  el  scito  quia  me  de 
caetero  non  videbis.  >  Non  plene  advertit  clientulus 
qusn  diierat  illi«  et  recessit  ab  eo.  Alii  vero  qui 
astabant  intelligentes,  dolure  tacti  cordis,  immi- 
nere  inortis  illius  diem  plangebant.  Ab  ipso  tem- 
pore  vir  Dei,  praatermisso  studio  lectionis,  die  ac 
nocte  orationibus  insistebat  (Luc,  ii),  vigilabat,  et 
orabat,  ut  cum  veniret  Dominus  et  pulsaret,  in 
hora  mortis  inveniret  eiim  vigilantem  (Luc.  iii). 
Quibuscunque  poterat  modis,  pliis  solito  se  ab  bu- 
mams  confabulationibus  subtrahebat,  et  tota  solii- 
citudine  gestiebat  mentis  thalamum  perornare,  lit 


bus  committebat.  Quia  posset  credere  tam  in  brevl 
hominem  morituriim,  qui  tanta  spirilus  fortilu- 
dine  pcrvigebat?  Erat  enim  hoc  consolatio  qualis- 
cunque  fratribus  putantibus,  quod  Dominus  mi- 
sertus  eis,  longiorem  illi  concesserit  viiam.  Sed 
cum  sequentis  sexlae  feriae  sol  clauderetur,  venit 
ad  euin  Petrus  custos  turrium  regis,  qui  nunc  ca* 
nonicus  ejusdem  monasierii  est,  et  virum  Dei  co- 
ram  altare  orantem  invenit ;  eral  eniin  fainiliaris 
ejus  et  exspectabat  benedici  ab  eo.  Ad  quem  con- 
versus  vir  Dei  benedixit  ilti,  et  dixit :  c  Vade,  fili, 
ad  custodiam  turrium  tibi  commissam  ;  et  cum  au- 
dieris  hac  nocte  primo  hujus  monasCerii  campanas 
pulsari,  dicens  orationem  Dominicam,  pro  nie  Do- 
minum  deprecare.  >  Qui  flens,  dixil  ei  :  c  Adest 
hora  migrationis,  Pater  et  domine?  >  Qui  respon- 
dens,  ait  ei :  c  Revera,  fili,  adest,  et  hac  iiocte 
sum  de  corpore  egressurus.  >  Quo  discedentc,  re^ 


revertentem  a  nuptiis  Dominum  digne  posset  reci-  D  clinavit  vir  Dei   in  suo  pauperculo  lecto,  quem  de 
pere.  Quadam  vero  sexta  feria,  quain  octava  dies      •——:-'"•  ^ --«- —  u^^i:.   -.^-i-^.:u..-  r-»f..:iv..« 
€jus  feticissimi  transitus  secuta   est,  cum  esset 
prior  cum  fratribus  in  capltuto,  petiit  Dei  famulus 
omnes   alios,  si   qui  deerant,  convocari,  et  tam 
alDuenti  exhortatione  in  capttulo  verbuin  Dei  pro- 
ferebat,  ut  facunda  et  suavi  praedicatione  videretur 
jam  consistere  in  coiisortio  angcloriim.  Non  vide- 
bantur  esse  verba  hoininis,  quia   rcvtta  Christus< 
'loqiiebatur  in  servo  suo :  quaedam  inserebat  verbis 
ipsius  praedicationis,  ex  quibus   omnes  manifeste 
intelligebant,    illum   octavum  diem  primo  ventu- 
ram  terminum  sui  transitus  assignare. 
CAPITULUM  XXII. 


Qualiter  B,  Marlinus  antequam  de  hoc  tofculo  inj- 
graret,  tradidit  priori  suo  claves,  et  omnia  quas  de 
ipsius  licentia  administrabat,  et  petiil  ab  eo  bene- 
dici. 


tantoris  (sfc)  paleis  et  herbis,  suadenlibus  fratribus, 
super  tineis  columnalis  secundum  pairise  inoreni 
erexerat,  et  jiissit  convocari  fratres,  ul  sihi  ex- 
tremae  unciionis  perficerent  sacrameutuni. 

CAPITULUM  XXIV. 
De  pretioso  fine  et  glorioso  transitu  B,  Martinif  et 

notabili  doctrina  quam  nobis  reliquit  quoad  fait« 

ctissimum  viaticum  sacranuntum. 

Concurrentes  vero  fratres  audierunt  adesse  bo- 
ram  mortis,  magis  ut  ejus  sacratissimum  viderent 
exitum,  quam  ut  ei  suis  orationibus  subvenirent, 
a  quo  sperabant  siiorum  peccaminiim  veniam  pro* 
mereri,  invenerunt  eum  in  extremis  fere  jam  tabo- 
rantem.  Sed  cum  ei  sanctae  unctionis  miuisterium 
peregissent,  accepit  crucemt  et  frequenter  oscu- 
labatur  eam,  et  super  pectus  suum  ponebat.  Mu- 
niebal  etiam  se  dextera 


manu  signo  crucis,  et  si 
Post  hasc  ecclesi?e  Sanctae  Trinitatis  quam  in  C  i^'^^''^'"  «^^"^^^  partem  alteram    opponebat,  qua 


eodein  clauslro  ipse  fecerat  rabricari,  et  ciijusdam 
lapideae  domus  qiiap  est  in  turre  ipsiiis  monasterii, 
in  qua  qiiorumdain  magnatorum  servabatur  pecu- 
nia  commendata,  claves  priori  tradidit,  ne  quid- 
quam  suo  noinine  vet  alterlus  pauper  Chrisli  mo- 
riens  possiderct.  Deinde  cum  I^crymis  siipplicabat 
sibi  ab  omnibus  indulgeri,  si  quid  commiserat  vel 
deliquerat,  fratrum  aliquem  contristando.  Petebat 
eliam  flexis  genibus,  ut  bencdiceretur  a  priore.  Sed 
prior  illi  benedicere  recusabat,  eo  quod  votebat 
benedici  ab  eo,  qui  magis  sanctitale  appropinquare 
ad  Dominum  credcbatur.  Perseveranter  vero  insti- 
lit  servus  Dei,  et  omnes  illi  cum  lacrymis  indulse- 
runl,  et  benedici  obtinuit  a  suo  priore,  id  est  prae- 
posito.  Tunc  instanter  rogante  priore,  et  in  virtute 
ol>edieiitiae  praecipiente,  illi  et  Iratribus  benedixit, 
dicens  :  c  Benedicat  vos  Dominus  ex  Sion,  et  sem- 
pervideatis  qiiae  bona  sunt  in  Jerusalem  (PsaL 
cxxvii).  >  Ct  his  dictis,  rediit  ad  ecciesiam  Sanctae 


videbat  sibi  inaliKnum  spiritum  adversantem.  Ora^ 
bat  lacite,  et  nihil  respondebat.  cum  frequenter  in- 
terrogaretur  a  fratribus.  Et  quia  ipsa  die  celebra- 
verat  missam,  visuin  esialiquibusfratrum,fiuod^8l 
unctionem  non  deberet  sibi  dari  corporis  Dominici 
sacramentum.  Quod  cum  vidissenl  duo  canonici, 
Petrus  videlicet  et  Fernandus,  quibus  inerat  scienlia 
ScripHirariHn,  cum  lacrymis  et  singultu  amaris* 
simo  dixerunt  ei :  c  Pater  sancte,  rellnque  nobis 
veritatis  exeinplum.  Per  Christum  ad  quem  vadis, 
te  deprecamur,  ne  de  corpore  exeas ,  donec  facto 
nobis  ostendafi,  quid  de  sacramento  attaris  sit  fa- 
ciendum.  i  Tunc  vir  sanctus  cunctis  qui  aderant 
audientibuB,  cum  sono  vocis  e\  intimoduccns  sus^ 
pirium,  ad  se  reversus  dixit  fratribus  :  c  Deferatur 
cito  corpus  Christi,  quia  non  deoet  Christianum 
sine  hoc  sanctissimo  viatico  mori.  >  lntcrrogavit 
eum  dictus  Fernandus,  si  atiquid  a  sinistra  parle 
▼idisset.  Respondens,  dixit  ei :  c  Inimicumvidi,  sed 


Crucis,  cunctis  euin  seqiieiilibus  plorando  fratribiis,      confusus  recessit.  >  Cum  autem  deferrelur  corpus 


qui  de  illius  obitu  nimium  tristabantur.  Omnes 
enim  dotebant  se  in  hujus  miserae  vitae  peregrina- 
lione  solatium  tanti  Patris  amiitere ;  quia  merito 
cunciorum  fratruin  cordis  intima  dolor  vehemens 
constringeiKit. 

CAPITULUM  XXIH. 

Qualiter  B,  Martinus  certus  de  transiiu  suo  ad  glo- 
riam^  ad  id  se  totis  viribus  prwparabat. 
Quibtts  peractis,  duni  famutus  Dei  miserum  hu  • 
niaiiae  condilionis  sustineret  adventum,  et  beatis- 
siinum  sui  laboris  bravium  exspectaret,  sequenti 
lertia  feria  febre  correptus  est,  et  destitutus  pau« 
latim  corporis  viribus,  aegrotavit.  Quotidie  tauien, 
ut  a  primordio  sui  saccrdotii  coiisueverat,  cete- 
brabat  niissam,  el  ante  aliare  Sanct<e  crucis  pro- 
stratus  oraiionibus  incumbcbat.  Accedebat  etiam 
ad  feiiestram,  unde  beati  cunfcssoris  Isidori  asni- 


Christi,  descendens  de  leclo  siippliciter  adoravit, 
et  cum  summa  devotione  accepit.  Deinde  cunctis 
petentibus  benedictionem,  verbis  quibus  consue- 
verat,  benedixit  eis,  diccns  :  c  Benedicat  vos  Do- 
minus  ex  Sion,  et  videatis  semper  quae  bona  sunt 
in  Jerusalem  (Psal.  cxxvii).  Commeiido  vos  Deo, 
qiiia  ego  vado  ad  Deum  qui  vocat  me.  >  Quibus 
dictis,  spiritum  Domino  tradidit.  Cum  auteni  cor- 
pusejus  ex  inore  abtueretur,  ita  splendiduin  et  ni- 
tidum  inverttum  est,  ut  jani  futuram  glorificatio- 
nem  praetendere  videretur.  Nihit  deforino  in  pu- 
deudis  apparebat  mcmbris,  eo  quod  scplenuis  pueri 
munditiani  videreiilur  te<^tari.  Siquenli  vero  die 
cuin  insonuit  perciviiatein  Dei  faiuuluin  &Lirlinuni 
niigrasse  de  corpore,  replela  est  civilus  munnure, 
et  unusqiiisque  Putreiii  piuiu  plaugebat.  Conve- 
niunt  populi,  cereos  acccnsos  hatitiites  in  maui- 
bu5,  ptus  ad  fe&tivilatem  Martini  quam  ad  funera 


S5 


S.  MARTINI  LEGIONENSIS 


iU 


connuenles.  Ploranl  alii,  se  ad  prasens  amiitere ;      in  ccelis.  In  lanlo  bivio  positi  p.um  crat  flerellar- 
gauUenl  alii,se  credentes  novum  patronum  habere      linum,  et  piissimum  congaudere  Martino. 


NONNULLORUM  ELOGIA 

DE  B.  MARTINO 

CANONICO  REGULARI,  PRESBYTERO,  LEGIONE  IN  HISPANIA. 


i.  Jonnnes  Bollandus  ad  diem  ii  Februarii : 
c  Legio  urbs  est  HispaniaB,.  regni  cognominis  ca- 
put  vulgo  Leon.  Hic  msignis  est  canonicorum  re- 
gulariuni  abbatia,  S.  Isidori  nuncupata,  quod  ad 
eam  S.  Isidori  episcopi  Hispalensis  translatae  reli- 
quiae  sint.  Asservantur  iiiic  reliquiae  quoque  B. 
Martini  presbyteri,  qui  in  eodem  coenobio  canoni- 
cusregularis  fuit.  Deeo  Lucas  Tudensis,  auctor 
cosevus,  in  Prcefatione  ad  Chronicon  mundi  ita  nic- 
minit  :  Quid  de  venerabili  Martino  Legionensi  pres- 
bytero  sentiendum^  qui  tantam  a  Domino  precibus 
in  divinis  Scripturis  pra^ogativam  obtinuit.  ut  in 
expositione  Scripturarum  sanctissimis  primis  do- 
etoribus  merito  valeat  adcequari?  Meminitet  Joannes 
Mariana,  lib.  ii,  cap.  i6,  ubi  de  rebus  sub  annum 
ii88  gestis  agit  :  Martinus  presbyter,  inquU,  per 
hcBc  tempora  litteris  et  vita  clarus,  Legione  muUis 
^ibris  eonscribendis  operam  dabat ;  ex  rudi  atque 
iUitterato  repente  factus  doctissimuSf  ab  IsidorOf 
cujus  in  monasterio  vivebat,  oblato  in  somnis  libro 
quem  comederet.  Eorum  iibrorum  pars  nulla  ad 
nostras  manus  venit :  Canonici  ejus  tempA  magna 
religione  servant  rei  gestce  monumentum  posteritati 
prceclarum, 

2.  Ambrosius  Morales  Chronic.  general.  Hispan. 
libro  XII,  cap.  2i,  vidisse  se  iibros  illos  testatur, 
et  publicos  Martino  honores  exhiberi ;  ila  ergo  scri- 
bit :  Ante  annos  CCC  vixU  in  S.  Isidori  monasterio 
canonicus,  Martinus  nominCy  rudi  admodum  tn- 
genio^  sed  magna  vitCB  sanetitate^  et  ob  hanc  in 
eumma  apud  populum  veneratione.  Discruciabat  ejus 
«ntmtim,  quod,  quantumvis  magno  labore  nullam  as- 
sequi  Utterarum  scientiam  posset.  Nocte  quadam  in 
somnis  «  S.  Isidorus  apparuit,  Ubrumque  pnsbuit, 
et  ut  comederet  mandavU.  Simut  scientia  iUi  per- 
ampia  infusa  est.  Plura  exinde  opera  Latine  scrip- 
sit,  verbis  styloque  sat  culto.  Exstant  ea  penes  ca* 
nonicos,  et  quadam  ego  ex  iis  legi.  In  urbe  totaque 
provincia  sanctus  habetur  ;  et  quanquam  nondum 
solemni  apotheosi  decreti  ei  sint  calestes  ab  Ecclesia 
honores,  erectum  tamen  in  eo  monasterio  saceUum 
est^  opposito  titulo  S.  Blarlini,  atque  in  ara  locatum 
ejus  sacrum  corpus,  thecm  affahre  calatm  atque 
inaurat(B  inclnsum  :  in  tabula  aUaris  depicta  sunt 
ejusdem  beati  miracula.  In  claustro  comobii  S. 
Mario!  de  ia  Vega  Salmanticte  visitur  in  quodam 
aUari  idem  depictum  in  tabuta  miraculum,  tanto  ar- 
tificioy  ut  haud  facile  elegantior  tota  Hispania  pi-- 
ctura  reperiatur.  Ita  Morales. 

3.  Athanasius  de  Lobera  ordinis  Cislerciensis 


A  monachus,  parte  ii  Hisiorice  Legionensis,  sive  De 
magniludine  civitatis,  el  Ecciesia  Legionen.,  cap.  3«, 
Martinum  vocat  Specuium  virtutis^  spiendorem  vir- 
ginitatis.exempium  obedientim.thesaurum  eapientice^ 
reguiam  reiigionis,  propugnaculum  fidei,  fragrau- 
tiatn  sanctitatis,  honorem  bonorum  morum.  Addit : 
Vitam  ejus  scriptam  a  Luca  Tudensi  episcopo,  in 
insigni  monasterio  S.  Isidori  Legione  canonico,  ubi 
et  ipse  S.  Martinus  canonicus  fuit :  exstare  eam  in 
iibro,  quem  idem  auctor  edidit  deS.  Isidori  transia- 
tione,  eumque  iibrum^  typis  proeueum^  esse  in  ma- 
.nibus. 

A.  Brevius  aliquanto  Vitam  eamdem  Laiine  edidit 
Thomas  de  Truxillo,  tom.  II  Thesauri  conciona-' 
torum,  parte  n,  ubi  ista  habet :  Ceiebratur  autem 
festum  ejus   in  civitate  Legionensi^  et  in  iectionibus, 

XucB  ibi  ieguntur  in  ejus  officiOj  vita  narratur,  sicut 
ic  a  nobis  descripta  fuil,  quos  habetur  in  Breviario 
antiquo  iiiius   Ecclesim.  Exslat  quoque  Vita   eius 

B  Hispanice  scripta  a  Joanne  Marieta,  lib.  vi  De  SS. 
Hispanis,  cap.  5,  ubi  eadem  de  cultu  et  officio,  de 
sacello  tituloque ;  de  reliquiis  et  pictis  miraculis 
tradit.  Ilispanice  quoque  eamdem  Vitam  scripsit 
Alphonsus  Villegas,  tom.  1  Fioris  SS.,  foi.  40G. 
Honorifice  ejus  meminit  Alphonsus  Venerus  in  En- 
chiridio  temporum. 

5.  Refert  eum  in  Nataiib.  SS.  canonicorum 
Constantinus  Ghinius  ii  Februarii  his  verbis  :  Le- 
gione  in  Hispania.T..  Nataie  S.  Martini  canonia 
regularis  et  presbyteri.  Philippus  Ferrarius  eodein 
die  :  Legione  in  Hispania  &.  Martini  presbyteri. 
EademantequoqueS  Februarii  habet.  Fatetur  tan  cn 
in  Notis  consignari  ab  aliis  ejus  Natalem  ii  Fe- 
bruarii.  Lobera,  errore,  ut  opinor,  librarii,  ait  ii 
Januarii  coli ;  Villegas  i2  Februarii;  caeieri  ii. 
Gabriel  Pennotus,  lib.  ii  Historice  canonicor.  re* 
gularium,  cap.  3i,  num.  5,ait  abbatem  fuisse  mo- 
nasterii  S.  Isidori,  quod  ii,  quos  jain  citavimus, 

G  non  iradunt  (9). 

Thomas  de  Truxillo  in  Tliesauro  concionator.^ 
tom.  II,  ii  Februarii  :  c  Ex  illustri  quidem  familia 
originem  duxit  hic  gloriosus  Chrisli  confessor  et 
doctor  Martinus  in  civiiate  Legionensi.  A  priiiiu 
autem  aetate  se  totum  exercuit  iii  sanctis  operibiis, 
ut  virum  Chvistianum  decet.  Vocabanlur  vero  pa- 
rentes  ejus  Joannes  et  Eugenia.  Talis  porro  ejus 
vila  fuit,  ut  omnibus  exempluin  reliquerit  niagnae 
sanctitatis.  Ivit  autem  Roniam  ad  visitandum  rt'Ii- 
quias  sanciorum  apostolorum,  accepit  etiam  bene* 
dictionem  ab  Urbano  papa,  alque  ita  reversus   est 


(9)  Erravit  Bollandus,  et  omnes  quos  citat,  duro 
natale  S.  Martini  assignarunt  ad  diem  ii  Januarii, 
ut  Lobeia,  vel  Februarii,  ut  caeteri.  Martinus  obiit 
die  iS  Januarii  aiini  1203,  et  ejus  festum  celebra- 
tur  ab  suis  canonicis  die  ii  ejusdem  mensis.  Ve- 
tustissimum  Necrologium  quod  praefati  canonici 
asservant,  quodque  scriptum  fuit  ante  medium 
saeculi  xiii^tit  satis  prolixe  nos  recognovimus , 
niortem  saurti  aniiuntiat  his  verbis  :  Secundo  Idus 


Januarii  obiU  Martinus  sanctv  crucis  bonce  memoria;^ 
cera  m.cc.xu. 

Nec  etiain  abbas  fuit  Martinus  coenobii  S.  Isi* 
dori,  ut  Pennotus,  Nicolaus  Antonius  et  alii  existi- 
inarunt ;  sed  siroplex  duntaxat  canonicus  perperam 
confusus  ab  his  auctoribus  cum  Martinis  abbati- 
bus,  qui  tempore  sancti  monasterio  praefuerunt ; 
ex  quibus  unus  obiit,  ut  constat  ex  Necrologio  su- 
prafato,  pie  3i  Augusti  il8!2;  alter  27  Martii  im 


« 


ELOGIA 


i6 


in  patriam  suain.  Ordinatur  postmodum  sacerdos,  A  clesiae,  dum  viveret,  canonicus,  idemquc  nunc  in 


et  babituni  suscepit  canonicorum  regularium,  ct 
brevi  quidem  tempore  volavit  ejus  fama  tum  reli- 
glosi  perfecti,  tum  etiam  sancti  sacerdotis  per 
omncs  religiosos  ejusdem  professionis.  Non  autem 
sacrae  dederat  operam  Scripturae«  sed  tenebatur 
incredibiii  qnodam  desiderio  eam  scieiidi  et  di- 
scendi.  Intra  etiam  domesticos  parietes  ad  Domi- 
num  preces  fundebat  pro  tali  cegnitione  conse- 
quenda,  atque,  quantum  in  se  erai,  conabatur  iii 
eaiQ  cognitionem  atque  studium  incumbere, 
quamvis  nec  magistmm  haberet  qui  ipsum  ins- 
Irueret,  neque  ejus  intellectus  satis  essel  ad  eam 
rein  praestandam  accommodatus.  Gum  autem  qua- 
dam  nocte  pro  hujusmodi  re  Dominum  oraret,  ap- 
paruit  ei  beatus  Isidonis  librum  manibus  suis 
gestans,  qui  dixil  ei :  c  Accipe  voiumen  istud,  el 
c  coroede  iUud,  alque  dabit  tibi  Dominus  scientiam 
€  Scripturse  sacrae.  i  Excusabat  autem  se  vir  sanctus 
quod  jejunaret,  et  propterea  librum  comeifere  non 


coelis  protcctor :  oui  et  abbas  fuit  insignis  coenobit 
canonicorum  re^ularium  Sancto  Isidoro  Hispalenst 
in  ea  urbe  sacri.  Fama  estexrudi  atque  illiterato 
repente  doctissimum  factum  ab  codeni  nuper  ine- 
morato  Isidoro,  ut  Joannis  Marianae  verbis  utar  (i  t), 
oblato  m  $omnU  libro  (fHem  comederet.  Exiiide  in- 
lentus  doctrinae  suae  cudcndis  ad  posterorum  uiili- 
latem  sacris  monumentis,  non  minus  sanciissime 
Tivendi  norma  aequalibus,  quam  doctissiinonim 
operum  formalione  quandocunque  futiiris,  profi- 
cniis  esse  voluit.  Asser^antur  apud  canonicos  jara 
dictae  Ecclesiae  Sancti  Isidori  non  modo  sacrae  ejus 
exuviae  manusque  integra,  scribendi  adhuc  gestum 
imitata;  sed  et  libri  plures  etiam  nunc  inediti, 
et  antiquissimo  hujus,  quo  vixit,  aevi  charactere 
ftcripti.  Nempe: 

In  Apocalypsin  commentarius,  cuius  meminit  Lu- 
dovicus  Alcazar  in  suis  ad  eumdem  hunc  iibruin 
Notatione  26  prooemiali,  sect.  5. 


posset ;  dixiter^oad  eum  isidorus  :  c  Non  aufere-  B  i    fn  Epittolai  SS.  Jacobi,  Petri  et  Joanni»  aposto 
€  tur  idcirco  tibi  jejunii  merilum ;  egoenim  haec  libi     hrum 


•  nuntio  ex  parte  Dei,  etsum  Isidorus  patronus  hu' 
i  jus  ioci.  I  Accepil  ergo  Martinus  volumen,  et  co- 
medil  illud.  Isidoro  ergo  tecedenle,  postfuam  li- 
brum  Marlinns  comederat,  plenus  factus  est,  et  in- 
llammatus  in  divina  scientia,  adeo  ut  facile  omnes 
Iheologos  suae  aetatis  superaverit,  nemoque  cum 
eo  comparari  potuerit.  Disputationes  autem  multas 
el  concertationes  babuit  cum  haereticis,  quos  facil- 
Ume  superabal.  Habuit  praelerea  gratiam  curando- 
rum  innrmorum,  babuil  spiritum  quoqne  prophe- 
licum,  qui  etiam  libros  duos  scripsit  qui  dicuntur 
Concordia,  Tandem  igitur  vir  sanctus  febre  cor- 
reptus,  mortuus  esl  multis  clarus  miraculis,  prae* 
nunliato  prius  ab  ipso  mortem  suam  futuram  11 
Februarii.  Gelebratur  auiem  festum  ejus  in  civitate 
Legionensi,  et  in  lectionibus  quae  ibi  leguntur  in 
ejus  officio,  vita  narratur  sicul  hic  a  nobis   dc- 


Conciones  ab  Adventu  usque  ad  festum  Trinitatis, 
Singularesque  aliae  his  tituiis  inscripta;. 

Quod  (ratres  non  habeant  proprium. 

De  prcelatis  Eeciesins  juxta  curam  suorum  subdi* 
torum, 

De  obedientia, 

De  disciplina  eeclesiastica, 

Quatiter  juvenes  ab  otio  fugiant 

Qualiter  senes  ac  jnvenes  Deo  servire  debeant, 

Pfe  monachi  et  canonici  regis  curiam  frequentare 
praisumant, 

Ne  monachi  et  canonici  ucreta  principum  scire 
appetant. 

De  translatione  sancti  Isidori, 

De  Spiritu  sancto, 

De  sancto  Joatme  Baptista, 

De  Aicensione  Dominiea,  et  plures  alise  concio- 


«cripU  fuit,  quaehabeturinBreviariisantiquisillius  (^  nes   aliorum  Ecclesise   lestorunu  Haec    omiiia  cx 


Eccfesiae  (10).  » 

Nicolaus  Antonius,  Tom.  II  Biblioth,^  Bisp,  Vef.» 
pag.  19:  c  Sub  Alphbnso  altero  (IX)  Legionis  rege, 
el  Ferdinando  ejus  genitore,  vixit  sanctitate  prae- 
ciarus,  doctrinaque  non  quidem  acquisita,  sed  in- 
fusa  mirabilis,  Martinus  presbyter,  Legionensis  £c- 

(iO)  Hodie  noc  ^elebratur  festum  Martini  in  dioe- 
cesi  Legtonensi  hlsi  in  monasterio  Sancti  Isidori, 
offictiimque  nihil  habet  proprium,  sed  omnia  di- 
cuntur  de  Communi  confessoris  non  poiiliOcis. 

(11)  Lib.  XI,  cap.  26,  in  fine. 


J£gidio  Gundisaivi  Davila  in  Theatro  Ecclesia:  Le- 
gionensis. 

Alphonsus  Yenems  Enchiridii  auctor  adjuiigit 
insigncm,  ut  ait,  librum  sic  nuucupatum. 

Concordice  Veteris  et  Novi  Teslamenti  (12) 

(12)  Liber  Concordive  idem  est  ac  tractatus  sive 
conciones  quas  «ommemorat  i£gidius  Gundisalvus 
Davila,  nisi  quod  multo  pliires  complectitur,  ut  pa- 
let  in  editione  quam  damus. 


EXTRACTOS 

De  papeles  originales  delReal  convento  de  Sanlsidoro  de  Leon^lpertenecientes  a  Santo  Martino. 


En  el  dia  Irece  de  Marzo  del  anno  mil  quinien-  D 
tos  trece,Don  Rodrigo  Fuerles,  ol)ispo  de  Matronia  . 
o  Matroni  (13),  a  peticion  dei  prior  y  canoiiigos 
de  San  Isidro,  hizo  ia  exhumacion  de  los  huesos 
de  santo  Martino,  y  los  trasiado  al  sitio  en  que 
ahora  estan,  encerrados  en  una  arca  dorada.  Aun- 
que  al  abrir  el  sepulcro  se  encontro  formado  el 
cuerpo,  sin  enbargo  ia  carne,  cuero  y  nervios, 
estaba  todo  becho  polvo,  por  lo  que  se  separaron 
facilmente  los  huesos.  Solo  la  mano  derecha  fue 

,  (13)  El  canonigo  Aller  en  el  libro  que  escribio 
de  las  cosas  de  este  convento,  dice,  que  el  senor 
obispo  Faerles  era  legado  de  Espana.  Boiando 


ballada  sana  y  entera  con  su  cuero,  unas,  y  ner- 
vios ;  Y  los  dedos  pulgar,  indice,  y  el  de  el  corazon 
en  la  forma  que  suelen  tenerse  cuando  escribiinos. 
Consta  lo  dicho  por  testimonio  autentico.dado  por 
Juan  de  Riba  de  Gil,y  Alvaro  de  Villagoniez,  escri- 
banos  de  esta  ciudad  de  Leon,  dicho  dia,  mes,  y* 
anno;  el  cual  se  conserva  en  el  archivo  del  refe- 
rido  convento,  y  hemos  vislo  y  leido  para  esie  ex- 
tracto. 
Eu  ei  dia  doce  de  Enero  del  ano  de  mil  qumien- 

dice,  que  no  sabe  que  obispado  es  el  de  Matroui, 
V  yo  tampoco  he  podido  averiguarlo. 


87 


S.  MAKTINl  LEGIONENSIS 


2S 


tos  selenta  y  seis  (en  cuyo  dia  murio  santo  Mar- 
tino,  ano  de  mii  doscientos  tres)  se  extrajo  la 
mano  dereclia  del  santo  del  arca  que  dijimos,  y 
Be  coloco  separada  en  una  caja  de  plata  sobredo- 
rada.  en  donde  ahora  esta,  por  Don  Juan  de  Oii- 
vares,  prior  de  San  Isidro,  Tacante  la  abadia  por 
mucrte  de  Don  Gregorio  de  Miranda.  Pucs  aunoue 
liabia  dos  anos  que  estaba  eiecto  Don  Pedro  Nu- 
nez  de  Zuniga  y  Avellaneda,  no  profeso  hasta 
cuatro  de  Marzo  de  dicho  anno  de  mil  quinientos 
setenla  y  seis.  Consta  dicha  traslacion  por  una 
pomposa  y  pueril  relacion  Lalina  de  un  tal  Santa- 
cruz  de  Villafafie,  y  de  Quiros,  canonigo  sccreu- 
rio  del  mismo  convento,  que  se  conserva  en  el  ar- 
chivo,  y  hemos  tenido  presente ;  el  cual  dice,  que 
la  santa  mano  Cenia  toaos  sus  nervios,  huesos,  ar- 
ticulos  y  ligamentos,  quainor  duntaxat  avulsh  mt- 
noribui  ungulis. 

Ilay  una  escrilura  original  hecha  en  SaUmanca 
a  veinte  de  Enero  de  mii  quinientos  treinta  y  qua- 
tro,  ante  Cosme  Gonzalez,  notario  publico,  entre 
el  bachiller  Benavides,  prior  de  San  Isidro,  a  su 
nombre,  y  en  el  del  convento,  y  el  maestro  Juan 
Fernandez  Navarrete,  que  contiene  lo  siguiente: 
Habia  concertado  el  maeslro  Navarrete,  con  Juan 
deRobles,  vicari6  (ahora  llaman  reclorj  del  mona- 
sterio  de  laVega,  en  que  por  cuarenta  ducados  co- 

£iaria  v  daria  a  luz  las  obras  de  santo  Martino. 
ebiendto  de  parecerie  ai  niaestro  poca  remunera- 
cion  de  su  trabajo,  le  suspendio  sin  duda,  quando 
ya  tenia  recibidos  catorce  ducados  y  dos  reales, 
pues  la  escritura  que  extractamos,  dice  que,  para 
que  ia  obra  se  acalie,  el  prior  Benavides  en  nombre 


A  del  convenlo  de  a  Navarrete  cinquenta  ducados  li- 
quidos  sin  lo  que  tiene  recibido,  por  cuya  cantidad 
el  maestro  debia  de  concluir  la  copia  para  San  Juan 
del  misroo  afio,  y  cuidar  despues  denlro  de  otro, 
de  su  edicion,  segun  se  habia  obligado  en  la  pri- 
mera  Escrilura  con  Juan  de  Robles,  volviendo  an- 
tes  al  convento  de  San  Isidro  ios  originales.  Si  en 
el  termino  fijado  no  se  pudiese  hacer  la  impresion, 
babia  de  traerse  tambien  la  copia  al  mismo  con- 
vento  de  San  Isidro,  sin  quedar  en  poder  de  per- 
sona  alguna,   pena  de  trescientos  ducados  a  que 

•  seobligo  Navarrete,  ningun  trasunto  de  la  obra. 
Esto  dice  en  sustancia  laescritura,  y  se  verinco 
en  la  parte  de  traer  a  San  Isidro  la  <^opia  que  hizo 
Navarrete,  pues  se  conserva  en  la  biolioteca  del 
coRvenlo  con  el  original  de  donde  pudo  sacarse, 
aunque  con  algunas  varianles.  La  edicion  no  se 
llevaria  adelante  por  falta  de  caudales,  porque  se 
necesitan  bastantes  para  ella.  El  prior  Benavides 

B  prometio  el  hacer  diligencia  con  el  Abad,  el  con  • 
vento,  y  las  mas  personas  que  pudiere  de  buscar- 
los ;  pero  no  los  hallaria,  cuando  el  asunto  se  quedo 
sin  perficionar. 

Pero  ya  que  entonces  no  pudo  llevarse  al  cabo 
la  edicion  de  estas*  obras;  y  desde  entonces  aca, 
esto  es,  desde  los  anos  mil  auinientos  treinta  o 
quarenta,  nadie  ha  habido  que  la  emprenda ;  abora 

Eor  la  gran  generosidad  del  excelentisinio  senor 
on  Francisco  Antonio  Lorenzana,  arzobispo  de 
Toledo,  etc.  etc,  sehace  al  publico  este  beneficio. 
queriendo  su  excelencia  dar  mas  a  conocer  el  par^ 
ticular  merito  de  este  santo  su  paysano,  etc.  etc. 


S.  MARTINI  LEGIONENSIS 

SERMONUM  LIBER 


INCIPIT  PR-iEFATIO  AOCTORIS. 


Cupientes  aliquid  de  penuria  ac  lenuitate  nostra  cum  paupercula  vidua  in  gazophylacium  Domini  mli- 
tere  (U),  ardua  ascendere,  opus  uUra  vires  nostras  agere  praesumpsimus  ;  consummatlonis  lamen  fidu- 
ciam  laborisque  mercedem  in  Samaritano,  id  esl  in  Jesu  Christo  Dei  virginisque  fiiio  slatuenles,  qui  duo- 
bus  in  semivivi  curationem  datis  denariis  supereroganli  cuncta  reddere  professus  est.  Cogit  nos  ,  imo 
delectat  charilas  pollicentis;  sed  lerrel  immensilas  laboris.  Ad  hoc  opus  nus  desiderium  provocal  perft- 
ciendi,  sed  dissuadet  infirniitas  deficiendi.  In  hoc  aulem  opere  non  soluni  pium  leclorem,  sed  etiam  libe- 
runi  correctorem  desidero,  maxime  ubi  profunda  versatur  veritatis  quacstio.  , 

Notandum,  quod  hic  liber  Veteris  ac  Sovi  Testamenti  Concordia  vocalur  ;  ideo  videlicet  quia  sibi  invi- 
cem  in  eo  Vetus  et  Novuro  Testam,entiim  concordant.  Ut  aulem  quod  quaritur  facilius  occurrat,  titulo»: 
quibus  singulorum  Sermonuni  capitula  distinguuntur,  praemisimiis. 

Hic  auetor  capitula  Sermonum  coUocat» 


(i4);Ex  Magist.  Sent.  in  Praefatione. 


19 


SERMONES.  —  PROLOGUSi 


50 


^  ^ "  *  i  ■  ^ 


INCIPIT  PROl,Q.G.U:S::IN .HRftQ: /StEllMONUM. 


Auctore  Deo,  fratres  charissimi»  divioam  assidue  A 
lectioiiem  libenter  debetis  audire,  auditam  atido  et 
sitienti  corde  |>ercipere ;  attentius  roemorix  «om- 
mendaa\  eamque  pro  viribus  opere  implere.  i  Stre- 
nuus  lector,  >  ut  ait  B.  Isidonis(i4  )»  c  potius  ad 
iinplendum  bona,  qu»  legit,  quam  ad  discendum, 
quae  nescit,  est  paratus.  Sicut  enim  legendo  ea 
quae  nescimus  scire  concupiscimus,  sic  recta,  quae 
jam  didicimus,  opera  impiere  debemus.  Quare? 
Quia  videlicet  divina  lectio  praemium  babet  et  p<B- 
nam.  Praemium,  si  eam  bene  vivendo  implemus ; 
poenam,  si(i5)  eam  male  vivendo  contemnimus.  > 
Si  audire  vel  legere  eam  contemnimus  (i6) ,  audi- 
tum  a  nobis  diviuae  majestatis  avertimus.  Unde  di- 
citur :  Qui  avertit  aurem  stiam,  ne  audiat  legem  ; 
oratio  ejus  erit  exsecrabilis  {Prov.  xxviii).  Et  B.  B 
Jacobus  :  Scienti,  inquit,  bonum^  et  non  facienti  (i7) ; 
peccatum  est  iHi  (Jac.  iv).  Ad  majoris  ergo  culpae 
cumulum  pertinet,  quemquaro  scire,  quod  sequi 
debeat,  et  noile  sequi  quod  sciverit.  Quisquis  male 
vivendo  a  Dei  praeceptis  recedit ;  quoties  eadem 
praKcepta  legeiido  sive  audieudo  ad  memoriam  re- 
ducit,  a  seipso  interius  reprehensus  erubescit;  quia 
bona,  quac  didicit,  opere  implere  negligit.  Unde 
Psalmista  precatur,  dicens :  Tunc  non  confundar^ 
eum  perspexero  in  omnibus ,  mandatis  iuis  (PsaL 
cxviii).  Ac  si  diceret :  Concede  mihi,  Domine,  in 
bac  praesenti  vita  sic  innocenter  vivere,  ut  cum  in 
lege  mandatorum  tuorum  perspexero,  non  confun- 
dar  de  roea  actione.  Nullus  sanctarum  Scriptura-  q 
rum  sensum  intelligere  poterit,  nisi  frequenter  ie- 
ctioni  studium  dederit(i8).  Quanto  quisque«in.8a- 
cris  eloquiis  magis  assiduus  fuerit,  tanto  ex  eis 
uberiorem  intelligentiam  capit;  sicut  terra  auanto 
amplius  excolitur,  tanto  uberiores  fruccus  profert. 

Igitur,  charissimi,  diligite  sapientiam,  et  sicut 
ait  quidam  sapiens  :  ExaUabit  vos  :  glorificabimini 
ab  ea,  cum  eam  fueritis  amplexati  (Prov,  iv).  Tem- 
poralis  vitae  curas  omittite,  spiritualia  internae  dul- 
ceJinis  concupiscite ;  quianullatenus  plcne  sapien- 
tiam  Dei  potestis  cognoscere,  nisi  prius  vos  ipsos 
a  saecularium  rerum  strepitu  perfecte  studueritis 
abstrahere.  Unde  scriptum  est :  Sapientiam  scribe 
in  tempore  otii^  et  qui  minoratur  actUt  ipse  percipit 
illam  (Eccl,  xxxviii).  Libros  ergo  sanctarum  Scri-  ^ 
pturarum  studiose  legite,  negotia  saecularis  vitae  om- 
nino  fugite:  divina  enim  Scriptura  vitae  spiritualis 
est  mensa.  Nam,  sicut  corpus  corporalibus  reiici- 

(M*)  Lib  ni  Sent.,  cap.  8,  unde  plura  hio{  rans- 
feruntur. 
M5)  Ir  in  parte  illam, 
(IG)  Ibidem  nolumus. 
(17)  Al.  ms.  legit  hic  facere. 


tur  dapibus,  ita  interior  homo,  id  est  anima,  spiri- 
tualibus  vegetatur  alimentis  ;  et,  sicut  corpus  mo- 
ritur  sine  carnalibus  cibis,  ita  anima  sine  pabulo 
evangelicae  institutionis.  StudiMm  ergo  sacrae  le- 
ctioni  sine  intermissione  impendite,  ut  in  ea  quid 
cavere,  quidve  oporteat  vos  agere,  possitis  agno- 
scere  (i9).  Orationibus  apeccatismundamur,Iectio- 
cibus  vero  ad  bene  operandum  instruimur :  magna 
quippe  utilitas  servis  Dei  ex  lectione  ct  roeditatione 
oritur.  Quae  enim  nescirous,  lectione  discimus; 
quae  autcm  didicimus,  meditationibus  conserva- 
mus.  Leclio  ostendit  quid  caTcamus,  vel  quid  se- 
quamur:  unde  David  inDomino  exsultans,  dicebat : 
Lucerna  pedibus  meis  verbum  tuum,  et  tumen  semitis 
meis  (Psal.  cxviii).Geminum  confert  donum  lectio 
sanctarum  Scripturarum  ;  sive  quia  intellectum 
liientis  e^udit ;  seu  quod  a  mundi  vanitatibus  abs- 
tractum  hominem  ad  amorem  Dei  perducit  (20). 
Excitati  enim  saepe  illius  serroone  subtrahimur  a 
desidcrio  vitae  humanae,  atque  acceusi  in  amoraci 
sapientiae  tanto  vana  spes  moftalitatis  hujus  nobis 
vilescit,  quanto  amplius  spes  aeterna  viruerit.  Sa- 
cram  igitur  lectionem  prae  oculis  semper  habete, 
ut  ex  oinni  parte  circumspecti  inimici  dolos  facilius 
valeatis  cavere.  Unde  sponsa,  id  est  sancta  Ecclc- 
sia,  in  cantico  spiritualis  anioris  suum  sponsum, 
scilicet  Christum,  iaudans,  inter  caetera  loquitur, 
dicens :  Oculi  ejus  sicut  columba!  super  rivulos  aqua^ 
rum  quos  lacte  sunt  lotas^  et  resident  juxta  fluenta 
plenissima  (Cant.  v)(2i).  Oculi  sponsi,  id  est  Christi, 
viri  ecclesiastici  sunt,  qui  scilicet  in  simplicitate 
vivunt,  et  aliis  verbo  et  exemplo  viam  rectam 
ostendunt.  Super  rivulos  aquarum  esse  perhiben- 
tur,  quia  semper  iu  refectioue  sanctarum  Scriptu- 
rarum  conversantur.  Lacte  sunt  loii,  quia  gratia 
creatricis  Sapientiae,  tanquam  lacte  matris  a  pecca- 
tis  per  baptismum  sunt  mundati.  Quid  enim  per 
fluenta  plenissima  juxta  quae  resident  iutelligimui, 
nisi  sacrae  Scripturae  profunda  et  arcana,  quae  de- 
cerpimus,  quibus  reficimur,  dum  ea  legendo,  vel 
audiendo  haurimus.  Ad  hoc  enim  juxta  flueiita  co- 
luinba;  residere  solent,  ut  volantis  accipitris  um- 
bram  in  aqua  videant,  super  quam  se  projicientes 
avium  ungues  rapacium  sic  efi^ugiant.  Sic  sancti 
viri  in  Scriptura  sacra  fraudes  daemonum  prospi- 
ciuut,  et  ex  descriptione,  quam  vident,  quasi  ex 
umbra  hostem  cogiioscunt :  cumque  se  coiisiliifi 
Scripturae  ex   toto  committunt,  ut  videlicet  nihil 

i8)  Isidor.,  ibid.,  cap.  9,  et  videsis  notampereru- 
diti  viri  Garsiae  de  Loaysa  in  eum  locum. 
(i9)  Isid.,  ibid.,cap.  8 

(20)  Isidor.,  ibid. 

(21)  Greg.,  in  huAc  locum. 


51  .    ..  .^-  MARTINI 

aganl,  riisi  quod  e%  respoDsa*j\)ip9*9fl^unj,  fAihH 
in  aquam  se  projicienles  hosU  iiludunl.  Qifa&^flOttnnar 
plenisiima  esse  dicunturs  «qjiijujl^qiiibusc^unque 
8crupulis  in  Scripturi8^<d)^spiym  qrisrriii^^^ 
minoratione  de  oronibus  ad  plenum  inveniluV.*  * 
Legiteetiam,  cbarissimi,  inter  c«^teras  sanctarum 
Scripturarum  paginasad  eruditionem  vestram  hunc 
librum,  non  quasi  a  me  editum ;  sed  quasi  floribus 
Novi  et  Yeteris  Testamenti  compositum.  Non  ego 
illum  dictavi,  sed  sanctorum  Patrum  in  eo  dicta 
compilavi.  Longo  cnim  tempore  capilis  inflrmitate 
laboravi ;  et  quia  nullum  quodlibet  aiiud  opus  agere 
poterain,  opportunitate  reperta,  et  a  domino  abbate 
licentia  accepta,  Deique  me  prxveniente,  subsequente 
et  comitante  gratia,  sub  sanctorum  Patrum  mensa 
ad  vestram,  ac  posterorum  utilitatem,  atque  erudi- 
tionem  micas  collegi,  quas  vobis»  et  si  non  ut  de- 
bui,  saltem  ut  potui,  charitate  exigenle,  in  hoc  libello 
prsescntavi.  Gompletum  ilaque  video  per  Dei  gra« 
tiam  in  me  fuisse,  quod  B.  Paulus  ait  de  se  :  Cum 
enim  inprmor^  tunc  fortior  $um  (II  Cor,  xii).  Hunc 
ergo  librum  coram  se  vestra  sanctitas  legi  faciat , 
eumque  studiose  percurrat,  ut  in  eo,  quasi  in  spe- 
culo  deprebendere  possit  quid  in  se  coelesti  sponso 
Jesu  Christo  placeat,  vel  quid  displiccat.  Sanctarum 
enini  Scripturarum,  utpraediximus,floribusestorna- 
tus,  et  venerabifium  Patrum  dictis  autbenticus.  In 
eo  quippe  ab  ecclesiasticis  doctoribus  patriarcha- 
rum  figurse  et  aenigmata  elucidantur  secundum  re- 
gulam  verae  Adei  iege  interpretata  ;  hietoriarum 
ob%curitas  declaratur ;  prophetarum  vaticinia  expla- 
nantur;  apostolorum  et  evangelistarum  praeconia 
exponuntur;  catholicae  Ecclesiae  fides  roboratur  ; 
Judaeorum  perfidia  redarguitur ;  paganorum  super- 


LEGIONENSIS 


Zl 


A* Vitioi  plfeSiV  tdo/orum  servitus  {Ephes,  v),  deletur  ; 

•  .*naereli<x>iHim?  pravitas  detegitur  alque  destruittir  ; 

^^jfibilpso^horum  dogma  contemnitur;  Christus  glori- 
llGSayC  ^  4i^oUisfcondemnatur ;  antichristi  praesum* 
"^tld*  et*  callidrtns  confunditur  ;  generalis  omnium 
resurrectio  praedicalur;  judicium  fiiturum  in  fine 
mundi  praeostenditur;5ponsa,  id  estsancta  Ecclesia 
glorificata  Jesu  Christo  sponso  suo  in  sempiter^um 
adherere,  et  cum  eo  regnum  perpctuae  claritatis  ac 
felicitatis  omnino  ingredi  asseritur. 

Praeterea,dilectis8imi,8i  hunc  libellum  frequenter 
)egere  studneritis;  si  in  illo  tanquam  in  speculo 
studiose  inspexeritis ;  si  eum  prae  manibus  assidue 
habueritis,  et  lecta  ad  memoriam  reduxeritis ;  ibi 
invenietis  qualiter  vos  oporieat  vivere  et  alios  do- 
cere ,  superfluas  a  corde  cogitationes  expellere,  car- 
nem  domare»  stomachum  ab  alimentis  temperare , 
spiritum  roborare,  linguam  ab  otiosis  scrmoniLus 
refrenare ;  detractiones  et  susurrationes  et  scurrilia 
verba  vitare ;  oculos  ne  vanitatem  videant,  avcrtc* 
re;  aures  ne  illicita  audiant,  spinis  timoris  Dei 
sepire ;  opportunis  horis  orationi  incumbere,  lectioni 
inslstere,  contemplationi  divinae  vacare,vitiaviiare, 
yirtutes  cumDeijuvamine  8ectari;proximosvestros 
in  bono  tanquam  vosmetipsos  amare ,  Deum  in  om- 
nibus,  imo  super  omnia  diligere. 
Habuit  hoc  opus  initium  aera  mccxxiii  (anno  4185). 
Yos  etiam  deprecor,  charissimi,  ut  apiid  divinam 
clementiam  pro  me  indigno  preces  fundcre  dignc- 

Q  mini,  quatenus  peccatorum  vinculis  absolutus  vobi- 
scum  pertingere  valeam  ad  societatem  electorum 
Dei.  Amen. 

Exfdidt  prologu$. 


SERMO   PRMUS. 

IN  ADVENTU  DOMlNi. 

Jeremias  a  Spirilu  $aneto  edoctu$  pr(Bviden$  Chri$ti  adventum  ,  o$tendit  aualiter  in  primo  adtenkt  per  In  - 
carnationem  venit  nobi$  Chri$tu$^  ut  agnu$  man$uetu$ ;  et  in  $ecundo  adventu  ad  judicium.  ut  /brlusmiM 
rex,  Et  quomodo  ad  eum  no$  preeparari  debeamu$  admonet  cum  peccatorum  confu$ione. 


Jeremias  propheta,  fratres  charissimi,  ex  sacer- 
dotalf  progenie  descendens,  priusquam  in  utero  for* 
maretur,  a  Doraino,  qui  vocat  ea  qute  non  stmf,  la»- 
quam  ea  quat  $unt  {Rom,  iv),  est  cognitus ;  antequam 
de  ventre  procederet  sanctificaius ;  et  ut  virgo  per- 
maneret  est  adinonitus,  atque  ad  prophetandum  non 
{(olnm  Judxis,  sed  et  gentibus  deslinatus.  Exstitil^ 
enim  iii  prophetando  veridicus,  in  exhortando  Ju* 
daH>s  ad  pcenitentiam  severus,  in  Iiigendo  peccata 
populi  pius,  in  praevidendo  futura  mala  acuius,  in 
adversa  tolerando  patienset  rigidus,  et  inter  con« 
tribulos  conversando  mansuctus. 


D  Hic  ergo  vir  tantae  sanctitatis  tempus  huroaiiae 
restaurationls  intuens,  adventuroque  Fili  Dei  Spiritu 
sancto  edoctus  praevidens,  ad  consolationem  humani 
generis  Deo  sibi  praedicente  loquitur,  dicens  :  Ecce 
die$  veniuntf  dicit  Domtnicj,  et  $u$citabo  David  ger- 
men  ju$tum ;  et  regnabit  rex,  et  $ttpien$  erit  et  faciet 
judicium  etju$titiam  in  terra :  et  hoc  e$t  nomen^  quod 
vocabunt  etim,  Dominue  justu$  noeter  (Jer,  xxiii). 
Germen  justum  Verbum  est  Dce  Patri  sempcr  co- 
aeternum ;  in  tcmpore  autero  ex  Yirginc  Maria,  quae 
de  radice  David  descendit,  caro  factum.  Congrue 
ctiam  gcrmen  justum  dicitur,  de  justitia  ciiJqs  Pro- 


35  SERMONES.  —  SERM.  I,  IN  ADYENTU  DOMINI.  51 

pheu  sic  loquiCur;  Justtu  Dominus^  etjuslitias  di-  A  autero  poleslates  saeculi,  reges  videliceletprincipes 


lesit;  aquitatem  vidit  vultus  ejus  ]{Psat.  x).  De  hoc 
eliaiin  rege  ejusque  nomine  et  de  ejus  juslitia  joan- 
nes  evangelista  luquitur,  dicens  in  Apocaiypsi  sua : 
Tidi  cctlum  apertum,  et  ecce  equus  atbus^  et  qui  se- 
debat  super  eum^  vocabatur  Fidelis  et  Verax^  etjusti" 
tiam  judicat^  et  pugndt ;  nomen  vero  ejus  vocabaiur 
Yerbum  Dei :  habebat  autem  in  vestimento  et  in  fe- 
moresuo  scriptum :  Rex  requm,  et  Dominus  dominan" 
tium  (Apoc,  x)  (22).  Equum,  quemdicit  album,  corpus 
Christi  est  ex  virginali  utero  sine  peccato  assum- 
ptum.  Et  qui  sedebat  super  eum,  Dominus  majestatis 
est,  scilicet  Dei  Patris  Verbum.  Et,  vocabatur  Fide- 
lis  et  Verax  :  de  ilio  enim  dicitur  :  Deus  fidelis^  in 
quo  Hon  est  iniquitas  (Deut.  xxxn).  Et,;ti<li(tam;tt- 


populi  deraonstrantur.  Leo  Graece,  rex  interpretatur 
Latiue  :  congrue  scilicet ;  quii,  sicut  rex  poientior 
est  omnibus  populis,  ila  leo  fortior  est  omnibus 
bestiis;  et  sicut  universi  populi  regem  timent,  iia 
ut  praecepta  illius  praeterire  non  audeant,  sic  uni- 
versae  beslise  leonem  formidant ;  ita  ut  signum  quod 
ipse  cauda  fecerit,  transgredi  nullatenuspraesumant. 
Ovis  signiflcat  huuiilem  populum  ac  siropliceni  Deo* 
que  devoluro.  Recte  ergo  dicitur :  Vitulus  et  leo 
et  ovis  simut  morabuntur ;  quia  et  Ecclesiae  rectores 
saeculique  potestates  aique  universae  fidelium  ple- 
bes  in  Ecclesia  simul  bei  praecepta  audiunt ;  ^'usque 
sacramenta,  videlicet  baptismum ,  poenitentiam  et 
corpus  Christi  in  commune  suscipiunt.  Et  puer  par" 


dicat,  et  pugnat;de  illo  namquescriptumest:  Deus  ^  vulus  minabit  eos,  llle  ulique  puer  minabit,  id  est 


judex  justMi  foftil  el  patiens  (Psat.  vii).  Pugnat 
enimad  liberandum  nos  ab  inimicisnostris  :  patiens 
est  enim  sustinendo  ea,  quae  in  ipso  peccavimus. 
Habebat  autem  in  vestimenlo  et  in  femore  suo  scrtp" 
tum  :  Rex  regum,  et  Dominus  dominantium,  Yestis 
Christi  corpus  est  quod  assumpsii.  In  femore  autem 
propago  generationis  intelligitur ;  illius  namque 
persona  ex  divina  consislit  atque  humana  substnn- 
tia.  In  vestimento  igitur  et  in  femore  nomen  scrip- 
tum  legimus,  quia  in  sacramento  corporis  Christi 
divinstatem  et  humanitatem  cognoscimus.  Omnes 
ergo  qui  per  fidem  Christi  filii  Dei  nuncupantur , 
hunc  esse  Regem  regum  et  Dominum  dominantium 


reget  eos,  de  quo  idem  (23)  Isaias  ait  :  Parvutus 
natus  est  nobis,  et  fHius  datus  est  nobis(Isai,  ix). 
Ipse  nihilominus,  qui  pro  nobis  parvulus  nasci  di- 
gnatus  est  in  terra,  ipse  ut  bonus  pastor  gregem 
suum  minat  ad  pascua  semper  virentia. 

Leo  ut  bos  comedet  paleas ,  delectabitur  infans  ab 
ubere  suver  foramine  asoidis  (Isai,  i\),  Per  leonem, 
sicut  jam  superius  dictum  est,  reges  et  principes 
saeculi  figurantur.  Ibi  ergo,  hoc  est  intra  sanctaui 
Ecclesiam  leo  ut  bos  paleas  comedit,  dum  reges  et 
principes  populi  sicut  et  rectores  Ecclesiae  sacra- 
menta  percipiunt  verae  fidei.  Leo  ut  bos  vesciiur 
paleis;  quia  in  sancta  Ecclesia  principes  plebis 


assidua  confessione  testantur.    Regnabit  ergo  rex  ^  communem  habent  ordinem  curo  subjectis.  Eliam 


ute,  et  sapiens  erit^  et  faciet  judieium  et  justitiam  in 
terra  (Jer,  xxui) ;  qiya  in  judicio  non  despiciet  per- 
sonam  pauperis,  nec  honorabit  vultum  potentis 
Eccli,  xxxv) .  Rex  iste  «oit  secundum  visionem  ocit- 
iortctit  judicabit^  neque  secundum  audittim  aurium 
arguet,  sed  judicabit  in  justitia  pauperes,  et  arguet 
in  iequitate  promansuetis  terrcs.  Quare?  quia^tts/ifta 
est  ctngulum  lumborum  ejus ,  et  fides  cinctorium  re- 
Rtim  ejus.  Habitabit  lupus  cum  agno,  et  pardus  cum 
kccdo  accubabit  (Isai,  xi).  Per  lupum  raptores,  per 
agnuffl  vero  innocentes  intelligiinus.  Lupus  ergo  cum 
agno  habitat,  quando  raptores  quique  et  impii  a  sua 
pravitate  conversi  cum  innocentibus  in  unum  conve- 
niunt  ad  Ecclesiam  Christi.  Lupus  curo  agno  hHbi* 


subditur:  Et  delectabitur  infans  ab  ubere  super  fora" 
mine  aspidis ;  et  in  caverna  reguti  manum  suam  mitut 
(ibid.),  Iste  infans  Dominus  Jesus  Christus  est,  qtiem 
semper  Virgo  Maria  genuit,  suisque  sacratissimis 
uberibus  infantem  lactavit.  Aspis  vocatur,  eo  quod 
morsu  venena  immitiat,  et  occidat.  Per  aspidem 
ergo  venenosum  scilicet  serpeniem  genliles  desig- 
nantur,  qui,  praedicantibus  apostolis,  conira  Chri- 
stum  venenosa,  id  est  sacrilega  verba  loquebantur. 
Nunc  autem  gentiles  ab  idolorum  errore  conversi 
gratanter  gloriam  prasdicant  parvuli  Jesu  Chrisii. 

Delectatur  ergo  infans,  scilicet  Dominus  Jesus 
Christus,super  foramine  a8pidis,id  estsuperpraedica- 
tioiiemgentiIium,dummodoeumlibentissimeIaudant, 


lat  cum  perversi,  qui  prius  ab  Ecciesia  praedam  D  Qui  illum  ante  conversionem  blas[lhcmare  solebaiit. 


rapere  soiebant,  nunc  in  melioribus  commutati 
moribus,  cum  mansuetis  atque  humilibus  in  Eccle- 
6ia  Cbristisimul  hahitant.  Sequitur:  Etparduscum 
hcedo  aceubabii,  Pardus  quia  in  se  colores  habet  va- 
rios,  significat  subdolos  et  in  fide  Christi  imperfe- 
ctos.  Haedus  vero,  quia  lascivum  est  animal,  insi- 
nuat  peccatores  et  libenter  vitia  appetenles.  Pardus 
igitur  cum  haedu  accubat ;  quia  peccatores  et 
subdoU  simul  in  Ecclesia  Gbristi  sunt  permisti. 

Iterum  subjungil,  dicens  :  VUulus,  et  teo,  et  ovis 
simulmorabuntuT^etpuerparvulus  minabit  eos(ibid,). 
In  vitulo  Ecclesiae  sacerdoles  figurantur ;  iii  leone 

(22)  Yidesis  commentaria  S.  Beati  in  Apocal., 
pag.  523,  524. 


Sequitur :  Et  in  caverna  reguli^  qui  abtactatus  fuerit^ 
manumsuam  mittet  (ibid,)(iA).RasitiscusGrxce,re" 
gulus  interpretalur  Latine:regulusdiminutivum  no- 
men  est  a  rege,  et  dicitur  regulus  ac  si  dicatur  rex 
parvulus  :  est  enim  serpens  parvulus  liniatus  albis 
maculis,  longitudine  semipedis,  videiicet  habens 
dimidiam  partem  pedis.  Et  ideo  basiliscus  interpre- 
tatur  regutus;  quia,  sicut  leo  rex  est  oninium  besiia- 
rum,  ita  basiliscus  rex  est  omniuin  serpentium. 
Oeteri  vero  serpentes  a  facie  illius  fugiunt ;  quia 
statim  ut  eos  viderit.  solo  visu  atque  olfactu  illos 
occidit :  nam  et  bominem  si  aspiciat,  statim  iUum 

(23)  Ms.  isdem. 

(24)  Isidor.,  iib.  iii  Etympl.,  cap.  4. 


S5  S.  MARTINI 

necat :  nulla  siquidem  avis  volans  ejus  aspectum 
illssa  transit ;  sed  quamvis  procul  sit,ejus  ore  atque 
anbelitu  combusta  mortua  cadit ;  tamen  basiliscus 
a  mustellis  vincitur,  quas  illic  bomines  iu  caver- 
nis  projiciunt,  ubi  ipse  delltescit  atque  versatur. 

In  hoc  loco  basiliscus,  id  est  regulus  diabolum 
significat :  caverna  quippe  reguli  corda  sunt  infidelis 
popuii,  in  quibus  ille  tortuosus  serpens,  scilicet 
diabolus  quiescebat  ab  inilio  ssculi.  In  caverna 
ergo  reguli  qui  ablactatus  fuerit,  scilicet  Dominus 
noster  Jesus  Christus,  qui  ut  infans  est  ablactatus, 
manum  suam  misit,  quando  diabolum  de  cordibus 
infidelium  captivum  extraiit ;  eumque  in  inferno,  ne 
in  monte  sancto  ejus,  qui  est  Ecclesia,  noceret,  re- 
ligatum  damnavit ;  sicut  eidem  Jesu  Christo  Psai- 
niista  adventum  ipsius  praevidens,  dixit :  Super  aijn- 
dem  et  basiliscum  ambulabi$,  et  conculcabis  leonem 
it  draconem  {Psal,  xc). 

Omnia  isla  nomina  congruenter  diabolo  sunt 
aptata  :  ipse  quippe  venenatissimus  serpens  aspis 
est,  dura  occulle  percutit;  basiliscus  estcum  palam 
venena  diCTundit ;  leo  esl,  dum  persequitur  humanuBi 
genus,  et  rapit ;  draco  est,  dum  negligentes  impie 
atque  insatiabiliter  deglutit.  Verum  baec  omnia  sub 
pedibus  Domini  nostri  Jesu  Christi  in  ejus  adventa 
prostrata  fuerunt  ac  destructa.  Adhuc  etiam  Isaias, 
quod  secundum  carnem  ex  semine  David  natus  est 
Cbristus,  sic  ait  in  consequentibus :  /n  dieilla  radix 
Je$$e,  qui  $tat  in  $ignum  populorum,  ip$um  gente$  de- 
precabuntur  et  erit  $epulerum  eju$  glorio$um(I$ai,  xi). 
In  signum  siat  radix  Jesse  populorum,  quia  Cbri* 
stus  qui  de  radice  Jesse  descendit,  in  frontibus 
eorum  signum  crucis  imposuit.  Ip$um  gente$  deprc 
cabuntur .  quod  jam  cernimus  totum  fuisse  com- 
pletum.  Sepulcrum  autem  ejus  in  tantum  est  gio- 
liosum,  ut  excepto  quod  per  mortem  ejus  redenipti 
gloriam  illi  exhibemus ;  etiam  locus  ipse  coruscans 
roiraculis  ^loriae  suae  causa  ad  se  omnem  perirahat 
nundum. 

Item  rursus,  Isaia  testante  ore  proplietico ,  de 
Moab  testimonium  perhibetur,  nascente  Christo  : 

Ponam^    inquit....  $uper At«,  qui  fugerunt  de 

Moab  leonem,  et  reliquii$  terrm  (I$ai,  i^),Ei  itenim : 
Emitte  agnum^  Domine^  dominatorem  terra^y  de  petra 
deserti  ad  montem  fitioi  Sion  (/saf.xvi).  De  hac  enim 
gente  Moabiiarum  egressusestAgnus  imraacuiatus, 
qui  toHit  peccata  mundi  (Joan.  i) ,  qui  et  domina- 
tur  in  universo  orbe  terrarum.  Significat  Ruth 
petrade$erti,  qusR  destitula  mortemarili  suideBooz 
genuit  Obed ;  Obed  genuit  Jesse ;  Jesse  genuit  Da* 
vid  regem;  et  de  stirpe  David  natus  est  Christus 
(Matth,  i).  Monteni  autem  filiae  Sion,  aut  historiali- 
ter  ipsam  urbem  Jerosolyroam  dicit;  aut  juxta  tro- 
pologiam,  Ecclesiani  in  speculo,  id  est  in  virtutum 
sublimitate  collocatam. 

Hucusque ,  fratres  charissimi «  prophetias  de 
primo  adventu  Christi  ad  memoriam  reduximus; 

(25)  Gregor.,  hom.  9in  Evang. :  Talentum  interra 
ab$cotideret  e$(  aeceptmm  bigenium  terrcnix  actibu$ 


LEGIONENSIS  i6 

A  nunc  autem  necesse  est,  ut  de  secundo  ejus  ad- 
ventu  aliquid  dicamus.  In  priroo  adventu  Doniinus 
noster  Jesus  Cbristus  venit  huiuilis ;  in  secundo 
quippe  veniet  terribilis.  Venit  in  primo  adventu, 
quasi  agnus  mansuetus  (Jer,  xi) ;  in  secundo  au- 
tem  veniet,  quasi  rex  fortissimus  (Dan.  xi).  In 
primo  adventu  mundum  visitavit  in  roulta  niansue- 
tudine ;  in  secundo  vero  mundum  judicaiurus  ve- 
niet  in  magna  severitate.  In  priroo  adventu  exivit  a 
Patre,  et  venit  in  bunc  mundum  seminare  semen 
suum  (Matth.  xiii);  veniet  iu  secundo  eiigere  a 
nobis  sui  seminis  fruetum  centuplum  (Luc.  viii). 
In  prioio  adventu  sicul  horoo  peregre  proficiscen» 
nobis  servis  suis  tradidit  bona  sua  (Matth,  xxv) ; 
in  secundo  autem  veniet  exquirere  a  nobis  talen- 

B  torum  suorum  geminata  lucra,  et  ut  bene  operante» 
pro  apportato  lucro  remuneret,  servos  autero  a  bono 
opere  torpentes  atque  negligentes  daronet(tfri(/.) 
Quid  ergo,  fratres  dilectissimi,  in  ejus  terribili 
adventu  dicturi  sumus,  qui  de  manu  illius  tanla  ^ 
el  tam  innumerabiiia  bona  percepimus,  dum  ea  in- 
digne  expendimus  ?  aut  quani  excusationero  in  die 
districti  examinis  illius  praetendere  valebimus,  qui 
de  talentis  ab  eo  acceptis  non  solum  lucra  non  re- 
portamus,  sed  etiam,  quod  est  gravius,  ea  in  terrai 
abscondimus  (25)?  Talenta  in  terra  est  abscondere» 
dona  Dei,  videlicet,  visum,  auditum,  gustuiu,  odo- 
ratum,  et  tactum  in  terrenis  actibus  implicare. 
Nonne  talentum  in  terra  abscondiinus,  quandoocu» 
los  a  sacrae  Scripturae  lectione  suspendimus,  et  eos 

^  in  bis  quae  contraria  sunt  aniroabus  nostris,  defi- 
girous?  An  etiam  non  abscondimus  talentum  in 
terra,  cum  audituro  avertimus,  ne  audiamus  Dei 
praecepta,  et  libenter  aiidirous  turpia  ac  noxia  ver- 
ba  ?  Aut  non  talenturo  in  sublerraneo  specu  occul- 
tainus,  dum,  despectis  cibis  communibus,  dclica- 
tiores  atque  accuratius  praeparatos  cibos  eligimus?' 

"  Talentum  etiam  in  terra  operimus,  cuni  sunvttatem 
et  dulcedinem  divinae  contemplationis  vilipendimus, 
et  odoramenta  transeuntium  reruin  delectabiliter 
cxquirimus.  Etiam  Domini  pecuniam  abscondimus^ 
in  terra,  quando  manus  nostrae,  quae  del.uerant  opc* 
rari  bona  ac  Deo  placita,  polluuntur  tangendo  mol-' 
lia  et  suavia,  et,  quod  est  gravius,  nefanda. 

0  Quid  igitur  in  die  illa  potcrimus  respondere,  cuin 
Dominus  nobisciim  ralionem  coeperit  ponere,  et  dc 
talentis  nobis  traditis  duplicaia  lucra  exigere? 
(Matih,  xviii.)  Nos  iniseri  quid  in  die  illa  dlcturi 
sumus,  qui  in  primo  gradu  innocentiam  amisimus, 
virginitatem  perdidimus,  castitatem  polluimus,  vota 
quae  Deo  vovimus  nunquam  plene  reddidimus,  ordi- 
nem  non  servavimus,  lites  el  odia  adversus  ffatres 
nostros  concitavimus,  murroura  et  scandiila  ama- 
vinms,  otiosas  atque  inutiles  fabulas  dileximus,  car- 
nalia  desideravimus,  spiritualia  ncgleximus?  Si 
enim  in  die  illa  vix  salvabitur  justus,  nos  indigni, 
qui  tam  pervcrse  et  lam  inordinate  viximus,  ubi 

implicare;  lucmm  $piritale  non  qucerere ;  cor  a  ter- 
reni$  coqilationibu$  nunquam  levare. 


57  SERMONES.  -  SERM.  II, 

apparebimus  ?  aut  quoniodo  poterirous  esse  in  die  A 
ilU  securi,  ubi  etiam  de  oliosis  verbis  rationem  su- 
mus  reddituri?  (Matlh,  xn.)  aut  qualiter  vultum 
tanti  jndicis  ferre  poterimus  in  die  illa,  anle  cujus 
conspectum  ignis  praecedet,  el  in  circuitu  ejus  tem- 
lempestas  discurret  valida  ?  (P$al,  xlix.) 

Igitur,  fratres  dilectissimi,  antequam  dies  >a- 
dicii  appareat ,  antequam  mors  nos  prxveniat,  an- 
tequam  tenebr»  nos  involvanl,  antequam  tartara 
nos  rapiant,  antequam  nos  tenebrosus  turbo  possi- 
deat,  priusquam  itle  justissimus  atque  terribilis  ju- 
dex  adveniat,  faciem  ejus  in  confessione,  in  jejuniis, 
in  vigiliis,  in  orationibus  prxveniamus,  et  cum 
omni  devotione  ploremus  in  conspectu  ejus  (P$aL 
^cjw),  trementesque  cum  Propheta  claniemus,  di- 
centes  :  Non  intres  in  judieium  eum  servii  Itits,  Do- 
mine;  quoniam  in  conspectu  tuo  nullus  per  se  jtitli- 
ficabitur  homo^Psal.  cxlii)  ;  nisiper  te  iUi$  omnium 


IN  ADVENTU  DOMIM  53 

peccatorum  tribuatur  remissio  (Offic,  in  Exseq, 
mort.),  Nos  ergo,  fratrcset  domini  mei,  dum  adhuc 
in  corpore  vivimus  (//  Cor,  v),  peccata  et  vitia 
lacryiDis  abluaraus ;  mores  vitx  nostrse  in  melius 
corrigamus;  proximis  nostris  veram  charitatem 
exhibeamus;  vota  noslra  Deo  sine  fraude  pcrsol- 
vere  studeamus,  atque  ad  ipsuni  Dei  Filium,  qui  iu 
primo  adventu  nos  redemit,  et  in  secundo  judicem 
omnium  hominum  exspectamus,  corda  nostracum 
gemitu  erigamus,  ut  in  rllo  terribili  atque  gioriosis- 
simo  adventu  suo  non  perniittat  nos  peiire  cum 
peccatoribus,  sed  ut  illam  dulcissimam  vocem  cum 
electis  mereamur  audire  ex  ore  ejus  :  Venitet  bene- 
dicti  Patrii  met,  possidete  praparatum  vobis  regnum 
a  cottstitulione  mundi  (Matth,  xxv).  Quod  ipse 
praistare  dignetur»  qui  cum  eodem  Patre,  et  Spiritu 
sancto  in  Trinitate  perfecla  vivit,  et  rcgnat  Deus 
per  omnia  saecula  saeculorum.  Amen. 


SERMO  SECUNDUS. 


IN  ADVENTU  DOMINI  H. 


lutendit  in  hoc  sermone  quomodo  disposuit  liberare  genus  humanum  de  jugo  serritutis  hostis  antiqui  per 
Christi  adventum,  quem  \per  prophelas  prosdixerat;  et  si  sterilis  tempore  aliquo  Ecclesia  existeret,  nunc 
vero  fecunda  cum  Judaorum  confusione  convocans  omnes  gentes  ad  cultum  suas  divinitatis ;  quia  per  Vir- 
ginem  Dtus  natus  in  came  apparuit  hominibuSf  ut  viam  salutis  aperiret  fidelibus 


Tolo,  fratres  charissimi,  vos  scire,  quia  Deus, 
sicut  naiuraliter  est  omnipoiens,  ita  naturaliter  est 
benignus  et  clemens;  summe  fortis  et  sapiens 
est  in  suis  operibus,  et  in  misericordia  copiosus. 
Omnia  guberuat,  regit,  et  continet  S!)Ius ;  et  mi- 
serationes  ejus  superomnia  opera  ejus  (Psal,  cxliv). 
Deus  igitur  benignus  et  clemens  diuturnam  hu- 
mani  generis  servitulem,  qua  ab  antiquo  boste 
crudeliter  premebatur,  intuens,  eumque  miseri- 
coriiiier  liberare  disponens  per  prophetam  ad 
consolationem  illius  loquitur,  dicens  :  Confortamini, 
manus  fatigataSf  et  genua  debilia  roborate,  Qui  pu- 
*sillanima  (26)  estis  mente  convalescite ;  quia  ecce 
tenit  Deus  ipse  captivitatis  veslras  (Isai,  xxxv);  ju* 
gum  videlicet  dirae  servitutis,  jugummiseriaeet  in- 
feticitaiis,  quo  eum  sibi  subdiderat  antiquus  bostis 
per  culpam  primi  hominis  (27).  Tam  crudeliter 
euim  ille  tolius  malignitalis  actor  (28)  humanum  ge- 
nus  per  quinque  sseculi  aetates  afllixil,  ut  Jtequ^ 
oblatio,  neqne  incensum,  neque  sacrificium,  neque 
bolocaustum  alicujus  patriarchae  vel  prophetae  eum 
de  manuinferni  liberare  poluerit.  Undelsaias  quae- 
rimoniam  faciendo  ait :  Omnesjustitia:  nostras  quasi 
pannus  menstruato!  mulieris  sunt  (Isai,  lxiv).  Qui- 
dam  eliam  sapiens  ait  de  hoc  crudelissimo  jiigo 
quasi  condolendo  :  Grave  jugum  super  filios  Adam 

(26)  Alt.  m%,  Qui  pusillanimi  estiSf  convalescile, 
(tl)  Idem,  sublaturus. 


G  a  die  nativitatis  eorum  usque  in  diem  sepulturce  illo^ 
rum  in  matrem  omnium  (Eccli,  xl.),  id  est  in  tcr- 
ram. 

De  hop  iterum  jugo  durissipao  tempus  humanae 
reparationis  (29)  propheta  intuens  aiebat  congratu  • 
lando  :  Computrescet  jugum  a  facie  olei  (Isai,  x). 
Oleos  Grsece,  misericordia  interpretalur  Latine  :  a 
facie  igitur  olei,  id  est  misericordix  Redemptoris 
nostri  jugum  nostrae  captivilatis  computruit ;  quia 
misericorditer  humaniiatem  nostram  suscepit,  qua 
antiquum  hostem  prostravit,  et  nodosa  peccaloriim 
lora,  quibus  astricti  tenebamur,  disrupit.  Jeremias 
etiam  humanum  genus  de  hostis  antiqui  inipeuo 
qiiabdoque  liberari ,  divinapque  subjici  servituii 
prsevidebaty  cum,  jiibente  Domino,  proclamabat : 

"  Et  erit  m  die  illa,  aii  Domiuus  exercituum  :  con:e- 
ram  ejus  jugum  de  coUo^  et  vincuium  iUius  disrum- 
pam^  et  non  dominabuntur  ampUus  ei  atieni;  scd 
serviet  Domino  suo^  et  David  regi  suo  (Jer.  xxx), 
id  est  Ghristo.  David  quippe  jam  erat  mortuus,  scd 
de  stirpe  ipsius  Ghrisius  erat  nasciturus.  David  si- 
quidem  interpretatur  manu  fortisy  quia  fortissimus 
fuit  in  praeliis  (/  Reg,  xvii).  Ipse  eliam  de^idera- 
bilis  in  stirpe  scilicet  sua  exstitit.illum  praengurans, 
de  qiio  propheia  cecinit,  cum  ait :  Veniet  deside- 
ratus  cuuctis  geniibus  (Agg,  11) ;  Dei  videlicet  Filius, 

(28)  Id,  auclor. 

(29)  AU,  ms.  Idem. 


39  &  MARTINl 

gui  patribus  Teleris  lestameuti  in  spiritu  fuerat 
pi  aeostensus.  Gongrue  igitjur  in  hoc  loco  David  Chri- 
sium  signiiicat,  qui  Toluntale  Patris  ad  singulare 
certamen  contra  antiquum  bostem  descendit;  quo 
expugna^o,  Tasa  illius,  corda  sciiicet  hominum,  in 
quibus  antea  habitaTcrat,  diripuit,  ad  ee  Tideljcet 
convertit,  eumque  catenis  igneis  in  profundum  in- 
ferni  religavitf  praedamque  ipsius,  idestsanctas  ani- 
nias,  qu%  illic  ab  eo  captiT»  detinebantur,  secum 
ad  coeios  reportaTit. 

Quamvis  Dcus  ab  initio  saeculi  per  prophetas  ad- 
Tcntum  Fiiii  sui  praedixerit,  per  oracula  intimave- 
rit,  per  Tcrissimos  testes  firm^averit ;  tamen  Judaica 
gens  nec  iilorum  testimonia  suscipit,  nec  propbe- 
taruin  Terbis  ildem  tribuit.  0  infelices  Judaei! 
quousque  de  adTentu  Christi  increduli  permanetis, 
qui  vos  filios  Abrahae  esse  dicitis?  Nonneet  Abra- 
b?e,  ex  cujus  femore  genus  vestrum  processit,  se- 
deiiti  in  convalle  Mambre  in  oslio  tabernaculi,  Dei 
Filiiis  advenlum  sui  praeostendit,  quando  Ires  vidit, 
et  unum  adoravit?  Cumque  elevauet  oculos  stios, 
apparuerunl  ei  tres  viri  itantes  juxta  eum :  quos 
cum  vidisset,,,  adoravit,,,  etait  :  Domine,  $i  inveni 
graCtam  in  ocuUs  tuis,,,  taventur  pedes  vestri^ei  re- 
quiescite  sub  arbore  hac,  Et  abiit  Abraham,,,ad 
Saram  (50),  et  jussit  eam,,,  subcinericlos  panes  fa^ 
cere,.,  quosapposuit  itlis  cum  vilii/o,  quem  parave^ 
rat ;  similiter  et  lac  et  butyrum  :  ipse  autem  stabat 
juxia  eos  sub  arbore,  Cumque  comedisunt^  dixerunt : 
Ubi  est  Sara  uxor  tua  ?  At  iile  :  Ecce,  inquitf  in  ta- 
bernacuto  est,  Cui  dixit  :  Revertens  veniam  ad  te 
tempore  isto,  et  habebit  Sara  fitium,  Quo  audito^ 
^ara  risit  (Gen,  xviii). 

(51)  Notandum  qiiippe  qiiod  Abraham  triplicem 
habeat  figuram  in  semetipso.  Primam  SaWatoris, 
quando,  relicta  congregatione  (52)  sua,  venit  in 
hunc  mundum ;  secundaro  Dei  Pairis,  quaud»  im- 
molaTit  unicum  Glium  suum ;  tertiam  vero,  quae  in 
boc  iocb  est,  figuram  gestavit  sanctorum,  qui  ad- 
ventuffl  Christi  cum  gaudio  siisceperunt.  Taberna- 
culum  autem  illud  Abrahae  ipsa  Jerusalem  habuit» 
ubi  pro  temporalibus  prophetc  et  apostoli  habitave- 
runt ;  ubi  et  primum  Dominus  a||veniens,  a  crcden- 
tibus  exceptus,  ab  incredulis  vero  in  ligno  est 
suspensus.  In  tribus  autem  Tiris,  qui  Tcnerunt  ad 
iilum,  Doroini  Jesu  Cbristi  praenuntiabatur  adTcn* 
tus ;  cum  quo  duo  angeli  coniitabantur ,  quos  ple- 
rique  Moysero  et  Eliaro  accipiunt :  unum  ,  priscae 
legis  latorem,  qui  per  eamdem  legem  ad\entum 
Domini  indicavit;  alium,  qui  in  fine  mundi  est 
venturus,  et  secundum  Christi  adventum  denuntia- 
turus,  atque  ejus  Evangelium  Judaeis  et  gentibus 
praedicaturus.    Unde  et  in  monte  dum  Dominus 


LEGIONENSIS  40 

A  fuisset  transfiguratus,  ii  duo,  Moyses  scilicet  et 
Elias  curo  eo  visi  sunt  ab  apostolis  ipsius  {Matth, 
XVI i).  Quod  vero  Abraham  tres  videns,  unum  ado- 
raTit,  Dominuro  Sahatorero  osteudit,  cujus  adTcn- 
tam  Tidere  desideraTit ,  juxta  quod  ipse  Dominus  in 
ETangelio  ait :  Abraham  exsuttavit,  ut  vtderet  diem 
meum  :  vidit^  et  gavisus  est  (Joan,  tiii). 

Tunc  procul  dubio  futuri  mysierium  sacramenti 
aspexit,  quando  tres  Tidit,  et  unum  adoraVit :  uude 
et  pedes  eorum  laTit  (Joan,  xiii),  ut  laTacri  puri- 
ficationem  demonstraret  futuraro  in  extreroo,  quam 
8uis  fidelibus  largiturus  erat  Christus  in  baptisroo ; 
pedes  eniro  novissiroa  significant.  Siquidero  prae^ 
parat  et  (55)  convivium ,  vituluro  scilicet  sagina* 
tum  (Luc,  xt).  Iste  autem  Titiilus  tener  saginalus^ 

^  Domini  Jesu  Ghristi  est  corpus,  qui  in  Evangelio 
occiditur  pro  peccatoribus.  In  apparatuetiarabujus 
conTiTii  butyrum  et  lac  apposuit  cum  carne  Tituli. 
Lac  quippe  figuram  habuisse  priscae  legis  Apostolus 
noster  annunlians,  dicit  quibusdaro  discipulis  ad- 
)iuc  in  fide  teneris  :  Lac  vobis  potum  dedi,  non  es^ 
eam:nondum  quidem  poteralis,  sed  nec  nunc  qui- 
dem  potestis  (/Cor.  ui).  Tradideratenimlegis  man- 
datum  quasi  iac  de  uberibus  duarum  tabularum 
expressum,  boc  est  fidei  tc«timoniuro ;  necdum 
enim  poterat  infanlia  illorum  sensus  accipere  soli- 
dam  et  robustam  escaro  eTangelicae  doctrinae. 

Butyruro  autem  nberrinium  et  pinguissimuro.est 
Evangelioniro  testirooniuro,  quod  vituli  oleuro  fide- 

.  libus  datur  in  signuro :  sed  proinde  Abraharo  eden- 
duro  apposuit  vitulum  cum  butyro  et  laclc  (Gen, 
XTiii);  quia  nec  corpus  Doroini  quod  cst  Titulus, 
siiielegis  lacte;  nec  lac  legis.sine  bulyro,  id  est 
sine  Evangelii  testiroonio  polest  esse.  Tria  autem 
sata,  unde  subcinericios  panes  fecit  Sara  (Ibid.), 
trium  filiorum  Noe  iroaginero  indicarunt,  ex  quibus 
naturo  est  orone  genus  huroanuro,  qui  divinae  cre- 
denles  Trinitati,  exqua  baptisroatis,perEcclesiam, 
cujus  imago  erat  Sara,  essent  conspergendi ,  et  in 
uno pane corporis  Ghristi  redigendi.  Haecsmit  illa 
tria  sata,  quae  mulierem  novimus  in  Evangelio  fer- 
mentasse  secundum  Doroini  Tcrba  (Matth,  xin). 
Quia  Tcro  Doroinicus  sermo  satum,  mensuraro  tI- 
delicet  frumenti,  ad  roemoriaro  reduxit;  Testrae  di* 

D  lectioni  charitas  me  latius  de  roensuris  fruguro» 
Tini  et  olei  scribere  coegit. 

Mensura  (54)  proprie  Tocata,  quod  ea  fruges 
Kiensurentur  atque  fruroentum,  id  est  humida  et 
sicca,  ut  modii',  urnae  et  amphorae.  Mensurarum 
pars  minima  cochlear,  quod  est  diroidia  pars  drach- 
roae  appendens  seliquas  noTcro ;  quod  triplicaturo» 
conculam  facit.  Concula  drachroa  una  et  diroidia 
adiropletur.  Cyalhi  pondus  decero  drachrois  apnen- 


(50)  Ms.  hic  et  infra  :  Sarram,  sarra. 
(5i;  Isidor.,  Quasst.  in  Geii.,  rap.  14. 
(5i)  [Cognatione]  Sic  S.  Isidor.  et  ad  lilteram 
textus  ejiisque  aUegoriam  aptius. 
(55)  Alt.  ms.  ad. 


(54)^  Haec  omnia  de  mensuris  transcripta  sunt 
ex  D.  [Isidoro,  lib.  xti  Etymotog.,  cap.  26.  Sed 
consulantur  notationes  in  eum  locum  aoclissiino- 
nim  virorum,  qui  libros  illos  regiae  editioni  virga 
censoria  coaptarunt. 


II  SEUMONES.  —  SERM.  II. 

ditur.  Acetabultiin  quarta  pars  emin»  est  duode-  A 
cim  drachxnas  appendens.  Cotula  emina  est  habens 
cyatbos  sei.  Emina  autem  libram  unam  appendet, 
que  geminaia  sextarium  reddet.  Sextarius  duarum 
librarum  est,  qui  bis  assumptus,  nominatur  bili- 
bris.  Assumplus  quater  Gneco  nomine  conix. 
Qiiinquics  complicatus  quinarem,  sive  gomor  (beit ; 
adjicere  sextum,  regium  reddit.  Nam  congium  scx 
meticur  sextariis;  a  quo  et  sexlarii  no:i:en  dede- 
runt.  Metrum  enim  mensuraro  liquidorum  dicunt, 
ct  inde  appellala  metreta.  Dicilur  el  urnn,  ct  a:n- 
fhora,  et  reliqua  hujusmodi  nomina  mensurarum  ; 
tinien  a  denarii  numeri  perfectione  nomen  accepit. 
Metrum  ad  omnem  mensuram  pertinet  :  meirum 
e»im  Gncce,  meRstiradiciturLatine.Modiusdictus, 
ab  eo  quod  fit  suo  modo  perfectus,  Esl  aulem 
mensura  librarum  quadraginta  quatuor,  suxtario- 
rum  ¥iginti  duorum.  Satum,  genus  est  mensura; 
juxta  morem  Palaestinae  provinciee,  unum  et  dinii- 
dium  modiuni  capiens ,  cujus  nomen  ex  Hcbr«}:o 
sermone  tractum  est.  Est  et  aliud  satum  mcnsura 
pexlarionim  viginti  duorum  capa!^,  quasi  modius. 
Batus  mensura  est  capiens  quiiiquaginla  sextaria. 
Urna  mensura  est,  quam  quidain  quartarium  di- 
cunt.  Cadus  Gra^ca  amphora  est  continens  urnas 
tres.  Gomor  quindecim  modiorum  onus  appenditur. 
Corus  Iriginta  modiis  adimplctur.  Idcirco  has  , 
dileclissirai,  mensuras  descripsiiiuis  vobis,  ut  faci-  ^" 
lius  cum  eas  in  sacris  inveneritis  Scripturis  cujus 
qualitatis,  quantitatis  et  ponderis  sint  cognoscerc  ^; 
valeatis.  Sequitur. 

(35)  Azymi  autem  panes  dicuntur  fuisse  qiios 
Abraham  apposuit,  co  quod  sine  fervorc  pervcrsae 
doctrinx  unilatcm  credentium  oporleat  esse.  Ideo 
autem  fiicrunt  subcinericii,  ul  pcr  poenitentinm 
pncJcritorum  delictorum  Spiritus  sancti  vapore  de* 
cocli,  velut  esca  beneplacita  Deo,  acceptabiles  elD- 
ciantur  fideles  popiili.  Sub  arbore  auiem  se^iisse, 
signum  erat  passionis  Dominica",  cujus^psi  Moyses 
scilicet  et  EUas  sunt  praedicatores  ct  prophcUe. 
Quod  autem  sterili  Sarse  filium  promittit  Deus, 
tt»imm,  inqiiit,  tirea  i$tud  timpm  (Gen.  xviii),  non 
significat  de  temporibusi  sed  de  qualitaic  sui  ad- 
vcntus,  quando  per  Filium  repromissum  fldelis  erat 
|(opulus  nascilurus.  Sara  enim  tanctae  Ecclesiae  ^ 
gerebat  personam,  cui  sic  ait  Dominus  per  prophe* 
lam  :  Latartf  tlert/u,  quat  non  parn^  erumpe  et 
clama^  qum  non  parturis;  quoniam  multi  /i/tt  de- 
gerttef  magis  quam  ejue^  qute  habet  virum  (Isa,  Liv ; 
Gaial.  IV).  Sterilis  hxc  gentilitas  erat,  qux  Dco 
filios  non  pariebat  i  quia  nec  legem  nec  propbctas 
babebat ;  nunc  autem  plures  quam  Synagoga  ge- 
nerat,  qiue  se  Deumhabere  virum  putat;  vel  Ec* 
clesia,  quc  in  Judxis  deseru  erat ;  quia,  adve- 
niente  Domino,  filios  ei  non  pariebat  :  ut  referanius 
haec  ad  Ecclesiam,  uro  ex  Judaeis»  quam  ex  genti- 
bus  congregatamy  quae  sterilis  permancbat. 

f36)  bidqr.,  obi  supra,  QumH.  in  Cen» 
P4noL.  CCVIII. 


IN  ADVENTU  DOMINI.  « 

Tempore  illo  viruro  habere  videbatur  Synagogay 
eratque  in  filiis  fccunda ;  sancta  vero  Ecclesia  usque 
ad  adventuni  Clirisii  permansit  quasi  infecunda  et 
a  viro  destituta.  fn  adventu  quippe  Red  'mploris 
nostri  infirmata  esl  Synagoga ;  et  in  filiis  sancta 
Ecclesia  fecunda  est  eflecta  ;  quia  proptcr  incredu- 
litatem  et  duritiam  cordis  a  viro  suo,  scilicet  Jesu 
Christo,  cst  separata,  et  ab  eo  sancta  Ecclesia  le- 
nignissime  suscepta  :  cui  et  filios  gigncre  ex  incor^ 
rupto  utcro  non  cessat,  quia  In  fidc  Virgo  cl  casta 
perseverat.  Unde  est  illiid  :  Slerilis  peperit  pturi^ 
mo8  :  et  qucs  multos  habebat  fiHos,  infirmata  e$t 
(IReg.  II).  Steritispeperit  plurimoB,  scilicet  sancla 
Ecclesia ;  et  quas  multos  habebat  filios^  infirmata  est^ 
videlicet  Synagoga,  cui  rursiis  Isaias  propheia  ; 
Dilata  locum  tentorii  lui^  et  pelles  tabernacutoTKm 
tuorum  extende^  ne  parcas  (Isa,  liv).  Ac  si  dicercl! 
Dilata  locum  tentorii  tui,  non  in  Juda^a  tantuui,  scd 
per  univcrsummundum;  cl  pW/w  rubricatas,  sci- 
licet  martyres,  el  hyacinthinas  extcnde  :  ne  parccSf 
id  est  praedicatorcs  coelestia  conteraplantes^  et  Ec- 
clesiam  protegentes.  Longos,  inqiiit,  fac  funiculoe 
tuos^  prxccpta  divina  custodiens ;  et  clatos  tuot 
consolida  (ibid.),  rationem  videlicet  et  inlellectnm» 
quibus  pra^cepta  consistunt.  ttcrum  addidit,  diccns  l 
Ad  dexteram  et  ad  Itpvam  penetrabis,  et  semen  tuum 
gentes  haredHabit  (ibid.),  Quasi  dicerct  :  0  stcrilis 
Ecclesia,  ad  dexteram  pcnetrabis,  bona  opernndo ; 
et  ad  laevam,  mala  cavendo :  et  semen  tuuro  gentcs 
haireditabit,  scilicet  sancti  apostoli,  dc  qiiibus  di- 
citur  :  JVt«t  Dominus*etercitUum  reliquisset  nobli 
semen  (Isa,  i),  Vidclicet  sancti  Evangelii;  et  civi* 
/ai^s, gentesscilicetvcl  ecclcsias  a  Deo  prius  dercli- 
ctas»  inhaHtavit  (Isa.  liv)  per  gratiam  ChristL 
Iterum  subjungiti  dicens  :  Noli  timere  erubesecn* 
Ifam,  quia  non  tonfunderis  sicut  antea;  neque  iru-^ 
besces ;  non  enim  te  pudebit^  quia  confusionis  ado* 
lescenti<e  tuce,  in  «dificatione  scilicct  turrls  Bsby- 
lonis,  oblivisceris ;  et  opprobrii  viduitatis  tua,  pe^ 
fidcm  viro  tuo  sociatam,  non  recordaberis  amplius; 
quiadominabiturtui,  qUi  fecit  te  (ibid.);  non  idolai 
quQC  ad  tui  damnationero  illicitis  venerata  est  sn» 
crificiis. 

Cum  turris  Babyloliie,  fiabel  scilicet,  xdificare* 
lur  gentilitas,  quaro  Deus  sibi  desponsaverat  in 
Noe  et  tiliis  ejus,  quasi  iu  adolescentia  fornicans  a 
Doinino  relicta  usque  ad  tempus  Incamationis  : 
Judaica  plebselecU;  et  ideo  illa  vidua,  ista  mari- 
tata.  Unde  esl  illud :  Pars  autem  Domihi  populus 
ejus  :  Jacob  funiculus  hcereditatis  eius  (Deut.  xxxii). 
Undepcr  Zachariam  dicitur  :  Assumpsiduas  virgas: 
unam  vocavi  decorem,  gentes  scilicet  in  Noe  et  nliis 
ejus ;  atteram  funitulum  (Zach,  xi),  Vidclicct  Jud«os, 
quos  elegit  sibi  Dorainus  in  confusione  linguarum, 
id  esl  in  familia  Heber,  a  quo  Hebraei  vocanlur  po- 
puli  Jud«orum.  Unde  ibidicitur :  Et  suecidia  euUu 
meo  virgam  qute  dicitur  deeus^  et  adltibui  itlam  quM 


13 


s.  MARTiNi  le;gioncnsis 


a 


votfa(tcr/iiiitctt/iis(ZacA.xi).ltcruinlsninsadconsola- A  iibus  cl  occiillam.  Scrmo  quippe  legis  habei  glo- 


tionem  Ecclesi»  loquilur,  dicens  ;  Dominus  exer- 
ciluum  nomen  ejut.etlMemptor  tuussanctus  hrael, 
in  snnguiuc  vidcUcet  Passionis  sanciificans  fidelcs. 
Deus  omnis  terrw  vocabitur ,  non  Judseae  tantum, 
quia  ut  mulicrem  dereUctam^  scilicet  a  Deo,  et  moe- 
rentem  spiritUf  id  cst,  toto  corde  post  (3G)  poeni- 
tentem  vocavit  te  Dominus  {Isa,  liv),  te  videlicet  a 
se  aversam.  Muli^r  ergo  dcrclicla  geutililas  fuit, 
quse  prius  cum  idolis  rornicala,  a  Domino  recessil ; 
postea  vcro  misericorditer  ab  eo  vocata  de  prxte- 
ritis  culpis  pocniteuliam  agens,  ad  eum  devote  ac- 
cessil.  Potest  etiam  hxc  et  ad  animam  peccatricem 
referri,  qux  abjecta  a  Deo  sit,  non  ex  odio,  sed  ex 
dispensaiionc ;  ut  pressa  malorum  pondere  rever- 


riam  scientia;  secreiam  in  sanctis ;  habet  ctiara  lcx 
duorum  teslamentorum  cornua,  qnibus  contra  faU 
sitnlis  dogmata  iuccdit  arniata.  Cum  enim  Moytes 
lcgilur,  vclameu  esl  positum  super  cor  eorum;  et 
nianifeste  dum  lcgeules  scripturam  propbetarum, 
pcr  nimiam  stoliditatcm  cordis  carnalitcr  accipiunt 
mysticos  sensus  prxceptorum,  tota  facies  Moysi 
quodam  te;;itur  velaniine,  ita  ut  non  possint  lo*- 
qucutis  gloriam  legis  intelligcre,  nec  sustiuere  : 
scd  si  convcrsi  non  fuerint  ad  Dcum,  non  aufere- 
tur  velaiucn  de  cordibus  eorum,  et  occidens  lit- 
tcra  morietur,  spiritus  vero  vivificans  suscitabitur. 
Deus  euiui  spiiitus  cst  (//  Cor,  iii),  et  lex  spirila- 
lis  cst  (/iom.  vii).  Unde  et  David  orabat  in  Psalmo  : 


tatur  ad  virum  pristinum ;  et  perdita  substantia,  ^  Revela  oculos  meos^  et  considerabo  mirabilia  de  legt 
virtutum  scilicet,  non  dcsperet  de  patris  clementin,      tua  (PsaL  cwiii). 


qui  filio  revcrteuti  annulum,   stolaiu,  osculumque 
yorrigU  ciim  miscricordia. 

■Uucusque,  dilcctissimi,  de  sterilitatc  et  fecundi- 
4atc  sanclx  Ecclesi;e  locuti  sumus  :  iterum  necesse 
«st  ut  ad  histdriam  Abrahse  redcamus,dequapau1o 
longius  recesseramus.  Sara,  ut  Sciiptura  ait,  lisit 
<luando  ei  Dominus  filium  promisit  (57).  Risus  ta- 
anen  illius  non  dubitatio,  sed  est  prophetia  xsti- 
mandus.  Qui  risus  duplicem  habet  siguificationcm, 
sive  quod  risus  fulurus  incredulis  foret  Christus, 
sive  quod  omnc6  inimicos  suos  in  judicio  suo  esset 
derisurus.   Unde  ct  ipse,  qui  dc  Sara  est  natus. 


Domiuus  ergo,  sicut  jam  supcrius  dictum  est, 
qui  voluutate  Patris  periclitanli  subvenire  humauo 
geiicri  decrcvit,  ejusdem  sui  alventus  nuillis 
mbdis  figuras  et  signa  certissima  eidein  populo,  ex 
cujus  scniine  nascitufus  erat,  praKOstendit.  Nonne 
illum  Dei  Filium  in  huuc  mundiim  venturum,  Jesus 
Navc  diix  populi  Israel  prxfigurabat,  cum  ad  explo« 
raudam  Jcricho  civitatcm  duos  viros  mittebat  (39)? 
Iste  Jcsus  mittit  duos  exploratores  ad  Jcricho  ur- 
bein,  qui  apud  Rahab,  mulierem  videlicet  meretri« 
^cem,  acccperunt  mansionem.  Jesus  ille  dux  populi 
iu  semelipso  Dominum  Jesum  Christum  venturuni 


\ocatur  riaiis ;  quia  Dci  FiliusJudais  cst  scanda-  q  fatio  significabat,  et  vocabulo  ostendebat.  Jericho 


lum^  stultiiia  vero  gentibus  (/*  Cor.  t).  Isaac  enim 
.ex  Hebrsea  lingua  iii  Latinum  sermonem  interpre- 
tatur  risus;  quia  videlicct  risit  Sara,  quando  ei  a 
Domiiio  fuit  promissus.  Rursus  idem  Isaacpromit- 
titur  filiiis  in  gentem  raagnam  futurus  :  et  benedi- 
^entur  in  eo,  ait,  omnes  gentes  terroi  (Gen,  xxii). 
Quibus  verbis  duo  historialiter  illi  proniissa  simt , 
gens  videlicet  Judaeoruni  secundum  carnem,  ct  om- 
neftgentcfi  secundum  fidem.ProcuI  dubio  in  semine 
ejuft,  hoc  est  in  Christo,  bcnedictae  sunt  omnes 
gentes  terrae;  quaecunque  anle  saecula  a  Deo  Patre 
ad  aetemam  vitam  sunt  in  ipso  praeilestinata;. 

Taceant  ergo  Judaii,  erubcscant  bxretici,  obuut- 
tescanl  blaspheini,  qui  in  sua  usqiie  h(»die  inalilia 


aiitem  civitas  mundum  istom  oslendit,  ad  queni 
Dominus  Jesus  Chrisliis  ad  scrulandos  mores  homi- 
nuin  duo  tcstamcitta  direxit :  nam  ut  in  hm^mundo 
plenius  comprobarct  fidein  credentiuin  aut  pervica- 
riam  rebollium,  quasi  duos  exploratores  deslinavit 
autcxudicii  sui  .idveuluin,  legein  scilicet  et  Evun- 
geliuiu;  Rahab  vcro  lypum  tenet  Ecclesiae  in  acti- 
bus  su;d,  quae  de  cxtraneis  gentibus  congregata  est 
atque  alienlSenis,  quae  et  antea  vivens  in  desidcriit 
carnis  fornicalUktur  in  idolis  (Judie.  viii).  De  tali- 
Lus  ait  Douiinus  :  Quia  publicani  et  meretrices  pra^ 
cedunt  vos  in  regnum  Dei  (Matth.  xxi),  ut  Maltbaeut 
vidclicet  ct  Maria,  praedicationem  scilicet  devote 
suscipieiido,  et  secundum  Joatinis  praedicaiioneiii 


perseverantcs  ncgant  in  cariicin  v 
Dei  pro  «alute  niundi.  Sed  quomodo  nobis  praedi- 
cantibus  veritatem  incamationis  Christi  credere 
pjterunt,  qui  palriarchas  et  prophetas  suos  ad- 
ventuin  illius  prasnuntianles  aiidire  contemnunt? 
Ilanc  caecitatem  Judaeoruin  pessimam  Moysos  1e- 
gislator  designabat,  quaudo  velata  facie  de  monte 
dcscendebat,  et  senioribus  verba  Domini  narra- 
liat  (38).  Quod  vero  descciidens  Moyses  denuo  facics 
ejus  glorificata  videtur,  scd  tamen  velamine  tegi- 
tur;  hoc  significavit,  iit  ostenderet  eamdem  legein 
mystico  esse  velamine  coopertam,  tectainque  infide- 

(S6)  Alt.  ms.  per  panitentiam, 
(37}  Isidor.,  ubi  supra. 


enisse  Filiiim  ^  dignos  ponnitentiae  fnictus  faciendo. 


Ifos  igilur  diios  exploratorcs  Domini,  scilicet  duo 
testameiita,  sola  apUd  se  siiscepit  et  fideliter  con- 
scrvat  Ecclesia;  summopere  studuit  ut  illos  non 
proderct,  ipsa  potius  pcriclilari  optans,  duinino'*o 
illsesos  ac  salvos  salvaret.  Mulier  illa,  scilicet  Raliab, 
civitatem  casuram  praescicbat;  sancla  vero  Eccle- 
sia  luimdum  casuruin  firmiter  credit,  nec  dubitat; 
sancta  Ecclcsia  pro  se  ac  suorum  omnium  salulc 
pactum  cuin  cxploratoribus,  id  cstcum  teslamenlis 
D<m)ini  ferit;  et  in  domo  sua  coccum,  hoc  est  in 
scmetipsa   signum  passionis  et  sanguinis  GhrisU 

(38)  Id.,  Qna^st.  in  Exod.,  cap.  53. 

(39)  Id.,  Qumsl  in  Josue,  cap.  SL 


«^  ■     SERMONES,  —  SKRM.  II.  IN  ADVEiNTU  DOMIM.  4^ 

Tcvercntcr  ac  fidciilcr  imposuil.  Exlra  hanc  san-  A  bescaiil  sibi  peculiaricer  Deum  defendenles,  dum 

nudxunij  jurabil  omms  Ihigua  in  Domino;  ei  noii 


cUni  Ecclesiam  quisquis  invenliis  fuerit,  ruinam 
aaM:iili  atquc  incendium  nulla  raiione  vitabil.  Uic 
crgo  Iftdcs  calholicae  Ecclcsiaeconfirinatur,  dum  iion 
solum  Chrislus  in  Yeteri  Testamento  nasciturus 
pTjenuntiatur,  sed  eliam  illius  vocabulum  glorio- 
sum  {Deui.  xxviii),  scilicet  Jesus,  manifeslissimc 
praedicatur.  Jesus  llebraicc  Salvator  iiilerpretalur 
Latine;  de  quo  novimus  prophctam  disisse  :  Ctama- 
buHi  ad  Dominum  a  facie  tribulantis,  et  mitlet  eit 
Salvatorem    et    propugnatoremj    qui    liberet    eot 
(/ifl.  XII).  A  facie^  inquit,  tribulanlis,  id  est  anli- 
qiii  hostis ;  et  mittet  eii  Salvaiorem  et  propugnato- 
rtm^  scilicet  Filiuin  Dei  et  hominis,  qui  salvct  et 
liberet  eos  de  manu  ejusdem  crudclissimi  hostis, 
sivc  raptoris.  Procul  dubio  Dominus  Jesus  Chri- 
sius  in  adventu  suo  captivatorem  humani  generis 
expiignavit,  eumqiie  igneis  vinculis  religavit,  et  ad 
sux  cultum  divinitatis  omnes  gentes  vocavit.  Qiiod 
in  spiritu  pncvidens  David  prophcta,  sic  nit :  /?<?- 
miniscentur  et  convertentur  ad  Dominum  universi 
pnes  terrce(P$al,  xii).  Iterum  suhjungit,  dicens  :  Et 
udorabunt  in  conspectu  ejus  universce  familice  gen' 
linm  (ibid.)\  et  rursum  :  Cantate  Domino  canticum 
rrorum ;  quia  mirabilia  fecit.  Nolum  fecit  Dominus 
Saluiare  suum;  ante  conspectum  gentium  revelavii 
justitiam  suam  (PsaL  xcvii).  Quam  phiritatem  vel 
diversilaleni  gentium  ica  declarat  adunari  ad  Dei 
ciiltiim  :  In  conveniendo,  inquit,  populos  in  unum ; 
tl  reget  ut  serviant  Domino  \Psal.  ci).  In  unum  uti- 
que,  hoc  est  in  unum  gregcm;  ut  qui  diversorum 
simuhicrorum  ritu  mu!ta  regna  et  populi  diceban- 
tiir;  in  unam  conveniendo  Ddem,  unus  populus  Dei 
el  unum  regnum  vocetur.  llujus  populi  .ongregntio 
ex  gentibus  ipsa  est  Ecclesia,  cui  in  psalmis  dici- 
lor  voce  prophelica  :  Audi^  filia,  et  vide  et  incUna 
Mrem  luam ;  et  obliviscere  populum  tuum  et  domum 
patris    lai;    ^tiia    ccncupivit    rex   speciem    tuam 
(Psal.  iLiv).  Provocat  enim  Propheta  plebem  gen- 
iium  oblivisci  populum  suum,  id  est  inGdelium  coc- 
tum;  et  domum  patris  sui,  Babyloniam  scilicet,  qiue 
coiijui  est  et  domus  dial>oli,  ut  vclit  Christo  lidci 
coiijugio  copulari.  Ad  cujus  populos  Isaias  clamat, 
direns  :  Cangregamini^  et  venite,  et  accedite  simul^ 


tantum  jam  Hebraeorum  populus,  sed  et  omnis  gen- 
tiiim  multitudo.  Adhuc  Isains  idcm  ut  vir  nobilis  el 
urbana  eleganliai  praenuntiavit,  dicens  de  laudibua 
Ecclcsiae  :  Creavi  fructum  labiorum^  pacem  ei,  qui 
longe  csi,  et  ei  qui  prope  (Isa.  lvii).  Uoc  exponil 
Aposlolus,  iibi^dicit  pro  Ecclcsia  ex  circumcisione 
cl  prarputio  vcnientc  :  Evaugelizavit  pacem  his,  qui 
longe,  ei  pacem  liis  qui  prope  (Eplies.  ii).  Ilem  Osee  : 
Et  crit  in  locum  ubi  dictum  est,  uon  plebs  mea  vost 
ibi  vocabuntur  fitii  Dei  vivi  (Osee  i).  Siiie  dubio  om- 
nes,  quos  Dei  Fiiius  de  inimici  manu  redemit,  el 
sacro  baptismatc  nc  pretibsissimi  unda  sanguini» 
sui  ab  originalis  pcccati  ncxibus  absoivit,  iii  filios 

^  sibi  eos  adoptavil.  Uiidc  Joannes  cvangclista  ail 
inter  cailcra  :  Qnotquot  receperunt  eum,  dedit  eis  po^ 
testatem  "fitios  Dei  fieri,  liisy  qui  credunt  in  nomine 
ejus  (Joan^  i).  Ibi  ergo,  hoc  est  in  sancta  Eccleiia 
vocantur  filii  Dci;  quia,  qiii  prius  adorando  idola 
eranl  abjecti  el  a  Deo  alieni,  nunc  in  triLus  perso^ 
nis  uniim  et  vcrum  Deum  vcnerantes,  non  per  na- 
turam/scd  per  graliam  vocantur,  et  sunt  (ilii  Dei. 
Ilaec  in  Sophonia  :  Tunc  reddam  populis  labium  ele- 
ctum,  ut  invocent  nomen  Domini,  et  serviani  ei  hu' 
mero  uno  (Sophon.  iii).  Et  posl  haec :  Adorabuni  eum 
viri  in  loco  suo,  omnes  insula;  gentium  (Sophon^  ii). 
Quo  in  loco  et  vocalio  gentium  prophclatur,  dum 
ubiquc  locus  orationis  monstratur;  nec  jam  in  lo- 

^  cum  orationis  uniim,  in  quo  carnalis  populus 
Deum  adorare  debeat,  sed  per  omnem  mundum  lo« 
cum  esse  oralionis  demonslrat,  duiu  dicit :  Adora* 
bunt  eum  viri  de  loco  suo. 

Isaias  quoque  prophcta  congregari  omnes  gentcs 
pracnuntial,  ut  fidei  disciplinam  percipianl,  ita  : 
Ei  erit  in  novissimis  diebus  pra^paratus  mons  domus . 
Domini  invertice  montium,  etelevabitur  supercolles, 
et  fluent  ad  eum  omnes  gentes.  Et  ibunt  populi  mii//t, 
et  diceni :  Veniie,  ascendnmus  ad  montem  Domini  et 
ad  domum  Dei  Jacob^  et  docebii  nos  vias  suas,  ei 
ambulabimus  in  semitis  ejus;  quia  de  Sion  exibii 
lcjc,  et  verbumDomini  de  Jerusalem  (Isa.  ii).  Ili  sui  I 
novissiini  dies,  in  quibus  Salvatoris  resplenduil 
fides;  praeparatus    autem    mons    super  verlicem 


tgui  salvati  estis  ex  gentibus :  nescierunt  enim   qui  D  montiumChristus  est;  quia  ipse  caput  apostolo- 

eolebani  sculpturos  suce  signum,  et  rogabant  non  sal- 

taniem  deum  (Isa.  xlv).  Qui  sunt  isti  ex  gcnlibus 

salvali,    nisi  jqui  credidcrunt  ex  cis  Jesu  Christo 

Filio  Dei?  Quod  vero  dicit  :  Accedite  simul,  et  crn- 

ifrcguminif  ostendit  gentes  in  iinam  fldei  communio- 

i.ciii  dcbere  gloriari.  Item  ipse  :  Convertimini  ad 

sie,  ti  salvi  eritis  omnes  fines  terrw ;  quia  ego  Dcus, 

et    non  est  alius  pra:ter  me.   In  memetipso  juravi, 

tgredietur  jusilliw  verbum  de  ore  meo  et  non  reverte- 

tur;  qui  mihi  curvabunt  omnia  genu  :  jurabit  omnis 

lingua  in  Domino  (ibid.). 

lloc  jain  contueiuur  fuisse  impletum,  quando  in 
omulbus  terne  finibus  Dei  dilalaliir  Ecclesia,  et 
crescil  fides  credcntium.  Qvki  prophelia  Judaii  eru- 


rum  et  prophetarum  est.  Domus  vero  Domini, 
Christi  est  Ecclesia  super  eumdera  stabilita,  nd 
quam  gentiuin  congregatur  divcrsitas  in  fide  1 1 
concordia.  Lex  autem  de  Sion  exiit,  et  verburo  Do- 
mini  de  Jcrusalem,  sivc  ul  veniret  in  genlibus,  re- 
lictis  ob  incredulitatem  Judaeis,  sive  quia  in  eadem 
plebe  positus,  Jesus  dixit  Jiscipulis  suis :  //e«  do» 
cete  omnes  gentes,  baptizantes  eos  in  nomine  Patrit 
et  Eilii  ct  Spiritus  sancti  (Matth.  xxvui).  Item,  sic 
dicit  Zacharais  prophela  de  congrcgatarum  gen- 
liuin  Ecclesia  :  Laudaet  tivtare^Fitia  Sion ;  quia  ecc$ 
veniam,  et  habitabo  in  medio  tui,  dicii  Dominut.  Et 
appticabuniur  gentes  multa:  ad  Dominum  in  die  illa^ 
et  erunt  mihi  in  popuium^  et  habitabo  in  mtdio  $ui  j 


47 


S.  MAUTINI 


et  ideSf  quia  Dominut  exercituum  mhit  me  ad  tc 
iZaeh,  ii). 

Dei  Filiiis  adventus  sui  diem  appropinqiiarc  vi- 
jens,  el  sancUD  Ecclesi»  aOlictionem  sublcvurc 
rolens,  ad  consolationeni  illius,  per  Zacbariam  pro- 
pbelam  lo<(]uitiir,  dicens  :  Landa  et  Iwtare  filia 
Sion^  etc,  ac  si  dicercl :  Qiiia  te  obligalam  coii- 
spicio  Tinculis  peccatorum,  ego  ul  te  redimam,  de 
linu  Patris  Tcnio  in  buiic  mundum,  cum  hominibus 
conversari  noii  refugiani,  ut  de  tantis  malis  te  eri- 
piam,  et  ad  socictatem  siipernorum  civium  pcnlu- 
cam.  Lauda  ergo  medullis  cordis,  lauda  vocc  jubi- 
lationis,  dum  in  medio  lui  Deum  babitarc  cogiio- 
8cis.  Iierum  dicit  :  Et  applicabuntur  gentes  multa 
ad  Dominum  in  die  illa^  secundum  illud»  quod  ex 
pcrsona  Patris  ait  Psalniisla  :  Postula  a  me,  el  dabo 
tibi  gentes  hceredi.alem  (uam,  etc.  (Psal,  n).  Scqiii- 
tur :  Et  erunt  mihiin  po/iu/um,  videlicet  pcciiliarcm  ; 
€t  hMtabo  in  medio  tui;  et  scies  quia  Dominus  exer- 
ituum  misit  me  ad  te.  Unde  dicitur  :  Ecce  ego  vo- 

tcnm  sum  omnibus  diebus,  usque  ad  consummalio- 
tm  sa:culi  (Matih,  xxviii).  Quis  est  igilur  iste  Do- 
ininus  a  Dco  excrciluum  uiissus,  nisi  Doininus  no- 
sler  Jesus  Cbrisliis,  qiicm  Deus  Patcr  niisit  ad 
&i!)crandum  bumnnuni  genus  de  durissimo  inrdici- 
Uitis  jugo.  qiio  eum  sibi  subdidcrat  bostis  anti- 
fiuus?  llcrum  Isaias  propheta  de  niagnitudine 
i.hrlsti  ct  gloria  loqui  ur  ita  :  Et  erit  exlensio  ala- 
tttm  ejus,  implens  latitudinem  terra  («ar,  Emmanuel 
{Isa.  viii).  Ac  si  dicerct  :  Usquc  adeo  sii  extendct 
|;rincipiuin  vel  principaluscjiis  implens  latitudinem 
lcrrs  tuae,  scilicet  Judxae,  ut  excedat  omnes  termi- 
&0S  tuos  magnitudo  illius.  Einmanuel  ex  Hebrxo 
in  Latiniim  signiQcat  nobiscum  Deus ;  quia  per  Yir- 
(inein  Deus  natus,  in  carne  apparuit  bominibiis,  ut 
viam  salutis  aperiret  fidclibus,  qua  ad  coelum  per- 
vcnire,  et  angclicis  possent  admisceri  catibus. 

llis  ergo  tantis  testimoniis  erubescant  Judaei, 
gentiumque  convcrsarum  scmulatores  tandcm  con- 
vicli  cognoscant  atque  audiant  in  Deuteronomio 
Dominum  proclamanlem  :  Eritis  gentes  ad  caput^ 
poputus  autem  incredulus  ad  caudam  (Deut,  xxviii). 
Manirestiim  quippe  est  Judan^s  semper  Tuisse  rcbel- 
les  ct  incredulos  advcrsus  prxccpta  Dci  a  die,  qiia 
eos  potentcr  ac  misericorditer  eduxit  dc  tcrra 
i£gypti. 

ilucusqiie,  fralres  cnarissimi,  ad  connrmandam 
el  roborandum  nostrae  fiJei  fundamentum  prophe- 
lias  de  primo  adventu  Doinini  ad  memoriam  redu- 
ximus ;  nunc  iterum  nei  csse  est  ut.de  secundo  ejus 
ftdTcnlu  ad  vestram  eruditionem  aliqua  de  sacris 
Novi  ac  Yeteris  Test:menti  libris  proferamus. 

Sicul  igitur  de  priino  adventu  Domini  gaudemus, 
11  quo  de  potestale  inimici  rcdenipti  suinus;  ita  de 
«e  cundo  sollicili  esse  dcbcmus,  ne  repcnle  sicut  fur 
in  nocte  veniens  (/  Thess,  v),  occupcl  nos  in  nostris, 
quod  absit !  dormientcs  iniquitatibus.  Quod  aulem 
de  ccclit  Cbristuin  judicem  exspectamus  venturum, 
el  quod  ei  Pater  omne  dedit  jiidicium  {Joan.  v),  per 


LECIONENSIS  48 

A  Ezccbielein  itn  fuit  pracdictnm  :  Ila^c  dieit  Dominug 
Deus:  Aufer  cidarim^  tolie  coronam  :  nonne  ha^c  e.i, 
quia  humiles  sublevavit  et  sublimes  humiliavitt  /ni- 
quitatem^  iniquitatem^  iniquilatemt  ponam  eam :  et 
hoc  non  factum  est^  donec  veniat^  cujus  est  judiciumt 
et  tradam  ei  (Ezech,  xxi).  Aufer  cidarim,  tolie  coro^ 
nam,  Cidaris  est  saccrdotis,  corona  regis  :  ac  si 
Detis  Sedjcix  regi  dicerel  pcr  prophctam  bis  Ter-  ^ 
bis :  Aufer  ndarim,  tolte  coronam^  qnia  propler .  ..,; 
peccata  lua  periit  sacerdotium  et  regnum  Judxoruni 
alquc  gloria.  Nonne  hcec  est  quee  humites  sublevavitf 
et  subtimes  humiliavit  ?  Q\\^s\  diceret :  llxc  corona« 
bsec  cidaris,  vcl  bxc  persona  bumilem  sublevavit, 
et  sublimcmbumiliavit  sine  caiisa  :  nibil  enim  judi- 
cio  faciebal ;  scd,  sicut  rcx  BabyIonis,quos  volcbal, 
bumiliabat ;  ct  quos  volcbnt,  sublevabat.  Iniqvita- 
tem^  iniquitatem,  iniquitatem  ponam  eam  ;  qiiia  ad 
-illius  condemnationcm  loquens,  non  semcl,  non 
lis,  sed  tertio  iniquitatem  posuit,  in  perpetuum  si- 
gnificavit.  Pulcbre  Symmacbus  neque  boc,  ncqiic 
illiid,  saccrdotium  scilicct  vel  rcgnum,  ce»saviC 
utrumqne.  Unde  qui  postca  fnerunt  usque  ad  Cbri* 
sfum  reges,  pariter  et  sacerdotes  fiierunt ;  quorum 
Ilivcanus  pontifex  diadcma  capiti  siio  imposuil 
(!!Mi:chab,\\i),  qui  frustra  sibi  et  boc,  el  illud 
vinJicare  voluit,  cum  regnum  ei  non  deberelur  posi 
Sedeciam,  sed  ei,  scilicel  Christo,  cui  ante  saecula 
a  Deo  Palre  reposilum  fuit.  De  quibus  Indignis 
Blalacbias  dicit :  Vos  sacerdotes  contaminatis  nomen 

Q  meum  (Matac.  i).  Et  paulo  post :  Kon  esl  volunta» 
mea  in  vobis^  et  victimas  non  suscipiam  de  manibui 
vestris  (ibid.).  Et  iterum  :  In  omni  loco  tanctificatur^ 
et  offertur  nomini  meo  oblatio  miiiidfi(i7;fd.);  quod 
fit  in  adventu,  scilicet  Gbristi,  quando  vcnit  desldc- 
ratus  cunctis  genlibus  {Agg.  ii)  missus  ab  arce 
sxoima.  Scquitur :  Et  lioc  non  factum  est,  donec 
veniretf  cujus  est  judieium^et  tradam  ei  (Ej^ef/i.xxi). 
DeChristo  loquilur,  ciijus  esl  judicium  ;  quia  Pater 
non  judicat  quemquam^  sed  omne  judiclum  dedit  Ft- 
!io  (Joan.  v).  Etiain  subjungit,  diccns :  Et  tradam  ei. 
Pater  tradidit  Cbrlsto  rcgiium  et  sacerdolium  a^ve 
universam  Ecclesiam  dc  gentibus  congregrlain. 
Unde  dicitur  :  Tu  es  sacerdos  in  wternum  secundum 
ordinem  Metchisedech  (Psat,  cix).  Et  itcruin  :  Deus 

^judicium  tuum  regi  da ,  et  jnstitiam  tuam  fitio  regis 
(Psal.  Lxxi).  Et  Jucob  palriarcba  :  Non  deficiet^  in- 
quit,  sceptrum  de  Juda^  et  dux  de  femore  ejus^  donec 
veniatt  qui  mittendus  esl,  et  ipse  erit  ex/spectatio  gm- 
tium  (Gen,  xLix).  Unde  Isaias  :  Stat  ad  judicandnm 
Dominus,  et  stat  ad  judicandos  populos  (Isa,  iii). 
Ac  si  diccrct :  J.4in  qtinsi  iratus  non  sedet  Dominut, 
qiiia  unicuique  juxia  opcra  sua  reddere  e«t  paratut 
(Matth,  xvi) ;  vel  non  scJet  adhuc,  ut  in  prac3cnli 
judicct ;  sed  stal  considerans  et  discernens  omnium  1 
opera,  quasi  adbuc  locum  poenitentias  et  spatium 
rcservat.  Scd  tandeni  Dominus  ad  judicium  novis- 
simi  examinis  veniel  ciim  senibus  populi  sui,  pa- 
triarcbis  videlicet  el  propbetis.  Unde  est  illud  Sa« 
lomonis  :  Ctim  sederit  cum  senatoribus  terrm  {Pfo^, 


kO 


SEnMONES.  —  SEUM.  U.  IN  ADVENTU  DOMINl. 


50 


xxii) ;  seqiiitur :  Et  cum  principibui  ejui  (!$a.  \i\).  A 
rrincipes  p»ptili sar.ctos  apostolos  appellat, dc  qii(»* 
rum  eleciione  Psalniisla  diccbat  :  Constilues  eos 
prUcipes  super  omnem  lerram  (Psal.xus).  Ileriiin 
dicil :  Dominus  iicui  fortis  egredietur,  et  sicut  xir 
fr^lialor  iuscitabit  zelum  (Isa.  xlii).  Ac  si  cliceiel: 
INMiiiiius,  qui  in  primo  aJveiitu  \idebalur  dcbiHs, 
io  secundo  rgrcdieCur  sicul  fortis,  et  sicut  yir  pr;i:- 
fiator  coiitra  ininiicos  suos,  scilicet  Jud^os,  susi-i- 
Ubit  zcluiii  ultionis.  £t  iteruni :  Vociferabitur  et 
clamabit;  et  super  inimicos  suos  coufortabitur(ibid.), 
Unde  esl  illtid  :  Ipsi  me  provocaverunt  in  eo  qui  nm 
eral  Deus  ..  et  cgo  provocabo  eos  in  eo,  qui  non  cst 
popuius,et  in  gente  stulta  irritabo  illos  (Deti/.xxxii). 
Aliter  vocifcrahilur  contra  Judxos,  dicens:  Vos  ex 
patre  di.iboh  estis  ;  et  desideria  palris  vestri  faccre 
tultii  (Joan.  Tiii).  Itcruin  subjungit,  dicens  :  Tacui, 
iemper  silui^  patiem  /'tit,  sicut  pariens  loquar;  dissi- 
pabo  et  ebsorbebo  simui  (fsa.  xLii).  Semp^r,  inqutt, 
siiui  iiiores  Testros  dissiinulans;  patiens  fui,  pa^^ni- 
tenliam  vestram  exspcctans  ;  Sicut  parieus  loquar; 
disiipubo,  et  absorbcbo  simui.  Ac  si  dicntur :  Sicut 
pariens  ioquar,  id  csl  partuin  consilii  mei  proferum 
in  litccm  ;  sicut  nnilicr  infantem,  sic  prorerani  dis- 
siniiilutum  doloreuifet  a|ieriam,  qiix  cogilaveriin. 
Diisipabo  cgnsiiia  vestra,  et  absorbebo  simui,  scilicct 
vo»  oninino  delebo. 

Hoc  (iO)  ad  secundum  rdventum  atiinet,  in  quo 
noD   humilis,  ut  judieetur;  sed,  ut  fortis  judiceC, 


Tenipcstas  in  Iioc  loro,  non  veiilus.  scd  Dci  est 
potciitia  ,  ut  ejiis  senleiil.a  vcnliletur  area  :  qiise 
jiidicatlo  dicitur  lempestas,  quta  venict  improvisa, 
ct  c.leritcr  impios  r.ipiel  ad  infema.  Tempesta.s 
vaiida  in  circuitii  ejus  erit ;  quia  cnm  ipso  jusli 
bedentes  ut  judicent,  prius  omucs  cominuniter  vc- 
cabit ;  tunc  vero  ul  discernnt,  vocabit.  \u  tanti  er^3 
jtilicis  pra;sentia  limebit  sc  arsuram  palea ,  honii- 
ii<'S  vidclicet  inipii,  qui  in  bac  vita  posili  Cbristi 
coiilcinpscrunl  mandata.  Sequitur  :  Advocabit  coeium 
destipcr,  et  terram  discernere  popuium  sunm  (ibid.). 
Advocabit  ca'lum  desupcr^  scilicet  venieiites ;  vel 
ipse  veniens  ad  judiciuni  dcsursum  a  Palreadvoca- 
bit  coclum,  id  esl  oir.nts  pcrfcctos  secum  judicalii- 
r«is,  et  sursuni  scssuros.  Advocabil  ct  terram,  id 
er>t  peccatores ,  ul  ab  ipso  prolatam  lerribilem  ju- 
dicii  audiant  sentciitiam. 

In  prinio  adv^ntu  Dei  Filius  commistos  a  solis 
ortu  usque  ad  occasiim  populos  vocavit;  nunc  au- 
tein  ctrlum,  cum  illo  icrram,  id  cst  peccatores  di- 
sccrnit,  dum  subtili  cxaininatioue  corum  peccata 
exquiril.  Ilerum  dirrt  :  Congregate  iHi  sanctos  ejui^ 
qui  ordinant  testamentum  ejus  super  sacrificia  (ibid  ). 
Propbeta  futura  quasi  pra^scntia  videns,  horlatur 
angelos,  congregantes  adinonet,  dicens  :  Congregate 
itti  sanctos  ejus.  Ac  si  diccrel :  0  vos  messores  an- 
g(li,congrcg:ite  sanctos  cjus  a  quatuor  venti%coeIi: 
qui  ordinaut  testamentum  ejus  super  sacrificia,  id 
est  qui  cogitant  de  proniissis  Domini  super  illa. 


fgrcdictur;  neque  tacebit,  quod  in  pnino  advcnlu  q  qu»  opcrantur,  qu%  sunt  sacrificia  Dco  cocli.  Ali- 


rcctt»  aut  patiens  erit,  sicut  in  passione  carnis  fuit ; 
sed  judicans  terribilitcr  vocem  dabit,  unde  dicitur: 
Eeee  dabit  voei  suce  vocem  virtutis ;  date  gioriam 
Deo  iuper  Israei ;  magnificentia  ejus ,  et  virtus  ejus 
in  nubibus  (Psai.  Lxvii).  IIoc  eliain  Psalmistae  teski- 
monio  ita  docetur,  ubi  in  psalmo  loqnilur :  Deus 
manifeste  veniet ;  Deus  noster  et  non  silebtt  (Psai 
XLix).  Utique,  quia  si  in  primo  adventu  humililalis 
Miae  jiidicatus  tacnit ;  in  secundo.  dum  manifestas 
venerit  nt  judicet,  non  tacebit,  scd  clamabit,  ut 
reddat  unicuiquc  prout  in  corpore  sive  bonum  sive 
malum  gessit  (//  Cor,  v).  Sequitnr  :  Ignis  ante 
ipium  {ii)  proecedet  {Psai.  xLix) ;  quia  ut  ligna, 
itipulam,fenum  consumpturus  est  opera  delinquen- 


ter :  Qui  ordinanl  tcstanientum  novum  super  vetus; 
vel  qui  dicunt :  iVoii  <ii;i/  condignx  passiones  tiujui 
temporis  ad  futuram  gioriam,  qua:  revetabilur  in 
nobis  (Hom.Mu) ;  vcl  post  laborem  sequi  denarium 
vel  qui  pluris  habcnt  opcra  cbarltatis.  quam  sacri- 
flcia  pecudum. 

Mcssores  angcli  quosdam  portabunt  in  manibus, 
quosdam  ii^  sinu  in  die  judicii ;  in  sinu  enim  con- 
tenipiativos,  et  in  manibus  aciivos,quasi  per  bonara 
voluntatem  et  operationcm  salvos.  Dc  malis  dicitur : 
De  quo  non  implebit  manum  suam  qui  metit;et  sinum 
suum.qui  mauiputos  cottigit  (Psa/.  cxxviii).  Sequi- 
tur :  Et  annuntiabunt  cieti  justitiam  ejus  popuio  (A^)^ 
qui  nasielur  (Psai.  xlix).  Ac  si  diceret:  Dei  Filiua 


tium  ;  ct  sicut  aurum,  argcntum,  lapidesque  pre-  D  veniet  manifeslus  in  die  novissimo,  et  judicabit;  et 


Uosos,  gesta  probatums  est  justorum  (/  Cor.  iii), 
qui  dlctuii  sunt :  Transivimus  pet  ignem  et  aqtiam: 
it  eduxiiti  iio<  in  refrigerium  (Psai.  lxt).  Ignis  in 
eoMpeetu  e^ui  exardescet ;  ignis  videlicet  materia- 
lis.  Tel  mabe  conscieuli»  torquebit  impios,  cum 
judicantes  conspexerint,  Ghristum  scilicet  ei  sanctos 
apostolos ;  et  in  circuitu  ejui  discurret  tempestae 
valida  (Pja/.xLix)»angeli  videlicet  separatores,  qui 
separabunt  bonos  a  malis  in  die  illa. 

(iO)  Yerba  tuec  siint  Isidori  lib.  i  contra  Judceoe^ 
eap.  Dl,nisi  quod  auctor  noster  non  sequitur.  S. 
doclorera  in  Yitiosa  leclione ,  sicut  pariens  toquar, 
de  qua  videas  ibi  pereruditum  virum  Joanncm  de 
llariana  in  subjecta  adnotatione. 

(41)Gonsonat  haec  lcctio  lecii  ni  tantum  Augu- 


hanc  justitiam  ejus  annuntiabunt  coeli,  doctores 
scilicet  et  sancti  apostoli  toti  mundo:  ^tf oniam 
Deus  judex  esl  (Eccii.  xxxv),  qui  non  fallitur  di- 
scerncndo ;  scd  est  omnino  justissimus  bonos  a 
malis  separando  (MaifA.  xiii),  unicuique  juxta  opera 
sua  tribuendo  (Mattlt.  xvi). 

Jam  ipse  Dei  Filius  annuntiavit  nobis  hanc  justi- 
tiam  suam,  quoniam  quidam  erunt  ponendi  ad  dex- 
teram^  quidam  vero  ad  sinislram  (Matth.  xxv).  Non 

stini ;  nam  cxterar  omncs  in  hoc  loco  Vulgaia»  po- 
tius  favcnl. 

(42)  llaic  verba,  popuio  qui  nascetur,  non  ad  Psal. 
xLix,  quem  hic  aiictor  cxponit,  attincnt ;  scd  cx  xxi, 
Tit^  in  huuc  lucum  Iransiata  sunt. 


ti  S.  MARTLM 

erit  tunc  |>alca  euni  granis  permista,  quia  Dcus  cst 
justus  judex,  qui  novit  scpnrare  Irilicum  a  zizania 
in  area  $ua  (Maltli,  xiii).  Unde  etiaiii  Isaias  aii  : 
Auditam,  inquit,  faciet  Dominus  sna:  voci$  gloriam^ 
et  lerrorem  brachii  sui  ostendel  in  comminalione  fu- 
roris  et  flamma  ignis  devorantis;  allidet  in  turbine 
et  in  lapide  grandinis  (Isa,  x\\),  Bracliium  cnim 
Dei  Ghristus  cst,  qui  in  flamma  ct  terrore  tcmpe- 
statis  ad  judicandum  vcnturus  cst.  De  cujus  itcrum 
judicio  idem  prophcta  dicil  :  Consurge  sicut  in  die- 
bus  antiquis,  in  generationibus  sa:culorum,  Nunquid 
nod  tu  pcrcvssiiti  superbum,  vulnerasti  draconem  ? 
{ha,  Li.)  Ific  sccundus  Christi  advcntus  prscdica- 
tur,  ut  ea  ▼irlute  coiisurgat  in  judicium  ad  scpara- 
tionem  bonorum  atquc  raalorum,  qua  virtute  s:ir- 
rexit  in  generalionibus  sa^culorum,  hoc  est,  in 
principio,  quando  percussit  superbum,  id  cst  dia- 
bolum,  separando  cum  a  consortio  angcloruin. 

Consurget  etiain  Dei  Filius  in  Siccundo  advcntu 
9U0  stcut  in  dicbus  xtcrnilatis,  quando  pcrcussit 
superbum,  ut  spiritu  oris  sui  intcrficiat  impium 
(Isa.  XI ),  scilicet  Antichristum,  cujus  adventum 
Jacob  patriarcha  in  spiritu  prxvidcbat,  ipsumqiie 
verbis  prophcticis  praeostcndcbat ,  cum  iigurate 
Gat  (45)  fllio  suo  diccbat :  Gat  accinctus  prasliabitur 
ante  ipsum  :  Et  ipse  accingetur  retrorsum, 

)ste*Gat  accinctus  pcrsonam  Domint  cxprimit, 
qni  in  primo  adventu  humilitatis  sux  ante  advcn- 
tHfn  Antichristi  prxliaturus  occurrit  accinctus  gla- 
dlo  oris  sui  circa  femiir  potcnlissime  (PsaL  xliv), 
quo  inimicos  divisit,  quo  fliium  a  palrc,  flliam  a 
nfatre,  nurum  a  socru  separavit  (Matth,  x).  Unde 
ipse  in  Evangelio  dixit  :  Non  veni  pacem  miitere^ 
sed  gladium  (ibid,)  Quod  autein  ait,  ipse  accingetur 
retrorsum,  claritas  Domini  nostri  Jesu  Christi  in 
coelcsti  regno  ost^nditur,  in  qua  ab  oinnibus  elcctis 
videbitur;  quia  cum  vcnerit  Anlichristus  circa 
finein  mundi,  ilcm  occurrct  retrorsum,  id  est  post 
vesligia  ejus  progrediens  Christus  advcntu  ccleri 
interflciet  eum  gladio  oris  sui  (ha,  xi).  Unde  benc 
idem  Gat  latrunculus  interprelalur ;  eo  quod  postc- 
rior,  id  est  secus  pe;!es  quasi  latruncuius  rapido 
fitque  iinproviso  advenlu  contra  aperlam  Anti- 
ehristi  oppiignationem  exsiliat,  ut  cum  sublto  de- 
struat.  Ilinc  est  quod  in  Evangelio  percunctantibus 
discipulis  Doininus  dicebat  :  Sicut  fulgur  exit  ab 
(friente,  et  paret  usque  in  occidentem;  ita  erit  ad- 
ventus  Fihi  hominis  (Matth,  xxiv). 

Christus  ergo  et  ante  ei  rctro  scribitur  (44)  pra^- 
liari  conlra  Antichristum,  sicut  jaiu  superius  bre- 
viier  est  comprehensum.  Antc  cum  namquc  in  oc- 
cullo  humilitatis;  retro,  celeri  videlicct  et  improviso 
advcntu,  ut  illum  subito  interfici^t  spiritu  sui  oris, 
quod  propheta  praenuntiat  bis  verbis  :  Spiritu  la- 
biorum  suorum  interficiel  impium  (Isa^  xi).  ;De- 
^iQn&lrat  ape^te  et  Moyses  prophetiam  hujua  pa- 

(43)  Text,  habct  :  Cad,  Cen,  lxix,  19.  isidor., 
Quwst.  itt  Cen,,  cap.  31« 


LEGIONKNSiS  '  ^2 

A  triarchx  ad  Christum  spccialitcr  pertinere ;  sic 
cnim  de  illo  ait  ipse  :  Benedictus,  inquil,  in  iatitu- 
dine  Gat;  quasi  leo  requievit,  cepilque  brachium,  et 
verticem,  ei^vidit  principatum  suum  (Deut.  xxxiii). 
Agnoscat  itaquc  jam  perflda  gcns  Juda^rum,  quis 
requicverit  sicut  lco,  nisi  Cliristus  in  scpulcro  suo; 
quis  confrcgit  verticem,  brachiumque  poteutiuiu. 
nisi  Redemptor  noster,  qiii  humiliavit  verticem  ct 
brachium  cxcclsorum;  quis  vidit  piipcipatum  suura, 
nisi  ille  cui  tradita  sunt  a  Deo  Palre  principatus» 
hoiior  ct  impcrium  per  inflnila  sa^cula  sa^ulonim 
(45).  De  cujus  jiidicio  Michaeas  proplicta  sic  loqui- 
tur,  dicens  quasi  cura  terrore  magno  :  Audite  col 
les  judicium  Domini,  et  fortia  fundamenta  terra\ 
quia  judicium  Domini  cum  populo  sko,  et  cum  Is^ 
rnele  disceptavit  dicens  :  Popule  meus,  quid  feci  tibi^ 
aut  quid  molestus  fui?  Responde  mihi  (Mich,  vi). 
Nam  plerique  ibi  asserunt  fulurum  judicium,  ubt 
passus  cst  Dominiis,  Isaia  dic.nte  :  Consummatio' 
nem  et  abbreviationem  Dominus  Deus  exercituum  fa  • 
cxt  in  medio  orbis  terra:  (Isa,  x).  Quas  consumma- 
tio  ct  abbrcviatio  processura  potcsl  esse,  nisi  futuri 
judicii?  Scd  ubi  inedium  tcrnc  sit,  illud  fidele  tes- 
tinionium  David  de.passione  ostcndil,  quod  dicit : 
Deus  rex  noster  ante  soicula  operatus  est  salutem  in 
medio  terra  {Psul.  lxxiii).  Talc  cst  ac  8S  dicalur  ; 
Rex  noster,  scilicct  nostra!  assuinptor  naturie,  ope^ 
ratus  est  salutem  ante  sxcula,  subauditur  pra^dcsii- 
natam  a  Deo  Patre,  in  medio  terrce.  NuIIa  enim  alia 

Q  cst  salus  noslra,  nisi  redeinplio  Doinini  nostri  e| 
Salvatoris  ac  Judicis,  quse  in  medio  ternc  cst  orta. 
Ac  si  sanctus  David  diceret  ex  Judxorum  persona  : 
Dcus  rex  noster  ante  ssecula,  qiiasi  nos  dubitaba-i 
mus  Cliristuni  fore  ruturiim,  Deus  autem  rex  nn- 
stcr,  ante  sxcula  scilicet  existeiis,  operatus  e&t  in 
medio  terrx  salutem,  flrmain  vidclicct  fldem  sui  iii 
mcdio  gentium,  qux  usque  inodo  quasi  terra  in- 
culta  fucrint,  ct  nos  quasi  coclum.  Nunc  aulem 
gentes  coeluin  sunt,  ct  nos  terra;  ipsae  vigilant, 
quia  salutem  receperunt,  crcdentcs  venisse  Cbri-t 
stum ;  nos  stcrtimus,  quia  adhuc  dubitainus,  illuni 
venisse  in  hunc  miindum. 

Ilxbra^orum  libri  tencnt  omnia  ista  r  legnnl  ciiii- 
cta,  scd  non   intelligunt,  quia  omnia  sunt  illis  sw 

^  gnata,  testante  prophela  :  Et  erurJ,  inqu«t,  serma^ 
ues  libri  hujuSt  sicut  sermones  libri  signati^  quem 
si  quis  homiui  neseienti  litteras  dederit,  et  dicat  : 
Lege;  ille  respondeat  :  yescio  litleras  :  et  rursum 
si  detur  alteri  scienti  litteras^  etdicat  :  Lege;  ille 
vero  respondeat :  Non  possum,  signatus  est  enim  /i- 
ber  (Isa.  xxix).  llajc  sunt  signacula  vcleris  Tcstr- 
iiienti.  quae  fllius  ct  hxres  sigiiavitilluniinans  ocii- 
loscordis  nostri.  Indc  scriptirm  esi  :  Liga  testi^ 
monium,  signa  tegem  in  discipulis  meis  (Isa.  vii»). 
Quare?  Ne  eam  videlicet  aut  Judaus  intelligat,  aui 
hxreticus  ,  qui  non   est  Christi  discipulus  :  habe-* 

(44)  Alt.  ms.  dicitur. 

(4o)  Isidor.  lib,  i  contra  Ju^daos^  c.  61. 


n  SEUMONES.  —  SFJiM. 

«.as  enini  ad  iiiielligeiidum  Cliristum,  diicein  le- 
f.!m,  lestes  propheUs,  ei  qiiibus  divinilaiem  ejus, 
nomen,  gentem,  genus,  palriam,  naliviiatem,  vir- 
tutes,  ^curationes,  comprehensiones,  palmas,  fla- 
geUa,  spula,  suspensionem,  fellis,  aceli  potationem, 
morteiD,  laiiceam,  scpulturam,  ad  inrernum  de- 
scensiuneni,  corporis  incorriiptionem,  carnis  resur- 
rectionem,  a^queejus  in  coelis  ascensionem,  judi- 
ciuro  et  regnum  declaravimus.' 

Joannes  etiam  evangelista,  qui  veraciler  de  Chri- 
sto  testiinonium  perhibiiit  in  his  qiixcunqiic  vidil, 
de  ejus  adventu  sic  ait :  Ecce  veniet  iu  nubibus^ 
Dei  videlicet  et  hominis  Filius,  et  videbit  euin  omni$ 
ocuIhs,  et  qui  eum  pupugerunt  (Apoc,  i).  Qui  primo 
in  suscepto  (46)  homine  vcnit  occultus,  post  pau* 
lulum  in  majestalc  et  glorta  veniet  ad  jiidicandum 
mauifestus.  Manirestissinniin  Joaiincs  in  Apoca- 
Ijpsi  Christo  perhibet  (esliuioniumy  qiiod  in  eadcui 
came  qua  passus  et  scpultus  est,  venicl  judicare 
saeculum.  Apocalypsis  Gra^ce  revelalio  iiitcrprclatur 
Latine.  In  secundo  igitur  adventu  Dei  Filius  in  di- 
▼ina  veniet  putesiale  terribilis;  non  sicut  prius  in 
hamilitate  dcspicabiiis,  qui  tamcn  pro  tcstimonio 
Yeri  hominis  qiieni  assumpsit  de  substantia  Vir^ici- 
nis  matris,  videndum  se  prxbebit  iion  solum  justis, 
sed  etiam  impiis.  Unde  (47)  et  nuuc  dicitur  vidcbit 
€um  omnis  oculus,  et  qui  eum  pupugerunl ;  et  plun- 
geni  u  super  eum  omnes  tribus  terra: :  etiam,  Amen 
(i^d.).  Sic  Amen  iiiterprctatur  :  Fideliter,  vere. 
Huic  simile  est  qnod  Zacharias  ail :  Videbunt  m 
quem  transfixerunt ;  et  plangent  eum  planctu  quasi 
super  unigenitum,  et  dolebunt  super  eum^  sicut  solet 
doleri  in  morle  primogeniti  {Zach.  xii).  Dolcbunt 
enim  eumase  crucifixum,  cum  viderint  judicnntem 
et  in  Patris  ac  sua  majeslatc  rcgnnnlem.  Quod  in 
majestate  et  potestate  luagnaDei  Filius  ad  judicium 
in  nubibus  venturus  sit,  ipse  tcslatur  in  Evangclio, 
nbi  ait :  Tunc  videbunt  FiUum  homiui^,  scilicct  Vir- 
ginis,  venientem  in  nubibus  cceli  cum  poleslate  ma- 
pta  et  majestate  (Matth,  xxiv.) 

In  potestate  magna  et  majestate  visuri  sunt,  qnom 
in  buniilitate  posituin  dcspcxerunt,  ct  ctijus  vcrba 
pudlre  renuerunt.  (48)  In  illa  dic  reprubi  hiimani- 
tatem  Cliristi,  in  qua  judicaturus  cst,  videbunl ; 
divinitatem  vero  ejus,  ne  gaudeanl  non  vidcbunt : 
qiiibus  eniin  divinitas  ostcnditur,  gaudiuin  ntiquc 
demonstratur.  Pro  divcrsitate  cousdentiarum,  et 
milis  apparebit  in  judicio  Christus  electis,  et  ter- 
ribilis  reprobis  :  nam  qualem  quisqite  ibi  conscicn- 
tiam  attulerit,  talem  judicem  habebit,  ut  manenle 
in  &uai  tranquillilatc  Christo,  illis  solis  tcrribilis 
appareat,  quos  in  malis  conscicntia  accusat. 

(46)  Hanc  pbrasim  usurpanl  praestantiores  Eccle- 
cs!e  Patri;s  ul  Augustinus,  Ambrosius,  Ililarius  et 
Kieronvmus,  et  univerM  llispaniae  noslne  in  con- 
ciliis  folctanis  iv  el  vi,  can  i.  Nihilominns  poste- 
riores  theologi,  pra*enDtc  D.  Thoina,  iii,  part. 
quaest.  4,  arl.  3,  in  respons.  ad  primum  ,  hanc  lo- 
cutionem  non  esse  vehit  propriam  extcndendam, 
ted  pie  exponendam  aflirmant :  ul  dicamus  hominent 


n.  IN  ADVENTU  DOMLNl,  54 

A  Hoc  jam  tiinc  signiflcabat  Dominus,  quande-  pt^ 
pulum  Israeliticuin  praecedebat  per  noctem  in  co- 
lumna  ignis,  ct  per  diem  in  coiumna  nubis,  du\ 
faclus  eorum  itlncris  (49).  Nubes  isla  praecedens  est 
Cbristus;  idem  etiam  columna,  quia  erectus,  et  in- 
flrmitati  nostrx  esl  fulgens  el  firmus,  quasi  per 
noctem  luccns  fldelibus,  el  per  diem  non  lucens  ln- 
fldclibus.  Unde  esl  illud  :  Qui  non  vident  videani^ 
et  qni  vident ,  ca^ci  fiant  (Joan,  ix).  Praeostendebat 
etiam  hacc  columna  ignis  secundum  Fihi  D.iad- 
veiitum  de  coclis,  in  qiio  quasi  igne,  id  csl  terri- 
bilis  injustis  ;  et  q^iiasi  in  nube,  id  est  mitis  appa- 
rcbit  justis. 

In  judicio  apparebit  tanquam  in  terrore  noctiirna 
visibilis,  quia  tiinc  cril  magna  tcibulatio  saeculi; 

0  tanquam  ignis  ei  exuret  reprobos,  et  lucebit  justis* 
Sed  intcr  ba>c  notandum  cst^  fratres  cbarissimii 
qiiia  nondum  apparuit  judicium  ,  sed  tamen  jam 
factum  cst  judicium.  Qui  luale  vivit,  nisi  vitam 
suam  pcr  legitimam  pocniientiam  emniendaverit,  in 
futurojudicio  peribil.  Qui  autem  bene  vivit,  in  fu- 
turoexaininenon  peribil,  sed  mox  ab  ipso  exitu  eor* 
poris  anima  ejus  iii  refrigcrio  cril,  ct  in  perpetuum 
electorum  Dei  consortiuin  habebit.  Unde  Paulus  : 
Sinosmetipsos  jndicaremus,  non  utique  judicaremur 
(1  Cor.  xi).  Ac  slapcrtius  dicerct  :  Si  nosmelipsos 
in  hac  prassenti  vita  judicaveriinns  bona  operaiidc« 
virtulcs  seclando,  vitia  contcini;cndo,  noii  utique 
in  futuro  judicabimur,  id  csl  cuiu  impiis  non  con- 
demnabinMir.  Qui  nr.alc  vivit  ,  liicem  oditj  el  lene- 

^  bras  diligit.  Unde  DominusiuEvangclioail://oc  tf<l 
judiciunif  quia  lux  venit  in  mundumf  el  dilexeruni 
homines  magis  tenebras,  quam  lucem  (ioan.  iii) 

Nihil  aliud  est  judicium,  id  «*st  aeterna  damuatio, 
nisi  non  cognosccre  cl  non  credere  in  Filium  Dei ; 
sicul  nihil  esl  aliud  beatitudo  et  vita,  nisi  cogno- 
sceic  et  crcderc  in  Filiuin  Dei.  Undc  dicitur :  Ha^c 
est  vila  wterna^  ut  cognoscant  te  verum  et  solum 
Deunif  et  quem  misisti  Jesum  Christum  (Joan.  xvii). 
Curqui  iion  crcdit  judicatur,  nisi  quia  lux  venit  in 
mundum,  qii;e  excitat,  cl  admonct  homines  cogno- 
scere  sua  mala,  in  quibus  omnes  sunt,  et  Deo  agunt 
contraria.  Sed  alii  oderunt  ad  monenlcm  lucein,  et 
fiigant,  ne  arguantur  eorum  mala  qiiae  diligunt ; 

|.  alii  autcin  admoniti  per  lucem  sna  niala  accusani 
quod  est  faccre  vcritatcm  ;  et  sic  illuminantur,  ut 
bona  faciant  et  mala  cavoant.  Erant,  iiiquil,  eorum 
malaopera,  id  cst  impictas  ct  incredulitas  et  odium 
lucis  acternae,  et  nolle  eam  aspicere,  scd  vclle  in 
tenebris  peccatorum  remanere.  Omnis  enim  qui 
male  agit^  qui  est  scilicet  in  inlcnlione  mali,  et  qui 
malum  placet^  odit  lucem  Christum  videlicet,  qiii 

assumptum^  quia  ejus  natura*  est  assumpia  ;  ct  quia 
assumplio  terminati  esl  ad  boc,  ut  h  iiius  Dci  sit 
homo.  Vidcsis  adnotationem  Benedictinorum  in 
cap.  24,  Ub.  II  Be  Gen.  conira  Manich.  D.  Au* 
gustini,  toin.  1. 

(47)  Alt.  ms.  subdit  ibid. 

(48)  Isidor.,  lib.  iJSeiir.,  c.  27. 

(49)  Id.»  Quwst.  in  Exod.^  cay.  io» 


55 


t.  MARTIM  LEGIONENSIS 


56 


UluDiUial  omnem  boroinem  Tcnientein  in  huncmiin-  A  voris,  scd  quadam  admiratione  eorum,  qus  Tidc- 


dum  (Joan.  i),  illuminat  et  abscondila  tenebrarum 
(/  Cor.  it)  :  Ei  non  venil  a4  iucem^  id  est  ad  Chri- 
ttum  ut  uon  arguantur  opera  eju$^  mala  Tidclicet, 
quae  ftgil  et  diligit.  Quiauttmfacit  veritatem^  id  cst 
bona  ppera  qu»  Deus  jubet ,  venit  ad  lucem,  ut  di- 
ftcernat  lucem  a  tenebris,  et  diligat  lucein,  ut 
tnani[0iHui^r  ejut  opera^  quia  la  Deo  $unt  facia 
{Joau^  iii). 

Ule  procul  dubio  Teritatem  facit,  et  ad  lucem 
Teoil,  cui  displiceot  mala  sua,  et  accusat  quse  fecii; 
IHMi  sibi  ignoscit,  non  sibi  parcit.  \enit  ad  lucem, 
iocipit  agere  cum  Deo,  id  cst  cum  luce  qui  accus^t 
mala ;  quia  initium  boni  est  accusalio  maii ;  ut 
opera  ojus,  h»c  sciiicet  quod  sc  accusnt,  sicul  Deo 
accusal,  manifestentur,  quia  in  Deo,  id  est  in  luce 
sunt  facta  :  nisi  enim  lux  sibi  lucerct,  sibi  ipsi 
Don  displiceret. 

Igitur,  dilectissimi,  si  Christum  in  potcsldle  et 
majestate  magna  Judicantem  placatum  haberc  quae- 
rimust  tenebras,  id  est  prava  opera  fugianms ;  ct 
luceni,  ca  scilicct  qiue  Deo  sunt  placita,  diligamus. 

(50)  De  loco  autem  judicii  in  diversis  divcrsa 
legi,  (tuidam  lamen  illum  dicunt  in  eo  loco  s<ecu- 
kim  judicaturum  esse,  ubi  ipse  jqdicari  voluit  pro 
lotius  mun6\  salule,  Joel  propheta  testante.  Ex- 
$nrgantf  inquit,  omnes  geniest  et  descendant  in  valle 
Io$aphat^  quia  ibi  eedebo^  ut  judicem  omne$  gente$ 
tn  eircuitu  (Joel  ni).  Quidam  pueriliter  intelligunt 


rinl,  scilicet  diabolum  mitli  in  stagnum  ignis.  Unde 
Job  :  Calumnce  cali  pavebunt  adventum  eju$  (Job 
xxvi).  Antc  diem  vero  judicii  sol  et  hina  ecldpsiin 
patientur,  sicut  Joel  tcslalur.  So/,  inquit,  eonver- 
teiur  in  tenebras  et  luna  in  $anguinemt  antequam 
veniat  die$  Domini  magnus  et  horribili$  [Joel,  ii). 
Dies  judicii  idcirco  dicitur  magnus,  quia  magna  et 
lerribilia  in  eo  factunis  esl  Deus.  Cum  autem  fue- 
ril  coelum  factum  novuui  et  lerra  nova,  lunc  erit 
lux  lunapt  sicut  lux  solis,  testante  Isaia  (51) :  Et  lux 
$oHs,  inquit,  septempliciier  erit,  id  est  sicut  lux 
$eptem  dierum  (Isa.  xxx) ;  quia,  quantum  luxil  in 
prinia  condttionc  seplem  dierum  antc  prinii  homini& 
pcccaluin,  tantum  lucebil  posl  judicium  :  minorata 
enim  fuit  Inx  solis  el  luna;  alioriiinque  sidcrunl 
per  primi  hominis  peccalum  ;  sed  tnndem  rccipict 
mercedem  sui  laburis,  quia  scptemplicilcr  lucebit ; 
el  luncdiei,eluoetis  vicissitudo  non  crit,  sed  tan- 
tum  diescontinua  permancbil.  Umle  Zacharias  ait : 
Et  eritf  inquit,  die$  una  quce  nota  e$t  Domino,  non 
dies,  neque  nox  :  el  in  tempore  vesperi  erit  tux 
(Zach.  xiv),  quia  Tidelicet  npo  erit  tunc  Tarietas 
dici  etnoctis,  qux  modo  est;  sed  lux  continua  et 
dies.  %. 

Isaias  tamen  diccrc  Tidetur,  qiiod  tuncnonluceal 
sol  neque  luna  congregalionis  sanctorum,  loquen» 
ita :  Nou  erit  tibi  amplius  $ot  ad  lucendum  per  diem^ 
nec  $plendor  Iump  illuminabit  te  per  noctem ;  $ed  erit 


expoailionem  hujuscapituli,  quod  videlicetDominus  p  im  D4>minu$  in  lucem  $empiternam  (Isa.  lx).  SeJ 


descensurus  sit  ad  judicium  in  Tallem,  quae  est  in 
btere  montis  OliTCti.  lloc  frivolum  est,  quia  non 
in  terra,  s^  io  spatio  hiuus  aeris  conlra  locum 
noniia  OHiveli  sedebit,  unde  co^Ium  ascondil  :  ei^ 
^eut  ait  Joaniies  Cbrysostomus,  c  angeli  defercnt 
^te  eum  signum  sanct^e  crucis,  cum  ipse  desccn- 
derit  judicare  hunianum  genus.  i  IJnde  ail  Veritas 
bi  Evangelio  :  Tune  apparebit  signum  Fiiii  hominis 
pi  ecelo  (Mattli.  xxit),  etc.  Josaphat  interpretatur 
iudieium  Domini :  in  Tallem  ergo  Josapbat,  id  est 
iojudicium  Domiui  congregabuntur  omnes  impii ; 
}usti  Tcra  non  descendent  io  Tallem  judicii,  id  est 
4amnationis ,  sed  in  nubibus  eleTabuntur  Christo 
obTiam,  portantes  bonorum  operum  lampades  io 
manibus  suia. 

Yoniente  au|em  ad  judiciuro  Doifllno  in  foiliiu* 
dine  el  polestale  magna ,  dicitur  obscurari  sol  et 
lona  (t&irf.)»  Don  sui  luminis  privatione,  sed  su- 
perrenienle  majorlsluminis  claritate.  Virtutesqua- 
que  eeelonim»  id  eslangeli  dicunlur  moveri  {ibidJ)^ 
Bon  meto  daronationis  tcI  aliqua  perturbatione  pa- 

(50)  HsBC  omnia  contexf  a  sunt  ex  Glossa  et  Ma-i 
gistro  Senl.,  lib.  it,  dist.  48,  {  Putant  quidam. 

(51)  Ilic  forsiian  apponendum  :  Et  erit  luxluna 
$icut  lux  $oli$  ;  nam  Terba  texlus  quae  citantur  non 
congruuBi  :^ntea  praediciis,  sed  iis  qusR  post  dicon- 
tnr.  Yerum  «uelor  furesse  sequilur  Biagislnim  loco 
citalo. 

(52)  Haec,  ot  diximui,  desomontur  ex  Magistro. 
qoi  liiiijoimodi  txpoaiMoneto  triboil  (sidoro^  Scd 


hisTcrbis  non  negal  solom  et  lunam  tunc  luccre; 
sed  signilicat  his  qui  eniiii  in  aeterna  bealitudine^ 
usum  lucis  nulium  prsestare  qiiia,  ut  ait  Hierony- 
mus  super  eumdem  locum,  coeli  terncque,  solis 
alque  lunas  cessabit  nobis  officium,  et  eril  ipse 
Dominus  lumen  suis  in.  pcrpctuum.  Polcst  eliam 
intelligi  islud  Isaix  eadem  ratione,  ut  quidam  di- 
cunt,  quia  sol  et  luna  non  tunc  habebunt  ortiim  el 
occasum,  sicut  nunc.  Unde  Ilispaniarum  doctor 
(5i2)  Isidorus  iilud  Isaix  quasi  exponcns,  ait :  Post' 
judicium  sol  laboris  s^ui  mercedcm  percipiet.  Unde 
propheta  :  Sol  lucebit  $eptmpliciter  (Isa.  xxx)  :  el 
non  venict  ad  occasum,  ncc  luna ,  scd  stabunt  in  ' 
quo  creati  sunl  ordine,  ne  impii  in  tormentis  sub 
D  terya  posili  fruantur  eorum  luce.  Unde  Ilabaciic  : 
Sol  et  luna  steterunt  in  ordine  suo  (Habac,  lu).  Ecce 
aperte  dicil,  solem  ct  hinam  lunc  lucere,  sed  siabi- 
liter  permanere.  Ubi  eiiam  bignificq^t  infernum  suh 
terra  esse. 

(53)  Diem  judicii  Christus  novil ;  scd  in  Evangelio 
dicere  et  scire  discipulos  noluil.  Nam,  cum  dicai 

cum  apud  genulna  e|us  opera  non  inveniatur,  id 
texuil  Magister  ex  capite  5  lib.  De  ordine  creatnrar. 
qui  an  felus  sit  Isidori,  recte  diibilaberis.  Vcriiiu 
ibi  duntaxat  legitur  haec  sententia  :  Cum...  savai 
pro  mercede  $ui  labori$...  ful$erint  sicut  $ol  justi- 
iice...  lunc  et  ipsi  corporeo  huic  $oti  pro  mercede  sni 
minUterii,,.  in  $eptuplum  fuigori$  rutiiatio  restitu^ 
tur. 
^  (55)  Isid^  lib.  i  Sent.,  c.  i7 


s? 


SERMONES.  —  SERM.  II.  LN  ADVji^xNTU  DOMLNI. 


58 


idcoi  Domtnus  per  prophetam  :  Diei  ultionit  in  cor-  A  juilicanlur  ct  ref^nant,  oppoiiitur  illi  contrario  or- 


4#  meo  ( ha,  lxii  ) ,  indicat  se  non  ncscire ,  sed 
Bolle  judicare :  De  domo  Domini ,  sicut  scriptum 
esl«  uuipit  judicium  ( /  Petr,  iv) ;  cum  electi,  id  est 
domas  Dei  bic  per  flagella  judicantur,  impii  vero 
ilhic  ad  damnationem  judicandi  sunt.  Unde  et  se- 
quitur  :  Si  autem  primum  a  nobis  quis  pnis  eorum 
trit  qui  mon  crediderunt  f  (ibid.)  Ad*  districti  exa- 
nien  judicis  nec  justitia  justi  secura  es!,  iiisi  pielate 
divina  eliam  ipsa  justitia,  qua  quisqiie  justus  est, 
Deo  justificante,  justiflcetur.  Alioquin  apud  Dcuiu 
ti  ipsa  peccatum  est.  lude  est  quod  ait  Jub:  ItmO' 
ctntem  et  impium  ipse  consumit  (Job  iii).  Coiisu- 
mitur  quippe  a  Deo  innocens  quaiido  ipsa  inno- 
cenlia  liquidius  requisita  divinaequc  innocenliae 
comparata  nibil  eflicitur,  nisi  et  in  misertcordis 
pielale  homo  justilicetur.  Consumitur  ilerum  a 
Deo  inipius ,  qiiando  examinis  divini  subtiiitate 
requiritur,  ejusque  detecta  impietas  judicata  dam- 
ji«itur.  Consumuniur  innocens  el  impius  simul  flne 
.  camis,  non  pccna  damnalionis.  Doctus  pariter  et 
indoctus  moriuntur ,  sed  morte  carnis,  non  poena 
daronationis.  Omnia  autem  pergunt  ad  unum  lo- 
com,  dum  morle  corporali  in  terram  jusius  ei 
impius  reverlunlur ;  relributio  autem  eril  dissimi- 
lis  sicul  per  eumdem  Saiomonem  dicitur  :  Quid 
plus  habet  sapiens  abslulto...  nisi  quod  illuc  pergit, 
nbi  tita  estt  (Eccle.  ti.)  Ergoomnes  in  ferram  pa- 
riter  redeunl ;  nam  ubi vita  esl,  non  pariler  pergunt. 


din»,  in  quosuntilii,qui  non  judicauturet  pereunl. 

Duplex  damnatorum  poena  est  in  gebcnna,  quo- 
ruin  et  mentem  tristiiia  urit,  el  corpus  flaiuma. 
Justa  vicissitudinc,  ul  qui  mentc  tractaverunl  ma- 
lum,  quod  perflcerent  opere ,  siinul  et  animo  pu- 
nianlur  et  curpore.  Ignem  gebenn»  ad  aliquid 
luiiicu  babere,  et  ad  aliquid  legimus  nou  haberei 
boc  est  babere  lumen  ad  damnationein,  ul  videanl 
impii  unde  doleanl  et  iion  bnbere  ad  consolationcmy . 
ne  videant  undegaudcant.Apta  flt  coniparatio  de  ca- 
mino  trium  pueroruin  ad  exeiiiplum  gebeniiae  ignis  : 
nam  sicut  ignis  i!lc  non  arsit  ad  trium  pucrorum 
supplicium,  el  arsit  ad  comburenda  tlgamina  vin«> 
culorum  (Dan,  iii);  ila  ignis  gclienn»  et  liicel)it 
miscris  ad  aiigmentum  pocnarum,  ut  vidcant  uii  e 
doIeanl;et  non  lucebit  ad  consolalionein,  ncvi- 
deant  unde  gaudeant, 

liiter  bujus  vitse  ct  futurae  infelicitatis  miseriam 
grandis  discrelio  est.  llluc  enim  et  miseria  est 
propter  dolorum  cruciationeui ,  et  lenebrje  propter 
lucis  aversionem,  quorum  unum  in  hac  vila,  scrlicel 
miscria,  esl ;  aliud  vero  non  est ;  in'  inferno  aulem 
ulrumqueest.Sicut  facisculi  lignorum  adcoinbuslio- 
nem  de  similibus  colligantur ;  ita  in  judicii  die  simMia 
culpae  reos  suis  similibus  jungere.utex  aequo  poena 
constringal  qiiasi  in  fasciculuin,  quos  actio  siniHes 
fecit  in  malum.  Sicut  unusquisqiiesanc:us  in  futuro 
jiidicio  pro  quanlitate  virtutum  gloriflcabitur ,  ila 


Gcmina  punilur  sentenlia  impius,  dum  aut  bic  C  unusquisque    impius     pro    quaniilate     sccleruiu 


pro  suis  meritis  cxcitate  percutitur,  ne  vcritatcm 
videal ,  aul  dum  in  Gne  damnabitur  ut  debltas 
pocnas  exsolval.  Geminum  esl  divinum  Judicium ; 
unum,  quo  bic  judicantur  bomines,  ct  in  futuro 
allerum ,  quo  propterca  bic  judicantiir,  ne  illuc 
judicenlur :  ideoque  quibusdam  ad  purgationeni 
proficit  lemporalis  poena ;  quorumdain  vero  bic 
iDchoal  damnalio,et  illuc  aeterna  speraiur  pcrditio. 
Dus  sunl  diflerentiae  vel  ordincs  bominum  in  judi«> 
cio,  hoc  est  eleclorum  el  reproboruin ,  qui  taincn 
dividunlur  In  quatuor.  Perfectorum  ordo  unus  cst 
qol  cum  Domiuo  judicat.  Est  cl  alius  minus  per- 
ftctn%  qui  Judiciliir.  Utrique  lamen  ciim  Cliristo 
regnabunl.  Simililer  ordo  reproborum  parlilur  in 


condcninabitur.  Ncc  deeiit  in  supplicio  futurtis 
damnatiunis  urdo,  sed  juxta  qualilatem  criminura 
discretio  erit  pocnarum ,  Propbeta  flrmante  :  Tt^i, 
Dcmiue,  misericordia,  quia  tu  reddes  unicuique  juxta 
opera  sua  (Psai,  i.xi). 

De  cbarorum  quoque  suorum  supplieiis  additur 
eliam  pocna  dcfunctis,  sicul  apud  infcros  divjti 
scrmo  pracdicat  cvangelicus,  sic  pro  augendo  Juda 
suppHciu  dicit  etiam  Psalmus :  Commoti  amoveantur 
filii  ejus  et  mcndiceni  (Psai,  cviii).  Impii  ex  boo 
durius  in  judicio  puniendi  sunt  mentis  doiore ,  ex 
quo  visuri  sunt  justos  gloriiC  beatitudiiiem  meruis- 
se.  Cunctis  videntibus  prxcipilandus  est  diabolus, 
quando  sub  aspeclu  oinnium  bonorum  angelorum 


duobos,  dum  hi,  q^I  intra  Ecclesiam  suiit  inali,  D  et  boininum  cum  eis,  qui  dc  parte  ejus  erunt,  in 


Vir 


judictndi  sbbI»  erdarontfndi;  qui  vero  exlra  Ec- 
clcfiam  inveniiBDdi  sonl,  non  sunt  judicandi,  scd 
UBlum  daoiDandi. 

Pnmos  i^tur  ordo  eorum  qui  judicantur  et 
pereunl,  opponilur  illi  ordini  bonorum  qui  judi- 
CDDlur  el  regnanl.  Secundus  ordo  eoruni  qiii  iion 
Judicanlur  el  pereunl,  opponitur  illi  ordini  pcrfec- 
torum,  in  quo  sunl  hi,  qui  noa  judicantur  ct  re- 
gnanl.  Tertius  ordo  eoruni  qui  judicanturet  regnant, 
ilii  ordini  esl  contrarius ,  de  quo  sunt  qui  judi- 
canlur  ei  pereuDl.  Quartus  ordo  eorum,  qiii  non 


igncm  aeternum  esl  mittendus.  De  quo  Dominus  ad 
beatum  Job  loquilur,  dicens  :  Ctim  subiatus  fuerit^ 
timebunt  anyeli  et  territi  purgabuntur  (Job  xLi). 
l  (54)  Scriptura  saera  iia  nonnunquam  tempu» 
prxteritum  fuiurumque  permiscet,  ut  aliquando 
futurum  (55)  pro  pra:terilo  ,  aliquando  vero  mii- 
let  (56)  prxteritum  pro  fuluro.  IIoc  ergo  loco,  diiiu 
dicitur  cum  sublatus  fuerit ,  scilicct  Lcvialhan  ^ 
fimebunt  angeli  et  territi  purgabuntur ,  sub  fuluri  ^ 
tcniporis  inodum  pcrterrita  (57)  describuntur.  Neo 
rcctae  inlclligentiae  scnsum  amittimut,  si  Lcviathaa 


(54)  Greg.,  lib.  xxxiv  Jfora/.,  num.  12. 
\$5)  Edil.,  (utuTO. 


(5G)  Ibid.,  ulatur  prfflerito. 
(57)  Ibid.y  inelius  prir/<ri/a. 


59  .  S.  MARTINI  LEaiONENSlS  60 

•b  ftrce  beatitudiiiis  cadente,  in  ejus  ruina  etiam  A  catione  solet  |>oni.  In  bona  signiflcatione  ponitur. 


electos  angelos  timuisse  credimus ;  ut  cum  islos  (58) 
ei  illorum  numero  supcrbise  lapsus  ejiceret,  illos 
robnstius  ad  standum  timor  ipse  solidaret.  Undc 
et  subditur,  et  territi  purgabuntur,  Quasi  euim 
territi  angeli  purgati  sunt,  quia  nimirum  isto  cum 
reprobis  legionibus  ruenle  (59)  soli  in  coeleslibus 
(60)  qui  beate  in  aelernum  viverent,  remansernnt. 
Hujus  itaque  casus  (61)  eos  et  terruit  et  pnrgn- 
vit.  Terruit ,  ne  Conditorcm  suum  snperbiendo 
despicerent ;  purgavit,  quia  rueutibus  (62)  repro- 
bis  aclum  est ,  ut  iii  gratia  Conditoris  electi  in 
coelo  remanerenl.  Scd  quia  ssepo  Scriptura  saci*a 
praedicatores  Ecclesiae,  pro  eo  quod  gloriam  an- 
nuntiant  coeleslis  palrise,  angelorum  solet  designari 


ubi  Spiritus  sanctus  in  Canticis  de  sponsa,  scilicet 
de  anima,  vel  sancta  Ecclesia,  per  Salomonem  sic 
loquitur :  Adjuro  vos,  filia:  Jerusalem,  per  capreas 
cervosque  camporum  ,  ne  suscitetis,  neque  evigilare 
faeiatis  dilectam,  donec  ipsa  velit  (Cant.  ii).  Et  ite- 
rum  :  Ego  dormiOy  et  cor  meum  vigilat  (Cant,  v). 
In  hoc  quippe  loco  in  niala  ponitur  significatione, 
ubi  nos  Paulus  adu)onet  de  somno  surgcre.  Si 
enim  somnus  aliquando  culpam  non  siguificaret, 
nequaquam  Paulus  alibi  discipulis  diceret :  Evigi- 
late  justi,  et  nolite  peccare  (I  Cor.  xv).  Undo  ad 
auditorem  suuni  admonet,  diccns :  Surge,  qui  dormis, 
et  exsurge  a  mortuis ,  et  illuminabit  te  Christus 
{Ephes,  v).  Unde  et  Salomon  peccantcm  increpat. 


nomine;  possumus  hoc  loco  angelos  etiani  sanctos  '  dicens  :  Vsquequo^  piger^  dcrmis?  (Prov,  vi).  Tanto 


pRPdicatores  accipere.  Si  ergo  hoc  quod  dicitur :  Cum 
sublat^s  fuerit  timebunt  auglitetterriti  purgabun- 
fiir,  ad  futurum  tempus  refcrtur  (65)  ;  ultima  hujus 
Leviathan  damnatio  designatur.Nam  cum  dislrictus 
Judex,  scilicet  Christus  ad  judicium  venerit,  vi<lcn- 
tibus  cunctis,  illum  in  staguum  ignis  praecipitabit. 
Tanto  enim  pondere  tcrroris  pnecipitabitur,  ut 
ctiam  angelorum,  id  est  sanctorum  prsedicatorum, 
qui  adhuc  in  corporibus  vivi  inveniendi  sunt,  for- 
titudo  turbctur.  Et  territi,  inquit,  purgabunlur ; 
quia,  81  aliqua  in  eis  venialia  remanserunt  vitia, 
haec  pavore  excoquentur.  Idco  diabolus  in  sacris 
eloquii6,Leviathan,  id  est  serpcns  de  aquis  dicitnr. 


igitur  quisque  sollicitius  ad  justiliae  vigilias  debct 
excitari,  quanto  amplius  seipsum  vitiorum  somno 
conspicit  gravari.  Dicatur  ergo  :  Hora  est  jam  nos 
de  tomno  surgere,  Ac  si  diceret :  II oc  tenipus  gratiae 
scicntes,  ex  quo  solidati  sumus  in  Dei  et  proximi 
radice  charilatis.  Est  hora  ,  id  est  opportuniias 
bene  opcrandi,  sed  tamen  brcvis :  somnus  cst  igno* 
rantia  vcl  ncgligcntia.  A^unc  enim  propior  est  nost:z 
saluSf  videlicetaeicrna,  id  est  magis  dcbita  per  bona 
opera  quam  cum  credidimus  tantum  in  Chrislum ,  iJ 
est  cum  nccdum  aliqua  operati  fueramus  bona.  Ac 
si  dicerct  :  Quia  credidimus  ct  bona  operati  suinus, 
turpius.cst,  nisi   surrcxerimus.    Aliter  :   Nostra 


qma  in  hujus  sa»culi  mare  volubili  astutia  vcrsntur.  ^  seierna  sahis  esl  propior,  id  cst  morti  vicinior.  Bene 


Ccnsidercuius  ergo ,  dilectissiini ,  quantum  lunc 
iniquorum  hominum  conscientia  concutietur,  quun- 
do  etiain  justorum  vita  lanto  pavoie  turbabitur. 
Quid  facient  hi  qui  adventum  jiidicis  odcrunt,  si 
terrorem  t  nti  judicii  etiam  qui  diligunt  expave- 
•cunt  (64)  ?  Multos  posse  perire  ex  eis  In  die  jtidi- 
cii,  qui  nunc  elccti  esse  videntiir  et  sancti.  Unde 
propheta  :  Yocabit  Dominus  judicium  ad  ignem^  et 
devoravit  abyssum  multam ,  et  comedet  partem  do^ 
mus  (Amos.  vii).  Pars  quippe  domus  dcvorabitur, 
quia  illos  etiam  inferniis  absorbcblt,  qui  nunc  in 
prxceptis  coelcstibus  gloriantur.  De  quibus  et  Do-> 
minus  dicit :  Multi  dicent  mihi  in  illa  die :  DominCj 
nonne  in  nomihe  tuo  prophetavimuSf  dwmonia  ejeci- 


operans  vicinus  est  vitae  aeternae ;  quia  baptisnius 
profecit  ad  veniam,  bona  aulem  vita  ad  coronam. 
Seqiiitur  :  Pfox  prwcessit,  dies  autem  approptmjuavit, 
Kox  pra^cessitf  ignorantiae  scilicet  et  inddelitalis,  id 
est  fuit;  sed  modo  non  est,  cujus  memoria  monet, 
iit  caveatis.  Dies  a^tern»  beatitudinis  appropiuqua- 
vit,  dum  peccata  rcmissa ,  dum  via  justitiae  est 
monstrata ;  vcl  nox  est  vetus  homo,  qui  in  baptismo 
praeteriit;  dies  vero  sol  justitise,  Dei  scilicel  Filius, 
qui  ut  nos  illuminaret,  de  sinu  Patris  desccndit ; 
cujus  luce  veritatem  ftdeles  didicerunt,  ut  sciant 
quid  agenduro  sit,  vel  quid  respuendum  sit.  Abjr- 
ciamus  ergo  opera  tenebrarum  propter  supra  dictas 
causas,  quae  ex  lenebris  ignorantiae  Tcnerunt,  vcl 


m«f ,  virtutes  multas  fecimus  ?  Tunc  cvnfitebor  iliis .'  ^  tenebras  amant,  et  ad  tencbras  ducunt  perpetuas. 


Quia  nunquam  novi  eos  :  discedile  a.  me,  opcrarii 
iniquitatis  ;  nescio  qui  estis  [Matth,  vii). 

Interea,  fratres,  dignum  esl-,  ut  beatum  Paiilum 
Ecclesiarum  doctorem  ad  meihoriam  reducamus,  ct 
quid  ad  nostram  utilitatem  admonendo  dicat ,  so- 
lcrter  audiamus :  Scientes  quia  hora  est  jam  nos  de 
somno  surgere,  ^une  enim  propior  est  nostra  salus, 
quam  cum  crcdidimus  (Aom.  xiii),  Appellatio  somni 
aHquando  in  bona,  allqiiaDdo  vero  in  mala  signifl- 

(58)  Edit.,  recte,  istum. 


(59)  Edit.,  exeume. 


(60)  Ibid.,  post  verbuin,  ccrlestibtts ,  add  t  «f(/i- 
bus. 

(61;  76j./.,  lapsus. 


Sequitur  :  Et  induamur  uf  ornamentum,  arma  /ucts, 
id  est  virtutes  quas  ex*igit  lidcs;  sicut  et  in  dic  /tc- 
nesle  ambulemus,  videlicct  acceptis  virlutibus  ,  ut 
in  actu  earum  exerceamur,  sicut  decet  in  die  fidei 
crcdenles.  Non  in  comessationibus  et  ebrietatibus  id 
cst  in  luxuriosis  conviviis ;  non  in  cubilibus  et  im^ 
pudicitiis,  videlicet  pigritia".  dormiendi,  et  luxuriae» 
quae  in  cibo  et  potu  nimio  solet  evenire  malc  vi- 
ventibus  ct  scquentibus  desideria  earnis.  f^lon  m 

(6i)  Ibid.,  exeuniibus, 

(63)  Edit.,  p.iulo  aliter  :  adveniente  distric:o  ju^ 
dicc  exlrema  fiic  islius  Leviallian ,  clc.  Postcaqua 
carplim  dccerpilur  locus  Gregorii. 

(64}  Hic  iiu  ipit  dcnuo  Isidorus  ubi  supra 


61  SE.kMONES.  --'SEHM.  II.  IN  ADVENTU  DOMIM.  €3 

camteniione^  inquit,  el  tBmulatione,  ut  quidam  soleut  A  ardor   flammarum,    lacrymae  oculoruni,  sitis  sine 


•ese  invicem  praeferre,  et  in  quoiuinores  majoribus 
appetant  invidere,  qu»  proccilit  ex  rontentiohe ; 
$ed  induimini  DominumJesumCiiristum  (Rom.  xiii), 
.  I  est  rormaro  Cliristi,  qucm  iitduli  non  cogaiuini 
>erTire  cami,  sed  spirilui. 

Necesseest  igitur,  dilcctissimi,  ut  secundum  Apo- 
steli  consiKum  de  somno  ▼itioruiu  consurgamus, 
1 1  oculos  mentis  ad  vigilandum,  id  est,  ad  bcne 
opvrandum  aperiamus;  ne  torpore  inertiae  de- 
pressi,  et  lionorum  operum  fruclu  privali  ad  aream 
Domiiii,  quo<l  absit !  vacui  perveniamus.  Novit 
enim  Dei  Fitins  in  area  sua  triticum  ,  novit  et  pa- 
leam.  Per  triticum,  fortes  in  (ide  et  Dei  servitio 
studiosos   intelligimus :  per  paleam  vero,  in  flde 


exslinctu,  fletus  sine  consolatione,  stridor  dcutiam« 
tcnebnc  exteriorcs  sine  luce,  pocna  inexterminabilis 
sine  cessatioiic,  ubicontinuus  dolor  ctgemitus,  ubi 
niors  optntur,  et  non  dalur ;  ubinon  est  honor  regis 
nec  reverenlia  scnioris.  Non  est  ibi  dominus  supcr 
servum,  ncc  aliquis  proximo  impendit  solatium, 
nec  filia  niatri  obsequium  ,  nec  filius  patri  exhibet 
servilitim.  Ibi  omnis  indignatio  et  fetor  et  amari- 
tudo,  et  omne  malum  abundat  sine  tcrmiuo, 

(G6)  llxc,  fratres  charissiini,  sine  intcrmissione 
niedilemur,  haec  in  animo  firmitcr  tencainus,  et  ca- 
veamus  ab  omni  peccato,  si  iram  evadere,  et  gra- 
tiam  Jesu  Christi  qiiaerimus  in  dicm  judicii  inve- 
nire.  Ergo  dum  tempus  habemus,  bonis  insistanius 


debilcs,  et  bonorum  operum   fructu  iiiaues  ac  va-  ^  operibus  {Galat,  vi),  et  cum  Dci  adjutorio    indesi- 

cuos   accipimus.  Qui  crgo  ad  Domini  areaiu  non 

bonis  operibus  properant  onusti,  sed  vacui ,  non  in 

tHticiim,  sed  in  paleam  sunt  reputandi.  Qui  autem 

referti  fructu  bonoruui  operum  ad  Douiini  areain 

pergunt,  id  est  ad  judicium  ;  non  in  paleam  rcpii- 

tabuntur,  sed  in  triticum ;   et   congregabunlur  in 

borreum  id  est  in  cceleste  regnum.  Unde  Joanues 

Baptista  aiebat,  cum  de  potestate  Chrisli  turbis  ad 

se  concurrenlibus  pncdicabat  :  Ipse  vos  purgabii  in 

SDtritn  sancto  et  igni  (Joan.  i),   id  est  purgattone 

sanctificationis,  et  probatione  tribulationis.  Purga^ 

bit  vos  igni,  videlicet  incxstinguibili ;    quia  neque 

exslinguetur,  neque  crucialos  exslinguct.  scd  a^ter- 

oaliter  punict.  -  Sequitur .:    Cujns   ventilabrum  in 

manu  ejus^  justi  scilicet  cxaminis  discretio ;  quia 

judicium  dedit  Pater  Filio,  et  purgabit  aream  suam, 

id  est  praescntera  Ecclesiam  in  hujus   mundi  tcr- 

mino;   et    congregabit   triticum  in  horreum  suum 

(Matth.  iii),  immobiles  viJelicet  a  spe  aelernorum 

bononim,  qui  nuuc  illum  sequuntur  cordc  perfccto, 

Purgat  Dei  Filius  areara  sitam,  duin  vcl  iii  prae- 
senti  ob  manifesta  peccala  perversi  dc  Ecclcsia 
ejiciuntur ;  vel  post  mortem  damnantur,  Abjicia- 
mus  ergo  opera  tenebrarum,  superbiam  videlicet, 
invidiam,  detractionem  clodium;  et  induamus  ar- 
na  lucis,  charitatem  scilicet,  paticnliam,  humilita- 
tem,  sobrictatcm  ;  quibus  munili  a  dcxtris  ct  a.si- 
nistris  p:)ssiinus  vincerc  inipugnulioncs  anliqui 
hostis,  et  evadcre  iram  justissimi  judicis. 

Summo  (65)  studio  suinmaque  vigilantia  curarc 
deberous,  ut  a  Christo  :n  diein  jtidicii  non  aiidia- 
iHUS,  qiiod  peccatores  audituri  suni ,  siilicet :  Ite 
in  ignem  asiernum^  qui  prwparalus  est  diabolo  et 
angeiis  ejus  (Matth,  xxv).Yerecnim  diabolo  praepa- 
rata  estgehenna,  et  non  honiinibus,  si  diaboli  rc- 
iiuiitiant  Qperibus.  Qui  autcm  illum  in  pravis  ac- 
tionibus  imitantur,  sinc  fine  in  eodem  igne  crucia- 
buntur.  Vae  bis  quibus  praeparatur  dolor  vermiuni. 


(65)  Haec,  quae  desumit  atictor  ex  lib.  De  saluta» 
T%bus  docum,^  occasioncm  nobis  pra.'stant  animad- 
Terlere,  fetumesse  hunclibrum  Paulini  Aquileien- 
•is  ut  cuiqiie  patebit  cx  novissima  ejtis  opcriim 
Cdilione,pravipuc  vcroex  Xooe^id,  Atigtislin.  in  loiii. 


nenler  vigilcmus,nc  subito  pracoccupati  dic  morlis, 
quaeramus  spatitim  pocnitentiae,  et  invcnire  iion 
possimus.  Seminare  nos  oportet,  dum  )n  hoc  mundo 
sumus  :  tempore  enim  suo  ,  id  est  post  moriem, 
sive  in  dieni  judicii  metemus  (ibid,)^  quod  in  vita 
aeterna  habere  debemus. 

(67)  Ideo  nunc,  quaeso,  vigilel  unusquisquc  no- 
strum,  ne  apud  eum  diabolus  in  dicm  judicii  suos 
inveniat  pannos,  id  est  sordes  peccatorum ;  et  in« 
cipiat  semper  reus  detineri ,  quem  Christus  sua 
voltiit  gratia  liberari.  Noc  sibi  male  blandiantur, 
qui  post  acceptam  gratiam  corrigi  dc  pcccato  no- 
Itint,  atque  rursus  ad  illas  stias  prislinas  voluntates 
rcilcunt.  Aderit  in  diem  judicii  Dci  Filius,  judex 
scilicet  aequissimus,  qui  nullius  potentis  personam 
accipict,  ncc  testibus  indigct.  Astabunt  omncs  aui- 
niae,  videlicet  omnium  hominiim,  ut  referat  uiia- 
quaeque  sccundum  illud,  quod  in  corpore  gcssit, 
sivc  bonum  sivc  malum  (//  Cor,  v).  Praesto  enim 
tunc  erit,  ct  adversarius,  inimicus  scilicct  omnium 
bonorum  diabolus ;  et  recitabiintur  verba  profes- 
sionis  nostrae,  et  objiciet  nobis  in  faciem  quidquid 
fccimus,  et  in  qua  die  peccavimus,  ct  in  qiio  loco, 
et  quid  boni  operis  tunc  temporis  faccre  debcre^ 
mus  :  et  si  talcs  inventi  fueriinus  in  conspcctu  piis- 
simi  judicis,  exsukabit  ille  advcrsarius,  dcclamana 
se  csse  supcriorem,  agcns  hujusmodi  causam  apud 
talemjudicem  :  habet  enimtunc  dicerc  ipse  diabo- 
l)'Ius  :c  i£quissiinejudex,  istum  judica  metim  esse  oi> 
culpam,  quituus  noluit  esse  per'gratiam.,Tuus  cst 
pcr  naturam,  ct  meus  per  miseriam,  Tuus  cst  per 
passioncm,  meus  vero  ob  suasionem.  Tibi  inobe- 
dicns  fuit,  mihi  obediens  exstitit.  A  tc  acccpit  iin- 
mortalitalis  stolain,  a  me  hanc  pannosam,  qua  in- 
diitus  esl,  tunicam  ;  luam  vestein  amisit,  cum  mca 
hitc  venit.  Quid  apud  eum  impudicitia  faciebat, 
quid  superbia,  quid  luxuria,  quid  cupidiias,  quid 
caetera  vilia  ?  Dimisit  te«  confugium  fecit  ad  mc^ 

Yl,  ubi  erudill  rcvisores  Paulino  librum  restitue  • 
runt,  qticm  noster  atutor,  sicuti  alii  plurimi ,  ia 
pobtenim  nomine  Aiigusti  sa'pe  citabil. 

(66)  Cap.  5i . 

(67)  Cap.  6^ 


65 


S.  MARTLNI  LEGIONENSIS 


C4 


lleas  sorores ,  pravas  scilicct  acliones,  comitari 
iilum  vidco :  quiaenim  cum  superbia  dispulabat, 
cum  ira  furcbat,  et  caetera  mala  faciebat,  iram  sibi 
in  die  ine  thesaurizabal.  0  Judex  Justissime  !  Quia 
Justitia  et  judicium  pntsparatio  sedis  tuae,  idcirco 
judi4ta  illum  mecum  ire,  et  mecum  damnanduni 
esse.  Bleus  esse  voluit,  etmeaessc  cognosco  omnia, 
quaehuc  attulit;  et  quia  mea  concupivit,  mecum 
debet  puniri ;  quoniam  queni  tu  dignatus  es  tanlo 
pr«lio  liberare,  ipse  mihi  postmodum  se  voluit  li- 
benier  obligare.  >  Heulbeu!  fratres  chaiiss  uii, 
poierilne  talis  aperire  os,  qui  talis  ibi  invenittur, 
ut  juste  cum  diabolo  dcpuictur  ? 

(G8)  Yideamus  ergo  quid  agimus  ,  et  ab  illo  qua- 
liler  libcrari  possimus,  dum  adhuc  vivimus.  Yidea- 
mus  el  caveamus,  ne  in  vacuum  gratiam  Dei  suscc- 
pissemus  (69)  (//  Cor,  vi);  sed  integro  corde  perfe- 
ctaque  fide  renuntiemus  atque  aspernamus  tam 
damnosam  diaboli  baereditatem  ,  nc  pupilli  et  pau- 
peres  remaneamus.  Recitelur  in  niedio  noslrum 
bcali  Pauli  apostoli  terribilis  senteutia  tcrribiliter 
prolata,  quae  simul  contremiscerc  faciat  corda  et 
corpora  nostra.  Volunlarht  inquit,  peccantibut  no- 
bit^  post  acceplam  noliliam  veritutis,  janinon  reliti' 
quilur  hostia  pro  peccaiis  {Hebr,  i),  Ac  si  apertius 
diccret,  volunlarie  nobis  peccantibus  posj  acceplam 
notitiam  vert/aitf,  charitasest  tenenda  et  ccssandum 
a  malis ;  alioquin  jam  non  reiinquitur  hostia  pro 
peccatiSf  sicut  in  veteri  lege  datum  cst  s%pius  of- 
ferri  hostias  pro  peccato  Judaeis  :  non  enim  Chri- 
slus  iterum  pro  peccatisest  immolandus;  quod  sc« 
mel  factufjn  cst  secundo  non  est  opus;  sed  magis 
opus  est  manerein  fidc  ct  veritale  illius  notitiam 
habentibvs.  Aliter  :  Voluntarie  peccanlibus  ,  id  est 
nobis  in  voluotate  peccandi  mancntihus  non  pro- 
dcst  Christus  qui  hostia  pro  peccatis,  jam  in  lioc 
prscsenti ;  per  quod  constat,  quod  ncquo  in  futuro 
post  acceptam  notitiam  veriialis,  id  est  quanquam 
ad  fidem  venissemus,  pro  qua  quidam  sunt  sc- 
curi,  qunsi  nunquam  peritiiri.  Notandum  quia  non 
dixit  nobis  volentibus,  sed  vohintarie  peccantibus; 
quia  Toluntarius  est  qui  iii  aliquo  esl  assidiius, 
Tolens  qui  ad  tempus. 

Sequitur  :  Terribilis  autem  quadam  exspectatio 
Judicii^  et  ignis  cemulatio,  quos  comumptura  est  ad'^ 
9ersarios  Qbid.).  Quasi  diceret :  Terribilis  in  futuro 
relinquilur  vel  mauet  quxdam  exspectatio  judicii , 
quae  Jam  interius  mentem  aflicil  in  praesenti .  et 
ignis  eemutatio,  id  est  infestatioquae  consumptura 
est  adTersarios  Christi.  Nisi  ergo  io  fide  et  vcritate 
Christi  roanserimus,  judicium  nos  exspectat,  nisi 
illud  per  poenitcntiam  removerimus.  In  *hoc  quod 
lerribileni  jud.cii  exspectaiionem  dicit,  non  pceni- 
tentiam,  ^d  sccundum  baplismum  excludit.  Non 
dicit,  non  esi  ultra  poeuilentia  vel  remissio  neces- 
■aria,  sed  hostia,  id  est  crux  secunda,  quia  suflicil 
una,  Tolens  ne  exspcciemus  ultra,  scd  ut  pcenitca- 
uiui  sine  raora.  Terribilis  atilcm    c.U  quxdam  ex- 

(68)  Cap.  65. 


A  spectatio  judicii  et  ignis  aemulatio,  quae  consuni- 
ptura  est  adversarios  judicante,  Chrislo.  De  cujus 
adventu  quidam  sapiens  ait :  c  Existimo  quod  crit 
tempus  adventus  Cbristi,  quando  tanta  manifestatio 
futura  est  iliius  divinitatis,  ut  non  solum  uUus  jus- 
torum,  sed  nec  ali(|uis  peccatorum  Christum  igr.o- 
ret :  quando  et  peccatores  in  conspeclu  suo  derii-ia 
sua  cognoscent,  et  justi  manifeste  semitasjustiilse 
suae  videbunt,  ad  qualem  eos  finem  perdiixerint.  Et 
hoc  cst  quod  dictum  est :  Congregabuntur  an:e  eum 
omnesgentes  {Matth,  xxv).  > 

Nec  in  uno  loco  Filius  Dei  apparebit,  cuni  in 
gloria  sua  venerit,  et  in  altero  non  apparebit,  siei.t 
ipse  secundum  comparationcm  fulguris  exeuiilis 
adventum  suum  voiuit  dcmonstrari,  ubi  ait  :  Sicul 

^  fulijur  egreditur  ab  orienle^  et  apparel  usque  in  rc- 
cidentemj  sic  erit  advenlus  Filii  hominis  {Malth. 
XXI v).  Sicut  ergo  fulgur  egrediens  ab  oriente,  pro- 
pter  quod  omnia  impleat,  apparet  usquc  iu  occi- 
dentcm;  sic  in  gloria  sua  cuin  venerit  Christus, 
propter  quod  ubiqiie  est  futurus ,  ct  omnes  ubiquo 
erunl  in  conspectu  iilius,  et  sic  constituenlur  ante 
sedem  glori^e  ejus,  hoc  est  antc  reguuin  ejus  ct  po- 
toslatem  dominationis  ejus.  Scdes  aulcm  cjus,  aut 
cerle  quLdain  sanctorum  dicuntur  pcrfc(  tiores,  co 
quibus  scriptum  est  :  Quoniam  illic  sederunt  sedes 
injudicio  {Psal,  cmi);  aut  quaeJam  angciic<«e  vir- 
tutes,  de  quibus*  dicitur  :  Sive  throni^  sive  domina  • 
tiones  {Colos.  i).  Ergo  rex  saeculoruin  Deus  Vcrbuni, 

p  qui  in  forma  factus  est  hojninis,  sedclit  super  hu- 
jusmodi  scdcm  glorias  suae,  et  congregabunlur  antg 
eum  omnes  gentes  {Matth,  xxv). 

Non  faciet  in  futurum  cor  niiseruni  justorum 
condolendi  aflectio  ex  compassione  damnatoruni» 
«bi  lantum  erit  gaudiura  sanctoruin  de  Dei  con-' 
teinplatione,  ut  nullus  tribuatur  introitus  trisliti;e. 
Sicut  comparatus  color  candidus  nigro  colori  puU 
chrior  fit,  ita  et  sanctorum  requies  comparata  nia- 
loruiN  damnationi  gloriosior  erit ;  sic  justitia  inju* 
stitia;,  sic  virtus  vitio  fit.  Crescit  ergo  sanctoruni 
gloria,  dum  debita  darananturimpii  poena.  Post  re- 
surrectionem  sanclis  in  carne  promissa  est  coelo* 
ruin  ascensio,  dicenle  ad  Petrum  Christo  :  Volo  «r 
ubi  sum  ego,  et  ipsi  sint  mecum  {Joan.  xvii).  Si  enim 

D  membra  rapiiis  sumus,  et  unus  in  se  et  in  nobis 
est  Christus ;  utique  ubi  ipsc  ascendit,  et  nos  as* 
censuri  snmus. 

Non  solum  ergo.  dilectissimi ,  mala  quae  rcpro- 
bis  debi*nlur,  pro  viribus  debemiis  fiigere  ,  sed  el 
bona  quae  Deus  eteclis  suis  praeparavit ,  sumnia 
sludio  appctere,  eorumque  dcsiderio  indesinent;*r 
lacrymas  fundere,  atque  ad  coelestem  patriam  totis 
Tirihus  de  virtute  in  virtutem  proficiendo  suspirar^» 
Ad  quam  nos  Dei  Filius  per  seipsiim,  qui  est  ria, 
verilas  et  vita  (Joan.  xiv) ,  dignctur  perducere,  qui 
ciim  eodem  Deo  Patre  et  Spiritu  sanclo  in  Trini* 
late  perferta  vivit  et  regnat  Dciis  pcr  omnia  saecula 
s.TCiih»riim.  Ainen. 
(i)C>)  All.  n»5.  rcci'f*iamu8. 


6b 


SKRMONES.  —  SEUM.  III.  IN  NATALE  DOMIM. 


6« 


SERMO   TERTIUS. 

DE  NATALE  DOMINI. 

^^um  Chriid  giraliam  Paulus  pror  alm  seminnrent,  eum  adducil  ad  nostram  et  tolius  Ecclmm  erHditionem^ 
quod  non  modo  Deus  locutus  est  nobi^  m  Filio,  habens  ab  angctis  nomen  differens,  cujus  appellatio  antea 
pradicta,  Fiiius  a  Deo  Patre  ineffabiliiei  genitus  anle  sacula,  ctsi  nullus  cum  nnlca  cognoverit,  Cum 
eniitt  eettrna  Sapieniia  aiiter  viani,  et  uliler  locum  hubct^  Chrisius  a  Patre  emicuit^  sicquod  vel  oporteat 
FHinm  Dei  crcdere,  aut  prcvhetas  mendaces  pularf  :  qui  etsi  Filius  et  angeius  nominaiur,  nvila  crew 
tura  ei  assimilari  talet.  Adducitnr  qnam  puichre  Gcdconis  myslerium  ad  Clirisli  nalivilaieni ;  ita  et  Isaia$ 
ad  duas  Christi  nativitates  et  ad  ejus  atribula,  Xohns  i)eiu  iiumanum  genus  perire ,  lcnebras  ignoran* 
iiit  exputit^  paulaliin  eum  perducens  ad  sua:  divinilalis  cogniti.nem,  aperiens  sua^  voluutaiis  secreta  : 
quod  Pauius  sub  figura  parvuli  cujuslibet  iiominis  fiiii  oslcndit,  lulroducitur  Joaniies  ad  ejus  aternita^ 
iem  simul  cum  Jsaia,  conctudens  fidem  nostram  cuin  fidei  ririule  el  effeclus  ;  et  cum  iioc  ilta  sota  ho'* 
minem  salvari  non  posu^  sicut  bonis  operibus  sine  itla.  Subjungit  qum  sunt  vere  Ciirisiiano  pras  ocuii» 
medilanda. 


Pauliis  qui  sursuin  raplus  tcrliuni  coelum  con-  A 
icendit :  demersus  dcorsum  nocie  ct  die  in  profun- 
dum  maris,  scilicet  in  alto  mari  detentus  tempc- 
statibus  sui  :  qnique  secundo  post  ascensionem 
Domini  anno  baptizalus  dignitatem  aposlolatiis 
meruit,  atqde  plus  omnibus  laborans,  mullo  latius 
inter  caeteros  Yerbi  gratiam  seminavit,  atque  do- 
ctrinam  CTangelicam  sua  pracdicatione  implevity  ad 
eniditionem  totius  Ecclesi»  sic  ait  : 

Muttifarie.  id  cst  nitiUis  locitlionibns,  muttisque 
modis^  nuiltis  scilicct  qiialitatibus,  ut  ccrtiorem 
fidem  rci  tot  modis  iutelleclae  faccret;  olim  Deus 
toquens  Patribus  in  prophetis  (llebr.  i),  id  est  ser* 
Yis  per  scrvos  prophelandum  fiiit,  ut  non  subilo 
Tcniens  oriraur,  sed  crcditus  exspectarclur.  Mui-  ^ 
lifariam ,  inquit,  id  est  muUoties  Abrah.T,  Isaac  et 
Jacob,  et  cxlcris,  et  eis'!em  ssrpe  :  muliisque  mo* 
dis^  quia  modo  per  somnia  ut  Danieli,  modo  aperta 
Toce  ut  Moysi,  modo  intcriori  inspiratione  ut  Da- 
Tid.  Quod  loqucns  et  locutus  pra*scns  de  prxterito, 
prxteritum  de  prxscnti  posuit;  significat  idero  se 
loqui  per  Filium,  quod  loculus  est  per  prophelas, 
nisi  quod  in  prophetis  occuUa  veritas  et  adhiic 
ctimplenda;  in  Filio  autem  aperta  ct  compleia. 
Ouod  autem  aii,  o/fi?i  iocutus  est  nobis  in  Fiiio,  quia 
Tidelicet  eodeiu  modo  quod  olim ;  nobis ,  liliis  illo- 
mm  patruin,  nc  dc  aliis  putetur  nobis  locutus, 
qiiam  illis,  quod  poterat  Tideri,  si  aliae  loqueretur 
genti.  Sequitur  :  Sovissime  diebus  istis  locutus  est 
fuobis  ifi  Ft7to,  in  fine  videlicet  temporum;  quia  C 
post  banc  locutionem  non  sequitur  alia  locutio.  . 
Qnod  autem  ait,  dt^^ui  iilt<  iocutus  est  nobis  in  Fi" 
ti9 ;  qiiasi  diceret,  adhuc  snpersunt,  qui  audierunt 
ot  viderunt.  Locutus  est,  inquit,  nobis  in  Filio,  qiii 
niajor  est  prophetis  :  qiiem  conslituit  hxredem 
uniTcrsonim ;  jam  scilicet  immutabilem  bxredem, 
id  est  possessorem  omnis  creatursc ;  unde  et  cum 
secundum  utraii!qiie  naluram,  divinam  scilicet  ct 
buinanam,  coniiaciula\  Per  que.n  fecit  et  scrculat 


non  solum  a;tcrna,  qua^  minus  nola  sun(,  sed  etlam 
temporalia.  Qui  cum  sit  spfendor  giorias  (ibid,)^ 
secimdum  divinam  essontiam;  et  idein  cum  eo,  lu- 
men  de  lumine ;  quia  Palcr  eslgloria,  idem  et  Fi- 
lius  cuin  eo,  et  rum  notincans  homo  factus,  tau'* 
quam  radiiis  solem.  rndc  csi  iilud  :  Pater,  mani* 
festavi  nomen  tuum  iioi^iinibus  (Jcan,  xvii),  et  cae« 
tera.  Spiendor  gtoria^;  co.Tlcrnus  Patri  Filius  estt 
ut  cosevus  igni  splendor,  cx  qiio  est,  ejusdem  na- 
turae  est ;  sic  non  minor  Dciis  cx  Deo,  ut  homo  ez 
homine  'est.  Sequilur,  et  figura  substantioB  ejus^ 
plena  scilicct  ostcnsio  csscniiic  Palris.  Ecce  aliler 
persoiialilcr,  ut  figura  ab  co  ciijus  ost  (Igura;  sed 
xqiialis,  quia  nec  parum  dissiinilis.  Portans  inquU 
omnia;  quia  sicut  ab  co  creata,  ita  ab  eo  conser* 
vantur  omnia,  dum  non  est  minnr  gubernando  quam 
creaudo.  Verbo  virtutis  sua*,  id  est,  solo  impcrio. 
Ilerum  subjungit ,  dicens  :  Purgalionem  peceatorum 
faciens  sedet  ad  dexteram  majestatis  in  excelsis 
(ttebr,  i)  :  nos  scilicet  clenientcr  purgans  a  pecca- 
tis,  qui  tnlis  ost  per  huinanilalcm;  quiescit  et  re- 
gnat  sublimatus  ad  Patris  a^qualitatem ;  non  unde 
Adani  ce(  idit,  scd  super  oninia  exaltatns  in  coclis. 
Itcrum  dicit,  /<if?/o  meiior,  id  cst  dignior  angetis 
effectus  ,  evidenter  secundum  hominem  faclus ; 
quanto  differenlius  prce  iiiis  nomen  lia:reditatity  ha* 
iiorificentiam  Tidelicet,  quando  snrrcxit  et  ccelum 
ascendit. 

Duin  adhuc  esset  mortalis,  difiercns  nomen  habiiil 
prsc  angclis,  quia  angeli  ministrabant  ci  ab  ipsa,  iit 
creilimus,  hnra  conreplionis.  Postquam  vero  perre- 
surrectionem  eflccf  iisest  immortalis,  magis  diflerens. 
Kt  quia  hoc  posset,  et  non  pra:  illis  addidit  pras  iiiis, 
Procul  dubio  Dci  Kilius  pr^e  angelis  iiomen  hvrc- 
ditavit  difl^erenlius,  cui  reverentcr  flectuntur  gcnua 
a  crcaturis  omnibus. 

AppeUatio  nominis  J(*su  prima  in  fignra  DomiKf 
nostri  Jcsu  Cbrisli  invcniiur  aiitca  pra^dirta  :  nam 
quidam  Nav^   Filius  :)   Movse   cognouiinatur   It* 


6?  S.  MARTINl  LEGIONf.NSIS  08 

8us(70).  Hicenim  post  obitiini  Moysi  dux  cflcctiis«  A     Nota  Fx^^c^iam  non  incongrue  per  lunnro  desi* 


Boinino  sibi  tradente  atque  jubente,  principalum 
obtinuit,  et  terram  proniissx  hxreditatisriliislsrnel 
sorte  divisit.  Mutalio  nominis  qiiid  signiflcabaf, 
nisi  quia,  defuncto  Moyse,  id  est  defuncta  lege,  et 
legati  pr^ecepto  cessanle,  dux  nobis  Dominus  Jesus 
Christus  erat  futurns,  nosque  ad  coeleslis  repro- 
missionis  terram  per  Jordanis  fluenta,  id  est  per 
baplismi  gratiam  sanctificatos  perducturus,  omni- 
bus  vitiorum  expulsis  hoslibus,  vel  angelorum  ma- 
lorum  efl^ugatis  iinpugnationibus.  Ipsum  enim  sibi 
acqualem  Deus  Paicr  aiite  sxcula  genuit,  et  in  flne 
temporum  ex  incorrupla  virgine  humani  gcneris 
saliite  carnem  suscipere  voluit,  iii  qua  pro  peccatis 
nostris  mortem  perf ulit,  ct  die  tertia  surrexit. 

Ips3  enim  Dei  Filius,  sicut  jam  supra  diximus,  ^ 
incflabiliter  a  Deo  Patre  est  genitus,  sicut  de  co  in 
▼eteribus  libris  scriplum  invenimus.  De  quo  mnlto 
antea  in  persona  Patris  ait  Micheas  prophela  :  Tu 
Beihlehem  Ephrata  parvula  es  in  miUibut  Juda ;  ex 
U  egredietur  dominalor  hrael,  et  eyressus  ejut  ticut 
a  principio  a  diebus  aternitatis  {Mich,  v).  Ac  si 
apcrtius  diceret  :  Bclhlehem,  id  cst  domut  panis^ 
qux  vocaris  Ephrata.  id  est  videns  furorem  Hero- 
dianae  c»dis ;  sed  coinpararis  urbibus  Juda,  in  qui- 
bu8  sunt  tot  millia.  Parvus  est  vicus,  sed  tamen  ex 
te  egredietnr  dominntor  Isracl,  scilicct,  Christtis, 
qni  et  si  secundum  carnein  David  est  filius,  tamen 
a  Deo  Patrc  ante  sxciila  cst  nalus,  et  teinporum 
Conditor  tempure  non  tcnclur  coangustatus,  sed 
egressus  ejus  a  principio  a  diebus  wternitatis ;  quia 
in  principio  erat  Verbum  apud  Deum^  et  Deus  erat 
Verbum  {Joan.  i). 

(71)  Belhlchein  Juda  civitas  David  fuit,  qua^ 
mundi  Conditorem  genuit,  a  Jxbuseis  condila  fer- 
tur,  et  vocata  primum  Ephrata  exstitil.  Quando 
autein  ibi  Jacob  pecora  sua  pavit ,  eidem  loco  Be- 
thlebem  quodam  vaticinio  fiituri  imposuit  ( Gen. 
xxiv),  quod  domus  panis  interpretatur ,  propter 
eum  panem,  qui  ibi  de  coelo  dcscendit ;  de  «terni- 
tate  cujus  David  propheta  sic  ait :  Permanebit  eum 
sole  et  ante  lunam,  in  generatione  et  generationem 
[PsaL  Lxxi).  Ac  si  dicatur ,  permanebit  cum  sole,  id 
est  sine  flne.  Unde  est  illud  :  Sedes  tua,  Deus ,  in 
Sffculum  sceculi  {Psal,  xliv),  et  ne  putnremus  eum  p 
ante  tempus  non  fuisse,  subjungtt,  dicens,  et  ante 
tunam  :  Quasi  dicat  omne  tcmpus  pnccessit.  Quali- 
ter  velit  ante  lunam  intelligere,  subjimgit  generatio- 
nes  generationuui ,  ut  istud  sit  expositio  prioris 
aenteutiae,  vel  sic  :  permanebit  cum  sole,  id  est 
cum  paterna  daritate  vel  sequalitate ;  et  .fuit  ante 
lunam,  id  est  ante  Ecclesiam  dignitate  vera,  quia 
Immunis  a  peccato  conceptus  est  in  humana  na- 
tura  :  vel  ante  iunam  ;  quia  Ecclesia  sua  aeternitatc 
prsecessit ,  et  in  generationes  generationum  perma- 
ivebit. 

(70)  Isidnr.,  lib.  i  contra  Juda-os,  c.  G. 

(Tindlib.  XV  Etym.,  cap.  10. 

(73)  Isidor.,  lib.  i  confra  Judvus,  cnp.  % 


gnari,  quia  sicut  luna  a  sole  illuminatur,  sic  Eccle- 
sia  non  habet  lunien,  nisi  a  vero  Sole,  a  Domino 
vidclicet,  iliuininctur.  Iterum  Psalmista  addidir, 
atqiie  alt :  Ante  solem  permanet  nomen  ejus,  id  cst 
ante  omnem  temporalem  dispositionem,  ct  in  ipso 
nomine  benedicentur  omnes  tribus  (errrr,  quia  omnes 
magni/icabunt  eum  {Psal.  lxxi).  Unde  dicitur :  De- 
nedictus  Dominus  Deus  IsraeL  gui  facit  mirabilia 
solus  per  se  et  per  suos ,  et  benedictum  nomen  ni«- 
jestatis  ejus^  id  est  cognitio  divinitatis  illius  roulti- 
plicetur  apud  homiiies  r  quo.i  et  ruturum  est,  quia 
replebitur  majestate  ejus  omnis  terra  :  pat  ha^c  miil- 
tiplicatio  in  priori  populo  fiat  (ibid.)  et  in  poste- 
riori,  id  est  in  Christiano. 

Quod  Filius  a  Deo  Pntre  ante  saecula  genitus  sit 
ipsum  vcrbum,  virtus,  sapientia,  manircstc  ostendit, 
cum  de  sua  nativitate  confirmans,  dicit  :  Necdum 
erant  abyssi  et  ego  jam  concepta  eram ;  necdum  fon^ 
tes  aquarum  eruperantf  needum  montes  gravi  mole 
consliierant ;  ante  colles  ego  parluriebar ,  adhuc  ter- 
ram  non  fecerat  el  flumina  elcardines  orbis  terrw.,. 
et  cum  eo  cram  cuncta  componens  {Prov.  viii).  (72)  Tali 
igiiur  aucloriiate  declaratuin  est  Filium  a  Patre 
fuisse  genitum  aiite  omnia  sxcula,  quando  a  Patre 
per  illum  noscuntur  cuncta  esse  creata.  Illud  deniio 
quxritur,  quomodo  idem  genitus  sit,  dum  sacra 
nativitatis  cjus  arcnna  nec  Apostolus  didicit,  nec 
proplieta  comperit,  nec  angelus  scivit,  nec  creatura 
P  cognovit,  Isaia  testante,  qui  dicit  :  Generationem 
ejuSf  i;cilicet  Cbristi,  ^icts  enarrabit  {Isa.  liii)? 
divinam  videlicety  quain  nemo  ratione  humana  com* 
prehendil.  Idcirco  si  ejus  nativitatem  propheta  non 
potuit  nnrrare,  quis  proniebitur  nosse,  quomodo 
Fillus  generari  poiuit  a  PatreTIIiiic  est  illud  in 
libro  Job  :  Sapientiam  Dei  Patris  unde  invenies? 
Latet  enim  ab  oculis  omnium  hominum^  et  tolueri» 
bus  ceeli  est  abuondiia  {Job  xxtiii),  id  est  etiam 
ipsis  angclis  incognita.  Item  alibi  (73)  :  Radix  sa- 
pientiop  cui  revelata  est  f  { Eccli.  i. )  origo  scilicet 
Filii  Dei.  Ideoque  qiiod  etiam  supcr  angeloriim 
scientiam  alque  intelligontiam  est,  quis  honiinum 
narrarc  potest?  Solus  crgo  Deus  Patcr  intelligit  vium 
ejus,  et  ipse  novit  locum  illius  {ibid.) 

(74)Sed  interhxc,  fratrescharis^iimi ,  scire  oportot» 
quia  coaeterna  Deo  sapientia  alitcr  viain,  atque  ali* 
ter  locum  habet.  Locum  vero  si  quis  intelligat,  non 
loc;»iein,  nam  teneri  corporaliter  non  potest  Deus; 
sed,sicut  dictumcst,  non  localis  intelligatur  locus, 
quia  ipse  ubique  est  totus.  Locus  ergo  sapientiae 
Palcr  est;  locus  vero  Patris  sapientia  est.  Unde 
ipsa  de  se  teslatur  sapientia  in  Evangelio,  dicens  : 
Ego  in  Patre,  et  Pater  in  me  est  (Joan  xiv).  Aliter 
crgo  sapientia  hal)et  viam,  atqiie  aliier  locuin. 
llabet  viam  per  humilitatis  transitum ;  habet  locuin 
per  divinitatis  suae  statum.  Unde  ergo  sapientia  Dci 

(75)  ms.  minns  recte  ibi. 

(lA)  Ex  Greg.,  lib.  x  Moral.,  nnm.  5. 


€9  SERMONES.  *-  SEBM. 

aeierna  est,  inde  non  (ransil ;  sed  indc  (ransit,  unde 
propter  nos  (emporalis  apparui(.  Recte  ergo  dici- 
tiir  :  Deus  intettigil  viam  ejut^  et  ipse  novit  locum 
iilius  (Job  xwiii) ;  quia  soUus  Patris  scire  manife- 
s(um  est,  quomodo  Filium  genuerit ;  et  soliiis  Filii, 
qualiter  a  Patre  genitus  si(.  Siquidem  e(  gignendi 
filii  ra(io  qoxri(ur,  eo  quod  lilius  nonnisi  ex  duo- 
bus  nascatur :  liabet  enim  sibi  hiijusmodi  generis 
ortum  conditio  caduca  mortalium ;  sed  Chris(us  i(a 
emtcuit  ex  Palre,  ut  splendor'  de  liimine,  u(  ver- 
bum  ab  ore,  ut  sapientia  ex  corde. 

Sed  impii  Jiidsei  nefaria  increduli(a(e  Chris(uro 
abncgan(es  Filium  De^  duri  cordis  prophe(is  vc(e- 
ribus  increduli,  nobis  au(ero  obs(rusi,  malun(  igno- 
r^pe  et  negare  quam  credere  adven(um  Chris(i  : 
quem  eniro  vendirum  accipiunt,  Jam  venisse  acci- 
pere  nolunt.  Sed  ideo  ista  non  iiiteliigore  fingun^, 
quia  suo  sacrilcgio  hxc  imple(a  non  cognosciin(. 
Ad  quoniro  ergo  perGdiam  des(ruend;im  quaedani  ex 
ye(eri  Tes(amen(o  aggregavimus  (cs(iinonia,  qui- 
bus  Chn8(um  ab  omnipo(en(i  Pa(re  gcni(um  proba- 
nias  ratione  verissima. 

(75)  IIoc  idem  Deus  Pater  (es(a(ur,  dicen(e  Psal- 
niista  :  Tecum  principium  in  die  virtulis  tuw  in  splen- 
dofibut  sanclorum;  ex  utero  ante  luciferum  genui  te 
{Psal.  cix);  ex  utero  itaqii^,  i<l  est  ex  illa  in(iina 
et  incomprcbensibili  subsiantia,  sive  ex  illo  divino 
atque  imroenso  paterni  pectoris  arcano,  quo  Pa(er 
de  corde  bonum  eruc(a(  verbuin,  sicu(  ipse  ait  in 
Psalroo;  Eructavit  cor  meum  verbum  bonum  (Psal. 
XLiv),  ctc.  Item  in  eodero  libro  Pater  loqui(ur  Filio : 
FHiu$  meus  es  lu^  ego  hodie  genui  te  {Psal.  ii).  Quod 
David  non  fuit  dictum,  nec  ulli  sequentium  rcf;um  : 
nam  ibi  additur  :  Pete  a  jncy  et  dabo  tibi  gentes  hce- 
reditatem  tuam^  el  possessionem  luam  terminos  terra 
{ib*d.).  Quod  nec  David  neqiie  genti  Judxorum 
concessum  est  uisi  tantummodo  Cbristo,  cujus 
nonien  est  per  onincs  gentes ;  cui  gen(es  serviunt 
et  obediunt  reges,  sicut  de  eo  Scriptiira  loquitur, 
dicens  ;  Adorabunt  eum  omnes  reget  terra:;  omnet 
gentet  servient  ei  {Psal.  Lxxij. 

Item  Salomon  (76),  dum  nomen  Patris  mys(e- 
riuinque  na(ivi(atis  Christi  secundum  Dei(a(em 
vel!et  agnoscere,  his  verbis  intonal  in  Proverbiis  : 
Quit  ascendit  in  ecehm  et  descendit?  (77)  Quis  coHi- 
gavit  aquat  quati  in  vestimento?  Quis  suscitavit 
cmnet  lerminot  terra?  Quod  nomen  est  ejus(lS)t  aut 
quod  nomen  Fitii  ejut?  (Prov.  xxx.)  Si  nescis  hunc 
Dei  Filiuro  quis  sil,  in  Danicle  rex  illc  impius 
aspiciens,  dixit :  Ecce  ego  video  quatuor  viros  solu- 
tos  ambtttantes  in  medio  ignis...  tt  species  quarti  si- 
milis  est  Filio  Dei  (Dan.  iii) :  quem  fideliter  Domi- 
noro  Salvaton>m  fiiisse  credimus,  ncc  omnino  dubi- 

(75)  Isid.,  lib.  i  conlra  Jjtdceos^CAp.  i. 

(70)  Ainbiguiim  est  an  per  Saloinonem,  an  per 
Aghnr  fllium  Jache  Spiri(us  sanc(us  h.xc  vcrba 
protiilerit. 

(77)  Sup).  bic  ut  in  alio  ms. :  Quis  contiiiuil  spi- 


III.  LN  NATALE  DOMINl  70 

A  tarous.  Sed  et  in  Daniele  objicitur,  quod  isto  Fiiiut 
Dei  angelus  nominatur. 

Yere  Filius  Dei  angelus  dicitur,  sicu(  de  illo  pro- 
pbeta  loquitur :  Veniet  ad  templum  sanctum  suum 
dominatory  quem  vos  qucerilis^  et  angelus  testametiti 
quem  vos  vultis  (Malach.  iii).  Ac  si  Deus  Pa(er  per 
Prophe(am  fidelibus  populis  Chris(unique  deside* 
randbus  his  Ioqucre(ur  verbis  :  Ecce  veniet  ad  (<*m- 
plum  sanctum  suum,  id  es(  ad  Ecclesiam  suain  vel 
ad  iinumquemque  crcdcndiim  SaIva(or ,  quem  cum 
omni  devodone  exspec(alis,  a  quo  salvari  dcsidera- 
(is,  qni  vere  es(  omnium  Condi(or  e(  causa  salulis. 
Ipsc  est  e(  angclns  (es(amen(i ,  id  est  niagni  coiisi- 
lii ;  qui  jiis(e  judica(,  e(  personam  non  accipit,  quia 
non  secundum  faciem,  sed  secundum  cor  hominis 

"  disceriii(.  Ecce  ego  mitto  angetum  meum  (ibid.)^  ex 
pcrsona  Patris  Dei  in(ellige  dic(um,  et  statim  veniii 
ad  templum  sanctum  suum,  Cbristus  scilice(  Douii- 
nator  omnium,  cui.  Joanncs  praeparavit  viam  in 
cordibus  credontiuin.  In  quibus  non  poterat  Dcut 
priiis  ambulare  propter  pravitatem  e(  incredulita- 
tem  ipsoriim.  Ecce  rentr,  dicit  Dominus  exercituum. 
Ac  si  dicatur  :  Ecce  venit  angelus  testamenti,  qui 
juste  judicubit,  cui  omne  judicium  Pa(cr  dedit 
(Joan.  v).  Uerum  de  eo  quasi  admirando  dicit  (79)» 
et  quis  poterit  cogitare  diem  adventus  ejus  ?  NuUut 
qiiippc  cogKare  po(era(  humanus  sensus,  quando 
Dei  Filius  venlurus,  vel  qualis  erat  fiiturus.  Sequi* 
tiir,  et  quis  stabil  ad  videndum  eum?  Si  ergo  quod 

Q  verum  es( ,  nemo  po(es(  pro  majes(a(is  po(entia 
diem  adventus  illius  cogitare ;  quis  eum  po(erit  lip- 
pieiitibus  oculis  in  sua  majestate  ve!  clarilate  coh- 

-  spicere,  quiest  verus  Spl  jusiiUa;?  Ipse  est^  inquit, 
quasi  ignis  conftans ,  et  quasi  herba  (ullonum  (ibid.)» 
Rcvera  Dominus  es(  ignis,  lignum,  Tenum,  sdpulain 
consumens  (/  Cor.  iii),  gravia  scilicct  pecca(a  gra« 
viter  puniens.  Ilis  c(iam  qui  parva  e(  levia  commil- 
tunt,  est  herba  rullonum,  ut  loUs  mundiUam  resti- 
tua(,  et  sordes  filiarum  Sion,  id  est  animanim 
abluat.  Sequilur  :  Et  sedebit  conftant,  et  emun* 
dans  argentum,  et  purgabit  filios  Levi,  et  colabit  eot 
quasi.  aurum  et  argentum  (Malach,  1 1)  In  hoc  loco 
per  levitas  sacerilotalis  intelligi(ur  dignitas.  Si  ergo 
sacerdotes  colandi  sun(  c(  piirgandi,  qiiid  de  cxtC'- 

D  ris  dicendum  est,  cum  judicium  incipiat  a  domo 
Dei?  Quid  (80)  igitur  in  aiiro,  id  est  in  sensu  no- 
s(ro ;  et  in  argento,  id  e$(  eloquio  commistuin  est 
sere,  stagno,  plumbo,  camino  Dei  excoquitur,  ut 
purum  remaneat  aurum  e(  argen(um,  ne  aliqua 
con(agione  obscure(ur.  Et  erunt^  inquit,  Domino 
offerentes  sacrificia  in  justitia  (ibid.),  quia  cum  sa- 
cerdotes  sancUe  ecclesise  purgati  fuerint  ab  onmi 
sorde  vitiorum,  (uiic  accep(abiles  Deo  erunt  hostia 
ipsorum. 


ritum  in  manibus  suis  ? 
(78)  Al(.  ms.  ei. 
(19)  Al(.  nis.  seqnilur. 
(8  4  Reciius  cuiii  Glossa 


qnidquid. 


71  S.  MARTINl  LEGIONENSIS 

Cbristus  igUur,  sicul  supra  di&iinus,  in  eo  quod  A  Palrcm  suuni 


aPatre  genilus  esl,  Filius  Dei  dicitur  (Act.  iiii); 
in  eo  vero«  quod  saepe  a  Palrc  missus  ad  annuii- 
tiandum  Pairibus  legiiur,  angelus  nominatur.  De 
qno  etiam  ipse  Paler  ad  legislatorein  (8i)  ita  testa- 
tiir  :  Ecce^  inquit,  mitto  angelum  meum,  qui  prtece' 
dil  te^  et  custodiatin  via,  et  introducat  ad  locum^ 
quem  paravi.  Observa  igitur  et  audi  vocem  ejus,  ne 
contemnendum  putes ;  quia  non  dimittet  te  cum  pec^ 
caveriSf  ei  est  nomen  meum  in  illo  (Exod,  xxiii}. 
Qiiis  est  ergo  iste  ^ngclus»  cui  potestaiem  suam  cl 
nomen  dcdit  Deus?  Quod  si  dicitur,  aliqua  pntcslas 
angcHca  est,  hoc  credcrc  vel  dicere  ncfas  cst ;  quia 
nnlla  creatura  Dei  Filio  assimilari  potest.  Unde 
Psalmista  :  Quis  in  nubibus  cequabitur  Domino^  aut 


71 

Deum,  vel  Joseph  putative,  ei 
matrem  suam  Mariam ;  auferetur  fortitudo  Damasci 
a  Teclatphalasar,  Ac  si  diceret :  Necdumnatus  puer 
iste  populum  suum  libcrabit  sola  invocatione. 

Huic  sapientissimo  atqueomnipotentissimo  puero 
idem  ($2)  propbeta  loquitur,  quasi  congratulando: 
Jugum  oneris  ejus^  et  virgam  humeri  ejus^  €t  sce" 
ptrum  exaetoris  ejus  superasti,  iicut  in  die  Madian 
(Jsa,  ix).  Quasi  dicerct :  Jugum  oneris  ejus^  id  esi 
dominationem  diaboli;  et  virgam  numeri  ejus^  sci* 
licet  potestatem;  et  ^sceptrum^  id  est  imperiumy 
exactoris  ejus,  scilicet  diaboli,  superasli  sicul  in  die 
Madian,  Habet  Christus  jtlgum,  scd  suave;  et 
diabolus  habet  jugum ,  scd  importabili  onere. 
Habet  Christus    principatum  super  humeruin,  in 


virgam  ,  qiia  snpcrabit.  Vtr^am,  inquit,  ejus  su* 
perasti^  sicut  in  die  Madian,  Diein  dicit  Madian, 
in  quo  racile  cl  sine  sanguine  a  Gedcoiie  vi- 
cti  sunt  Madianit;e  (Judic,  vii),  in  quo  etiam 
Christi  victoriain  dcmonstral  figurate.  Scquitur  i 
Et  sceptrum  exacioris  ejus  superasti\\\^%m%  sci- 
licet  diaboli  exigentis  quotidie  nummum  peccali 
qtiein  primo  homini  commisit,  et  a  posleris  cuin 
iisiira  puenarum  exigit.  Quare  hoc  ?  Quta  omiiis 
violenta  prosdatio  cum  tumultu^  et  vestimentum  mi<* 
f fttin  sanguine  erit  in  combustione,  et  cibus  ignis 
(ibld,).  Ac  si  diccret  :  Genus  humanum,  quod  dia-* 
bulus  depraedatus  erat,  auferet  ei  Dominus  violen* 


quis  erit  siniilis  Deo  in  fiUis  Dei?  (Psul.  lxxxviii.)  ^  qtio  cruccm  poVlavil;  habetct  diabolusin  humero 

Per  nubes, '  sanctae  Ecclesije  prsedicafores  intelli- 

gimus,  qui  mentes  honnniim  spirilualibus  irrigant 

inibribus.  Illi  ctiam  riiii  Dei  vocantur,  qni  per  Dei 

gratiam  in  filios  adoptantur. 
Quamvis  ergo  sanct»  Ecclesise  praedicatores  in 

prxdicaiiooe  clari  sint,  et  in  miraculis  tcrribiles, 

Jesu  Cbristo  tameii  non  possunt  csse  similes,  quia 

non  ex  se,  sed  ab  ipso  acceperunt  has  bcne  ope- 

rdndi  virtuies.  Simili  modo  inter  filios  Dei  non  po- 

luit  habere  aequalem  Jesus  Christus,  quoniam  san* 

cti  per  gratiam,  ille  vero  per  naturam  est  flliiis. 

Verum  est  ergo  quod  Psalmista  ait,  quia  nemo  in 

nubibus  Christo  aequalis  erit,  nec  iuler  filios  Dei 

aliquis  similisesse  potcrit.  Qui  ci  nou  iaequatur  na-  ^  tcr,  id  eslpotentcr,  et  ipsumcum  tumultu  ininfer* 

num  rctrudet.  Unde,  lam  de  ipso,  quam  de  menr.- 
bris  ejus  dicilur :  Periit  memoria  eorum  cum  sonilu; 
et  Dominus  in  aternum  permanet  (Psal,  ix).  Et 
vestimentum  mistum  sanguhie :  diabolus  scilicet ,  qui 
plenus  propheiarum  et  apostolorum  sanguine,  ^ic.ii 
homicida  fuit  ab  initio(Joan,  viii).  Domino  in  Evan« 
gelio  testante;  vel  homincs,  quibus  diabolus  tan- 
quam  veste  circumdatur,  quorum  manus  plcnas 
sunt  sanguine,  erunt  in  combustionef  et  cibus  ignis 
(vterni  ab  ira  furoris  Dei,  Quibus  omnibus  testimo- 
niis  cogendus  est  infidelis,  ui  eligat  sibi  dedqobus 
istis ;  aut  Christum  scilicel,  Dei  Filium  credere ; 
aut  prophetas,  quod  nefas  est,  roendaces  putare« 
qui  ista,  Spiriiu  sancto  edocti,  cecinere. 

Ilos  vero  prophetas  et  patriarchas  verissimos  Do* 
mini  praecones,  et  nostrae  fidei  assertores  scientes, 
aiijueea  quae  Cbristinativiiate,  passioneresurrectio* 
ne,  acsecundoejusadventu  Spiritusanctoilluminati 
praedixerunt ,  firmiier  crcdentcs ,  ad  dcstruendam 
Judaeorumperfidiamt  ei  nostram  fidem  roborandaru« 
dc  illorum  plebe  Gedeoncm,  foriissimum  ftcilicei 
virum  Deique  gratia  roboraium,  ad  mediom  dedu- 
camus ;  et  qua:  ab  eo ,  angelo  monente,  facia  vel 
dicta  typice  de  nativitate  Chrisli  coguoveriiuus, 
nobis  in  auxilium  assumamus. 

(83)  Praevidit  ergo  mysterium  Gedeon,  ei  licel 
fortis  et   fidns,  pleniora  tamen  adhuc  de  Doraiiio 
^85)  Isid.,  Quast  in  Judic,  c.  i. 


tt>ra,  iion  potest  aequari  nomine,  vcl  potentia  :  ipse 
est  enim  Filius,  qni  frequcnter  a  Patre  missus  in 
vctcri  et  novo  testamento  visibiliter  apparebai  ho- 
minibus,  Quia  igiturad  annuiitiaiidam  Patris,  ac 
sui  voluntatem  bominibus  mittilur,  recte  angelus 
nominatur. 

Isaias  autem  apertiusFilium  a  Deo  Patre  genitum 
confirmans,  ila  annuntiat,  dicens  :  VoxDomini  red^ 
dentis  retributionem  inimicis  suis  (Isa.  Lxvi),  ipsis 
Tideiicet,  qui  non  crediderunt  ei,  Judaeis;  ct  qui 
sanctorum  prophetarum,  apostolorum,  el  ipsius 
Domini  sanguinem  efluderunt  in  circuiiu  santifi- 
cationis  (/  Maehab.  \),  Iterum  subjungii,  dicens  : 
Antequa%n  pariuriret^  peperit  :  et  antequam  venirel 
partus  ejust  peperit  mascutum  (Isa,  lxvi).  Ac  si  t> 
dicerei  :  Anlequam  pariuriret  Maria  in  temporc 
Cbrisium,  peperit  sibi  Deus  Pater  Verbum  coaeter- 
num.  Ei  anlequam  venii-ei  partus  Mariae,  Deus  Pa- 
ier  sine  tcmpore  g;^iiuit  mascutiim,  id  esi  fortcm 
Filiuin,  j[)er  quem  omnia  facta  sunt  ei  subsistunt. 
Ideni  ipse :  Antequam  sciat  puer  vocare  patrem  suum 
ul  matremt  auferetur  fortitudo  Damasci  et  spoiia 
Samaria:  cotam  rege  Assyriorum  (Isa.  viii).  Quod 
auiem  dixit,  priusquam  sciat^  id  est  priusqtiam  co*^ 
gnoscere.  fuciat  divinitalc  sc  Dcuni  habcre  Patrem 
ct  carnis  susccptione  Virgincm  matrem.  Vel  aliter: 
Antequam  sciat  puer  secundum  hitmaniiatem  vocart 

l8I)  AU.  ms    hic  addil  :  Moysen, 
';i2;  Mss.  isdem. 


75  8ERM0NES.  —  SERM.  IH.  IN  NATALE  DOMIW;"^  74 

fatiine  documenla  vicloriae  quaerebal,  ut  una  nocle  A  gavU,  et  in  bonis  operibus  germinare  fecit.  Unde 


in  area  poneret  lanse  vellus,  el  supor  illud  lantum- 
mndo  ros  dcscenderet,  et  super  totam  terrani  sicci- 
tas  esset ;  et  rursus  similiter  vellus  poncret,  et  su- 
pcr  totam  terram  rps  veuirel,  et  in  vcliere  siccitas 
esset  {Judic.  vi).,Qupcrat  forlasse  aliquis,  utrum 
videatur  quasi  incredulus,  qui  frequcntibus  jam 
fuerat  indiciis  informalus?  Absil !  Nonenimam- 
b*guus  erat,  sed  nimirum  futura  mysleria  praeviiie- 
bat;  qnae  etiam  providus  diligentissime  cxplorabat, 
at  aniplius  crederet  myslerium,  dum  intellexisset 
oraculum.  Quid  ergo  complutum  vellus  et  area 
sicca;  et  postea  sicco  vellere ,  et  area  compluta, 
ntsi  <tuod  primo  una  gens  Hebracorum  mysterium 
gratiae  habebat,  et  totus  orbis  vacuus  erai?  Gum 
autem  in  nativiiate  et  praedicatione  Cbristi  totus 
orbts  coelesitsgratiae  rorem  accepit,gens  Judaeorum 
vacna  aruiC.  Denique  quando  totus  orbis  inrro- 
duoso  cultu  gentilis  superslitionis  arebat,  tunc  ille 
ros  coeles:is  visitationis  in  vellere  erat.  Postea 
▼ero  quam  (84)  oves  domus  Israel  perierunt,  quae 
sub  figura  velleris  demonstrabantur,  et  oves  illx 
fonlem  aquae  vivae,  Cbristum  scilicet,  negavcrunt, 
ros  fidci  in  p«!Ctoribus  Judaeoruni  cxaruit,  gratiam» 
quc  suam  iinber  ille  divinus  in  corda  genlilium  de- 
rivavit.  Inde  cst  quod  nunc  fldei  rore  lolus  bu- 
xnescit  orbis;  Judxi  vero  carucrunt  propbctis  et 
cliarismalibus  cunctis.  Nec  mirum  si  subeunt  sic- 
cilati   perQdiae,  quos  Dominus  proplietici  imbris 


est  iliud  :  FUiu$  Dei  non  tenil  animasperdere,  sed 
salvare  (Lnc.  ix). 

Vellus  ergo,  sicul  jam  diximus,  prius  irrigalum 
significat  Judaicum  populum  diviiioverbo  coniplu- 
tum.  Ibi  enim  Dominus  matrem ,  in  qua  formam 
servi  acciperet,  et  bominibus  appareret,  babcre 
voluit :  ibi  discipulos,  quos  ad  pr<edicandum  mit- 
leret,  elegit ;  quibus  el  dixit  :  In  tiam  geniium  ne 
abieritis  (Maith.  x),  etc.  Sed  quia  populus  ille  in  sui 
duritia  cordis  permancns,  divinum  non  rcecpit  clo- 
quium,  factum  esl  quod  significabatur  per  arcam 
complutam,  et  vellus  siccum.  Nam  per  nativitaleni 
Cbrisli,  ejusque  passionem  ac  resurrectionem  divi- 
,  num  eloquium  ablatum  est  Judaeis,  et  divulgatum 
*  gentium  populis;  et  sic  est  area  compluta,  quia 
sicca  gentium  corda  rore  divini  eloquii  sunl  irri- 
gata.  Sic  ergo  silenter  in  uterum  intemeratae  Vir- 
ginis  descendit  Dei  Filius,  sicut  pluvia  in  vellus. 

Quareigitur,Judaei,incredoli  permanetis,  et  nati- 
vilatem  Cbrisli  jam  vobis  tam  ccrtis  ostensam  do- 
cumentis,  omni  dubietate  postposila  non  creditis? 
Qiiousque  prophetarum  verbis,  qui  in  nomine  Do- 
inini  locuti  sunt,  fidem  non  praebetis,  et  sacramcnta 
Cbrisli,  qux  pcr  eos  vobis  sunt  ministrata,  surda 
aure  et  caeca  mcnte  audire  contemnitis?  Sed  quia 
ad  vestrae  damnalionis  augmentum  sanctis  patribus, 
patriarchis  videlicet  et  prophctls,  non  vultis  cre- 
dere ;  saltem  Deo  Patri  crcdile,  qui  per  Isaiam  pro- 


privavit  ubertate,  ipso  teiTibiliter  Inijusmodi  com-  G  phelam  de  eodem  Jesu  Christo  Filio  suo  loquitur 


minante.  Mandabo,  inquit,  nubibus  desuper,  ne 
plumut  super  eam  imbrem  (Isa,  v).  Idcirco  aulem 
illa  gens  significatur  velleris  noinine ;  vel  quia  spo* 
lianda  esset  auclorilate  doctrinae,  sicut  ovis  vcl- 
lcre ;  vel  quia  in  obaiiditu  eunidem  pluviam  deti- 
ncbat,  quam  sibi  proposito  praedicari  nolcbat,  id 
est  incircumcisis  gentibus  rcvclari  cavebat. 

David  etiam  propheta  veridicus  in  spiritu  adven- 
tum  Cbristi  praevidens,  de  co  sic  est  locutus  :  Des- 
cendet  sicut  pluviain  tellus  (PsaL  Lxxi).  Cum  enim 
Cbristum,  sicut  pluvia  in  vellus  dicit  descendere, 
supradictae  Gedeonis  bisloriae  videtur  concordare. 
Concordant  sibi  prxcoiies  veritatis,  et  couvincunt 
filios  incredulitatis.  Descendel^  inquit,  sicut  pluvia 
in  vellus,  Spiritu  sancto  illuroinatus  Propbela  de- 
scribit  qualiler  Dominus  pro  restauralione  nostra 
de  sinu  Patrisin  uterum  Virginis  matris  descendit; 
qitia,  sicut  plavia  sine  slrepitu,  et  sine  sensu  in 
▼ellus  descendil,  et  ipsum  vellus  non  corrumpit ; 
ila  Verbum  Patris  in  uterum  Virginis  sine  sensu 
carnali ,  et  sine  corrtiptione  Virginis  desccndit ; 
quia  ipsa  ejus  mater  omnino  virum  nescivit.  Et 
sieut  stillicidia  stillantia  super  terram  (ibid.)^  ipsam 
terram  non  urunt,  sed  germinare  faciunt ;  ila  Dei 
Filius  de  coelo  descendens  bumanum  genus  non 
consumpsit,  sed  coelesti  doctriiia  suOicienter  irri- 


biijusmodi  apcrte :  Ecce,  inquit,  servus  meuSf  sus-- 
cipiam  eum,,,  complacuit  sibi  in  iUc  anima  mea 
(Isa,  XLii).  Cum  enim  Dei  Filium  secundum  bu- 
manitatero  servum  vocari  audis,  quicun^ue  es  infi* 
dclis,  in  hoc  non  scandalizeris.  Audi  beatum  Isi- 
dorum  veritatis  prseconem  verissimum  (85) :  c  Filii 
Dei  perfecta  nativilas,  nec  esse  cocpit,  nec  desiit. 
Ne  praeterlla  ergo  sit,  si  desiit ;  et  imperfecta,  si 
adhuc  fit  ;  sit  aeterna,  sit  perfecta,  quatenas  in  ea 
nativitate  aetemitas  et  perfectio  habeatiir.  Duas 
ergo  in  Cbristo  confitemur  nativitates  :  unam  vi* 
delicet,  qua  eum  Deus  Patcr  ante  omnia  saecula  ex 
se  ipso  genuit ;  alleram  vcro,  qua  eum  Virgo  Maria 
in  fine  temporum  peperit.  Ex  utero  igitur  Virginis 
minor  dicitur  Patre  Cbristus,  videlicet  juxta  buma- 
nam  assumptionem,nonjuxtadivinitatein.  Christus 
ei  in  forma  servi  servus,  ei  in  forma  servi  non  ser- 
vus.  In  forma  quippe  servi,  Domini  servus;  et  in 
forma  scrvi,  omuium  Dominiis.  Chrislus  in  forroa. 
servi  propier  conceptionis  excellentiam  Dominus  cst 
omnium ;  quia  ctsi  carnem  suscepit,  non  tamen  et 
carnis  libidinosa  contagione,  sed  sola  sancii  Spiri- 
tus  operatione,  ct  viriutis  AUissimi  obumbratione 
Virgo  illuin  genuit  (Luc.  i). 

€  Mediator  Dci  atque  hominum  homo  Christus 
Jcsus  nequaquaro  alter  in  humanitate,  et  aller  in 


(S4)  Alt.  m.  quanao. 

P4TR0L.    CCVIIL 


(85)  Lib.  I  SenU,  ca]^  14. 


75  8.  MARTINI 

Deiiaie  esC :  «ed  in  utraque  natura  idem  unus  cst. 
Nec  purus  homo  conceptus  est,  nec  purus  homo 
ediius,  nec  postea  meritum,  ut  Deus  esset,  accepil ; 
sed  Deus  Verbum  manens  incommutabili  essentia, 
quse  illi  cum  Patre  et  Spiritu  est  coaetenia,  assum- 
psit  carnem  pro  salute  humana,  in  qua  et  impassi- 
bilis  pati,  et  immorlalis  mori,et  aeternus  anle  sae* 
cula  temporaliter  possit  occidi. 

€  Hedialor  Dei  et  hominum  homo  Christus  Jesus, 
quamvis  alius  sit  ex  Patrc,  alius  ex  Virgine;  non 
tamen  aliud  est  cx  Patre,  et  aliud  ex  Virgine ;  sed 
ipse  sclcrnus  ex  Patre,  ipse  teroporalis  cx  Matre ; 
ipse  qui  fecit,  ipse  qui  factus  est:  ipse  de  Palre 
sine  Matre,  ipsede  Malre  sine  Patre  ;  ipse  Condilo- 
ris  templum,  ipseConditor  lempli ;  ipse  actor  ope- 
ris,  ipse  opus  acloris.  Manens  unus  dc  utroque,  et 
in  utraque  natura;  nec  naturarum  copulalione  con- 
fusus,  nec  nalurarum  disiinclione  geminatus.  >  Di- 
cat  ergo  Deus  Paler  de  illo  :  Ecce  servus  meus^  sus- 
cipiam  euin  :  complacuit  sibi  in  illo  anima  mea. 

(86)  c  Nec  niirum  si  Dei  Filius  visibilibus  in  no- 
slra  carne  significalionibus  figuretur,  qui  usque  ad 
nostrarum  passionum  seu  carnis  contumelias  des- 
cendisse  cognoscitur.  Qui  dum  sit  Deo  Patri  cox- 
lernus  anle  saecula  Filius,  postquam  yenit  pleniludo 
temporis  (Galat,  iv),  propter  noslram  salulem  for- 
mam  servi  accepil  (Philip,  ii),  el  factus  est  horai- 
nis,  id  esl  Virgiuis  filius.  Inde  est  quod  quaedain  in 
Scripturis  secundum  formam  Dei,  qusedam  vero 
iecundum  forinam  dicuntur  scrvi.  Secundum  for- 
mam  enim  Dei  de  se  ipso  dicit  :  Ego  et  Paler  unum 
Mumui  [Joan,  x).  Secundum  formam  scrvi  ait  :  Pa- 
ter  major  me  est  (Joan,  xiv).  Sic  aulem  Dei  Filio 
conjunclaest  huraana  nalura,  utex  duabus  subsian- 
tiis  una  fieret  person.i.  >  Undc  el  nunc  dicilur  : 
Ecce  servus  meus^  id  cst  Filius  secundum  humanita- 
tem;  suscipiam  eum,  in  die  vidclicet  ascensionis; 
eleclus  meuSf  ex  millibus  scilicet,  ad  redemptionem 
mundi.  Revera  Dei  Filius  ex  omni  humani  generis 
massa  est  elcclus,  quem  Deus  Pater  ad  liberationem 
nostram  miltere  esl  dignatus.  Sequitur  :  Compla^ 
euit  sibi  in  illo  anima  mea,  lluic  simile  est,  quod 
super  eumdem  Filium  Dei  vox  paterna  sonuil,  cuin 
In  Jordane  baplismum  accepit.  Tu  es,  iiiquil,  Filius 
meus  dileclust  inte  complacuit  mihi  (Marc,  i).  Recte 
ergodicilur:  Complacuit  sibi  in  illo  anima  mea; 
quia  ipse  Dci  virtus  est,  et  Dci  sapicntia.  Undc  et 
Isaias  non  tam  propheta  vocandus  est  quain  evan- 
gelista,  qui  lam  aperle  fulura  Christi  pra*dixit  sa- 
cramenr.a. 

Notandum,  quia  aposloU  vermis  Jacob,  Israel,  et 
semen  Abrali.ne  appellantur,  quibus  posiea  quasi 
servis  et  hominibus  dicitur  :  Noli  timere,  serve 
meus  Jacobt  «w  termis  Jacob  (Isa,  xli),  etc. 
Chrislus  autem  non  Jacob  vel  Israel,  sed  servus  di- 
citur,  q4iia  in  forma  servi  Deo  Patri  obediens  fuisse 
probatur.  Unde  est  illud  :  Pater^  non  mea  voluntaSf 


LEGIONENSIS  76 

A  sed  tua  fiat  (£ttc.xxii).  Iterum  subjungit,  dicens :  Ded\ 
spiritum  meum  super  eum  (Isa,  xlii),  scilicct  incon- 
ceptione,  sicut  archangelus  praedixit  semper  virgiui 
Mariae  :  Spiritus  sanctus  superveniet  in  (e,  et  virtus 
AUissimi  obumbrabit  libi  (Luc,  i).  Hoc  et  in  bap- 
tismo  clariiit,  cum  Spirilus  in  specie  colambae  su- 
per  ipsum  requievit  (Matth.  iii).  Rursum  de  eo  di- 
cit :  Judicium  gentibus  profert  (Isq.  XLii).  Exca*ca: 
tis  pro  culpa  pcrfidiac  Juda^is,  Dei  Filius  judicium 
gentibus,  qu?e  crediderunt,  protulii ;  quia  eis  nova 
pra^cepta,  qu»  ante  nesciebanl,  per  apostolos  ser  - 
vare  prjecepit.  Non  clamabit,  inquit ,  qiiia,  sicut 
ovis,  mitis  et  mansuetus  ad  occisionem  erat  ducen- 
dus  (Isa.  Liii).  Neque  aceipiet  personam,  videlicct 
in  judicio ;    neque  audielur  foris  vox  ejus,  subaiidis, 

^  a  Judaea ;  quamvis  in  confinio  Tyri,  et  Sidonis,  et 
Caesareae  Philippi  fuerit,  eas  tainen  non  iniravit. 
Servus  igilur,  sed  ex  susceptione  (87)  hoininis  Chri- 
stus,  qui  quoniam  prius  ad  Judaeos  venicns ,  non 
est  receptus;  judicium,  scilicct  evangclica  proe- 
cepta,  protulit  genlibus.  Quale  judicium,  nisi  ut  ex 
fide  juslificarentur  populi  credentiuni  ?  Cujus  vox 
non  audietur  foris,  in  bacresibus  scilicet  et  Judafis 
extra  Dei  Ecclcsiam  positis.  Sequilur  :  Calaufigyn 
quassatum  non  conteret;  quia  miscricors  esl  pecca- 
toribus,  eosquead  seconvcrtct.  Calamum  quassaium 
nonconleret;  Scribas  videlicel  el  Pharisaens  exlra 
nitidos,  iiitus  vacuos ;  qui  idola  noii  colebant,  unde 
nitcbant ;  sed   fidcni    non   hal)ebant,  unde   vacui 

^  eranl.  IIos  ergo  Dei  Filius  in  adventu  suo  non  con- 
trivit,  sed  misericorditer  ad  pcenitenliam  vocavit. 
Calamum  igitur  secundum  islos  regnum  Judaeorura 
dicit  quassalum ;  quia  jam  alienigena,  Ilerodes  vi- 
delicet,  oblinebat  principatum.  Linum  fumigaus  non 
exstinguet,  sacerdotium  scilicet  jain  pene  exslin* 
ctum  :  de  lino  enim  sacerdotale  fit  vcslimentuin. 
Ilerum  dicit  :  In  veritate  edueet  judicium ;  quia  non 
metuens  Scribas  ct  Pharisaeos,  unicuiqne  rcddet 
juxtaopus  suum  in  die,  qua  vencrit  jiidicare  saicu- 
lum  (Matth.  xvi).  Non  erit  tristis  neque  turbulentus ; 
quia  omni  tempore  conservabit  aequalitatem  vultus. 
Donec  ponam,  inquit,  in  terra  judicium^  id  est  in  ho- 
minibusterrenasectantibus  exanien  fulurum.  LnJe 
est  illud  :  Injudicium  ego  in  hunc  mundum  veni 

D  (Joan.  ix).  Sequitur  :  Et  legem  ejus  insula  exspe- 
ctabunt, 

Lex  Chrisli  ejus  est  Evangelium,  quod  tempore 
illo  exspcctabant  insuhc,  gentes  scilicet  tribulatio- 
nibus  undiquc  pen.uss».  Magna  quippe  anteadven- 
tum  Cliristi  tribulatio  insulas,  id  est  gentes  aflli- 
gcbal;  quando  caecitas  ignorantiae  earuni  mcntes 
occupabat,  et  antiquus  hostis  per  idolorum  cultu- 
raro  eas  possidcbat.  Sed  omnipotens  Deus,  clemens 
et  pius  nolens  perire  humanum  genus,  ab  ejiis 
oculis  tenebras  ignorantiae  expulit,  eique  paulatim 
prius  per  patriarchas,  deiiide  per  legem  et  prophe- 
tas,  conscquenter  vero  per  dilectissinium  Filium 


(S6)  Idero.,  ei  lib.  ni  Etymolog,^  cap.  3. 


(87)  Videas  notaiioiiem  ad  fol.  23. 


n 


SL:riMON£S.  -  SERM.  111,  IN  NATALE  DOMiNI. 


78 


tiinin  cognilionem  siii  aperuit  (88).  Ideo  Fgitiir  Dei  A  hxreditatem  oblinerent,  alioquin  exhaeredarentur. 


Filius  Toiuntate  Patris  in  liominem  Tcnit,  quia  per 
Mipsum  ab  liominiDus  cognosci  non  poluit.  Sed 
ande  nobis  consuluit,  inde  sibi  despcctionein  intulil; 
f«ia  innrmitatem,  quani  pro  nobis  suscepit,  bomo 
siipcrfcw  deapexit.  Ob  hoc  innrnia  ct  stulla  mundt 
elegit,  ut  forltoni  ei  sapientiora,  per  quae  non  co- 
gnoscebatnr,  conrunderel  (I  Cor,  i).  Sicut  cibum 
forteni  invalidus  infans  capere  maa  potest,  nisi  a 
malre  prius  edituin  \forle  esus]  in  lactissiiccum  ver- 
tatur,  ut  quo  in  cibo  non  potuit  uli,  sugendo  pote- 
tur  in  lacte  per  camem ;  ita  et  iios,  dum  essemus  in- 
firmi  ad  conspiciendam  Verbi  aeternitatem,  Tactiim 
est  ipsum  Verbum  caro,  ut  eniilriti  per  carnem, 
foriioresqiie  effecli,  cibum  solidum,  id  est  verum 


Ila  et  no$  cum  estemus  parmli,  cogniiione  Dci 
scilicet  etviribus,  $ub  elemenlU  mundi  hujus^  id  esl 
sublcge.quae  eslprima  inslitiitio  ad  fidem  et  juslitian'; 
quia  lex  non  cocleslia,  sed  terrenn  proniiltebat,  vel 
transitoria,  ut  mundus.  Eramu$,  inquit,  $erviente$^ 
tumterriti  mini8,tumblandiliis  capii.  Inelementis^ 
neomenias,  id  est  lunares  dies  et  Sabbatum  signiG- 
cat,  non  quod  in  elemcntis  spcrarent,  ut  pagani;  sed 
in  his  Deum  venerarenlur(89) . 

Neomenia  apud  nos  Kalendae  :  apud  Hebraeos  au- 
tem  (quia  secundum  lunarem  cursum  menses  sup- 
putanlur)etGraecem«ne[menic]  luna  appel1alur;inde 
neomenia,  id  est  nova  luna.  Erant  npud  Hebrseos 
ipsi  dies  Kalendarum  ex  legali  institutione  solemnes, 


Deum  cum  Patre  seinpiternum  contemplniido,  ut  "  dequibusinPsallerio  dicilur^ticctnafetniV^omfmii 


angeli  satieinur.  Sicut  sapiens  ergo  ac  pius  pnler 
Ii!ii  sui  vilia  ab  infnnlia  resecans,  mores  in  melius 
componens  paulatim  iver  xtalum  momenta  nutrit, 
atque  ad  perfecliora  provehit ;  ila  omnipotens  Dcus 
buniani  generis  iniquilates  castigans,  morcs  in- 
stmens,  tenebras  illustrans,  paulatim  ad  suae  divi- 
nitatis  cogniiionem  illud  perduxit.  eiqiie  suae  volun- 
tatis  secreta  nperuit. 

Quod  benePauIus,  ut  prudens  et  sapiensvir,  sub 
fignra  parvuli,  cujuslibet  hominis  filii  ostendit,  ubi 
ait  :  Quanto  tempore  ha:re$  parvulus  esl,  nihil  differt 
a  serro,  cum  $it  dominus  omniuni  (Galat.  iv),  etc.  Ac 
si  dicerel :  Quanlo  tempore  hcsres  parvulus  e$t,  aetate 
scilicet  et  scicnlia,  nihil  differt  a  $erv0y  id  est  iiul-  . 
lam  habet  potestatem ;  cum  sit^  id  cst  qunmvis  fu- 
turus  sit  dominus  omnium ;  $ed$ub  tutoribu$  et  actO' 
ribu$  es/,  qui  contra  hostes  eum  defendnnt,  quique 
pro  eo  causas  agnnt ;  moribus  inslrunnt ;  u$que  ad 
prwfinitum  tempu$  a  Patre^  id  est  determinatiim,  in 
quo  libertas  sui  et  suorum  datur  sibi  :  postquam 
enim  adultus  fuerit,  libertatem  sui  et  suorum  hnbet, 
alioquin  jure  cxhaerednretur. 

Lex  fuit  paedagogus.  quia  timore  compressit,  et 
praeccptis  Dei  scrvire  coegit.  Fuit  tutor  et  actor  Ju- 
daeis,  quos  Dcus  hxredcs  instituit,  dum  parvuli, 
cognitione  Dei,  et  viribus  peccato  resistendi.  Quo 
lempore  legalibus  poenis  mali  territi,  promissioni- 
bus  incilati,  nec  sui  dominabantur,  scd  vitia,  nec 


Iii6a,  in  insigni  die  $olemnitatis  veslra  {P$aLLX\x). 

Sequitur:  At  ubi  venit  plenitudo  tempori$,  id  esl 
postquam  lempus  prsecedens  completum  est;  vel 
quia  plenc  in  eo  dona  Spiritus  sancli  dantur.  Scicbal 
Dei  Filius  quando  venire  deberet,  vel  eliam  pali  el 
caetera  :  non  est  enim  hora  ejus  vel  nostra ,  nisi 
voluntas  ejus ;  ante  tamen  longa  serie  praeconum 
prxmittenda  erant  et  praenuntinndn  tanti  adventus 
teslimonia,  Sequitur  :  Misit  Deu$  Filium  $uum,  v!- 
sibilem  hominibus  ;  faclum  ex  muUere,  qui  erat  in 
sua  divinitate  increatus.  Usus  Hebraex  locutionls 
mulieres  dicit,  feminas  non  corruptns.  Factum  ^ 
inquit,  $ub  lege^  id  est  sub  onere  legis,  sicut  sub 
,  aliis  pocnis;  non  ut  ab  ea  expiaretur,  sedut  ab  ea 
liberarel  eos,  sicut  a  poenis,  et  ut  eo$  rediweret. 
qui  $ub  lege  erant  pressi  et  rei.  Et  ul  adoptionem 
filiorum  reciperemu$,  id  est  bona  quae  per  graliam 
dantur,  per  quae  sumus  fiiii.  Sicutnostram  naturam 
participat,  ita  nos  ad  suam  adoplat. 

Factum^  ait,  $ub  lege^  ut  circumcisus  appareat , 
quasi  Abrahae  filius,  cui  promissus  fuerat ;  in  qiio 
impleta  est  promissio,  et  ideo  signuni  circumcisio- 
nis  jam  cessat  (Rom.  iv).  Credidit  cniin  Abraham, 
se  habere  filium,  in  quo  benedicerentur  omncs  gcn- 
tes  (Gen.xxu):  quodjam  factum  esse  credimus,  nec 
omnino  dubitamus. 

Revera  Jesus  Christus  Dei  et  homiuis  est  Filiiis, 
qui  ab  initio  mundi  patribus,  patriarchis  videlicel 


snonim,  id  est  haereditatis,  cum  horum  essent  do*.D  et  prophetis,  fuit  promissus ;  nobis  vero  in  fine  lem- 


mini  a  Deo  instituti.  His  fuit  lex  tntoris  loco, 
dum  contra  malignoruro  spirituum  impugnntiones 
el  gentilium  persunsiones,  qui  ad  idololatriam  tra- 
berent  illos,  defendebat  admonendo,  increpando, 
aliquando  puniendo  (//  7tm.  iv) ;  aeterna  bona  illis 
consenravU,  quando  ex  illis  multos  Christiis  libera- 
Til  ab  inferno.  Fuit  et  actor,  quia  causam  eorum 
apod  Deuro  egii,  dum  per  sacrificia  ei  expiationes 
Denm  eis  placavit,  ei  hoc  usque  ad  teinpus  praefi* 
nilam,  id  est  usque  ad  advenlum  Christi ;  in  qno 
eonstiluit  Deos,  ut  perfecti  et   liberi  fierenl,   et 

(89  Isidor,  lib.  i  Sent.e.,  14. 

(89|  Isid.,  lib.  vi  Ethpm,,  cap.  18. 

(90)  Hlnc  usqne  ad  tniiium  $ump$it^  inclusive, 


porum  a  Dco  Patre  donatus;  de  cujus  aeternitate  ail 
Joaiines  evangelisia  in  Apocalypsi  sua,  cum  de  illo 
septem  Ecclesiis  loquereuir,  quae  sunl  in  Asia  : 
Cratia^  inquit,  vobi$  et  pax  abeo,  qui  e$t,  et  qui  erat^ 
et  qui  venturu$  e$t  (Apoc.  i).  Gratia  dicilur  gratis 
dnta,  non  mercesreddita,  sed  venia  collnta.  Cratia^ 
inqiiit,  vobi$,  elc.  Ut  (90)  eniin  nomen  suum  Scri- 
ptiirap.  tiliilo  ostendit  ubi  ait :  loannet  $epiem  Ee- 
cle$ii$,  qua$UHt  in  A$ia;  ita  inverborum  siaiilitu- 
d*ne  se  esse  Joannem  manifestissime  declaravit,ciim 
dixi^:  Qat  e$t,etqui  erat^  et  qui  venturu$e$t.  Dicatbr 

eadem  fere  reperies  io  expositione  Apocalypis 
beati  Liebanensis  edila  a  Henrico  Florez ,  pag.  Zf) 
ef  seqq. 


10  S.  MARTLNl 

crgo  :  Cratia  vobis  et  pax  ab  eo,  qui  ettf  et  qui  erat, 
cl  qui  venturus  est,  Dcus  Paler  dedil  Christo,  Gbri- 
sius  Joanni,  Joannes  autem  prlncipaliler  septcm 
Ecclesiis,  illis  videlicet  quarum  magister  erat  con- 
stitutus. 

Per  septem  Ecclesias  unam  catholicam  iiiteHigi- 
rous  Ecclesiam,  id  est  universalem  septiformi  Spi- 
ritu  plenam.  Cratia  vobis  et  pax,  id  est  remissio  pcc- 
catorum,  et  quies  ;  ab  eo,  qui  est,  scilicet  a  Ghristo 
olim  corruptibilis  (91),  jam  vero  glorificatus  et  im- 
mutabilis ;  tfi  ^ut  €ra(,  xternaliter,  quamvis  natus 
ex  tempore;  e<  qui  venturus  est  lalis,etsi  modo  (92) 
talis  non  apparet  :  in  Deo  enim  semper  esse  cst ; 
undc  et  ad  Moysem  dicitur  :  Ego  sum  qui  sum  {Exod, 
iii).  Et  ipse  Joannes  apostolus  in  Evangelio  ait  :  In 
principio  erat  Yerbum,  et  Yerbum  erat  apud  Deumy 
et  Deus  erat  Verbum,  Hoc  erat  in  principio  apud 
Deum  {Joan,  i).  In  hoc  quoddicit,tn  principio  erat  Ver» 
^tim,signincat  illudexcessisseomneprincipium  (93). 
Declarat  eliam  illud  non  habcre  principium, 
quia  erat  apud  Deum ;  iiec  recipere  finem,  quia  Deus 
erat  V^r^um ;  manere  semper,  quiahoc  erat  in  prin» 
xipio  apud  Deum;  eumdemque  hic  venturum  dicit, 
tinde  nunquani  recessit.  Ipse  namquc  ait :  Coelum  et 
ierramego  impUo  {Jer.\x\i\).  llerum  dicit :  Gt/rum 
xceli  circuivi  sola  (Eccli.  xxiv).  Rursus  de  ejus  Spi- 
ritu  dicitur :  Sptri/us  JJomini  replevit  orbem  terrarum 
(Sap.  i).  Hinc  est  quod  alibi  dicit  :  Coelum  mihi 
tedes  est,  terra  autem  scabellum  pedum  meorum  {Jsa. 
4.XVI ;  Art.  vii).  Rursumque  de  eo  scriptum  est  : 
Ccslum  metitur  palmo.el  terram  concludit  pugilto  (Isa, 
xl).  Sedesquippe,cui  Deuspraesidet  inleriusct  exte- 
rius  manet.  Goelum  palmo  mettens,  et  terram  pugillo 
concludens,  ostenditur,  qiiod  ipse  sit  circumquaque 
cunctis  rebus  quas  creavit,  exterior  :  id  namque 
quod  interius  concluditur,  a  concludcnle  exlerius 
conlinetur.  Per  sedeni  ergo  cui  praesidet,  esse  in- 
terius  supraque  ostenditur;  pugillo,  quocontinet, 
exterius  subterqiie  signatur.  Quia  cnim  ipse  mnnet 
intra  omnin,  extra  omnia,  super  omnia,  infra  omnia; 
et  superioresiperpotentiam,  et  inferiorper  susten- 
tationem;  etexterior  per  magnitudincm,  etinterior 
per  subtilitatem;  sursum  regens,  deorsura  continens, 
extfa  circumdans,  interius  penetrans;  nec  aliaparte 
supcrior,  alia  inferior,  aut  alia  parte  exterior,  atque 
alia  manet  iuterior ;  sed  unus  idemque  lotus  ubique 
praaidendosustinens,sustinendopraesidens;circum- 
dando  penetrnns,  penetrando  circumdans;  unde  su- 
pcrius  praesidens,  inde  inferius  sustinens ,  et  unde 
exterius  ambiens,  indeinteriusreplens ;  sine  inquic« 
tudine  superius  regens,  sine  labore  inferius  susti- 
nens;  interius  sine  extenuatione  penetrans,  jcxtc- 
rius  sine  extensione  circumdans  Estitaque  inferior 
et  superior  sine  loco ;  est  amplus  sine  latitudine, 
est  subtilis  sine  extenuatione,  Ubi  ergo  dicitur  ve- 
nire,  qui  dum  per  molem  corporis  in  dextera  Patris 

^(9i)  Forsan,  corruptibili  ^  jam  vero  glorificato  et 
InmutabHi  f  na*m  bic  minus  recte  positus  apparet 
casus  Bominativi ,  qui  apud  Glossam  congruens  cst. 


LEGI0NE.NS1S  83 

A  est;  per  incircumscriptam  substantinm,  qua  ct:m 
Patrc  est,  ubique  est;  et  juxta  liaec  omnia,  quae  su- 
pra  dicta  sunt,  cum  Palre  et  Spiritu  sanclo  nusquain 
deest?  In  quo  crgo  dicilurvenire?In  hoc  videlicct, 
in  quo  formam  servi  accepit,  et  scnietipsum  exina- 
iiivit  (Philip.  li).  Exinanire  ejusest,  ab  invisibili- 
tatis  suae  divinilate  visibilem  se  hominem  demon- 
sirare.  Bene  ergo  dicit  :  Qui  est,  et  qui  erat^  et  qui 
venturus  est;  quia  permanet  eterat;  quia  cum  Pa- 
trc  omnia  fecit,  non  de  Yirgine  initium  sumpsit. 

Haec  est  igitur,  dilectissimi,  fidcs  nostra,  ut  cre* 
damus  Dei  Filium  ante  oninia  saecula  a  Deo  Patre 
esse  genitum,  et  in  fine  temporum  de  Virgine  inalre 
sine  virili  scmine  pro  nostra  salute  natuin;  et  ut 
nos  a  tentatioiiibus  eripcret,  tentatum  ;  ct  ut  iiobis 
vesligia  illius  sequendi,  et  pro  ipsius  amore,  ac  fra- 
trum  salute  patiendi  exemplum  daret,  passum  :  et 
ut  carnem  nostram  crucilignmus  ciim  vitiis  et  con- 
cupiscentiis,  crucifixum;  et  ut  a  nobis  suavitatcm 
excludcret  arboris  vetilae,  felle  polatum;  et  ut  nos 
livore  sui  corporis  sanaret,  lancca  pcrforatum  ;  cl 
ut  peccata  noslra  inisericorditcr  portaret,  in  cruce 
morluum  ;  ct  ut  ex  lolo  moriamur  carne,  mundo, 
el  Deo  spiiitu  vivamus,  sepultum ;  et  ut  peccatis 
mortui,  justitia:  vivamus  (/  Pelr,i\), ct  quae  in  mundo 
sunt  despicientcs,  qu»  sursnm  in  coelo  sunt,  quae- 
ra:uus  (Coloss.  iii),  rcsiiscitalum ;  et  ut  nobis  coe- 
lestis  vitae  januam  apcrirel;  et  suam  ac  Patris  vi- 
sionem  percuniter  concedeiel,  in  Pairis  dextera 

Q  glorincatum  ;  et  nd  doctrinam  atque  consolationem 
nostram  Spirilum  sanctum  a  sn  ct  a  Patre  proce* 
dcnlem,  missum ;  indeque  in  fine  mundi,  ul  reddat 
unicuique  juxla  opera  sua  (Matth.  xvi),  ventu- 
rum. 

IliTic  cst  lides,  quam  patriarchae  ante  legem  vcrb's 
et  operibus  praesignaverunt.  Hanc  sub  lege  veridici 
prophet»  prxdixerunt.  Hniic  sancti  apostoli  per 
universum  munduin  praedicaverunt ;  eamqiie  verain 
asserentes,  usque  ad  proprii  efTusionem  sanguinis 
decertarunt.  Pro  hac  omnis  martyrum  exprcitus 
mullis  corpora  sua  cruciatibus  atque  innumcr.s 
mnrlyrii  gcneribus  tradiderunt.  Pro  hac  non  solum 
viri,  sed  elinm  feminae,  tencraeqiievirgines,  acpiieri 
sanguinem  suum  efTuderunt ;  eosque  fcrrum,  viii- 

^  cula,  ignes^  carceres  coclestis  regis  muniiuine  scp:os, 
vincere  non  potuerunt.  Hanc  praecoiies  veritatis, 
sancti  videlicet  confessores  VetusacNovum  Testa- 
mcntum  explanantes,  corda  hominum  vclut  nubes 
fulminibus  praedicationum  ferientcs,  et  pluvia  coe- 
lestis  doclrinae  irrigantes,  latissime  ampliaverunt. 
Per  hanc  sancti  apostoli,  eorumque  verbo  et  opere 
doctrinam  tenentes,  ac  religiosissime  conversaiio* 
nis  vestigia  sequentes,  mortuos  suscitaverunt,  le- 
prosos  mundaverunt,  caecos  illuminaverunt,  surdis 
auditum  reintcgraverunt,  mutis  officia  loqueiidi 
reslituerunt,  claudis  gressum  solidaverunt,  dxmo- 

(9S)  Iiiferius  legit,  mnndo. 
(951  Greg.,  lib.  ii  Moral.,  n.20. 


M 


SERMONES.  —  SEHM.  III,  IN  NATALE  DOMINI., 


ra 


■U  ib  obsessis  corporibus  expulerunt,  paralyticos  A  ctum,  ignorabat,  ei  a  Domino  angeius,  ne  quasi 


curaYerunt,  yariis  languoribus  infirroos  pristinae  sa- 
nitati  reddiderunt,  ignem  divinitus  exstinxerunt, 
flumina  sicco  Testigio  transierunt,  serpentium  ac 
bestianim  audaciam  represserunt,  venas  aquarum 
ex  abysso  orando  ad  ulilitatem  fidelium  produxe- 
runt ;  montem ,  sccundum  Domini  promissionem , 
de  loco  ad  locuni  alium  transtulerunt;  inimicos 
pacis,  partim  resislendo,  parlim  perferendo  supe* 
ravenint;  Deo  adjuvante,  omnia  ad  profectum 
sanct»  Ecclesiae  prospera  oltinuerunt,  et  ab  ea  pro 
viribus  adversa  expulerunt. 

Hsc  fides  in  anima  virtutes  nutrit,  ab  ea  vitia 
repelUt,  pacem  et  concordiam  gignit,  litesdissolvit, 
inimicos  ad  pacem  reducit,  in  bonis  operibus  per- 
sererantiam  tribuii;  mala  odit,bona  diligit,  caraalia 
abjicit,  spiritualibus  inhaerere  facit,  prospera  muadi 
contemnit,  adversa  pati  non  refugit,  transitoHa  vili- 
pendit,  aeterna  appetit,  adversus  eara  infernus  nou 
prsevalebit,  viam  usque  ad  coclum  dirigit,  honinem 
Deo  proximum  facit,  et  ad  angelorum  societalem 
perducit,  atque  ad  sui  Crealoris  visionem,  bona  ope- 
rando,  intromittit  :  impossibile  oranino  est,  Dco 
qnempiam  sine  fide  placere  (Hebr,  xi). 

Tamen,  dilectissimi,  nolo  tos  latcre,  hominem  vi- 
delicet  sola  fide  salvari  non  posse.  Novimus  enim 
aposlolum  Jacobum  hoc  idem  dixisse :  Sicul  corpus 
$ine  anima  mortuum  est,  ila  fide$  $ine  operibu$  mor^ 
tua  e$t  (Jac.  ii).  Nunquid  ergo  sola  fide  poterimus 


B 


infidelis  fructum  eleemosynarum  perdat,  mittilur ; 
et  ut  nuntius  ad  Petrum  dirigat,  sibique  euni  ac- 
cersiri  faciat,  atque  ab  co  verae  fidei  doctrinani 
percipiat,  jubetur  (Act,  ix).  Si  enim  bonum  opus 
ad  aeternam  salutera  sine  fide  sufiicerel,  Deus  ei 
angelum  suum  ad  accersiendum  Simoncm  nequa^ 
quam  mitteret,  qui  illi  sacramenia  incarnationis, 
nalivitalis,  passionis,  resurrectionis,  asceusioniSr 
nec  non  et  sancti  Spiritus  adventum  praedicaret; 
ipsumque,  et  omnes  Dei  verbum  audientes  in  no- 
mine  sanctae  Trinilatis  baptizaret.  Dum  ergo  illi 
Deus  angelum  suum  misit,  ab  errore  iiluro  infideli- 
taiis  misericorditer  liberavit ;  ct  ne  bona  sua  in  te- 
nebris  ignorantiae,  sed  in  luce  fidei  ageret,  ostendit. 
Sicut  ergo  supra  dicium  est,  nec  bonum  opus  sine 
fidei  luce,  nec  fides  sine  boni  operis  aclione  potcsl 
homineni  ad  coileste  rcgniim  perducere.  Certum  est 
igitur  ad  aeterna  illum  gaudia  pertinere,  qui  bona, 
quae  potcst,  operatur  cum  reeta  fide. 

Vos  itaque  nioneo,  fratrcs  charissimi,  non  ut  Sn- 
fideles,  sed  ut  vere  fideles  Chrisli,  ut,  dum  lucem 
habetis,  bona  non  negligatis  operari  (Joan,  xii).  In 
uniuscujusque  vestrum  menle  sil  fides  recta,  et  in 
opere  justitia.  Conscrvclur  munditia  in  corde,  veri- 
tas  in  ore,  et  discretio  in  operatione.  Dei  Filium 
ante  tinnia  saecula  ineiTabililcr  a  Deo  Patre  genitum 
credile,  et  amore  illius  bonis  operibus  insistite. 
EMmdem  eliam  et  iii   fine  temporum  de  Virgine 


salvari,  aut  aeterna  gaudia  proniereri?  Nunquid,  /^  matrenatum  esse  ne  dubitetis ;  et  ad  tanti  corrobo* 


quia  Jesum  Cbristum  Dei  et  hominis  filium  credi 
rous,  nisi  bona  opera  fidei  conjunxeriinus,ad  aelernae 
beatitudinis  praemia  pervenire  poterimus?  Nequa- 
quan».  Sic  eniin  in  Evangelio,  Dorainum  dixisse  legi- 
nus :  ffon  omni$  qui  dicit  mi/it,  Domine^  Domine^ 
inlrabil  in  regnum  caslorum^  $ed  qui  facit  volunta^ 
tem  Patri$  mei^  quiincoelis  est  (Ifaa/i.  vii),  etc.  Non 
dicit  illum  taiitum,  qui  verbis  confitetur  Dei  Filium 
Tenisse  in  carne  (/  Joan,  iv),  regnum  coelorum  in« 
trare,  sed  qui  bona  operando  voluntatcm  Patris  pro- 
batur  implere. 

Volo  itenim,  charissimi,  vos  scire  quia  bonum 
opus  sine  fide  ad  cceluni  non  polest  hominem  per- 
ducere.  Quamvis  quisque  bonis  operibiis  insistat, 


randam  mysterii  fidem,  in  ejus  serviiio  moribus 
perseverate  dignis.  Spiritum  vero  sanctum  Patri  et 
Filio  coaeternum  et  consubstantialem  esse,  ab  eis- 
que  xlernaliler  procedere,  atque  omnium  in  eo  re— 
missionem  peccatorum  constare,  toto  mentis  affe- 
ctu  credite,  et  devotis  publice  praeconiis  asserite. 

Igitur,  dilectissimi ,  omnipolenti  Deo  actioues 
gratiarum  siiie  interniissione  persolvite,  et  tanta 
tamque  immensa  Dei  beneficia  oblivioni  tradere 
nolile.  Desideria  cordis  veslri  ad  coelestem  patriam 
indesinenter  erigite ;  ipsumque  Dei  et  hominls  Fi- 
lium  in  dexteram  Pilris  regnantem  oculis  purai 
mentis  conspicite ;  et  ut  post  mortem  ad  ipsum  pos  • 
sitis   pervenire,  ejusque   faciem  perenniter  curo 


tamen  si  illum  vera  fides  non  confirmat,  charitas,  D  sanclis  omnibus  videre,  impraetermisse  lacryinas 
qiiae  omnes  coUigit  fideles  et  consoci.at,  in  membris      fundite,  ipso  praestanle  qui  cum  eodem  Deo  Patro 
Ecclesiae  eum  non  compulat.  Unde  et  Cornelio  cen«     et  Spiritu  sancto,  in  Trinitate  perfecta  vivit  et  re- 
turioni,  qiii  multas  eleemosynas  faciebat,  et  verum      gnat  Deus  per  omnia  saecula  saeculorum.  Am^oi. 
Deuro,  Patrem  scilicet,  et  Filium,  et  Spirilum  san- 


ss 


8.  MARTINI  LEGIONEiNSIS 


l\ 


SERMO  QUARTUS 


IN  NATALE  DOMINI  II. 


§  I.  —  Cum  cmteri  evangeVntas  temporalem  Clirisli  A  gnovil,  ac  nobis  cognoscendani  scriben^o  tradiditf 


generationem  declarent,  insinuat^  quomodo  Joan- 
ne$  evangelista  potentiam  divinitalis^  per  quam 
omnia  facta  itfnf,  cognovit^  et  ad  eam  cognoscen* 
dam  tradidit  nobis  consilium.  Exponit  Joannis 
Evangetium^  declarans  quonam  modo  Joannes 
evangelista  nobis  dicat  de  Christo^  ante  Virginis 
partum  quis  erat,  qualis  eraty  et  quando  eratj  et 
quid  agehal,  et  ubi  venit,  et  qualiter  ver^it,  et  qua 
caiua  veneritf  Etenim  deseendit^  ut  sibi  fratres 
acquireret,  eum  rccipiendo,  nec  dubitare  quis  debet 
se  filium  Dei  fieri  posse,  cum  Verbum  caro  factum 
est  {Joan.  i) :  suq  enim  nativitate  collyrium  fecil^ 
quo  lergentes  cordis  oculos,  eum  videre  possimus  : 
elsi  gratia  accepit  Verbum  incarnatum,  incarna» 
tiunis  cttusa  voluntaria  fuil :  ex  charitate  angelum 
ef  hominem  fecit,  PeccrJ.um  juslificationem  no- 
stram  impediebat^  quod  fuit  primi  parentis  inobe- 
dientia ;  ide^   debet  homo   aciem   mentis  erigere 


diccns  :  In  principio  erat  Verbum  (Joan.),  elc. 
Verbum  subslanliale  inlclligiiur,  quod  in  ipso  lio* 
niine  Clirislo  manet  inlus  ;  quotl  de  sono  vocis  in- 
telligitur,  non  ipse  sonus  qui  transil.  Refer  animum, 
0  homts  ad  illud  Yerbum  quod  habes  in  corde  luo, 
tanquam  consilium  natum  in  mente  tua,  ut  mens 
tua  pariat  cousilium,  et  sil  consilium  quasi  proles 
mentis  luae,  quasi  filius  cordis  tui.  Prius  enim  cor 
generat  consilium,  ut  aliquam  fabricani  conslruas  : 
jam  natum  est  consilium,  et  opus  nonduin  est 
Gomplelum,  vides  tu  quod  facttirus  sis,  ct  alius  non 
miratur ,  nisi  cum  feceris  opus  tllud  :  atlendunt 
homines  fabricam  luain,  et  miranliir  consiliun)  (a- 
bricantis,  stupent  quod  vidcnt,  et  amant  qiiod  non 


J:K:;!?;rt//,r/'"u^^^^^^  S-"^-»-  »«'«-  fabnca.audaiurcoasi- 


Creatorem  cognoscere  debet  cum  infirmitatis  reme 
diis ,  quVus  nativitas  spiritualis  Christiani  non 
nimis  nativitati  Christi  dissimilis.  Explicat  sancti' 
ficationem  matris^ut  versutus  confutetur  hiereticus: 
et  sic  Deus  homo  faetus^  ut  per  id  quod  habet  si- 
mile,  conciliaret,  et  per  id  quod  cum  Patre  wquale 
sublimaret.  Oua*rit  primo :  Quare  Filius  et  non 
Paier^  nec  Spiritus  sanctus  est  incarnatus  ?  et  an 
totam  naturam  assumpsit  cnm  suis  proprietatibus  ? 
Secnndo^  an  prius  animam  quam  corpus  assumpsit  ? 
et  an  prius  concepta  quam  assumpta?  et  utrum 
laro  priutquam  conciperetur^  obligata  fuit  peccato, 
et  sic  assumpta  a  Verbo?  Tertio^  quomodo  Levi 
decimatus  in  Abrahanif  et  non  Christus?  Quarto, 
unde  Incarnatio  Spiritui  sanctoattribuitur?Quinto, 
cum  nos  Salvatorem  natum  profitemur^  cur  Aposto* 
Ins  eum  factum  dicat  ?  Sexto,  cum  sit  Dei  el  homl 


lium  bumanuro,  vis  videre  quale  consilium  Dei  est 
Dominus  Jesus  Christus,  id  est  Verbum  Dci?  Ad- 
verte  fabricam  mundi ;  vide  qux  sunt  facta  per  Yer- 
bum,  et  tunc  scies  quale  sit  Yerbum.  Ncc  sola  fa- 
brica  mundi  facta  est  pcr  Yerbum,  sed  etiain  invist- 
bilia.  Quamvis  auteni  mulabilia  per  Verbum  facta 
sunt,  ipsum  tamen  Yerbum  iminutalile  cst.  Unde 
ail  evangelista  :  In  principio  erat  Verbum  (Joan,  i)» 
Id  ipsuni  est;  eodeui  modo  semper  est. 

Principium  dicitur  De«s  Pater,  quia  ex  iUo  omnia 
ut  essent,  principium  acceperunt.  Verbum  quippo 
duplicem  habet  signincationem  :  aliquando  enim, 
tcm|)oraIes  rootus,  secundum  analogiam  aliorum 


tiis  Filius,  an  bis  genitus  dici  debel?  Septimo,  an  q  verborum,  declarat;  aliquando  substaniiam  unius- 


CLrisli  caro  et  anima  eadem  cum  Verbo  deoeant 
adorari  adoraiione  ?  Octavo,  si  Christus  secundum 
quod  homo,  sii  Filius  Dei  adoptivus?  1'ltimo,  an 
Cfirisius,  secundum  hominis  italttram,  sapientia  et 
gratia  potuit  proficere  ? 

Reatus  Joannes  apostolus  et  evangelista,  qui  sin- 
gulare  castitalis  privilegium  meruit,  caeteris  evaii- 
gelistis  divinitatem  Filii  Dei  altius  intellexU,  et  ad 
totius  Ecclesiae  erudititmem  evidentius  arcana  pa- 
tefecit.  Neque  eniin  frtistra  in  cocna  supra  ejusdem 
Dei  ei  Virt^iiiis  Filii  pectus  reciibuisse  perhibetur 
(Joan,  ixi);  sed  per  hoc  typice  docetur,  quia  coele- 
siis  haiistuin  sapienti»  caeteyis  eicellentiiis  de  san- 
ctisi^imo  ejiisdem  prciorls  fonle  potaverit.  Unde  et 
merito  in  rigiira  quatuor  aniinalium  aquilse  volanti 


cujusque  rei,  de  qua  pnedicatur,  sine  ullo  tcmpo* 
rali  motu  designat,  ideo  etiam  substantivum  vncatiir. 
Tale  esl  quod  dicitur :  In  principio  erat  Verbum. 
Quasi  dicerct :  In  palre  siibsistil  Filius  :  non  enim 
pro  tempore,  sed  pro  substantia  ponitur,  erat.  Dicai 
itaque  apertius  b:atus  Joannes  evangelista  de  Chri- 
£to  ante  partum  Virginis  quis  erat,  rt  qualis  erat» 
et  quando  erat,  et  quid  agebat,  et  ubi  venit,  et  qua- 
liter  venit,  et  qua  causa  venerit. 

In  prittcipio,  inqtiit,  erat  Verbum.  Filius  Yerbuiii 
vocatur,  quia  per  eum  Dcus  Pater  mundo  iunotuit, 
vel  quia  ipsum  dicendo,  id  cst  generando,  Paler 
omnia  creavit ;  ipse  enim  est  dictio  et  Vcrbum,  et 
sei  roo  Patris.  Paler  cst  principiuin,  cx  quo  oninia  ; 


'Soniparatur.  Cunclis  quippe  avibus,  ut  ait  Venera-  ^  Filius  principium,  pcr  quem  oinnia. 


bilis  Reda,  celsius  aqtiila  volare  consuevit;  cunctis 
•niuianlibus  clarius  solis  radlis  obtulum  defigii. 
Cxteri  ergo  evangelislx  lemporalem  Christi  ge- 
rieralionem  et  teniporalia  illius  facta  exponunt ; 
Joanncs  vero  diviuitatis  ejus  potentiam,  per  quain 
o:iinia  facta  sunt,  sublimius  mente  speculando  co- 


Alii  evangelisUe  Christum  naluin  dcscribunt  ex 
tempore  ;' Joaunes  autem  aflirmat  eum  in  principio 
fuisse,  id  est  in  Patre,  qui  erat  principium.  Non 
finilur  lempore,  nec  pracvcnilur  principio,  quia  non 
ftiit  Pater  ante  Filiuin.  Est  ergo  Pater  principium, 
non  dc  principio ;  Filius  auiem  priiicipium,  sed  d« 


85  SERMON^S.  —  SCRM. 

principio.  Yel,  Verbwm  erat  in  principiOf  oronium 
creaturarufD  sire  lemporum  :  quidquid  enim  crea- 
turarum  quodcunque  principium  habuit,  ut  e»se(, 
erat  tunc  per  Verbum  Dei,  per  quera  facta  sunt 
omnia.  Omnino  quater  ponit  substanliTum  Verbum, 
erai,  erat,  erat^  erat ;  ul  intelligeres  omnia  tempora 
praerenisse  coxternum  Deo  Patri  Filium.  Verbum 
diciiur,  vel  sonus,  qui  de  ore  loquentis  emittitur, 
et  auditur ;  Tel  ipse  intellectus,  qui  in  curde  au- 
dientis  per  auditum,  sonuro  generat,  cum  pro'fertur. 
Hsec  vox  (94),  Deus  Patris,  inlelligimus  quamdam 
substantiam  ineffabilem,  incommulabilem,  incogita- 
bilem,  qiiae  non  transU  cum  prolata  voce ;  boc  Ver- 
buni  estDeoPatri  coaeternum,et  ejusdem  essentiae. 
Et  ne  quts  dubitaret  Tilium  in  Palre  suslinerc,  ut 
nulia  diOereniia  credatur  inesse,  subjungit,  et 
Verbum  erat  apud  Deum,  Quasi  diceret :  Filius  sub- 
sistit  in  Patre  in  unitate  essenliae,  et  personali  di- 
scretione.  Alii  evangelistae  inter  homines  subito 
•ppaniisse  Dei  Filium  dicunt.  Joannes,  apud  Deum 
seniper  fuisse,  dicit.  Et  verbum  erat  apud  Deum,  id 
est  Filius  apud  Patrem.  Alii  verum  hominem  ;  Jo« 
annes  ipsum  verum  Dcum  affirmat,  dicens,  et  Deus 
erat  Verbum^  id  est  Filius  ipse  erat  Deus.  Alii  bo- 
minem  eum  apud  homines  temporaliter  conversa- 
tum  ;  Joannes  vero  in  principio  apud  Deum  maneiy 
tein  ostendit,  diceus  :  Hoc  erat  in  principio  apud 
M>€um.  Iia  apud  Patrem  erat  unum  cum  ipso  Patre, 
ttt  omne  principium  creaturarum  sua  essentia 
pneiret.  Alii  dicunt ,  qiiomodo  niiracula  fecit  in 
Biundo ;  iste  oninia  per  ipsum  facta  esse  lcstalur, 
ciim  ait :  Omnia  per  ipsum  facta  sunt,  et  sine  ipsb 
factum  est  nihilt  omnis  scilicet  creatura  visibiiis,  et 
invisibilis ;  et  sine  ipso  nihil  crealurarum  subsi- 
steniium  factum  est. 

Patet  ergo  qiiia  ipse  crealura  non  est,  per  quem 
oronis  creatura  facta  est,  et  sihe  quo  nihil  factum 
eti,  subaudis,  earum  rerum  quae  subsistunt :  malum 
enim  et  peccatum  et  idolum  per  ipsum  facla  non 
scnt,  quia  nihii  sont ;  nulla  enim  nalura  sua  sub* 
sislunl :  cuncta  quippe,  quac  pondus,  mensuram  et 
numerum  habere  possunt,  per  Verbum  facta  sunl ; 
omnis  forma,  omnis  compago,  oninis  concordia 
partlum,  Deus  omnia  fecil,  et  in  gradibus  colloca- 
Tit.  Et  curo  aliquis  audiat,  mutabilem  creaturam  per 
Filium  factam  non  credat,  volanlatem  ejus  essc 
mutabilem,  quasi  subilo  vellet  facere  aliquid,  quod 
ab  aetemo  non  fecerit. 

Iterum  subjiingit,  dicens :  Quod  factum  est^  in 
ipso  vita  erat,  Ac  si  diceret :  Quod  factum  est  in 
tempore  sive  vivum  sive  carens  vita,  in  spiriluali 
faciore  idem  semper  vivit  et  vixit.  Faber  faciens 
arcam,  primo  habet  in  arte  arcam,  deinde  tllam  fa- 
bricando  profert.  Polest  arca  putrescere,  et  iterum 
ex  illa  quae  est  in  artc,  aliam  fabricari.  Arca  in 
opere  non  est  vila ;  arca  in  arte  vila  est,  quia  vivit 
in  anima  artiOcis,  ubi  isla  sunt  antequam  profe- 

(9i)  Ita  mss, ;  sed  forte,  cum  profertur  haec  vox, 
Deus  PatriS)  inteiri{pmus,  etc. 


IV,  liN  NibTALE  DOMim.  8$ 

A  rantur  :  quod  factum  est^  translt ;  quod  in  saplontia 
est,  transire  non  potest.  Quod  si  aliquis  non  potesC 
capere,  qua  ratioue  omnia  quae  per  Verbuui  facla 
sunt,  uniformilcr  vixerunt  et  vivunt  in  arlifice  ;  a 
Christo  lactefaclo  per  carnem  nulriat  cor,  ut  ad 
solidum  cibum,  Id  est  ad  eumdem  Ghrislum  a 
Patre  ante  omnia  saecula  nalum  verum  Deum  per- 
veniat. 

Sequilur :  Fj  vita  erat  lux  hominum.  Illa  vita,  id 
est  illa  Dei  sapientia  ,  per  quam  facla  sunt  omnia, 
quae  in  nalura  suae  divinitaiis  super  omnia  erat  in- 
cognita,  per  assumptionem  naturae  in  qua  videri 
posset,  in  cognitioiie  angelicae  et  humansR  naluras 
descendit.  Ex  ipsa  ergo  vita  non  pecora,  sed  homi- 
nes  ad  imagiiiem  Dei  facti  illuminanlur ;  quia  ca- 

"  paces  rationis  si  mundi  sunt  a  vitiis,  possunt  com- 
prehendere  cognitionem  divinae  Sapientise.  Vila  au- 
tem  illa  lux  mentium  et  supra  mentes  est,  et  exce- 
dit  omnes  mentes  ;  scd  slulti  qui  propler  peccata 
tenebrs!  appollantur,  illam  lucem  quasi  absentem 
cogitant  esse ;  quia  non  percipii  homo  animalis,  qum 
sunt  Spirilus  Dei  {ICor,  ii).  Unde  et  subdil,  dicens : 
Et  lux  in  tenebris  lucet,  et  tenebrce  eam  non  com^ 
prehenderunt.  Sicut  caecus  in  sole  praesentem  habet 
solem,  sed  absens  est  ipse  soli,  sic  Christus  corda 
impiorum  hominum  manifeste  cognoscit,  licct  ipse 
ab  illis  ignorettir ;  quia  pcr  vitia  nb  humanae  con« 
ditionis  honore  recesserunt.  Gomparabiles  jumentis 
Insipienlibus  (PsaL  xlviii)  rectje  voluntatis  luca 
privantur.  Et  tamen  istis  divina  misericordia  con- 
suluit,  ut  possent  pervenire  ad  illam  veram  luceni ; 
et  (lerent  Olii  lucis,  qui  erant  fllii  tenebraruin;  quia 
qui  apparuit  ut  homo,  in  homine  latebat  secundum 
Deilatem.  Missus  fiiil  quidam  magnus  homo  a  Deo» 
cui  nomen  erat  Jcannes.  Ad  qiiid?  Ad  hoc  videlicet» 
ul  lestimonium  perhiberct  Filio  Dei  ct  Virginis 
Jesu  Ghrislo.  Isie  siquidem  bomo  recte  potcrat  lo- 
qui  de  Deo,  quia  erat  missus  a  Deo.  Homo  erat  non 
angelus,  ut  haeretici  vulunt.  De  Deo  crgo  loeuturus, 
a  Deo  praemittitur  homo,  ut  per  eju^  testimonium 
nuntiaretur  plusquam  homo.  Fuil,  inqiiit,  homo 
missus  a  Deo^  rui  nomen  erat  Joannes,  id  est  Dei 
gratia,  vel  in  quo  est  gratia,  qui  gratiam  novi  te- 
stamenti,  id  est  Christum  suo  leslimonio  prinuim 

0  mundo  innotuit.  Vel  Joannes  interprelatur  cui  do- 
natum  est ;  quia  per  gratiam  Dei  donatum  ost  el 
Regem  regum  non  solum  praecurrere,  sed  eliam 
baptizare 

Hic  missus  a  Deo  vcnit  per  libertatem  arbitrii 
in  tcslimonium,  ut  testimonium  perhiberet  de  lu« 
mine.  Joannes  testimonium  perbibuit  de  Ghristo, 
cum  ait  :  Ecce  Agnus  Deif  ecce  qui  tollit  peccala 

,  mundi  {Joan.  i).  Et  iterum  :  lUum  oportet  crescere^ 
me  autem  minui  {Joan.  iii).  Ideo  Joannes  perhibuit 
testimonium,  ut  omnes  crederent  per  ipsum  ;  qnia 
ipse  Joannes  non  erat  Deus,  sed  ut  pcr  ipsum,  id 
est  per  testimoniiim  ipsius  crederent  in  lucem, 

Deus  Patris,  etc.  Seu  potius  legi  oportet  :  Ilac  voce, 


«7 


6.  MARTINI  fcEGlONENSl 


8$ 


quam  nonduin  videre  noverant,  id  est  Christum,  A  homine  ftdunatt.  Totius  creatHrae  quinque  partila 


qui  de  seipso  ait:  Ego  $um  lux  mundi  (Joan,  viii). 
Magnus  iste  bomo,  qui  prior  mittitur,  et  testimo- 
nium  perhibuit.  Mirari  possumus  istum,  sed  tan- 
quam  montem  :  mons  autem  in  tenebrls  esl,  nisi 
vesliatur  luce ;  sed  mons  iste  ad  boc  crealus  est, 
ut  prior  radios  excipiat,  et  oculis  sanctis  lucem 
■unlict.  Unde  sequilur,  non  erat  iUe  lux;  sed  mis- 
ftus  est,  ut  testimonium  perhiberet  de  lumine,  Quare 
hoc  ?  tf  ^  omnes  videlicet  crederent  per  illum.  Sancti 
luxvocantur;  sed  magna  differcnlia  est  inter  lucem 
quae  illiiminat^  et  lucein  quse  illuininalur.  El  de 
quo  lumine  Joannes  testimonium  perbibet?  de  illo 
videlicct  de  quo  dicilur  :  Erat  lux  vera,  Erat  et  Jo- 
annes  lui,  sed  non  vera ;  quia,  nisi  illuminaretur, 


esl  divisio.  Aut  enim  est  tantum  corporea,  ut  lapis ; 
ant  vitalis ,  ut  herbae ;  aut  sensibilis ,  ut  pecora  ; 
aut  rationalisy  ut  honio ;  aut  intellectualis,  ut  an* 
gelus  :  et  haec  omnia  in  homine  sunt  congrcgata» 
el  omnem  mundunum ,  ut  dicunt ,  conficiunt  orna- 
mentum,  id  est  bominem.  Iste  mundus,  id  est  homo, 
suum  Creatorcm  non  co^novit ,  quia  tenebra:  lucem 
non  comprehenderunt,  Et  quia  erat  in  mundo ,  et 
tamen  mundus  non  cognovit,  venit  per  assumptio* 
nem  humanitatis  in  $ua  propria,  quse  per  ipsum 
facta  sunt ;  et  sui^  id  est  homines  ab  ipso  creati, 
eum  non  receperunt,  Venit,  ut  velsiccognoscerelur; 
sed  nec  sic  est  ab  homine  cognilus  :  quem  in  po- 
tentia  Deitntis  cuncta  creaiitem  et  regnantem  non 


tsnebrae  essent.  Christus  aulem  luxesl  illuminans,  B  cogiioverunl ;  ipsum  in  camis  innrmilale  miraculis 


lux  substantialis,  quae  in  omnibus  lucet  et  ad  omnia 
accedit ;  iiullis  sordibus  corrumpitur ;  nullis  tene* 
bris  obscuratur :  Joannes  vero  non  erat  lalis  lux, 
sed  erat  lucerna  ardens  et  lucens  (Joan.  y) :  ardens 
flde  et  dilectione,  lucens  verbo  ct  operatione.  Qua- 
lis  autem  erat  ista  lux,  et  quid  agebat,  et  ubi  erat? 
Erat  lux  vera^  quce  illuminat  omnem  hominem  ve- 
nientem  in  hunc  mundum,  Non  quod  omnes  illumi- 
nentur,  quia  multi  in  tcnebris  sunt ;  sed  quicunqiie 
iiliiminanlur,  per  banc  lucem  illiiminantur :  et  si 
•miicm  venientem  in  hunc  inundum  illuminat,  tunc 
ct  ipsum  Joannem  ipse  illuminabat  a  quo  demon- 
strari  volebat.  Omnem  hominem  illuminat,  sive  na- 
turaii  ingenio,  ut  gentium  philosophos ;  sive  sapien- 
tia  spiritali,ut  homines  Dei  notitiam  habenles.Sic-  ^ 


coruscantem  recipere  iioluerunt.  Yel  in  propria  ve- 
fii/,  id  est  in  gentem  Judanorum ,  quain  pne  cunctis 
gentibus  elegerat ,  et  suus  peculiaris  populus  eum 
non  recepit.  Ergo  supervacue  Cbristus  incarnatus 
esl?  Minime.  Unde  et  addidit  :  Quotquot  autem  re- 
ceperunt  eum,  dedit  eis  polestalem  (ilios  Dei  fieri, 
0  ineffabilis  pietas !  Unictis  ex  Patre  natus  esl,  et 
noluit  remanere  unus ;  sed  descendit  ut  acquireret 
sibi  fratres,  quibus  Patris  sui  rcgnuni  distribnerct. 
Qeus  ex  Deo  natus  est,  et  noluit  lanlum  Dci  Filiiis 
mancre;  sed  factus  est  filius  bominis,  ul  homincs 
in  Dci  filios  transferret,  et  gloriae  suae  colisercdes 
faceret ;  ut  quod  ipse  habebat  per  naturam,  ilii  ba- 
berent  per  gratiam. 
Sequitur  :    Quolquot  recepemnt  eum.   Son  est 


ut  enim  nemo  a  seipso  est,  ita  nemo  a  se  sapiens 
est ;  homo  conditiis  in  magna  claritaie,  recedendo 
a  Deo  obtenebratus  est :  oporlet  ergo,  ut  omnes  in 
nundo  nati,  oinnes  tenebrosi  ad  hanc  veram  lucem, 
qiiae  Christus  est,  accedant  ipsamque  aspiciant ;  vel 
si  non  sunt  idonei  ut  ipsam  vidcanl,  in  Joanne  jam 
illustrato  aciem  flgant,.et  per  ipsum  ad  Chrislum 
veniant.  Cujus  naluram  ulramque,  et  divinara  sci- 
licel,  qua  semper  ubique  totus  maiiet,  et  humanam 
qua  tempore  natus,  loco  inclusus  apparuit,  conse- 
qucnter  evangelisla  describit,  dicens :  In  mundo 
trat,  Quid  ergo?  si  huc  venit,  ubi  erat?  ubique 
crat  per  divinitalem ,  huc  venit  per  carnem  ;  in 
mundo  eral  per  hiimanitatem,  qiiem  fecerat  pcr  di- 
vinitatem.  Vel  aliter  :  In  mundo,  id  est  in  univer- 
sali  creatura  subsistebal ;  quia  non  extrinsecus  est 
ad  illud  quod  facit,  sed  infusus  mundo  praesentia 
majestatis,  facit  quud  facit.  Continct  et  gubernat 
prassentia  sua  quod  facit. 

Sequitiir  :  Et  mundus  per  ipsum  faetus  est,  Non 
enim  in  alienis  opcribus  Conditor  universitatis  ha- 
bilat;  sed  in  suis,  qiix  fecil.  Et  mundus  eum  non 
eognovit.  Oinnis  creaiura  cognovit  Creatorein,  ele- 
nienta  videlicel  et  angcli  nascenti,  morienti  et  re- 
snrQ^enli  Cliristo  te&linionium  obsettuiumque  prae- 
stllerunt;  scd  mundo  adbaerentes,  inundum  corde 
liihabitantes  non  eum  cognoverunl ;  vel  homo  dici- 
tur  mnndus,  qnia  oflTicina  est  totius  crealurae   in 


personarum  acceptor  Deus;  sed  in  omni  gente,  qui 
timet  eicm,  et  operatur  justitiamt  acceptus  est  iUi 
(Act,  x).  Recipienlibus  se  dedit  potestatem  filios 
Dei  fieri ;  noii  recipientibus  autem  dat  spatium  re- 
cipiendi.  Homines,  Deo  possidente,  sunt  baereditas 
illius,  ut  diciiur :  Dabo  tibi  gentes  ha?reditatem  tuam 
(Psal.  ii).  Et  ipse  vicissim  est  corum  baereditas» 
imde  ipse  Dominus  ait :  Ego  sum  ha^reditas  eorum 
(Exech.  xLiv).  Ipse  nos  possidet  ut  servos;  no9 
eiim,  ut  nosiram  salutem,  et  ut  aeternam  lucem. 
Quid  vero  sit  recipere  Filium  Dei,  evangelista  con- 
sequenter  exponit ,  dicens  :  Ilis  qui  credunt  in  no- 
mine  ejus;  qui  eum  verum  Deum,  et  veruin  bomi- 
^  nem  firmissime  crcdunt ,  et  recipiunt.  Magna  est 
virtus  fidei,  qua  Deus  recipitur  et  bomo  deificatur. 
Unde  scriptum  est  :  Justus  ex  fide  vivit  (Hebr,  ii). 
Quo  aulem  ordine  filii  Dci  possunt  fieri,  et  quantum 
haec  geiieratio  a  carnali  generatione  distet,  desi- 
gnat ,  cum  ait :  Qui  non  ex  sanguinibus^  neque  ex 
voluntate  carnis,  neque  ex  voluntate  viri ,  sed  ex  Deo 
nati  sunt.  Physicalis  ratio  docet,  in  tempora  conce- 
ptionis  duos  sanguines,  masculi  videlicei  et  femin«e, 
commisceri.  Carnis  nomine  femineus  sexus  desi- 
gnatur;  nomiiie  viri  masculinus  sexus  intelligitur. 
Adam  dicit  de  Eva  :  Caro  de  came  mea  (Gen.  ii). 
Cuin  ergo  carnalis  generatio  singulorum  ex  maris 
et  feminae  complexu  diicat  originem,  ct  ibi  camalis 
voluntas  utriusquc  expleatur ;  generatio  spiritualis» 


M  8EIIM0NES.  —  SERM. 

qoaeper  gntiam  uncU  Spirilus  ministratur,  di 
•Ungaitar ;  quia  quod  Mtum  e$t  ex  eame^  caro  e$t ; 
led  ^od  naium  est  ex  spiritu^  spiritus  est  {Joan. 
iii). 

Sed  ne  qais  dubitet  se  filium  Dei  Gohaeredemque 
Cbristi  posse  fieri,  quia  ut  bomines  nascerentur  ex 
Deo,  primo  ex  eis  natirs  esl  Deus.  Si  pniecfssit 
quod  majos  est,  «fuisdubitet  fieri,  quod  ininus  csl? 
Si  Verbam  caro  factum  est,  si  Filius  Dei  raclits  est 
hoino ,  quid  mirum,  si  bomo  credcns  in  Filiuni  Dei, 
Dei  fllius  fulurus  sit?  Verbum  descendit  in  carnem, 
ut  caro  ascenderct  in  Verbnm.  Ne  mireris  ergo 
tanlam  gratiam  Domiiii ;  ne  quasi  incrcdulus  cx* 
horrescas;  reddatte  securum  tu«ne  spiritualis  rege- 
ncrationis  humana  in  Cbristo  gcner;ilio.  Verbum 
earo  factum  est  :  Filius  Dei  factus  est  homo,  el  iii- 
Cer  bornines  conversatus  (Baruch.  iii).  Carnis  no- 
niine  lota  humana  natura  signincatur,  id  esl  coro 
el  aninia  juxta  illiid  :  Videbit  omnis  caro ,  id  est 
omnis  homo ,  Salutare  Dei  (Luc,  iii).  Sicut  homo 
ex  canie  et  anima  constat,  ita  Christus  ex  divini* 
iatty  et  auima,  et  carnf  (95)  conslat;  Deus  ab  seterno 
in  acternum  existens  verus  ut  erat,  ho.i.iiiein  ex 
tempore  assiimens  in  unitalem  personx,  queip  non 
babuerat.  Cum  credimus  animam  incorpoream  cor- 
pori  jungi ,  ut  ex  his  duobus  Hat  unus  homo,  faci- 
lius  possumus  credere  divinam  substantiam  incor- 
poream  animae  inrorporese  conjungi  in  unione  per  • 
ton«,  ita  ut  Verbuin  in  cameni  non  sit  conversum, 
ncc  caro  in  Verbum  confusa,  cuni  ncc  corpus  in 
aniinam,  nec  anima  in  corpus  convertatur. 

itcmm  subjungit,  dicens  :  Et  tidimus  gloriam 
tjus,  Qoid  per  hanc  nativitatem  nobis  sit  collatum, 
insinuat.  Caecl  eramus ,  et  Deum  Tidere  non  pote- 
ramas ;  sed  sua  nativitate  collyrium  fecit,  unde  ter* 
f  eremus  oculos  cordis  nostri  :  et  sic  vidimus  glo- 
riam  ejus ,  qui  aspicientes  humanitatcm  miraculis 
coniscaulem,  iutelleximus  divinitatem  intus  laten- 
lem.  Videmnt  mu!ti  gloriam  Christi ,  sed  maxime 
illi  qui  Christo  in  monte  transfigurato  claritatero 
cjns  perspexemnt ;  qui  resurgentem  a  mortuis,  et 
ad  sejanuis  claiisis  introeunlem,  et  cqrIos  ascen- 
dentem  viderant ;  qui  manifesle  cognovemnt  quod 
bujusmodi  gloria  non  esset  cuilibet  sanctorum,  sed 
illi  soli,  qui  esset  in  divinitate  unigenitus  a  Patre  : 
cum  veniret,  banc  gloriam  nullus*  posset  videre, 
nisi  carnis  humanilate  sanaretur.  Pulvis  inerat  ho- 
mini  in  oculuin ,  qui  eum  sauciaveral,  ne  videret 
lucem  ;  collyrium  fit  de  terra  ,  et  mittitur  in  ocu- 
luro.  Verbum  caro  factum  esl ,  et  vidimus  lucem. 
Caro  cxcapcaverat  animam  carnalibus  affectionibus 
consentientem ;  Verbum  caro  facium  sanat  te,  o 
bomo,  ei  de  earne  carnis  vilia  exstinguit ;  et  de 
morte  roortem  occidit,  ut  jam  possis  dicere  :  Vidi* 
mus  gioriam  ejus  :  ad  quam  gloriam  perducta  est 
bcies  bominis  curau  per  camem. 

Sequitur  :  Plenum  gratiiB  et  vefitatis.  Pleniiudo 

(95)  llae  sunt  tres  Christi  substanliae,  quas  Pa- 
trcs  noslri  in  synodo  Toletana  xv  tam  inira  Scri- 


.  IV,  LN  NATALE  DOMINI.  00 

A  gratiae  refertur  ad  bumanitatem,  plenitudo  vcritatis 
ad  divinitatem.  Verbum  quippe  incarnatum ,  Dei 
scilicet  et  Virginis  Filius,  secundum  bumanilatera 
graliain  accepit,  cui  singulari  munere  pne  aliis 
datum  csl,  ut  ex  quo  tempore  in  uiero  Virginis 
bomo  concipi  inciperet ,  esset  eliam  Deus.  Sicut 
eiiim  Vcrbum  accepit  carnem  ,  ita  et  ipsa  caro  per 
Verbuin  poteslatem  divinitatis  accepit,  et  hoc  jure 
gratia  vocatur,  quia  nullis  praecedentibus  meritis 
efficitur  Deus.  Unde  et  glorlosa,  iino  et  glonosis* 
siina  Virgo  non  solum  hominis  sed  et  Dei  Ceni- 
trix  appellatur  et  creditur.  Plenus  erat  veritate,  id 
est  ipsa  Verbi  divinitate,  quae  hominem  il!uni  sin- 
gulariter  clegit,  cuni  quo  una  persona  fieret  :  in 
ipso  enim,  ut  ait  Apostolus,  habitat  omnis  plenitudo 
divinitatis  corporaliter  (Coloss.  ii).  Vel  plenum  gra- 
tiae,  sccundum  vclus  testamentum,  in  quo  proinit- 
titur,  quod  in  novo  impletur;  vel  plenum  gratia,  id 
est  ipso  Splritu  sanclo,  qui  spirilus  gratiae  dicitur, 
quia  distributor  est  omnium  spirilualium  charisnia- 
tum,  cujus  septiformis  gralia  humanitatein  Christi, 
sicut  Isaias  testalur,  implevit.  Requiescet,  inquit, 
super  eum  spirilus  sapienlia:  et  intellcctus ,  spirilus 
consilii  et  forlitudinis ,  spiritus  scientiee  et  pietatiSf 
ei  replebit  eum  spiritus  timoris  Domini  (Isa.  xi). 

Notandum  inierea,  fratrcs  cbarissimi,  quia  prin- 
cipalis  causa  quare  Dei  Filius  faclus  est  hoino  sola 
ipsius  voluntas  est,  sccundum  quam  ipse  cum  Patre 
omnia  disponit  ab  aeterno ;  secunduin  quam  omnia 

Q  qua'cunque  votuit  fecit  (Psal.  cxiii);  quia,  sicut  eam 
nulla  cogit  necessitas,  sic  nulla  retardat  iiupossibi 
litas.  Quod  autem  sic  velle  dignatus  esl ,  charitat 
bocfecit,  et  gratia;  quia,  sicut  plenus  erat  chari* 
tate,  plenus  voluit  <*sse,  ut  supra  dictumest,et 
gratia.  Ex  cbaritate  quippe  fecerat  angelum  el  ho- 
minem,  ut  essent  quos  diligeret,  et  a  quibus  dili« 
geretur,  et  qui  sua  secum  fmerenturbealitudiiie. 
Ex  ejusdem  ergo  cbaritatis  graiia  voluit  bomo  fieri, 
in  quo  suae  gratiae  plenitudinem  ostendit,  cum  bo- 
minem,  qui  graliae  Ingratus  exstiterat,  et  suam 

»  Ipsius  imaginem  in  se  deformaverat,  reforinare  vo- 
luit  per  graliam.  De  hac  plenitudine  gratiae ,  dicit 
B.  Augustinus  in  libro  Devidendo  Deum  :  €  Uiiige- 
nitus  Dei  cum  esset  Fiiius  per  naturam ,  ut  essct 

D  plenus  gratia ,  factus  esi  filius  hominis  per  gra- 
tiam.  »  Unde  superius  ait  evangelista  :  Vidimus 
gloriam  ejus ,  gloriam  quasi  Unigeniti  a  Patre  pU- 
num  gratias  et  veritatis.  Et  per  Gabrielem  archangc- 
lum  ad  beatissiinam  virginem  Mariam  dicitur :  Ave, 
Uaria,  gratia  plena :  Vominus  tecum  (Luc.  i).  Et 
adjecit  :  invenisti  gratiam  apud  Dominum  (ibid.). 
Unde  ait  Apostolus  :  Apparuit  benignitas  et  huma* 
nilas  Salvatoris  nostri  Dei ;  non  ex  operibus  justitia 

"  qucB  fecimus  itof ,  sed  secundum  suam  misericordiam 
salvos  nosfecit  (Tit.  iii).  Et  iterum  :  Deusmittent 
Filium  suum  in  similitudinem  carnis  peecali,  d§ 
peccato  damnavit  peccatum  in  carne,  ul  in  nobis  jus* 
pturarum  et  Patrum  testimouiorum  congerie  pro- 
pngnarunt. 


91  S.  MARTLM 

tifieationem  adimpUret,  qui  non  $ecundum  carnem 
ombulamui,  sed  secundum  spiritum  (Rom,  viii).  His 
Terbis  designat  Aposlolus  Deum  ad  hoc  misisse  Fi- 
lium  ul  de  peccato  damnarel  peccatum,  et  juslifica- 
tionem  in  nobis  adimpleret. 

Unde,  dilectissimi  fralres ,  necessarium  arbitra- 
mur  videre,  quod  et  quantum  ruerit  peccatum  illud, 
quod  justificationem  nostrain  impediebat,  et  ad 
quod  damnandum  missus  est  Dci  Filius,  ac  si  dam- 
nari  non  possct  per  alhim. 

Noliindum,  quia  illud  peccalum  fuit  primi  homi- 
nis  inobedienlia.  Posuerat  namque  eum  Crcator 
suus  ad  cautelam  bumiliiatis,  et  ad  custodiam 
subjectionis,  ut  suo  Creatore  se  cognosceret  infe- 
riorem ;  ne  per  tantam  quam  acceperat  dignitatem 
superbiendo,  ruentem  sequeretur  Luciferum ;  cum 
ad  hoc  potius  conditus  essct,  ut  in  Dei  laudem  per- 
severando  per  obedientiae  meritum  illuc  ascenderet, 
unde  superbus  ille  corruerat.  Leve  quippe  et  par- 
vum  fuit ,  quod  ci  inditum  est  pncceptum  :  non 
enim  pra^ceptum  est  ei  ut  aliquid  agendo  fatigare- 
tur,  vel  operando  lassarctur ,  sed  tantummodo  ut  a 
fructu  unius  arboris  abstincret.  Facillime  illud 
posset  ubservare,  si  vellet  :  sed,  sicut  dicit  B.  Au- 
gustinus  in  libro  De  eorrectione  et  gratia ,  f  acce- 
perat  possc  qu»  vellet,  sed  non  babuit  velle  quae 
posset;  nulla  urgebaiur  nccessitate  :  proprio  itaque 
arbitrio  suggeslioni  mulieris  consensit,  et  diabnli 
dominio  se  subjugavit.  >  Sed  quia,  ut  ait  Apostolus, 
ubi  abundavit  iniquitat,  superabundavit  gratia  (Rom, 
v);  Dei  Filius  misericorditer  dignatus  est  homo 
fieri  ut  hominem  redimeret  de  manu  inimici. 
I  Ad  divinae  igitur  miseralionis  magniludinem  li- 
bet,  fratres  dulcissimi,  aciero  nientis  erigere;et 
quantum  rationalis  homo  suo  debeat  Redempto- 
ri  (96),  ex  beneficiorum  commemoratione  colligere. 
Primo  quod  hominem,  cum  non  esset,  mirabiliter 
de  terra  plasmavit;  dcinde  cum  astutia  serpentis 
et  fallacia  seductae  mulieris  perditus  esset,  mirabi- 
lius  reformavit.  In  plasmando  roira  potestas,  in 
reformando  mirabilior  Omnipotentis  apparuit  hu- 
militas.  1n  priino  statu  conditionis  homo  desipiens, 
quia  tumuit  potestate  (97),  non  dilexit  majestatem; 
appetivit  libertatem,  et  incurrit  servitutem :  et  qui 
per  obedientiam  potuit  deificari^ex  se  hoc  ambiens, 
Taiiitati  meruit  siibjugari.  Benignus  ergo  Conditor 
nolens  perire  quem  creaverat,  in  habitu  servi  ser- 
vis  apparuit,  ut  familiari  colloquio  suam  eis  ma- 
jestatem  insinuaret,  eosqtie  ad  charitatem  excita- 
ret.  Facto  itaque,  ut  jam  siipradictum  est,  collyrio 
de  terra  et  ex  saliva,  cseci  nati  oculos  aperuit 
{Joan,  ix) ,  quia  Dei  Sapieiitia  ih  unitate  personse 
nostrae  naturae  coiijiincta  in  humano  genere  caecato 
a  priina  origine,  intellectum  qiio  Deum  cognosce- 
rct,  et  amorem  quo  agnitum  diligeret,  reformavit, 
ut  jam  multiplici  beneficio  obligatum,  eum  super 
omnia  diligeret,  cujus  tam  multa  beneficia  in  se 

'  (96)  A/.  m$.  ait  Creatori.  Ivo  Carnot.,  Serm,  De 
flaiitni,  Domininpud  ttittorpxum^  png.  459v 


LEGIONENSIS  9i 

A  percepisse  cogoosoeret.  In  beneficio  primae  condi- 
tionis  sapientit  et  virtusConditoris  emicuit;  in  be- 
neficio  autem  reconciliationis ,  quo  adversos  et 
male  meritos  revocavit  tid  se.^poenas  remisit,  prae- 
niia  repromisit :  quantuir;^,  quod  condidit,  amaret, 
evidenter  ostendit ;  et  sic  in  eis,  quos  prius  dile- 
xerat,  ignem  sui  amoris  acccudit. 

Agnovit  enim  xgrotus  medicifm  suae  salulis  valde 
aflectuosurn  et  peritum;  miratusi  est  sapientiam, 
dilexit  sanitatem.  Agnovit  quam  ^rctiosum  esset 
antidotuin  quod  confecerat  suus  medicus  ad  sanan- 
dum  morbuin  tam  acutum,  tamque  in%ateratum  ; 
et  ideo  ingratiis  esse  non  potuit,  qui  (ot  beneficia 
de  sui  Redemptoris  manu  accepit.  Huniklitatera 
quippe  agnovit ;  quia  ipse  medicus  noster  in  infir- 

^  milate  noslrae  carnis  tanquam  in  lecto  decubuit  in- 
firmantium,  ut  experiretur  quid  sanandis  suis  iii- 
firmis  essel  necessarium.  Sapientiam  quoquehujus 
medici  r.ovit  aegrotus;  quia,  juxta  raiioncm  medi- 
cinae,  in  quibusdam  sanitatem  contulit  xgrolis  per 
similia;  in  quibusdam  vero  morbos  sanavit  pcr 
contraria.  Per  similia  quidem,  qui  natus  est,  pas- 
sibilia  nostrae  mortalitatis  perferendo,  ut  nos  ab 
omni  passibiiitate  sanaremur ;  crucifixus  est,  ne 
nos  cniciatibus  aeternis  subjiceremur;  mortuusest 
secundum  humanitatem  temporalitcr,  ne  nos  in 
aeternum  moreremur ;  suscitatus  est  de  morte,  ut 
nos  ei  consuscitaremur ;  ascendit,  ut  per  suam.  in 
Dei  Patris  dextera  sessionem,  secum  clevaret  de- 

r  voti  gregis  humilitatera.  Si  vero  quibus  contrariis» 
conlrarios  morbos  curaverit,  attendatur,  videmus, 
quia  per  formam  servi  nostram  reparavit  liberta- 
tem ;  per  suam  humilitatem  aotiqui  hostis  dejecit 
superbiam ;  per  suam  obedientiam  nostram  sanavit 
inol)edientiam.  Hxc  omnia  et  verbo  docuit,  et  cxem- 
plo  probavit,  ut  quas  imitanda  proposuit,  obediendo 
impleremus  ;  quae  speranda  promisit,  sine  haesita- 
tione  speraremus. 

Quantum  enim  pretium  pro  nobis  redimendis 
solverit  iste  meflicus,  B.  Petrus  apostolus  insinuat, 
dicens  :  Non  enim  corruplibilibus  auro,  vel  argento 
redempti  ettis  de  vana  vestra  conversatione  patemes 
traditionis;  sed  pretioso  sanguine  Agni  immaculali 
et  incontaminati  Jesu  Chritti  (I  Petr.  i).  Iluic  con- 

b  cordat  doctor  gentium  Paulus  a  Sole  justitiae  illu- 
stratus.  Empti  estis,  ait,  pretio  magno;  qlorificate 
et  portate  Deum  in  corpore  vestro  (i  Cor,  vi).  Agnus 
iste  immaculatus  iion  est  iile  qui  in  veteri  sacrifi- 
cio  requirebatur  absque  maculae  varielate  de  peco- 
ribus  naius,  sed  veriis  et  innocens  de  immaculato 
Virginis  utero  natus.  Non  ille,  cujus  sanguine  po- 
stes  tingebanlur,  sed  in  cujus  fide  frontes  fidelium 
crucis  impressione  signantur;  non  ille,  ciijus  san- 
guis  saccrdutum  manibus  fundebatur,  sed  qui  a 
seipso  sacerdotc  vero  pro  salufe  nostra  offereiidus 
pnefigural)atur.  Neque.  enim  digna  hostia  aeque 
rounda  poterit  inveniri,  qux  pro  nobis  eroundandis 
(97)  Edti.,  timuit  potestatem. 


95  8ERM0NU.  -r  SERM.  lY,  IN  NATALE  IH)MINI. 

oflR&mtar;  neque  ttcerdos  seque  digniis,  aeque  mun-  A  ut  homines  renascereniur  dii 


U 


dus  a  quo  lam  digna  hosiia  offerrelur.  Ipse  enim 
de  seipso  sic  ail :  Nemo  iollei  a  me  animam  meam; 
sed  ego  pono  eam^  el  iterum  tumo  eam  (Joan,  x). 
Isie  Agiius  sine  macula  et  ruga  Yirginem  sibi  spon- 
sam,  id  est  sanctam  Ecclesiam  sociavil,  sicut  sibi 
matrem  Yirginem  antea  consecravit.  Unde  nativitas, 
qua  temporaliter  natus  est  Christus,  non  dissimilis 
est  nativitati  qua  spiritualiter  nasciturChrislianus. 
Sicut  enim  Christum  mater  virgo  coacepit,  virgo 
peperii,  et  post  partum  virgo  permansit ;  sic  sancta 
roater  Ecclesia  Christi  spunsa,  lavacro  aqu»,  verbo 
TenUtis(98),  et  sanctificatione  sancti  Spiritus  con- 
secrale  (99),  Christianos  populos  quolidic  generat, 
et  Yirgo  in  fide  pernianet.  In  Maria  camis  integri 


in  hacDeusVerbum 
uterum  Yirgiuis  ingredilur,  ut  humauitas  subliina- 
retur.  Deus  Dei  Filius  tanquam  fortis  adjutor  ad 
sublevandum  humanum  genus,  quasi  humerum 
supposuit;  et  inter  tantani  dissimililudinem  hu- 
manae  naturae,  et  incomniutabilis  substantiae  di- 
vinae  personam  suam  utriusque  naturae  participem 
mediatr4cem  posuit,  quae  per  id  quod  nobis  habet 
siniile  reconciliaret;  per  id  vero  quod  cum  Patre 
habet  a^quale  sublevaret;  et  tanquam  lineamenta 
carnis  lippientibus  oculis,  et  solcm  nonnisi  sub 
nube  videre  valentibus,  aelerni  luminis  jubar  effu- 
dit,  et  ignorantiae  nostrae  tenebras  illustravU. 

Miser  elenim  homo  ad  iniagiiiera  Dei  condituSy 
eum  in  honore  esset,  non  intellexit;  comparatus  est 


tas,  in  sancta  Ecclesia  fidei  puritas  commendatur.  ^  jumentis  insipientibus^  et  similis  faclus  est  iUis  (Psal, 


Audiainus  B.  Pauluro  amicum  coclestis  sponsi  caslo 
amore  zelantem  sponsam,  non  sibi  sed  sponso  Ec- 
clcsiae  Corinlhiorum  sic  dicentem:  jEmulor  enim 
»os  Dei  a^mulatione,  Despondi  enim  vos  uni  viro  »tr- 
ginem  castam  ex/iibere  Chrislo  (11  Cor,  xi).  Sancta 
quippi  Ecclesia  pignore  sancti  Spiritus  subarrhata 
in  integritate  fidei,  in  morum  honestate  virgo  est 
de  spe  ad  speciem  perducenda  ;  ul  ibi  plena  jucun- 
ditate,  in  pleno  sponsi  amore  gaudeat,  cujus 
arrhas,  contempta  omiiis  serpentis  seductione, 
conservat. 

Qtioroodo  autem  Dei  Filius  malrem  carnis  suae 
sanclificaverit,  deinceps  audiamus,.  ut  inde  laetetur 


XI.VI1I).  Acsi  apertius  dicerel :  Homo  cum  in  honore 
esset,  id  est  ad  imaginem  Dei  factus.  non  quidem 
corpore,  sed  ralionis  intellectu.  Ac  si  patenter  di- 
cat:  Studet  homo  vanis  rebus,  et  ideo  non  est  ac- 
cusandus  Deus;  sed  homo,  quia  cumin  honorees- 
set,  id  est  ad  imagincm  Dei  faclus,  non  inlellexit 
suam  dignitatem,  scilicet  quia  intellectu  prasest 
jumemis,  non  viribus.  Quasi  dicerct:  Non  intelli- 
genter  egit,  sed  comparatus  est,  amissa  ratione. 
jumentis  insipienlibus,  non  in  aiia  re,  sed  in  insi- 
pientia.  Et  inerilo,  quia  similis  factus  est  illis  vilio 
suo,  non  natura.  Ideo  eliam  panis  angelorum  fa- 
ctusest  fenuro  rationabilium  animalium,  id  est  ali- 


omnis  Catholicus,  versutus  confuletur  haereticut.  n  mcnlum  simplicium  :  ut  inde  lac  suggereret  parvu 


O^ne  quippe  vilium  tam  originalis  quam  actualis 
culpae  in  ea  delevit ;  sicque  carnem  de  carne  ejus 
assumens,  eamdein  in  divinain  mundiliam  trans- 
forroavit.  Etenim  sic  ait  Scriptura :  Deus  noster 
Ignis  consumensest  (Deut,  iv).  Sicul  ergo  ignisma- 
terialis  omne  quod  absumit  mundans  in  se  con- 
Tertit,  sic  materiale  carnis  nostrae,  quod  divinus 
!gnis  assumpsit,  ab  oinni  labe  peccali  purgavit. 
Prima  etenim  humani  generis  parens,  quia  serpen- 
tinae  persuasionis  virus  excepit,  duplici  malediclo 
succubuit ;  videlicet,  ut  cum  viro  mortem  incur- 
rerel,et  ut  filios,  quos  curo  carne  deleciationis  con- 
ciperet,  cum  dolere  parturiret.  IIujus  maledictiouis 
omnes  filiae  Evae  haeredes  successerunt,  et  omnes 
filios  sub  necessariae  mortis  condemnatione  genue- 
runt.  Sola  haec  mater,  quaenon  sibilo  serpentis,  sed 
angeli  nuntiantis  verbis  credidit,  benediclionem, 
quae  utrumque  maledictum  excluderet,  audire  pro- 
roeruit.  Benedicta  tu  in  mulieribus  (Luc,  i) ;  quia 
Tidelicet,  nec  per  concupiscenliam  carnis  concipies, 
nec  Filium  in  dolore  paries :  et  benedictus  fructus 
tentris  tui  (ibid,) ;  ipse  scilicet  Deuset  homo  Jesus 
Christus,  qui  non  ex  volunlate  carnis,  neque  ex 
voluptate  viri  natus  (Joan,  i),  iion  necessitate,  sed 
voluniaie  temporaliter  mortem  subiit,  et  ab  aeterna 
morte  nos  liberavit. 
In  hac  igitur  nativitate  Deus  el  homo  natus  est, 

(98)  Ineditadesuttt:  veritatis,  et  sanctificationc 
S.  Spirilus  coDsecrate. 


lus,  qu6  forli  cibo  reficitur  angelus.  Sicque  in  vi« 
rile  robur  educatus,  per  aliinoniam  lactis  qiiando- 
que  pertingat  ad  internum  et  aeternum  gustum  di- 
vinae  majestatis,  id  est  per  id  quod  Verbum  caro 
factum  ei(,  et  habitavit  in  nobis  (Joan,  i),  Verbum 
Domini  in  principio  apud  Deum  contempletur  cum 
angelis,  interim  per  speculum  et  in  aenigmate, 
postea  tero  in  fine  manifeste  (/  Cor.  xiii) :  hic  sic- 
ut  in  via,  ibi  sicut  in  patria  (Hucusque  Ivo). 

(100)  Hic  diligenter  est  adnotandum  quare  Filius, 
non  Pater,  nec  Spiritus  sanctus  est  incarnalus.  So- 
lus  namque  Filius  hominem  assumpsit :  qtiod  uti- 
que  ordine  congruo  atque  alto  sapientia  Dei  fccit 
consilio,  ut  Deus  qni  in  sapienlia  sua  mundum 
D  condiderat  secundum  illud :  Omnia  in  sapientia 
fecisti,  Domine  (Psal,  ciii),  eadem  quae  in  ccelis 
sunt  et  quae  in  terris  restauraret.  Haec  est  mulier 
evangelica,  scilicet  Dei  sapienlia,  quaeaccendit  lu- 
cernam,  et  drachmam  deciroaro,  quae  perdita  fue- 
rat,  reperit  (Luc.  xv).  Sapientia  igilur  Dei  Patris 
testam  humanae  infirmitatis  lumine  stix  divinitatis 
accendit,  perditumque  homineni  reparavil  nomine 
regiset  imagine  insignilum.  Ideo  igiturFiliusmis- 
sus  est  et  non  Paler ;  quia  congruenlius  mitti  de- 
bebat,  qiii  est  ab  alio,  quam  qui  est  a  nullo.  Filius 
a  Palre  esl ;  Pater  vero  a  nullo.  Unde  ait  B.  Augii- 
slinus  in  libro  De  Trinitate:  i  Pater  non  habet,  de 

(99)  Forte  consecrata,  seu  consecrante. 
(tOO)  Lib.  iii  Sent,,  disi.  i,  §  Diligenter» 


85  fi.  MARTINl  LEGIOiNENSIS  96 

quo  sil.  1  dicut  ergo  Pater  genuit  et  Filius  genitus  A  scenus  ait :  c  Oinnia,  qu£  in  nostra  natura  planla<^ 
est,  ita  congrue  Pater  misit  et  Filius  niissus  est. 
Ab  illo  enim  convenienter  millitur  Dei  Yerbum,  cu- 
jus  est  Verbum ;  ab  illo  millitur,  de  quo  natum  est 


mittitur  Yerbum,  quod  genitum  est ;  Patcr  vero 
qui  misit,  a  nullo  est :  ideoque  Pater  missus  non 
est,  ne  si  milteretur,  ab  alio  esse  pntarelur. 

Missus  est  ergo  primo  Filius  ,  qui  a  solo  Patre 
esl ;  dcinde  eliam  Spirilus  sanclus,  qui  esl  a  Pa- 
tre  ct  Filio.  Sed  Filius  solus  incarnari  missus  est; 
non  Spiritus  sanctus,  sicut  nec  Paler :  quod  ideo 
factum  est  ut  qui  erat  in  divinilate  Dei  Filius,  in 
humanitale  fieret  filius  hominis.  Non  Pater  vel  Sjii- 
rilus  sanclus  camem  induit,  ne  alius  in  divinilate 
esset  Filius,  alius  in  humanilate ;  et  ne  idem  esset 
Paler  el  Filius,  si  Deus  Pater  de  homine  nascere- 
tur.  Uiide  in  ecclesiasticis  dogmalibus  legitur  : 
non  Patcr  carnem  assumpsit,  neque  Spiritus  san- 
ctus  ,  sed  Filius  tantum,  ut  qui  erat  in  divinilale 
Dei  Fili.us,  ipse  tieret  in  homine  hominis  filius ;  ne 
filii  nomen  ad  alterum  transiret,  qui  non  esset 
»lerna  nalivitate  Filius.  Dei  ergo  Filius,  bominiK 
factus  est  filius,  nalus  secundum  veritatem  naturae 
ex  Deo  Dei  Filius,  etsecundum  veritalem  nalurae 
ex  homine  hominls  filius;  ut  veritas  genilinon  ad- 
optione,  non  appellatione .  sed  in  utraquc  nativi- 
tate  nomen  filii  nascendo  haberet ,  et  esset  verus 
Dcus,  et  verus  homo  unus  Filius.  Non  ergo  duos 
Christos,  nequeduos  filios;  sed  Deum  el  hominem 


vit  Deus,  Verbum  assumpsit ;  corpus  scilicet  et 
animam  intellectualem  et  horum  idiomata.  >  To- 
tum  enim  totus  assunipsit,  ut  toti  mihi  salutem  ^ra- 
tificet.  Quod  enim  inassumptibile  est,  incurabile  est. 
€  Assumpsit  igitur  Dei  Filius,  ut  ait  Joannes  Da- 
maseenus,  carnem  et  animam,  sed  carnem,  me- 
diante  anima  :  unitum  est  enim  carni  per  niedium 
inlellectum  Verbum  Dei.  Tantae,  inquit,  subtilita- 
tis,  atque  simplicitatis  est  divina  essentia,  ut  cor- 
pori  de  limo  terrae  formato  uniri  non  congruit  (3) , 
nisi  medianle  rationali  essentia.  >  lUa  autem  unio 
inexplicabilis  est  adeo ,  ut  etiam  Joannes  ab  utero 
sanctificatus,  se  non  esse  dignum  fatcatur  solvere 
corrigiam  calceamenti  Jesu  {Joan,^  i);  quia  vide- 
licet  illius  unionis  modum  investigare,  aliisque  ex- 
plicare,  non  erat  suQlciens.  €  Non  sunt  igitur  au- 
diendi,  ut  ait  B.  Augustinus  De  agone  Christiano  , 
qui  non  verum  bomincm  Filium  Dei  suscepissc  di- 
cunt,  neque  de  femina  natum,  sed  falsara  carnem 
el  imaginem  corporis  simulatam  oslendisse  viden- 
tibus.  >  In  quem  errorem  idcirco  prorumpunl; 
quia  timent  quod  fieri  non  polcsl,  scilicel  ne  bu- 
mana  carne  veritas  et  subsiantia  Dei  inquiuetur ; 
et  lainen  praedicanl  istum  visibilem  solem  radios 
suos  per  omnes  faeces  spargere,  et  eos  muudos  et 
sinceros  servare.  Si  ergo  visibilia  munda  visibili- 
bus  immundis  contingi  possunl,  et  inde  Jion  in- 
quinari,  quanto  magis  incommutabilis,  et  invisibi- 


unum   Filiuin  :  quem   propterea  Unigenitum  dici-  Q  Hs  veritas,  pcr  spiritum  animam,   et  per  animam 


musmanentem  in  duabus  substantiis,  sicut  ei  na- 
turae  veritas  contulit ;  non  confusis  naturis,  neque 
immistis,  sicut  Timotiani  volunt,  sed  societale  uni- 
tis.  Ecce  habes  quare  Filius,  non  Pater,  nec  Spi- 
ritus  sanctus  carnem  assumpserit. 

(1)  Et  quia  in  homine  tota  hamana  natura  vitio 
corrupta  erat,  totam  assumpsit,  Id  est  animam  et 
carnem,  ut  toiam  curaret  et  sanctificaret.  Quod  au- 
tem  humanae  naturae,  sive  bamanitatis  vocabulo, 
anima  et  caro  intelligi  debeat ;  aperte  docet  Hiero- 
nymus  in  expositione  catholicae  fidei,  dicens  :  i  Sic 
confilemur  in  Christo  unam  Filii  esse  personam, 
nt  dicamus  duas  perfectas,  et  iniegras  esse  sub  - 
Etanlias,  *>  id  cst  Deitatis  et  humanitatis,  quae  ex 
anima  continetur  et  corpore.  Ecce  aperte  ostendit, 
humanilatis  nomine  animam  et  corpus  intelligi ; 
qiiae  duo  assumpsisse  Dei  Filius  intelligitur,  ubi  ho- 
minem  sive  humanitatem  ,  vel  humanam  naturam 
accepisse  legitur.  Tolam  quippe  hoininis  naturam, 
id  est  aniniam  et  carnem,  et  horum  proprietates , 
sive  accidentia  assumpsit  Deus  :  non  carnem  sine 
anima,  nec  animam  sine  carne  (2) ,  ut  haeretici 
voluerunt ;  sed  etiam  carnem  et  animam  cum  sen- 
sibus  suis,  praeter  peccatum.  Unde  Joannes  Dama- 


corpus  suscipiens,  totum  bominem  sine  sui  conla- 
minatione  assumpsit,  et  ab  oinnibus  infirmilalibus 
liberavit?  Ecce  hic  dicit  Dei  sapientiam  per  Spiri- 
tum  assumpsisse  animam ,  et  per  animam  corpus. 
Spiritus  enim,  scilicct  pars  animae  superior,  majorl 
similitudine  Dco  propinqualur  quam  anima,  scili- 
cet  ipsa  eadem  secundum  inferiorem  paricm ;  et 
anima  magis  quam  corpus,  et  ideo  nou  incongrue 
anima  dicitur  assumpta  per  spiritum ,  et  corpus 
per  animam. 

Si  autem  quaeritur  utrum  Verbum  carnem  simul 
et  animam  assumpserit?  £t  aii  prius  animam  quani 
carnem,  vel  carnem  quam  animam  ?  Et  utrum  caro 
ilia  prius  fuerit  in  utcro  Virginis  conccpta,  et  post- 
D  ea  assumpta?verissimeet  absque  ulla  ambiguitate 
dicitur ;  quia  ex  quo  homineni  Deus  assumpsit, 
totum  assumpsit,  simulqiie  sibi  univit  animam  ct 
carnem.  Nec  (4)  caro  prius  fuil  concepta;  sed  in 
conceptiouc  assumpta,et  in  assumplione  concepta. 
Unde  B.  Augusliniis  in  libro  De  fide  ad  Petrum : 
€  Firmissime  tene  ,  et  nullalenus  dubitcs,  carnein 
Christi  non  sine  divinitate  conceptam  in  utero  Vir- 
ginis,  priusquam  susciperetur  a  Verbo ;  sed  ipsuin 
Verbum  Deum  suae  carnis  acceplioue   conceptum  , 


(\)  Ibid.,  dist.  2. 
(2)  Mag.^  ratione. 

(3|  Ucclf'.  non  congruil ;  nequaquam  vero,  non 
potuit.  M«diante  enim  qualibet  essentia,  qua^tum- 


cunque   indecens  vidcatur,   divina  essentia  poliiil 
Gorpori  uniri,  ut  Palres  passim  et  theologi  agno- 
scunt. 
(i)  Auctor,  haie. 


97 


SERMONES.  -  SEUM.  IV,  IN  NATALE  DOAJNI. 


ipsnmqne  rarnem  Yerbi  incarnalione  conceptam.»  A  pientis ,    in  utero  Yirginis  celebraretur  conceptus 


Idem  iu  libro  De  Trinitate :  i  Non  esset  Dei  hoini- 
numque  mediator,  Risi  esset  idem  Deus,  idem  ho- 
mo,  in  utroque  unus  et  verus  :  quam  servilem  for- 
mam  a  solo  Filio  susceplam  tota  Trinitas,  cujus 
est  una  voluntas  et  operatio»  fecit.  >  Non  anle  in 
utero  Yirginis  prius  caro  suscepta  est,  et  posuno- 
dom  divinitas  venit  in  carneni ;  sed  mox  ut  Ver- 
buro  venit  in  uterum,  servata  verilate  (5)  proprix 
natune  factum  est  caro  et  perfectus  homo,  id  est 
in  veritate  carnis  et  animae  natus  est.  De  hoc 
eliam  Gregorius  doctor  in  Moralibus  ait  :  c  An* 
geio  nuntiante  et  Spiritu  adveniente  ,  mox  Ver- 
bum  in  utero,  mox  intra  ulerum  Vcrbuni  caro  fa- 
ctum.  I 


Dei  ct  bominis  (8).  llla  enim  caro,  quam  Deus  ex 
Virgine  sibi  unire  dignatus  est,  sine  vitio  concepta, 
et  sine  peccato  nata  est.  llanc  tamen  carnem  non 
coclestis,  non  aeresB,  non  aUerius  cujusquam  putes 
esse  nalune,  sed  ejus,  ciijus  est  oninium  honiinum 
caro. 

Quod  aulem  sacraVirgoexlunc  ab  omni  peccalo 
immunis  cxslilerit,  Aiiguslinus  evidenter  osiendit 
in  libro  De  uatura  el  gratia,  ita  inquiens  :  f  Ex- 
cepta  sancta  virgine  Maria.  de  qua  propier  hono- 
rem  Domini  nullam  prorsus,  cum  de  peccatori- 
bus  (9)  agiiur,  habere  volo  quxslionem.  Inde  eni  n 
scinius,  quod  ei  pliis  gratiae  sit  collatum  ad  vin- 
cendum  ex  omni  parte  peccatum,  quod  concipere 


(6)   Quaeritur  etiam  de  carne  Verbi,  an   prius  B  ac  parere  meruit,  queni    constat  nulluni  habuisse 


quam  conciperelur,  obligata  fuerit  peccato.  Ei  an 
ialis  assumpta  sit  a  Verbo?  Sane  dici  potest,  et 
crcdi  oportet ,  juxla  sanctorum  allestationis  con- 
Teuienliam,  ipsani  prius  peccalo  fuisse  obnoxiam  , 
sicut  reliqua  Virginis  caro ;  sed  Spiritus  sancli  opc- 
ratione  ita  mundatam,  ut  ab  omni  peccalo  originaK 
immunis  uniretur  Verbo,  poena  tamen  (non  ncccs- 
sitate  scd  voluntate  assumentis)  remancnte.  Ma^ 
riam  quoque  totam  Spiritus  sanclus  in  eain  prx- 
veniens  a  peccato  prorsus  purgavit,  ct  a  fomile 
peccati  etiam  liberavit  :  vel  fomitem  ipsum  penitus 
evacuando,  ut  quibusdam  placet :  vel  sic  debilitando 
et  extenuando,  ut  ei  poslmodum  pcccandi  occasio 


peccatum.  >  Ilac  ergo  Virgine  exccpta,  si  om- 
nes  sancti  et  sanctse  congregari  possent ,  et  quai- 
reretur  ab  eis,  an  peccatum  haberent,  quid  re- 
sponderent,  nisi  quod  R.  Joannesait  :  Si  dixerimus^ 
quia  peccatum  non  habemus,  nosmetipsos  seducimus^ 
et  rerilas  in  nobis  non  est?(I  Joan.  i.)  c  lila  autem 
Virgo,  ut  ait  B.  Augustinus  in  liLio  De  Fide  ad 
Petrum^  singiilari  gratiu  prsevenla  est  atque  repleta, 
ut  ipsum  haberel  ventris  siii  fructum,  qucm  ab  ini- 
tio  habuit  universilatis  Dominum :  ut  illud,  quod 
nascebaturex  progcnie  priini  hominis  tantummodo 
origincm  duceret  generis,  et  non  criminis.  > 
Gum  aiitem  illa  caro,  cujus  excellcnlia  singiilaris 


nullatenus  exstiterit';  potentiam  quoque  generandi  ^  verbis  explicari  non  valet,  aniequam  essci  Veibo 

I  •     •  •  V         •      •  *•       la  •  ^       •      •.  I  •  f  ••  .         •        M        •  «    •  !•• 


absqiie  viri  semine  Virgini  praeparavit.  Ita  enim 
verba  Evangelii  docent ,  ubi  angelus  Virginem  allo- 
quens,  ait :  Spiritus  sanctus  superveniet  in  te^  et  vir- 
tus  Altissimi  obumbrabit  tibi»  Et  quod  nascetur  ex 
ie  Sanctumt  vocabitur  Fitius  Dei  (Luc,  i).  Gui  sacra 
Virgo  respondlt  :  Ecce  anciUa  Domini^  fiat  mihi  se* 
cuudum  verbum  tuum  (ibid.).  Quod  exponens  Joau- 
nes  Damascenus,  ait :  c  Post  concessum  (7)  autem 
sanctae  Virginis  Spiritus  sanctus  praevenit  ipsam 
secundum  verbum  Domini,  quod  dixit  angelus  pur- 
gans  ipsam,  et  potentiam  divini  Verbi  receptivam 
praeparans,  simul  autem  et  generativam;  et  tiinc 
obunibravit  eam  Dei  Altissimi  per  se  sapientia  et 
virtus  existens,  id  est  Dei  Filius  Patri  bomousias, 


uiiita,obnoxia  fuerit  peccalo  in  Maria,  et  iu  allis  a 
quibus  propagatio  traducta  esl ;  norrimmerito  vidcri 
poiest,  iii  Abraham  peccato  siibjacuisse,  cu^us  iini- 
versa  pcccato  caro  subjacebal.  Unde  qiixri  solct, 
quare  Levi  decimatus  dicatur  in  Abraham,  et  non 
Ghristus,  cum  in  lumbis  Abrahoi  uterque  fuerit  se^ 
cunduin  malerialem  rationem ,  quando  Abraham 
decimatiis  est ,  id  est  deciir.as  dedit  Melchisedech? 
Tunc  enim  apostolus  Levj  decimatum  dicit  in  Abra- 
ham  tanquam  in  matcriali  causa  (Hebr,  vii) ;  quia 
ea  decimatione,  sicut  Abraham  minor  Melchisedecb 
osienditur,  cui  personaliter  decimas  solvit ,  ita  et 
lcviticiis  ordo,  qui  in  Abraharo  secundum  ratio- 
ncm  seminalem  erat,  et  ex  eo  per  concupisccn- 


Id  est  consubstanlialis,  sicut  divinum  semen,  et  D  ti^in  carnis  descendit.  Ghrislus  autem  non  est  de- 


copulavit  sibi  ipsi  cx  sanctissimis  et  purgatissi- 
mis  ipsius  Virginis  sanguinibus  nostrx  antiquse 
conspersionis  carnem  animatam  anima  rationali 
et  intellectiva ;  non  seminans,  sed  per  Spiritum 
sanctum  creans.  •  Ex  his  perspicuum  fit,  quod  anle 
diximus,  carnero  scilicet  Verbi,  simul  conceptam 
e1  assumptam ;  eamdemque  imo  totam  Virginem, 
Spirita  sancto  praeveniente,  ab  omni  labc  peccati 
caslificatam ;  cui  coUata  est  potentia  novo  more 
^enerandi,  ut  sine  coita  viri,  sine  libidine  conci- 

(5)  Auctor.  virginitate, 

(6)  Ibid.  disL  5. 

(7)  Mag. ,  consensum.  Lib,  ii  De  fide  Orthodoxa, 
cap.  1 


cimatus;quia  licet  ibi  fuerit  secundum  carncm, 
non  tamen  inde  descendit  secundum  lcgem  com- 
munem,  scilicet  per  carnis  libidinem  ;  siciit  in 
Adam  omnes  peccaverunt,  sed  non  Ghristus.  Tnde 
B.  Augustinus  Super  Genesim  :  c  Sicut  Adam  pec- 
cante,  qui  in  ejus  lumbis  eranl,  peccaverunl ;  sic 
Abraham  dante  decimas,  qui  in  lumbis  illius  erant, 
decimati  sunt.  >  Sed  hoc  non  sequitur  in  Ghristo, 
licet  in  lurobis  Adae  et  Abrahae  fuerit,  quia  non  se- 
cunduro  co&cupiscentiam  carnis  indc  descendit. 

(8)  Fiilgentius,  de  fide  ad  Petrum,  cap.  2,  inler 
opcra  Augustini,  tom.  III,  nunc  in  App.,  t.  6. 

(9)  Aiig.,  De  Peficatii. 


99 


S.  MARTINI  LCGIONENSIS 


IGO 


Cum  ergo  Le^i  cl  Christus  secundum  carnem  es-  A  Ocau,  ct  a  rcliqua  separau  fuil,  Verbo  Dei  cuiu 

anima  imireUir»  nt  perfectus  et  yerus  Deus  essct, 
perfectus  et  Tems  bomo ;  sed  qnia  membrorum  il- 
lius  Dominici  corporis  distinclio  in  ipso  momento 
conceptionis  el  unionis  Dei  et  hominis  adeo  lenuis 
erat  et  parva,  ut  humano  visui  vix  pusset  subjici ; 
diebus  aulcm  illis,  quos  roemorat  B.  Augusiinus, 
perfectaest  et  notabilis  facta.  Incarnatum  est  igilur 
Verbum  Dei  Patns,  et  lotum  est  in  Patre,  totum  in 
Yirgine,  totum  incircumscriptum  ubique.  In  omni- 
bus  crgo  ct  super  omnia  erat,  et  in  utcro  sanctis- 
simx  Genitricis  cxistebat ;  sed  in  :psa  actu  incar- 
nationis,  ubique  vero  polentia  divinitutis. 

(li)  Cum  vero  incarnalio  Verbi,  sicut  in  supe- 
rioribus  tractalum  est,  operatio  vrre  sit  Patris,  et 
"  Filii,  ei  Spirilus  sancii ;  invesligatione  dignum  vi- 
detur,  quare  in  Scriptura  Spiritui  sancto  hoc  opus 
sxpius  tribuatur,  et  de  ipso  Christus  conceplus  et 
natus  memoretur  ?  Non  enim  ideo  operatio  Incar- 
nationis  Spiritui  sancto  sxpius  tribuitur,  quod  eam 
ipse  solus  sine  Palreac  Filio  fecerit;  sed  quia  Spi- 
ritus  sanctus  est  cbaritas  ct  donum  Patris  ct  Filii, 
et  inefTabili  Dei  charitate  Verbum  Dci  caro  factum 
est,  et  inaestimabili  Dei  dono  Filius  Dei  sibi  univit 
formam  scrvi.  Non  igilur  frequens  denominalio 
Spiritus  sancti  ab  illo  opcre  Palrem  vel  Filium  se- 
cludit,  sed  potius  uno  nominato  tres  intcHiguntnr, 
sicul  fit  sxpe  in  aliis  operibus.  Unde  B.  Augu^ti- 
nus  supcr  hoc  movens  quxslionem,  in  bunc  mo- 


sent  in  lumbit  AhnlBe,  ipamia  dedmatvs  esi; 
ito  pflHriter  iifimnfi  ma  sirot,  qnia  secundum 
afiquem  modum  non  erat  Christus,  quo  erat  ibi 
Levi.  Secondum  rationem  quippe  illam  seminalem 
ibi  fuit  Levi,  qua  raiione  per  concubitum  venturus 
erat  in  matrem ;  secundum  quam  ralionem  non 
erat  ibi  Chrisii  caro,  quamvis  secundum  ipsam  ibi 
fuerat  beatissima*  scmper  virginis  Maiia  caro.  Ille 
ergo  decimatus  est  in  Abraham,  qni  fuit  in  lumbis 
Abrahae,  sicut  ille  fuit  in  lumbis  patris  sui,  id  est 
qui  sic  natus  est  de  patre  Abrabam,  sicul  Levi  de 
patre  suo  natus  est,  scilicct  per  legem  carnis  et 
invisibilem  concupisccnliam. 

Quocirca  primitiam  nostrae  massae  rccte  assum- 
psisse  dicitur  Christus,  quia  non  carnem  peccali, 
sed  similitudinem  carnis  peccati  accepit.  Misit 
enim  Deus  Filium  suum,  ut  ait  Apostolus,  in  $imi^ 
liludinem  carnis  peccati  (Rom»  viii).  Assumpsit 
enim  Verbum  carnem  peccatrici  similem  in  pocna, 
et  non  inculpa;  el  ideo  non  peccatricem.  Lnde 
ait  B.  Augustinus  :  c  Cactcra  hominum  omnis  caro 
peccati  est;  sola  illius  non  esl  caro  peccati,  quia 
non  eum  inaler  concupiscentla,  sed  gratia  conce- 
pit.  >  Uabet  tamen  siinilitudinem  carnis  peccati 
per  passibilitatem  et  morlalitalem,  quia  csurivit, 
sitivit,  et  hujusmodi.  Licet  crgo  eadein  caro  sit, 
quae  et  nostra,  non  tamen  ita  facta  est  in  ulero 
sicut  nostra.  Est  enim  sanctificata  in   ulero,  et 


nala  sine  peccato ;  nec  ipse  in  illa  unquam  pccca-  q  dum  eam  determinat  in  Enchiridio,  ita  inquiens  : 

"  €  Cum  illam  creaturam,  quam  Virgo  concepit  ei 

peperit,  quamvis  ad  solam  pcrsonam  Filii  pcrii- 
nentem,  tota  Trinitas  fecerit,  neque  enim  ^epara- 
bilia  sunt  opera  Trinitatis  :  cur  in  ea  facicnda 
Spiritus  sanctus  nominatus  est?  An  etiain  quando 
unus  trium  in  aliqiio  opere  nominatur,  universa 
operari  Trinilas  intelligitur  ?  Vere  iia  est,  et  exem- 
plo  doceri  potest.  Audistis  proposilam  qusestionem, 
ejusdemque  solutionem  vel  expositionem. 

Illud  enim  movet  quomodo  dictus  est  Christus 
natus  de  Spiritu  sancto,  cum  fiJus  nullo  modo  sit 
Spiritus  sancti  ?  Sed  non  est  concedendum,  quid- 
quid  de  alia  re  nascitur,  continuo  ejusdem  rei  fi' 
lium  nuncupandum.  Certe,  ut  ait  B.  Atigustiiius, 


vit.  In  poena  ergo  similis  nostrae  est,  non  qualitate 
peccati;  quia  polluiionem  quse  ex  concupiscentiae 
motu  concepta  est  oinnino  non  habuit,  ncc  ex  car- 
nali  delectatione  nala  est.  Venit  ergo  ad  corpus 
immaculatuni,  quod  praeter  libidinis  concupiscen- 
tiain  fuit  concepluni,  nec  illud  in  se  labuit  vitium 
quod  in  aliis  est  causa  peccati ;  nec  tamen  in  eo 
peccavit,  ideoque  vere  dicitur.  Verbicaro  non  fuisse 
peccato  in  Chrisio  obligata. 

IILi  autem  sentenliae  qua  supra  dictum  cst,  car- 
nem  Verbi  non  fuisse  ante  conceplam,  quam  as- 
suniplam,  videtur  obviarc,  quod  B.  Augustinus  ait 
$uper  Joannem^  ubi  legitur  :  Solviie  lemplum  hoc^ 
et  in  tfibus  diebus  excitabo  illud  (Joan.  ii).    (iO) 


c  Hic,  inquit,  numerus  perfectioiii  Dominici  cor-  D  qui  nascuntur  ex  aqua  et  Spirilu  sancto,  non  aquas 


poris  convenit,  quia,  ut  dicunt  physici,  tot  dicbus 
forma  humani  corporis  perficitur.  >  Horum  occa- 
sione  verborum  quidain  dicere  praesumpserunt  Do- 
minici  corporis  formam  tot  diebus  ad  modum  alio- 
rum  corporum  perfectam  et  membrorum  lineamen- 
tis  distinctam ;  et  mox  Verbum  sibi  unisse  caniem 
el  animam  :  et  boc  modo  dicunt  illum  numcrum 
perfectioni  Dominici  corporis  convenire.  Sed  alia 
ratio  illius  dicti  exstat,  ex  qua  sana  oritur  iutelli- 
geniia  verbi.  Non  enim  illud  dixit  B.  Augustinus, 
quin  moi  ut  caro  illa  opere  sancti  Spiritus  sancti- 


filios  eos  rite  dixerit  quispiam ;  sed  dicuntiir  Dei 
filii  Patris,  et  matris  Ecclesiae.  Sic  ergo  de  Spiri- 
tu  sancto  natus  cst  Christus,  ncc  tamcn  filius  est 
Spiritus  sancti ;  sicut  e  converso  non  omnes  qui 
dicuntur  alicujus  filii,  consequens  est  ut  de  illo 
etiam  nati  dicantur  esse,  ut  illi  qui  adopiantur. 
Dicuntur  etiam  filii  geheiinae  non  ex  illa  nati,  sed 
ad  illam  praeparati.  Cum  itaque  de  aliqiio  nascalur 
aliquid,  ut  dictum  est,  et  non  ita  iit  sit  ejus  filius ; 
nec  rursus  omnis  qui  dicitur  filius,  de  illo  sit  na* 
tns,  cujus  dicitur  filius ;  profecto  roodus  iste,  quo 


(10)  Addendum  ex  Magistro.  Dixerunt  ergo  Ju- 
dm% :  Quadraginta  et  sex  annis  <rdifieatum  est  hoe 


templum,  et  tn  iribus  diebus  exeilabis  illud  f 
(li)  Dist.  4. 


101  SERMOiNES.-  SERM. 

lulus  esl  Cbrisius  de  Maria  sicut  filius,  et  de  Spi- 
ritu  saiicto  non  sicut  filius,.  insinual  nobis  gratiam 
Dei,  qua  homo  nuUis  praecedenlibus  mcrilis  in  ipso 
exordio  naturae  sus,  quo  esse  coBpit,  Yerbo  Dei 
copularetur  in  tantam  persons  unitatcm  ,  ut  idem 
esset  Dei  filius  qui  filius  hominis,  el  filius  hominls 
qoi  fiiius  Dei ;  el  sic  in  naturae  humanae  susceplione 
fieret  qoodammodo  ipsa  gratia  illi  homini  natura- 
iis,  qua  nuUum  possit  admitterc  peccatum  :  qnse 
gratia  ideo  per  Spiritum  sanctum  cst  signincala, 
quia  ipse  proprie  sic  est  Deus,  ut  sit  elia  ii  Dei 
donum.  Per  ho«  crgo  quod  de  Spiritu  sancto  esse 
nativius  CUristi  diCitur,  ut  ail  D.  Augustinus, 
quid  aliud  quani  ipsa  gratia  d^monstraretur,  qua 
homo  roirabili  ct  ineffabili  modo  Ycrbo  Dei  cst  ad- 
junctus  alque  concrctus,  et  divina  gratia  corpora- 
liter  repletus. 

Potest  etiam  Cbristus  dici  sccundum  hominem 
ideo  natus  de  Spiritu  sancto,  ut  ait  B.  Augustinus 
in  Enchirldio ,  quia  eum  fecit.  In  quantum  enim 
boinu  est,  et  ipse  factus  est,  utait  Apostolus.  Con- 
eeptus  ergo,  et  natus  de  Spirilu  sancto  esse  dici- 
lur,  non  quod  Spiritus  sanctus  fucrit  Yirgini  pro 
semine.  Non  enim,  ut  ail  B.  Hieronymus  in  expo* 
sitione  catholicae  fidei,  de  substantia  Spiritus  sancti 
semcn  partus  accepit;  sed  quia  per  giatiam  Dei  et 
operationem  Spiritus  sancti  de  carne  Yirginis  est 
assumptum,  quod  Yerbo  est  unitum  :  ct  in  Evan- 
gelio  secundum  hanc  intcHigentiam  legitur  de  Ma- 
ria,  quod  inventa  est  habens  in  utero  de  Spirilu 
tamcto  (Matth.  i).  Cujus  dicli  ratiouem  Saiictus 
Ambrosius  insinuans  in  secundo  libro  De  Spiritu 
$ancto,  ait  (cap.  5)  :  c  Quod  ex  aliquo  est ;  aut  ex 
substantin,  aut  ex  polestale  ejus  est.  Ex  substan- 
tia,  sicut  Filius  qui  a  Patre  genitus  est,  et  Spiri- 
lus  sanctiis  qui  a  Palre,  Filioque  procedit :  cx  po- 
teslale  aulem,  sicut  ex  Dco  oninia.  Quomodo  ergo 
babuit  Maria  in  utero  cx  Spiritu  sancto  ?  Si  quasi 
ex  substantia  :  ergo  Spiritus  sanctus  in  carncm 
el  ossa  conversus  est,  quod  utique  verum  non  esl : 
si  vero  quasi  ex  operatione  et  potesiale  ejus  Yirgo 
concepil ;  quis  neget  Spiritum  sanctum  dominicae 
incarnationis  auctorem  ?  i 

Sed  quaeri  potest',  cum  nos  Salvntorem  natum 
profiteamur,  cur  Aposlolus  eum  factum  dicat  ex 
Gemine  David  (Roni.  i),  et  alio  loco  factum  ex  mu- 
iiere;  cum  aliud  sit  fieri,  ct  aliud  nasci?  Aliquid 
crgo  significavit  hoc  dicto.  Quia  enim  non  humano 
semine  creata  est  caro  Domini  in  utcro  Yirginis, 
nec  corpus  eflecta,  scil  efiectu  et  virtute  Splritus 
sancti;  ideo  dicit  Apostolus  f;)Ctum,  non  natum. 
Aliud  esi  enim  seniine  admislo,  et  sanguine  coagn- 
bto  generare ;  aliud  non  permistione,  sed  virtutd 
IMrocjeare.  Possunt  utique  homines  gencrare  filios, 
sed  Don  facere.  Ecce  quarc  dixit  Apostolus,  factum 
et  noo  natum ;  ne  ejus  scilicet  nativitas,  quse  fuit 
sine  viri  semine,  nostrae  simiiis  putarctur ,  quae 


lY,  IN  NATALE  DOMINL  IC« 

A  conficitur  scminis  comniistione.  Ideo  autem  cum 
factum  diceret  Apostolus,  addldit  ex  semijie  David ; 
quia  etsi  non  intercessit  semen  hominis  in  conce- 
plione  Yirginis;  tamen,  ut  ait  B.  Augustinus  in 
libro  De  Trinitate  :  c  Quia  ex  ea  carne  Cbristus 
forniatus  est,  quae  constat  ex  semine  David,  scilicel 
Virginis,  recte  dicitur  quia  factus  csL  > 

(ii*)  Quaeri  etiaro  solet  utrum  debeat  Christusdid 
bis  genitus,  ut  dicitur  Dei  et  hominis  Filius  ?  Ad 
qnod  dici  potest,  Christum  bis  natum  csse,  duas- 
quenaturas  habuisse.  Unde  ait  B.  Augustinus  in 
libro  De  fide  ad  Petrum :  c  Patcr  de  sua  subslan- 
tia  genuit  Filium  Deum  sibi  cosequaleni  cl  coaetcr- 
nuro.  Idem  quoque  Unigcnitus  Deus  secundo  natus 
est,    semel  cx  Palre,  semel   ex   Matre.  Natus  est 

B  cniin  de  Patre  Deus  Ycrbum:  natus  est  de  Matre 
Yerbum  caro  faclum.  Unus  igitur  atque  idem  Dei 
Filius  nalus  est  ante  saecuia,  et  natus  in  sxculo; 
et  utraque  nativitas  unius  est  Fiiii  Dei,  divina  sci- 
licet  el  humana.  >  Dc  lioc,  etiam  Joannes  Dainas- 
cenus  ait :  c  Duas  Cfiristi  nativilalcs  veneramur: 
unam  videlicet  ex  Patre  ante  ssccula,  quae  est  su- 
per  causam  et  rationem,  et  tempus  et  naturam 
humanaiu ;  ct  aliam,  quae  in  ultiinis  teinporibus 
propter  nos,  et  secundum  nos,  et  super  nos.  Pro- 
pter  nos,  quia  propter  nostram  saluiein ;  secundum 
nos,  quia  natus  cst  homo  ex  niuliere,  et  tcm- 
pore  conccplionis,  scilicet  novem  mensium ;  super 
nos,  quia  non  ex  seniine,  sed  Spiriiii  sancto,  et 
sancla  Yirgine  supra  legem  conceptioiiis.  >  Ex  liis 
manifeste  apparct  Christi  duas  esse  nalivitatesi 
eumdemque  bis  nalum  forc. 

(12)  Prxtcrea  invesligare  oporlct  utrum  caro 
Clirisli  et  aninia  una  eademque  cuiu  Yerbo  debcanl 
adoratione  adorari,  sci!icet  illa  quse  latria  dicilur  ? 
Si  enim  anim»  vel  carni  Cbristi  exhii)etur  latria, 
qux  intclligiturservitus,  sive  cultus  soli  Creatori 
dcbitus  ;  cum  anima  Chrisli  vel  caro  creatura  tan- 
tum  sit;  creatura:  exhibetur,  quod  soli  Creatori 
debetur,  quod  faclum  in  idololatriam  deputaiur. 
Ideo  quibusdam  vidctur,  non  i4la  adoralione,  qua 
latria  est,  animam  Christi  vel  carnem  esse  ado« 
randam,  sed  illa  quae  est  dulia,  cujus  duas  species 
vcl  modos  esse  dicunt. 

D  Est  enim  cujusdam  modi  dulia,  quae  crealurao 
cuilibet  exhiberi  potest ;  et  est  quaedam  soli  hu* 
manilati  Christi  exhibenda,  non  alii  creaturae; 
qiiia  Christi  humanitas  siiper  omnem  crealuratn 
est  veneranda  et  diligcnda;  non  tamen  adeo  ut 
cultus  divinitati  debitus  ei  exhil)eatur.  Qui  cultus 
in  dilectione  et  sacrificii  exhibilione  atque  reve^ 
rentla  consistit ;  qui  Laline  dicitur  pietat,  Gra^to 
autem  theosebia^  id  est,  Dei  cultus,  et  eusebiaf  iJ 
est  bonus  cultus. 

Aliis  autem  placet  Christi  humanitalem  una  sdo- 
ratione  cum  Yerbo  esse  adorandam,  non  proptcr 
se,  sed  propter  iilum  cujusscaliellum  esl,  cui  uniia 


(ir)Dist.  8.  uUu 


(12)  Dist.  9. 


103 


5.  MARTINI  LEG10NENS1S 


104 


est.  Nec  ipsa  liumanilas  sola   vel  nuda,  sed  cum  A  est ;  et  de  carne  Mariae  carnem  accepil.  Hxc  sinc 


Verbocui  juncla  esl;  nec  propter  se,  sed  propler 
illud  est  adoranda.  Nec  qui  boc  facit,  reus  judicari 
potest,  quia  nec  soli  creaturx,  nec  propter  ipsam  ; 
sed  Creatori  cum  liumanitute,  et  in  iiumanitale  sua 
scrvil.  Unde  Joaniies  Damasccnus  ait  (15)  :  c  Duae 
natur»  Glirisli  ralione  et  niodo  dilTerentiae,  unilse 
vero  secundum  hypostasim,  id  est  secundum  pcr- 
sonam.  Unus  igitur  Christus  est,  Deus  pcrfectus, 
et  homo  perfeclus,  quein  adoramus  cum  Pairc  ct 
Spiritu  sancto  una  adoralionc  cum  inconlaminata 
ejus  carne,  non  inadorabilem  caniem  dicenlcs. 
Adoralur  enim  in  una  Verbi  hyposlasi,  id  est  per- 
sona,  qiise  hypostasis  gcnerata  est,  non  crealurse 
▼enerationcm  praebentes.  Non  enim  ut  nudam  car 


impietate,  a  Verbo  Dei  assumpta,  adoratur  a  nobis ; 
quia  nemo  carnem  ejus  manducat;  nisi  prius  ado- 
ret :  sed  qui  adorat,  non  terram  inluetur,  sed 
illum  potius  cujus  scabelium  est  propler  quem 
adorat.  >  His  aucloritaiibus,  praemissae  quxsiionis 
absolutio  cxplicatur. 

(14)  Si  autcm  quxritur  an  Christus  sit  adoptivus 
Filius,  secundum  qiiod  homo  est,  sive  alio  niodo  ? 
respondemus  Christum  non  essc  adoptivum  fiiium 
aliquo  modo,  sed  tantum  naliiralem;  quia  natura 
filius  est,  non  adoptionis  gratia.  Adoplivus  autcm 
lilius  non  est,  quia  non  prius  fuit,  et  postmodum 
adoptatus  est  in  filium,  sicut  nos  dicimur  adopiivi 
fllii,  cum  nati  fuerimus  filii  ira;  (£p/itf<.  ii),per  gra- 


nein  adoramus,  sed  unitam  Deitatiin   unam  hy- ^  tiani  facti  sumus  filii  Dei.  Christus  vero  nunquam 


postasim,  id  est  personam  Dei  Verbi,  duabus  re- 
ductis  naturis.  Timeo  carbonein  tangere  propter 
ignem  copulatum  ligno.  Adoro  igitur  Christi  mei 
simul  utraquo  propler  unitain  Deitatem  :  non  enini 
quartam  personam  appono  in  Trinitate,  sed  unam 
personam  confitcorVcrbi  et  carnisejus.  >  His  verbis 
Joannis  Damasccni  insinuari  videlur,Chri$lihuma- 
nitatem  una  adorationecum  Verhoesse  o.dorandam. 
De  hoc  eliain  B.  Augiistinus  ait  ex  scrmone  Do- 
mini,  ubi  dicit :  ?ion  turbetur  cor  vcstrum,  neque 
formidel.  CreditU  in  Deum^  et  in  me  credite  {Joan. 
xiv).  Hoc  loco  dicunt  iKcrclici,  Filium  non  nalura 
esse  Deum,  sed   creatum.   Quibus  rcspondcndum 


fuit  nonfilius;  et  ideo  non  est  adoptivus  filius, 
quia  non  per  adoptionem,  sed  per  unionem  filius 
Virginis  esse  dicitur.  Fiiius  enim  Virginis  dicitur, 
eo  quod  in  Virgine  hominem  accepit  in  unilate 
personae;  et  hoc  fuit  grati;e,  non  natura\  Unde  su- 
per  Joannem  B.  Augustinus  ait :  c  Qiiod  Unigeni- 
tus  est  xqualis  Palri,  non  est  grati£,  sed  natur;e. 
Quod  autcin  in  unitate  pcrsonae  Unigenili  assum- 
ptus  cst  homo,  gratijc  cst,  non  naturae.  Chrislus 
ergo  necDci,  ncc  hominisest  adoptivus  filius,  sod 
Dei  naturaliter,  et  hoininis  naturalitcr,  et  gratla 
filius.  >  Quod  vero  naturaliter  sil  hominis  filius, 
Augustinus  oslcndil  in    libro  De  pde  ad  Peirum, 


est,  quia  si  Fiiius  non  est  Deus  natura,  scd  crea-  q  Klc,  scilicct  Deus   faclus  cst  naluralilcr   homints 

tura  ;  nec  colenJus  csl  omnino,  nec  ut  Deus  ado-      """ 

randus,  dicenie  Apostolo  :  Colucrunt  et  servierunt 

potius  creatnroi  quam  Creatori  (Rom  i).  Sed  ilii  ad 

lioc  respondcnles   dicunt  :  Quid  cst  quod  carncm 

ejus,  quam  creaturam  essc  non  negas,  simul  cum 

divinitute  adoras,  et  ei  non  minus  quam  divinilati 

«crvis?  Cgo,  inquam,  Dominicam  carnem,  imo  pcr- 

fectain  in  Christo  humanitatcm,  idco  adoro,  quia 

a  divinitate  suscepta  et  Deilati  uniia  est,  ut   non 

aliuin  et  alium,  sed  unum  eumdemque  Deum  el 

hominem    Filium  Dei  esse  confiteor.  Dcnique   si 

hominem  separaveris  a  Deo,  illi  nunquam   credo, 

nec  servio.  Velut  si  quis  purpurara  vel  diadema 

regale  jacens  inveniat,  nunquid  ea  conabitur  ado~ 


filius,  qui  est  naluraliler  Filius  unigcnitus  Dci 
Patris.  Quod  aut.mi  non  sil  adoptivus  fiiius,  et  la- 
men  gratia  sit  filius,  ex  subdilis  probatur  lcsii- 
moniis.  Hieronymus  super  Epistolam  ad  Epltesios 
sic  ait  :  i  De  Chrislo  Jcsu  scriptum  est,  quia  sem* 
jrer  cum  Patre  fuit.  et  nunqiiam  cum,  nt  esset,  vo  • 
huaas  paterna  prnecessit.  Ille  quidcin  natura  filiiis 
est,  nos  vero  adoplionc ;  illc  nunquam  filius  non 
fuit,  nos  ai.tequam  essemus,  prxdestinali  sumus ; 
el  tunc  spiriium  adoptionis  accepimus,  quando  in 
Filium  Dei  credidimus.  i  Hilarius  quoque  in  libro 
tertio  De  Trinilate,  ait :  c  Dominus  dicens  in  Evan- 
gelio,  Paterclaripca  Filium  tuum  (Joan,  xvii),  non 
solo  nomine  conlostatus  est  se  esse  Filium,  sed  ct 


rare?Cum  vero  ea   rcx  fuerit  indutus,  periculum  D  proprietate.  Nos  filii  Dei  sumus,  scd  non  lalis   est 


mortis  incurrit,  si  ea  quis  cum  rege  adorare  con- 
temnit.  Ita  etiam  in  Christo  Domino  humanitaiem 
non  solam  vel  nudam,  sed  divinitatem  unilainy  sci* 
licet  unum  FiliumDei  verum,  et  hominem  veruin, 
'  si  quis  adorare  contcmpserit,  aeternaliter  morie- 
tur.  His  verbis  B.  Augustinus  aperte  docet,  huma- 
nitatem  Christi  cum  Verbo  esse  adorandam.  Idem 
etiam  super  psalmum  ubi  diciiiir:  Adorate  scabel- 
lum  pedu,A  cjus,quoniamsanctum  esl  {Psal.  xcviu), 
Augustinus  sic  ait :  i  Sciendum  quia  in  Ghristo 
ierra  est,  id  est  caro,  qua:  sine  impietate  adoratur : 
luscepit  enim  de  terra  terram,  quia  caro  de  teira 


hic  filius.  Hic  enim  verus  et  proprius  filius  cst  ori- 
gine,  non  adoptione;  veritate,  non  nunciipatione; 
nativitate,  non  creatione.  >  Augustinus  eliam  super 
Joannem,  sic  ait :  <  Nos  sumus  filii  gratia,  non  na- 
tura ;  Unigenitus  autem  natura,  non  gratia.  An  hoc 
etiam  in  ipso  filio  ad  hoininem  refcrendum  est  ? 
Ita  sane.  >  Ambrosius  quoque  in  primo  libro  lie 
Trinitate^  ait  :  c  Ghristus  Filius  est  non  per  ado* 
ptionem,  sedper  naturam;per  adoplionan  iios 
filii  Dei  dicimur,  ille  vero  per  veritatem  natiir?e 
est  filius.  I  Ex  his  evidcntcr  ostenditur  quod  Cbri- 
stus  non  sit  filius  gratia  adoptionis. 


(13)  Lib.  111.  Orthjd.  fid.,  c.  8. 


(14)  Disl.  10,  fi  Si  ver0. 


*^  SERMONES.  -  SERM,  IV,  LN  NATALE  DOMINI.  ^^^ 

(l5)<>osl  hac  qua:r:iur  81  Chrisius  fiecundum  A  Cum,  proflcicnU?  «atc,  piilefacichal  homin^^^^ 


hominis  naturam  in  sapientia  ct  gratia  proflccre  po- 
tuit  vel  profecit?  [Sapicnlia  ergo  Dei,  qiise  dicitnr 
Vnigenitus  Filius,  bomine  susccpto  in  utero  et  dc 
n!ero  Virginis,  libcrationem  hominis  indicavit  (16).] 
Prxterca  scicndum  est  Christiim  secundum  homi- 
ncm  ab  ipsa  conceptione  gratiae  pleniludinem  rc- 
cepisse,  cui  spiritMS  est  datus,  non  ad  mcnsuram  ; 
el  in  quo  pleniludo  divinitatis  corporaliter  habitat 
{Colos.  II).  Itavcro  habitat,  ut  ait  B.  Augustinus  ad 
Dardanum,  quod   omni  gratia  plenus  est ;  alitcr 
cnim  habitat  in  Christo,  alitcr  in  sanclis  :  iii  san- 
clis  habitat,   ut  in  nostro  corporc  incst  scnsus 
membris  singulis,  scd  non  qiiantum  iii  capitc ;  ibi 
enim  visus  cst,  et  audilus,  ollactus,  et  gustiis,  ct 
iactus,  in  cxteris  autcm  soliis  esl  lactus.  Iia  et  ' 
ln  Cbristo  habitatomnis  plenitudo  divinitatis,  quia 
llle  est  caput,  in  quo  sunt   omncs  sensus ;  in  san- 
clis  Tcro  quasi  solus  tactus  est,  qiiibus  datus  est 
«piriius  ad  mensuram,  cum  de  illiiis   plenitudine 
acccperunt.  Dc  illius  autem  plcnitudine  accf^pcrunt, 
uon  sccundum  csscntiam,  sed  secundum  similitu- 
dinem,  quia  nnnqnam  illam  eamdcm   csscntialiler, 
•cd   similcm  acccperunt  gratiam.  Puer  ergo  ille 
plenus  sapicntia  ct  gratia  fuit  ab  ipsa  conccplione. 
Unde  recte  ieremias  ait :  Novum  faciet   Dominu$ 
•mper   terram,  scilicct,  nXulier  eircumdabit  virum 
•mum  (Jer.  xxxi);  quia  in  ulcro  Virginis  perfcctus 
▼ir  exstilit;  non  solum  propCer  animam  et  cameiii, 
scd  cciam  propter  sapientiain  ct  gratiam^  quibus  g 
plenus  erat. 

HuiC  aiitcm  sententix  videtur  obviare,  quod  in 
Lncae  Evangclio  lcgitur  :  Jesus  proficiebal  sapientia, 
mtate,  et  gratia  apud  Deum  et  homines  (Luc.  ii).  Si 
eaiim  proficieliat  sapieniia  el  gratia,  non  videtur  a 
conccptione  habuissc  plcnitudinem  grnt!«  sine  mcn- 
sura.  Ad  qnod  saiie  dici  potcst  ipsum,  secundiim 
lioroinem,  taniam  sapientiam  accepissc  ct  graiise 
plcnitodinem,  ut  Deus  ei  plenius  conrerre  non  po- 
luerit.  Et  tamen  vcre  dicitur,  profccissc  sapieniia 
€t  gratia,  non  qiiod  in  se,  scd  quod  in  aliis,  qui 
de  cjos  sapicntia  et  gratia  proficicbant,  dum  eis 
•apieniiae  ct  gratis  rounera,  sccundum  p  occssiim 
aelatis  magis  ac  magis  patefacicbat.  Unde  eximius 


grati»  et  sapicntie,  quoe  sibi  inerant,  tantum  eos 
ad  landem  Dei  excitabat ;  et  sic  Deo  Palri  ad  laii- 
dem  et  bominibus  proficiebat  ad  salutem.  Uniis  in 
codem  Evangelio  puer  ille  plcnus  sapientia  ei  grt- 
tia  perhibetur  (Luc.  fi).i  Sic  crgodicitur  profccisse 
sapientia  ct  gratia,  ui  aliqnis  rcctor  ecclesiasticus 
dicitur  proficere  in  cura  sibi  crediu,  duin  pcr  ejus 
industriam  alii  profiviuoL 

§  II.  —  Adducit  legis  testinionia,  et  prophelarum 
vaticinia  conlra  Judwontm  perfidiam  perlinaciUr 
ueganlem  Christum  Filium  Dei  esse.  Primo  iniro* 
ducit  David  de  Christi  unctione  ioquentem.  Sz^ 
cnndo,  Isaiam  prophetam^  vocantem  Christum 
Deum  et  Dominum.  Tertio,  Genesis  testimonium^ 
^  cum  Deus  Pater  a  nulio  aenitus,  unum  Verbum 
de  seipso  genuit,  per  qnod  omnia  creavil  ex  ni^ 
hilo  :  in  quo  Verbo,  quod  Deus  Paler  ncn  fecit, 
scd  wternaliter  de  sna  substantia  genuii,  £acia- 
mus  hominem  ad  imagincm  ct  simililudinem 
nostram  (Gen.  i),  dixit;  insinuans  quonam  moi^ 
ad  Dei  imaginem  factus  est  homo,  non  secundum 
corpus^  sed  secundum  mentem  humanam.  Intro» 
ducit  quarto  David,  qui  nobis  ostendit,  cmm  ««- 
met  Deus  iocutus  est,  unicum  Verbum  genuiue^ 
per  quod  omnia  fecit  :  quod  Verbum  pastores  rt- 
derunt.  Et  si  duo  testetur  se  audissc,  scilicet  po- 
testatem  et  misericordiam,  pro  nobis  factus  rerus 
est  plenus  homo ;  et  quomodo  unus  et  idem  Deus 
Dei  Filius  natus  est  anle  saTula,  et  natus  esl  m 
stt:eula ;  et  tandem  de  utraque  Filii  Dei  natititatc 
disserit^ 

Volo,  ut  rcspondeatis,  o  Judaei,  qui  palrum  vc- 
^trorura  csecitatcm  secuti«  usque  bodic  pertinaclter 
ncgatis  Filium  Dei.  Pro  saliite  igitur  vestra  ei  lege 
ct  propbetis,  copiosa  ac  verissima  vobis  objiclani 
testimonia,  ut  curdium  vestronim  propulsa  Incre» 
dulitate,  et  catholic^  fldei  agnita  vcritate,  ipsum 
Dei  et  Virginis  Filium  cum  Dco  Patre  ei  Spiritn 
sancto  unum  cttcfumDcum  possitis  credere,  eum- 
que  in  cjusdem  Dei  Patris  sui  dextera  r^nantem 
nobiscum  fidcliter  adorare.  Qui  ergo  usqne  Ia  ho- 
dienium  diem  Chrlstum  pertinaciter  ncgaiis  esse 
Filium  Dei,  ad  inlerrogata  respondetc  mihi. 

Si  Christiis  Deus  noo  est,  cui  dixit  David  rex  ei 
propheU  in  psalmo  :  Sedes  tua^  Deus^  in  sceculum 
sacculi ;  virga  directionis  virga  regni  tui  (PsaL  XLiv)  ? 


docior  Cregorius  in  quadam  homilia  aii  :  <  Juxta  D  ^^^  *^^'*""™  •  Dilexisti  justitiam,  et  odisti  iniguitatem; 


hominis  natoram  Jesus  proficiebat  sapientia,  non 
quod  tpse  esset  sapieniior  ex  tempore,  qui  a  priina 
conceptionis  bora  Spiritu  sapicntiae  plcnus  perroa- 
nebai;  sed  eamdem,  qua  plenus  eral  sapientiam, 
caeteris  ex  lempore  paulalim  demonstrabat.  Juxta 
hominis  natnram  proficiebat  aeiate,  de  infantia  ad 
juventutero;  juxta  hominis  naturam  proficiebat 
grntia,  mm  ipse  qnod  non  habebat  pcr  accessum 
temporis  accipiendo,  sed  pandendo  donum  gratiae 
quod  habebtt,  apud  Dcum  ei  homiiies ;  quia,  quan- 

<l5)Dist.  15. 

(16)  Qnae  uncis  includimus,  fortasse  minus  recto 
fiiere  hic  inirusa,  cum  ad  propositam  qiiaestionem 
nihil    agant.  Verba  sunt  etiain  Magistrli  (  ult., 

PlTBOL.    CCVIIl 


proplerea  unxit  te  Deus  Deus  tuus  oleo  Ivtitim  prm 
consortibus  tuis  (ibid.)  f  Quis  est  Igiiur  isie  Deus  a 
Deo  unclus  (17)?  Nolo,  ut  vos  ipsos  sub  maliiiae  a 
nequiti»  silentio  abscondatis ;  sed  si  potestls,  iam 
verissimo  prophetae  testimonio  compendiose  respon- 
dcatis.  Sed  quia  tam  evidenti  objectioni  minime 
poiestis  respondet*c,  nec  Psalmistae  dictis  contra- 
dicere,  ego  vobis,  Deo  donante,  exponamt  qualiter 
snpradicta  dcbeatis  intelligere. 
(18)  Quis  est  igitur  Deus  a  Deo  unctus  ?  Ilte  til« 

dist.  IS. 
(M)  Isid.,  lib.  1  Contra  Jud.^  cap.  3. 
(18)  Isid.,  lib.  VII  ^t^molog.,  cap.  i 


ioY 


^.  MARTINI  LEGIONENSiS 


iO$ 


^at  e&t,  qul  per  Isaiam  proplielam  bic  loquiiur :  A  devolione  ampleciimur,  sub  pcrsona  Cyri  rcgls  Per- 


Spirltus  Domini  super  me,  eo  quod  unxerit  me,  ad 
annutitiandum  mansueti$  misit  me,  ut  mederer  con- 
tritos  corde^  et  prasdicarem  caplivis  induigenliamy  et 
tiausis  apertionem  (Isa,  lxi).  Ipsa  ilaque  unclione 
Cliristus  demonsiratur,  cum  Deus  unctus  dicilur. 
Cum  enim  Deum  unctum,  o  Judapi,  a  Dco  audilis, 
Clirislum  verum  Dei  et  Virginis  Filiuni  int^Iiigcre 
deketis.  Cliristus  enim  a  clirismate  diclus  est,  id 
est  ab  unctionc.  Pro^ceptum  fuerat  Judicis,  ut  sa- 
crum  conficerent  unguentum.  quo  perungi  posscnl 
hi,  qui  vocabantur  ad  sacerdotium  vel  ad  rcgiium. 
Et,  sicut  nunc  rcgibus  indumenlum  purpur%  insi- 
Igne  est  regias  digiiitatis,  sic  illis  unctio  sacri  un- 
guenti  nonieii  ac  potcstatem  regiain  conferebat :  et 


sarum  per  Isaiam  prophetam  Dcus  Pater  Dsum  el 
Dominum  esse  testatur,  dicens  :  Chrislo  meo  Cyro^ 
enjus  apprehendi  dexteram,  ut  subjiciam  ante  faciem 
ejus  gentes,  et  dorsa  regum  vertamf  et  aperiam  co- 
ram  eo  januas^  et  portas  non  claudenlur.  Ego  atite 
te  ibOj  el  gloriosos  terrcc  humitiabo;  portas  aneas 
conteramy  el  vecles  ferreos  cotifringam,  Et  dabo  tibi 
thesauros  absconditos,  et  arcona  secretorum  rese^ 
rabo,  ut  scianl  qni  ab  ortu  soiis,  et  qut  ab  occidetite, 
quia  ego  itivoco  nomen  tuum,  Domine  Deus  Isruel 
(Isa.  xLv).  Ilis  vcrslbus  sub  persona  rcgis  Cyri 
Christus^est  prophetatus  :  Chrislo  eniin  subjecU 
Deus  Pater  in  fide  genles  d  regnn;  non  enim  legi- 
nius  in  regno  Israel  aliquem  Cyrum  nominc  fuissc. 


inde  dicti-  Christi  a  cbrismate,  quod  cst  unctio  :  D  Uxc  proplielia  idco  ante  Nalalc  Doinini  legitur. 


nam  chrisma  Giaece,  Latine  unctio  inlerpretalur. 
Quae  etiam  Domino  Jesu  Christo  nomen  accommo- 
4avit  facta  spiritalis;  quia  Spiritu  sancto  unctus 
est  a  Deo  Patre,  sicut  in  Aclibus  apostolorum  di- 
citur  :  Collecti  sunt  enim  in  hac  civitale  adverstis 
ganctum  Filium  tnutn,  quem  unxisti  (Act.  iv)  :  non 
utique  oleo  visibili,  sed  doiio  spiritalis  gratiae,  qiiod 
visibili  sigiiincalur  ungirento.  Deus  igilur  et  homo 
Jesus  Christus  spiritali  unctione  cst  unctus,  et  sn- 
pcr  omnia  manuum  Dei  Patris  (19)  conslitutus.  Di- 
iexit  utique  justiliam,  et  odio  habuit  iniquitatcm; 
quia  virga  dircctionis  est  virga  regni  ejus.  Rex  esl 
Uaque  et  saccrdos,  ct  a  Dco  Palre  Spirilu  sancto 


quia  de  ipso  dicta  fuisse  crcdltur.  Qiiod  si  forte,  o 
Judxi,  de  Cyro  rege  Persarum  cVedidcrilis  fuisse 
prophelatum,  absurdum  essct  (20)  ct  profanum,  ut 
homo  impius,  et  idololatri»  deditiis,  Christus  ct 
Deus  ct  Doniinus  nuncuparetur.  L'nde  ct  in  trans- 
latlone  Septuaginta  Inlerprctum,  ncn  Christo  tneo 
Ctjro,  sed  Christo  meo  Domino  hnbetur;  quod  spe- 
cialiter  in  pcrsoiia  Domini  noslri  Jesu  Christi  ac- 
cip.tur. 

Credite  igilur,  o  infeliccs  Judxi,  de  Chrislo  d> 
ctum  fuisse,  non  de  Cyro  Pcrsarum  rege.  Christus 
est  enim  Deus  et  Dominus,  et  cum  Palre  ct  Spiritu 
sancto  unus  verus  naturaliter  Dcus.  Ipsius  dexte- 


jBt  virtute  unctus,  ct  siiper  omne  quod  creatum  est,  ^  ram  Deus  Pater  appreliendit,  cum  eum  de  manibus 

constitutus.  lluiic  itaque  verum  regcm,  quem  Deus 

Pater  gloria  et  honore  coronavit,  et  sub  cujus  pe- 

dibus  omnia  subjecit  (Psal.  viii),  o  Judasi,  nisi  fl- 

deliter  adoraveritis,  absque  dubio  in  aeternum  peri- 

bitis. 

Ifoneo  vos,  o  Judaei,  in  initio  nostrae  disputatio- 
nis  ut  legis  et  prophetarum  verissimis  prseconiis 
.contradicere  non  praesumatis,  sed  libemer  cordis 
aures  praebeatis.  Nou  est  vobis  utile,  imo  valde  ps- 
riculosum  legis  et  prophetarum  testirooniis  con- 
4raire ;  quia  qui  veritati  resisiit,  Deo  contradicit. 
Ego  autem  Dei  auxilio  adjutus  vestris  vos  armis, 
legis  scilicet  et  prophetariim  oraculis,  vos  vinccre 
volOy  quia  nunquam  adversarius  melius  vincitur, 


persequenlium  liberavit,  et  die  tertia  de  monu- 
mento  resuscilavit.  Ante  faciem  illius  gentes  subje  • 
eit,  et  dorsa  regum  vertit;  quia  non  solum  promi- 
Bcuas  plebes  infcriorem  locum  tenentes,  ^-erora 
etiam  reges  earum  et  principes  jugo  verae  fidei  prr 
Evangclium  ejusdem  dileclissimi  Filii  sul  poienter 
subdidit.  Coram  eo  januas  aperit,  et  portw  clausee 
non  fuerunt;  quia  inoli  corporis  Jesu  Cbristi,  quo 
divinitas  latebal,  clausae  januae,  ubi  erant  apostoH 
congrcgati,  non  obst!terunl  (Joan,  xx);  atque  ipso 
ascendcnle  poriae  coeli  ultro  sc  illi  aperuerunt.  Ante 
ipsum  Deus  Pater  ivit;  quia  eum  longe  antea  per 
prophetas  Spiriiu  sancto  cdoctos  nasciturum  prae- 
dixit.  Cloriosos  terrce  coram  eohumiliavit;  quia  ela- 


quam  cum  suis  propriis  jaculis  expugnatur.  Audiie  D  tionem  superborum,  gloriam  diviium,  et  ferocita- 


igitur,  rebelles  et  increduli,  legis  testimonia ;  au- 
dile  {M-opbetarum  vaticinia  ;  audite  sancti  Spiritus 
Terba,  Jesu  Cbristo  Dei  et  Yirginis  Filio,  quod  ve- 
rus  Deus  et  verus  honio  sit,  teslimonium  perhi- 
bcntia.  Ilunc  Jesum  Christum,  quem  vos  negatis, 
no8  vero  brachiis  fidei  ei  dilectionis ,  summa  cum 

(19)  Deest  opera. 

^20)  Majus  absurdum  et  nefas  esset,  de  Christo 
Domino  verba  sequenliiim  versuum  inteliigere  : 
AssiitiHavi  te,  et  non  cognovisti  me...^  accinxi  te,  et 
non  cogtiovisti  me  {Isa.  xlv|.  Quapropter  D.  Ilie- 
ruiiynius  in..huiic  iQcum  venementer  errarc  dicit 
eo8,  qui  priora  verba  capitis  ad  Christum  Domi- 
nuin  in  sensu  litterali,  non  ad  Cyrum  referunt. 
Miliilominus  nonnulli  veterum  quemadmodum  an« 


tem  tyrannorum  in  adventu  ejusdem  Domini  Jesu 
Chrisli  Filii  sui  per  evangelicam  praidicationem 
stravit,  eosque  Ecclcsiae  sacramenlis  devotos  atque 
humiles  exhibiiit..  Portas  areas  contrivit^  et  vectes 
ferreos  confregit ;  quia  vires  diaboli,  et  claustra 
inferni  ante  faciem  Christi  illuc  ad  liberaiidum 

tistes  Toletanus  Elipandus  in  episloln  conlra  Mige- 
.  lium  Christo  meo  Domino  ciim  perantiqua  versione 
Septuaginta  legerunt,  ut  videre  passini  est  apiid 
expositorcs  in  hunc  locum.  Sed  Alapide  asserrt  in 
hac  versione  errorcm  irrcpsisse;  el  certe  recenlior 
consonat  Vulaatae.  Videsis  Joannem  Marianani  ad 
eap.  3,  lib.  i  D.  Isidori  conira  Juda:os,  cx  quo  Mar- 
tinus  liaec  transtulit. 


m  SERMONES.  —  SERM. 

electos  5tios  descendenlis  dcslnixil.  Fa  dabo  tibi 
ikegauroi  abtcondttot^  el  arcana  secretorum  re$e- 
rabo.  Ac  si  aperlius  Deus  Faler  Jesu  Chrislo  Filio 
suo  secunduin  quod  de  Virginc  nasciiurus  ernt, 
loqiieretur,  dicens  :  CnniTenerilpleniludoteroporis, 
er  de  Spirim  sancto  in  ulcro  Virginisconcoplus  fue- 
r!s,  dabo  tibi  tliesaurosabsconditos,  omnem  videlicol 
sapientiam  et  scientiam  mcam  cfTundara  in  tc,  et 
srcana  secrctorum,  id  cst  evangclica  sacramonta, 
ijnac  omnibus  fere  morlnlibus  ignola  sunt,  per  te 
cunctis  gcntibus  tunc  rescrabo;  ut  $cia$  qnia  ego 
tum  Dominu$f  qui  invoco,  id  est  invocari  facio,  no* 
men  tuum  pcr  universum  orbcm,  ut  in  tuo  nomine 
omne  genu  flcclatur  cflelcstium,  terrestrium  et  in- 
rernoruni  {Philipp.  ii). 

Sed  forte,  o  Judasi,  si  adliuc  ista  vobis  non  suffi- 
ccre  dicitis,  ad  vestram  pcrAdiam  ac  mcntis  cxci- 
latem  multiplicis  erroris  plcnam  omnino  confutnn- 
dam,  et  ad  nostrae  fidci  veritatem  confirmandam, 
ex  legc  ct  propbetis  copiosa  alque  idonca  inlrodu- 
cemus  tostimonia.  Si  crgo  polluto  ore  e(  infido 
rortle,  adbuc  ausl  estis  iinpudenter  diccrc,  quod 
Cbristus  non  est  Deus,  nec  vcrus  DeiFilius,  dicile: 
Cui  locntus  estDeus  in  Gcnesi,  cum  diccrot  :  Fa- 
^amu$  hominem  ad  imaijinem  ,  el  $imHitudinem 
nostram  (€en.  i)  ?  Et  ilcriim  :  Fecil  Deu$  hominem^ 
ad  imaginem  Dei  creavit  iilnm  (f6tV.)?  Ocatus  ita- 
qae  Fulgentiiis  cpiscopus,  snpienlia  et  sanctilatc 
pneclarus,  in  exponendis  Scriplnrarum  scntentiis 
v^lde  cautus  acccdat,  et  banc  propbctiam  tanti 
injsterii  plenam  a  Moysc  prolatam  vobis  exponat. 
Dic,  sancte  Fulgenti  (21),  sccundum  sapicntiam 
tibi  a  Dee  coUatam,  qualiier  intelligcre  dcbcamus 
lioc  qnod  Dcus  dixit :  Faciamu$  hominem  ad  imagi- 
ftemet  similitudinem  no$tram?  c  Cnm  enim,  inquit, 
slngulari  numero  Deus  imaginem  dixit,  osten()it 
miam  naturam  esse,  ad  cujus  imaginem  bomo  fieret. 
Cum  vero  dicit  pluraliter  no$tram,  oslendit  Deum 
ad  cujus  imaginem  bomo  iiebat,  non  unam  esse 
personam.  Si  enimuna  illa  esscntia  Pntris,  ct  Filii, 
«t  Spiritus  sancii,  una  esset  persona ;  non  dicerct, 
ad  imaginem  no^tram,  sed  ad  imaginem  meam ;  ncc 
dixisset ,  faciamu$,  sed  faciam.  Si  vero  in  illis  tri- 
bus  personis  tres  essent  intelligendae  vel  credcnd^ 
snbstantiae,  non  diceret,  ad  imaginem  no$tram,  scd 
ad  imagines  nostras  :  una  enim  imago  trium  na- 
turarum  maequalium  essc  non  posset.  > 

Si  ergo  ad  cognitioncm  vcrse  fulei,  o  Judxi.per* 
tiogere  vullis,  nccessc  cst  ut  ad  intclligenda  san- 
iiarum  Scripturarum  vcrba,  cordis  aures  solerter 
dperiatis  (22).  Primo  itaque  volo,  vos  scire  atquc 
docere,  qualiter  ad  imagincm  Dei  factus  est  bomo  : 
non  enlra  corpus  bominis  ad  imaginem  Dei  factum 

(21)  Mira  res  et  notatu  digna.  Antea  snepcnoster 
«octor  tribuit  Angustino  librum  S.  Fulgentii  De 
fide  ad  Petrum  cum  nonnullis  veteruin,  quamvis 
ininos  recte,  ut  bodie  consiat :  bic  vero  ascribit 
Forgentio,  etiamsi  Petrns  Lombardus,  qiiem  presse 
•equi  videtur,  hoc  testimonium  Genescos  explicans» 


IV,  IN  NATALE  DOMliNl.  110 

A  est,  scd  mensbumana.  Et  llcct  rncns  bumana  non 
sit  cjus  nntiinc,  ciijus  Dciis  cst ;  iinngo  tamcn  Dcu 
quo  iiibil  mciius  est,  ihi  ruaercndact  invenicnda 
cst,  ubi  nntiira  nostra  nibil  babct  roelius,  id  est  in 
nicnte.  Eo  eiiim  ipso  tmngn  Dci  cst  mens,  quo  cn- 
pax  ejus  est,  scilLcct  Dei,  ejusque  csse  particcps 
potcst.  Jani  crgo  in  ca  Trinitatem  quae  Deus  cst, 
inquiramus.  Ecce  igitur  mens  meminit  se,  intelii- 
git  se,  diiigit  se.  Hoc  si  ccrnimus,  ccmimus  Trini- 
talem;  non  tamcn  ipsum  Dcum,  sed  imaginem  Dei. 
Ilic  enim  qua^dam  npparet  Trinitas,  mcmorise  sci- 
iicct,  intelligentia;  et  anioris.  llaec  igilur  tria,  ut 
ail  D.  Augiistinus,  non  sunt  tres  vit;fe,  sed  una  vita 
non  trcs  mcnles,  scd  una  mens  ct  una  esscntia. 
iEqualia  enim  sunt,  et  sesc  invicem  capiunt.  Ca« 
'  piuntur  cnim  ct  a  singulis  singula,  et  a  singiilis 
«mnia.  Memini  enim  me  babcre  memoriam,  intclli- 
gentiam  et  voliintntcm  ;  et  intclligo  me  intclligcrc, 
ct  vcllc  atque  meminisse.  Ecce  illiiis  summsc  uni- 
tnlis  atquc  Trinilatis  Dci,  ubi  uiia  est  essentia  ct 
trcs  pcrsonre,  imago  cst  bumana  mcns,  licet  impar. 
Mcns  niitcm  pro  aiiimo  ipso  accipitur,  ubi  est  illa 
imago  Trinitatis.  Propric  vero  mcns  dicitur,  ut  ait 
B.  Augiistinus,  non  anima  ipsn,  scd  quod  in  ea  cst 
cxcellcntiiis.  In  mcntc  naturnlitcr  divinitus  insti- 
tula  qiiisquis  vivacilcr  prospicit,  ct  quam  magniim 
sit ;  iii  ea  tantum  potcst  ctinm  scmpiternn,  incom- 
mutnbilisquc  nalura  rccoH,  conspici,  concupisci. 
Rcminiscitur  Deiis  pcr  memorinm,  inluetiir  per  in- 

C  telligcnlinm,  nmplcclilur  per  dilcctioncm.  Profccto 
invcnit  mcns  illiits  sunini(c  Trinitntis  imrgincm. 

Verum  tamcn  cavcat  ne  bancimngincm  abead^m 
Trinitalc,  qux  Dcus  est,  faclam,  ita  ei  comparct, 
ul  omnino  cxislimet  similem ;  sed  potius  in  quali- 
cunque  ista  similitudinc  mngnnm  quoqne  dissimi- 
litudinem  cernat.  Quod  breviter  ostendi  potcst. 
flomounus  perilla  tria  meminit,  intelligit  et  diligit; 
qui  tamen  nec  memoria  est,  ncc  intelligentia,  nec 
dilectio,  sed  babct  baec  fria.  rnus  ergo  bomo  est, 
qul  babet  bsec  tria ;  ncc  tamcn  ipsc  est  hxc  tria, 
1n  illius  vero  summae  simplicitate  nnturae  quae  Deus 
est,  quamvis  unus  sit  Deus,  tres  tamen  personae 
sunt  Pater  ctFilius  et  Spiritus  sanctus,  et  bae  tres 
unus  Deus.  Aliud  itaquc  Trinilas  (25)  est  res  ipsa 
in  re  alia,  aliud  imago  Trinitntis,  proptcr  quam 
imaginem  ct  illud  iii  qiio  fiunt  ba>.c  Iria,  imago  di- 
citur,  scilicet  homo  :  sicut  imago  dicitur  et  tabuln 
et  pictura,  quae  est  in  ea ;  sed  labnla  nomine  ima- 
ginis  appelhtur  propter  picturam,  quae  cst  in  ea. 
Iiaque  in  ista  imagine  Trinitatis  non  sunt  haec  tria 
unus  homo,  sed  unius  bominis  sunt.  In  illii  vero 
Trinilate  summa,  cujus  bxc  iinago  est,  non  unius 
Dci  sunt  illa  tria,  scd  unus  Dciis,  ct  tres  sun:  illx» 

§  Proponamu$^  dist.  2,  lib.  i  auclorcm  libri  Angii- 
stinum  scribat. 

(22)  Sent.  i,  d.  5. 

(23)  Sensus  involutus,  qiii  clarior  reditur  ex  Ma- 
ftistro :  Aliud  e$t  itaque  Trinita^^  re$  ip$a,  ^tiud 
tmago  Trinitati$  in  re  alia . 


la 


S.  MAKTlNi  LEGlONENSiS 


hou  una  pcrsona.  Illa  eniiu  Iria  non  sunt  liomo,  sed  A  vinam  essenliam»  solam  unam 

Kominis  sunt,  Tel  in  tiomine.  Sed  nunquid  possu- 

mus  dicere  Trimlalem  sic  esse  Deo ,  ut  aliquid  Dei 

sit,  ct  non  ipsa  sit  Deus?absit  ut  lioc  crcdamus! 

dicamus  ergo  in  mente  nostra  imagincm  Tf  inilalis, 

sed  exiguam  ct  qualemcunque  esse,  quae  summs 

Trinitatis  ita  gerit   similitudinem,  ut  ex  maxima 

parle  sit  dissimilis.  Sciendum  vero,  quod  lisec  iri- 

nitas  mentis,  ut  ait  B.  Augustinus,  non  proptcrca 

Dei  est  tantum  imago,   quia  sui  mcminit  mens,  ct 

intelligit,  ac  diligit  se ;  scd  quia   polcst  etiam  me- 

niinisse,  el  intcUigcre,  et  amare  illum  a  quo  facta 

est.  Mcns  itaque  rationalis  considerans  hrec  tria, 

et  illam  unam  essentiam  in  qua  ista  sunt,  et  ex- 

tendit  se  ad  contemplalionem  Greatoris,  et  videl 

unilalcm  in  Trinilale,  et  Trinitalem  in  unitate.  In- 

teliigit  enim  unum  esse  Deum,  unam  essenliam, 

unum   principium  ;  et  videt  quia  absque  sapientia 

non  sil,  et  ideo   intelligit  eum  babere  sapienliam, 

quae  ab  ipso   genita  est.  Et  quia  sapientiam  suam 

diligil,  inteUigit  etiam  ibi  csse  amorem,  id  est  Spi- 

ritum  sanctum. 

Ecce  descripsimus  vobis,  o  Judjci,  quse  sit  imago 
Doi,  scilicet  memoria,  intellcctus  et  dileclio;  et 
quia  corpus  hominis  non  cst  ad  imaginem  Dci  fa- 
ctum,  sed  anima  ;  ctquid  sit  babere  in  se  imaginem 
Dci,  videlicct  rcminisci,  intclligere,  ct  diligcre  suum 
factorcm.  Ja:n  sapcrius  B.  Fulgentio  exponcnte, 
satis  osiensum   cst  vobis,  quia   idcirco  in  prima 


113 

pcrsonam  c%se  di- 
cilis,  Dcum  habcre  Filium  negalis :  et,  sicut  ait 
Joannes  cvangelisla  :  Qui  Filium  negat,  nec  Patrem 
habet  (1  Joan.  ii).  Pro  certo  igitur  sciatis,  quia  cu- 
aeternum  Dco  Pi^tri  negalis  Filium,  nequaquam 
Deum  Patrem  habere  polerilis  propilium.  Scd  si 
forte  odio  Ghristiani  nominis  mihinon  credilis,  sal- 
tem  prophetarum  scntcntiis  fldcm  accommodare 
debet.s.  Diligenter  ilaque  auscuUate,  ct  ad  crudi- 
tioneui  vcslram  audita  memoriler  retinele,  ut  cre* 
denles  unum  Dcum  in  Trinilate,  ad  ipsius  amorem 
possitis  pcrtingere. 

Dicat  igitur  David  propheta  ad  eruditionem  no- 
stram  :  Semel  locutus  est  Deus,  Quod  B.  Augustinus 
exponeni,  ail  :  c  Semel  locutus  est  Deus ,  quia 
unicum  Yerbum  genuit,  per  quod  omnia  fccit.  Alia 
etium  duo  qux  Propheta  audivit,  sunt  potcstas  et 
misericordia,  de  qulbus  omncs  Scriptunc,  et  pro- 
pter  quse  lex  el  proplictx  sunl,  propter  quse  etiam 
ipse  Ghristus  a  Deo  Patre  ad  redemptionem  mundi 
missus  est,  et  sancti  apostoli.  Potcstas  ergo  timca- 
tur ,  miscricordia  amelur ;  nec  pro  misericordia 
poteslas  contemnatur;  nec  pro  polestale  de  miseri- 
cordia  despcretur.  i  Semel  igilur  locutus  est  Dcus 
Patcr,  id  est  Ycrbum  setcrnalilcr  genuit,  in  quo 
omnia  fecit  atque  disposuit.  Hoc  est  illud  Yerbum, 
o  Judaei,  de  quo  pastorcs  veslri  (imo  ut  verius  di- 
cam  ,  per  fldem  noslri  fuerunt)  qui  custoilien- 
tes  vigilias  noctis   supra  grcgem  suum  ad  invicem 


creatione  dixit  Deus  :  Faciamus  hominem  ad  tiwa-  q  dixerunt :  Transeamus  usquc  Bethlehem,  el  videamus 


ginem  et  simil.tudinem  nostram,  quia  trinus  est  in 
personis,  ct  unus  in  essentia.  Deus  igitur  Pater  de 
fiullo  genitus  Deo,  unum  Verbum  gcnuit  de  seipso, 
per  quod  omuia  creavit  ex  nihilo.  Nalus  cst  enim 
de  Patre  sine  initio  Dcus  Yerbum,  el  eadem,  qua 
«psc  naturalilcr  xiernus  cst,  divinitate  coaeternum. 
*n  ipso  igitur  Yerbo  quod  Deus  Pater  non  fecit, 
sed  seternalitcr  cx  sua  substantia  gcnuit,  Faciamus 
^  ominem  ad  imaginem  el  simililudinem  nostram  di- 
Xit.  Ad  conflrmandum  etiam  tam  idoneum  testi- 
monium,  tanique  sufficienter  expositum  ;  et  ne  am- 
plius  inde  dubitetis,  o  Judaei,  David  prophetam  ad 
medium  deducamus,  et  de  hac  aeterna  Patris  Det 
locutione,  qua  omnia  creavit  ex  nihilo,  quid  nobis 
dixerit,  reverenler  audiamus. 

Semetf  inquit,  locutus  est  Deus^  duo  harc  audivi ; 
quia  potestas  Dei  esty  el  /i6i,  Do%nine^  misericofdia ; 
otiui  tu  reddes  unicuique  juxta  opera  sua  (Psal.  lxi). 
Contrarium  videturDeum  semel  loqui,  et  duo  audivi. 
Quid  est  etiam  quod  legitur  in  Apostolo  :  Multifa' 
flam,  mullisque  modis  olim  Deus  loquens  patribus 
in  prophetis  (llebr.  i)  ?  Sed  inter  homines  mullis 
modis  loquitur  Deus ;  apud  se  autem  seniel,  quia 
tiAicum  Yerbum  genuit,  per  quod  omnia  fecit,  et 
in  quo  simul  omnia  disposuit.  Nolo  vos  oblivioni 
tradcre,  o  Judaei,  quia  haec  est  oppositio  mea,  quod 
Dcusomnipotens  trinusest  in  personis,  et  unus  in 
essciitia ;  vos  autem  dicitis  quia  Deus  sicut  est  una 
essentia,  ita  et  una  persona.  lo  boc  ergo  quod  ,di- 


hoc  Verbum,  quod  factum  est^  quod  Dominus  oslen- 
dit  nobis  (Luc,.  ii).  Moneo  vos,  o  Judxi,  ut  quod 
isti  paslores  feccrint,  qualiter  crediderint,  Deumque 
gloriflcaverint ,  studiose  audiatis.  Vtneruntj  iii- 
quit  evangelista,  festinantes ;  et  invenerunt  Mariam^ 
et  Josephf  et  infantem,  eumdem  scilicct  Verbum 
Dco  Patri  coxtcrnum  pro  liberatione  humani  gc- 
neris  in  tcmpore  caro  factum.  Vtdentes  autem 
cognoverunt  de  verbo  ,  quod  diclum  erat  itiis  de 
puero  hoc.  Sed  quid  fccerunt  pastores  ?  Reversi 
sunt  gtorificantes  et  laudantes  Deum  in  omnibuSf 
quos  audierant  et  viderant ,  sicut  dictum  est  ad  illos 
(ibid.). 
Ilorum  itaque  vestigia,  o  Judaei,  bonorum  operum 
D  gressibus  sequiniini.  Horum  excmplo  Ghristum  ve« 
rum  Deum  el  vcrum  hominem  brachiis  verx  fidei 
ct  dilectionis  amplectimini.  Horum  imitatione  Gbri- 
stum  naturaliler  cum  Deo  Patre  et  Spiritu  sancto 
unum  verum  Deum  csse  crcdite.  Simili  devotioue 
ipsum  verum  Deum  in  personis  trinum,  et  in  esscn- 
tia  unum,  in  operibus  suis  laudate  et  gloriflcate  in 
perpetuum.  IIoc  Vcrbum  quod  ante  omnia  saccula 
a  Deo  Patre  genitum  est,  et  in  utero  Virginis  caro 
factum,  non  tantum  IneiTabile  est,  verum  etiam,  ut 
ait  Magister  Pctrus  super  illum  locum  psalmi :  Se- 
mel  tocutus  est  Deus^  nomen  ejus  est  ineflabile» 
quod  scribebatur  in  lamina  aurea  sumni  pontiflcis, 
et  erat  Tetragrammaton  ,  id  est  quatuor  litteranim, 
quae  sunt :  jotb,  be,  vao,  beth,  id  est  principiura 


ilS  SERMOxNES.  -  SERM.  IV,  IN  NATALE  DOMINr. 

passioDis  vitx  istse.  Nomen  aulem  ex  liis  litteris  A  bis  est  homo  Taetus  verus  et  plenus 
constat,  ut  quidam  tradunt.  Est  ja,  ja,  je,  je,  quod      quia  veram  babet  iile  humanam 


iii 


dkitur  incffabile ;  et  quia,  cum  csetera  noniina  Do- 
mini  rem  ineflabilem  significent ,  hoc  ineffabiliorem 
rem  deaignat  juxta  lilterarum  interpretationcs.  Ac 
si  diceret :  Iste,  cujus  est  boc  nomen,  est  princi- 
pium  vitae  per  Adam  amissse,  et  hoc  pcrhumilitatem 
passionis.  Quid  aulcm  niirabilius  ,  quam  quod  pa- 
iiendo,  moriendo  nos  a  morte  liberavit  ?  Dicilur 
aulcm  inclTabile  nomen,  ul  ait  B.  Isidorus  (24),  nou 
quia  dici  non  pulest,  sed  quia  flniri  sensu  et  Intel- 
Icctu  buniano  nullalcnus  potest ;  ct  idcirco,  quia 
de  eo  nihil  dignc  dici  potest ,  ineflabile  est.  InefTa- 
bilis  est  ergo  Verbi  generatio,  cujus  etiam  nomen 
ineflabileest. 

Iste  (amen  Propheta  aliquid  inde  capiens,  dicit : 
Semei  locutus  e$t  Deus,  id  est  aeternaliter  Verbum 
genuity  in  quo  omnia  disposuit.  IIoc  vidit  istc  Pro- 
pheta,  ut  ait  D.  Augustinus,  elevatus  super  omnia, 
et  transcendens  angclos ,  et  ad  liquidum    perve- 
nieng,  ubi  unus  unum  genuit.  luter  qusc  omnia  duo 
iurc  audivil  in  allo,  quo  transilivit.  Quasi  dicerct  : 
Non  a  nie  hoc  dico,  sed  audivi  rnptus  ad  Verbum 
Dci  Patris  unigenitum.   Quae  ?   IIoc  scilicet,   quia 
potesias  Dci  est,   id   est   unigcnili   Dei   et  homi- 
nis  filii,  qui  non  tantuni  in  se  polesiatem  habet, 
-vcnim  ciiain  aliis  coiifcrt,  quia,  ut  aii  Aposlolus  : 
/Von  est  poieilas  cuisque,  nfst  a  juslo  Deo  {Rom.  xin). 
fpsum  enim  constiiuit  Deus    Pater   super   omnia 
opera  manuum  suarum.  Uiide  ipse  ail  in  EvangeUo;  ^ 
Data  est   mihi  omnis  potestas  in  caslo  et    in  terra 
{Matth.  xxviii).  Seqiiitur :  Et  tibi,  Domine^  WMcri- 
cordia ;  quia  ttt  reddes    unicuique  juxta   opera  sua 
{Psal.  Lxi).  Apud  Cl»yistum  crgo  est  potcstas,  ei 
misericordia,  quia  vpsi  Deus  Pator  onine  judicium 
commisit.   Tiinenda  est  ergo  hxr  potestas;    quia 
potest  salvare  pios  et  damnare  iinpios.   Diabolus 
qu^aro  potcstas  est,  et  plerumque  vult  noccre,  ci' 
ianien  non  potcst :  tantum  enim  iinpellit  parictcm 
inclinatum,  quantum  accipit  potesialeni;  quoniam 
qni  dat  lentatori  potestatem,  ipsc  pnebet   tentato 
misericordiam.  Non  enim  est  poteslas  nisi  a  Deo  ; 
ipse  enim  est  in  omnibiis  et  supcr  orania.  Noli  di- 
cere  quare  Deus  dat  tantam  potcstatem   diabolo, 
iii  non  det  ccontra  potcstatem  (25)  ?  Deiis  qui  dat  D 
pofestatcm,  habet  asquitatem.  Noli  ergo  tiinerc  ini- 
inicam:tantum  enini  facit    quanlum  accipit  pote- 
Btatis. 

Ecce  audislis,  o  Judaei,  quia  semel  locutus  esl 
Deu3,  xternaliter  scilicet  genuil  Verbum  cx  seipso, 
per  quod  omnia  creavit  ex  nihilo.  Per  ipsura  Dcus 
Paier  omnia  continet,  gubernat ,  et  rcgit ;  per  ip- 
sum  ab  xterna  damnatione  humanuin  genus  rede- 
mii  (26).  Sed  idem  Dei  Filius,  cum  sit  Deus  aeter- 
nus  ei  verus,  et  cum  Patre  secundum  divinitatem 
naiuraliter  unus  Deus,  secundum  quod  ipse  dicit : 
ggo  et  Paler  unum  sumus  (Joan.  x) ;  idem  pro  no* 
Lib.  VII  fAvmolog.t  cap.  I 


tn  eo  vcmsy 
naturam  ;  in  eo 
vero  plenus,  quia  et  carnem  humanam  suscepit,  ct 
aniinam  raiionalcm.  Idem  tamen   unigcnilus  Dcus 
secundo  natus  esl,  semel  ex  matre.  Nalus  est  enim 
de  Patrc  Dcus  Verbum ;  nalus  est  de  matre  Ver- 
bum  caro  factum.    Unus   igitur  est,  atque  idem 
Deus  Dci  Filius  nalus  antc  sxcula  ,  et  natus  in  sse- 
cuio ;  cl  utraque  nativitas,  unius  est  Filii  Dei :  di- 
vina,  secundum  quam  Greator  in  forma  Dci  coae- 
iernus  Palri  Deusest;  humana,  secundum  quam 
semetipsum  exinaniens  et  forraam  servi   accipicns 
(Philipp,  ii),  non  solum  in  conceptu  materni  uteri 
semctipsum,  dum  homo  ficrct,  eadem  servilis  for- 
roae  suscepiionc  formavit ,  verum  etiam  de  eodem 
^  malris  utero  idem  Deus  factus  horao  exivit ,  et  in 
cruce  idem  Deus  homo  factus  pependit ,  et  in  so- 
pulcro  idem  Deus  horoo  factus  jacuit,  et  ab  inferis 
idein  Deus  horoo  factus  die  tertia  resurrexit ;  sed  in 
sepulcro  secunduin  solam  carnem  idero  Deus  jacuit, 
et  in  infernum  secuiidum  solam  aniroaro  descen- 
dit  :  qua  de  infcris  ad  carnero  dle  tertia  revertente^ 
idero  secunduro  carnero  qua  in  sepulcro  jacuit,  de 
sepulcro  resurrexit ,  el  quadragesiroo  post  rcsur- 
rcctionis  die  idero  Deus  hoino  factus  in  coeluro  as- 
ccndens;  in  dextera  Dei  Patris  sedet  (Coloss.  iii), 
inde  in  finero  saeculi  ad  judicanduro   vivos  ci  roor- 
tuos  est  venturus. 


m)  Lib.  VII  fAymoloa.,  cap. 
lio)  Forle,  misericordiam. 


j  \\\,^David  rex  et  propheta  ,  Spiritus  saneti  orga* 
num^  testimonium  perhibet ,  quod  Chrittus  verus 
DeuSy  et  Mrginis  filius  est  siue  initio  de  Deo  Pa- 
tre^  et  in  sa^culo  de  Virgine  matre.  Ex  Genehit 
testimonio,  Dominus  a  Domino  ,  sciticet  Filius  a 
Patre ;  ex  Zacharia^  Dominus  missus  ad  gentes 
pro  suas  divinitatis  gloria;  etsi  consiHum,  td  est 
ejus  adventum  conlempserint,  Isaia  testantet  eum 
verum  Deum^  et  verum  hominem  in  fine  temporum. 
Considerat  ulterius^  quid  de  illius  sex  nominibut 
cc  de  divinitate,  qua  eidem  Deo  Patri  coasUrnus 
eil,  idem  propheta  dicat.  David  intrcducitur  ad 
Christi  wternam  et  ineffabilem  ejus  nativitatem. 
Admonetex  Isaia,  mI,  relicta  superstitioneJudaiea^ 
catholicam  fidem  devote  suscipiant,  cum  secundum 
eum  septem  mulieres  eum  apprelienderunt.  Testi' 
monio  Davidis  subjungit  ceternam  nalivitatem,  qua 
Christus  est  sibi  isternus.  Qnam  pulchre  conclwiit, 
cur  prorsus  nulla  lingua  de  immensa  ista  genera^ 
tione  nec  perfecte  dicere  potesl,  nec  suficienter 
aliquid  loqui.  Teslimonium  inducit  ad  Christi  tem- 
poralem  nativitatem  ex  Christifera  Virgine  ex  eor 
dem  prophela. 

Audile  igitur,  o  Judaei,  quae  dico;  audlte  quae 
pro  salute  vestra  rooneo.  Si  liberari  ab  ajtcrna 
damnatione  cupitis,  necesse  est  ut  Chrislum  sine 
inilio  de  Deo  Patre,  et  in  saeculo  de  Virginc  matre 
iratum  esse  fideliter  credalis  ;  si  illuro  in  prassenti 
vila  negaverilis,seiernarodamnalionein  nequaquam 
cvadere  polerilis.  Ipse  enim,utsupra  dictum  cst,vi- 
vos  et  mortuos  judicabit,  et  incredulos  condemna  • 
bit.  Unde  ipse  ait  in  Evangelio.  Qui  me  confessus 
fuerit  coram  hominibus^  cgnfitebor  et  ego  eum  coram 

(26)  Ex  Fulgent.,  De  fide  ad  Pelr.,  cap.  2. 


It^  6.  MARTIM  LEGIONENSfS  ft« 

Patre  meo^  qui  esl  in  ccelis;  ei  quicunque  negaverit  \     (27)'Dicile,  iitfellces  Jiidu^i,  qui  in  divina  essentia 


iiif  coram  homimbus,  denegabilur  coram  angelis  Dei 
{Luc.  xii).  Pro  certo  itaque  scitole  ,  o  Judaei ,  quia 
si  illum  in  praesenti  sxculo'  cuni  Patre,  et  Spiritu 
sancto  unum  et  verum  Deum  essc  non  credideritis, 
judicium  ejus  nequaquam  evadere  polerilis  in  lu- 
turo.  Si  illius  gratiam  in  prasenti  vita  adepti  nou 
faeritis,  ejus  iram  nullatenus  in  rulurafugere  vate- 
bitis;  An  forte  supradiclis  testiraoniis  ex  loto  non 
est  incredulilas  adbuc  expulsa  a  cordibus  veslris  ? 
Sed  si  forte  patrum  vestrorum  caecitate  pracpediti, 
adhuc  de  Cbristo,  quod  verus  Dei  Filius  sit,  dubi- 
tatis,  ad  vestram  perlidiam  superandam  alios  ex 
geute  vestra  testes  introducemus.  Si  igilur  adbuc 


tres  pcrsonas  esse  negatis,  quis  Dominus  phiit  igiieiii 
a  Domino  in  Sodomi8?sic  eniin  in  Genesi  legitur  * 
El  pluit  Domiuus  super  Sadomam  et  Gomorrham 
sutphur  et  ignem  a  Domino  (Cen.  xix).  In  qiia  sen- 
tenlia,  oniiseri  Judsei,  et  quasi  infidelitatis  duritia 
lapidei,  non  dubitetiiTCbristiiir.  secundam  esse  per- 
sonam  in  Trinitate.  Nam  quis  cst  ille  Dominus  a 
Dumino,  nisi  procul  dubio  Filius  a  Patre,  qiii  iii 
bunc  mundtim  ub  eodem  Patre  est  missus?  Quo  te- 
stimonio  Deitas  Filii,  quam  naturaliter  a  Deo  Patre 
habct,  ostendilur,  et  distinctio  personarum  clarc 
demonstratur.  Item  si  Cbristus  Donr.inus  noH  est, 
dicite,  o  Judaei,  quis  est  ille  Dominus  exercituum. 


aliis  testibus  indigetis,  David  gentis  vestrae  rex  et  ^  qui  a  Domino  exercituum  inittitur,  ipso  dicentc  Zap 

civdTiSi  :  Ua*c  dicit  Dominus  exerciluum  :  Pro  gloria 
misit  me  ad  gentes,  quce  exspoliaverunt  tos :  qui  enim 
tetigeril  voSf  tanget  pupillam  oculi  ejus.  Quia  ecce 
ego  tevo  manum  meam  super  eos  et  erunt  proidie  kis 
qui  serviebant  sibi;  et  eognoscetis  quia  Dominus  ex- 
ercituum  misit  me  {Zach,  ii).  Cujus  est  ergo  baec 
vox,o  Judaei,nisi  Jcsu  Cbrisli  Salvatorismundi?Cuiii 
ergo  omnipotens  Deusabomnipotenti  Deose  niissuni 
esse  denuntiat,  Dei  Patris  se  absquedubioFilium 
esse  demonstrat.  Missus  est  auiem  ad  gentes  prt» 
gloria  divinitatis,  quam  ab  aetemo  babuit  apud  Pa- 
trem,  quia  seipsum  exinanivit  formam  servi  acci- 
piens,  factus  obediens  usque  ad  mortein  (Philipp. 
ii).  Et  ut  scialis,  o  Jud»i,  quia  vera  sunt  quae  di- 


prophela,  qui  vere  organum  saiicti  Spiritus  exsti- 
tit,  accedat,  et  Cbristo  quod  verus  Dei  et  Yirginis 
Filius  sit,  teslimonium  pcrbibeat* 

Dixit  Dominus  Domino  meo^  inquit,  Sede  a  dextris 
meCs;  donec  ponam  inimicos  tuoSf  scabellum  pedum 
tLorum  (PbuL  ci\).  Dicit  ergo,  o  infclices  Juda;i, 
quis  estiste  Dominus  David,cui  Dorainus  dixil,  sede 
a  dextris  meis  ?  Procul  dubio  Dominus  Pater  dixit 
Domiiio  Filio,  qui  vere  est  cum  eo  unus  Deus  et  Do- 
minus,  ut  a  dextris  ejus  sederet,  donec  inimicos 
illius  scabelluni  pedum  ejus  poneret.  More  nostro 
loquilur  Prophuta,  cum  ait :  Dixit  Dominus  Domino 
meo :  Sede  a  dextris  meis,  scilicet,  ut  homo  instrua- 
tur  :  non  enim  ore  prolulit,  sed  dixit  re,  id  est  ge- 


ncraiione.  Ac  si  apertius  Propbeta  diceret  :  Dixit  G  cuntur,  ipse  etiam  Dei  Fiiius  ad  consolationem  Ee- 


DominuSy  id  est  Deus  Paler  aelcrnaliter  disposuit , 
Domino  meo,  id  est  Filio  qui  Dominus  est,  et  cum 
Deo  Patre  unus  verus  Deus.  In  boc  quod  dicit, 
Dominus  Domino  idem  iioinen  repetcndo,  personas 
disccrnit,  ct  unam  naturam  ac  potentiam  persona- 
ruin  ostendit.  Ilem  quod  ait,  Domino  meo,  boc  Deita- 
tis  indiciuin  cst.  Duni  vero  ait,  sede^  duo  notat, 
•cilicct  eum  post  laborem  passionis  quiescere  ct 
conregnare.  Ac  si  diceret  :  Sede  a  dextris  meis,  id 
est  conregna  asqualis  mibi,  ul  per  dexterain  acci- 
piatur  aequalitas  quam  babet  Cbristus  cum  Patre. 
Donecponam  inimicos  tuoSfScabellumpedum  tuorumj 
.1  est  donec  subjeclos  luae  divinilati  faciam  illos  : 
per  quod  subjeclio  plena  notatur.  IIoc  autem  quo- 
iidie  ei  paulatim  agitur  et  perflcitur  in  conversis. 
-^otiam,  iiiquit,  inimicos  tuos,  volentes  vel  nolcntes, 
'^<kbeUum  pedum  tuorunty  id  est  libi  subjectos  volun- 
^te,  vel  necessitate. 

!>elKJrent  ista  sufficcre  vobis,  o  Judaei,  ul,  relicto 
^rrore  diuturnae  infidclitatis  et  suscepta  veritate 
[Idriscianx  rellgionis,  sanctam  Ecclesiain  intraic 
w>»selis  ;  sed  si  adhuc  ista  vobis  non  sufficere  dici- 
is»  nec  Dei  Filiuni  cum  Patre  et  Spiritu  sanclo  unuip 
erum  l>euni  esse  crcdere  yultis,  ad  yeslram  per- 
iiam  conruiandam,  et  ad  nostrde  fidei  veritatein 
imulatidam,  ex  Veteris  Testamenti  libris  alia  atque 
'^  *uiroduceinus  testiinonia 

(^*^)  'sidor.,  lib.  I  Contra  Jud<cos,  cap.  5. 


clesiae  suae,  quam  proprio  sanguine  redeinpturus 
eral,  in  consequentibus  ita  loquitur,  dicens  :  Larjda 
et  latare,  fiiia  Sion;  quia  ccce  ego  veniOf  et  habitabo 
in  medio  /ut.  Et  applicabuntur  gentes  multcef  per 
fidem  videlicet,  ad  Deum  in  die  t//a,  et  erunt  mih 
inpopulunif  et  habitabo  in  medio  tui;  el  scies  quia 
Dominus  exerciluum  misit  me  ad  te  (Zuch.  ii).  Ac  si 
apertius  ad  ^onsolationem  Ecclesiae  suae  Dei  Filius 
a  Deo  Patre  missus  loquerelur,  dicens  :  Lauda  et 
loitare,  plia  Sion,  id  est  filia  speculationis ;  quiaecce 
ego  venio,  juxta  iliud,  exivi  a  Patre,  et  veni  in  mundum 
(Joan.\\i);et  habilabo  in  medio  tui,  dicit  Dominus 
(Zach.  ii.jUndeestillud:  Posthacinterrisvi^usestytt 
cumhaminibus  conversatusest  (Baruch.  iii);  et  apptica- 
buntur  gcntes  multce,  per  Evangelium  meuin,  ad 
Dominum,  id  est  ad  Pairein,  ifi  die  itla;  ct  lunc 
erunt  mUn  in  populum  peculiarem,  sicut  et  Patri » 
et  habiiabo  in  medio  tui :  nnde  in  Evangelio  legitur : 
Ecce  ego  vobiscum  sum  omnibus  diebus ,  usque  ad 
eonsummationem  swcuti  (Malth.  xxviii).  Et  cx  boc 
scies,  0  Ecclcsia,  ^tfta  Dominus  exercituumt  id  cst 
Pater  misit  me  Fiiium  suuin  iu  hunc  mundum 
ad  te. 

Supradiclis  testimoniis,  o  Jtidei,nullomodocon- 
tradicere  poteslis,  nec  debetis ;  et  idcirco  Dei  ct 
Yirginis  Filium  ad  redcmptionem  humani  generis 
jain  olim  venisse  in  bunc  nuindum,  non  dubitart» 


«7 


SEaMONES,  —  SERM.  IV,  IN  NATALE  DOMINI. 


118 


sed  prompta  Tolunlate  credere  debetis.  Sed  vos,  o  A  qui  eripiat,  el  averlat  impietates  ab  Jacob  {ha.  l\x). 


«iseri  el  infelices,  semper  contra  bominiini  conten- 
lio«e  egistis»  et  idcirco  iocum  sanctum  et  gentcm 
perdidistis.ac  per  uni  versum  uiundum  velut  liomicidae 
etreprobidispersi  estis.  Unde  vossatis  r.ompetenter 
David  propheta  in  psalmis  increpal,  dicens  :  Jllic 
irepidaverunt  timore,  ubi  non  erat  timor  (Psat,  xiii), 
id  esl  damnnm  temporaliura  rerum  trepidaslis.  Ti- 
niuislis  enim  pardere  regnum  terrenum,  ubi  non 
erat  timendum  ;ct  non  timuistis  perdere  coslum,  ubi 
eral  limendum.  Dixistis  cnim  :  Si  dimittimus  Chri- 
stum  sic,  omnes  credent  in  eum,  et  venient  Romani , 
et  tollent  noslrum  locum  et  gentem  (Joan,  xi).  Tunc 
ergrt,  0  miseri,  consilium  inopis  confudistis  (Psal^ 
xiii),  humilem  scilicet  adventumCbristi  conteinpsi- 
slis ;  et  ideo  cunclis  sub  coelo  nationibus  in  captivi- 
lale  Iraditi  estis. 

Adfcntus  Chrisli  ideo  consilium  dicilur,  quia 
quos  vocabat,  non  ul  in  prxsenli  sxculo,  sed  in 
so!o  Deo  spem  suain  ponerent,  admonebat.  Undeet 
haias  consiliarium  vocat  eumdem  Dei  et  Yirginis 
Filiam,  dicens  :  Vocabitur  nomen  ejus  admirabilis^ 
consiliarius,  Deus  forlis,  pater  fuluri  swcuti ,  prin» 
ceps  pacis  (Isa.  ix).  Gonsilium  ilaque  secundum 
humanitatem  iiiopis,  scilicet  paupcris  Chrisli,  qui 
ad  vos  liberandos  veuerat,  confudistis,  id  cst  rcci- 
pere  noluistis;  iino,  quod  est  infericiug,  illi  mala 
pro  bonis  reddidistis,  dum  eum  cruci  sine  causa 
aflixistis :  et  unde  majorem  illi  revcreiitiam  exhibere 


Sufficiunt  vobis  ista,  o  Judaei,  an  adbucad  vestraoL 
perfidiam  convincendam,  et  catholic»  fidei  verit»- 
tem  roboraudam,  plures  atque  idoneos  ex  tege  el 
prophetis  intreducemus  testes  ?  Facilius  enim  sol 
accumbit,  quam  nos  testium  copia  deseret.  Si  igilur 
nefanda  conspiratione  adhuc  prxsumilis  dicere, 
quod  Chrislus  non  sit  verus  Dei  Fitius,  Isaias  pro> 
pheta  urbanse  elegantiae  informalus  accedat;  e( 
Christoquod  verusDeus  ante  omnia  saecula»et  verus 
homo  in  fiiie  temporum  de  Yirgine  natus  sit^, 
vobis  contribulibus  suis  audientibus,  liobis  testimo-^ 
Dium  dicat. 

Parvulus,  inquit,  natus  est  nobis,  et  filius  datut 
est  nobis  (ibid,).  Dic  etiam  nobis,  o  Isaia  propheta, 
deejus  virlule,  et  gloria,  et  nomine,  si,  revelante 
Spiritu  sancto,  aliquid  nosti?  Et  factus  est,  inquii. 
principatus  super  humerum  ejus ;  et  vocabitur  nomen 
ejus^  admirabitis,  consiliarius^  Beusfortis,  pater  fu* 
luri  sceculi,  princeps  pacis.  Multiplicabitup.ejus  im" 
perium,  et  pacis  non  erit  pnis.  Iste  itaque  parvutus 
Christos  est,  qui  ut  nos  redimeret  ab  omni  iniquitate^ 
et  mundaret  sibi  populum  acceptabilem,  sectatorrem 
bonorum  operum  (Tit.  ii),  nalus  est  nobis.  Paitulus 
natus  estnobis  insaeculo  dcYirgine  matre;.el/l/ii« 
datus  est  nobisy  inedabiliter  ante  omnia  sxcula  ge- 
nitus  a  Deo  Patre.  Parvulus  natus  est  nobis,  in  mt» 
culo,  lioroo  scilicet  verus  ex  feiiiuia.  FHius  dajtuseH 
nobis,  Deus  scilicet  verus  exDeo  Patre  gonitusante 


debiieratis,  inde  eum  amplius  contempsistis.  Et  q  omnia  saecula,  Deus  Filius  datus  cst  nobis  a  Deo 


quid  dicam  vobis,  o  gens  prava  atque  perversa  ?  Nul- 
Incenus  intra  numerum  reliquiarum  krael,  qu%  sal- 
fandae  sunt,  computari  poteritis,  iiisi  per  eumdem 
Dei  et  Yirginis  Filium,  cujus  consiliura  confudislis, 
id  est  in  bumilitate  positum  contempsistis.  Procul 
dubio  nisi  illum  in  vcritate  confessi  fuerilis,  nisi  ei 
Yeram  fidem  exhibueritis,nisi  ipsuracuin  DeoPatre 
et  Spiritu  sancto  unum  Deum  verum  esse  crcdide- 
ritis,  ad  societatem  eleclorum  cjus  perlinere  minime 
poteritis.  Dicite,  o  infclices,  Quis  dabit  ex  Sion  sa- 
lutare  Israel  (Psal.  xiii.)?  Yos  quippe  consilium 
Christi  confudistis;  sed  tamen  Deus  Pater  dabit 
fialularelsraeljd  est  Christuin  ex  progenie  Jiidseorum 
secundum  carnem  descendentcm,  quia  salvabit  re- 


Palre,  ct  a  seipso,  videlicet,  ut  nos  re(]imeret  dt 
durissimo  dialKiIi  impcrio.  Parvulus  natus  est  no- 
bis  sccundura  carncm,  qui  contra  antiquum  hosteni 
piignavit  pro  nobis  salvandis;  Filius  Dci  sola  gratia 
datus  cst  nobis.  Idcirco  Jesus  Chrislos  secundum 
bumanitalem  parvulus  natus  est  nobis,  qtii  secun- 
dum  suam  divinitatem  in  sinu  Patris  magnus  estet 
hudabilis  nimis(28)  quia  per  scipsum,  idestinsua 
divina  essentia  hominibus  non  poterat  agnosci,  et 
unde  nobis  consuluit,  inde  despectionera  tulit;  quia 
jnfirmilalem,  quam  pronobis  suscepit,  homosuper^ 
bus  despcxit.  Ob  hoc  ergo  infirma  et  stulta  mundi ,. 
ut  ait  Paulus,  elegit  DeuSy  ut  forliora  et  sapientiora^ 
per  qua?  non  cognoscebatur ,  confunderet  (I  Cor.  i). 


liqui;is  Israel,  Judoeos  videlicet  in  se  credentes ;  ipse  0  Sicut  cibum  fortem  invalidus  infans  capere  non  po- 
quippe  inclaritate  et  majestate  venturus  estadjudi- 
cium.lstecr^o  in  futuro  fidclcs  suos  salvabit,  iste  cap- 
tivitatem  plcbis  sujb  in  secundo  adventu  suo  conver- 
let^diabolo,  quipopulumejuscaplivaveral,inprofun- 
dum  inferni  reiruso.Tunc  utique  cum  filiis  Kcclesise 
exsullabil  Jacob.etlxlabilurlsraeliu  Domino,  in  no- 
mine  sancl.neTrinitatis  Christi  baptismate  suscepto. 
Et  utcrcdatis,  o  Judaei,  vcra  esse  quaedicunlur  ; 
et  quia  non  est.nobis  in  alio  aliquo  salus  (Act.  iv), 
nisi  in  eodeni  Jesu  Cbristo  Dei  et  Yirginis  Filio, 
Isaiae  prophetae,  cui  omnino  contradicerc  non  po- 
lestis,  probamus  testimonio.  Veniet^  inquit,  ex  Sion, 


(28)  Isid.,  lib.  i  Scnt.,  c.  U 


test,  nisi  priusa  matrecdilum  (29-30)  ihlaclissuc- 
cum  vertatur,  ut  quod  in  cibo  non  potuit  uti,  su- 
gendo  potetur  in  lacte  per  carnem ;  ita  et  nos  cunri 
essemus  infirmi  ad  concupiscendam  a:ternitatem 
Ycrbi,  factum  est  ipsum  Yerbum  caro,  ut  onutriti 
per  carnem,  fortioresque  ellecti  cibum  solidum,  id 
est  \'erbum  Domini  cura  Patre  senipiternum  con- 
templando,  et  angeli  satiaremiir. 

Sequitur  :  Et  factus  esi  principatus  super  fcitmf- 
rum  ejus.  Ideo  principatus  ejus  super  humerum 
illius  dicitur;   quia  clfUcem  propriis  humeris  tibl.. 
purtavit;  et  quia  litulum  regni  snper  hUmeroSf  O; 

(29-50)  Fortc,  ejus 


It^  6.  MARTIM 

Patre  meo^  qui  e»t  in  ccelii ;  ei  quicunque  negaverit 
the  coram  hominibui,  denegabitur  coram  angelis  Dei 
{Luc.  xii).  Pro  certo  ilaque  scilote ,  o  Judaei ,  quia 
81  itlum  iu  prs&seiili  sxculo  cum  Palre,  et  Spirltu 
sancto  unum  et  verum  Deum  esse  non  crcdideritis, 
Judicium  ejus  nequaquam  evadere  poleritis  in  lu- 
turo.  Si  illius  gratiam  in  pra^scnti  vita  adcpti  noii 
faeritis,  ejus  iram  nullatenus  in  fulura  fugere  vale- 
bitis.'  An  forte  supradiclis  testiraoniis  ex  loto  noii 
est  incredulitas  adbuc  expulsa  a  cordibus  veslris  ? 
Sed  si  fortc  patrum  vestrorum  cxcilate  pncpediti, 
adhuc  de  Cbristo,  quod  verus  Dei  FiHus  sit,  dubi- 
tatis,  ad  vestram  perfidiam  superandam  alios  ex 
gente  vestra  testes  introducemus.  Si  igilur  adbuc 
aliis  tesiibus  indigetis,  David  gentis  vestrae  rcx  et 
propbela,  qui  vere  organum  sancti  Spiritus  exsli- 
tit,  accedat,  et  Cbristo  quod  verus  Dei  el  Yirginis 
Filius  sit,  testimonium  perbibeat* 

Dixit  Dominus  Domino  meo,  inquit,  Sede  a  dextrit 
meCs;  donec  ponam  inimicos  tuoSf  scabellum  pedum 
tLorum  (P«a/.  cix).  Dicit  ergo,  o  infclices  Judaei, 
quis  cstiste  Dominus  David,cui  Dominus  dixit,  sede 
a  dextris  meis  ?  Procul  dubio  Doniinus  Pater  diiit 
Doniino  Filio,  qui  vere  est  cum  eo  unus  Deus  et  Do- 
minus,  ut  a  dextris  ejus  sederet,  donec  inimicos 
illius  scabellum  pedum  ejus  poneret.  More  nostro 
loqullur  Prophela,  curo  ait :  Dixit  Dominus  Domino 
meo :  Sede  a  dextris  meis,  scilicel,  ut  homo  instrua- 
tur  :  noii  cnim  ore  protulit,  sed  dixit  re,  id  est  gc- 
-iieralione.  Ac  si  apertitis  Propbeta  dicerct  :  Dixit 
Domiutts^  id  est  Deus  Pater  aeternaliter  disposuit , 
Domino  meo^  id  est  Filio  qui  Dominus  est,  et  cum 
Deo  Patre  unus  verus  Deus.  In  boc  quod  dicit, 
Dominus  Domino  idem  nomen  repetcndo,  personas 
discernit,  ct  uiiain  naturam  ac  potentium  persona- 
ruin  ostendit.  Ilein  quod  ail,  Domino  meo,  boc  Deitu- 
tis  indicium  est.  Duni  vero  ait,  sede^  duo  iiotat , 
•cilicct  eum  post  laborem  passionis  quicscerc  ct 
conregnare.  Ac  si  diceret  :  Sede  a  dextris  meis,  id 
est  conregna  asqualis  mibi,  ut  per  dexteram  acci- 
piatur  aequalitas  quam  babet  Cbristus  cum  Palre. 
Donecponam  inimicos  tuoSfScabeUum  pedum  tuorum, 
.1  est  donec  subjeclos  tuae  divinilati  faciam  ilios  : 
per  quod  subjeclio  plena  notatur.  IIoc  autem  quo- 
tidie  el  paulatim  agitur  et  perflcilur  in  conversis. 
Ponam,  inquit,  inimicos  tuos^  volentes  vcl  nolcntcs, 
scabellum  pedum  luorum,  idestiibi  subjectos  volun- 
tate,  vel  necessilate. 

Deberent  isla  sufficcre  vobis,  o  Judxi,  ut,  relicto 
errore  diuturnae  infidelitatis  et  suscepta  veritate 
Cbristianae  religionis,  sanctam  Ecclesiain  intrarc 
possetis ;  sed  si  adbuc  isla  vobis  non  sufficere  dici- 
tis,nec  Dei  Filiunicuni  Patreet  Spiritusanclo  unuin 
veruni  Deum  esse  crcdere  vultis,  ad  ycslram  per- 
fidiam  confulandam,  et  ad  noslra;  fidei  veritatein 
cumulandam,  ex  Veteris  Testainenti  libris  alia  alque 
alia  introduceinus  testiinonia 

(27)  !siJor.,  lib.  i  Contra  Jud<cos,  cap.  5. 


LEGI0NENSI5  ft« 

A  (27)*Dicite,  iitfelices  Jiidu^,  qui  in  divina  essentia 
tres  personns  esse  negatis,  quis  Dominus  pluit  ignen.i 
a  Domtno  in  Sodomi8?sic  eniin  in  Genesi  Ieg:tnr  * 
El  pluit  Domiuus  super  Sodomam  et  Gomorrham 
sulphur  et  ignem  a  Domino  (Gen.  xix).  lii  qua  sen- 
tentia,  ouiiseri  Judaei,  et  quasi  infldelitatis  duritia 
lapidei,  non  dubiteliiTCbristum  secundani  esse  per- 
sonain  in  Triuitate.  Nam  quis  esl  ille  Dominus  a 
Domino,  nisi  procut  dubio  Filius  a  Patre,  qiii  iii 
bunc  mundum  ub  eodem  Patre  est  misstis?  Quo  te- 
stimonio  Deitas  Filii,  quam  naturaliter  a  Deo  Patre 
habet,  ostendilur,  et  distinclio  personarum  clarc 
denionstratur.  Item  si  Cbristus  Doir.inus  noH  esi, 
dicite,  0  Judaei,  quis  est  ille  Dominus  exerciluum, 

11  qui  a  Domino  exercituum  initiitur,  ipso  dicente  Za- 
cbaria  :  Uax  dicit  Dominus  eierciluum  :  Pro  gloria 
misit  me  ad  gentes,  quce  exspoliavcrunl  tos :  quienim 
tetigerit  vos^  tanget  pupillam  oculi  ejus.  Quia  ecce 
ego  tevo  manum  meam  super  eos  et  erunl  prcedw  his 
qui  serviehant  sibi;  et  cognoscetis  quia  Dominus  ex- 
ercituum  misit  me  (Zach,  ii).  Ciijus  est  ergo  ba^e 
vox,  0  Judaei,  nisi  Jcsu  Cbristi  Salvatoris  mundi?  Cuiii 
ergoomnipotens  Deus  ab  omnipotenti  Deose  niissuni 
esse  denuntiat,  Dei  Patris  se  absquedubioFilium 
esse  demonstrat.  Missus  est  aulem  ad  gentes  prt» 
gloria  divinitatis,  quam  ab  aeterno  habuit  apud  Pa- 
trem,  qiiia  seipsum  exinanivit  formam  servi  acci- 
piens,  faclus  obediens  usque  ad  mortem  (Phiiipp. 
ii).  Et  ut  scialis,  o  Judaci,  quia  vera  sunt  quae  di- 

C  cuutur,  ipse  etiam  Dei  Fihus  ad  consolationem  Ee- 
clesiae  suae,  quam  proprio  sanguine  redeinpturus 
eral,  in  conscquentibus  ita  loquilor,  dicens  :  Lauda 
et  la:tare^  filia  Sion ;  quia  ccce  ego  veniot  et  habitabo 
in  medio  tui.  Et  appUcabuntur  gentes  multce,  per 
fidem  videlicet,  ad  Deum  in  die  iUa,  et  erunl  mih 
in  populum,  et  habitabo  in  medio  tui ;  et  scies  quia 
Dominus  exerciiuum  misil  me  ad  te  (Zach,  ii).  Ac  si 
apertius  ad  ^onsolationem  Ecclesiae  suae  Dei  Filius 
a  Deo  Patre  missu.s  loquerelur,  dicens  :  Lauda  et 
laitarCj  filia  Sion^  id  est  fllia  speculationis ;  quiaecce 
ego  veuio,  juxta  i!iud,  exivi  a  Patre,  et  veni  in  mundum 
(Joan.%\i);et  habilabo  in  medio  tui,  dicit  Dominus 
(Zach.  II.)  Undeesi  illud :  Post hacinterrisviius  est, et 
cumhomiuibHs  conversatusest  (Baruch.  iii);  et  applica^ 
buulur  gcntes  muUos,  per  Evangelium  meuin,  ad 
Deminum,  id  esl  ad  Pairem,  tti  die  iUa;  et  tunc 
erunt  mUti  in  poputum  peculiarem,  sicui  et  Patri » 
et  habilabo  iu  medio  tui :  unde  in  Evnngelio  legitur : 
Ecce  ego  vobiscum  sum  omnibus  diebus,  usque  ad 
consummationem  smcuU  (Matth.  xxvni).  Et  ex  boc 
scies,  0  Ecclesia,  quia  Dominus  exercituum^  id  est 
Pater  mfsil  me  Filium  suuin  in  bunc  mundum 
ad  te. 

Supradictis  testimoniis,  o  Judei,nullomodocon- 
iradicere  potestis«  nec  dcbetis ;  et  idcirco  Dei  ct 
Virginis  Filium  ad  redemptiouem  bumani  generis 
jani  olim  venisse  in  bunc  nuinduni,  non  dubitair, 


«7 


SEaMONES.  —  SERM.  IV,  IN  NATALE  DOMINI. 


118 


§ed  pronipto  Toluntale  credere  debeCis.  Sed  vos,  o  A  ^t  eripiat,et  averlat  impietate$  ab  Jacob  (Ua.  lix). 


miseri  el  infelices,  semper  conlra  bominiim  conten- 
liose  egisllSt  et  idcirco  locum  sanclum  el  gentem 
perdidistis,ac  per  universum  mundum  velut  liomicidae 
a  reprobi  dispersi  eslis.  Unde  vossatis  r.ompetcnler 
David  prophela  in  psalmis  increpat,  dicens  :  lUic 
trepidaverunt  limore,  ubi  non  eral  timor  (Psal.  xiii), 
id  est  dainnum  temporaliura  rerum  trepidaslis.  Ti- 
muistis  cnim  psrdere  regnura  terrenum,  ubi  non 
erat  timendum  ;ct  non  timuistis  perdere  coclum,  ubi 
erat  limcndum.  Dixistis  cnim  :  Si  dimitlimus  Chri- 
Uum  iicy  omnes  credent  in  eum,  et  venient  Romani , 
et  toUent  nostrum  locum  et  geniem  (Joan.  xi).  Tunc 
er;»,  0  miseri,  consilium  inopis  confudistis  (Psal, 
xiii),  bumiiem  scilicet  advcntum  Ghristi  contempsi- 
s:is ;  el  ideo  cunctissub  coelo  nationibus  iu  captivi- 
lciCe  Craditi  estis. 

Advcntus  Chrisli  ideo  consilium  dicitur,  quia 
quos  vocabat,  non  ut  in  prxsenti  sxculo,  sed  in 
solo  l>eo  speiu  suam  ponercnt,  admonebat.  Uudeet 
Isaias  consiiiarium  vocat  cumdem  Dei  et  Yirginis 
Filiara,  dicens  :  Vocabilur  nomen  ejus  admirabilist 
consiliarius,  Deus  fortis,  pater  futuri  swcuti ,  prin' 
ceps  pacis  (Isa.  ix).  Consilium  ilaque  secundum 
humanitalem  iiiopis,  scilicet  paupcris  Christi,  qui 
ad  vos  lit)erandos  veuerat,  conrudistis,  id  cst  reci- 
pere  noluislis;  imo,  quod  est  infeliciug,  illi  mala 
pro  bonis  reddidistis,  dum  cum  cruci  sine  causa 
aflixistis :  et  unde  majorem  ilii  revcreiitiam  exhibere 


Sufficiunt  vobis  ista,  o  Judaei,  an  adhucad  vestraoL 
perfldiam  convincendam,  et  catholica  fidei  verit»- 
tem  roboraudara,  plures  atque  idoneos  ex  lege  el 
prophetis  intreduccmus  testes  ?  Facilius  cnim  sol 
accumbit,  quam  nostestium  copia  deseret.  Si  igltur 
nefanda  conspiratione  adhuc  pncsumitis  dicere, 
quod  Christus  iion  sit  verus  Dei  Filius,  Isaias  pro> 
pheta  urbana;  elegantiae  inrormatus  accedat;  e( 
Chhsloquod  verusDeus  ante  omnia  saecula,  et  verus 
homo  in  fiiie  temporum  de  Virgine  natus  silv, 
vobis  conlribulibus  suis  audientibus,  nobis  testimo- 
nium  dicat. 

Parvulus,  inquit,  natus  est  nobis,  et  fitius  datut 
est  nobis  (ibid.).  Dic  etiam  nobis,  o  Isaia  prophetjr, 
deejus  virtule,  et  gloria,  et  nomine,  si,  revelanlc 
Spiritu  sancto,  aliquid  nosti?  Et  factusest,  inquit, 
principatus  supcr  humerum  ejus ;  et  vocabitur  nomen 
ejus,  admirabiliSf  consiliarius,  Deus  fortis,  pater  fu- 
turi  sceculi,  princeps  pacis.  Multiplicabitur.ejus  im" 
perium,  et  pacis  non  erit  finis.  Iste  itaqne  parvulus 
Christus  est,qui  ut  nos  redimeret  ab  omni  iniquitatei^ 
et  mundaret  sibi  populum  acceptabilemy  sectatorrem 
bonorum  operum  (Tit.  ii),  nalus  est  nobis.  Paivuius 
natus  estnobis  in  sxculo  deVirgine  matre;.«(/l/ti(i 
daius  est  nobis,  inedabililcr  antc  omnia  saecula  ge- 
nitus  a  Deo  Patre.  Parvulus  naius  est  nobis,  in  fOt» 
culo,  homo  scilicet  vcrus  ex  feiniiia.  Filius  dajiuseH 
nobis,  Deus  scilicet  verus  cx  Deo  Patre  gcnitusante 


debiieratis,  inde   eum   amplius  contempsistis.  Et  q  oinnia  ssecula,  Deus  Filius  datus  cst  nobis  a  Deo 


quid  dicam  vobis,o  gens  prava  atque  perversa?NuI- 
latenus  intra  numerum  reliquiarum  Israel,  qux  sal- 
Tandx  sunt,  computari  poteritis,  iiisi  per  eumdein 
Dei  et  Virginis  Filium,  cujusconsilium  confudistis, 
id  est  in  bumilitate  positum  contempsistis.  Procul 
dubio  nisi  illum  in  vcritate  conressi  fueritis,  nisi  ei 
Teram  fidem  exhibuerilis.nisi  ipsumcum  DeoPatre 
et  Spiritu  sancto  unum  Deum  vernm  esse  crcdide- 
ritis,ad  societatem  eleclorum  cjusperlinereminime 
poteritis.  Diciie,  o  infclices,  Quis  dabit  ex  Sion  sa- 
tutare  Israel  (Psal.  xiii.)?  Vos  quippe  consilium 
Christi  confudistis ;  scd  tamen  Deus  Pater  dabit 
salutarelsrael,idcst  Chrislum  ex  progenie  Jiidseorum 
secandum  carnemdescendenlcm,  quia  salvabit  re- 


Palrc,  et  a  seipso,  videlicet,  ut  nos  re<{imeret  de^ 
durissiino  diaboli  imperio.  Parvulus  natus  est  no- 
bis  sccundum  carncm,  qui  contra  antiquum  liostem 
piignavil  pro  nobis  salvandis;  Filius  Dci  sola  gratia 
datus  cst  nobis.  Idcirco  Jesus  Christns  secundum 
humanitatem  parvulus  iiatus  est  nobis,  qiii  secun- 
dum  suam  divinitatem  in  siiiu  Palris  magnus  estet 
kiudabilis  nimis(28)  quia  per  scipsum,  idestinsua 
diviiia  essenlia  hominibus  non  poterat  agnosci,  et 
unJe  nobis  consuluit,  inde  despectionera  tulit;  quia 
jiifirmitatem,  quam  pronobis  suscepit,  bomosupei^- 
bus  despexit.  Ob  hoc  ergo  infirma  et  stulta  mutuii ,. 
ut  ait  Paulus,  elegit  Deus,  ut  fortiora  et  sapientiora^ 
per  qua?  non  cognosccbatiir ,  confunderet  (I  Cor.  i). 


liquias  Israel,  Judaeos  videlicet  in  se  credentes ;  ipse  ^  Sicul  cibum  forlem  invalidus  infans  capere  non  po- 


quippe  in  claritate  et  majcstate  vcnturus  est  ad  judi- 
cium.Istecr^o  in  futuro  fidclcs  suos  salvabit,  isie  cap^ 
liTitaiem  plebis  suss  in  secundo  advcntu  suo  conver- 
lcl,diabolo,  qui  populumcjus  caplivaverat,  inprofun- 
duni  inferni  reiruso.Tunc  utique  cum  filiis  Ecclesiae 
exsultabit  Jacob.etlaetabilurlsraelin  Domino,  in  no- 
inine  sanct-BTrinitatis  Christi  baptismate  suscepto. 
El  utcredatis,  oJudsei,  veraesse  quaedicuntur  ; 
el  quianon  est.nobis  in  alio  aliquo  salus  (Act.  iv), 
nisi  in  eodcm  Jesu  Christo  Dei  et  Virginis  Filio, 
Isaiae  prophetae,  cui  omnino  contradicere  non  po- 
lestis,  probamus  testimonio.  Venlet^  inquit,  ex  Sion, 

(28)  Isid.,  lib.  i  Scnl.,  c.  U 


test,  nisi  priusa  matrecdilum  (29-50)  inlactissuc- 
cum  vertatur,  ut  quod  in  cibo  non  potuit  uti,  su- 
gendo  potetur  iii  lacte  per  carncm;  ita  el  nos  cuin 
esscmus  infirmi  ad  concupiscendam  a:lernitatem 
Vcrbi,  factum  est  ipsum  Verbum  caro,  ut  enutriti 
per  carnem,  fortioresque  ellecti  cibum  soliduro,  id 
est  Verbum  Domini  cum  Patre  senipiternum  con-* 
templando,  et  angeli  satiaremiir. 

Sequitur  :  Etfactus  est  principatus  super  fcnmf- 
rum  ejus.  Ideo  principatus  ejus  super  humerum 
illius  dicitur ;   quia  crucem  propriis  bumeris  tibl. 
portavit;  el  quia  titulum  regni   siiper  hUmeros,  d: 

(29-30)  Fortc,  ejus 


m 


S.  UARTIM 


tvper  caput  eju9  Pilatus  «cripiut.  Sic  enim  ipse 
quaiDTis  geiitilis  ait :  Hic  e$t  Jesu$  Nazarenns , 
rex  Judteorum  (Joan»  x).  Igitur  princ:patu8  illius 
super  humeros  ejus  cmx  est,  propter  quam  exaUa- 
vit  eum  Deu$  secundum  quoJ  bomo  est»  ei  dedtt 
ilU  nomenf  quod  e$t  $uper  omne  noment  ut  in  nomine 
Je$u  omne  genm  fiectatur  c(ele$tium^  terre$trium  et 
infemorum  (Philipp.  ii).Cumeiiimducereturad  pas- 
sionem,  portavit  sibi  crucem,  in  qua,  secundum 
quod  homo  est,  ineruit  principatum,  ccelestium 
videlicet,  terrestrium  et  inrernorum. 

Jam  audistis,  o  Judaei,  quale  testimonium  de 
Christi  humanitatc,  et  divinitate,ejusqueprincipatu, 
quo  eum  Deus  Pater,  secundum  quod  de  Yirgine 
natus  est,  super  omniaop^ra  manuwn  suarum  con- 
stituit,  Isaias  propheta  Spiritu  sancto  edociuspro- 
tnlerit.  Quid  etiam  de  illius  sex  nominibus,  ac  de 
divinitate,  qua  eidem  Deo-  Patii  coaitcnius  est,  di- 
cat,  YOft  moneo,  ut  diligenter  audiatis.  Vocabitur, 
inquit,  fiomm  ejue^  admirab'li$,  con$iliariu$,  Deu$ 
'forti$f  pater  futuri  $mcuti^  princep$  paci$,  Ac  si  aper- 
tios  dieerel :  Vocabitur  nomen  eju$^  admirabiU$^  id 
est  Deus  ethomo,quod  est  inauditum  ;  con$iliariu$^ 
sciUeet  magnr  consilii  angelus;  Deu$,  idest  Creator 
omnium ;  forti$t  cu\  nemo  potest  resistcre ;  pater 
futuri  $mculit  pcrmancns  sine  fine ;  princep$  pacis, 
qiii  fbcit  utraque  unum,  et  reconciliavit  nos  Deo  et 
angelis.  Sequitur  :  Multiplicabitur  eju$  imperium^ 
£tpaci$  nonerit  /fitii.  Ac  si  diccret  :  Per  prxdica- 
tionem  apostolorum  corumque  successorum  mulli- 
plicabitur  ejus  iinperium  intra  sanctam  Ecciesiam, 
videlicet  multitudo  fldelSum;  ct  pacis  sanctorum 
ejus,  licet  ad  modicum  pro  fidei  derensione  tribu- 
leniur,  tamen  non  erit  finis.  Super  solium  David,  et 
super  regnum  ejus  sedebit,  ut  confirmet  illud,  et 
corroboret  in  judicio  et  justitia.Quasi  diceret :  Po- 
pulum  quem  David  suo  temporali  rexit  imperio, 
ipse  Dei  ac  Virginis  Filius  ad  aeternum  transreret 
regnum ,  illudque  confiriiiabit  ut  amplius  peccare 
iion  possit ;  et  super  illud  amodo  et  usque  in  sem- 
piieraum,  id  est  in  saecula  saeculorum  regnavit^ 

Sufficiunt  vobis  tanti  testes,  o  Judxi,  de  Chrislo 
quod  verus  Dei  Filius  sit,  et  verus  filius  Virginis ; 
an  etiam  vultis,  ut  ad  repellendam  de  cordibus  vc- 
slris  omnem  ambiguitatem ,  alios  introdueamus  ? 
Credite  mihi,  o  gens  perfida,  nec  dubiieiis,  quia, 
eharitate  cogente,  libenter  snstineo  hunc  laborem , 
iit  Tos,  Deo  annuente,  perducere  possim  commo- 
nendo  ad  veram  fiJem.  Si  igitur  adhuc  in  mente 
vestra  dubieUs  residet,  nec  integre  creditis ;  et  an 
Christus  ante  partum  Virginis  riierit,  dubitatis; 
David  testis  fidelis  accedat  et-de  aeterna  ineflabili- 
que  ejus  nativitate,  quid  Deus  Pater  in  psalmis 
diierit,  nobis  audire  cu)iieiitibus,  exponat. 

Tftfiiiii  principium,  inquit,  in  die  virtuti$  tua^  in 
gpiendoribu$  %9nctorum^  ex  utero  ante  iuciferum  genui 
te  (P$"A.  cii).  Ac  si  Deus  Pater  apcrtius  Filio  sibi 
coaetemo,  et  coaequali  diceret  :  Tu  es  fiiius  meus 
per  natuum,  quia  tecum  est  mihi  princlpium :  non 


LEGIONENSIS  120 

A  dicam  tibl  mecum,  ne  alicui  posterior  me  videaris. 
£go  el  Hi  unum  principiuiu  buinus  omnium ;  qaod 
non  bic  videt,  et  videbitur ;  in  die  virtuti$  tmm  1» 
$plendoribu$  $anctorum^  id  est  in  aetemitale ,  nbi 
virtusdivina  conspicitur,  non  ab  aliis,  sed  a  san- 
ciis,  quando  in  resurrcctione  eruni  splendidi  ut  an- 
geli  Dei.  Vel  ita  loquilur  Deus  Pater  :  Jain  domi- 
naris,  o  Cbrisle  Fili,  sed  iit  die  spiritalis  virlutie 
tuce,  scilicet  in  futuro,  tecum  erit  mihi  priucipium : 
hoc  etiam  semper  cst,  sed  non  vidctiir ;  tunc  autem 
vidcbitur,  ut  ait  B.  Augustinus,  cum  Christus,  qui 
ohm  visus  esl  iu  Torma  servi,  videbitur  a  inundis 
cordibus  in  forina  Dei,  a  quo  visu  tolletur  impius, 
ne  videat  gloriam  Dei.  Dico,  in  dic  virlutis  tux  sci- 
licetin  splendoribus  sanctorum ,  id  est  quando  san- 
cti  erunt  in  splcndore  fulgcntes,  sicul  sol  in  regno 
Patris  (Matth.  xiii);  lunc,  ut  ail  B.  Augustinus,  cum 
eocrit  principium,  et  modo  principium  est,  scilicet 
Pater  cum  Filio,  scd  tunc  videbilur  qualiter  princi- 
pium  est  cuni  eo,  quia  lunc  siiniles  ei  videbunt  eum, 
scilicet  immortales  et  impassibiles  videbuiil  eui» 
sicuti  est  (/ Joan.  iii).  Vidcral  Philippus  secundum 
formam  servi  :  et  objurgatus,  eo  quod  iu  Filio  non 
agnosceret  Patrem,  quem  quo^rebat  videre,  dicens : 
D^tfifite,  o$tende  nobi$  Patremf  et  $ufficit  nobi$ ,  au- 
dit :  Qui  me  videt  (Jaan.  xiv),  non  tantum  fonnam 
servi,  sed  qualeai  me  absconditis  mentibus,  et 
qualem  me  videnduiii  perficio  sperantibus,  videt  et 
Patrem,  lloc  autem  modo  credeiidum  est,  ut  tunc 

Q  videatur.  Unde  et  Philippodicitur  :  Non  credi$  quia 
ego  in  Patre,  et  Paterin  me  est  (ibid)  ?  Quasi  djceret : 
Quem  vi.!cre  nonduni  potes,  crede  ut  videre  nie- 
rearis  Filium  cum  Palre,  elin  Patre,  qualiterPater 
cum  eo  principium  est.  Ilu^c  auleiu  visio  vita  aeterna 
est.  Unde  et  ipsc  Dci  elVirginis  Filius  Pairi  loquilur 
itt  Evangelio  :  Hcec  e$t  autem  vita  wterna  ut  cogno^ 
$cant  /e,  $olum  Deum  verum^  et  quem  misisti  Jesum 
Christum  (Joan.  xvii).  Sequitur  :  £x  utero  ani9 
luciferum  genui  te,  Ac  si  Deus  Pater  alloquerelur, 
diceus  ;  Ex  utero,  iil  cst  cx  occulta  el  secrela  sub- 
stantia  mea,  ^eiiKi  te  ineflabililer,  et  boc  anle  luci- 
fernm^  id  est  antc  omnia  lempora.  Lucifer,  qiii 
nunliat  diem  saeculo,  eminens  stclla,  ut  ait  B.  Au- 
gustinus,  ponitur  bic  pro  omoibus  stellis  et  side- 

D  ribus,  tanquam  pa:  s  pro  toto ;  per  quae  sidcra  et 
lempora  intelliguntur,  quia  in  signis  et  temporibus 
posita  sunt,  sicut  legitur  in  Genesi :  Fiant^  inqiiit 
Deus,  /nntiitaria  i%i  prmamento  coslit  et  dividant  diem 
a  ttocle,  et  $int  in^igna^  et  tempora^  et  die$^  et  anno$^ 
ut  luceant  in  firmamento  coeli  et  iltuminent  terram 
(Cen.  i). 

Ecce  audistis,  o  Judxi,  qiiod  Dominus  noster 
Jesus  Christus  ante  omnia  tempora  ex  Dei  Patris 
aeterna  essentia  ineflabiliter  natus  sit :  c t  quod  ei- 
dem  Deo  Patri  coaeternus  est  et  coaequalis  :  «ter- 
nus  est  enim,  et  sine  nascendi  initio,  quia  per 
ipsom  Deus  Paier  oinnia  creavit  ex  nibilo.  Iterum, 
iterumque  vos  monco,  o  Judaei,  ut  incredulitate 
radicitus  expulsadecordibus  vcstris;  dc  illiusetiam 


m  8ERM0NES,  —  SERM. 

lemporali  iialWiUlet  qua  de  Virgine  sine  peccaio 
nalus  esl«  quid  vobis  Isaias  dixcrit,  diligcnler  au^ 
dialis. 

/«  die  lUa^  Inquil,  erit  germen  Domini  in  magnifi'' 
cernia  et  gloria,  tt  fructm  terr<u  sublimis,  et  exsul- 
tttlio  hiSf  qui  sattati  fuerinl  de  Israel  (Isa.  iv). 
Prophela  (^uippe  liis  verbis  Tcstram  praedicat  con- 
Tersionem,  ul,  relicta  Judaici  popuU  superstitione, 
devota  mente  suscipiatis  catholicam  fidcm.  Ac  si 
apertius  dicerel :  In  die  itla,  id  est  poslquani  ve- 
nerii  plenitudo  temporis,  reliquise  Israel  salvae 
fienl  (Rom,  ix).  Quarc?  Quitkerit,  vidclicct,  germen 
Domini  in  magnificentia  et  in  gloria,  Et  fructus 
terriE  sublimis ,  Dei  sciiicet  ct  Virginis  Filius  eleva- 
liilur  soper  collcs,  id  est  super  omncs  sancios,  el 
siiper  omnes  angelorum  ordines,  ct  super  omne 
quod  creatum  esl,  juxta  ilhid  Psalmlstx :  Domine 
Dominus  noster^  quam  adiuirabile  est  nomen  tuum  in 
unirersa  terra  {Psal.  viii).  Et  ab  eo  erit  exsultaiio 
kis  qui  salvati  fuerint,  id  est  qui  credidcrint,  de 
Israel  (isa.  iv).  Et  tuncerit,  omnis  quirelictus  fuerit 
in  Sion,  id  est  in  Ecclesia  quae  Deum  contemplalur, 
el  pacis  visione  fruitur,  et  residuus  in  Jerusalem ;  per 
Evangelium  scilicel  Christi  reliquiaslsraelad  Deum 
convcrlenlur,  et  per  baplismum  pristino  errore  de- 
posilo  a  peccatis  purgabuntur.  Sanctus  vocabitur^ 
id  esl  Cbristianus  a  Cbristo,  omnis  qui  scriptus  est 
in  vita^  id  est  in  libro  vilse  in  coelesti  Jerusalcm. 

Scilote  itaque,  o  Judaei,  quod  nullo  modo,  ol 
saepe  lestalus  sum,  cuni  reliquiis  Israel,  qiiae  sal- 
Tandae  sunt,  poteritis  salvari,  nec  omnino  liiiis  Ec* 
clesiae  ajrgregari,  nisi  per  ipsum  Dei  et  Virginis  Fi- 
rnxii,  qaein  audistis  in  magnificentia  el  gloria  subli- 
roatum,  id  esl  a  Deo  Patre  coronatum,  et  super  omnia 
opera  manuum  suarum  constitutum.  Ipse  pienus  est 
f raiia  ei  verilate  (Joan,  i);  in  ipso<tin(  omnes  thesauri 
sapientiw  et  uientias  Dci  absconditi  (Coloss.  ii)  :  ipse 
esl  enim  inler  omnes  bomines  solus  vir  perfcclus, 
quia  ncn  homo  parus  cst,  sed  verus  bomo,  el  verus 
Deus  :  sine  peccato  enim  conceptus  est  et  natus,  el 
In  mundo  iuler  bomines  conversatus  (Baruch,  iii), 
ncc  unquam  in  ore  illius  dolus  est  invenlus  (Isai. 
un).  De  quo  Salomon  Ecclesiam  figurate  laudans, 
ail :  SobiHs  in  porlis  vir  ejus,  cum  sederit^  scilicet 
in  judicio,  rum  senatoribus  terra:  (Prov,  xxxi),  cum 
patriarchis  vidolicel  et  propbetis,  et  aposlolis  ct 
cum  cxleris  Ecclesiae  docloribus.  De  boc  etiam  viro 
Zachariam  prophelam  dixisse  credimus  :  Ecce  vie 
oaiEsis  HOMEN  Ejus  (Zach.  Ti).  De  boc  etiam  viro 
Isaias  propbela  typice  loquens,  ait  :  Apprehendent 
septem  mulieres  virum  unum  in  die  iltaj  dicentes  : 
Panem  nostrum  eomedemus  (isa.iv).  Ac  si  apertius 
dicerct  :  Apprehendent  septem  mutieres^  id  est 
sepiem  dona  sancli  Spiritus,  vidclicel,  spirilus  sa- 
pienlix,  et  intellectus,  spiritus  consilii,  et  fortilu- 
dinis,  spiritus  scientiae,  el  pietatis,  et  spiritus  li- 
moris  Domini  (Isa.  xi),  virum  tcnum,  scilicet  Cbri- 
stuin,  qui  soius  ioter  boroincs  sine  peccato  appa- 
ruil ;  in  die  f//a,  scilicet  qiiando  incurrabitur  alli- 


IV,  IN  NATALE  DOMINI  1« 

A  liido  virorum,  id  est  nobilUas  generis;  quia  nomo 
nisi  pcr  Cbi  islum  iram  Dei  effugere  polcrit. 

Ideo  in  boc  loco  dona  sniicti  Spiritus  mulicres 
dicuntur,  quia  ncino  Deo  gencratur,  nisi  pcr  Spi- 
ritiim  sanctuin.  Et  non  dicitur  una  inulicr,  scd  plu- 
raliter  mulieres  dicunlur,  quia  donasancli  Spiriliis 
plura  sunt.  Rccle  ergo  diciliir,  appre/ienc/enf  septem 
mutieres,  id  est  septem  dona  sancti  Splrilus,  viruni 
Uf/tim,  scilicct  Cbristum,  in  die  itta,  id  cst  in  dic 
novae  gratix ;  ^iiia  in  ipso  liabitat  omnis  ptenitudo 
divinitatis  corporatiter  (Cotoss.  ii).  De  quo  Joanni 
Baplistae  dicitur :  Super  quem  videris  Spiritum  </e- 
scendentem,  et  manentem,  hicest  qui  baptizat  in  Spi- 
ritu  sancto  (Joan,  i).  llae  supradicta;  septem  vir- 
tules,  septem  oculi  sunl,  de  qiiibus  in  Zacharia  sic 

"  legitur  :  Super  tapidem  unum  septem  ocut{  sunt,  et 
in  uno  candetabro  aureo  tucernas  septem,  etsuffusoria 
septem  (Zach,  iii).  Sequilur :  Panem  ncstrum  come- 
demus,  et  vestime^itis  nostris  operiemur  (Isa,  iv); 
quod  est  Spiritum  sanctum  aequalitcr  cuin  Palre  ei 
Filio  possidere  omnia,  et  nibilo  indigere.  Tantum' 
modOf  inquiunt,  invocetur  nomen  tuum  super  noSf 
ac  si  seplcm  virlules  Spiritus  sancti  Chrislo  dice- 
rent :  A  te  noniinentur  Cbrisliani  qui  nostra  babi- 
tatione  cupiunt  perfrui.  Aufer  opprobrium  nostrum^ 
iie  amplius  videlicet  fetore  vitiorum  expulsae  a  cor-> 
dibus  hominum  saepe  cogamur  mutare  bospitium. 

Idcirco  ad  vos,  o  iud.xi,  toties  revertor  loquendo, 
quia    vestrae   infelicilati   nimium   condoleo.   Volo 

Q  lamen  a  vobis  scire  utruni  deposita  inHdelilatis 
mortifera  obstinatione  Christtim  cum  Deo  Paire  ci 
Spiritu  sancto  unum  naturaliter  Deuin  esse  credi- 
tis?  an  forte  malitiae  et  nequiliae  veneno  crapulati 
adhuc  de  illius  xlcrna  nativitatc  dubitatis?  Jani- 
procul  dubio  tot  idoneis  testibus  convicti,  tot. 
verissimis  rationibus  inslructi ,  perfidiaijn  vcslri 
antiqui  erroris  relinquere,  et  veram  fidem  devota 
mente  debueratis  suscipere.  Sed  si  iterum  de  ejus 
aeterna  nativitate,  qua  Deo  Patri  coaelernus,  ct  con- 
substantialis  est,  testimonium  quacritis,  David  san- 
ctus  accedat,  et  ea  quae  sub  ejusdcm  Filii  Dei  per- 
sona  Spiritu  sancto  edoctus  in  psalmis  prompsil». 
Tobis  dubitantibus,  nobis  Tcro  firmiter  credentibus, 
ac  devote  audire  cupieiilibus  dical  :  Dominus  dixit 

0  ad  me  :  Fi7tiis  meus  es  Iti,  ego  hcdie  genui  te  (PsaL 
ii).  Ac  si  Deus  Pater  eidem  coaeterno,  sibique  co* 
aequali  Filio  apeitius  diceret  :  Tu  es  filius  meiis 
per  naturam,  et  consubslantialis  inefTabili  genitura^ 
el  vere ;  quia  ego  coacternus  hodie^  id  est  acternali- 
ler  genui  te.  Quasi  diceret  :  Noii  est  nova  ista  gene- 
ratio,  sed  aeierna.  Hodie  praesentem  significat,  ei 
qitod  aeternum  est,  semper  cst. 

Inlcrea,  volo  vos  scire,  o  Judaei ,  quia  de  Deo 
nulla  prorsus  lingua  perfecte  loqui  polest,  nec  suf* 
ficienter  aliquid  dicere.  Excedit  eniin  divina  essentia 
omnemsermonem,  et  omneni  superat  sensum,  atque 
oninein  vincit  intellectiini,  non  solum  bominum^ 
sod  ctiam  angelorum.  Quid  enim  homo  de  Deo  di* 
gne  ac  sufficicnlcr  diccrc  polcrit,  qui  se  ipsominte- 


*^  S.  MARTINl  LEG!ONENSIS 

gre  uon  cognoscU?  Cum  ergo  homo  loqui  de  Deo  A 

nililur,  qiiis  de  quo?  Homo  de  Deo,  morlalis  de 

immorlali,  vlsibiiis  de  invisibili,  muiabilis  de  im- 

mulabili,  opus  de  opiPice,  crealura  de  Crealore, 

faclura  de  faclore,  parvus  de  immenso,  lemporalis 

de  ailerno,  bumilis  de  altissimo,  plasmalus  e  limo 

de  illo  qui  creavit  omnia  ex  nihilo.  Et  quamWs 

veraciler  ita  sit,  videlicet  quod  aliquis  adhuc  mor- 

lalis  de  Deo  sufficientcr  nihil  dicere  possit,  tamen 

utcunque  de  ajlerna  Chrisli  naiivilate,  qua  illum 

Deus  Pater  anle  omnia  lempora  sibi  coxlernum  et 

consub8tantia!em  genuit,  plura  ac  satis  idonea  ex 

lege  et  ex  gente  vestra  vobis  protullmus  testimonia ; 

ita  ui  cognita  veritale  quae  Christus  esl,  nihil  ulfra 


Chriiti  oecisore$  ad  veram  pattiteniiam;  introUu*' 
citur  dettique  David  ad  veraui  Chrisii  divinitatem. 
et  humanitatem  ostendendam;  ita  et  Nathan  pro- 
mittens  Davidi  germen  justum.  Adducitur  Isaias 
cum  Jeremia  attestante,  quod  quem  Deus  Paterex 
$e  ipso  gendity  ex  immaculata  Virgine  carnem 
suscepit;  in  qua  eum  Deus  Paier  supra  omne  quod 
per  seipsum  creavit,  regem  constituit ;  et  ex  Ca 
brielis  testimonio  Dominus  noster  Jesus  Christu$ 
dectaratur  Altissimi  Filius,  et  ante  omnia  swcula 
genilus.in  (sternum  regmiturus,  Prosequitur  sem- 
per  virginis  Marice  humilitatem  cum  ejusdem  inter- 
rogalione  ad  Anueticam  salutationem ;  quia,  etsi 
fieri  posse  credidii,  quomodo  fiat,  quoirii;  el  ctele^ 
stis  nuntii  responsionem  declarans,  Christi  conce- 
ptionem,  ac  beatissimw  Virginis  olyjimbrationem 
explicai. 


quaerere,  nec  amplius  repugnare,  nec  tam  evideuti        ^udistisitaquco  Judai,  VirginisFiliumsecundum. 
assertioni  resislere  debeatis.  ^  humanitatem  paulo  minus  ab  angelis  minoratum  ; 


assertioni  resislere  debealis 

Sed  &i  forte  de  ejus  lemporali  nativilale,  qua  de 
Virgine  nalus,  et  a  Deo  Patre,  qui  illum  voluit  in- 
carnari  pro  nobis,  secundum  humanilalem  minor 
cst,  testimonium  qureritis,  David  propheta  accedat, 
et  quid  Deo  Palri  loquens  de  illo  in  psalmis  anle 
nnilta  tempora  gratulanter  cecinit,  ad  nostram 
fiilem  et  gloriam  magls  magisque  cumulandam ,  et 
vestram  perfidiam  omnino  destruendam,  iterum 
dicat.  Minuisti  eum,  inquil,  paulo  minus  ab  angelis; 
§loria  et  honore  coronasti  eum,  et  constituisti  eum 
super  opera  manuum  tuarum  (Psal.  viii).  Ac  si  pa- 
tenter  Psalmista  Deo  Patri  loqueretur,  dicens  : 
Pro  humani  generis  redemptione  minuisti  eum,  qui 


audislis  illum  gloria  resurrectionis,  el  in  coeluni 
ascensionis  a  Deo  Palre  coronatum,  et  super  om- 
nia  manuum  ejus  constiiutum ;  gloriam  videlicet, 
quam  Dei  Filius  apternaliter  cum  Deo  Patre  habuil, 
hanc  idem  homo  de  Yirgine  natus  temporaliter  a 
Deo  Palre  accepit.  Credite  igitur,  o  Juda;i,  Chri- 
slum  humani  generis  Kedemptorem,  naturalem 
aique  xterham  de  Deo  Patre  habere  divinitateni,  et 
naturalem  de  Virgine  matre  caniis  habere  subslan- 
tiam.  c  Fdctus  est  itaque  mediator  Dei  et  hominunv 
homo  Christus  Jesus  non  altcr  in  huinanitate  et 
alter  in  Deitate,  sed  in  utraque  natura  idem  unug 
cst  :  nec  purushomo  conceptus  esl,  nec  purushomo 


-  .V  iiuiH«m  isciicris  reaempiione  minuisti  eum,  qui  '  "^^f"»"»"^"'"  ^""^^p»'"»^»!,  m;*,  |iuiu9uuiiiv 

est  caput  omnium  fidelium;  minus  ab  angelis,  quia  C  ^*^  «atus;  nec  poslca,  ut  ait  B.  Isidorus  in  libra 

nnscihilic    mnptallo  .  .^^  ^ /^    •     •.     ...  fientffntiaruni  (onn.  \Z).  nipritiini  iit   nAiifi   pcftpt  nr. 


passibilis,  mbrtalis ;  sed  paulo,  quia  in  aliis  superal 
angelos.  quibus  imperat.  Dico,  minuisti  eum,  o 
ianctissime  Pater,  paulo;  sed  poslea  coronasti  eum 
gloria,  id  est  corporis  corruptihilis  claritale;  et  ho- 
rore,  ul  omnibus  sit  venerabilis.  Et  bene  ait,  coro- 
nasti,  quia  circulus  mundi,  qui  est  quasi  coronae 
similis,  ad  (Idem  ejus  venil.  Fa  constiiuisti,  id  est 
slabilisti,  eum  super  cpera  manuum  tuarum,  Quia 
crgo  angeli  sunt  opera  nr.anuum  Dei,  et  super  eos 
constitutus  est  Unigenitns  Dei  Filius;  sequilur, 
omnia  subjecisti  stib  pedibusejus,  id  est  subdominio 
et  potestate  ipsius. 
Inlerea  moneo  vos,  o  Jud«i,  ut  non  pigri,  sed 


Senlentiarum  (cap.  13),  meritum  ut  Deus  esset  ac- 
cepit.  >  Moneo  vos,  o  Judaei,  qui  usque  in  praesens. 
tempiis  Filiiim  Dei  negatis,  ut  ea  quaede  illius  divi- 
nilate  atque  bumanitate  dicuntur,  non  surda  aure, 
sed  sollicila  intenlione  audiatis.  Deus  Verbum  ma- 
nens  in  immulabili  essentia,  quae  illi  cum  Patre  ct 
Spirilu  sancto  coxterna  est,  assumpsit  carnem  pro 
salule  humana,  in  qua ,  ut  ait  B.  Isidorus,  c  im- 
passibilis  pati,  cl  immorlalis  mori,  et  aeternus  anto 
omnia  sar^cula  (31)  iemporalis  possit  oslendi.  Media- 
tor  Dei  igitur  et  hominum  homo  Christus  Jesus,  ut 
ait  H.  Isidorus,  quamvi$  aliud  sil  ex  Patre,  aliud  ex 
malre;  non  lamen  alius  est  ex  Patre,  et  alius  ex 


solliciti  el  pervigiles  silis  ad  audicndum  testimonia      Virgine;  sed  ip^e  ajiernus  ex  Palre,  ipse  tcmporalis 
dc  divinitale  et  incarnatione  Chrisii.  (Juae  quidem      ^^  matre ;  ipse  qui  fecit,  ipse  qui  factus  est.  Ipsc 


lcslimonia  vos  non  sohim  libontsr,  imo  libenlis 
siine  deberetis  aiidire,  quae,  charitate  cogente,  me 
non  pigel  vobis  exponere.  Magnuin  certe  gaudium 
ih  Doinino  voljiscum  habere  potcro,  cum  vos  fidei 
et  charitatis  vinculo  Ecclesise  filiis  inseparabiliter 
conjunctos  videro. 

§  ^V.  —  Post  admonitionem  qua  admonet  Christum 
'  humani  generis  Redemptorem  habentem  nnturalem 
et  aternam  a  Dco  Patre  divinitatem,  ei  ex  V/r- 
^iue  malre  naturalem  substantiam;  ex  Danielis 
dictis  ostendit  Christnm  jam  veninse;  imo  et  tem- 
pms  adifenius,  et  annos  ejus  enumerat,  Contocui 


de  Patre  in  coelo  sinc  matre,  ipsc  de  matre  in  terra 
sine  patre ;  ipse  Condilori  tcmplum,  ipse  condiior 
templi ;  ipse  actor  operis,  ipse  opus  actoris ;  mancns 
unus  de  uiraquc  et  in  uUaque  nalura,  nec  natura- 
rum  copulalione  confusus,  nec  naturarum  distin- 
ctione  geminalus.  » 

Sufficiunt  vobis,  o  Juda:i,  ex  lege  ci  gente  veslra 
tot  lestimonia  tamque  idonea,  ut  suscipientes  fidem. 
Jesum  Christum  cum  Deo  Patre  ei  Spiriiu  sancto. 
unuin  ct  vcriim  credaiis  esse  Deum?  an  adhuc 
menlem    vcstram    antiqu:e    iucicdulitatis    duriti» 


(31)  Supra,  legit  auctor  :  Et  ictcrnus  antc  sacula  temporalitcr  possit  occidi. 


It5  SEUMONES.  —  SKKM. 

occupal?  Sed  si  forte  dicilis,  quia  Cbrislus,  de  quc 
baec  oniBia  propkeiarum  prxsagia  cccineninl,  ucu- 
dumveiiil,  sed  illuni  exspecialis,  utvcniat,  Daniclein 
pruphetam  in  mcdiuni  inlroducain,  qtii  noii  soluni 
Christum  veuturum  pncdical,  quod  oinnibus  pro- 
phelis  i-oinmunQ  est,  sed  eliam  lcmpus  advcittus 
cjus  aperte  ostendit,  et  annos  numeral,  et  niani- 
feste  illius  signa  pronuntiai.  Dic,  sancte  Daniel, 
iiobis  jain  per  Dei  gratiam  Pidelibus,  et  Judxis  adbue 
dubiiantibus;  dic  testimonium  de  Chrislo,  nc  in 
siia  malitia  perseverantes,  cuin  Anticbristo  pcreant, 
quem  pro  Cbristo  circa  Gnem  mundi  Yenturiim 
exspectant.  Dic,  Daniel,  virdesidcriorum,  quid  tibi 
ab  ange!o  in  visione  de  Cbristi  adventu  fuerit  reve- 
latum ;  et  tuo  verissimo  praesagio  convince  Juda^os 
in  suji  diutuma  incredulitate  perseveranies,  sicut 
coovicisli  seniores  impudicos,  falsa  adversus  inno- 
ceiitem  Susaunam  objicientes,  eamquc  morli  tradere 
uitentcs  {Dan.  xiii). 

Ecce,  inquit,  rtr  Cabriel...  volans  telijt  me  in 
tempcre  $acrificii  vesperlini  (Dan,  ix).  Non  enim  viri 
sunt  angeli,  sed  in  spccie  virorum  appareiit  bomi- 
iiibus,  siciit  Abrahae  ad  quercum  Blambre  tres  viri 
suiit  visi,  qui  utique  viri  non  erant  ;  de  quibus 
Scriptura  ait  :  Tres  vidit,  et  unum  adoravit,  Unde 
el  Salvator  loquitur  in  Evangelio  :  Abraham  exsul- 
tavit,  ut  videret  aiem  meum  :  vidit,  et  gavisus  est 
{Joan,  viii).  Angelus  Gi-aece,  Laline  nuniius  intcr- 
prctalur.  Yir  ergo,  Gabriel  nomine,  volans,  et  pio- 
phet£  fulura  pru;nuntians,  angeluin  Tuisse  credi* 
nms.  Gabriel  quippe  in  linguam  nostraiii  venitur 
fortitudo  vel  robustus  Dei.  Unde  co  t^*mpore  qiio 
eral  Dou^inus  nasciturus  et  iiiducturus  bclluin  dx- 
inonibus  et  de  mundo  triumpbaturus,  angclus  Ga- 
briel  nuntiavit  Maii»  iliius  nativilatem.  Recto 
Igilur  Gabriel,  id  est  forlitudo  Dei  dicitur,  qiii  ad 
pnedicandum  tcmpus  advenlus  Cbristi  prophetai 
oranti,  et  Dei  secreta  scire  ciipienli  a  Doinino  mit- 
Iftur.  CoDgrue  siquidem  angelus  fortis  fortissiinum 
Chrisium  ad  redemptionem  humani  generis  ventu- 
rtini  praenuntiat,  qui  Cbristus  ab  initio  creationis 
dialolum  de  ccelo  projccit,  ct  in  bumanitate  posi- 
l:is  eumdem  fortiier  ac  lalionabiliter  expiignavit, 
et  ad  ulliinum  in  profundum  inferni  prxcipitavit  : 
de  qiio  gratulabundus  Psalmista  ait  :  Dominus  for- 
tis  et  potens  :  Dominus  potens  in  prceiio  ( Vsal. 
xxiis). 

Sed  jam  quid  angelus  Gabriel  Danieli  dicat  audia- 
nius.  0  Daniel,  inquit,  nunc  eijressus  sum,  ul  doce- 
Tcm  te,  Tu  ergo  animadverte  sermonem,  et  inlel- 
lige  visi.uem,  Septuaginta  hebdomades  abbreviatic 
sunt  super  poputum  tuumy  et  super  civitaiem  sanclam 
tuam,  ut  consumatur  pravaricatio^  et  fiucm  accipiat 
fcccatum^  et  deteatur  iniquitas,  ct  adduca.ur  justitiu 
sempiierna^  id  cst  Christus,  et  impleatur  visio  ct  pro^ 
phetiay  et  ungatur  Sanctus  sanctorum  {Dan.  ix).Qux 
H^iliccl  septuagiiita  hcbdoinadcs,  si  a  lemporc  Da- 
nielis  cnumerentur,  procul  dubio  Sauctus  sanclo- 
rum,  qiii  cst  Christus,  oiiiu  venijssc  cogiiobcltur. 


IV,  IN  NATALE  DOMINL  i2C 

A  Ilebdoinada  namque  in  sacris  eloquiis  seplem  annis 
tcrniinatur,  dicenteDomino  ad  Moysen  :  I^umerabis 
septem  hebdomadas  annorum,  id  est  seplies  sepiem^ 
quoi  simut  faciunt  annos  quadraginta  nocem  (Levit. 
x\v).  A  tcmporo  itaqiie  Danielis  propbela;  usqiic  ad 
Christi  iiativilatem  plus  quam  septuaginta  liebdo- 
mades  sunt. 

ilaque,  o  infelices  Judpei,  jam  natus  est  Christus, 
queni  duduni  pra^nunliavit  sermo  propbeticus.  For- 
te,  o  miseri,  ideo  illuin  vcnisse  crcdere  non  vultis, 
quia  vos  eum  sine  causa  cruci  aiTixisiis.  Ipse  quippe 
vos  de  .€gypliaca  servitule  potentcr  ac*inisericor- 
diter  liljcravit ;  marc  Rubrum  siccis  pedibus  irans- 
ire  fecit ;  per  diem  columna  nubis,  per  noctem  vero 
coLumna  ignis  deserti  ignotum  vobis  iter  ostendit; 

"  manna  pluentibus  nubibus  sinc  labore  manuiim  ve- 
strarum  suaicientcr  pavit ;  contra  bostes  pro  vobis 
pugnavit ;  terrain  promissionis  lacle  et  inelle  ma- 
nantem  vobis  in  possessionem  tradidit  ad  ultimum 
vero  ipsum  a  Dco  Patre  vobis  de  coelis  specialiter 
missuin,  ad  hoc  vidclicet,  ut  vos  qui  jam  diu  a  via 
vcriialis  idolis  servicndo  recesscratis,  ad  cultum 
veri  Dei,  ciijus  ipsc  est  naturalitcr  Filius,  et  cum 
quo  in  unilate  SpVrllus  sancti  cst  uiius  verus  Dcus, 
prxdicando,  caecos  illiiininando,  niortuos  suscitan- 
do,  ct  cxiera  miracula  faciendo  revocaret,  non  so- 
ium  audire  conteinpsistis,  scd  quod  est  niulto  gra- 
vius,  niultoque  iiifelicius  turpissimx  morli  Iradidi- 
stls,  cjusque  ori  mellifluo  fel  et  acetura  porrexistis.* 

^  Satis  crgo  stulte  egislis,  quia  cui  in  omnibus  obe- 
dienles  esse  debueratis,  non  soluin  rebeiles  eisiili- 
slis,  veruui  etiain  pro  immensis  Lenenciis  opprobria 
alquc  convicia  intulislis.  Unde  ipse  per  Prophetam 
de  vobis  conqueritur,  dicens  :  Retribuebant  mihi 
mala  pro  bonis;  sterilitatcm  animm  mea:  (Psat. 
xxxiv).  £t  quia  vcram  vitam,  quse  ipse  est,  sino 
causa  inorli  tradere  conati  estis,  aitcrnae  morti  vos 
ipsos  dcstinalis  :  se  ipsum  occidit,  qui  vitam  exstin- 
guerc  inolilur. 

Scd  quamvis  tam  gravissimum  sacrilegium  com- 
miseritis,  tainen  sl  vcraciter  pQcniluerltis,  si  illum 
in  veritate  confessi  fuerilis,  si  ci  vcram  Gdem  ex- 
hibtierilis,  si  illum  in  toto  corde  etiam  oborlis  la- 
crymis  deprecati  fucrilis,  plenam  ab  eo  procul  du- 

f^  bio  indulgentiam  consequi  puleritis  :  misericors 
est  cnim  et  benignus,  cl  verc  poenitentibus  ad  par- 
cendum  pairatus.  Ipsc  quippc  vos  misericordiler  ad 
poeniteutiam  invilal,  diccns  :  Convertimini  ad  me  et 
satvieritis(lsa.  xlv).  Undc  etiam  ipse  pcr  EzBchie- 
lein  prophetain  noii  solos  vos,  sed  etiam  omnes  iii 
se  spcranles  consolatur  diccns  :  Non  est  votuntatis 
mece  mors  impii,  sed  ul  convertutury  et  vivat  (Exech. 
xviii).  Ideo  utique  in  se  speraiites  salvare  potest, 
quia  vcrus  Dcus  et  verus  boiiio  est.  Yerus  quippe 
Deus  esl,  quia  a  Deo  Patre  exivit ;  venis  bomo, 
quia  ex  progeiiie  David  sine  peccalo  humanum  cor- 
pus  accepil.  Sed  si  adliuc  niihi  credcre  non  vQltts, 
si  nicis  monitis  nondum  lideni  accommodatis,  si 
jncisjuulis  cxhorlationibus  asscnsum  noii  prxbeCis» 


127  S,  IIARTINI  LEGIONENI^S  m 

si  me  odio  nomlnis  Gbristi  audire  conlcmnitis,   si  \  men  tuum  post  te,  quod  erit  filius  tuus^  et  stabiiiam 

regnum  ejus  usque  in  sempiternum.    Ipse   ecdificabit 


in  vesira  pci  fidia  perseverare  disponilis  et  de  eodem 
Jesii  Gliristo  Doniino  nostro,  quod  naturalitcr  verus 
Dei  Filius  sit  ad  vestram  confusioncm  dubitatis,  vos 
moneo,  ut  ea  quae  David  propheta  de  illius  divinitate 
atquc  liumanitate  ante  multa  tempora  cecinit,  pla- 
cata  aure  audiatis. 

Dic,  sancle  David,  dic  testimonium  de  Ghristi 
divinitale,  quo  incrcdulam  Judaeorum  gentem  ad  ve- 
riim  Pidem  possis  convertere.  Ait  enim  :  Nunquid 
Sion  dlcetj  Uonw  et  homo  nalus  est  in  ea;  et  ipse 
(undavit eam Altissimus  {Psal,  lxxxvi).  Quasidiceret: 
Gloriosa  dicta  sunt  de  te  {ibid),  id  est  de  illa  civitale; 
et  hoc  etiam  miraculuin  accidit  in  ea,  scilicet  quod 
liomo  natus  est  in  ea ;  et  ipse  fundavit  eam,  qui  vere 


mi/it  domum,  et  ego  firmabo  solium  ejus  in  wternum^ 
Ego  ero  iUi  in  patrem,  et  ipse  erit  mihi  in  filium  : 
misericordiam  autem  meam  non  auferam  ab  eo^  sicjii 
ab  iUo  qui  ante  te  fuil,  Et  stabitiam  eum  in  domo 
mea ;  et  in  regno  meo  usque  in  sempiternum :  et  thro- 
nus  ejus  erit  firmissimus  inperpetuum  {1  JPara/.  xvii). 
HsRC  omnia  quisquis  in  Salomone  putat  esse  com- 
pleta,  errat.  Nam  qualiter  iiitelligi  potest  in  Salo- 
nione,  quod  dicium  est  :  Postquam  eum  patribus 
tuis  dormieriSf  suscitabo  semen  tuum  post  te,  quod 
erit de  filiis  tuis,  et  stabiUam  regnum  ejus?  Nunquid 
hoc  de  Salomone  creditur  prophetatum  ?  Minime. 
Illeenim,  patre  vivente,  regnare  coepit :  nam  liicdi* 


Dcus  altissimus  est.  Notandum  quod,  ut  ait  magistcr  B  citur  :  quia  cum  compteti  fuerint  dies  tui,  et  dormie^ 


Pctrus,  Slon  carnalis  cst  Synagoga,  Sion  spiritalis 
est  sancta  Ecclesia.  Homo  itaque  natus  est  in  Sion, 
id  esc  in  Synagoga,  hoc  cst,  in  gcnte  Judaica,  ct  in 
civitale  Jerosolyma  patiendo»  idem  homo  factus  cst 
bamiHiinus,  et  idem  ipsc  fundavit  cam,  quia  est 
fundamer.tum  illius,  qui  vere  est  cum  Dco  Palrc,  ct 
Sp!ri;u  sancto  altissiinus  Deus. 

Quid  ad  ha*c,  o  infeliccs,  iino  infclicissimi  Judai, 
qiiid  ad  hxc  dicilis?  quid  objicitis  ?  quid  responJc- 
tis?  Procui  dubio  victi  estis  in  tantum,  ut  aiuplius 
non  repugnare,  nec  tain  manifeslse  veritati  contra- 
^  dicere  debeatis.  Natus  est  ergo  Doininus  noster  Jc- 
8us  Gbristus  ante  omnia  sseciila  ineflubilitcr  ex  Deo 
Patre :  natus  est  in  Sion  ex  Yirgine  matrc.  Sed 
unde  omifia  liaec  supradicta  probarc  poics,  o  sancte 
David?  Exhocvidelicct,  quiaideni  Dominus  narra- 
vit  in  scripluris  populorum  et  principum  {ibid,),  idest 
in  Scripluiis  qiix  direcUc  sunt  p(»piil;s  (idclibus,  ct 
editx  a  principibus,  scilicct  a  Moyse  ct  propbcUs 
alque  apostolis.  Dicitc  igilur,  o  gens  prava  atque 
pervcrsa,  qux  nimirum  siiie  rationali  consilio  cstis, 
et  sine  spiritali  prudentia,  dicitc  quid  vcrius,  quid 
clarius,  quidve  apertius  de  Gbristi  divinitate  siinul 
il  humanitate  audire  potcslis?  Natus  esl  in  Sion  vir 
perfectus,  et  idcm  cxcelsus  Dominus.  Vir,  quia  bo- 
mo  est  naius ;  excelsus,  quia  supcr  onincs  angclo- 
ruin  choros  in  dextcra  videlicet  Dei  Patris  est  ex- 
altatus,  cuin  quo  naluraliter  sccundum  divinitatem 
csl  unus  Dcus ;  Dominus,  quia  omnis  crealura,  qux- 
dam  volcndo,  quscdam  nollcndo,  sub  pcdibus  cjus 
subjecia  est. 

Quia  vos  gratis,  Iioc  cst,  nullo  cogcntc,  o  Judxi, 
ad  aelernum  interitumpcrincredulitatisprxcipitiuni 
tendere  vidco,  vestris  condolens  miseriis,  idcirco 
nt  vos  corrigere  possim,  copiosa,  ac  verissima  ex 
lege  et 'iTophetis  vobis  teslimonia  objicio,  mihi  qui< 
dera  cliaritate  cogente  non  pigrum,  vobis  auleni 
vaideest  uecessarium.  Vos  igitur  pro  salule  vcstra 
itcruin  moneo,  ut  non  surda,sed  patula  anreaudia- 
t'f ,  qusB  Deus  Pater  per  Nathan  prophetani  loquitur 
ad  David  de  Gbristo.  Vade,  inrpiit,  et  dic  David 
htrvo  mco  :  Ua:c  dicii  Dominus  :  Cnmqne  compieve- 
rh  d:e!  tuos,  ut  vadas  ad  vatrrs  luoi^  suscilabo  se- 


Tts  cum  patribus  tuis^  suscitabo  tibi  semen,  E\  quo 
intelligitur,  alium  esse  promissum,  qui  non  anle 
mortem  David,  sed  post  niortem  ejus  prxnuntiatus 
fucrat  suscitandus.  Ghrislus  cst  itaqiie  verus  Rex, 
qui  de  semine  David  secundum  carnem  nascituri;s 
propbetatnr ;  qui  etiam  l>co  Patri  aedificavit  domuin, 
sciiicet  sanctam  Ecclesiam,  quam  ipse  de  antiqul 
bostis  scrvilute  sanctissimi  corporis  ct  sanguinis 
sui  prctio  misericorditer  redeniit,  et  in  qiia  per  siios 
conforincs  slbi  ministros,  eidem  Deo  Patri  accepta  • 
bilcs  pro  humani  geiieris  salute  hostias,  secundiiin 
quod  Pontifcx  faclus  est  in  aeternum  oflcrre  quoti- 
die  non  dcsistit. 

Ne  ergo  dnbitctis,  ita  csse  ut  dicitur,  o  Judxi» 
hcrtor  vos,  ut  sollicite  audiatis  quam  aperte  lioc 
ipsum  Deus  Pater  per  Jeremiam  propbetam  pra2<* 
nuntiat,  dicens  :  Ecce  dies  veniunt,  dicit  Dominus  : 
etsuscitabo  David  germen  justum,  et  regnabit  rcx,  ei 
sapiens  erit ;  et  faciet  judicium  etjustitiam  in  terra... 
et  hoc  est  nomenf  quod  vocabunt  ^tim,  Dominus  scili- 
cet  justus  noster{Jer,  xxiii).  Iste  est  igitur  germcn, 
quod  David,  cum  dormierit  cum  patribus  suis,  a 
Deo  Patre  promitlitur.  Est  crgo  germen  justum  Deo 
Patri  Verbum  semper  coaelcrnum,  in  tempore  autem 
ex  Maria  virgine,  qiiae  de  semine  David  originem 
duxit,  sine  jieccato  caro  facium.^ 

Inter  haec  autem  moneo  vos,  o  Jiidaci,  ut  soUicita 
iiitcntione  vos  ipsos  prxpareiis  ad  audienda  lam 
|.  verissima  de  Ghristo,  qiiod  cum  Deo  Patre  et  Spi- 
ritu  sancto  uiius  et  verus  Deus  sit,  prophetarum 
oracula.  Ait  eniin  Isaias  propbcla,  vir  scilicet  ur- 
baiiae  elegantise,  prxditus  sanclilate,  verax  in  ser- 
mone,  cui  omnino  non  potestis  contradicere  :  Egre- 
dielur  virga  de  radice  Jesse^  et  fios  de  radice  ejus 
ascendet,  Et  requiescei  super  eum  Spiritus  Domini : 
spiritus  sapientia:  et  inteilectus,  spiritus  eonsiUi  et 
forlitudinis,  spiritus  scientio!  et  pietatiSf  ei  replebit 
eum  spiritus  timoris  Domini  {Isa.  xi).  Haec  virga  dc 
radice  Jesse  cgressa,  Virgo  est  Maria  de  radice  cjus 
exorta,  quaegcnuit  florem,  Doininum  videlicct  SaU 
vatorein.  Unde  et  ipse  in  Gantico  spiritalis  amoris 
dc  sc  ipso  alt :  E(jo  fios  campi^  et  Uiium  convaUium 
(Cflii/.  ii).  Ucncilorem  se  Ghiistus  nominat,   qui 


129 


SERMONES.  —  SGRM. 


diiiu  spinas  pcCGaloriim  eradical,  mentem  spon- 
5£«  id  est  sancla;  anlin.T,  el  piilcliriludine  jusliliae 
siix  cxornat,  et  naribus  cordis  dum  coclcste  dcsi- 
dcrium  applical,  intcriora  aniinae  quasi  oJore  rcOcit 
ct  reiC^cillat. 

Iterum,  o  Jud  ci,  ca  qu^e  siipcrius  Jcrcmias  in 
sermone  Domini  dixit,  ad  menioriam  rcdiicamus ; 
ut  cx  omni  parte  catltolica  fides  roborctur,  ct  vos, 
qui  usque  hodie  Ghristum  negnlis,  in  omnibus  vi- 
ctos  esse  ostendamus.  Regnabil,  inquit;  rex,  Dci 
scilicet  et  Virginis  Filius,  el  sapiens  erit  (Jer,  xx^). 
Hie  rex  in  Apocalypsi  secundum  Joanncm  evangcli- 
sUinhabet  in  vestimenloct  in  feniore  suo  scriplum  : 
Eex  regum  et  Dominus  dominanlium  (Apoc.  xix). 
Non  solum  itaque  rex  est,  sed  etiam  Rex  regum  et 
IKiminus  dominantium.  Unde  ipse  in  libro  Prover- 
ifiorum^  Saiomonis  loquilur,  dicens  :  Per  me  reges 
regnant,  et  legum  conditores  justa  decernunt,  Per  me 
ffrincipes  imperanl,  et  potentes  justitiam  decernunt 
{Fro9.  Yiii).  Nulius  procul  dubio  unquam  sine  ipso 
vrgnum  acquisivit;  quia  sicut  per  ipsum  Dcus 
Pater  omnia  creavit,  ila  etiam  per  ipsum  omnia 
qiiae  in  coclis,  in  terris,  in  mari,  et  in  omnibus 
abjssis  sunt,.gubemat,  continet  et  regit.  Quod  etiam 
sccundum  quod  de  Virgine  natus  est,  vere  Rex  sit ; 
ipse  in  psalmo  hoc  asserit,  ubi  ait  :  Ego  autan  con- 
uitutus  sum  Rex  ab  eo^  videlicet  a  Deo  Patrc,  super 
Sion  montem  sanctum  ejus  {Psal.  ii) ;  id  est  siipcr 
sanctam  Ecclesiam,  quam  ipse  suo  pretiosissimo 
sanguinc  de  manu  inimici  redemit  :  prwdicans 
precceptum  ejus  (ibid,),  id  est  sanctum  Evangelium. 
Ipsc  quippe  potenter  illam  ac  miscricordilcr  per 
P'issimam  passionem  et  sanctam  crucem  suam  a 
dam:iatione  perpetua  cripuil ;  ipse  per  se  et  devotos 
sibi  ministros  sine  intermissione  diligentissime 
eam  regit. 

hiterea  moneo  vos,  o  Judspi,  ul  Vctcris  ac  Novi 
Testaraenti  auctoritatcs,  quas  ad  calholicam  fidcm 
3onfirmandam,  et  vestram  insanain  disputationcm 
supcrandam  prorerimus,  non  negligenter,  sed  prii- 
denter  aiidiatis.  Gratanter  quippe,  imo  gratantls- 
simc  sanctarum  Ecclesiarum  testimonia  dcbctis  au- 
dire,  quae  pro  calholicaB  fidei  defensionc  ct  vcstra 
correctione  nos  cognosciiis  proferre.  Iteriim  de 
xterno  rege  Jcsu  Ghr.sto,  quid  Deus  Patcr  pcr  Jere^ 
niiam  prophctam  supcrius  dixcrit,  cxponendo  pro- 
scquamur,  ut  verum  Deum  illum  ex  coxlcrna  cjus- 
dem  Dei  Patris  sui  divinitatis  natura,  et  verum  ho- 
mincm  ex  Virginis  matris  camis  sobstantia,  vobis 
adliuc  dubita^litibus,  veracitcr  demonstrarenius.  Re» 
gnabit^  inquit,  rex^  et  sapiens  erit  (Jer.  xxv).  Quod 
autcm  de  futuro  lempore  dicitur,  regnabit,  sccun- 
dum  humanltatem  intelligendum  est.  Ipsc,  ut  jam 
sspc  dictum  est,  quem  Deus  Pater  ante  omnem 
creaturam  ex  se  ipso  gcnuit;  ipse  pro  humani  ^e- 
neiis  redemptione  ex  Virginis  matris  substanlia 
eine  pcccato  humanitatem  nostram  teniporaliter 
siiscepit,  in  qoa  eum  Deus  Patcr  siipra  omne,  quod 
per  ipsum  creavity  regem  constltuit.  Uuic  simile 


IV,  IN  NATALE  DOMINI.  130 

A  cst,  0  Judaei,  qiiod  Gabriel  angclus  scmpcr  virgiol 
Marias  de  codem  xtcrno  Rege  praenunliavit,  dicens  : 
Ave,  Maria^  gratiaplena;  Dominus  tecum  :  Bene^ 
dicta  tu  inter  mulieres  (Luc.  1).  El  adjcc.t  :  Ne  li- 
mcas  Maria,  invenisti  enim  gratian  apud  Dominum  :' 
ecce  concipies  in  ulero^  el  paries  Fi7iii»i,  et  vocabis 
nomen  ejus  Jesum  (ibid,).  Jesus  Salvalor  sive  salu- 
taris  dicilur  :  Ipse  enim  salvum  fac.et  populum  suum 
(Matth.  1),  sive  ex  circumcisione,  sive  cx  prxpu- 
tio,  in  iino  ovili  sub  uiio  pastore ;  siib  se  ipso  vide- 
licet,  qui  cst  vcrus  paslor  on>nium  ndeliiim.  Sequi- 
tur  :  Hic  erit  magnus,  et  Filius  Allissimi  vocabitur 
(Luc:  1).  Notandum,  quia  Joannes  Baptista  fuit  ma- 
gnus  coram  Domino;  hic  aiitesn,  scilicct  Dei  Fi- 
lius,  magnus  est,  ut  Deus  et  Dci  Filius  :  Joanncs 
fuit  magnus  mcrito  alstinenti»,  quia  viniim  et  si* 
ccram  non  bibit  (ibid.);  hic  vcro  niagnus  polcntia, 
quia  cum  pcccatoribus  conicdit,  ct  a  pcccalis  eos 
mundavit. 

Ut  inihi  videtur,  o  infeliccs,  imo  infelicissimi 
Judaci,  corda  vestra  lapidum  diiritiam  iniilantur, 
qiiae  nec  legis  testimoniis  a  sux  incredulitatls  ma* 
litia  temperantur,  nec  prophctarum  auctoritatibus 
ad  suscipicndam  veraiu  fidem  emolliuntur.  Non 
ergo  ut  homines  rationis  capaces  ad  veram  vitain, 
sed,  amissa  ratione,  ut  bmla  animalia  ad  Xicrnam 
morteni  tenditis;  dum  nec  Icgis  et  prophetarum  toft 
verissimis  testimoniis,  Ghristo  quod  verus  Dci  eCr, 
Virginis    Filius    sit,    tcstimonium    pcrhibenl.bus, 

Q  fidcm  accommodatis ;  nec  scandalum  crucis  illius  a 

.  cordibus  vcstris  cxpellere  vultis.  Scd  quia,  ut  dixi, 
nunc  usque  ad  dainnationem  vcstram  pro^coniis  vc- 
ritatis  irrevercnter  resistere  prxsunipsistis ;  moneo 
vos,  ut  ea  quae  Gabricl  angelus  de  ejusdcm  Rcdcm- 
ptoiis  nostri  nativitate,  ejiisquc  ^irlutibus  scmper 
virgini  Marix  genilrici  illius  supcrius  nuntiavit, 
humiliter  ac  solerter  audiatis.  Nam  elsi  hactenus 
prophetarum  dictis  credcre  renuislis,  Gabrielis  an» 
geli  oraculo  contradicere  omnino  non  potestis. 

Ait  ciiim :  Ecce  concipies  in  utero^  et  paries  Filium^ 
et  vocabis  nomen  ejus  Jesum.  llic  erit  magnus^  et 
FiHus  Altissimi  vocabitur.  Advertilc,  o  miscri,  qiiia 
Gabricl  angelus  his  verlis  manifeslissimeDomiiiuin 
Jesum,  id  est  Salvatorcm  nostrum  ct  verum  Del 

^  Patris,  et  vemm  hominis  Matris  Filiuin  pncdicat. 
Ecce,  inquit,  concipies  in  utero^  et  paries  Filium. 
Agnoscite,  0  Judaei,  Ghristnm  verum  hoininem  ve- 
ram  de  carne  Virginis  assumpsiFse  siibstantlam 
carnis.  Sequitur  :  Hic  erit  magnus^  el  Filius  Alti»» 
simi  tocabitur.  Revera  magnus,  de  quo  Propheta 
gratulabundus  praedixit  in  psalmo  :  Magnus,  inquit» 
Dominus,  et  laudabilis  nimis ;  et  nmgtiUmdinis  ejus 
non  est  finis  (Psal.  xLvii).  Ad  ea  qiUB  fdlem^  o 
Jodasi,  volo  ut  respondeatis  mibi.  Eieee  aadistis, 
quia  secundum  humanitatem,  naluraleflMie  Tjfine 
matre  assumpsit  substanliam  camis.  IHclle  ergo» 
quisest  ille  Altissimus,  ciijus  humaiil  fcnerls  Redem- 
ptor  vocitandus  dicitur  filius?  Ipscest  proculdubio 
qucin  propheta  gratulabundus»  ac  totis  viscerUms 


r>i 


^.  MAailNI  LEGIONENSIS 


i:t 


exsiiltar.s  la;idal  iii  psalino,  diccns  :  Confitcbor  Do-  A  ranl.  Ilcnini  si  plar.cl,  o  Jmhiri,  sr.pr.ditlxm  dogeli 


mino  secuttdum  ju$tiliam  ejui  :  ei  pnatlam  nomini 
Domini  Altissimi  (Psal.  vii).  El  ileruin  :  Bonum 
estconfiteri  DominOj  et  psattere  nomitii  tuo,  Altis- 
sime  (PsaL  \ci).  El  alibi  :  Tu  Dominus  Altissiinus 
supe.r  omnem  terram  :  nimis  cxaltalns  es  supcr  om- 
nes  deos  (Psal.  xcvi).  Est  ilaqnc  Doininus  noslcr 
lesus  Christus,  lcstimonio  Gabriclis  angcli,  Dci 
Patris  Altissimi  Fiiius  ab  codcm  Patrc  anlc  o.nnia 
soecula  genitus.  Ipsum  ergo,  o  Jiid;ei,  quem  lisqnc 
hodie  poliuto  orc  ct  obsliuato  cordc  negalis,  Dcum 
vcrum  esse  credite  de  Deo  vero,  cl  xlcrno  Palri 
Filium  sempcr  esse  coaclcrnum.  Quod  aiilcm  in  fu- 
turo  temporc  dicitur  :  IJic  erit  magnus,  et  Filius 
Altissimi  vocabitur,  non  ita  inlclligcndiim  pulctis. 


de  Chrislo  tcstinionium  ad  memori/m  r(Hliic;.lur, 
utdiiritia  cordium  vcslrorutn  ad  suscipicndam  ve- 
ram  fiJcm  aliqualcnr.s  cmollialur.  Et  dabit  ilti  Do- 
minus  Dcus^  inqiiil,  scdem  David  patris  ejus :  et  re- 
gnabit  in  damo  Jacob  in  aternum^  el  regni  ejus  non 
eril  finis,  Sedeni  David,  ut  supradictum  esl,  re- 
gnum  Israclitica}  plebis  appeliat,  quod  suo  lempoi-e 
Davitl,  jubcnlc  parilcr  ct  jubcnle  Domino^  iidcU 
dcvolionc  gubcrnavlt.  Dcdit  crgo  Deus  Paler  Do' 
niino  nostro  Jcsu  Christo  scdcm  David  patris  cjus, 
quando  hiinc  do  gcnere  David  incarnari  pro  nol)is 
dispcsuit,  ut  pop  ilum,  qiicin  David  temporali  iin- 
pcrio  lexit,  ipse  gralia  spiriluali  ad  xlcrnum  pro- 
veljcrcl  rcgnum.  De  quo  Apostoliis  ait  :  Qui  cru.i 


quod  Duminus  noster  Jesus  Christus  antc   partum  ^  nos  de  potestate  tenebrarum,  cl  translutit  in  regnum 


semper  virginis  Marise  non  fucril ;  scd  i(a  hoc  po- 
tius  dictum  intelligile,  ut  ait  vcncrabilis  presbyter 
Beda,  quia  polentiam  divinx  majcstatis,  quam  Dei 
Filius  ictcrnalilcr  habuit,  hanc  idcin  homo  natuscx 
temporc  accepit,  ut  una  in  duabus  naturis  pcrsona 
essct  mediatoris  ac  redemptoris  nostri. 

Itcrum,  o  Juda;i,  ut  in  omnibus  vos  viclos  rsse 
cognoscatis,  monco,  ut  qiix  Gabriel  angelus  de  co- 
dein  xtcrno  rcge  Jcsu  Christo  ad  eruditionein  no- 
stram,  imo  totius  Ecclcsix,  subjungit,  palienter 
audialis  :  Fa  dabit  illi  Dominus  Dens  sedem  David 
patris  ejus  :  et  regnabit  in  domo  Jacob  in  wternum ; 
et  regni  ejus  non  erit  finis  (Luc.  i).  Ac  si   apertiiis 


Filii  charitatis  sua^  (Coloss.  i).  Hlnc  cst  eliam,  quod 
idem  Judaicus  popiilus  divino  admonitus  instiuctf:« 
cum  ille  Dei  Yirginisque  Filius  pro  totius  humani 
generis  salutc  passurus,  Jerosolymam  proper..rcl, 
in  ejiis  laudcni  gaiidens  dccantab;.t,  diccns  :  Denc" 
dictus  qui  vcnil  in  nomine  Domiui,  Pkex  Jsracl 
(Joan.  xii).  Scqiiitur  :  Et  regnabit  in  domo  Jacoh 
in  cotcrnum,  et  regni  ejus  non  erit  finis  (J^uc.  i).  U:*- 
gnat  quippe.  Rcdciiiplor  noslcr  Jcsus  ChrisUis  in 
domo  Jacob,  iit  supra  dictum  cst,  id  cst  in  sanda 
Ecclesia;  in  illis  \idcliccl,  qui  dc  paiiiarcharum 
slirpc  carnis  origincm  diixcrunt,  sivc  in  il  is  qiii 
de  a!iis  nationibus  carnalitcr  cditi,  spirilaii  lavacro 


diccret  :  Rcgnabit  in  praescnli,  ut  vcra  vita  suoruin  C  ^""^ '"  Ciirislo  renali  :  in  qiia  domo,  id  est  in  san- 

cta  Ecclcsin  rcgnabll  iii  aitcrniim.  Et  rcgniejus,  iii- 
qiiil  angchis,  non  erii  finis.  hegnal  quip;.c  Dcus  cl 
homo  Jesus  Christus  i»  domo  Ja^tob,  id  cst  in  pr,x- 
scnii  Ecclcsia,  cuin  clcctorum  cor.la  pcr  rulein  ct 
dilectioiKin  suain  inhabi;ans  rcgit,  aiquc  ad  pcr- 
cipicn.la  supcrnx  retributionis  dona  diviita  prote- 
ctionc  gubcrnat.  Rcgnubit  in  fuluro«  ciini  cosJcm 
fiiiilo  statu  (cirporaiis  cxsilii  ad  habtatioiicm  pa- 
triae  coclcslis  introducit.  la  qua  doino,  hoc  cst  ia 
coiiesli  palria,  ejus  praesenti  visione  .<:cmpcr  adino- 
nili,  nii  aliud  agere,  qiiam  ejus  vacare  iaudibus 
gaudcnt. 

Interea  monco  vos,  o  Judx*!,  ut  diligenter  ac  sua- 
viler  audialis  verba,  qu;c  beatissima  scnipcr  Yirgo 


corda  pcr  graliam  inhabitans;  ct  rcgnabit  in  fuluro 
dc  cxsiiio  ndelcs  suos  ad  gloriam  vocans.  Et  iit 
ait  Isaias  :  Pacis  rcgniejus  iioit  crit  finis  (Jsa.  i\). 
UndePsalmista  cxsullans,  di-cbat :  Deati,qui  liabi- 
lant  in  domo  tun,  Domine  :  in  saxula  scrculorum 
luuuabunt  te  (Psal.  Lxxxiii\  Hsec  procul  dubio 
Gabriflis  angeli  verba  super  mcl  cl  favum  siint  Pide- 
libus  dulciora;  ideoque  ad  mcmoriam  sxpiiis  rc- 
duccnda.  Dabit  illi  Dominus  Deus  sedem  David  pu' 
tris  ejus,  id  est  Israeliticam  plebem,  eui  David  ct 
filii  ejus  tcmporalis  regni  giibernacula  pnebuerunC. 
Hoc  regnuin  spiriiuale  datum  est  Cbristo,  quando 
est  dispositum  a  Deo  Patre,  ut  de  semine  David 
incarnaretur,*qui  illam  gentem  in  pcrpetuum  voca- 


ret  rcgnum.  El  non  solum  in  unain  gentem  Judxo-  D  Maria  nuntianti   sibi   angelo  respondit.  Idco  dixi 


rum,  sed  etiam  regnabit  in  domo  Jacob  in  ccternum^ 
hoc  est  in  tota  Ecclesia,  qux  pcr  fidcm  ct  confes- 
sionem  ejusdem  Domini  nostri  Jesu  Chrisli  ad  pa- 
triarcbarum  pertinct  sortem ;  sive  in  illis  qui  de 
patriarcharum  progcnie  nati,  sivc  in  his  qui  de 
«deastro  excisi,  id  est  de  gentilitate  generati  et  in 
Imnaoi  olifaii  iwiti,  id  cst  in  adoptionem  filiorum 
D(^per  graiiam  auBcepti.  Hxc  nimirum  Gabriclis 
anf^,  varlw  non  sunt  oblivioni  tradcnda,  scd  afTe- 
Gtii'spirlUwUt  diiecUonis  amplcctenda.  Ista  quippc 
diilciisim,  nc  Ofletestis  nuntii  verissima  oracula 
audientiun  nenlet  Ixiificant,  et  dum  magis  ac 
niogis  ad  memoriam  reducunliir,  majorcm  in  cor- 
dibus  lldclium  xtcrnae  sapicntiae  dulcedincm  gcnc- 


semper  virgo,  qiiia  ante  partuni,  et  in  partii,  et 
posl  partum  virgo  pcrmansit.  Nain  ct  vos  idcirco 
eam  summo  afTcctu  diligere,  siimma  vcncrationc 
honorare  deberetis,  qiiia  cx  progcnie  Abrahx  dc- 
scendit,  et  Dei  omnipolentis  Filium  genuit,  atquc 
post  partum  inviolata  permansit.  IIoc  si  bc;:c  et  pic 
intelligilis,  apcrtc  cognosrctis,  qua  post  Cbristuni 
decus  est  ct  honor  lolius  vcsiri  ge:ieris.  Hanc  pro  • 
cul  dubio  rosam  Deus  Palcr  de  stirpe  David  elcgit, 
ex  qua  dilcctissimum  Filiuin  suum  pro  humani  ge- 
neris  salute  carnein  suscipere  voluii.  Quamvis  bxc 
sanctissima  Yirgo  c.\  rcgaii  prosapia  origincin  du- 
xcrit ,  suiiimum  taiiicn  humiliiatis  ct  innoccnti.^n 
graduin  n:oribus  tcnuit,  idcoqiie  indubitanlcr  supcr 


-ns  SERMONES.  —  SERH.  IV,  IN  iNATALE  DOMINI.  131 

omnes  muliercs  sitblimari  meriiit.  S,cm1  jam  qiiid  A  filium  generarct,  cl  posl  paitum  Tirgo  pcrmancrel, 


baec  sanctissima  Virgo,  quse  omni  vita  sua  in  \ir- 
ginitate  persevcrarc  proposiicrat,  angclo  sibi  filiuui 
nascilurum  dc  Spiritu  sancto  conccptum  cvangcli- 
lante  respondit,  o  Judj^i,  in  communc  audiamiis. 
Quomcdo /mquli,  fict  Ulud,quomam  virum  non  cogno- 
uo  (ibid.)  T  Cum  Sara  de  promissionc  Dci  risit,  et 
llaria  angelo  sibi  niium  promitienti,  i\\\\iy  quomodo 
pet  iUud,  quoniam  virum  non  cognosco,  cur  non 
fiuDl  mutx  sicut  Zacharias  ?  Ideo  vidcliccl,  quia 
Sara  cl  Maria  non  dubilant  faciendiim  quod  pro- 
millilur,  scd  rcquirunt  quomodo  fiat.  Zacharins 
Tcro,  qui  ncgat  sfe  scire,  ncgat  sc  crcdcre,  ct  alium 
aacloi*cm  fidci  sux  qua^rit,  ct  idco  signum  taccndi 
accepit ;  quia  signa  non  fidelibus  sed  infidclibus 


quid  coolcstis  nuntius  rcspondit,  rcverent:r  audia- 
tis,  ct  dcinceps  pcr  omnia  victos  vos  csse  cogno- 
sca:is,  nec  tam  pcrspicux  vcritali  ullra  resistcre 
prscsumatis. 

Spirilus  sanctust  inquif,  supervcniet  in  te^  et  r/r/wi 
AUissimi  obumbrabit  /t^^i.  Notandum  qiiia  Spiritus 
sanctus  nomr  n  cst  omnis  grntio',  qiiac  a  Dco  inspi- 
ralur.  Supcrvenicns  crgo  Spirilus  sanclus  in  Vir- 
gincin,  ct  mcntcm  iilius  a  sordc  vitiorum  castifica- 
vit,  ut  coclcsti  digna  cssct  pariu,  ct  in  utcro  ejus 
saui  tum  ac  vcncrabilc  corpus  nostri  Redcniploris, 
sui  sola  opcraiione  crcavit,  id  est  nullo  virili  inler- 
vcnicnti  allactu  cnrncm  de  carnc  Virginis,  sacro- 
sanctam  de  intemcrata  formavit.  Obumhrabit  autcm 


danlur.  Liquet  crgo  quod  bealissima  virgo  Maria  ^  heata;  Marirc  scmper  virgini  virlus  .\Uissimi,  quia 


faciendum  crcdidit,  quaj,  quomodo  fiat,  qnajrit. 
Quomodo  fiet  istnd,  quoniam  virum  non  cognosco  ? 
Ac  si  apertiiis  diccrct :  Qnomodo  fict  ut  concipiam, 
qiiae  in  virginitale  permanerc  disposui  ?  Legeral 
^im,  ncc  dubilabat  virginem  parituram  :  scicbat 
-etiain,  quod  compleri  oportebat,  quod  ab  angclo 
prsenuntiabatur,  scd  quiaquomodo  ficrct  non  lcgc- 
rat,  nec  ab  angclo  audicrat,  quo  ordinc  implcri 
dcbcat,  rcquirit ;  quia  hoc  mystcriam  a  sa^culis  ab- 
scbnditum,  a  prophctis  non  prsRdictum,  angclo  cst 
Tesenralum ;  quia  Isaias  prophcta,  qui  hoc  pnc- 
diiit,  Tidelicet  quod  virgo  in  utero  conciperct,  ct 
tllium  pareiet,  aperiius  non  expressit,  quo  ordine 
fieret. 


Spiritus  sanclus  cor  illius  cum  implevit,  ab  omni 
ajstu  concuplsccntia;  carnalis  tcmpcravit.  Emnn- 
davit  etiam  illam  a  desidcriis  temporalibus,  ac  do- 
liis  coelestibus  mcnlcm,  simul  illius  consccravit  ct 
corpus.  Scquitur :  Ideoque  el  quod  nascetur  ex  tesanc' 
tum.vocabitur  Filius  Dei.  {Luc,  i)  Ac  si  cocicstis  nur.- 
tius  aperlius  diccrct,  quia  de  sancti  Spiritus  sancti- 
ficatione  concipies,  o  virgo  Maria,  sanctum  erit 
quod  parics,  et  virginilaiem  non  amittes.  Omncs 
nos  in  iniquitatibus  concipimur,  ct  in  dclictis  na- 
scimur.Quotquotaulem,donanteDco,  ad  vitamprae- 
ordinali  suinus  scternam,  ex  aqua  ct  Spiritu  sancto 
renascimur.  Solus  vcro  Redcmplor  nosler  pro  nobis 
incarnnri   dignntus,  mox   sanctus  natus  cst,  qiiia 


Hoc  loco  attenlius  moneo  vos,  o  Judxi,  ut  non  C  sinc  iniqiiitate  conccptus  cst 


pigeat  Tos,  imo  placeat  vobis  audirc  ca  quae  Gabriel 
aogelus  respondit  semper  virgini  Marisc  de  Ghrtsti 
nalivilate.  Nunc  usquc  legis  et  prophctarum  testi- 
monia  audire  respuisiis,  et  idcirco  vos  Dco  ct  lcgi 
reos  exhibuistis.Tcslimonium  ergo  angcli  diligcnlcr 
aiiscultate ,  ct  de  Ghristo  quod  vcriis  Deiis  et  vcrus 
liome  sit,  deinceps  nolite  dubitarc.  Gerte  etsi  san- 
clorum  prophetarum  tcslimoniis  conlradiccre  ad 
damnationem  Tcstram  hactcnus  praesumpsistis,  Ga- 
brielis  aBgeli  tcstiinonio  contradicere  nequaquam 
potestis.  0  insipientes  et  maligni !  nescitis  quia 
juita  Salomonis  voccm,  non  est  sapientia,  non  cst 
tcientia^  non  est  prudentia^  non  est  consitium  contra 


Possumus  sanc  in  co  qnod  dicilur,  et  virlus  Al- 
tissimi  obumbrabit  tibi,  vcncrabili  Beda  doccntc, 
allius  de  sacramcntoDominicae  iiicarnationis  aliquid 
intelligerc.  Obumbrari  enim  nobis  dirimus,  cum 
rcr^cntc  meridiano  sole  arborcm  media:n  vel  aliud 
qiiodlibct  umbraculi  gcnus  inter  nos  ct  solem  oppo- 
niinus,  quo  ardorcm  cjus  nobis  vel  luccm  tolera- 
biliorem  reddamus.  Rcdcmptor  igitur  nostcr  non 
immerito  solis  luce  vel  ardore  designatur,  qui  nos 
et  scientia  veritatis  illustrat,  ct  amore  suae  dulce- 
dinis  inflnmmat.  Unde  ipse  per  prophetam  d'..\it : 
Vobis  autcm  timentibus  uomen  meum  orielur  Sol 
justiticc  (MalacU,  iv).  Gtijus  videlicet  solis  rndios 


Ihum  (Prov,\x\)?  Quid  ergo  svperbit  terra  et  cinis  ^  bcalissima  Virgo  Mnria  susccpit,  quando  Dominuin 


(Eccli.  x)  ?  Qui  enim  estis  vos,  qui  veneno  malitix 
patrum  vestrorum  crapulati,  ori  Domiui  contra- 
dicilis,ejusqucconsiIium,  quod  finnitcr  antc  omnia 
taecula  ct  alsque  ulla  rctractione  statuit  pcrficicn- 
dnm  (quod  miniine  faccrc  polcstis)  dissiparc  con- 
lenditis  ?  Quia  igitiir  Dco  qui  vocat  ea  quw  non  sunt, 
tanquam  ea  qu<e  sunt  (Rom.  iv) ,  superbo  rcpugna- 
tis ;  ejusque  Spiritui  sancto,  qui  pcr  os  snncloriim 
pr>pbetaruin  a  sseculisct  gencralionibus  haiic  Filii 
Dei  eC  hominis  Jesu  Ghristi  nnlivitatcm  ftituram 
praedixit,  ausu  perverso  resistitis ;  absquc  diilio 
Don  ad  Titam,  sed  ad  setcrnam  damnationcm  pro- 
peratis.  Tandcm  monco  vcs  ut  lH?atissimx  virgini 
Mariae  interroganti.  quo  ordinc  sinc  viHIi  amplcxii 


conccpit.  Scd  idcm  Sol,  id  cst  divinitns  Rcdempto- 
ris  iiostri,  tcgminc  se  humanx  natursc,  quasi  um- 
hrncuh»  qiiodnm  obiexit,  qua  mcdiante,  Virginis 
cuin  visccra  ferrc  potuisscnt,  sicquc  virlus  ei  AI- 
tissimi  obumbrabit,  dum  divina  Ghrisli  potentia  ct 
cnm  pr.Tsentinlilcr  implevit,  et  ut  capi  ab  illa  possct, 
suhstantia  sc  nostrae  fragiiitatis  operult. 
.  Dedit  ergo  Dcus  Patcr,  o  Judai,  Domlno  noatro 
Jcsu  Ghrisio  sedem  David  patria  ejns,  et  regnal  in 
domo  Jacob,  id  cst  in  sancta  Eeclesia.  4M«  lil  di- 
ctum  est,  pcr  fidcm  ejusdcm  Dei  et  homlBis  lesu 
Ghristi  ad  patriarcharum  pertinet  sortemySiTe  in 
cis,  qui  de  iisdem  patriarchis  carnc  origincm  duic- 
runt,  sivc  in  nobis,  qui  dc  aliis  nationibus  cara^di* 


'^:^^' 


1:5  S.  HARTUa 

ter  cdili,  spirilali  lavacro  sumus  in  Cbristo  Tenali. 
/n  ccternum^  id  est  in  pnesenti  exsilio  sive  in  c<e]o. 
Vcruin  ergo,  imo  Terissimum  esl  testimoninm,  quod 
superius  Dcus  Pater  pcr  Jcrcmiam  proplietam  de 
eodcm  dilcctissimo  Filio  suo  tcslatus  est,  dicens : 
Regnabit  liex  et  &apien$  erit ;  et  faciet  judicium  et 
jmstitiam  in  terra  (Jer.  xxni). 

§  V.  Christus  rex  Virginis  filiusy  non  solum  sapiens^ 

sed  et  quod  gtoriosius  est^  vera  est  sapientia^  quam 

Deus  Pater  ex  se  ipso  genuit  ante  omnia  hdeeula^ 

per  quam  creavit^  cMinet  et  regit  universa.  Etsi 

sapientia^  Filius^  et  non  Ft/ia,  nominandus.  Addu' 

eitur  Joannis  et  pulchrum  Fulgentii  testimonium. 

Nun  creatus  sed  genitus  asserit  Salomon.  David 

pulchre  testatur^  Christum  verum  Deum  et  verum 

hominem  esse ;  ex  qnibus  concludit  Judceos  falsi' 

tatis  filios.  Per  Osee  prophetam  de  eis  conqueritur, 

memorans  aterni  Patris  et  Christi  erga  Judceos 

€lementiam.  Adducit  Deuteronomii  sententiam  ad 

eorum  reprehensionem.  Dectarat  ex  Sapientia:  libro 

€orum  venenosas  cogitationes,  ac  sacrilegas  opera-^ 

tionest  quas  malitiose  adversus  Chrisium  adinve- 

nerunt.  Commendat  Sapientix  librnm.  Consulit, 

etsi  eorum    pra:decessores   in   infernum  demersi 

sint,  laborare,  ut  wternam  vitam  adipisci  possint^ 

ut  non  sine  honore  sit  eorum  senectus. 

Yolo  scire»  0  Judsci,  qui  vos  Tcslamenti  Veteris 

libros  scire  dicitis,  quid  de  hiijus  £tcnii  Regis  sa- 

picntia  in  eisdem  inlcUigilis.  Nc  crubcscatis,  mo- 

nco,  in  niedium  prorerrc   quod  in  eisdein  libris  dc 

lllo  legistis,  ul  agnita  veritate  quae  ipsc  cst,  ipsum 

cum  Deo  Patre  cl  Spiritu  sancto  nobiscum  unum 

ct  Ycrum  Dciim  ndcliter  mercamini  adorarc.  Prius 

tamcn     oporlct  vos    scire ,   quia    sacrae  Vetcris 

Tcstamenli  scripiur;»  non  ad  lilterani,  sed  spiri- 

tualiter  sunt   inlelligenda!.    Littera  enim    occidit^ 

epiritus  autem  vivificat  {II   Cor.  111.)  PraeCerea  vos 

scire   opoitetquia,  dum  legem  carnaliler  obser- 

vatis,  ncquaquam  illam  spiritaliter  intelHgere  pe^ 

testis.  Multum  etiam  vobis  ad  intelligendum  spiri- 

talitcr  Velus   Teslamcntum  nocct,  quod  mentcm 

/cstram  malitiae    ct   nequitiae    pravitas  possidet. 

Nam  quomodo  potcsiis  bona  k>qui,  cum  sitis  mali? 

Unde   etiam    Salonion  (32)    ait  :  /n   malevoian 

animam  non  introibit  sapientia ,  neque  habitabh  in 

corpore  subdito  peccatis  {Sap.  1 ).  Pro  certo  itaqae 

habeaiis  quia  nisi  prius  lapideam  a  cordibus  vestris 

incrcdulitatis   duritiam  expulcriiis,   et  pcr  sacri 

Tontis  uterum  renovati  sanctam  Trinitatem,  Patrem 

videlicet  et   Filium  et  Spiritum  sanctum,   unum 

cssc  naturalem  et  verum  Deiim  credideritis,  neqiia- 

quam  spiritalilcr  Vetcris  Tcstamenti  libros  intelli- 

gcre  poteritis.  Scd  quia  pariim  impcritia,  partim 

malitia,  partim  incrcdulitatis  pertinacia,  spiriiatis 

intelligentix  cognitionem  nonhabetis,  imo(quod  est 

graviui)  exigentibus  culpis  illam  amisistis,  cgo,  Dei 

grftUa  ba  pittTeniente,  subsequente  ct  comitantc, 

ganelaiiiHi  Yelerit  ac  Novi  Tcstamenti  scripturarum 

seniut  JmM  aoetoritatem  Catholicorum  virorum 

qualieiiiM|iie  modolo  vobis^  libenter  exponam,  ut  re 

Ucta  Maictt  toperstiiionis  perddia,  vcrum  Deuro 


LBGtONKNSIS  m 

A  ttie  et  Terum  hominom  Chrlstitni  crcdentcs,  cum 
-Ecclesiac  filiis  ad  electorum  mereamini  oertinere 
sor:em. 

Iteriim  ergo  supradictum  Dei  Patris  testimonium, 
quod  de  Jcsu  Cbristo  Filio  suo  per  Jeremiam  pro- 
plietam  superius  perhibuit ,  ad  mcmoriam  reduca- 
mus,  ut  vos  per  omiiia,  0  Judaei,  victos  esse  osten- 
damus :  Regnabit^  inqiiit,  Rex^  et  sapiens  (rt7  (Jer. 
xxiii.)  Revera  Rcx  iste,  rex  sapiens,  imo  sapicntis- 
simus  est,  quia  ipse  est  Sapientia  Dci  Patris,  quae 
de  se  loquitur  in  Proverbiis  Salomonis :  Ego  ex  ore 
Altissimi  prodivi  primogenita  ante  omnem  creatU' 
ram  ( Eccli.  xxiv ).  EgOf  inquit,  Sapientia  habito 
in  consilio  et  eruditis  intersum  cogitationibus. 
Ueum  est  consilium  et  asquitas,  mea  est  prudentia^ 

Q  mea  est  fortitudo.  Mecum  sunt  divitia:  et  gloria^ 
opes  superba  et  justitia.  Melior  est  fructus  mcus 
auro  et  lapide  pretivso^  et  gcnimina  mea  argento 
electo.  In  viis  justitias  ambulo,  in  medio  semitarum 
judiciif  ut  ditem  diligentes  me^  et  thesauros  eorum 
repleam.  Dominus  possedit  me  in  initio  viarum  sua- 
rum^  antequam  quidquam  faceret  a  principio.  Ab 
cs'erno  ordinata  sum^  et  ex  antiqnis  antequam  terra 
fieret.  Necdum  erant  abyssi  et  ego  jam  concepta 
eram  ;  needum  fontes  aquarum  eruperant  ;  necdum 
montes  gravi  mole  constiterant ;  ante  colles  ego  pHr- 
turiebar ;  adhuc  terram  non  fecerat^  et  fiumina  et 
cardines  orbis  terros.  Quando  prarparabat  catlo»  ade^ 
ram^  quando  certa  iege  et  gijro  vallabat  abyssos: 
quando  (ethera  firmabat  sursum,  et  iibrabat  fontes 

C  aquarum  :  quando  circumdabat  mari  terminumsupmt 
et  legem  ponebat  aquis^  ne  transirent  fines  sros  : 
quando  appendebat  fundamenta  terrw^  cum  eo  eram 
cuncta  componens  ;  et  delectabar  per  singulos  dits^ 
ludens  coram  eo  omni  tempore.  Ludens^  dico,  m  orb€ 
ierrarum ;  et  delicim  mete  esse  cum  fiiiis  hommum 
(Prov,  VII 1). 

Si  diligenter  itaque,  o  Judaei,  ad  ca  quae  pras- 
dicta  sunt  cor  apponitis,  apcrte  et  atsque  ulla 
ambiguitate  cognoscitis,  quia  rex  iste,  Dei  scilicet 
et  Virgiiiis  Filius,  non  soluin  sapiens,  sed  quod  est 
gloriosius,  ipse  est  vera  Sapientia,  quam  Deus 
Pater  ex  se  ipso  genuit  anle  omnia  saccula,  et  per 
quam  creavit ,  continet  et  regit  universa.  De  ango- 

^  lis,  ut  ait  B.  Isidorus  in  priino  libro  Senteutiarum^ 
(cap.  iO)  dictum  est :  Prior  omnium  creata  esl  Sm» 
pientia  (Eccii.  1).  Sapientia  aulem  Dei  Patris,  qu» 
Cbristus  est,  non  est  creata,  sed  inefTabiliter  ante 
mundi  constilutioncm  ex  Deo  Patre  genita;  per 
quain  ipse  Condftor  et  rector  omiiium  saeculonim 
cx  nihilo  crcavit  omnia.  De  hac  aetema  Sapientia, 
qnx  non  est  creata,  sed  aetcrnaliier  genita,  qiiae 
Christusest,  Jcsus  filius  Sirach  Jerosolymita  nepos 
Jesu  Sacerdotis  magni  in  capite  libri  sui,  quem 
Ecclesiasticum  vocimus,  sic  ait:  Omnis  sapientim 
a  Domino  Deo  est^  et  cum  iiio  fuit  semper^  et  est% 
ante  tfvum  (Eccli,  1).  £t  oost  nauca:  Sapientiam 


(52}  Passim  notant  intcrpretes  librum  Sapientifg  insignitom  esse  a  plurimis  nominc  Salomonii. 


137 


SERMONES.  -  SERM.  lY,  IN  NATALE  DOMINI. 


iS8 


Dei  pnreedentemomnia  quis  investigaiU  ?  (iWd.).  El  A  adamantinam  perfunam  superandam,  o  J»d:ci.  ile- 
iienim :  Radix  sQpientio!  cui  revelata  est^  et  astuiius 
iUimsquisagnovit?  (ibid.),  Quia,  videltcetncc  lioino 
hi  tcrra,  ncc  in  cceIo  ang«lus  ad  plenum  scire  po- 
iest,  qualiler  radix  sapientise  pnecedens  onini:i, 
qus  Christus  est,  ante  omnia  ssccula  ex  Deo  Palre 
sit  genita.  Omnia  eniin  ciiin  Dco  Palrc  et  Spi- 
ritu  sancto  peuetrat,  continct  et  gubernat.  Est 
enim  in  illa  (ut  in  libro  Sapientia  legitur  (cap.  Vii), 
spiritus  intelligenliae,  sanctus,  unicus,  niuitiplex, 
subtilis,  niobilis,  discretus,  incoinquinatus,  certus, 
«uavis,  ainans  bonum,  acutus,  qui  nibil  inbibet 
bene  iieri,  bumanus,  benignus,  stabilis,  secunis, 
'oniiiem  babens  virtiitein,  oinnia  prospiciens,  el  qui 
capit  omiics  spirilus,  intcUigibilis,  inundus.  Oinni- 


rum  iterumquc  sunl  replicanda.  Ego,  inquit,  ex  ore 
Altissimi  prodivi  primogenila  antc  omueni  crca- 
turam,  Diligenter  alleridile,  o  Judaei,  ut  ab  Iiac 
sanctissima  acprofundissinialectione  non  receralis 
vacui.  In  l.oc  crgo  quod  Dei  Sapientia  quse  Cbris« 
lus  esl,  dicit,  sc  cx  ore  Allissimi  prodire,  ostcndil, 
se  naluralitcr  unius  ejusdemquc  suLstantia*  esse 
cum  Patre.  In  boc  vcro  quod  subjungit,  primoge^ 
nita  ante  omncm  crcaturam,  dcmonslrat  se  nb  xlcrno 
cuin  Dco  Palrc  fuisse,  et  non  crcalam,  sed  croa- 
triccm  esse.  Hoc  etiam  B.  Joaiines  cvangelista  in 
inilio  Iiujus  serinonis  de  Cbristo,  qui  vere  Sapieii- 
tia  Dei  esl,  aflirniat,  dicens  :  In  principio  crat  Ver- 
bum,  et  Verbum  crat  apud  Dcum^  et  Dcus  crat   Vcr- 


bus  enim  inobiiibus  mobilior  est  sapientia ;  attin-  B  bum.  (Joann,  i).  Ac  si  apertius  diceret :  Christus 


-f  il  autem  ubique  propter  suani  munditiam.  Yapor 
est  enim  virtulis  Dei,  et  emanatio  qua^dam  est 
clariUilis  oninipotentis  Dci  sincera;  et  ideo  nibil 
-snijuinatum  in  illain  incuriit.  Candor  est  eniiu 
lueis  atlernAi,  et  speciiliim  sine  inacula  Dei  inajcs- 
kilts,  et  imago  bonitatis  illius.  Et  cum  sit  una, 
omnia  potest ;  et  pcrmanens  in  sc,  omnia  innovai; 
el  per  nationes  in  aniinas  sanctas  se  transfcrens, 
amicos  Dei  el  propbetas  constituit. 

Quid  ad  fasec  dicitis,  o  Juda^i^Quidad  supradicta 
respoodetis  ?  Tot  sibi  vcrissimis  testibus  indubi- 
lanter  ooncordantibus ;  tut  sibi  auctorilatibus  Ve- 
leris  ac  Novi  Testainenti  veraciter  convcrrieatibus ; 
lol  sibi  aposlolonim  cl  evangelistarum  prseconiis, 
quod  Cbristus  verus  Deus  et  verus  hoino  est,  fir- 
luiler  asserentibus,  est  ne  iitcrediiiitas  oninino  ex- 
pulsa  a  cordibus  vestris?  an  adbuc  cxcitatc  diu* 
lur>»s  roatitiae  vestrae  praepediti,  verituli,  qusc 
Christus  cst,  resistere  contuniaciter  disponitis? 
Cer.e  din  est,  quod  jam  tol  verissimis  dispulalioni- 
bossiiperali»  totaulbenticis  ralionibus  convicti,  su- 
perslitionen  Judaicft  observationis,  quae  oliin  iii 
Cbristo  ilne»  accepis^e  cognovistis,  a  cordibus 
veslris  debuer&iis  expellere,  et  Cbrisluin  veiuiii 
esse  l>eum  el  veruni  bominem  credere,  sine  quo  ad 
9eum  Palrem  nullatenus  potestis  pertingere.  Nolo 
vos,  0  Judsi,  tam  focile  obiivioni  tradcre,  quie  iste 
sapieuiissimiis  reit,  Dei  scilicet  et  Virginis  Filius, 


Dei  Filius  in  principio,  id  est  in  Deo  Patre,  qut  esl 
principiuni  sine  principio,  erat  Verbum;  el  illud 
Verbuin  erat  apiid  eumdem  Deum  Patrem  suuin, 
qiii  euin  gcnuit  cx  se  ipso;  ct  Deus  erat  Verbum: 
et  ulcrquc,  scilicct  Deus  Pater  ct  Deus  Verbum, 
non  erant  duo  dii,  scd  naturaliter  unus  et  verus 
Dcus.  Hoc  erat  in  principio  apud  Deum.  Omnia  per 
ipsum  facta  sunt^  ct  sine  ipso  fgctum  est  nihH. 

Manifestissinie  patel,  o  Judxi,  boc  Vcrbum,  qiiod 
in  principio  erat,  et  apiid  Dcum  crat,  et  Deus  crat, 
et  per  quod  Deus  Paier  fecil  omnia,  et  sinc  qno 
factum  estnihil,  non  esse  crcaturam,  utvos  iirevc- 
reiiter  dicitis,  sed  Crealorcm.  Diligenter  itaque  au* 
dite,  0  Judxi,  veritatis  verba,  ul  Christimi,  qui 
xcrai-issiina  veritas  est,  cuin  Dco  Pairc  ct  Spirilu 
sanctounuin  naluialitcr  Deum  crcdentcs,  ad  a^terna 
possitis  perlingere  gaudia.  Certissime  ergo  crcdite 
quia  Dcus  Pater  lioc  Verbum  non  creavil  nec  fecit. 
S(rd  ex  sua  naturaliler  essentia  genitit,  per  quod 
oiKoia  ex  nihilo  creavit.  Nequaquani  peripsiim  Deiis 
Patcr  oinnia  creassei,  si  creatura  esscl .  Sed  si  forte 
meis  salutaribus  inonitis  non  vuliis  pra^bcre  asssn- 
siMu,  sallcin  B.  Fulgentium  audile  cpiscopum,  viruiiii 
scilicet  sapientia  et  sanclitatc  pra^.claruin,  exeinplar 
bonorum  operuin,  in  Christi  Ecclesia  conslitutum» 
et  de  Verbi  a^ternitate,  quod  Cbrislus  est,  non  pro- 
terva,  sed  benigna  menteilliiis  suscipite  testimoiiiuiii. 

c  Esl,  inquit,  boc  Verbum,  quod  DjCus  Pater  ab 


superius  in  Proverbiis  Salonionis  de  se  ait :  Ego  ex  d  xlerno  genuil  cx  scipso,  non  qiiod  desit  prolatum. 


ort  Aiiistimi  prodivi  primogenita  ante  omnem  crealu- 
ram  (t^id.).  Christus  ergo  naturaliter  Dei  Patris 
csl  Sapienlia,  et  ex  ore  ejnsdem  altissimi  Patris 
soi  prodivil  priroogenilus  ante  omnem  crcaluram, 
per  quem  ipse  Deus  Pater  ex  nibilocreavit  oinnia. 
Fone  dicitiSy  o  Judaei ;  si  Christirs  Dei  Sapicntia 
ea,  qoare  vocatnr  Filius,  et  non  filia  ?  Ad  quod 
Bos  respmKlemiii,  qnod  doabus  cx  causis  Filiiis 
Toialiir  el  non  Alia.  Prima  vidclicel,  quia  bonora- 
bllius  esl  nomen  Filii,  quam  filiae.  Secunda,  quia 
Don  in  persona  filiae,  sed  in  pcrsona  Filii  dignatus 
csl  nasci  de  Virgine. 

Haec   itaqtie  verlssima  ac  dulclssima  Filii   Dei 
Terba  ad  iioslram  fidcm  confirmandam,  ct  vestram 
Patrol.  CCVIII 


scd  qiiod  permanel  natum.  Non  transitorium,  sed 
a^tcrnum ;  non  factnm  ab  xterno  Palre,  sed  gcnitiim; 
non  solnm  genitum,  sed  cliani  unigcnitum.  Ununi 
qiiippe  Verbum  Dous  Paler,  ut  dictum  est,  gcnuit 
de  seipso,  per  quod  omnia  creavit  ex  nlbilo.  In  boc 
igitur  quod  Dcus  Pater  per  illud  Verbum  omina  fe- 
cit,  ostenditur  quia  ipse  non  fecit  Verbum,  sed  ge< 
nuit.  Illud  ergo  Vcrbum  de  Deo  Deos  esl»  deCrea- 
tore  Creator  est :  unde  in  se  naturlliter  babel  ease. 
quod  Pater  est.  Natus  est  ilaquc  de  Palre  Deo  Filius 
Deus,  alter  in  persona,  iion  alius  in  natura.  Esi 
ilaque  Filius  semper  cum  Patre,  semper  de  Patre, 
seinper  in  Patre;  scmper  apud  Palrcm,  cum  quo 
illi  una  est  iiatur;!kl'.s*\miueT\%\\.^^,^m^^\  v,\m'V^T^ 


4;,})  S.  MARTINI 

ciiin  r|tio  iUi  um  esl  naluraiis  sclernilas;  sempor  dc 
Palrc,  (leqiio  illi  esl  ualuraliu.i*  ailcrua  nalivilas ; 
geiupcr  iii  Palre,  cuin  quo  illi  esl  una  naluraliler 
sequalis  diviiiila«.  » 

Inlerea  vos  moneo,  o  Jiidsci,  ut  lioc  verissimuin 
dc  Chrisli  sclerniiaie  ac  divinilale  lesliuionium  a 
B.  Fulgenlio  prolaluni^  non  dormilando  in  nieutis 
malitia  negligenter  vel  pigre  audiatis,  sed  vigilando, 
credendo  et  amando,  atlentius  illud  pro  salute  ve- 
stra  animo  recondatis.  Esl  ilaquc,  ut  supra  dictum 
cst.  semper  in  Patre  Filius,  in  Deo  J)eus.  Kst  alier 
quidem  ille,  qui  Pater  cst,  aller,  qui  Filius  est. 
Neuler  tanien  altcr  Dciis,  quia  ct  Patcr  cl  Filius 
unus  est  Dcus.  Quapropier  quando  dc  Palre  Dco»  cl 
Filio  Deo  nascitur  sermo»  digne  dicimus  alteruin 
4£se  Paircm,  et  alteruin  Filium ,  el  nibilominus 
digiic  dicimus  unum  Dcum  esse  Patrem  et  Filium. 
Ciiui  enim  diciinus  alterum  esse  Patrem  el  alterum 
Filium,  discrelas  personag  Genitoris  Genitiquc  mon- 
stiamus ;  cum  vcro  dicimus  unum  Deuin  esse  Pa- 
treni  et  Filium,  ipsam  unam  naturam  indiscretiBB  di- 
vinitatis  oslcndiinus.  AUera  esl  ergo  persoua  Genito^ 
riset  Geiiiti ;  scd  uiia  «sl  natura  Genitori&el.Geiiiti? 

Nolo,  0  Judaei,  ut  ea  quae  B.  Fulgentio  de  Cbristi 
aetcrnitate  et  diYinitale  doceDte,  audistis,  facilc 
oblivioni  tradatis ;  sed  memoriter  ad  erudiiioncm 
vestram  semper  teneaiis.  Ait  enira  :  c  Unum  quipfte 
Verbura  Deus  Pater  genuil  cx  seipso,  per  quod 
oinnia  creavii  ex  nlhilo.  i  Ei  adjecit :  c  lllud  Ver- 
bum  de  Deo  Deus  est,  de  X^reatore  Creaior  csi.  Na- 
ius  esi  itaque  dc  Patre  Deo  Filius  Deus,  alier  iii 
l^ersona,  iion  aiius  in  naiura.  Esl  etiain  seinper 
;tpud  Patremy  semper  .cum  Patre.i  lloc  eiiam  B. 
Juannes  evangclisia  testaiur,  dicens :  In  princjpio 
erat  Yerbum^  et  Verbum  erat  apud  Deum,  et  Deu$ 
erat  Verbum  {Joan,  i). 

Quidad  haecdicitis?  quid  rcspondclis,  o  Judxi? 
quid  objicitts?  Ecce  quam  veraciier  convcniuiit 
tiibi  testes  veritatis.  Ecce  quam  cQicaciler  conviji- 
cunt  falsa  argumcuia  vesti-ie  disputationis,  verissi- 
iiiis  testimoniis  catholicam  fidcm  corroborant,  ct 
Ycstr»  objcctionis  asscrtioncin  frustratam  iusi- 
niiant.  Verisiima  e\  Vctcris  ac  Novi  TestamenLl 
libris  testimonia  profcruiit,  quibus  vos  indubitaii- 
ter  fiiios  falsilatis  esse  ostenduiii,  Cathoiicae  Eccle 
siae  fidein  omniinodis  confirmant,  et  superstitionis 
veslnc  pcrfidiam,  o  Juda^i,  ex  toio  evacuanl.  Vos 
pulluto  oie  et  infido  cordc  dicilis,  o  infeliccs  Jud;ei, 
qiiia  Chrisius  non  eist  a  Duo  Patre  genitus,  scd 
creaius.  llle  autem,  qui  veraciter  Dei  Pairis  Sapientia 
est,  de  seipso  teslaiur,  diceps  ;  Ego  ex  ore  AUitsimi 
prodihiprimo§enita  anteonmemcreaturamlEccii,  xiv). 
Noiaie  diligenier,  quia  non  dixii  primo  creala,  sed 
•ffrimogemta  amte  orm*em  creaturnm.  Maoifestc  itaque 
npparel  quia  Saplentia,  qiiam  Deus  Pater  non  ex 
alia  materia  nec  nicer  ca!tcr?s  crcaturac  creavit, 
ifed  ex  se  ipso  aute  omnem  creaturam  gonuii, 
iiun  esi  creata,  sed  creatrix.  Quod  ipse  i>ei  Filius, 
aui  rcTo  est  baic  Sapicntia  Dei  Patris,  de  qua  lo<- 


LEGIONENSIS  ilO 

A  quiimir,  in  clsdein  Pioverbiis  tesialur,  diicns  : 
Quando  Deus  appendebat  fuiidameuta  terra*,  Cum 
eo  eram  cuncta  componens,  et  delcctabar  per  singuhs 
dies,  ludens  coram  eo  omni  tempore{Prov,  viii).  Cuni 
enim  Dei  Sapientia,  quae  Christus  cst,  non  facta  nec 
creata,  sed  anle  omnem  creaturam  geiiita,  se  dicit 
cum  Deo  Patre  cuncta  componere,  id  est  creare  ei 
'  ordinare,  et  coram  eo  iudere  oinni  tcmpore,  patet 
procul  dubio  ipsam  non  creari,  sed  cum  Deo  Pat.e 
cuncta  creasse. 

Teslimonium  ctiam  Dei  Patris,  o  infelices  Judasi, 
in  oppositione  vestra  inentitos  vos  esse  comprobat, 
dum  Chrislum,  quem  non  Creaiorem,  sed  creaiu- 
rain  asseritis,  verum  Deum  ei  verum  bomtnem  per 
Psalmifttara  laudat,  dicens  :   Eructavit  eor  meum 

B  verbum  6ont(m,  dicoegoopera  meaRegi  {Psal,  xliv). 
Ilis  verbis,  Deus  Pater  commendat  Christum  secun* 
dum  utramque  naturam,  ei  prius  secmidum  divi- 
nain,  dicens  :  Cor  meum  eruetavit  verbum  bonum^  iie 
putaremus  Deum  Patrem  indiguisse  conjugio  in  ge- 
neratione  Filii  sui,  ostendit  nobis  gencratioiKra 
ipsam  Don  ab  alio,  sed  a  sc  factam,  sic  dicens : 
Cor  meum,  id  est  intima  subslantia  mca  et  onin< 
sccrctiiin  iiicum,  eructavit^  id  esi  genuit,  Verbum 
bonum ,  scilicri  tnihi  aBquare  el  coufiubsianiiale. 
Eructavit^  inquit,  cor  meum  verbum  bonum.  Quasi 
dicerct,  iion  de  extrihseco  conjugio  genui  illud,  «ed 
dc  coide,  sicuC  homo  generai  consilium  de  corde, 
antequam  sit  quod  facturus  est,  consiliura  est.  Con- 
sXium  vero  Patris  Fiiius  est,  quom  anle  omnera 
creaturam  ex  se  genuit.  Ei  esi  sensus  :  Cor  meum 
eructavit  verbum,  scilicei  ex  plenitudine  mea  ^i 
secreta  essentia  genui  Verbum,  id  est  Filium  qui 
diciiur  Verbum,  quia  per  eum  Paier  noius  esi 
mimdo.  Hoc  etiam  Verbum  dicitur  bonum^  quia  Dei 
Filius  in  naiura  sua  solus  cuin  Patrc  ci  Spirilu 
sancto  bonus  est.  Unde  ipse  ait  in  Evangelio  :  Nemo 
bonuSf  nisi  iolut  Deus  {Lue.  xviii),  Est  etiara  bonura 
boc  Verbum,  quia  per  eum  ^mnia  bona  facia  sunt, 
ei  nihil  mali.  Sequilur :  Dieo  ego  opera  niea  Regi. 
Ac  si  apertius  dicerct,  dico^  id  esi  Verbiim  profero. 
Idein  dicit  hic  quod  prius  4ixerat,  sed  addii,  opera 
mc2  Regif  ubi  in  ipso  Verho  oiunia  opera  Dei  esse 
dicii.  Unde  Joannes  evangelista  ait,  quod  faetum 

D  est^  scilicei  in  iempore,  in  ipso  vita  erat  {Joan,  i)« 
ut  nihil  sit  in  opere,  quod  non  prius  fuerii  in  con- 
silio.  Ac  si  aperte  dicat  :  Dito  ego  opera  mea  Regi^ 
id  cst  Verbum  «iernaUtcr  gigno,  cum  quo  ci  in  quo 
omnia  dispono,  aniequamsint  inopere.  Idem  etiam 
Verbum  Deus  Pater  vocat  linguam,  dicens :  Lingua 
mea  calamus  scriba:  velociter  scribentis  {Psal,  xliv). 
Quasi  diccrct :  Non  solum  dispono  omnia  cum  eo, 
sed  ciiain  per  cum  loquor,  quia  ipse  est  lingua  inca, 
ipse  esi  etiam  calamus.  Ut  enim  scriba  nihil  siue 
oalamo,  iiec  caiamus  sine  scriba  operaiur,  sic  coo- 
pcranliir  Patcr  et  Filius.  Ei  noia  quia  nen  eoiio, 
qui  transil,  comparat  Verbum,  ^d  scripio,  quod 
manct,  ui  osiondat  Filium  coaeicrnum  esse  Deo 
Pairi,  ScribWf  dico>  velociter  scribentis^  quia  non 


lil  SGRMONES.  —  SERM.  IV,  IN  NATALE  DOMINI  Mi 

iiiiuiu  post  aliiid,  sed   oiiinia  simul  iu  uno  selerno  A  luintur  Juihvi,  qiios  de^gvpto  e^luxisti,  etiu  terra 


»rbo  Dcus  Pater  disposuit. 

Eeee  quam  aperte  tot  verissimis  sanctaniin  Scri- 
pturanira  auctoriiatibus  tos,  o  miseri  et  miserandi 
Judaei,  in  Testra  objectione  victos  esse»  ac  per  oin- 
nia  nentitos  comprobamus,  qui  dixistis  Cbristiim 
non  ex  Deo  Patre  ante  omnia  sascula  fuisse  gciii* 
tum,  sed  ex  tempore  crealum.  Concordant  itaque 
ftibi»  Spiritu  sancto  docente,  testes  veritatis,  et,  ut 
ftupra  diximus,  indubitauter  comprobant  vos  filios 
esse  falsitatis.  Recte  qiiippe  vos  lillos  falsitatis  dici- 
mus,  quia  vos  per  oinnia  falsos  esse  probaiuus. 
Quomodo  non  estig  fllii  falsitatis,  qiii  legem  non 
observatis,  nec  Evangelium  recipitis?  M.ror  etiam 
quare  vos  esse  filios  Abrahae  jactatis,  cum  ab  ipso 


quam  patribus  eorum  promisisti,  ad  Ecrvieuduui 
nouiini  tuo  collocasti  ?  Ideo  Yide!icct  quia  reeei$e^ 
runt  a  me  idola  colendo,  et  prccvaricati  $unl  'in  me, 
vilulos  aureos  et  argentcos  adorando,  et  iiieuin  pa- 
ctum  transgrediendo,  quo  (33)  dixi :  A'oii  facielig 
vobis  deoi  alienos^  nec  adorabilis  eo$  (Exod,  xx).  Ac 
si  Deus  et  bonio  Jesus  Cliristus  apertius  diceret : 
Revera  ego  redemi  eos  ex  ^gypto,  et  liheravi  dc 
manibus  fortissimorum  regum,  qui  eis  in  via  restl* 
terant.  et  de  niuUis  tribulationibus ;  et  adduxi  in 
terram  opti'£iam,  et  ipsi  contra  me  loctiti  suntmen- 
dacia,  dicentes  :  Pion  habemus  regem  nisi  Canarem 
{Joan,  xix).  Et  iterum  :  Tu  de  te  ip$o  testimoniunt 
perhibes  :  testimonium  tuutn  non  est  rerum  (Joau, 


patriarcba  sanctissimo  degeneres  sitis.  Qua  fronte  ^  viii).  Sequitur  :  Et  ego  eruditi  eos ,  per  Moyseii 


▼os  illios  filies  esse  dicitis,qui  fidem  ejus  non  tene- 
tis,  Imo,  quod  est  damnabilius,  blaspheinando  iU 
lam  negatis?  Ipse  quidem  sanctie  Trinitatis,  ut  ait 
B.  Isidonis,  primiis  cultor  exstitit;  quapropler  illum 
TVus  Putreni  multarum  gentium  per  fideiu  consti* 
luit.  Si  ergo,  o  insipientes  et  nialigni  Judxi,  vcra* 
citer  filii  Aliraha;  vuliis  esse,  fidem  Abrahae  tenete, 
nC  per  banc  vitam  in  sinu  illius  mereamiui  requie- 
scere.  Unusquisque  illius  dicitur  esse  filius,  ciijus 
doctiinam  sequitiir.  Vos  igitur  qui  sanct»  Trinita- 
lis  ildem,  quaui  Abraham  teniiit,  non  tenetisi^non 
Abrahae,  sed  filii  diaboli  estis.  Quoniodo  noii  ex 
patre  diabolo  estis,  qui  tres  personas,  quas  Abra« 


scilicet  et  Aaron,  et  per  caeteros  veritalis  prophetas 
Spiritu  saiicto  edoctos,  ut  iiie  cuni  Dco  Patre  et 
Spiritu  sancto  unum  et  verum  naturaliter  Deum  essa 
crederent,  limcrent  atque  diligercnl,  bona  facerent 
a  malo  recederent;'quae  sibi  fieri  velleut  uliis  faccn^nt, 
qux  sibk  nolleni  aliis  non  inferrent  :  et  cuin  ple- 
uitudo  teinporis  venirct,  me  pro  hiimaiii  generis 
saliite-de  Virgine  nasciturum,  pro  munli  redciii- 
ptione  in  cruce  moritiirum,  ad  liberandum  jusioSf 
qui  in  p<Bnis  erant,  ad  inferos  descensurum«  et  die 
tertia  resurrecturum,  coclum  ascensurum,  in  Dei 
Palris  dextera  sessurum,  et  in  fine  muiidi  ad^jiidi^ 
candum  vivos  et  mortuos  inde  veiiturum  iii<lubitan- 


bam  fide  et  rperibus  confessus  est,  vos  divinam  es-  q  ter  sperarent.  Haec  omnia  siipradicta  per  legeiu  et 


lentiam  blasphemando  esse  negatis?Patet  nimirum 
qi£a  ad  aeternam  mortem  sine  ulla  mouienii  inter- 
pcMitione  ienditis,  qui  Christum,  qiii  cum  Patre  et 
Spiritu  saiicto  vera  vita  est,  negaiis.  Unde  ipse  per 
prophetam  Osee  nobis,  qui  eum  brachiis  fidei,  et 
charitatis  ardentissimo  aniplectimur  aiuore,  de  vo- 
bis  juste  conqueritiir,  dicens  :  Vof,  inquit,  eis,  quia 
T€€€$$eruni  ame;  vastabuntur,  quia  prwvaricati  sunt 
m  me.  Ego  redemi  eo$ ;  et  ip$i  locuti  sunt  contra  nie 
wemdacium..,,  Ego  erudivi  ff>s,  et  confortavi  eorum 
krackUi :  et  ip$i  in  me  cogitaverunt  malitiam.  Bever$i 
$uHlt  ut  essent  absque  jugo;  facti  sunt  quasi  arcus 
doiotu$  (0$e,  vii). 
Nisl  ergo,  o  Judsi,  fidem,  quae  est  in  Cbristo 


propbetas  eos  docui.  Confortavi  etiam  |)er  Evan- 
gelium  meiiin  illorum  brachia,  proniiltcns  illis 
aeterna  gaudia,  angeloruin  socictatem,  et  Dei  omni- 
potentis  Patris  mei,  qui  in  coelis  est|  visionem ; 
quae  eis  per  legem  et  prophetas  non  fuerant  pro- 
niissa.  0  totUis  bonitalis  et  innocenti»  amator 
Christe !  Dum  tot  beneficia,  qiiae  erga  Judspos  pie 
pc  misericordiler  cxhibuisti,  mcmoras,  Dei  Patris 
et  tuani  clementiain.  laudas,  eorumque  futuraiu  ac 
justain  damnationem  ,  nisi  poeftilentiain  egeriut, 
denuntias,  et  nos  pcr  hoc  in  tua  fide  et  dilectionc 
fortius  conflrnias.  Sed  intcr  haic,  o  summe  regum 
Imperator,  auctor  pacis  et  ainator,  servoruni 
tuorum  largissiine  remunerator  Christe ,    si  tuae 


Jetu,  devota  mente  susceperitis,  erit  vobis  in  prx-  D  sanctissimae  placct  benignitnti ,  audire  volumus. 


lenti  saeculo  vce^  id  est  multiplex  tribulatio  et  in 
fuluro  aetcrna  damnatio.  Itaque,  f|ui  ab  co  idola 
adortndo  recessistis,  inoneo  vos,  ut  ad  ipsuui  flde- 
liter  in  eiiui  credeiido  accedatis.  Non  videtis,  o 
roiseri,  quia  jain  completum  est,  qiiod  ipse  niina- 
tus  esl  vobi^?  Nonne  jain  a  rege  luque  ad  meiidi- 
cum  vastati  estis,  el  ciim  magno  dcdccore  de  pro- 
miisionls  terra  expulsi  atque  omnibus,  qux  sub 
ceelo  sunt,  regionibus  dispersi,  iino  etiam  (quod  est 
gravin»),  coiictis  per  oibem  nationihus  s<»rvituti 
addictl?  Sic  enim  ait  vobis  ipse  justissiinus  Judex  r 
Vafffl^vfiffir.  Quare»  Domine  Jesu  Christe,  vasta- 


qualiter  Jiidasi  post  tot  beneflcia  Deuin  Patrem  te- 
que  ;^!oriflcaveniut,  vel  quas  gratiarum  actiones 
retiilerunt.  Nullas,  inquit,  gratias  egerunt,  sed 
(quod  estgravius  sibique  damnabilius),  inaMtiani  in 
me  cogitaverunt  qua  stimulante  Pilato  clamaveruiit 
dicentes  :  ToUe,  toUe,  erueifige  eum,  qiiia  $ihune  di- 
mittis,  non  es  amicus  C(S$aris  (Joan,  xix).  Quibus 
aptc^illud  coiivenit,  quod  multo  antea  in  Psalmis 
David  praedixit  :  Co^ifartfriin/,  iiiqait,  #f  Incuti  $unt 
nequitiam  :  iniquitatem  in  exceieo  ineuH  siml  (Psai. 
Lxxii).  Iterum  de  eisdem  roeiidadtslmU  ludaeis  per 
eumdaoi  prophetam,  Dci  et  Virgiips  Fttlus  subjua- 


yil)  Alt.  uis.,  quibu$. 


143  8>.  MARllM 

git,  dicent  :  iieveni  $unt,  ut  essent  absque  jugo : 
faeti  $unt,  ut  arcu$  dolo$u$  (0$e,  vii).  Ac  si  aper- 
tiusDeusel  homo  Jesus  Christus  de  eis  conqiiercndo 
Aobis  suis  Hdelibus  diceret  :  Non  surfecit  cis  quod 
inme  mala  cogitaverunt,  et  a  Pilalo  ut  inecruciG- 
geret  instanter  peiierunt;  sed  eiiam  reversi  sunt 
ad  id  quod  prius  fuerant,  antequain  eos  vocarem 
H  erudirem,  ut  essent  absque  jugo  cognitionis  el 
dilectionis  meae.  De  quo  in  Evangelio  frequenter 
dlcebam  :  ToUite  jugum  meum  $uper  vo$,  et  discite 
«  me  quia  miti$  $um  et  humHi$  corde,  et  invenieti$ 
requiemanimabu$ve$tri${Matth.  xi)  Et  iterum  (54) : 
Jugum  meum  $uave  est,  et  onu$  meum  leve  (t6td.). 
(54).  Quasi  dlcerct:Post  prxdicalionem  meam  re- 
versi  sunt  ut  canis  ad  vomiiuin,  ad  piislinam  pra- 
Titatem  suain,  ut  essent  sine  jugo  meae  notiliae,  et 
faeti  $unt  ut  arcu$  doto$u$.  Noiandum  quia  arcus 
dolosus  sese  lencntcm,  et  ex  se  sagiitas  dirigeniem 
▼ulnerat.  Sicergo  Judaei,  quasi  arcus  dolosus,  me, 
qui  cos  redemi,  erudivi,  eorumque  bracbia  confor-* 
lavi,  lingiiarum  suaruin  sagiltis  yulneraverunt,  di- 
ceutes  Pilato  :  Sangui$eju$  super  no$,  et$uperfHio$ 
uo$tro$  (Matth.  xxvii).  Et  ilerum  :  Si  non  e$$et  hie 
malefactor,  non  tibi  tradidi$$emu$  eum  (Joan,  xviii). 

0  gens  Judaica,  gens  caeca,  o  gens  prava,  atque 
perversa  I  hosccine  reddi$  Domino  proomnibusbonis 
qiise  tibi  prseslitit?  o  popule  $tulteet  insipien$ ! 
{Dtut,  xxxii).  Nunquid  non  ipsc  csl  pater  tuus  spi- 
ritualis,  qui  ab  initio  po$$edii  te,  fecit  ex  nihilo,  et 
et  nullis  tuis  nieritis  prseccdenlibus,  propterboni- 
latem  suam  fecit,  et  creavit  te?  o  gens  perftda,  me- 
mento  dierum  aniiquorum  patrum,  cogita  gsnera- 
tion€$  $ingula$,  et  aporte  cognosces,  quia  ipse  est 
Jiaturaliter  Dei  et  Virginis  Filius,  cui  tu  supra- 
dictas  et  multas  alias  intulisti  iujunas.  Interroga 
ergo  patrem  tuum,  et  annuntiabit  tibi  (ibid.),  ipsum 
esse,  qui  Abrnham  eduiit  de  Ur  Cbald;eurum,  et 
genus  illius  eripuit  de  servilule  iEgyptioruni,  et 
collocavitinterfectis  hostibusin  lcrro  Chananxoruin. 
Quare  ergo  Deuiq  factorcin  tuum  dereliquisti,  et  a 
Deo  salutari  tuo  recessisti  ?  Quar«i  iliuni,  o  irifcli- 
cissinia  gens  omniiim  gentium,  in  diis  alienis  exa- 
cerbasti,  et  iii  niultis  aboniinationibus  ad  iracun- 
diam  provocasti?linmolasti  dacnioniis,  ctnon  ipsi; 
diis  videlicet,  qiios  ignorasti,  imo  qiios  tuo  (^onsilio 
el  industria  fecisii.  Deum  ergo  qui  te  geiiuit,  o 
gens  perflda,  dereiiquisti ;  et  quod  negare  non 
potes,  oblita  es  Domini  Creatoris  tui ,  dum  ipsum 
Dei  Virginisque  Filium,  per  quem  Deus  Pater  oronia 
creavit,  et  slne  quo  factum  est  nihil,  in  manibus 
gentium  ad  cruciflgendum  tradidisti.  Quoniodo  di- 
cilis,  o  inlelices  Judaei,  quoJ  nen  cstis  obliti  Domini 
Creatoris  vestri,  cum  ejus  dilectissimum  Filium  ad 
congregandas  ov#f,  qum  perierant  domu$  Jsrael 
(Ma^h.  x)«  specialiter  ab  eo  missum,  non  solum 
llliiis  prae^ittUonem  audire  contempsistis,  vcrum 
eliam  persuaslone  vestra  et  rogatu  crudelissiine 
morti  tradidistis?  Quomodo  non  Deuin  factorcin  ve- 

iU)  All.  mt.  Sequitnr 


LEGIONENSIS  44i 

A  strum  dercliqulstis,  ciim  ipsum  Regein  angeloruni, 
per  quem  Dcus  Pater  cuncta  in  coelo  et  m  lerra 
gubernat  et  regit,  vilipcndendo  et  injurias  illi  innu- 
nieras  inferendo,  negastis;*et  Caesarem,  hominein 
videlicet  idololatrias  deditum,  regeiu  vos  publicc 
habere  professi  estis?  Revera  infelices,  iino  infeli* 
cissiini  estis,  qui  coaeternuiii  et  consubstamialem 
Deo  Patri  Filium,  ut  Deum  et  Dominum  patrum 
vestrorum,  scilicet  Abraham,  Isaac  et  Jacob  summo 
honore  et  reverentia  recipere  noluistis ;  sed  falsos 
tesies  adhibenles,  et  procacibus  illum  vocibus  ac- 
cusaiites,  sine  causa  reum  esse,  morti  condem- 
nastis,  et  hominem  idolis  cuituram  exbibenieni  vo- 
bis  in  regem  elpgistis. 
Nolo  vos  ignorare,  o  Judaei,  quia  antiqua  malitia, 

n  quae  ad  persequendum  Christum  patrum  vestroruin 
aninios  incitavil,  ipsa  hodie  ad  contemplandam  vc- 
ritatem,  qua)  Christus  esl,  mcntis  vestrx  oculos 
claudil.  Impietatem,  quam  instigante  invidia  advcr- 
sus  Chrislum  cogitaverunt,  pravis  operibiis  perfe- 
cerunt.  Quorum  venenosas  cogitationes,  ct  dolosas 
machinationes,  atque  sacrilcgas  operationes,  quas 
maiitiose  advcrsus  Dominum  et  adversus  Christum 
ejus  adinvencrunt  (P$al.  ii),  liber  Sapientice  in  per- 
sona  corum  loqucns,  apertissime  declarat,  dicens  : 
Circnmveniamu$  justum^  id  est  Christuin  injuste, 
quoniam  inulHi$  est  nobiSf  et  contrariusest  operibus 
uostribf  it  improperat  nobis  peccata  legis^  et  diffa- 
mat  in  nos  peccata  disciplinw  nostroi,  Promittit  $e 
$cientiam  Dei  habere,  et  Filium  Dei  se  nominat.  Fa- 

^  ctus  est  nobis  in  contradictionem  rogitationum  nostrc- 
rum.  Gravis  est  nobis  etiam  ad  videndumt  quonium 
dissiiiiilis  est  aliis  vita  illius,  et  immutata:  $unt  via 
eju$.  Tanquam  nugaces  asstimati  $umu$  ab  illo  (Sap. 
n).  Nugas,  ut  ait  B.  Isidorus  (55),  Hebraeum  nomen 
est.  Sic  enim  hoc  nomcnexposituminvcnimus,  ubi 
per  Soplioniam  prophelam  ait  Doininiis:  Nuga^^ 
qui  a  lege  rcce$$erant^  ego  congregabo  (Sophcn.  iii). 
Per  hoc  scire  possuinus,  linguam  Hebraicain  ma 
trem  esse  omnium  linguarum,  quia  apcrtc  expnnit 
qnae  loquitur.  Sequitur  :  c  Et  abstiaet  se  a  viis 
nostris  tanquam  ab  immunditiis,  et  praefert  novis- 
sima  justorum,  etglorjatur  patrem  se  babere  Deutn. 
Videamus  ergo  si  sermones  illius  veri  suiit,  et  ten- 

|v  temus  quae  ventura  sunt  illi,  et  sciemus  quje  erunt 
Bovissima  iUius.  Si  enim  est  verus  Filius  Dei,su* 
scipiet  illum,  et  liberabit  euni  de  manibus  contra- 
riorum.  Contumcliis  et  tormento  intcrrogenius 
eum,  ut  sciamus  reverentiain  illius  ,  et  probeinus 
patientiam  ejus.  Morle  turpissima  coiidemnenius  il* 
lum ;  crit  enim  respectus  ex  scrmonibus  illius.  i 
Attcntius  audite,  o  genimina  vipcrarum,  quid  libcr 
Sapientice  de  transgressoribus  legis  atiiue  homicidis 
patribus  vestris  dicat.  c  Haec  supradicta,  inquit, 
cogitaverunt  et  erraverunt,  i  Quare?  c  Quia  videlicel 
excxcavit  illos  malitia  ipsorum,  et  nescierunl  sa* 
cr.iincnta  Dei,  neque  meccedem  spcraver.uflt  justi- 
tiae,  necjudicaverunlhonorem  aniinarumsanctaruni.i 
(35)  Lib.  X  Etymolog.  siib  litlera  N. 


nZ  SlKMONES   ^  SERM.  IV 

Volo  Tos  8cire ,  o  Jiidxi.  quod  hic  supradicliis  ^ 
liber  ideo  SapicnUes  noininatur,  quia  in  eo  Glirisli 
adTentus,  qiii  est  Sapieiitia  Dei  Patris,  pronuntia- 
tiir  el  ejus  passio  evidenter  exprimiiiir.  Intcrea 
vos  moneo,  o  Judaii,  nt  supradiclum  libri  Sapientice 
U^slimonium  diligenter  pertraclcUs ;  quateniis  iii* 
lcUigere  possitis,  quid  cavere,  quidve  sequi  dcbeaiis. 
Ait  ergo  superius  de  insipientibus  paCribus  vestris, 
qui  Clirislo  mala  pro  bonis  reddiderunt,  cruci  euin 
videlicet  sine  causa  aflixerunt :  Ha*c  cogitaverunl  et 
erraverunt.  exctecavit  enim  illos  malitia  eorum  (Sap. 
ii).  Quae  cogilando  erraverunt?  Ntinquid  bona  co- 
gitando?Nequaqiiani.  iino  quia  Ghristum,  quivere 
es»!  Rex  coclorum  ac  terrx,  negaverunt,  dicentes  : 
Pion  lidbemus  regem,  niai  Cmarem  {Joan,  xix),  ideo  |. 
a  via  veritati5,  qiiae  Chvistus  est,  erraverunt,  et 
aeternam  damnationem  incurrerunt.  Quare?Quia 
excaecavit  ilios  maliiia  eT>rum.  Rcvera  non  potcst 
oculiis  menlis  lumcn  vcrilatis,  quod  Ghristus  est» 
ronspicere,  queni  piilvis  claudit  maiitiae  :  quia  igi- 
Itir  malitiain  iii  cordil>us  suis  adversus  Ghristum 
cogilaverunl,  idcirco  lumen  sapienliae,  quod  Chri- 
hUis  est,  aniiserunt. 

Quid  inter  hxc  animadverlitis ,  o  Judxi?  Nimi- 
rum  si  patres  vestros,  qui  publice  Gltristtim  nega- 
veriiHl,  imilari  voiueritis,  ad  seternae  vitae  gaudia' 
nunquam  pervenire  poteritis.  Si  tortiiosa  parcntum 
veslronim  vestigia  fueritis  secuti,  lumcn  verilatis 
el  sapientiae,  quae  Christus  cst,  nullatenus  vaiebiiis 
conlemplari.  Si  cmcu$  cosco  ducatum  prabeat ,  ambo  C 
in  foveam  eadunt  {Matth,  xv).  Oportet  igitur  vos 
oranibus  modis ,  o  Juda^i ,  foveam  seternsc  damna- 
lionis  vitare,  iii  quam  cernilis  inciedulost  aulcces- 
sores  vestros  cecidisse.  lllorum  itaquc  setcriia  dam- 
naiio,  quam  per  incredulitatiserrorein  inciincrunt, 
Vf-slra  sit  emendatio.  iEtcrna  illorum  poena  retra- 
liat  vos  a  niortifera  veslrae  increduiitatis  pcrfidia. 
Perpeliia  illorum  confusio  salutis  vcstrx  sit  cautio. 
Uoc  esl  ergo  consiHum  nieum ,  ut  sicut  infelices 
parenles  vestri  per  incredulilatis  errorem  descen- 
deriinl  in  infernum ,  vos  per  fidem  saiitissimae  Tri- 
n.lalis,  Patris  videlicet  ct  Filii  et  Spiritus  sancti, 
elaboretis  bona  operando  ascendere  in  coelum. 
Apprebendile  igilur  disciplinam,  ul  de  via  justa  non  «v 
pereatis  ( Psal,  ii)  cuin  homicidis  et  sacrilcgis  pa- 
Iribus  vestris.  Si  disciplinam  ecclesiasiicae  religio- 
nis  sttsceperitls ,  et  Sapienliam  Dei  Patris ,  qus 
llhrislus  esl»  fideliter  credendo  dilexeritis,  remis- 
tionem  peccalonim  consequi  poteriiis.  Si  autem 
i»  vesira  malltia  persistere  volueritis ,  et  discipli- 
nain  veslrae  salutis  non  receperitis,  absque  dubio 
l>eribilis.  Unde  in  libro  Sapientia  legilur  :  Sapien' 
tiam  et  disdptinam  qui  abjieit  infelix  e$t ,  et  vacua 
spe§  illorum ,  et  labores  sine  fructu ,  et  inutiUa  (36) 
opera  iilomm  sunt,  Impii  autem  seeundum  mala 
qu4g  eogitaverunt  f  correptionem  habebunt :  qui  ne^ 


,   IN  NATALE  DOMINl.  uo 

giexerunt  justum  ,  scilicet  Dei  et  Virglnis  Fllium. 
qiii  peccatum  nou  fecil,  nec  inventus  esl  doliis  In 
ore  ejus  ( Isai,  liii)  :  et  a  Domino  recesserunt,  id 
cst ,  a  cuUu  lotius  Trinitatis.  FilH  autem  aduliero' 
rum  iUorunit  vidclicet,  qui  a  Deo  Patrc  el  Spiriln 
sancto  rccesserunt,  et  idolis  servierunl,  in  cvfh 
summatione  erunt ,  et  ab  iniquo  eorum  toro  semen 
exterminabitur,  Et  siquidem  longce  vitof  eruiif,  et 
tamen  in  nihilum  computabimtur,  et  sine  honorg 
erit  novissima  senectus  illorum  {Stip,  iii). 

§  yi.—  Castilas  in  iVcro  Tesfamento  laudatur,  quas 
in  intemerala  Viryine  tnitium  sumpsit :  sic  enim 
ahmv  tnatris  Eccliiioi  cum  Jesu  Christi  sponsi  sui 
charitate  pukhra  cst  et  casla  generatio,  Monet  ui 
Chribtus  Dei  Patris  Sapientia  absque  tdla  dubita- 
tione  credatur,  qnia  semper  ad  Dei  cuttum  eos  pi# 
vocGt,  Ex  Saloinonis  testimonio  ejus  acquisitio' 
ticm  ejvsdem  ashertivnibus  summe  commendat^ 
cujus  rognitio  vita  a^terna,  Vlterius  inquirit ,  quare 
Snpieutia'  Salomonis  librum  a  propheticis  vo/iimi- 
nibus  recidcrint. 

llxc  supradicta  (37) ,  o  Judiei ,  in  libro  Sapientim 
de  illis  praedicta  fuerunt ,  qui  Justum  neglexerunl , 
id  cst  Christum  Dci  et  Virginis  Filium  despexerunt» 
ct  ab  eodem  qui  cum  Deo  Patre  et  Spiritu  sanclo 
unus  naturaiis  et  verus  Dcus  cst ,  ipsum  negando. 
blasphcmaiido ,  injurias  illi  innumeras  inferendo» 
malc  vivendo  recesscrunt.  Audite  eliam,  o  Judaei , 
qiiid  in  eodem  libro  Sapientice  de  illis ,  qui  Chri- 
stum  dcvota  ct  fidcli  mente  susccpenint ,  dicatur. 
Bonorum  enim  laborum  gloriosus  est  fructus^  et  quag 
nen  concidat  radix  sapientia:  (Sap.  iii).  El  iterum  : 
0  quam  pulchra  est  casta  generatio  cum  charilate, 
Jmmortulitas  est  enim  memoria  Hlius ,  quoniam  et 
apud  Deum  nota  est ,  et  apud  homines  ( Sap,  iv ). 
Ila;c  iiiinirum  de  Ecclesi»  filiis  dicta  sunt.  Non  enim 
in  Vetcri  scd  in  Novo  Testamento  castitas  laudalor. 
Nam  in  Veicri  Tcstamento  stcrilcs  mulieres ,  qus 
Hlios  habere  non  poterant ,  se  esse  infeiices  dice* 
bniit.  Unde  in  Genesi  Rachelem  legiinus  dixisso 
Jacob  viro  suo  :  Da  niihi  filios ,  aiioquin  mortat 
( Gen,  XXX ).  Anna  etiam  mater  Samuelis  ileli  sa- 
cerdoti  conquesla  cst ,  eo  quod  non  haberel  filiuro » 
direns  :  Domine  mi ,  mulier  infelix  nimis  ego  sum 
{III  Reg,  i).  Eiisabelh  etiam  inater  S.  Joannis 
Baptistae»  quje  usque  ad  senectiitem  sterilis  perm»- 
nebat,  cum  se  concepisse  cognosceret,  hujusmodi 
in  Domino  exsultavil ,  dicens  :  Quia  sic  miki  fecH 
bominus  in  diebus ,  quibus  respexit  auferre  oppro* 
brium  meum  inter  homines  (Luc,  i).  Haec  itaque 
saiicta  feinina  quae  diu  sterilis  vixerat ,  de  dono 
prolis  id<'irco  gaudebat ,  quia  sterililalis  opprobrlo 
carebat.  Patet  ergo,  ut  supra  diximus,  quia  in 
veteri  testamento  opprobrium  erat  in  mulierlbus 
noH  habere  filios ,  in  novo  autem  gloria  est  virgt- 
nibus  •  ct  propter  Deum  sese  in  castllite  contincB- 
libus.  Filii  quippe  suntpramia  hvpdiraai,  proplcr 
quae  ips«  nuptiac  celcbrantur.  Pulchf»ergoct  cista' 


(^)  Ms.  inhabitfibilif,, 

(37)  Alt.,  ms.  hic  iiilerserit  verba  in  sermone  pra^cedenti. 


147 


S.  MARTINI 


generalio  fllii  Ecclesise  stint  pcr  bapiismum  reno- 
vati ,  a  pcccalis  abluti  cum  cbariiale  Dei  cl  proxi- 
m\,  Qui  jnre  pulcbra  cl  casta  generatio  dicuntur, 
quia  p;T  sacri  fontis  uierum  dealbati  ei  in  sanciic 
Triniiatis  Ade  roborati ,  in  charitate  sui  Conditoris 
imn  solum  casti ,  seJ  ctiani  virgincs  inveniuiitur. 
Inde  esi  quod  sancta  mater  Ecclesia  casta  dicitur 
ei  virgo,  quia  videlicei  non  fornicatur  cum  idolis, 
neccumdiisalienis,  sed  per  chariiatem,  incorruptain 
ct  intemeratam  fidem  serrat  Jcsu  Christo  sponso 
aoo.  liaque ,  ul  ail  B.  Augustinus  ( Serm.  xu  ,  De 
temp. ) ,  ubi  non  est  caro  a  concubilu  integra ,  sit 
in  fide  Christi  virgo  conscientia.  Ei  ne  dubltetis,  o 
Jodaei.qiiod  dicimus  ita  esse,  quid  in  persona 
Chrisii  Salomon  in  Cantico  spiritualis  amoris  de 
eadem  piiUhra  ei  casta  saiiciaB  Ecclcsiae  generatione 
dicai,  audiic  :  Tota  puichra  es^  amica  niea^  et  ma- 
tuia  non  ett  in  te  ( Cant.  iv  ). 

Tolo  vos  scire,  o  Judaei,  quod  sancta  Ecclesia 
cum  omuibus  filiis  suis  iina  Ecclesia  est ,  et  ununi 
corpus  ;  Cbristus  autein  caput  illius  est.  Quid  ergo 
•Je  illius  pulchritudiue  ei  castitate  Jesus  Christus 
coelesiis  sponsus  dicat ,  audiamus.  Tota  inquit , 
fuichra  es^  amica  mea^  etjnacuia  non  e$t  iu  ie.  Cum 
scriptum  sit :  nemo  vivit  tine  peccato ,  nec  infans 
€wjus  vita  est  unint  diei  super  terram  {Job  xiv,  juxt. 
UX) ;  qiiid  est  quod  sponsa  lota  pulchra  esse  dici- 
lnr,  in  qiia  macula  non  habetur?  Allbi  quippe 
scriptum  esi :  Steii(B  non  sunt  mund(B  iu  contpectu 
Dei  (Job  XXV ).  Ei  alibi  :  In  muitis  enim  offendi- 
mus  omnes  (Jac.  iii).  Ki  Joannes  apostolus  aii : 
SidixerimuSf  quia  peccatum  non  habemust  nosmet- 
ip§QS  uducimuSf  et  veritas  in  nobis  non  est  (I 
Jomu.  i).  liem  ipsc  :  Si  dixerimus  quia  non  pecca^ 
uhnus «  m$ntimur^  et  non  facimns  veritatem  ( ibid.  )• 
8eii  dum  sancia  Ecclesia  in  suis  filiis  a  peccatis 
qooiidianis  se  per  pcDniteiiiiam  inundai ,  dum  quo- 
Udie  peccata  venialia  cum  lacrymis  abluii,  ei  a 
eriroinalibus  se  retrahit ;  quamvis  frequenter  pec* 
cel ,  per  assiduam  ianen  pocniieniiam  mundiiiain 
soam  assidue  conservat.  Ilinc  enim  in  Apocaiypsi 
epfscoporum  ordini  diciiur:  Beatus  qui  custodit 
vestimenta  sua^  ne  nudus  ambuiet ,  et  appareat  eon* 
fusio  nuditatis  iiiius  (Apoc.  xvi).  Unde  etiam  Sa- 
lomon  in  libro,  queni  Ecciesiasten  appellamus,  aii : 
Omni  tempore  sint  vestimenta  tua  candida ,  et  oieum 
de  eapite  tuo  non  deficiat  ( Eccie,  ix )«  Et  iilud  :  Ju- 
etus  autem  meus  ex  fide  vivit  (Uebr.  ii ;  Uom.  i ; 
Qai.  III ).  Quarovisergo  niox  ut  peccet,  a  justitia 
«leviei,  iamen  dum  seniper  credii  in  euni  qui  justi- 
flcai  impios ,  et  assidue  sub  ejus  fide  peccata  sua 
deflei ,  per  assiduas  lacryuias  el  c^tcra  boiia  0|>era 
Jitsiiliam  suam  reiinel. 

Notanduro  qula  haec  pulchriiudo,  scilicci  castitas 
el  virginiias  generaiionis  sanciae  Ecclesi» ,  iii  novo 
leslamento,  a  beaiissiroa  semper  Yirgiiie  Maria, 
i|aae  est  capui  virginum ,  iniliuni  accepit.  Ipsa  est 


LECIONENSIS  liS 

A  virginum  rcgina  ct  auctrix  :  ipsa  maier  nostri  cu- 
pitis ,  qui  esi  yirgiiiis  filius ,  et  virginum  sponsus 
liide  agmina  viroruiii  ac  puellarum  sanctarum 
inde  sectatores  ct  sectatrices  perpetiiae  coniinenii.4 
piiellarum  ,  catificaiiti  s  se  non  soluin  in  corpore 
sed  etiam  in  ipsa  nienle ,  concupisceniiae  radicem 
casirantes ,  coelestem  atque  angelicam  vitam  in 
terrena  mortalitatc  ineditantes ,  ei  in  caine  corrup- 
iibili  incorruptionem  perpetuam  retiMentes.  Qiiibus 
cedit  omnis  fecunditas  carnis ,  omnisque  pudiciila 
coiijugalis.  Nam  cuni  ipsa  universa  Ecclesia  virgo 
s!t  dcsponsata  uni  viro ,  sicui  dixii  Apostolus  ( // 
Cor.  XI );  quanto  digniora  suni  meiubra  ejiis  qui 
hoc  custodiunl  etiam  in  ipsa  carne  ,  quod  tola  cu« 
stodit  in  fide  ?  Scd  tainen  sic  virginitas  l^iideiur, 
ne  niiptiae  condemnentur.  Oportet  ergo ,  ui  aii  B. 
Isidorus  (38) ,  non  dainnare  qiiod  bunum  est ,  sci- 
licct  niiptias ,  sed  suadere  quod  melius  est »  vide- 
lircl  coiitinentiain  sivo  virginitatein. 

Audisiis  superius ,  o  Judaei ,  toste  libro  Sapientug^ 
quia  qui  Chrisiuui  negavcruni,  euinque  super  se 
regnare  noluerunt ,  in  nihilum  coinpuiabuntur,  ei 
sine  honore  cruni  novissima  senectutis  iliornm. 
Audistis  etiam  ex  lectione  ejusdem  libri  Sapientitp , 
quam  pulchra  sii  casta  generatio  sanciae  roatris  Eg> 
clesiae  cum  Jesu  Chrisii  sponsi  sni  chariiate.  To^ 
verissimis  itaque  lesiimoniis  in  vestra  objectione 
convicii ,  ioi  Yeieris  ac  Novi  Testamenti  auctori- 
ialibus  superati ,  quid  aliud  resiat ,  nisi  ut  Chrt- 

C  sium  cum  l)eo  Patre  el  Spiritu  sancto  ununi  ei  ve- 
rum  uaturaliier  Deum  credentes,  ejus  liaplisnio 
qiiantocius  purificari  studeatis  ?  Si  humiliter  con- 
silium  roeum  susceperitis ,  gratiam  Dei  omnipo- 
ientis  Patris  recuperare  poieritis ,  quam  ejus  dile- 
ctissimum  Filium  negando,  amisisiis.  Ilorlor  iiaqt:e 
vos  cuiu  oinni  diligcntia,  et  moneo  omni  instanlia, 
ut  ipsuni  Oei  el  Virginis  Filiuni  verum  Deum  et  na- 
turalem  Dei  Patris  Sapientiam  esse  ci edalis ,  siue 
quo  ad  animarum  vestrarum  saliitem  perlingere 
niiniine  potcstis.  Ipsa  qurppe  Dei  Patris  vera  sa« 
pientia,  qiiae  Christus  est,  scinper  vos  ad  culium 
Dei  vocavii ,  sed  prius  in  veteri  iesiamento  per  le- 
gem  et  prophctas  quasi  in  occulto ,  nunc  aiiiero  in 
hoc  teinpore  gratiae  per  apostolos ,  ei  episcopos  el 

"  caeieros  Ecclesiae  praedicatorcs  vos  ad  veram  fldem 
invitat,  non  jam  occulte  sed  pub!ice.  Unde  Salo- 
mon  in  Proverbiorum  libro  ait :  Sapientia^  id  esl, 
Christus,  foris  pratdicat^  m  piateis  dat  vocem  suam » 
iu  capite  turbarum  ciamitat ,  tn  foribus  portarum 
urbis  profert  verba  sua ,  dicens  :  Usquequo  pemmU 
diiigitis  infantiam  f  (  Prov.  viii.)  Noiandnm  quia 
parvuU  aliqoando  dicuniur  pro  inCaniia ,  aliqvando 
vero  pro  parta  intelligcniia.  Hebraea  niique  plebs » 
antequam  in  terram  promissionis  iQtrarel ,  quasl 
infans  erat ,  quia  nec  legalibus  praecepiis ,  nec  pro- 
phciaruni  oraculis  instruc^a  fucral,  cui  .Moyses 
ait :  Portabit  te  Dominus  Deus  tuut  usque  ad  iocnm 


(38)  L*b.  11   De  Ecciet.  ofj^c^  cap   18,  ex  quo  ho^  omnia  translata  sunt. 


uo 


SERMONES,  —  SEUM.  IV,  IN  NATALE  DOMINI. 


f'0 


Lium^   sicut  pcrtare  solet   multer  infanlem  suumKeU^  qui  fidem  hubent  in  illum  [Sap.  i ).  Qu;pnte 


(  OeuL  i).  Lex  cnim  Jiidaeis  quasi  infanlulis  pa^da- 
gogus  fuil.  Sed  quid  Sapienlia  Dei  Palris  dicat, 
aiidianius.  Vsquequo^  parvuli^  diligitis  infantiam? 
Ac  si  Oeus  el  liomo  Jesus  Christus,  in  quo  vere 
sniit  ouincs  tliesauri  sapientiae  et  scientix  Dei  Pa- 
tris,  apertius  diceret :  0  Judxi ,  qui  cognitione  mei 
estis  parvuli ,  usquequo  diligitis  infantiam  ?  Legis 
scilicet  camalem  observantiam ,  quam  vos  dudum  ^ 
cum  adhuc  eralis  inrantuli ,  in  Dei  vidclicet  amore 
piisilli,  ineremo  docui,  et  in  adventu  meo  fidem 
liahere  volui  ?  Lex  enim  et  propheto!  usque  ad  Joan' 
nem  prophetaverunt  {Matth,  xi).  Ego  autem  novus 
liouio  veni  in  niuiidnm ,  et  in  adventu  meo  omnes 
\eleris  legis  carna!cs  ca^rcmonias  mulavi ,  et  nova 
|»r;ccepta  miiiido  edldi.  Quare  ergo,  o  slulti  Jud;ei ,  ' 
atenia  gaudia,  quae  rectc  in  me  credendo  voliis  fo- 
reiit  utllia ,  non  desideratis ;  et  terrena  ac  trans- 
itfiria,  qiix  vobis  sunt  iioxia,  concupiscitis  ?  Gur,  o 
unpradentes ,  qui  in  lcge  et  prophetis  me  vcnturum 
CS8C  legistis ,  n:e  jam  vcnisse  non  soluin  rcci])crc 
non  vultis,  sed  etiam  odio  scientiam  meam  babe^ 
tis?  Iterum  ipsa  uaturalis  Dei  Patris  sapicntia, 
<1iix  Christus  cst ,  vos  uiisericorditer,  o  Juda^i ,  ad 
li Jein  atijiie  amoiem  sui ,  in  eodeni  lioro  Prover- 
hwmm  hortalur,  dicens  :  Convertimini  ad  correctio- 
nem  meam ,  et  proferam  vobis  spiritum  meum ,  et 
ostendam  verba  mea  {Prov,  i).  Ac  si  apertius  di- 
cerei:  Qtiia  prius  vocavi  vos,  scilicct  adventom 


crgo  illum ,  o  hidaci ,  ut  ait  Salomon  ,  in  simpUci' 
tale  cordfr,  et  credite  illura  naturaliter  FiKuro  esse 
Dci  Patris,  ut  illum  possitis  invenire  ac  propiliuoi 
hal>ere  in  die  iicccssitatis.  Apparet,  ir.quit,  eis.qui 
fidem  habent  in  illum.  Revera  Dci  et  Virginis  filius 
apparet  iu  prseseiiii  vita  veracit^ r  in  se  credentibus, 
scquc  ex  toto  csrde  diligemibus,  per  fidem  ;  ct  ap* 
parebit  in  futuro  per  speciem.  Moneo  vos  itaquc^ 
o  Juddei,  ut  hanc  sapientiam ,  quac  Christus  est, 
summopcre  quaeratis,  el  inventam  fideliler  dili- 
gatis ,  qualenus  ipsiiis  niagisteris  instructi ,  cuiii 
Ecclcsise  filiis  beatificari  possitis.  In  ciijus  laudibus. 
sic  ait  Salomon  in  Pruverbiis  :  Beatus  homo  qui  in- 
venit  sapientiam,  videlicet  quo!  Christus  est ,  ei  qyii 
^  afiuit  prudentia,  Melior  est  acquisitio  ejus  negotiu-- 
tione  argenti  et  auri,  primi  et  purissimi  fructus 
ejus  :  pretiosior  est  cunctis  opibms  :  el  omnia  qu<t 
desiderantur  huic  non  valent  comparari,  Longitudo 
dierum  in  dexlra  ejus ,  et  in  sinistra  iilius  divitias 
et  gloria:.  Via  ejus  vias  pulchrw  ,  et  omnes  semitoi 
itlitts  pacifica,  Lignum  vito!  est  his  qui  appreliender 
rint  eam  ;  et  qui  tenuerit  eam^  erit  beatus,  Dominus^ 
scilicet  Dcus  Pater  hac  sapientia^  qu«  Christus  est« 
fundavit  terram ,  stabilivit  ccetos  prudentia  :  Christiis 
cst  enim  sapienlia  ct  prudcntia  Dei  Patris.  SapicH" 
tia  ergo  illius  eruperunl  atyssi ,  et  nubes  rore  con- 
crescunt  ( Prov.  iii ). 
Yos  sritis,  o  Juda;i,  quia  qui   odit  sapientiam» 


iiic«mpronuntiaviperlcgemetperprophclas,deindec  odil  animam  suam,  ct  qiii  diligit  illani,  diligil  ^ 

per  Lvangelium  meum ,  et  renuistis  ad  me  fidelitcr 

eccedcre,  et  extendi  manus  meas  ad  faciciida  mira- 

ciila  ,  et  eliam  in  cruce  expandi  eas  pro  veslra  ac 

iotius  iniindi  redemptione,  et  non  fuit  qui  atpiceret^ 

pr.i'leica  despexistis  omne  consitium  meum ,  quo  co- 

gilavcram  ut  vos  scilicet  in  filios  ct  filias  adopta- 

rcm ,  vos  aiitcni  superbiendo  blaspheinando ,  disci- 

pulos  nicos  injuriis  afiectos,    flageliis  csesos  dc 

liiiibus   vestris   ejccistis ,  et  increpationes  meas , 

<|iiibus  vos  iit  pater  filios  ad  viam  veritatis  revo- 

lare  volebam ,  neglexistis,  sed  saltem  vel  jain  nunc 

<|tiainvis  sero  convertimini  ad  saiubcrrimain  corre- 

ctionem  ineam ,  et  proreram  vobis  spiritum  meum , 

Fpiritum  videlicet  inlclligcntia!  et  pietatis ;  et  etiam 


tam.  Vnde  ipsa  Dei  Patris  Sapientia,  qua;  Christus 
csl,  loqiiilur  in  Proverbiis  :  Omnes^  qui  me  odio  Ao- 
beut,  diligunt  mortem  (Piov.  viii).  Et  itcrum:  Qui 
in  me  peccaverit,  Ucdet  animam  sumn  {ibid.),  Kufi^ 
bus  itaqiie  auditc  discipiinam,  et  operibus  appre- 
henditccam,ct  nolilc  superba  mcnte  abjiccrc  illan^ 
Quid  etiam  ipsa  Dei  Palris  Sapienlia  ad  erudilio- 
nem  omnium  nostrum  de  sc  ipsa  dicat,  audiamus : 
Beatus  HomOf  qui  audit  me,  et  qui  vigilat  ud  fores 
measquotidiey  et  observat  ad  postes  ostii  mei  (ibid.). 
Et  iterum  :  Qui  me  invenerit^  inveniet  vitam,  et  /laii- 
riet  salutem  a  Domlno  (ibid,).  Quam  misericorditcr, 
ct  quam  pleno  charitatis  aflectu  ipsa  Dei  Patris  Sa- 
pientia,  qu^e  Christus  est,  omnes  ad  fidem  et  dilc- 


vrrba  mea,  qiiae  sinc  dubio  sunt  spiritus  cl  vila  D  ctionem  sui  invitet ;  Salomon  in  eodem  Proverbio- 


( iofln.  VI ) ,  vobis  ostendam. 

Audistis,  0  infelices  Judaei,  qunm  pic  vos  Dci 
Patris  sapientia,  quae  Cliristus  cst ,  ad  se  vocat ,  ut 
illum  cum  eodem  Patre  et  Spirilu  sancto  unum 
naturalcm  Deum  csse  crcdatis.  Qiiam  modestc  vos 
iiicrepat  ut  de  transactis  malis  quantocius  poeni- 
teiitiaro  agatis,  quamquc  mlsericordilcr  vos  sibi  in 
fiiios  adoptare^volens ,  Spiritiim  sanctum  vobis  pro- 
niittit,  quo  illuminati  incognitioiic  ct  atnoie  perfc-^ 
ctius  crescatis.  Ipse  cnim  ,  ul  ait  \\.  Paulus,  vult 
omnes  homines  saivos  fieri  et  ad  agnitionem  veritatis 
venire  (IJim.  u).  Sentite  igitur  de  illo  in  bonitute^ 
et  in  simplicitate.  cordis  qmcrite  illumf  quoniam  in- 
vcmiur  nb  his,  tiui  non  tcntnnt  cmn  :  npparct  autnm 


r»m  libro  ostendit,  dicens:  Nunquidnon  sapientia 
clumitatt  et  prudentia  dat  vocem  suam  ?  In  sumnus 
excetsisque  verticibus  super  viam  in  mediis  semitit 
stans  juxta  portas  civitatis  in  ipsis  foribus  ioquitur, 
dicens  :  0  viriy  ad  vos  clamito,  et  vox  mea  ad  filios 
hominum(ibid.).0  Judxi  transire  fortassc  per  viani 
tcmporalem  cum  hiijus  Sapientiac  ignorantia  potc- 
ramiis,  si  ha^c  cadem  Sapicuiia  iii*  scmitx  angulis, 
i(l  esl  in  abscondito,  constitTssct;  sed  non  in  angii- 
lis,  sed  in  mediis  viis.stctissc  perhibeiur.  Invcsti-- 
ganda  qnippe  liaic  Dei  Patris  Sa^pieolia  fucrat,  si 
occulla  essc  voluissct;  scd  postqaaoi  Incarnationis 
sua;  mystei'ia  publicc  ostendit  ;  postquam  humili- 
tuti<>  crcniplum  siipcibicntibus  pnrbuit;  scnictipsa 


151 


S   MAUTINI  LEGIONENSIS 


m 


irobis,  qiiasi  transeuntibtis,  in  mediis  semitis  Tixit ;  A  «<inc/o  tuo,  et  in  chitaU  hahitatlonis  tnte^  tcilicet 


iit  si  illam  vldelicet  quxrerc  nolumus,  in  eam  no- 
leiitet  impingnmus;  et  qustm  videre  negleximus/ 
ostendentes  tangamus.  Sed  quid  hac  DeiPatris  Sa- 
pientia,  quae  Gbristus  est,  dicat,  audiamus  :  Acci- 
pite  disciplinam  meam,  et  non  pecuniam;  doelrinam 
magi$  quam  aurum  eligite  {ibid.).  Ac  si  aperte  di- 
cat :  Accipite  disciplinam  meam,  quse  docet  Deum 
in  omnibus  et  super  omnia  diligcre,  proximom 
tanquaui  seipsum  amare,  pecuniam  contemnere, 
coelestia  quxrere,  peccataTi(arc,viriutes  acquirere. 
Sequitur :  Doctrinam  meam  magis  quam  aurum 
eiigite.  Quasi  diceret :  Evangclicain  doctrinam 
meam  roagis  quam  aurum  eligitc ;  quia  per  ipsam, 
cognitionem  alque  amorem  Conditoris  vestri  po- 
tcstis  acquirere.  Unde  etiam  Salomon  ait  in  Pro- 
terbiis:  Po$$ide  xapientiam,  quia  anro  meliorest: 
acquire  prudentiam^  quia  pretiosior  est  argento  {Prov, 
xvi). 

De  bac  ctiam  incrcata  Sapientia,  qux  Cbristus 
est,  audite»  o  Judxi,  quid  in  libro  Sapientias  legitiir : 
Optavi  et  datus  e$t  milii  $en$u$;  et  invocavi  et  venit 
in  me  spiriius  $apienti(e ;  et  pra^o$ui  illam  regnis  et 
$edibu$^  et  divitia$  nihil  e$$e  duxi  in  comparatione 
illiu$;  nec  comparavi  illi  omnem  lapidem  pretiosum ; 
quoniam  omne  aurum  in  comparatione  illiu$  arena 
e$t  exigua,  et  tanquam  lutum  astimabitur  argentum 
in  compectu  illius.  Super  saiutemet  $peciem  et  om- 
nem  pulchritudinem  dilexi   iUam,  et  proposui  pro 


Hierusalcm,  et  altare,  similitudinem,  scilic^t,  taber' 
naculi  tui,  quod  praspara^ti  ab  initio  {Sap.  ix).  El 
Itcrum :  Sapienlia  deducet  me  in  operibus  mei$  io^ 
brie,  et  cu$todiet  me  in  $ua  potentia,  et  erunt  accepta 
opera  mea^  et  disponam  populum  tuum  juste,  et  earo 
dignus  sedium  patris  mei  {ibid.).  His  lestimoniis 
apeite  datur  intclligi  quod  Salomon  scripsit  librum 
Sapientiop.  Hunc  Sapientio!  libruni,  ut  qnidani  sa- 
pieiis  meminit,  Hcbnei  inter  caiionicas  Scriptnras 
recipiebant.  Sed  postquam  comprebendenles  Cbri- 
stum  inlerfecerunt,  mcmorantes  in  eodem  libro 
tam  apertissima  de  Cbristo  testimonia,  quibus  dici- 
tur:  Dixerunt  intra  $e  impii :  Comprehendamu$  JU' 
ilum  injuste,  quoniam  inutilis  est  nobis,  et  contra^ 
^  riiis  est  operibus  nostris,  et  promittit,  se  scientiam 
Dei  habere^  et  Filium  Dei  se  nominat  (Sap,  ii).  Et 
iiifra :  Si  enim  est  Filius  Dei,  suscipiet  Utum,  et  /t6e- 
rabit  eum  de  manibus  contrariorum  (ibid.)  Ac  deinde : 
It  $ciamus,  iiiquiunt,  reverentiam  illiusy  et  probe- 
mus  patientiam  ejus ;  morte  turpisstma  condemnemus 
eum(ibid.)\lvic  de  causa  collaiione  facta,  nenostri 
eos  pro  tam  aperto  sacrilegio  derogarcnt,  a  pro- 
pbcticis  voluminibiis  cumdem  librum  reciderunt, 
legcndumqiie  siiis  probibucnint. 

Audistis,  0  Judaei,  qiiia  parentes  vcstri  librum 
Sapientiw,  quem  anle  adventum  Cbristi  inter  can<>- 
nicas  Scripluras  recipiebant,  post  passionem  vero 
ejiis  a  propbelicis  eum  voluniinibus  reciderunt,  le- 


iuce  habere  illam;  quoniam  inexstinguibile  est  /u- (;;  gcndumque  suis  probibuerunt.  Cur  bocfccerunt? 


men  illius  (Sap.  vii).  Ipsam  itaque  Sapicntiam  Dei 
P;itris»  quae  Gbristus  est,  In  comparatione  cujus 
vilescunt  omnia,  super  omnia  diligite,  et  cum  Deo 
Patre  et  Spiritu  sancto  unuin  et  verum  Dcum  esse 
credite,  si  ad  aeternam  vitam  vultis  pcrtingere. 
Cognitio  quippe  sumniae  ct  individune  Trinilatis 
vita  seterna  est,  sine  qua  nullus  in  xternum  vivere 
pittest.  Unde  ipse  Deus  et  homo  Jesus  Cbristiis 
Deo  Patri  loquitur,  diccns :  ilcec  est  vita  wierna  : 
ut  cognoicant  te  solum  verum  Deum^  et  quem  mi" 
$i$ti  Jesum  Christum  (Joan.  xvii).  Ipsam  itaque 
Dci  Patris  Sapienliam,  quas  Cbristus  est,  pro  Itice 
hnbere  fideli  devotione  proponilc,  ut  expulsis  iii- 
credulitatis  tencbris,  ad  .'Ctcrnac  clarilatis  palrinm. 


Qiiare  librum  Dci  sapienlia  et  provideniia  conscri- 
ptiim,  dc  canone  sanctorum  librorum  secaiiles,  rc- 
pudiaverunt  ?  Nunquid  causa  amoris  ct  dilectionis 
nonunis  Cbristi  boc  fecerunt?  Imoodio  ct  malcvo- 
lentia  boc  egerunt.  Si  eniin  Cbrislum  vernciter  di- 
ligcrent,  librum  Sapientim^  qui  passioncni,  qiiam 
duiliim  ipsi  in  euin  cxcrcuerant,  apcrlepraedicabal, 
dc  divinaiiim  caialogo  Scripturarum  non  abjicc- 
rent,  sed  summa  rcvcrcntia  babcrenl.  Si  Cbrisluiu 
verum  Deuin  ct  vcrum  bomincm  csse  credercnt, 
nequaquam  Scripturam  sarram,  quae  advcntum 
ipsius  longe  ante  pra^dixerat.  et  passionem  al;  cis 
cclebralam  cvidcntcr  ostcndebit,  de  antiquo- 
rum    librorum   niimero    rccidercnt.    Qiiid     intcr 


ipsa  duce,  possilis  pertingcre.  Ipsa  in  bac  pcregri- ^  bscc   animadvcrtitis,  o  Judxi?  quid   dicitis,   aut 


natione  sanclam  Ecclcsiam  cvangelicis  documciitis 
illustrat;  ipsa  in  Deo  Patre,  a  quo  nunquam  di- 
scessic,  seternaliter  laanens,  sanctos  angelos  in 
coclo  illuminat.  Librum  Sapientia^  in  quo  tain  evi- 
denUssima  de  Christi  adventu  tcstimonia  inve- 
niunlur»  Salomon  (59)  scripsisse  probatur  testimo- 
niis  illis,  quibusibi  legitur:  Tm,  inquit,  me  elegisti 
regem  popuio  tuo^  etjudicem  filiorum  tuorum  et  filia'' 
rum :  #l  dixisii  mihi  ut  wdifiearem  templum  in  monte 

(39)  Liber  Sapientia:  apiid  Grsecos  iHinc  pnc  se 
fert  titultiin  :  Sapientia  Salomonis^  propter  vcrba 
buc  adducta.  Apnd  Latinos,  ut  jam  pra^notavimus 
fol.  1i9eodem  tiliilo  insitfiiitus  fiiit  usque  ad  con- 
ciliiim  Romanum  sub  Gelasio  vcl  sub  Ilormisda 


quid  rcspondclis?  Nnnnc  cum  libcr  Sapien(i(C  ad- 
vcntum  Chrisli  aperte  prxdicabat,  ejiisr|ue  passio- 
ncm  evidenter  a  Jud;cis  ilL  tam  ostemlebat,  Cbristo 
tcstimonium  perbibebat?  Naiu  et  cuin  ipsi  infelices 
parentes  vestri  eumdem  Sapientio!  librum,  eo  quod 
Christi  passi«mem  manifestc  ostcnderet,  de  nuniero 
divinormn  librorum  resecarent,  procui  dubio  tcsti- 
monium  Cbristo  perbibebant ,  quia  passionem, 
quain  a   seipsis  patratain  sciebant,  sciri  et  a  po- 

papa.  Eatonus  esse  Salomonis  credilos  est,  quod 
ejus  senlentias,  noii  verba  et  compositionem  conrH 
nrat.  Imo  inquit  Hieroiiymus :  liujus  libri  sty- 
/«5  6>(rcam  eloqueniiam  redotet.     . 


155  SERMO.NKS.  —  SERM. 

Mcris  legi  dolebiiit.  Llcirco  iiaqiic  de  snncLarum 
ScripluraniQi  canone  librom  Soffkiitiw  hxdxi  reci- 
dcrunl,  ne  nostri  eos,  ul  dictum  cst,  pro  taiu  aperto 
sacrilegio  derogarent.  Sed  quanta  est  malitia  ho- 
miiMiin  conlra  benignitatem  et  omnipotentiam  Dei? 
Qnta  igitur  libnim  Sapienlics,  quein  Deiis  Palcr 
Spirita  sancto,  sicut  et  ca teras  sanctas  Scriptuias 
ad  laudem  et  gloriam  noniinift  siii  dictavit,  et  in 
quo  dilectissimi  Filii  sui  adTentuin  ejnsque  passio- 
iiem  evidenter  pncostcndit,  ipsi  lualitiose  dc  san- 
( tomm  nuniero  librorum  delere  conati  sunt,  coii- 
tra  animaruin  siMruni  salutein  pestilenter  ege- 
mnl. 

Hoc  loco  Tos  convenio,  o  Judei,  ut  dicalis  niHli 
qua  de  caiisa  tam  superbc  contraire  pnesiimpsistis 
d:«posilioni  atqud^ordinalioni  omnipoteiUis  Dci? 
Quare  illius  cousiJium  dissipare  esiis  aiisl,  liliruiR 
vldelicct  Sapientid^  qiicm  ipse,  qui  vocal  ca  quae 
finn  sunt,  tanquam  ea  qu?e  sunt,  ad  enidilion(.'iii 
Ei'clc3i£  sitae  scribcre  jiissit,  vos  canonc  snncto- 
nini  librorum  rccidere  prncsumpsistis?QMa*ctiam 
vos  insania  coinpulit?  quae  malignilas  iucilavii? 
quac  sttperbia  advcrsus  Dcuni  et  Crcaloreui  veslrum 
armavit  in  tintuni,  ut  decrelum  ab  eo  firmiter 
ante  omnia  sxcula  statutuin  iiumulare,  el  omnino 
occultare  voliiistis,  ila  iii,  si  ficri  possel,  ne  coin- 
pleretur,  modis  oninibus  cIaI)oras(is  ?  Dei  ct  Virgif- 
nis  Filium  pro  salute  huiuani  generis  a  Deo  Patre 
dc  cnelis  missum  sinc  causa  cruci  a(TI\istis  ;  insu- 
pcr  et  ea  quae,  Spirito  sancto  diclanle,  dc  ipso 
scripla  erant,  obliterare  conati  cstis?  In  hoc  dalur 
intelligi,  quia  semper  contra  Dominum  contentiose 
fgistis,  et  idcirco  locuin  ac  gentem  perdidistis. 
L(»nge  superius  jani  dixi  vobis,  o  infelices,  quia 
uom  Mf  prudenlia,  non  est  scientia^  non  est  sapientia^ 
non  e$t  consilium  contra  Deum  {Prov.  xxi).  Non 
ergo  ad  vitam,  sed  ad  splernam  damnationem  ten- 
dif,  qui  Dei  consilium  dissipare  contcndit.  Qui  di- 
Tinae  dispensationi  repugnat,  ejusdem  divinitntis 
ccelitus  advcrsum  se  iracundiam  provocat.  In  se 
Tadit,  cum  vadit  iu  Deum ;  coeluin  pulsans.  cadit 
in  profundum;  in  allum  tendens,  ruil  abaltu.  Re- 
d:te  itaque,^  o  infclices  Juda^i,  ad  cor ;  et  diviu:e 
d!spensationt  diutius  contraire  nolile.  Non  csl  vo- 
bis  utile  Dci  opus,  etiamsi  possctis,  racere  irritiim, 
quod  ipse  anle  omnia  saccula  pro  humaui  generis 
snlute  suo  tempore  lirmiter  statiiit  coiuplendum. 
Q.iid  potest  dicere  iulum  contra  ligulum?  (Isa, 
XLT.)  Aut  quomodo  potest  dicere  ligiilo  vas  flctile, 
Non  me  fecisti  bene?  Libenierergo  utile  consilium 
nieum  suscipite,  et  divinae  dispeusationi  ulterius 
nolile  contraire. 

Qiiid  inter  haec  animadTertitis,  oJudaei?  quiddi- 
citis?  quid  ad  supradicta  respondetis  ?  Puio  jam. 
▼it-li  eslis  in  tantum,  ut  contra  Dei  Snpientiam,  qii;o 
Cbristus  est,  niiiiqiiam  amplius  miissitare,  nec  om- 

(39*)  Alt.  ms.  Hic  incipit  sermonem  octavum  de 
fH)niini  Nativitate  denieiis  vcrba  coiiuexioiiis  cuiii 
iii|HTioribus  :  Ipmm  quipp^;  veruin  ncs  soquiinur 


IV,  IN  NATALE  DOMINI.  151 

A  nino  ulira  repugnaro  debeatis.  Doininum  itaquc 
Jesum  Christum,  qiiein  hactcnus  negastis  diccndo, 
iion  ante  omnia  saccula  a  Dco  Patre  genituiii  fuisse, 
sed  ex  Maria,  illius  Gcnitrice,  temporalilei  exor- 
dium  sumpsisse,  cumPatreet  Spiriti^  sancto  unuin 
et  verum  Deum  esse  credite ;  omnia  contineniem, 
oninia  regentem,  et  per  infinita  saeculoram  saecula 
regnantcm.  • 

Ipsum  quippe  (39^)  Dcus  Pater  ante  omnia  ssfcula 
cx  sc  ipso  genuit ;  ipsiim ,  ut  jam  saepe  dictum  est» 
ad  redempiionem  hiimani  generis  pcr  intemoralae 
Virginis  Mnriae  utenim  miscricorditer  misil.  Haec 
oninia  ab  iniiio  iiiundi  per  Hguras  innotuit,  pcr  ora- 
cu!a  inlimavit,  per  legis  doctorcs  docuit,  per  4>ro- 
phetas  praedixit,  ad  extremum  vero  pcr  evangelistas 

"  et  apostolos  aperlius  toto  orbi  luanireslavit.  Ilos 
qitoqiie  Testamenti  Novi  doctorcs ,  qui  Testamenti 
Veteris  occullas  alicgoriarum  caligtues  aperle  expla- 
nnturi,  et  iu  luce  praedicando  pordurturi  eraiit; 
B.  Job  in  spiritu  pnuvidens  de  Doiutuo  dicebat  : 
Profunda  quoque  (luriorum  scrutatus  est^  et  abscoH" 
di'a  perduxit  in  tucem  (Job  xxviii).  Quod  B.  Girgo* 
rius  cxpotieus,  ait  (4U)  :  <  Quid  nauique  hic  aliud 
fluiuiiia,  nisi  antiquoruin  Palriiin  diclQ  nuncupan* 
liir?Qu!s  cniin  pensarc  suflicict,  quam  veheiiicnt 
fluvius.  diiiu  legcm  conderct,  ex  pcctore  Mtiysiem- 
pil?  Qunin  velicmcns  fluvius  ex  David  corde  de- 
fluxit?  qiiaiila  vero  (41)  Saloinonis  opere  atquo 
ouiniuin  proplietarum  fluminuiu  fluenta  luanarunll 

Q  S.d  liorum  fluminum,  o  iiircliccs  Juda:i,  vos  spe- 
c.cni  tenctis,  dum  supcrficiem  litlerae  scrvando, 
eorum  profunda  ignoratis.  Nos  vcro,  qui  venicnle 
in  carne  Domino  iu  cisdcm  fluminibus,  id  est  in 
sanclorum  Palrum  Vetcris  Tcstamcuti  Scripturis, 
intema  spirilualia  quaerimus,  eoruni  profunda  ac 
niystica  r.iuaiuiir.  Quod  ipse  Domiuus  faccre  dici- 
liir,  quia  id  nos  agere,  ipso  donunlc,  praevalemns. 
Pcr  nos  ergo,  quiuon  litteram  quxoccidit,  sedspi* 
rituin  qui  vivificat  (//  Cor,  iii),  sequimur,  et  pro- 
fiinda  fluviorum  Douiinus  scriiiattir,  ct  abscondita 
in  luccm  pciilucit ;  quia  dicta  legis,  quae  caliginosa 
niiuis  hisloria  obscurat,  nunc  expositio  spiiitalia 
illiiininat.  Undc  et  loquens  in  parabolis  per  Evan* 
gelium  Veritas  discipiilis  praecipit,  dicens  :  Quod 

D  dico  vobis  in  tenebris,  dicite  in  lumiue;  et  quod  in 
aureauditis,  pra:dicate  super  tecta  (Matth,  x).  Aperte 
namqiiedicta  exponenlium  fcccruut  nobis  lain  con« 
spiciias  senlenlias  anliquorutii  Palruin.  Uiide  Isaias 
proplieta  plana  sanctae  Ecclcsiae  cxpositionis  verba 
conspiciens,  et  non  allegoriarum  tciiebris  obscura» 
exclamavit ,  dicens  :  Locu$  fluviorum  rivi  latissimi 
et  patentes  (Isa.  xxxiii). 

lloc  loco  intclligitc,  o  Judaei,  c  Quia  Testaiiienti 
Vetcrts  dicla,  quasi  angusli  et  clausi  rivi  fiierunt, 
qui  immcnsas  scicnliic  siiae  sententias  co!lectiuiie 
obscurissima  constriiixerunt.  At  contra,  doctrina 

ordinciu  nostri. 

(iO)  Lib.  wiii  Fxposit.  mor,,  rnp.  2l. 
(il)  E'lit.,  a  Sahinmis  orc. 


i^  S.  M.VRTINl 

sancUe  Ecelesiae  rivi  et  lali  el  pateiites  sunl ;  qiiia 
cjus  dicta,  et  invenientibus  muUa  suiit,  el  quaercn- 
libuspIana.Att  ergoB.  Job  (cap.  kxviii)  :  Profunda 
flutiorum  $erutatu$  e$t  Deu$,  et  abscondita  produxit 
inlucem;  quia,  dum  ecclesiasticis  exposiioribus  in- 
lelligeiiliae  spiritum  infudit,  antiquas  prophelariim 
obscuritates  aperuit.  Et  hoc  jam  sancla  Ecclesia 
per  Spiritum  sanctum  agnoscit;  quod  vos,  o  Judaei, 
pcr  liiteram  intelligere  oninino  non  polestis.  >.  Hoc 
est,  quod  vobis  Isaias  praedixit :  Si  nou  credi4er\ti$, 
noit  inteiligeti$^  nee  permanebili$  (l$a.  vn).  Ac  si 
aperlius  diceret  :  St  non  credideriti$  ea  qusc  de 
Cbrislo  vobis  niinliata  sunt,  nequaqiiam  Scriptiiras 
iiitclligere  spiritaliier  poteritis,  qiiia  durilia  incrc- 
dulilatis  obnubilat  oculos  vestrae  menlis.  Sec  per- 
manebiti»,  inqiiit,  in  fide  videlicei  et  dilcctiuDc 
Chr.sti,  Ilanc  procul  dubio  caecitatem  vestrani,  o 
infeltces  Judsei ,  Moyses  legislator  praesignabal , 
cuin  Israelilico  populo  ioqueiis  faciein  velabai ;  iit 
▼idelicet  per  hoc  desigiiaret,  quod  vos,  qni,  ecdeiii 
Noyse  lestanle ,  senipcr  conlra  Dominum  inurniu- 
rastis  {Exod.  xv),  seinper  euni  ad  iracundiain  pro- 
vocastis,  seinper  ori  ejiis  increduli  fuistis ;  vcrba 
legis  cognosceretis,  et  lanien  ejusdem  ciaritatem 
kgis  omniinodo  non  videretis.  Unde  et  per  B.  Pau- 
luin,  contribulem  scilicet  veslriim,  et  in  errorc  ve- 
stro  non  relictum,  sed  a  Domino  misericorditer 
etectum,  recte  dicitur  :  lJ$que  in  hodiernum  diem^ 
cum  legilur  Moy$es.  vclamen  e$t  po$'ilum  »uper  cor 
eorum  (II  Cor,  ui),  id  est  Judaeorum.  Hanc  igitiir 
fidem ,  II t  supra  dictum  est ,  omnipoiens  Deus  ab 
initio  muiidi,  per  (iguras  inuoiuit,  per  oracula  inti- 
niavit,  per  pRecedcntia  promisit,  per  subsequentia 
iinplevit.  Roc  scilicet,  quod  Dei  Filius  ante  omnia 
saecula  ex  Deo  Patre  sit  genitus,  et  quod  idem  Deus 
in  fiiie  leinporum  ex  Virginc  matre  sll  boino  facius. 
\erbum  enim  caro  factum  e$t^  ut  ait  evangidista,  et 
habiiamt  in  nobi$  (Joan.  i). 

Sed  si  adhuc,  o  Judsei,  de  illius  aetema  nativitate 
dubitatis;  si  adhuc  dubietas  residet  in  mentibus 
▼cstris;  st  sanctoruui  Palrutn  lot  tcstimonia  vobis 
adiiiic  noii  sufllcere  dicitis ;  quid  de  cadeni  coai- 
terna  Dcm)  Patri  Sapienlia  B.  Job,  quasi  illain  in- 
vestigando  dicat,  audiatis  :  Sapientia  ubi  invenitur, 
etqui$  e$t  locu$  inteiligentio!  ?  Nescit  homo  pretium 
eju$,  nec  invenitur  in  terra  $uaviter  vivehiium,  Aby^' 
$u$  dicit :  yon  e$t  in  me;  et  mare  loquiiur  :  Xon  e$t 
mecum,  Non  datur  aurum  obrizum  pro  ea ,  uec  ap- 
pendeiur  argentum  in  commutatione  eju$  (Job  xwiii). 
B.  Gregorius  ^42),  qiieiii  Dcus  ii;.')^;!!»  sap!entia;  ct 
sanctitatis  dono  ditavit,  accedat;  et  tanUe  profuii- 
ditatis  versiculos  nobis  dignanler  exponat.  <  No- 
tandiim,  inquit,  prius  esl,  quod  diio  sibi  proposuit, 
et  duo  subdidit  respondendo.  Ad  id  nainque  quod 
superiiis  dixit,  $apientia  vero  «.'t  fiirentltir,  et  qHi$ 
e$t  locu$  inteUigenti(e?  isto  vcrsu  respondit  :  Aby$' 
iu$  dicil;  Non  eslin  me;  ct  mnre  loquitur ;  \one$l 


LEGIONCNSIS  i56 

A  iiiecifm.  Ad  id  vero  quod  dixerat,  ne$cit  homo  pre* 
tium  eju$,  nec  invenitur  in  terra  $uavitcr  viventium, 
inferiorem  versum  reddidit,  dicens  :  iVoit  dabitur 
aurum  obrizum  pro  ea^  nec  appendetur  argentvm  in 
commutatione  eju$,  Ad  utraque  ergo  respondit,  sod 
aiigendo  quod  objecerat,  ncm  solvendo.  Cuin  sa- 
pientiae  namque  locum  quaererel,  et  deinde  inferius 
responderet,  aby$iu$  dicit  :  A'on  e$t  in  me;  non 
ubi  esset,  sed  ubi  non  esset,  indicavit.  Cunclis  aii* 
tcm  liquet ,  quod  ncque  b%c  humana  sapientia  vel 
teneri  loco,  vel  emi  diviliis  potest ;  sed  vir  sanctus 
myslicis  sensibus  plenus  ad  alia  nos  intelligenda 
transinittit,  ul  non  creatam ,  sed  creantem  Sapien- 
tiam,  quae  Christus  est,  requiramus.  Nam  nisi  in 
vcrbis  islis  allegoriarum  secreta  rimemur,  ea  uti- 

^  que,  quas  s^quuntur,  omnino  sunt  digna  despectiii» 
si  ox  sola  historica  narralioiie  pensenlur  :  naui 
paulo  posl  dicit  : 

1  Son  ada^qnabitur  ei  aurtim,  vel  vitrum.  Et  cum 
sicut  novimus  vitruin  longe  atque  dissimiliter  auro 
stl  vilius ;  cur  post  auri  iionien,  metalli  utique  pre- 
tiusi,  pro  imnicnsa  laude ,  vilriim  quoque  dixit  sa- 
inentiae  non  acquari?  Ipsa  crgo  lilterae  dincultate 
compellimur,  iit  ad  senlentias  horum  verborum 
mysticas  vigilemus.  Vir  itaqne  sanctus,  quain  sa- 
pieutiam  contemplatur,  nisi  eam  de  qua  Pauliis 
apostolus  dicit,  Chrislum  Dei  virtutem  el  Dei  ^apien- 
tiam  (I  Cor,  i);  et  de  qua  Psalmista  ait :  Omnia  in 
$ttpientia  fecistif  (Pj;a/.  ciii).  lliijus  nimirnm  Su- 

Q  pientiae  homo  preiiuin  ne&cil,  quia  nihil  dignuni 
aestimatione  illius  invenit.  Non  autcni  hoc  sapien  • 
tix  prelium  ct  csse  dicitur  et  Kesciri ;  sed  idcirco 
nesciri  quia  deest,  eo  scilicct  loquendi  gencre,  quo 
in  angustiis  quisque  deprehensus,  cum  remediuni 
subvenlionis  non  iaveBll*  fateri  solel,  qnia  quid  fa- 
cial,  iicscit. 

(  Ilujus  ergo  Sap^ntiacpretium  nescire,  est  di- 
gni  opcris  meritum,  quo  illain  percipial,  non  invc- 
nirc.  Ad  hoc  namque  pretium  danuts,  uiejus  vice 
rein,  quam  appetimus,  possidere  dehcamus.  Quid 
aulein  nos  dedimus,  ut  hanc  Sapienliam;  quae 
Chrisliis  est,  percipere  merereniur?  Gratia  qiiip|)e 
redeinpli  siimus.  Illa  nanique  opera  sola  male  vi* 
veiido  dedimus ,  quibus  si  justa  relributio  scrvare- 

D  tur,  non  Christus,  sed  supplicia  rcdderentur.  Sed 
aliud  homo  per  juslitiam  mcruit,  aliud  pergratiam 
accepit.  Testatiir  Paulus,  priusquam  mens  illiiis 
semen  acciperet  graluita;  vcritalis,  quibus  S"iitihiis 
premebatiir  erroris.  Qui  prius,  iiiquil,  fui  blasphe- 
mu$f  et  per$ecutory  et  conlumetiosus ;  $ed  miscricvr^ 
diam  cou$ecutu$  $um^  quia  ignoran$  feci  in  incredu- 
litate  (I  Tim,  i),  Testetur  (43)  cliam  pro  qiialilus. 
Chrislus  mori  dignatus  est.  Cum  adhuCj  iiiqiiit, 
peccatore$  essemu$ ,  $ecundum  tempu$  Christus  pro 
impiis  mortuus  est  (Rom.  v).  Qiii  ergo,  vcnieute 
Sapientia,  ittipii  inventi  sumus,  quid  boni  operis. 
dcditnus  quo  accipcrc  caindcm  Sapicntinin  iitorcrc- 


(i2)  ihi  svpni^  i  ;ij».  '23. 


(45;  B.  Crrgnr.  tcblatur. 


157  SfcHMOXKS.  —  SKRM. 

jiMir?  I!uji:s  itaquc  Sap^enlinc  liouio  prelinm  ncsoil, 
qnia  quisqtiis  a  brulis  (44)  animalibus  rationis  in- 
tellerUi  discri  tus  esl«  quoniam  suis  merilis  noii  sil 
salvatus,  iiilelligit;  nihil  se  dodisse  boiii  operis,  ul 
ad  finein  vcnirel,  agiioscit.  Quasi  enim  ad  perci- 
piendana  sapientiam  pretium  dare  est,  ad  cognoseen- 
dna  Deuni  aclioiiis  suae  mercede  pervenire.  Noii 
esse  bnjus  Sapentise,  qu»  Cbrislus  est,  pretium 
cogiiovcrat,  qui  dicebat;  Quis  priordedit  illi^  et  re^ 
ir.kueiur  ei  (Rom.  xi).  Hinc  iterum  scriptum  est  : 
Gratia  talvi  facti  estis  per  fidem,  et  hocnon  ex  vobis: 
hei  euim  donum  est,  non  ex  operibus ,  ut  ne  quis 
§lorietur  (Ephes,  ii).  Iliiicetiani  de  seinetipso  idein 
Ap«)slo1iis  loquitur,  direns  :  Vratia  Deisumidquod 
««m(/  Cor,  xv).  Kx  ctijus  nimirum  aspiratione  gra» 
ti;r«  quia  virlulum  opera  protinus  in  corde  gene- 
r.iiilur«  ut  ex  ltl>en>  qiioque  arbitrio  subsequatur 
aclio,  cui  post  banc  vitam  relributio  aelerna  respon- 
Jeat,  illico  adjecit :  Et  gratia  ejus  in  me  vacua  non 
fnii  (ibid.),  Sed  sunt  noniiulli,  qui  se  sanctos  (45) 
k!iis  Tiribus  exsultant,  suisquc  prascedeiitibus  nie« 
riiis  redemptos  se  esse  gloriaiiliir;  quorum  pro- 
feclo  asaertio  invenitur  sibiinetipsis  contraria ;  quia, 
doni  innocenles  se  asserunt ,  et  redemptos,  boc 
ipsum  in  se  redemptionis  nomen  evacuant.  Omiiis 
namque  qui  redimitur,  ex  aliqua  procui  dubio 
capliTitate  liberatur.  Uude  ergo  quilibet  istc  re» 
demptus  est,  si  prius  non  fuit  sub  ciilpj  captivus? 
Liqiiet  itaque,  quia  multum  desipit,  quisquis  ba;c 
ftsp.t.  I 

lliijus  itaque  perfectissimae  sapientiae ,  qu» 
Christus  est,  o  Judaci ,  nos  pretium  iiescimus,  quia 
nibil  boiii  operis  dedimus,  ut  ad  Hdern  veniremus, 
sed  sola  ipsius  gratia  salvati  sumus.  Non  enim 
•oslris  pnecedentibus  meritis  ad  nos  desceiidit, 
ted  S!»la  gratuita  bonitate  sua  nos  redeinit.  c  llo- 
ininis  quippe  interituin  >  ut  all  B.  Gregorius  (46), 
•  supema  gratia  iion  ut  veniat  invenit ;  sed  p<ist- 
quam  venerit  f^cit.  Ad  indignam  mentem  veniens 
l^*as,  dignam  sibi  e\bibel  veniendo,  et  facit  in  ea 
nieritum,  quod  remuneret,  qui  boc  solum  iiivenc- 
rat,  qood  puniret.  > 

Sed  quid  adbuc  B.  Job  de  bac  Sapientia,  qiise 
Christusest,  siibjungat  audi!liuus.  Non  invcnitur, 
int|nit,  tJt  terra  suaviter  viventium.Quid  Iioc  iii  loco 
lerrs  signatur  nomine,  nisi  anima  bumana,  de 
qiia  Psalmista  ait :  Anima  mea  sicut  terra  sine  aqna 
tibi  (PsaL  cxLii).  Hsec  itaque  Sapientia  Dei  Patris, 
i;iiae  Cbristus  esS  inveniri  in  terra  ^uaviter  viven- 
lium  non  valel,  quia  quisquis  adhuc  bujus  vitae 
vohiptatibus  pascitur,  ab  %ternae  sapientise  intellc- 
ctu  separatur.  Inveniri  ergo  Sapientia,  quae  Deus 
ei»t,  in  eorum  lerra  non  potest,  qui  suaviter  vivuiit; 
quia  lanto  verius  stulti  sunt,  quanl6  inajora  per- 
denles,  in  minimis  laetantur.  lliuc  B  Petrus  eain- 
deni  pravorum  stultitiam  rcprchcndit,  diccns  :  Vo- 


(44 
(45: 


Ai)  Mss.  obrutis. 

[Ao)  B.  Giegor.  salvus  te. 


IV,  IN  N.VTALE  DOMIM.  §5« 

A  Inptates  ijristimantes  diei  delicias^  coinquinationis  ei 
tnaculai  (II  Petr.  ii). 

Sequitur  :  Abyssus  dicit :  Non  est  in  me.  Quid 
lioc  loco  abyssum,  nisi  corda  hominum  vocat,  quae 
per  lapsum  fluida,  et  per  duplicitatis  caligiuein  suiil 
lcncbrosa  ?  Qu(n  nimirum  abyssus,  non  esse  in  se 
hanc  Sapientiam,  proliletur ;  quia  iniqua  mens  dum 
esse  sapiens  cariialiter  appetit,  stultam  se  ad  spiri- 
talia  ostendit.  Nnm  quia,  teste  Paulo ,  sapientia 
hujus  mundi  stultitia  est  apud  Deum  (/  Cor.  iii) ; 
tanto  quisque  ainplius  intus  stultus  Ot,  quantoco- 
natur  eiterius  sapiens  videri.  Dum  etiam  quisqiie 
iiialitiam  tegit  in  corde,  ore  autero  blandimenla 
exhibet ;  dum  cogitationes  suas  duplicitate  obnii- 
bilat;  dum  puritatis  verba,  quasi  fatuitatem  devi- 
tat ;  dum  vias  simplicis  innocentiae  declinat,  quasi 
abyssus  habere  se  Dei  Patris  Sapientiam  recusat. 
Kt  quia  huic  mundo  mentes  deditae,  praesentis  vitaB 
curis,  et  sollicitudinibus  perlurbantur ;  et  idcirco 
ejusdem  sapientixtranquiliitate  perfrui  nequaquam 
possunt,  recte  subjungitur :  Et  mare  loquitur :  JSou 
est  mecum.  Quid  enim  inaris  nomine  signatur ,  nisi 
sxcularium  menlnim  amara  inquietudo ,  qux,  dum 
se  vicissim  inimicitiis  iinpetunt,  quasi  adversantes 
l>e  undse  colUdunt.  Reete  eteiiim  inarc  vita  saecuU* 
riiim  dicitur ;  quia,  duni  procellosis  actionum  nio- 
tibus  concitMtur,  ab  interna;  sapienti»  quiete  atque 
stabilitate  disjungitur.  Benc  ergo  de  eadein  Sapien- 
tia,  qiiae  Cbristus  est,  dicitur;  quia  abyssus  dicit: 

Q  None%t  in  me;et  mare  loquitur:  Kon  est  mecum. 
Ac  si  apertius  dicei-etur :  Perlurbalae  mentes  saecu- 
larium  eo  ipso  clamant ,  qiioniam  a  vcra  sapientia 
ioiige  divisae  sunt,  quo  quiela;  non  sunt.  Quia  vero 
hsec  Dei  Sapientia,  manens  cum  Patre  ante  saecula, 
incarnanda  erat  in  fiiie  sxculorum,  ut  ad  redimen- 
duin  genus  humanuui  ,  non  sanctos  angeios,  non 
justos  honiines  milteret ,  sed  in  manifeslatione 
visionis  per  scnielipsani  vcniret,  recte  subjun- 
gitur  : 

Nunquid  dabitur  aurum  obrizum  pro  ea  f  Qiiid 
namque  per  auruin  obrizum ,  nisi  saiicti  angeli  de* 
signantur?  Qui  recte  auruin  vocantur,  et  obrizuiu : 
anrum,  quia  fulgent  ciaritate  justitiae;  obriziim, 
quia  nullum  habueruiit  uiiquam  contagiuin  culpae. 

D  ilomines  verojusti  quandiu  in  bac  carne  corruplibili 
mortalilei*  vivuiit,  aurum  quidem  esse  possunt« 
obrizum  omniiio  non  possunt :  Corpus  enim  quod 
corrumpitur  aggravat  animamy  et  deprimit  terrena 
inhabitatio  sensum  multa  cogitantem  (Sap.  ix).  Nas 
quamvis  in  hac  vila  cx  inagiia  justitiae  claritate  res- 
plendeant ;  nequaqiiam  tamen  ad  purum  peccato- 
ruin  sordibus  carent.  Aurum  ergo  obrizum  recte 
aiigeli  nuncupantur ;  quia  in  ca  qua  sunt  condili 
iiinocentia  pcrduranles,  et  fulgentclaritate  justitia*, 
( t  nullis  maculantur  sordibus  culpae.  Sed  quia  pro 
liac  ajtcrna  Sapicntia,  quaCbristus  cst,  nullus  aii- 

^40)  Vbisupru. 


159 


S.  MA^^tlNI  LECIONENSiS 


1HI 


gelorum  ad  rcilimendtim  linnuiniim  gcnus  miltendiis  A  qiix  Clirislus  esl,  de  pracdiralione  piilclira  osl,  cl 


fuil;  ncquisspcm  suam  in  ipsis  ang.^lis,  qiios  in 
adjulorio  hominum  strpins  appnruisse  didiciiuus, 
poneret;  dictum  esl :  Non  dabilur  aurum  obrhum 
pro  ea.  Aicsi  aperte  diccrelur  :  Pcr  semelipsam  Doi 
Patris  Sapicnlia,  qnae  Cliristus  cst,  mauifeslabitur, 
iil  bumanum  genus  a  culpa  rcdimalur.  Nullus  rice 
e/U8  angelus  mittelur,  quia  per  Crealorem  necesse 
esl  ut  creatura  liberelur.  Unde  et  in  Evangelio  ipsc 
Dcusel  hoino  Jesus  Christus  dicit  :  Si  vos  Filiu$ 
liberaverit,  vere  liberi  eriiix  {Joan.  viii).  Adhuc 
etiain  deeadem  Del  Palrs  Sapicnlla,  quae  Chrisiiis 
esl,  congruc  subinfcrtur. 

Non  appendetur  atgentum  in  commutatione  ejus. 
Quia  ergo  argento  snppe  divina    eloquia  signnntur. 


pura  vcritateconspicua.  Nccaliud  se  p?r  fallaciam 
praiiendit  exlcrius.  ei  aliud  se  servat  iiilerius  ;  ne- 
que  in  suis  dictis  pulchra  videri  appelit  nitore 
scrmonis  ,  scd  intcgritate  verilatis.  In  maiida- 
tis  igilur  suis  Dci  sapientia  non  confcrtur  tiii- 
ctls  ludia;  coloribus  ,  quia  dum  fucala  eloquentio: 
ornamcnta  non  habet,  quasi  vcstis  siue  tinciura 
placct. 

Sequitur  :  Non  confertur  etiam  lapidi  ^ardonycho 
pretiosissimo,  tW  sapp/itra.  Sardonychua  quipp(^ter* 
rae  rubne  siinilitudinem  tenet;  sapphirus  vero 
aeream  spcciem  habet.  Possuntcrgo  in  sardonycho 
pcr  terram  rubram  homiues,  in  sapphiro  autem 
pcr  aeream  visionem  angcli  designari.   Nam  cuin 


possunt   argenti  vocabulo   ctiam   ejusdem  eloquii  ^  terrae  rubrse  speciem  lapis   sardoiiychus  haleat , 


scriptores  iiitclligi,  quorum  vila  inler  turbas  hoini- 
nnm  resp'enduit  luce  virtntnm.  Sed  quia  lex  pec- 
cata  indicaro  potuit,  non  auferre ;  non  quisquam 
velerum  Patruin,  non  legislalor  Moyses  humani 
generis  rcdcmp!or  exstitit.  Argeiituin  ergo  in  com- 
mutalionehujiis  Sapicnliai,  qiijc  Clnislus  esl,  non 
appendilur;  quia  quilibel  sancti  csse  pcr  Dci  pra- 
tiaui  potuerunt,  scd  in  comparatioue  uiiigcniti  Filii 
Dei,  pcr  qiiem  Deus  IJaler  oiiinia  ex  nihilo  creavit, 
et  nniversum  munduin  de  poteslate  diaboli  eripuit, 
ttullius  mcriti  fiiisse  pensantur.  Qui  nisi  hujus  Sa- 
pientiae,  qu»  Deus  est ,  serv<»s  se  cognoscerent, 
sancti  nullateniis  fuissenl.  Qnia  ergo   certum  erat, 


non  immcrilo  hominem  desiguat ;  quia  et  Adam, 
qiii  primus  est  condiliis,  Latino  scrmone  tcrra 
rubra  nomiuattir.  Qjiid  cst  ergo  quod  dicitur: 
Quia  hucc  sapicnlia  lapldi  sp.rdoiiycbo  vel  sapphiro 
noii  confortur,  nisi  quod  is  qui  est  Dei  virlus,  et  Dci 
Snpiculia  ,  mcdiator  scilicet  Dei  ct  hominum  homo 
Christus  Jesui  (I  Tim.  ii) ,  tanta  magni!udbie  cx- 
ccllal  omnia,  ut  ei  nec  in  lerra  primi  homines ,  pa- 
triarchaavidelicct  el  proplietae,  ncc  in  coelo  angeli 
comparentur?  Unde  et  per  Psalmislain  dicilur  : 
Quis  in  nubibu$  mquabiiur  DomiHO^  aut  quis  simitis 
eritDco  inier  fdiat  Dei  f  (F$al.  lixxviu.)  Possunt 
AMtem  per   sardonychum    lapideBi  patres  veicrii 


qnod  pcr  accessum  temporis ,  dcAcicntis   saeculi  q  tcstamenti  per  sapphirum  vero  pradicalores  ex- 


languores  excresccrent;  actum  est  ut  aeterna  Dei 
Sapientra  in  Cne  s;ccuIorum  per  semelipsam  veni- 
ret  ad  graudcm  hiinc  et  niiniae  infirmitatis  aegro- 
lum,  id  est  per  totum  mundum  jaceiis  languidum 
genus  huiiianuin ;  ut,  transmissis  prius  peccatori- 
bus  quasi  quibusdam  visitatoribus,  tanto  poslmo- 
dum  major  veniret  polentia  medici,  quanto  magis 
liiorbus  crevisset  acgroti.  Qiiia  ergo  nullus  vicc  ejus 
ad  salvau  los  nos  mittitur,  dicalur  rccte  :  Nec  ap- 
pendelur  argentum  in  commutalione  ejus.  Ac  si  aper- 
tius  diceiv  t  :  Quamvis  vila  justoruin  prxdicaiitium 
«•uantalibet  sanctitaiis  luce  polleal ;  advcutum  ta- 
nien  nobi&  supcriiae  Sapientiae  per  suam  Dra^senliani 
Don  commntat. 


primi  testamenti  novi.  llli  quippe,  icllicel  patres 
vcteris  tcstaroenti,  quamvismagnamjustitiae  viiani 
tenerent,  carnall  tamen  propagini  serviehantt  Qiiia 
igitur  constat,  qiiod  quaedam  terrena  agerent,  non 
iuimerilo  per  sardonychuin  lapldcni  qui,  ut  pnedi- 
ximus,  lcrrx  rubrae  tcnet  specicm,  dcsignantur. 
Per  sapphirum  vero,  qiil  8Rrei  est  coloris,  icfta- 
menli  novi  congrue  praedicalores  accipimus ,  qui 
carnalis  propnginis  desideria  postponentcs,  cccles- 
tia  sola  scctati  sunt.  De  quibus  Isaias  propheta  ait: 
Qui  sunt  isti  qui  ut  nubes  volant ,  et  quasi  cotumba 
ad  fenestras  iuas  ?  (/sa.  Lx.)  Ac  si  aperlc  dical  : 
Nos  per  lerram  gradimur,  qui  adhuc  conjugiis  im- 
plicainur,  ct  propaganclae  soboli  opera  carnis  im- 


Iterum  de  eadem  Dei  Patris  Sapientia  subjungit,  D  pcndimus;  isti  vero  in  terra  non  ambulant ,  sed  ut 


dicens  :  A*ofi  couferefur  tinctis  Indiw  coloribns. 
Quid  enim  per  liidiam,  quae  nigruin  populum  nu- 
trit,  nisi  hic  inundus  accipitur,  in  quo  vita  hoiui- 
num  per.  culpam  obscura  generatur?  Tincti  autcm 
colores  sunt  Indiic,  hiijus  mundi  sapientes;  qiii 
qiiamvisper  inridelitalcm,  et  plerumque  per  aclib- 
neni  focdi  sunt,  ante  humanos  oculos  superdvcl» 
honcstalis  colore  fuscantiir.  Scd  coaeterna  Dco  Pa- 
Iri  Sapientia,  qiiae  Christus  esl,  tinctis  Indiae  colo* 
ribus  non  confertur  ;  quia  quisqiiis  lianc  vcraciter 
inlelligit,  ab  his  hominibus,  quos  miindus  sapicutes 
coluit,  quam  louge  distat  agnoscit.  Ipsaqiic  cjus 
mandatorum  vcrba  ab  hujiis  mundi  sapientibus 
luultuni  diffcrunl.  Doctriiia  quippc  hujus  Sapicnlix, 


nubcs  volant ;  qui  dum  coelcstia  appetunt,  de  ter- 
rcnis  desideriis  nihil  tangunt.  Dicat  ergo  B.  Job  : 
Dei  Sapientia  sardonycho  vcl  sapphiro  lapide  non 
confertur.  Ac  si  aperle  iusinuet,  diccns:  Ei  qui 
homo  inter  homines  cernitur,  nec  in  antiquis  quis- 
quam,  ncc  in  novis  patribus  sequatur ;  quia  ex  Dei- 
tale  habet,  quod  in  humanitatc  quemquam  siinilem 
nonhabet.  (Jndeet  adhuc  subditur :  Non  adtequa- 
biinr  ei  aurumvel  vitrum.  Aiiri  nainquemetallu  n 
novimus  potiori  metallis  omnibus  clarilate  fulgere. 
Yitri  vcro  natura  est,  ut  cxtrinsecus  visum,  pura 
inlrinsccus  pcrspicuitate  perluceat.  In  alio  mclallo 
quidquid  intrinsecus  continclur,  absconditur ;  in 
\ilio  Ycro  quilibct  liquor  qualis  continetur  iiito» 


ICI 


SIRMONES.  —  SERM.  IV,  IN  NATALE  DOMIM. 


m 


ritis»  Ulisexleriustleiuoiistralur,  alquc,   ul  ita  di-  A  (Jiatori  Dci  ct  bominuin  aliqiieni  sanctorum  coir.pa- 
xerim.  omnis  liquor  in  vitreo  vascuio  claustis  pa-      rare  miniincpra^siJmpslt. 


lct.  Quid  ergo  aliud  ia  auro  vei  vilro  accipimus, 
uisi  illam  supemam  palriain ,  illam  beatorum  ci- 
viuro  societatem,  quorum  corda  sibi  invicem ,  et 
claritate  fulgcnt,  et  puritate  transluccnt?  Quam 
Joannes  in  Apocalypsi  conspexcrat ,  cum  dicebat : 
Ei  erat  structura  muri  ejuszex  lapide  jaspide  ;  ipsa 
tero  ciciths  aurum  mundum ,  simile  vitro  mundo 
(Apoc.  xxi).  Quia  enim  omnes  sancti  suninia  in  ea 
beatitudine  claritate  fulgebunt,  in  siructura  aurum 
dicitur.  El  qiioniam  ipsa  corum  claritas  vicissim 
sibi  in  allerius  cordibuspatet,  ct  cum  uiiiusciijus- 
que  vu!tus  aitcnditur»  simul  et  conscicntia  penetra- 
tur;'hoc  ipsum  aurum  vilro  inundo  simile  esse 


Uiide  cl  subdilur  :  A'ofi  commutabuntur  pro  f« 
vasa  auri  excelsu  et  eminentia,  Excelsum  quippe 
vas  auri  Elias  exstilit;  excelsum  vas  auri  Jere- 
niias;  excclsa  ntque  emincMia  auri  vasa  pricrcs 
palies  fuerunt.  Sed  bajc  Dci  Patris  sapientia,  qiise 
Ciiristus  est,  ut  a  perpotua  nos  daninatione  redi- 
iiieret,  et  a  carnali  conversatione  abscraherct,  ap- 
paruil  in  earne.  Et  qui  illain  veraciler  iion  agno- 
vit  iiiediatorem  Dei  ct  boininuin  boaiinem  Cbri« 
sluin  Jesuni  esse  unum  ex  propbclis  putavlt,  quein 
electorum  oculi  fide  tcnuerunt  Deum,  cuui  vidertnl 
bominem.  Undc  ab  eo  sanclis  discipiilis  dicitur  : 
Quem  dicunt  Iiumines  esse  Fiiium  hominii  ^  Cui  ciim 


memoratur.  Ibi  qiiippe  uniuscujnsijue  meiiiem  ab  ^  proliniis  respondcrent  :  alii  ^oamem  Daptistam^ 


altcriiis  oculis  merabrorum  corpuleniia  non  abscon- 
dit,  sed  patebit  animus  :  patebit  corporeis  oculis 
ipsa  etiam  corporis  harmonia.  Sicque  unusqiiisquc 
lunc  erit  conspicabilis  alteri ,  sicut  non  potcst 
nuuc  conspicabills  esse  sibi.  Nunc  autem  corda  no- 
slra  quandiu  in  bac  vita  sumus  ,  quia  ab  altero  in 
alteruro  videri  non  possunt ,  non  intra  vitrea,  sed 
intra  lutea  vasculaconcludunlur.llla  itaquecivitas, 
qu^  sua  vicissim  singulis  cocda  manifestat ,  ex 
auro  dicitur  simili  vitro  mtuidOy  ot  designetur  auro 
clara«  vitro  perspicua.  Sed  quamvis  in  ea  sancli 
orones  tauia  claritate  fulgcant,  tanta  perspicuitaie 
Iransiuceant,  ei  tamen  Sapientise,  de  cujas  imagiise 


alii  autem  Etiam^  atii  vero  Jeremiantf  aut  unum  ex 
propltetis ;  de  siio  inox  scnsu  requiruntur :  Vos  a«- 
tem  queni  me  esse  dicitis  ?  Cui  Petrus  tolius  Eccle- 
siae  voce  respondens,  ait :  Tu  es  Christus  Fitius  Dei 
vivi  (Matth.  xvi).  Qnia  igitur  juxta  Pauli  vocem, 
Cbristum  novimus  Dei  virtutem  et  Dei  Sapien- 
tiain ;  Petrus  pro  bac  Sapientia  vasa  auri  cxcelsa 
et  eniinentia  commutai*e  noluit,  qui  de  illn,  nou 
aliud  quam  erat,  intellexit.  Blagnum  quippe,  ul 
dictum  est,  vas  aiiri  Joannes,  ni:)gnuin  vas  auri 
Elias  vel  Jereinias  fuit;  sed  quisquis  eiimdcm  Do- 
ininiim  quemlibet  coriiin  csse  crcdidit,  vas  auri 
excclsum  et  emincns  pro  Sapicntia  commutavlt. 
babenl  onine  qaod  sunt»  aeqnari  non  possunt.  Bcfie  r«  Ecclcsia  vcro  pro  bac  Sapicntia  ,  qii.nc  Christiis 


ergo  in  laude  lA^us  elern«  Sapientiae,  quae  Chri 
6tu9  est,  dicil ;  Non  udteqmabitur  ei  aurum  vel  vi- 
trum.  AA  boc  enlDisancli  onines  ad  illa  gaudia 
perveniiiht,  ut  esse  Deo  similes  possint,  sicut  scri- 
ptum  est  :  Cum  apparueritf  similes  ei  erimus,  quo- 
miam  tidebimus  eum,  sicuti  est  (/  Joan,  iii).  Et  la- 
men  scriptum  est :  Domiue^  quis  similis  tibi  ?  (Mich, 
vii).Etiteruro  :  Quis  similis  erit Deo  inter  filios  Dei? 
{Psal.  Lxxzviii).  Uiide  ergo  similis,  et  unde  non  si- 
roilis;nisi  quia  huic  Sapienlia^  et  similes  erunt 
ad  imaginem,  et  tanien  iion  erunt  similes  ad  xqiia- 
litatem  ?  Aspiciendo  quippe  aeternitalem  Dei,  fit  cis 
ut  aelemi  sint ;  et  duin  visionis  ejus  donuin  pcrci- 
piunl,  e<  perceptione  beatitudinis  imitantur  quod 


est,  vasa  auri  excelsa  ct  emiucntia  iion  commutat; 
quia  Christuin  Dei  Filium  non  unum  essc  propbe* 
tarum,  sed  unum  propbclarum  Dominuni  credit 
Ipsam  quippe  Dei  Patris  ad  se  vcnissc  Sapientiam 
videns,  npluit  se  in  illis  aureis  vasis  figere,  sed  in 
eam  studuit  fide  ceriissima  pertransire.  Dicul  ita- 
^jiie  B.  Job  de  aetcrna  Dci  Pairis  S:)pientia,  qii» 
Cbristus  est :  Non  commutabuntur  pro  ea  vasa  auri 
exceisa  el  eminentia,  quia  clccti  quiqiic  sanctorum 
vilam  venerantur  e\  sublitr.ilate,  et  tanien  non  su- 
scipiunt  ad  errorein.  Quos  eniin  puros  bomines 
sciunt,  Deo  boniini,  id  est  Christo,  onmino  non 
conferunt. 

(Jnde  et  adbuc  subditur  :  JSon  commemorabuntur^ 


videnl,  Etsiiniles  ergo  siint,  quia  beati  sunt;  et  D  supradicta  scilicet  vasa  auri  excelsa  et  emincntia, 


lamen  Creatori  similes  non  sunt,  qiiia  creatura 
subl.  Etbabent  itaque  quamdam  Dei  siinilitudinein, 
quia  non  balent  finoin ;  et  lainen  incircumscripti 
Filii  Dei  aequalitatem  non  habent,  qiiia  liabent  cir- 
cuniscriptionein.  Dicatur  igitur  recteinlaude  bujus 
aeternae  Sapientia^ :  Non  ada^quabitur  ei  aurum  \!el 
rt/ncm;  quia  videlicct  quantalibct  sancti  claritate 
vel  pefspicuitate  fulgeant ;  aliudesse  (47)  bomines  et 
snpientes  in  Deo,  atqtie  aliud  esse  homincin  (scili- 
cel  Cbristum)  Sapientiam  Dei  Patris.  Quain  profe- 
cto  Sapienliam  B.  Job  veraciter  sgnovil,  qui  me- 


comparatione  ejus,  Oinncs  enim  supernse  patriae 
elccli,  sancti  quidein  et  jiisti  sunt;  sed  participa- 
lione  cjusdeni  Sapieiitiae,  qiiae  Cbristus  est,  non 
comparatione.  Quid  cnim  sunt  homines  Deo  com- 
parati?  Sapientia  autem  lumen  vocatur,  et  Sapien- 
tiae  servi,  lumen  vocari  solciit;  scd  Sapientia  esl 
lumen  illuminans;  servi  vero  Sapientiae  lumen  il- 
luminatum.  Unde  scriptuin  est  :  Erat  lux  vera  qua 
iiiuminat  omnem  hominem  venientem  in  hunc  n/uii- 
dum  (Joan,  i).  Istis  autein  recte  dicitur  :  Vos  estis 
lux  mundi   (Mntth,  v).  Justitia  quidem  Sapientia 


(47)  Aptius  D.  Creg. 
Dei. 


Aliud  est  homines  esse  sapientes  in  Deo,  atque  aliud  hominem  este  Sap.entiam 


ffi5 


S.  MAUTINI  LEGIOXENSIS 


104 


081 ;  justilia  ef  senri  hujus  Sapientiie,  qua  Cbrisliis  A  lanluraqiie  ei  sanclilalis  tribuerent,  quantuin  ile 


est,  niincupantur  :  sed  illa  justitia  est  jiisliflcans ; 
isli  sunt  jiislitia  justificata.  Dc  ip^a  quoque  Sa- 
pientia,  quas  Deus  est,  dicitur :  Vt  sH  ipse  justus 
etjustificans  {Rom.  iii) ;  isli  vero,  qui  hujus  Sa- 
pientia  servi  siinl,  dicuiit,  ut  nos  egiciamur  justitia 
Dei  in  ipso  (11  Cor.  v).  Aliler  ergo  venerandiiin 
est  luroen  illuminans,  aliter  lumen  illuminalum. 
AUter  justitia  justificans,  aliler  justitia  justificala. 
Sapientia  vcro  est  et  sapit,  nec  babet  aliud  esse, 
et  aliud  sapere;  servi  autem  Sapientise  esse  qiii- 
dein  sapientes  pnssunt,  nec  tamen  hoc  babent  esse 
i,uod  sapere :  nam  et  esse  p(»ssunt,  et  sapientcs 
iion  esse;  Sapientia  v^ro  Dei  Patris,  quae  Cbristus 
rst,  baliet  essentiam,  habet  vitam,  sed  boc  quod 
babet,  ipsa   esl.  Proinde  incommutabiliter  vivit, 
quia  non  ex  accidenti  dono,  sed  esseiitialiter  vivit. 
Sola  ergo  cum  Patre  et  Spiritu  sanclo  veraciter 
esl,  cujus  essentiae  comparatum  esse  noslrum,  non 
esse  est.  Huic  Sapientiae,  quae  Cbristus  est,  si  con- 
jungimur,  sumus,  viviinus,  et  sapiinus  (Act.  xvii). 
Hiiic  si  comparamur,  nec  sapimus,  nec  vivimus, 
iiec  omnino  sumus.  Hinc  est  quod  sancti  omnes 
quanto  in  Dei  visione  proficiunt,  tanto  magis  divi- 
nilatis  interna  conspiciupt,  tanto  subiilius  se  nihil 
esse  cognoscunt.  Ut  ergo  in  comparatioiie  illius 
siHiimae  essentiae  aliquid  simus,  cognoscamus  nos- 
uietipsos,  quod  pene  nibil  sumus.  Bene  itaque  dici- 
tur,  qiiod  Mon  commemorabuntur  comparatione  ejus^ 
scilicet  Sapientise,  xasa  auri  excelsa  et  eminentia; 
qnia,  quamvis  ex  parlicip»tione  ejusdem  Sapienti«T, 
quae  Christus  est,  aliquid  sunt ;  coinparatione  illius 
uiemoranda  non  sunt.  Quia  vero  haec  Sapientia  bii- 
uianis  cordibus  latenter  infunditur,  sicut  de  sancto 
qucque  SpiriUi  dictum  est :  Spiritus  ubi  vult  spirat : 
el  vocem  ejus  audis,  sed  non  scis  unde  veniat,  aut 
quo  vadat  (Joan.  in);  idcirco  apte  subjungitur  : 
Tra/iitur enim  Sapientia  de  occultis(Job  xxviii). 

De  occultis  quippe  Sapientia  trabitur,  quia  curo 
$it  invisibilis,  nonnisi  invisibiliter  invenilur.  Quae 
recte  quoque  trahi  dicitur;  quia,  sicut  flatum  tra- 
himus,  ut  corpus  vivat,  sic  ab  intiinis  Sapientiae 
Spiritus  ducitur,  ut  ad  vitam  anima  subsistat.  Unde 
ipsa  Sapientia  per  Psalmistam  ait  :  Os  menm  ape- 


sanctis  cxleris,  ejus  videlicet  famulis  agnovisseut. 
Quos  B.  Job  propbetiae  spiritu  afllatus  senientiae 
su«e  diflinitione  redargiiit,  diceiis  : 

Non  adwqnabiiur  ci  topazion  de  jEthiopia.  QiiiJ 
^iltbinpiam ,  iiisi  pnesentem  mundum  Hecipimiis 
qiiac  coloris  nigredine  designat  peccatorem  popu- 
lum  foeditale  meritorum  ?  Aliquando  vero  iElbiopisc 
nouiine  specialiter  gentilitas  designari  solet  infide- 
liiatis  prius  nigra  peccaiis.  Unde  David  propheta 
videns  quod  ad  Judaeam  rediinendam  venturus  cs- 
sct  Dominus,  sed  ante  geutilitas  crederet,  et  post- 
inodum  Judxa  sequeretur,  ait :  jEthiopia  pra^veniet 
manus  ejus  Deo  (Psal.  Lxvii) ;  id  est  priusquam  Ju- 
d%a  credat,  salvandam  se  oflert  omnipotenti  Deo 

B  pcccatis  nigra  gentilitas.  Topazion  veru  pretiosns 
lapis  est  :  et  quia  Gra*ca  lingua  Dav  omne  dicitur 
pro  eo  qiiod  omni  colore  resplendet,  topazion  qiiasi 
topatus  vocatur.  Dum  vero  in  Deum  conversa  gen- 
tilitas  credidit,  ex  ea  multi  ita  siint  dono  sancti 
Spiiitus  lociiplelati,  ut  quasi  inultis  coloribus,  sic 
multis  virtutibus  luceant.  Sed  ne  acceptis  quis- 
quam  virtutibus  extollatur,  a  B.  Job  recte  dicitur  : 
Non  ad(equabitur  ei  topazion  de  Aithiopia.  Ac  si 
apenius  f)><P^^iur :  Nullus  sanctorum  quiluslibet 
virtutibus  |(aiiis»  ex  ista  taoM  lilgredine  mundi 
collectus,  wipientiaB  Dei  Patris,  qiiae  Cbristus  est, 
aequari  polest»  de  quo  per  angelum  GalMielem  sem- 
per  Virgini  lfari«  Genitrici  illius  dictum  est :  Quod 
nascetur  ex  te  sanctumt  voeabitur  Filhn  Dei  (Luc. 

^  i).  Nos  quippa^etsi  sancti  per  Dei  gratiam  «ipcimur, 
non  tanien  sancU  nascimur;  quU  ipsa  naliliibe  cor- 
ruptibilis  conditione  constringimur,  «t  eiim  Pro- 
phela  unusquisquenostrum  dicat :  &ii;«|tmtn  titf- 
^tirlalt^iM  conceptus  sum^  et  in  piua^»  eoneepit  ma  ■ 
mater  mea  (Psul.  i).  llle  auteni  solus  veraciter  saii- 
ctus  natus  est,  qui  ut  ipsam  conditionem  naiur.e 
corruptibilis  vinceret,  ex  commistione  carnalis  co* 
pulae  conceptus  non  est. 

Iterum,  o  Judxi,  cbaritate  cogente,  ad  vos  re  • 
vertor  conloquendo,  scire  volens,  utriini,  jam  de- 
posita  incredulitatis  inortifera  perfidia,  Cbristum 
cum  Deo  Patre  et  Spiritu  sancto  unuro  naturaliter 
Deum  esse  credatis ;  an  adbuc  caecitate  paterai  er- 


mj  et  attraxi  spiritum  (Psat.  cxviii).  Quae  nimiriiiii  [)  roris  contenebrati  de  illius  D^o  Palri  coaeierna  di- 


Dei  Patris  Sapientia  bumana  carne  ciiin  anima  ra- 
tionabili  suscepta,  dum  ab  intimis  apparuisset,  in 
prompto  mundus  bic,  qui  auctoreni  suum  videre 
iion  potuit;  quein  visibilem  conspexit  bominem, 
eum  quoque  et  invisibilem  agnovit  Deum.  Conversa 
cst  ab  infideliiatis  suae  tenebris  superba  prius  sua 
avcr-sioiie  gentilitas;  osteiiFis  signis  atque  proiligiis 
crevit  fldes ;  propagata  autem  fide,  in  veneratione 
oninium  sancljc  Ecclcsiae  culmen  eniicuit  :  /cui , 
cuin  deesscnt  aperti  adversarii,  tentari  coepit  a 
sais.  Ex  qiia  re  acturo  est,  ut  iii  eadem  sancta  £c- 
«'lesia  nonnulli  prodirent,  qui  mcdiatorem  Dei  ct 
hominum  boniiiiem  Cbristum  Jesum  purum  bomi- 
uem  et  creatum  dicerent,  sed  ex  gratia  deificatuni; 


vinitate  dubitetis?  Si  illum  ciim  Deo  Patre  et  Spi- 
ritu  sancto  unum  verum  Deum  esse  negalis,  aeterna 
bcatitudine  et  felicitate  privati  estis.  Quia  igitur  in 
vestra  adbuc  malitia  perseverantes,  illum  non  Dei 
Patris  naturalem,  sed  adoptivum,  sicut  caeteros 
«anctos,  per  gratiam  esse  filium  dicitis;  etiam  a 
Deo  Patre  receditis.  Quia  secundiim  Joannis  evaii- 
gelistae  testimonium  :  Qui  FHium  negat^  nec  Patrem 
habet  (1  Joan.  ii).  In  boc  itaque,  quod  Cbristuni 
verum  Deiimesse  ncfanda  conspir.ttione  negatis;  a 
Deo,  qui  vere  est  iinus  in  essentia,  et  in  personis 
trinus,  vos  ipsos  alienos  facitis.  0  gens  prava  atqiic 
perversa!  Cur  non  intelligis,  qnia  Deum  Patrem 
inlionoras,  cum  ejus  naturalem  Filium,  ex  sua  vi- 


1G3  "    StUMONKS   —  SLUM.  — 

dfJicet  csseiitla,  antc  oinnia  s:ccula  gcnidiin,  Deiim 
fisencgas;  ct  non  Crcalorcin,  seil  crcatiiram,  iit 
caeteri  sancti  lioinincs  sunt,  aflirinas  ?  Qiiarc  noii 
coDsideratis,  o  inrdiccs  Judsei,  quia  magnam  Deo 
Palri  infertis  injuriain,  cum  Jesum  Christum,  quem 
ipse  sibi  aequalem  genuit  Filium,  non  verum  Deum, 
sed  hominem  crcdilis  esse  puruin?  Dicitis  etiam, 
quod  idem  Redemptor  liumani  gcneris  nomiiius 
noster  Jesus  Christus  non  fuerit  ex  Spiritu  sancto 
eonceptus,  sed  ex  semine  Joscph  procrealus.  Blas- 
phemiarum  vestrarum  fctor,  o  inrclices,  imo  inrc- 
licissimi  Judsci,  noii  solum  audicntiiim  aurcs  pol- 
liiity  sed  ctiam  ipsiim  aerem  coinmaculat.  JIa:c  ve- 
stra  nerandissima  vcrba  (alsitatc  ct  nicndacio  siint 
p!ena.  Hic  roendacissimus  sermo  a  sanclis  prophc- 
tis  disscntit,  ct  Deo  omnipolenti  injiiriam  facit. 
Ilaec  Tcstra  asscrtio  falsa,  a  sanctorum  Patriim  di- 
ctis  probalur  dissona,  ct  divinae  dispositioni  om- 
nino  contraria.  Ilanc  procul  dubio  vcstram  opposi- 
lioiiem,  qiiae  revcra  legi  et  prophelis  est  contraria, 
D.  iob  in  supradicta  sententia  destruit,  cum  ait : 
NoH  ada^quabilur  ei  topazion  de  j€thiopia.  Ac  si 
npcrtius  diccrct :  Nullus  homiiium  quamvis  virtu- 
tibus  sit  plenus,  taiiicn  quia  cx  yirili  scmine  est 
procrcatiis,  Jeiu  Christo,  qui  de  Splritu  sancto 
conccptus,  eif  ex  virgiuali  utero  stiiie jlcccato  natus, 
et  in  mundo  absque  cujpa  cohversatus  cst,  ad- 
^iiari  potcrit.  In  vestra  itaque  objectione  vos  men- 
titos  esse,  asserit,  cum  topazion  de  iOthiopia  Chri- 
stoadfequari  non  posse  dicit.  Oinfelices!  non  in- 
tellwttVh  ncque  attenditis,  quia  aliud  est  ex  carnali 
coneiiHfu  natos  hoqiines  gratiam  adoptionis  per- 
cipere|,  aBiuI  uniiin  Dominum  Jesum  Christum  sin- 
gulari^'  lier  divinitatis  potenllam  Dcum,  ex  ipso 
conceptn  praiiisse ;  nec  aequari  potest  gloria  Uiii- 
geniti  habila  per  naturam,  accepta  gloria  aliorum 
per  gratiam?  Mediatur  quippe  Dei  et  hominum  homo 
Cbristus  Jesus,  non  sicut  vos,  o  infclices  Jud;ci, 
mentiinini,  allcr  in  humanitale,  et  alter  in  Deitate 
est ;  nec  sicut  purus  bomo  conceptus  atqueedi- 
tus,  post  per  meritum,  ut  Deus  esset,  accepit;  sed, 
nuntiante  angelo  et  advcniente  Spirilu  sancto,  mox 
Verbum  in  utero,  mox  intra  uterum  Yerbum  caro 
factum  est;  et  manente  incommutabili  essentia, 
quae  ei  est  cum  Patre  ei  sancto  Spiritu  coaeterna, 
assumpsit  humanam  naturam  intra  virginea  viscera. 
Ad  hoc  iterum,  o  insipientes  et  maligni  Judaei, 
supradicta  B.  Job  verba  breviier  rcplicare  volumus 
iit,  relicta  incredulitatis  perhdia,  de  Chrisli  divini- 
tatc  vos  cerlos  reddamus.  Si  vero  adhuc  obstinata 
niente  in  vestra  malitia  perseverare  volueritis,  vos 
per  omnia  in  vestra  disputatione  mciititos  esse  pro- 
liemus.  Ait  ergo  iste  vir  sanctus  in  supradicta  sua 
aentenlis  de  cosiema  Deo  Patri,  quae  Christus  est, 
S;ipientia  :  Non  dabitur  aurum  obrizum  pro  ea.  Per 
aurum  obrizum,  ut  dictum  est,  angcli  designantur, 
Dicatur  itaque  apertins  :  Per  scmetipsam  Sapientia 
Dei  Patris,  quse  Cbristus  cst,  manifcstabilur,  nt 
humanum  genus  ab  originali  culpa  rcdimatur.  Nul- 


lY,  IN  NATAI.E  DOMINI.  |.}C 

A  lus  vice  ejus  de  ccielo  angclus  mittetur,  quia  ptT 
Crcatorcm  neccsse  cst  ut  crcatura  lii)eretur.  A|»erte 
ergo  ostenditur,  o  ininiici  justitiae  Judxi,  quia  cum 
bumanum  genus  non  per  creaturam,  quae  est  aii- 
gelus,  sed  per  Christum,  qui  est  Creator,  liberatur, 
Chrislus  non  cst  crcatura,  scd  Creator. 

Ul  etiain  B.  Job  antiquos  Patrcs  divini  eIo«|uii 
tractatorcs,  Moyscn  scilicct,  Josue,  David,  Salo- 
monem,  et  caeteros  Testamcnti  veteris  doctores,  in- 
fcriorcs  Christo  csse  ostcnderet,  adjunxit,  dicens  : 
Non  appendelur  argenlum  in  commutatione  ejus, 
Pcr  argcntiim  enim,  ut  dictum  cst,  doctorcs  veteris 
lcgis  inielligiintur.  Quia  ergo  lcx  peccata  indic^re 
potuit,  non  curarc,  nullus  ex  priscae  legis  doctori- 
bus  humani  gencris  redcmptor  exstitit.  IIoc  loco 
advei  tite,  o  Judaei,  quia  Christus  Jesus  non  est,  ut 
vos  dicitis,  bomo  purus ;  sed  verus  homo  est  et 
vcriis  Dcus,  qui  d«  potestate  tenebrarum  redimere 
pctult  huinanum  genus.  Satis  itaque  aperle  B.  Job 
oppx)s!t:on(;m  vcstram  falsam  essc  ostendit,  dum 
Kedcmptori  omnium  Jesu  Christo  nullus  hominumy 
quanivis  sant  tus,  a-quari  posse  dicit.  Ut  etiam  sa- 
picntiam  philosophorum  hujus  mundi  huic  Sapicii- 
tiae  Dei  Putris,  quae  Christus  est,  longe  subcs  e 
monstraret,  intii!it,  dicens :  Nec  conferetur  tinctis 
hidiie  coloribus,  Pcr  Indiam,  ut  supra  dictum  rst, 
quae  nigruui  pdpulum  mittit,  hic  mundus  acclpitur, 
in  quo  vita  honiinum  per  culpam  obscuram  genc- 
ratur.  Sapicntes  vero  hiijus  saeculi,  id  est  pagani 

Q  philosophi,  quasi  colores  tincti  fuerunt;  quia,  quam- 
vis  huncstaiis  colorc  vestiti  (oris  viderentur,  pcr 
infideiitalcm  tamen  et  pravam  actionem  nigri  ct 
obscuri  erant.  Sapientia  enim  hujus  mundi  inimica 
est  Deo  (Jac,  iv) ;  sed  Sapientia  Dci  Patris,  qu;c 
Christus  cst,  coloribus  tinct.s  non  confertur;  quia 
qui  vcraciter  haiic  aeternam  sapientiam  cognoscit, 
ab  hujus  mundi  philosophis  quantum  distat,  agiio- 
scit.  Omni  ergo  aiiibiguitate  reinota  agnoscitc,  o 
Juda*i,  quod  v.  ra  Sapientia,  qiiae  Christus  cst,  su- 
per  omncs  homines  est;  qiiia  videlicct  nullus 
hoino,  qiiamvis  sanctus,  quamvis  sapiens  sil,  a^ 
quari  ci  miiiime  potest. 

Itcrum  B.  Job  prudenter  inleliigens,  quod  xterna 
Sapientia,  quacChristusest,  omncs  sanctos  in  tena, 

D  et  coelestcs  in  coelo  virtutes  sanctitate  et  potestato 
superat,  subjungit ,  dicens  :  Non  conleretur  tapidi 
sardonycho  pretiosissimOt  vel  sapphiro,  Ac  si  apertius 
dicerct:  Ilaec  SapientiaDeiPatrislapidi  sardonycho 
vel  sapphiro  non  confc:  tur ;  quia  is  qiii  Dci  cst 
virtus  et  Dei  sapientia ,  mediator  sciiicet  Dei  et 
hominum  homo  Christus  Jesus,  (i  lini.ii),  tania 
magnitudine  exccllit  omnia ,  ut  ei  neque  in  terra 
sancti  hoiiiincs,  patriarchai  vidclicei  ct  prophctae, 
neqiie  in  coclo  angeli  coinparentur.  Conslat  itaque, 
0  infcliccs  Juda^i ,  quia  haec  Dei  Patris  Sapicntia  , 
qiiae  Christiis  cst ,  non  est  crcata ,  ut  vos  blasphe- 
mandodicitis,  sed  creatrix ;  cui  ne€  terresiris  crea- 
tura  scqiiari  potcst,  ncc  etiam  coclestis.  Ut  etiaiH 
hoc  saDCtus  vir  in  illa  qiioqiie  supcrna  civitate 


ICT  S.  MARTIM 

liierufialeni  niiniim  possc  perrcnirc  ad  xqiialilatein 
Unigenili  Dei  et  Virginis  dcnionstraret ,  addidit: 
Nott  adcequabilur  ei  aurum,  vel  vitrum.  Ac  si  aper- 
Itiis  diccret :  Quaiuvis  in  illa  sumnia  ac  coclcsli 
civilate  sancti  oiiincs  lanta  clarilalo  fulgcant,  tanta 
perspicuiiatc  Iransluceanl ;  illi  tamen  Sapienlise  id 
'  est  Ghrislo,  dc  cujus  imagine  habent  oinne  qiiod 
sunt,  aequari  miuime  possunt.  Advertile  igilur,  o 
inimici  veritatis  Judxi^  quia  Christus  *  iii  quo  om- 
nes  thcsauri  sapienlise  et  scientiae  Dei  Patris  sunt 
(Coloss.  II),  cui  nullus  sanctorum  polentia  et  ma* 
guitudine  aequari  potesl ,  non  lemporalis,  ul  vos 
dicilis,  sed  a^ternus  cst.  Ipse  eiiiin,  quod  oir.nino 
negarenon  poleslis,  necdehetis,coa;iernaDeoPairi 
est  Sapicnlia  ,  pcr  quein  facla  suiit  omnia.  Qiiam 
profecto  sapientiam  B.  Job,  ut  vir  priis  et  niyslicis 
sermonihus  plenus  ,  subtililor  agnovit  qui  eldem 
Jesu  Gbrislo  aliquem  sanctorum  comparaie  iiequa- 
quam  prdesumpsit.  De  quo  etiam  suhjungit,  diceus: 
Nott  commutabuntur  pro  ea  vasa  auri  exceUa  ei  emi- 
nenlia,  Quasi  diccret :  Sancta  Ecclesia  pro  hac 
Saptentia  ,  quae  Christus  est,  vasa  auri  excelsa  et 
eminenlia  non  commutat,  quia  Christum  Dei  yir- 
ginisque  Filium,  non  unum  ex  prophetis,  sed  Do- 
niinum  esse  prophetaruin  indubitanter  afrirmat. 
Electi  quiqui'.,  ut  dictum  esl ,  sanctorum  Patrum 
▼itam  veneranlur  ex  siiblimilale  virlutum ;  et  lamen 
non  tain  ad  errorem  suscipiunt.  Quare?Quia  vide- 
licet  quos  homines  puros  sciunt,  quamvis  virtutibus 
emineant,  Dco  tamen  homini,  id  est  Christo  Dei  et 
Virginis  Filioomninonon  conferunt.  Hoc  locoalten« 
dite ,  o  Judaei,  qiiia  hsec  Dei  Palris  Sapicntia,  quae 
CbristusestyCui  doctores  veterts  Testamenti  aequari 
nequaqaam  possunt ,  non  cst  temporalis ,  ut  vos 
mentimini ,  sed  aeterna ;  nec  hurnana,  sed  divina, 
pcr  quam  ex  nihilo  facta  sunt  omnia. 

Nec  etiam  ex  illis,  qui  ex  gcntiliiate  ad  sanclae 
Yriniiatis  fidcm  in  nitvo  tesianieiito  conversi  suht, 
eidcin  DeiPatris  Sapien(i«,qua:Christusest,acqu3rt 
aliquis  posset,  vir  sanctus  suhjungit,  dicens :  Pion 
adieiiuabitur  ei  topaziou  de  jEthiopia,  Ac  si  apertius 
diceret :  Niillus  sanctortim  quibuslibet  virlutibus 
plenus  ex  ista  nigredine  gentiliiatis  coUectus  Sa- 
pieniiaeDei  Palris,  quaeChristusest,  aeqnari  polest. 
Ac  si  patenier  insinuat,  dicens :  Hi,  qui  ex  pcccati 
nigredine ,  id  est  ex  gentilitate  ad  conversionern 
veniuni  ,  ae(|uari  Deo  homini ,  id  est  Chrtsto  non 
possunl ;  quamvis  muliis  colorum  virtulibas  res- 
plendcre  videantur.  De  quibus  apie  subditur,  nec 
tinciurcB  mundissimw  componentur,  Tinctune  enim 
niundissimae  vocanturhi,  qui  veraciter  sunihumi- 
les  ci  veraciier  sancii,  qui  sciunl  quidem,  quia  ex 
seiiie:ip8ls  viriutum  speciem  non  habeni,  sed  hanc 
cx  dono  grati-je  supervenientis  tenent.  Tincti  enim 
noii  csseni,  ut  aii  B.  Gregorius ,  si  sanciiiatem 
naiuraliter  habuissent.  Sed  mundissimae  linctune 
suut,  quia  bumilitcr  custodiuni   superveniehtem 


LE(;ii»KMSlS  *        iba 

A  in  se  virlutum  grat-'ni ,  qu.im  accepenmt.  Hinc 
est  enim  qiiod  sponsi  vocc  de  saiicta  Ecclesla  dici- 
tur :  Qu(e  est  ista,  qum  ascendit  deatbala  7  (Cant, 
viii.)  Qi'ia  cnim  snncta  Ecclesla  coelestem  vitam 
naitiraliler  non  habct,  sed,  siipervenierite  Spiritli 
saiiclo,  pulchritudine  spiritualium  donorum  conipo- 
nilur;  non  aiba,  sed  dealbala  memoratur. 
El  notandum,  quod  superius  cum  dixissel :  Non 

.  eonferetur  tinctis  Indite  coioribus^  eosdem  colores 
non  intuiit  mundos;  hoc  vero  in  loco  ,  ut  trncto- 
ram  veraciumvirtutum  ab  illa  philosophorum  fuca- 
lione  dislingueret,  tincturas  addidit  niundissinias. 
Tincturxenim  mundissimse  recle  nominanturhiyq^ii 
prius  per  pravaopcra  foedi  fiierant,  supenenientc ia- 
mcnSpiritu  sancio,niloregraiiae  vestiiintur,utlonge 

B  aliiid  appareani  et»se  quam  erant.  Unde  ctiain  bap- 
iisina  ,  id  esi  tinctio,  dicitur  ipsa  nostra  in  aqua 
cescensio.  Tingimur  quippe ,  quia  qui  prius  inde- 
cori  eramus  deformitate  vitiortim,  accepta  fide 
reddiinur  pulcbri  gratia  ei  ornamento  virtutum. 
Quamvis  crgo  tinclurae  inundissimae  filii  Eccleslae 
cx  gentilitate  venientes  opponantur,  scilicei  spiri- 
talis  gratiae  repleantur,  el  sacro  bapiismaie  a  pec- 
catis  purgentur;  lamcn  quia  omnino  haec  a  seme- 
iipsis  non  habeni,  aeternae  Dei  Pairis  Sapieniise» 
quae  Christus  esi,  coaequari  non  possunt. 

Audistis,  0  Jiidaei,docente  B.Job,  quia  nec  in  coelo 
aliquis  angelorum,  nec  antelegem  aliquispatriarcha- 
rum,  nec  sub  lege  quisquani  propbeiarimi  vel  docio- 
rumnecinimotesiamento,quamvis  saiictus,quam- 
vis  viriutibus  plenas,  coaeiernae  Deo  Patri  Sapieniiae» 
qif«  Cbrisius  esi,  aliqiiis  purificari  poiuit.  Meniiios 
vos  iiaque  in  vesira  oppositione  esse,  legis  et  pro* 
phetarum  verissimis  iestimouiis  satis  evidenter 
icomprobamus,  quidiciiis  Cbristum  non  vemmDei 
FiliiMn,  sed  sicut  aliam  quemlibei  sanctorom  per 
gratiam  fuisse  adopiatum,  et  a  Deo  viriuiibus  dita^ 
lum.  Patcnter  da;ur  intelligi,  o  inimici  veriiaiis 
Juda^i,  quia  si  Chrtstus,  ut  vos  dicitis,  homo  purus 
esset,  nec  in  lerra  sanclos  homincs,  nec  in  coelo 
aiigelicas  polcstates,  ut  ait  B.  Job ,  propi'ia  virtuie 
cxccllcrei.  Sed  qiiia  iion  homo  purus,  sed  verus  Dei 
Fiiius  est ;  idcirco  nec  homo  In  ierra,  quamvis 
sanctus  sit ,  ncc  in  coulo  angchis  ci  aequari  potesi. 

D  E&t  ergo  Dominus  nosler  Jesus  Christus  non  adop- 
tivus,  sed  naiuraliter  unus  et  verus  Dcus  cum  Patre 
et  Spiritu  sancto,  per  quem  Deus  Paler  oinnia  crea- 
vit  ex  niiiilo.  Hoc  idcni  logis  testimonia  asseruni ; 
boc  ipsuni  prophetarum  vaticinia  lestaiiiur ;  hoc 
sanctarum  Scripturarum  veritas  dcclarat  ;  boc 
sancti  vcteris  ci  iiovi  Testamenti  doctorcsafnrmant; 
boc  sancta  Ecclcsia  pracdicat.  Christus  esi  iiaque 
Dei  Patris  SapibUlia,  pcr  quem  facta  sunt  cninia. 
(48)  Rlonco  vos,  o  Judaei,  tit  de  bac  Sapientia, 
qux  Christiis  csi,  quid  eiiam  B.  Jpb  dicai,  in  coni- 
iniine  atidiamus.  Ait  cniin  subquadamrequisiiiones 
Vnde  ergo  sapieniia  veniett  et  quis  cst  locus  intcUi* 


(ii)  AU.  ms.  incipit  bic  aliuro  sermonero ;  scd  congruentior  est  ordo  nostri. 


1(»  SERMONES.  -     SERM. 

gentiegf  Ab$condita  est  ab  oculis  omnium  viventium, 
Pensanduin  magnopere  est  quod  a  sanclo  viro  re- 
quirttur,  undc  sapientia  vcniet.  Ab  co  et  venit,  ut 
1^1  B.  Gregorius,  a  quo  orta  est.  Sed  quia  ab  invi- 
iiilMli  et  coselerno  Patre  nascitur,  ejus  via  occulta 
M.  Unde  et  per  prophetam  dicitur  :  Generationem 
Wius  qni»  enarrabit  1  \Ua,  liii.)  Locus  vcrointeUi- 
gentiae  ejus  est  humana  mens,  quam  baec  Dei  Sa- 
pieotia  dum  repleverit,  sanclam  facit.  Quia  ergo 
et  inTisibilis  est  de  quo  prodiit,  et  incertum  nobis 
est  in  cujus  mente  inicilecta  requiescit,  recte  nunc 
dicitar :  Vndeergo  sapientia  veniet,  vel  quis  est  locus 
intttligentiwf  Sed  hoc  valde  miwim  esl,  quod  pro- 
tinus  subinfertur:  Abstondila  e$t  ab  oculis  omnium 
viventium,  Sapientia  quippe,  qu%  Christus  est,  si 
oculis  omnium  viventium  occulta  esset,  hanc  pro- 
cul  dubio  sanctorum  nemo  vidisset.  Sed  ecce  huic 
senlentiae  Joannem  audio  concordantem,  qui  ait : 
Ihnm  nemo  vidit  unquam  (/  Joan,  iv).  Rursumque 
cuin  testamenti  veleris  Patres  intueor,  multos  ho- 
rum,  teste  ipsa  sacra  lectionis  historia,  Deum  vi- 
disse  cognosco.  Vidit  quippe  Jacob  Dominum,  qui 
all:  VidiDominum  faciead  faciem,  et  salva  facta 
est  anima  mea  (Gen,  xixii).  Yidit  Moyses  Dominum, 
de  quo  scriptum  est  :  Loquebatur  Dominus  ad 
Moysen  facie  ad  faciem,  sicut  loqui  solet  homo  ad 
amicum  suum  (£xo</.xixiii).  Vidit  etiam  Job  Domh 
num,  quidicit:  Auditu  auris  audivi  te;  nuncautem 
oeutus  meus  videt  te  (Job  xLii).  Vidit  Isaias  Doni- 
num,  qiii  ait :  Anno  quo  mortuus  est  rex  Oztas, 
fridi  Daminum  sedentem  super  soUum  excelsnm  et 
elevalnm  (Isai.  vi).  Vidit  Micbaeas  Dominum ,  qui 
dicit  :  Vidi  Dominum  sedentem  super  solium  «utim, 
et  omnem  exercitum  cizli  assistentem  ei  a  dextris  et 
itsinis:ri$  (III  Reg.  xxii). 

Qnid  est  ergo  quod  tot  testamenti  veteris  Patres 
Peum  se  vidisse  testati  sunt ;  et  umen  de  hac  Sa- 
pientia,  quae  Deus  est,  scilicet  Ghhstus,  dicitur : 
Abseondita  est  ab  oculis  omnium  viventium;  etJoaii- 
nes  dicit :  Deum  nemo  vidil  unquam,  nisi  hoc,  quod 
patenter  datur  intelligi;  quia,  quandiu  hicmorta^ 
liler  vivilur ,  videri  per  quasdam  imagines  Deus 
poiesl,  sed  per  ipsam  natur»  suac  speciem  noK 
potest :  ut  anima  gralia  sancti  Spiritus  afUata  per 
liguras  quasdam  Deum  videat,  sed  ad  ipsam  vim 
essenlisejus  non  pertingat?  Hinc  est  enim  quod 
Jacob,  qui  Deum  se  vidisse  testatur,  hunc  nonnisi 
in  angelo  vidit.  liincest  quod  Moyses,  qui  cum  Deo 
facie  ad  faciero  loquitur,  sicut  loqui  solet  homo 
cnm  amico  suo,  ei  in  ipsa  sux  locutionis  verba 
dicil :  Si  inveni  gratiam  in  conspectu  tuo,  ostende 
mihi  teipsum  manifeste,  ut  videamte  (Exod,  xxxiii). 
Cerle  enim,  si  Deus  non  erat  cum  quo  loquebatur, 
oslende  mihi  Deum  dicerel,  et  non  ostende  temet- 
ipsum.  Si  autem  Deus  erat  cum  quo  facie  ad  fa- 

(49)  Mss.  miniis  recte,  affectu, 

(50)  D.  Gregur.,  spiritualiler, 

(50*)  Gregorius  Magnus  perquam  recte  sese  mi- 
fil  ad  ea,  quae  iib.  v    Moral,^  cap.  3.  super  baec 

Patbol.  CCVIII. 


IV,  IN  NATALE  DOMIM.  470 

A  ciem  loquebatur ,  cur  se  petebal  videre,  quem 
videbai?  Sed  ex  hac^jus  petitione  colligitur ,  quia 
eum  sitiebat  per  incircumscriptae  naturae  suae  clari- 
tatem  cernere,  quem  jam  cceperat  per  quasdam 
imagines  videre ;  ut  sic .  superna  essentia  mentis 
oculis  adesset,  quatenus  ei  ad  aelernitatis  visionem 
nulla  imago  creata  temporaliter  interessel. 

Viderunt  ergo  Patres  testamenti  veteris  Domi- 
num ;  et  tamen  juxta  Joannis  vocem :  Deum  nemo 
vidit  unquam ;  et  juxU  B.  Job  senlentiam  :  Sapien- 
tia^  quae  Deus  est,  abscondita  est  ab  oculis  omnium 
viventium ;  quia  in  bac  mortali  carne  consistenti- 
bus,  ct  videri  potuit  in  veteri  testamento  per  qu^s* 
dam  circumscriptas  imagincs,  et  in  novo  per  as- 
sumptam  humanitatem  :  et  videri  non   potuit  per 

B  incircumscriptum  lumcn  a:ternilatis.  Sin  vero  a 
quibusdam  potesl  in  hac  ad4iuc  corruptibili  carne 
vivcntibus,  et  tamen  inaeslimabili  virtule  crescen- 
tibus  quodam  contemplationis  acuroine  xterna  Dei 
claritas  videri,  hoc  quoque  sententia  B.  Job  non 
abhorrel,  quae  ail  :  Abseondita  est  ab  oculis  om^ 
flium  viventium;  quoniam  quisquis  Sapientiain, 
qux  Deus  est,  videt,  huic  vitae  funditus  moritur, 
ne  jam  ejus  amore  teneatur.  Nullus  quippe  eam  vi« 
det,  qui  adhuc  carnaliter  vivit ;  quia  nemo  potesl 
amplecti  Deum  simul  el  saeculum.  Qui  enim  Deum 
yidel,  eo  ipso  morilur,  quo  vel  intentioue  cordis 
vel  (49)  effeclu  operis  ab  hujus  vitae  deleclationi- 
bus  tota  roente  scparatur.  Unde  et  ad  eumdem 
quoqiie  Bloysen  dicitur :  iVoit  enim  videbit  me  homo 

^*  et  vivet  (ibid,),  Ac  si  aperte  diceretur  :  Nulius  un- 
quam  Deum  (50)  specialiter  videt,  el  roundo  car» 
naliter  vivit.  Unde  Paulus  quoque  apostolus,  qui 
adhuc  Dei  invisibilia,  sicul  ipse  testatur,  ex  parte 
cognoverat ;  jam  huic  mundo  loturo  se  mortuum 
esse  perhibebal,  dicens :  Mihi  mundus  crncifixui 
est  et  ego  mundo  (Galat,  vi).  Slcutenim  jam  ionge 
(50*)  superius  diximus  non  suffecii,  ut  diceret: 
Mundo  erucifixus  «Mitt,  nisi  eliam  praemitleret, 
mihi  mundus  crucifixus  esf,  ut  non  solum  se  mundo 
mortuum,  sed  etiam  mundum  sibi  moriuuro  esso 
lestaretur  ;  quatenus  nec  ipse  mnnduni,  nec  ipsum 
jam  mundus  appeteret.  Si  euim  duo  fortasse  in 
unu  loco  sint,  quorum  unus  vivus^  alCer   vero  sil 

p  roortuus,  etsi  morluus  viventero  non  vidjeti  vivus 
tamen  mortuum  videt.  Praedicaior  autem  Dei  ul 
ostenderel,quia  per  abjectionem  qua  sehumiiiando 
dejecerat,  talis  jam  faclus  esset,  ul  tiec  ipse  mun"» 
dum,  nec  ipsumniundusconspicerel,  nonsolnm  ail 
se  mundo  crucifixum,  ul  ipse  mundi  gloriam  cum 
appeteret,  tanquam  mortuus  non  videret ;  sed  etiam 
routtduro  sibi  asseruit  crucifixuro,  in  quo  tanta  se 
huroilitate  dejecerat,  ul  ei  ipse  roundus  tanquam 
ad  eum  essel  mortuus,  paululum  numilem  alque 
despeclum  jam  videre  nequaquam  posset. 

Pauli  verba  dixeral :  verum  cum  Martinus  noster 
nullibi  anlea  ea  explicaveril,  non  adeo  recte  ita 
presse  sententiam  beatissiini  pontificis  huc  iran- 
scripsil. 


f7J  S.  MARTINl 

Sciendum  vero  est  quod  fuere  Donnulli,  qui 
Deum  dicerent  eliam  in  illa  regione  beatiludinis,  in 
claritate  quidem  sua  conspici,  sed  in  nalura  mi- 
ntme  videri.  Quos  nimirum  minor  inquisitionis 
subtilitas  refellit.  Nequeenim  illi  simplici  et  in- 
commutabili  essentiae  aliud  est  claritas,  et  aliud 
uatura ;  sed  ipsa  ei  natura  sua  claritas,  et  ipsa 
claritas  natura  est.  Quia  enim  suis  dilectoribus 
baec  Dei  Patris  Sapientia,  quae  Christus  est,  sese  in 
fuiuro  ostenderet,  in  se  pollicelur,  dicens:  Qui 
diligit  -  me,  diligetur  a  Patre  meo :  et  ego  diligam 
€tim,  et  manifestabo  ei  meipsum  (Joan,  xiv).  Ac  si 
patenter  dicat :  Qui  in  vestra  me  natura  nunc  cer- 
nitis,  restat  ut  me  in  mea  in  fulura  vita  videatis. 
Hinc  rursus  ait  :  Beati  mundo  corde,  quoniam  ipsi 
Deum  videbunt  (Matth,  v).  Hinc  etiam  Paulus  ait : 
Kunc  videmus  per  speculum  et  in  (Bnigmate ;  tunc 
autem  facie  ad  faciem,  Nunc  cognosco  ex  parte; 
tunc  cognoscam  sicut  et  eognitus  sum  (I  Cor.  xiii). 
Sed  quia  de  Deo  per  primum  Ecclesi»  prxdicato- 
rem  dicilur :  In  quem  desiderant  angeli  prospicere 
(I  Petr,  i);  sunt  nonnulii,  qui  nequaquam  Deum 
viderc  vel  angelos  suspicanlur,  et  tamen  dictum 
per  Veritatis  sententiam  scimus  :  Angeli  eorum  in 
cmUs  semper  vident  fadem  Patris  mei^  qui  in  ccetis 
esi  (Matth^  xviii).  Nunquid  ergo  aliud  veritas,  aliud 
pra^dicator  insonat  veritatis?Sed  si  sententia  utra- 
que  conleratur,  quia  sibi  nequaquam  discordet,  co- 
gnoscitur.  Deum  quippe  f  ngeli  et  vident  et  videre 
desideranl;  intuentur  et  intueri  sitiunt.  Si  enim, 
ut  ait  B.  Gregorius,  angeli  videre  desiderant,  ut 
effeeiu  sui  desiderii  minime  perfruantur,  deside- 
rium' sinefructa  anxietatem  habet;  et  anxietas 
poenam.  B.  vero  angeli  ab  omni  pcena  anxietatis 
longe  sunt,  quia  nunquam  simul  poena  et  beatitudo 
sibi  conveniunt.  Rursum  cum  dicimus,  eos  Dei 
visione  satiari,  quia  Psalmista  ait  :  Satiabor,  dum 
manifestabitur  gloria  tua  (Psal,  xvi),  consideran- 
dumnobisest,  quoniam  satietatem  solet  fastidium 
subsequi.  Ut  ergo  recte  sibi  utraque  conveniant, 
dicat  Veritas,  quia  semper  vident ;  dicat  praedicator 
egregius,  scilicet  Petnis  apostolus,  quia  semper 
▼idere  desiderant.  Ne  enim  sit  in  desiderio  anxie- 
tas,  desiderantes  satiantur ;  ne  autem  sit  in  satie< 
Ute  fastidium,  satiati  desiderant.  Desiderant  igitur 
sine  labore,  quia  desiderium  satietas  comitatur  ;  et 
aaliantur  sine  fastidio,  quia  ipsa  satietas  ex  desi- 
derio  semper  accenditur.  Sic  quoque  nos  erimus, 
quando  ad  ipsum  fontem  vitae  venerimus.  Erit  nobis 
delectabiliter  impressa  sitis  simul  atque  satietas. 
Sed  longe  erit  a  siti  necessitas,  longea  satielatefas- 
tidium,  quia  et  sitientes  satiabimur,  et  satiati  sitie- 
mus.  Videbimus  igitur  Deum,  ipseque  erit  pne- 
mium  laboris  nostri,  ut  post  mortalitatis  hujus 
lenebras,  accessa  ejus  luce  gaudeamus.  Sed  cum 
ejus  lucem  dicimus  accessam,  obsistit  animo,  quod 
Paulus  dicit :  Qui  tucem  habitat  inaccessibilem : 
guem  vidit  nutlus  hominum^  sed  nec  videre  potest 
(/  7tm.  vi).  Ecce  rursum  audio  quod  Psalmista  ail : 


LCGlONeNSiS  i7i 

A  Accedite  ad  Deum,  et  Hluminamini  (Psat,  xxxiii). 
Quomodo  ergo  accedendo  illuminamur,  si  ipsam 
lucem  qua  illuminari  possumus,  nou  videmus?  Si 
vero  accedendo  ad  eum,  ipsam  qua  iUuminamur, 
lucem  videmus ;  quomodo  inaccessibilem  esse  per- 
hibetur  ?  Qua  in  re  pensandum,  quod  inaccessibi- 
lem  dixit,  sed  homini  huuiana  sapienti.  Sacra 
quippe  Scriptura  omnes  carnaiium  sectatores  hu- 
manitatis  nomine  notare  solet.  Unde  idem  Aposto- 
lus  quibusdam  discordanlibus  dicit :  Cum  enim  sit 
inter  vos  zelus  et  contentio,  nonne  carnales  estis^  et 
secundum  hominem  ambulatis?  (I  Cor.  iii.)  Quibus 
paulo  post  subjecit :  Nonne  homines  estis  7  (Ibid.)  Et 
unde  alias  lestimonium  protulit,  ^tiodoctt/iK  non  vtcfii, 
nec  auris  audivit,  nec  in  cor  hominis  ascenditp  qua? 

B  prasparavit  Deus  diligentibus  se  (I  Cor.  ii).  Etcum  hoc 
absconditum  bominibus  dixisset,  moxsubdidit :  No- 
bis  autem  revelavit  Deus  per  Spirilum  suum  [ibid.). 
Ipsum  videlicet  se  ab  bominibus  vocatione  discer- 
nens,  qui  raptus  supra  hominem  divina  jam  sapio- 
bat.  Ita  etiam  hoc  loco  cum  lumen  Dei  inaccessi- 
bile  perhiberet,  ut  ostenderet  quibus,  subdidit  : 
Quem  vidit  nullus  h^minum^  sed  nec  videre  potest 
(I  Tim,  vi). 

More  suo  homines  vocans,  omnes  scilicet  hu- 
mana  sapientes,  quia  qui  divina  sapiunt,  supra  ho- 
mines  sunt.  Videbimus  igitur  Deum,  ut  ait  B.  Gre- 
gorius,  si  per  coelestem  conversationem  supra  ho- 
mines  esse  mereamur.  Nec  tamen  ita  videbimus 
eum,  sicat  videt  ipse  seipsuro.  Longe  quippe  dis- 
pariliter  Creator  se  videt,  quam  videt  creatura  ip- 
sum  Creatorem.  Nam  quantum  ad  imroensllatem 
Dei,  quidam  nobis  modus  figitur  contemplationis  ; 
quia  eo  ipso  pondere  circumscribimur,  quo  crea- 
tura  sumus.  Sic  profecto  non  ita  conspicimus 
Deum,  sicut  ipseconspicit  se ;  sicut  non  ita  requie- 
scimus  in  Deo,  sicut  ipse  requiescit  in  se.  Nam  visio 
nostravel  requies  erit  utcunque  similis  visioni,  vel 
requiei  illius,  sed  aequalis  non  erit.  Ne  enim  lucea- 
mus  nobis,  contemplationis  penna  nos  sublevabit, 
atque  a  nobis  ad  illum  erigemur  intuendum  ;  rap- 
tique  intentione  cordis  et  dulcedine  contempla* 
lionis,  aliquomodo  a  nobis  in  aeterna  beatitudine 
ibimus  in  ipsum.  Etiam  hocipsum  ire  noslrum  nii- 

0  nusest  requiescere,  ettamen  sic  in  Deum  ire,  pcr  • 
fecte  est  requiescere.  Et  perfecta  ergo  requies  est, 
quia  Deus  cernitur ;  et  tamen  nostra  requies  non 
est  aequanda  requiei  illius,  quia  Dei  requies  non  a 
se  in  alium  transit  ut  quiescat.  Est  itaque  requies, 
ut  ita  dicam,  similis  atque  dissimilis ;  quia  quod 
Dei  requies  est,  hoc  nostra  requies  imitatur ;  nam- 
que  ut  beatl  atque  aeterni  simus,  aeiernuni  imita- 
mur,  aeternum  scilicet  Deum,  qui  vera  aeternitas 
est ;  et  magna  nobis  est  aeternius  imitatio  aeterni- 
tatis.  Nec  exsortes  surous  ejus  quem  imitari  pos- 
sumus ;  quia  et  videntes  participamus,  et  parli- 
cipantes  imitamur.  Quae  nimirum  visio  nunc  flde  in- 
choatur,  sed  tunc  in  specle  perficielur ,  quaudo 
coaeteriuuo   Deo  Patri  Sapientiam,  qiiae  Ghristus 


173  SERMONES.  —  SERM.  IV,  IN  NiTALE  DOMLNI.  174 

est,  qaam  modo  per  ora  praedicantium,  quasi  per  A  Dominum  laudavir,  et  contra  altare  cantores  star» 


decurrentia  flumina  potamus,  in  ipso  suo  fonte, 
hoc  est  in  Patre,  de  quo  semper  nascitur,  potave- 
rinus.  Unde  in  Kbro  primo  Senlentiarum  ait  B. 
Isidorus  noster  patrenus,  Filii  Dei  perfecia  nati- 
Tilas  nec  coepit  csse,  nec  desiit.  Semper  itaque 
Filias  de  Deo  Patre  nascitur,  et  tamen  nativitas 
ejus  aeterna  est  atque  perfecta.  Qu»  Dei  Patris 
Sapientia  per  Salomonem  sic  loquilur  :  Ante  om" 
nes  colles  generabal  me  Deus  (Prov.  viii). 

Interea  vos  pro  salute  vestra  moneo,  o  Judsei, 
iit  B.  Job  verba  quae  nunc  usque  exposila  sunt  vo- 
bis,  non  negligenter  oblivioni  tradatis,  sed  solerter 
inefnorix  commendetis,  quatenus  illius  verbis  fidera 
attribnenles,  Christum,  qui  secundum  ipsius  testi- 
monium  naturalis  Dei  Patris  Sapientia  ehU  omni 
dubietaie  postposita  verum  Deum  esse  credatis. 
Ipse  quippe  B.  Job  supra  testatur,  quamvis  gentilis, 
quod  nec  in  terra  homo,  nec  in  corIo  angelus  Chri* 
sto,  qui  veraciter  Dei  Patris  Sapientia  est  et  virtus, 
«quari  potest .  Desine  itaque,  o  gens  prava  atque 
perversa,  Cbrislum  purum  hominem  vel  crealuram 
dicere,  quem  tot  legis  et  prophetarum  tcstimoniis 


fecit,  dulcesque  modulos  in  eorum  sonos  gratu- 
lanter  eihibuil  :  in  celebrationibus  decus  magnum 
dedit,  tempora  usque  ad  consummalionem  vitae 
ornavit ;  et  ut  nomen  sanctum  Domini  laudarcnt,  ac 
sanctitatem  illius  posteri  amplificareot,  consliluit. 
IIujus  itaque  Prophet^e  tantae  sanctilatis  et  aucto- 
ritalis  verba  libenter  audite,  ut,  omni  infidelitate 
remota  et  Christi  fide  suscepta ,  ad  filiorum  Eccle- 
siae  consortium  possitis  pertingere.  Quanto  majora 
ab  omnipotenti  Deo  per  hujus  sancti  Prophelae  et 
regis  beneficia  percepistis,  lanto  devotius  illius  ve- 
rissima  tcslimonia  quae  d«  coaeterna  Dei  Palris  Sa- 
pientia,quae  Christus  est,  protulit,  recipere  debetis. 
Ipsum  igitur  patienter  audite,  ut  ejus  testimonio 
compuncli ,  Christum  certissime  credatis  verum 
Deum  esse.  Dic,  sancte  David ,  dic  Deo  Patri  ea 
^uae,  Spiritu  sancto  revelante,  de  ejus  coaeterna 
Sapientia,  quae  Christusest,didicisti.  Quammagnifi' 
cata  suntf  inquit,  opeta  ftki,  Domine,  omnia  in  sapieu' 
tia  fecisti ;  impleta  est  tirra  possessione  tua  (Pso/.ciii). 
Ac  bi  apertius  diceret :  0  Deus  Pater  omnipotens, 
ecce  omnia  in  Sapientia  tua,  id  est  in  Christo,  fe- 


didicisti,  cum  Deo  Patre  et  Spirrtu  sanclo  unum^    cisli ;  et  quia  multa  sunt,  impleta  est  terra  posses- 


el  verum  Deum  esse.  Procul  dubio  si  creaiura  es- 
sei,  nec  in  terra  sanctos  homines,  nec  in  ccelo  an- 
gelicas  dignitates  eicelleret.  Quia  vero  non  est 
creatura,  ut  vos  blasphemando  dicitis,  sed  verus 
Creator  omnium ,  idcirco  propria  virtute  et   pole- 


sione  tua,  scilicet  creatura  tua.  Per  Sapientiam 
eniui  suam,  id  est  per  Christum,  ut  dictum  est, 
Deus  Pater  creavit  quidquid  est  in  coelo,  iu  terra 
et  in  mari.  Sed  quod  hic  dicitur,  melius  de  nova 
crealura  myslice  accipitur,  quam  exuit  a  veleri 


sute  non  solum  sanclos  homines,  verum  etiam  coe-  q  homine  Christus,  quia  implevit  orbem  terrae,  id  est 


iestium  ordinum  superat  principatus  et  potestates. 
Evidenter  itaque  vos,  o  infclices  Jud^ei,  in  vestra 
assertione  B.  Job  convincit,  qui  Jesu  Christo  Dei, 
et  Yirginis  filio  nullam  creaturam  aequari  posse 
dicit.  Perpendite  igitur,  o  inimici  veritatis  Judaei, 
quia,  ttt  saepe  dictum  est,  si  creatura  fuisset,  om- 
nes  raiiunales  crealuras,  coelestes  videlicet  et 
terrestres,  propria  virtute  non  superasset.  De  quo 
B.  Joannem  Baptistam  novimus  dixisse :  Qui  de 
calo  venit  super  omnes  est  (Joan,  iii).  Quid  ergo 
restat,  nisi  ut,  errore  infidelitalis  depulso,  ipsum 
Dei  et  Virginis  Filium  divinam  Sapientiam  esse 
credatis,  per  quam  Deus  Pater  omnia  creavit  ex 
nihilo? 


Ecclesiam  :  granum  enim  frumenti  cadens  in  ter- 
ram  multum  fructum  attulit  (Joan,  xn).  Antea  enim 
'ipse  Dei  et  Virginis  Filius  singulariter  erat  donec 
transiret.  Unde  ipse  ait  in  Psalmode  seipso  :  Sin- 
gulariler  sum  ego,  donee  tranteam  (Psal.  cxl).  Sed 
quando  ipse  per  passionem  de  hoc  mundo  transivilt 
drachmam  perditam  invenit,  et  ovem  errabundam 
ad  gregem  reduxit.  Omnia  igitur  haec  Deus  Pater 
in  Sapienlia  sua,  id  est  in  Christo  fecit;  scilicet 
terram  possessione  sua  replevit,  id  est  sanctam  Ec- 
clesiam  fldelibus  populis  dilatavit.  Firmiter  igitur 
crediie,  o  Judaei,  quia  Christus  est  vera  Dei  Patris 
Sapientia,  per  quam  facta  suntomnia.  Crediteilluni 
de  Virgine  matre  naturalem  cariiis  habere  substan- 


Sed  ut  credatis  certius  et  teneatis  firmius,  quod  I>  tiam,  et  de  Deo  Patre  naturalem  habere  divinita- 


per  ipsam  Sapientiam,  quaeChristus  est,  DeusPater 
omnia  creavit  ex  nihilo,  moneo  vos  ut  solcrtcr  au- 
diatis  quid  gloriosissimus  prophetarum  David  eidem 
Deo  Patri  dicat  in  Psalmo  :  Quam  magnificata  sunt 
cpera  tua,  Domine^  omnia  in  Sapientia  fecisti  (Psal, 
ciii).  Omni  quippe  dubietale  postposita,  o  insipien- 
les  f  t  maligni  Judaei,  hujus  S.  Prophetae  verbis  fi- 
dem  accommodare  debetis.  Ipse  utique,  jubente 
Domino,  oleo  unctus  cum  leonibus  quasi  cum  agnis 
lusil,  et  in  ursis  similiter  fecit.  Gigantem  etiam 
occidit,  ei  opprobrium  ab  Israel  absiulit  (/  Reg, 
xvii);  insuper  et  gentis  vestrae  cornu,  o  Judaei,  pro 
^rilms  ex^ltavit.  Inimicos  vestros  undique  contri- 
'vity  et  adversarlos  exslirpavit.  De  omni  corde  suo 


tem.  Credite  illum  indubitanter  verum  bominem 
esse,  et  verum  Deum,  cui  Deus  Pater  omne  dedit 
judicium  (Joan,  v).  lllum  cum  Deo  Patre  et  Splritu 
sancto  unum  et  verum  Deum  adorate,  eumque  ter- 
ribilem  Judicem  sine  intermissione  venturum  for- 
midate. 

Audite,  0  insipientes  et  maligni  Judaei,  quae  dlco, 
audite  quae  loquor,  auscultate  quae  moneo.  Si  euni 
in  pnTsehti  vita  fideliter  credendo,  non  babueritis 
propitium,  nequaquam  illum  in  futurosaeculoeva- 
dere  poteritis  iratum.  Si  illum  verum  Deum  esse 
nolueritis  confiteri  coram  hominibus,  absque  dubio 
In  ejns  adveutu  peribttis  cum  infidelibus.  Pro  cerio 
scitatls  quia,  si  in  vestra  volueritis  infldelitate  ^r- 


173 


8.  MARTINC  LEGlONEiNSlS 


176 


manere,  nullateniis  illius  judicialem  senteutiam  po-  A  ad  haec  dicitis,  o  Insipienles  Judxi?  quid  ad  hsec 


teritis  evadere.  Attendite  vobis,  o  miseri  et  niise> 
randi  Judaei,  ne  per  veslram  infidelitalem  aeternam 
incurralis  damnationem.  Sufficienter  itaque  jamos- 
tensum  est  vobis  sacrse  legis  tcslimoniis  et  prophe- 
tarum  verissimis  auctorilatibus,  Christum  nonesse 
creaturam,  sed  Creatorem ;  nec  purum  hominem, 
sed  verum  Deum  ct  verum  hominem  cum  Deo  Patre 
omnia  rcgentcm,  omnia  continentem,  et  omnia  cir- 
cumplectenlem.  Convictos  itaque  vos  esse  in  vestris 
meudacissimisoppositionibus  cognoscite  et  de  Chri- 
8ti  divinitalc,  qua  Deo  Palri  xqualis  est,  ulterius 
dubitare  nolite.  * 

§  VII.  —  Ex  Isaice  testimonio  /udceos  conviclos  red- 
didil  ad  Filii  Dei  Incarnaiionem^  et  ad  Christi  in 


respondetis?  Procul  dubio  victi  estis  dum  Chrisium 
non  assumpsisse  humanum  corpus  dicitis,  et  intor 
homines  conversatum  essc  negatis.  Ipse  per  pro- 
phelam  se  aperte  dicit  popuio  suo  adesse ;  et  vos 
illum  dicilis  humanam  carnem  non  assumpsisse, 
nec  in  ea  horainibus  apparuisse.  Potenter  iiaque 
vosin  veslra  assertionc  Conviucit,  dum  aperte  :  Ecce 
adsum^  dicit.  Sed  vos,  o  infeliccs,  imo,  o  inlelicis- 
simi  Judaei,  qui  cstis,  qui  ori  Domini  contradicitis  ? 
Ipse  ab  initio  mundi  per  prophelarum  orac  ula»  sc 
de  incorrupla  virguie  nasciturum  et  humanum  g^ 
nus  redeniplurum  praedixii,  et  ad  cruditionem  Ec- 
ciesiae  suae,  sicut  praedixerat,  seip^um  in  eadcm 
carne,  quam  de  Yirgine  sine  peccalo  assumpseiat, 


nostra  corruptibili  natura  eorumdem  conversatio-  B  hominibus  manifcslavit.  Pro  certo  itaque  sciatis,o 


nem,  necessitate  tamen  nulla  cogente :  introducitur 
Davidis  testimonium^  et  ut  non  solum  duorum  vel 
trium,  sed  et  muttorum  testium  Christianorum  fides 
roborelur,  adducitur  Isaias  non  tantum  semel  sed 
et  pturies^  et  si  eum  plures  videre  oculis  cordis^  alii 
vero  corporis.  Ad  idem  Baruch  assertio,  ut  eum  cre- 
dant  humanam  camem  assumpsisu,  et  cum  homi- 
nibus  conversatum, 

Interea  vellem  scire  utrum,  jam  deposita  infide- 
litate,  Christum  cum  Deo  Patre  et  Spiritu  sanclo* 
unum  et  verum  Deum  esse  credatis ,  an  adhuc  in 
Tcslra  malitia  perdurantes  de  illo  in  aliquo  dubi- 
tatis  ?  Uaec  est  responsio  gimul  et  oppositio  veslra. 
Dicitis  enim  quod  incredihile  videtur  vobis  coaeter- 
num  Deo  Pairi  Filium  humanam  naturam  susce- 


infelices  Judxi,  quia,  si  in  praBsenli  vila  ab  hrx 
stultitia  blasphemiae  et  incrudelilalis  non  recessc- 
ritis,  absque  dubio  in  aeternum  peribitis. 

Aperle  itaque  cognosciti^,  o  miseri,  nec  omnino 
negare  poteslis,  quia,  dum  Dei  Filius  se  adesse  dicit» 
praesentiam  sui,  non  solum  divinam  sed  etiam  hu- 
manam,  quam  de  Yirgine  sine  peccato  assumpsit. 
hominibus  cxhihuit.  Dt  etiam  catholica  lides  ex 
omni  parte  roboretur,  et  ve&tra  mendax  asscrtio 
penltus  convincatur,  quid  adhuc  de  illo  Isaias  pro- 
pheta  subjungat,  in  commune  audiamus  :  Quam 
pulchri  super  montes  pedes  annuntiantis  et  proidi- 
cantis  salutem,  dicentis  Sion  :  Regnabit  Deus  tuus 
pissc,  ct  per  intervalla  temporum  et  momenta  aela-  C  (ibid.).  Ac  si  apertius  dicerel :  Quam  pulchri,  id  esl 


tum  ut  hominem  crevisse*  et  inter  homines  con- 
versatum  essc.  Ad  haec  nos  econtra  vobis  responde- 
mus  quia,  si  ilium  adhuc  de  Yirgine  matre  pi^o 
rcdemptione  humani  generis  verum,  naturalem, 
atque  perfectum  assumpsisse  hominem  non  credi- 
tis ;  si  ipsum  Dei  Patris  Yerhum  came  vestitum 
interhomines  conversari  vobis  incredibile  videtur; 
si  homincm  coastemo  Deo  Palri  Filio  conjungi  non 
posse  dicitis ;  si  Christum  verum  Deum  et  veruni 
hominem  fuisse  negatis,  audite  legis  teslimonia , 
audite  prophetarum  praeconia,  audite  vaticinantium 
dicta,  audite  Spiritus  sancti  oracula.  Quid  igitiir 
ipse  Dei  Filius,  qui  de  Yirgine  matre  erat  nascitu- 
rus,  et  suam  hominibus  corporalem  praesenliam 


quam  mundi  sunt  a  peccati  pulvere  pedes  Chrisli ; 
super  monteSf  id  est  super  apostolos  el  super  omncs 
sanctos  virtutibus  eminentes ;  Christi,  dico,  anNtira* 
tiantis  et  pradicantis  fideli  populo,  scilicet  Chri- 
stiano,  aeternam  cumDeoetcum  angelis  elwspacem, 
his  qui  prope  et  his  qui  longe.  Hic  est  ergo  pax 
nostra,  ut  ait  Apostolus,  qui  fecit  utraque  unum 
{Ephes,  n),  scilicet  Christus.  Sequitur,  annuntiantis 
bonum^  id  est  gratiam  sancti  Spiritus,  ct  sanctum 
Evangelium;  pradicantis  salutem^  redemptionem 
videlicet  animanim  et  aeternam  beatitudinem ;  di- 
centist  o  Ston,  id  cst  sancta  Ecclesia,  regnabit,  de- 
viclo  diabolo,  Deustuus;  etnon  regnabil  peccaium, 
sed  morietur.  Satis  aperlc  testimonio  Isai»  prophetaj 


o&tensurus,  per  Isaiam  prophetam  dicat,  audiamus :  ^  ostensum  est  vohis,  o  Judaei,  quia  Deus  ct  homo 

Propter  hoc  sciet  populus  meus  nomen  meum  in  die 

t//a,^uia  ego  ipsequi  loquebar,ecce  adsum  (Isai,  lii). 

Ac  si  apertlus  Dei  Filius  diceret  :  Quia  vos,  o  Ju- 

daei,  male  vivendo  praecepta  mea  transgressi  estis, 

et  pactum  meum  violaslis;  idcirco  nomen  meuui 

per  vos  blasphematur  in  gcntibus  ct  in  synagogis 

vestris ;  propter  hoc  ergo  quod  me  ad  iracundiam 

provocastis,  sciet  populus  meus  nomcn  meum  in 

die  illa,  scilicet  in  die  Incarnationis,  iu  die  nova: 

gratiae,  in  die  novi  tesiamenli,  sciet  fidelis  populus 

roeus  Christianus  nomen  meum,  id  cst  Chi  istuin, 

ut  a  me  Cliristo  Christiani  vocenlur.  Et  quid  aliud 

sciet?  hoc  vitlclicet,  quia  cgo  ipse,  qui  olim  loque- 

har  per  prophctas,  ccce  adsum  pcr  meipsum.  Quid 


Jesus  Christus  conversatus  est  cum  hominibus  (Do' 
ruch  iii),  ^iii  tamen  peccatum  non  fecil^  nec  m- 
ventus  est  dolus  in  ore  ejus  (I  Petr.  n).  Yns  supor 
hac  re  quasi  adhuc  dubitando,  nos  interrogatis  di- 
ceiites  :  Quare  illc,  queni  ante  omnia  sa^cula  Deus 
Pater  ex  se  ipso  sibi  xqualem,  ut  dicitis,  Filium 
genuil,  de  sinu  ejusdem  Patris  sui  descendere  et  ex 
incorrupta  Yirginc,  ut  asseritis,  humanum  corpus 
assumere,  ct  ut  homo  inter  homines  convcrsnri 
voluit?  Quae  illi  necessitas  incumbebat,  ut  servili 
forma  se  inducret?  Ad  hxc  nos  resrpondcnlcs  dici- 
mus,  quia  in  Dcum  nulla  nccessilas  cadit,  qui  sola 
volunlatc  omnia  qusecunquc  vult,  lacit  (Psal.  cxii:)- 
Yoluntas  quippc  illius  omnipotcntia  cst.  Sola  crgo 


177 


SERMONES.  —  SERM.  iV,  IN  NATALE  DOMINI. 


I7S 


gratuita  bonitate  sua  de  Dei  Patris  sinu  descendit,  a  ^^  P^r  praedicationem  apostolicam  praedicari  ubiqut 


ei  ei  intemerata  Yirgine  sine  Yirili  coinmistione , 
ac  sine  peccato  liumanum  corpus  cum  mortalilate 
\eraciter  accepit,quo  bMroanum  genuscompetenter 
misericorditerque  per  crucem  redemit,  eique  sufll- 
cienter  per  se  ct  per  apostolos  suos  praedicavit,  el 
rectissimam  \iam,  hoc  est  seipsum,  qua  ccelum 
conscenderet,  ostendit.  Natus  itaque  Dei  Filius*  de 
femina,  et  conversatus  est  inter  homincs  (Baruch 
111),  non  necessitatc,  sed  misericorditer  pro  saluie 
humana.  Sed  si  adbuc  dubitalis,  o  Judxi ,  de  iilius 
iiicamatione,  David  rcx  et  propheta,  ex  cujus  se- 
mine  ipse  Cbristus  secundum  carnem  processit, 
accedat;  et  qualiter  in  bunc  mundum  inlroierit, 
testiroonium  dicat.  Ipse  enim  congralulans  et  ni- 


in  oeuliSy  videlicet  cordium,  omnium  gentium ;  et  H* 
derunt  oculis  cordis  omnet  fines  terra^  id  est  omnes 
mundi  cardines  Salutare  Dei  itoflff,  scilicet  Dei  et 
Virginis  Filium. 

Notandum  quia  quidam  yidenint  Gbristum  in  ad- 
ventu  ejus  oculis  corporis,  quidam  vero  oculis  cor- 
dis.  Sancti  apostoli  el  evangelist»  et  caeteri,  qui  in 
ejus  prscsentia  fuerunt,  oculis  eum  corporis  vide- 
runi ;  nos  vero,  qui  post  illius  ascensionem  de  gen- 
tilium  stirpe  descendimus,  bracbiis  .eum  verae  fidei 
et  dilectionis  amplectimur,  atque  oculis  spiritali- 
bus  cum  DeoPatre  et  Spiritu  sancto  unuin  et  verum 
Deum  indesinenter  contemplamur.  Unde  Dominus 
apostolo  Tbomae,  jam  remota  dubitaiione,  credenliy 


mium  exsultans,  et  de  fuluro  quaside  jam  prxter-  B  ail  in  Evangelio:  Quiavidisti  nte,  et  credidisti ;  beati 


ito  loquens,  eidem  Dei  et  Yirginis  Filio  sic  ait  in 
Psalmo :  Viderunt  in(fret$ut  tuos,  Deut,  ingrettut 
Dei  mei :  regit  mei,qui  ettin  tancto(Ptal.  lxvii).  Ac 
61  apertius  diceret :  Viderunt  ingrettut  tuot,  Deut^ 
quibus  scilicet  de  Dei  Patris  sinu  venisti  in  uierum 
sanciissimae  Yirginis.  Hsec  procul  dubio  gratia  la- 
tebat  in  veteri  tcstamento ;  modo  vero  patet  in 
novo,  cum  Dei  etVirginis  Filius  annuntiatur  in  geii-  < 
ilbus.  Dic,  sancte  David,  testis  fidelis  et  verax, 
cujusDei  ingressus  viderunt  bomines  in  bunc  mun- 
duni?  Ingrettut,  inquit,  Dei  mei^  creatione,  scilicet 
Yerbi,  perquod  Deus  Pateromnia  creavlt  ex  nibilo, 
regit  met,  gubernatione,  per  quem  reges  regnant ; 
^t  Deus  ett  in  tancto^  id  est  in  bumano  corpore 
sine  vlrili  semine  ex  Yirgine  sumpto.  Aperte  ergo 
David  propbeta  boc  supradiclo  versiculo  tcstatur 
Dei  Filium  de  ccelis  in  buuc  mundum  venisse,  et 
bttmanum  corpus  assumpsisse,  atque  ab  bpminibus 
visum  fuisse.  Yideri  enim  in  sua  divina  essentia 
omnino  non  posset,  nisi  humanuni  corpus  babuis- 
set.  Qoia  igitur  tantae  auctoritalis  Propheta:,  o  Ju- 
d:ei,  minime  potestis  contradicere,  necesse  est  ut 
victos  vos  esse  cognoscatis  in  vestra  assertione. 
Scd  si  adbuc  supradicta  teslimonia  ad  expellendaiii 
de  cordibus  vestris  dubietatem,  scilicct  quod  Del 
Filius  carnem  suscepit,  et  inler  bomines  conver- 
satus  sit  (Baruch  iii),  vobis  non  suflicere  dicitis , 
Isaiam  proplielam  in  mediumintroducamus,  ut  non 


qui  me  non  viderunt,  et  erediderunt  (Joan,  xx).  Sed 
si  adbuc  supradictse  sententi»,  o  Judsei,  mortifera 
obstinatione  impediente,  fidem  non  accommodatis, 
quam  perspicue  Isaias  propbela  etiam  in  consequen- 
tibus  Dei  Filium  pro  redemptione  mundi  ex  virgi- 
nali  utero  sine  peccato  camem  assumpsisse,  et  in 
ea  passionem  et  mortem  subiisse,  a  mortuis  resur- 
rexisse,  ccelum  ascendisse,  et  in  dextera  ejusdem 
Patris  sui  consedisse  ostendat,  audiatis.  Sequitur : 
Ecce  intelUget  tervut  meut^  exattabitur  et  elevabilur^ 
et  tublimiterit  valde.  Ne  ergo  dubiletis  quis  dixeril 
superius :  Ego  qui  loquebar,  ecceadtum ;  et  quod  idem 
ipse  sit  brachium  Domini,  ideo  apertius  ista  de  illo 
subjecit.  Quasi  Deus  Pater  de  eodem  Jesu  Cbristo 
Filio  suo,  quem  pro  salutebumana  incarnari  dispo- 
suit,  et  inter  homines  conversari  voluit  (Baruek 
iii),  palenter  dicerct :  Ecce  tervut  meut  secundum 
bumanitatem  usque  ad  mortem  mibi  obediens,  in 
quo  vcre  est  vcrbum  meum  et  sapientia  mea,  intel- 
ligct  in  omnibus  voluntatem  nieam,  et  exaltabitur 
per  praedicationem  apostolorum  usque  ad  ccelos  ; 
et  elevabitur^  quia  Verbum  caro  factum  ett  (Joan,  i), 
super  omnes  coelos ;  et  tublimit  erit  valde^  ad  dexte- 
ram  meam.  Sequitur  :  Sfcii(  obttupuerunt  tuper  eum 
muUi^  tic  ingloriotut  erit  inter  virot  aspectut  ejut,  ei 
forma  ejut  inter  filiot  hominum,  Ac  si  aperliusdice- 
ret :  Sicut  obttupuerunt  tuper  eum  muUi  admirantes 
roiracula  ejus  ante  passionem,  sic  ingloriosut  erii 


soluni  duorum  vel  trium,  sed  etiam    mullorum  te-  p  inter  virot  atpectut  ejut,  scilicet  in  passione,  quia 


stium  Cbristianorum  fides  roboretur,  vosque  per 
omnia  victos  esse  ostendamos.  Dic,  Isaias,  de  Chri- 
sto  qualiter  inter  bomines  carne  indutus  apparuit, 
ul  Judaei  contribules  tui,  qui  ejusdem  Filii  Dei  et 
Yirginis  incarnationem  negant,  tuo  verissimo  te- 
stinionio  convicti  atque  compuncti,  pestifera  suae  in- 
credulitatis  obstinatione  postposita,  ipsum  cum  Deo- 
Patre  et  Spiritu  sancto  unum  et  verum  Dcum  esse 
credaut,  fideliterque  adorent. 

Paratit,  inquit,/)omtntt«6racMtim  tanctum  tuum 
in  oculit  omnium  gentium  :  et  viderunt  omnet  finet 
terrm  Salutare  Dei  (Isai,  lii).  Ac  si  apertius  dice- 
ret :  ParavitDominus^  scilicel  Deus  Patcr,  frracAttcin 
soii^iiiiii  tiwm,  id  est  incamari  feeit  Fiilum  suum , 


consputus,  flageilatus  et  crucifixus  pro  huinani 
generis  salute  spontanea  voluntate  sua  fuit;  et 
forma  ejus,  id  est  specics,  inter  filios  hominum  sine 
bonore.  Revcra,  sicut  ait  Psalmista  :  Speciosus  erat 
forma  prm  fUiit  hominum  (Ptal,  xuv) ;  sed  visus  esl 
in  passione  non  babere  speciem  neque  decorem 
(Isai.  Liii).  Aperte  iUque  datur  inteliigi,  o  insensati 
Judxi,  quod  Dei  Filius  humanilatem  nostram  mi- 
sericordiler  suscepit,  qua  inter  homines  tamen  sine 
culpa  conversari  voluit.  Remota  dubitatione,  sciatis 
quia,  nisi  humanum  corpus  ex  Yirgine  Dei  Filias 
suscepisset.  unllus  bominum  illius  aspectum  ferre 
potuisset.  Et  nisi  venis  Deus  esset,  nullatenus  inler 
peccalores  sine  pecciio  conversari  posseL.  Ipse  igl* 


i79  S.  MARTINI  LEGtOiNENSIS  i80 

tur  Dei  riliiis,  qiH  inler  propbeUs  olim  se  praedi-  A  tlamma  dicitur  Laliiie.  Unde  dicitur  :  Ignem  vem 


xerat  esseventurum,  postquam  venit  pleniiudo  tero- 
poris,  per  se  ipsum  dixit  :  Ecce  adsum.  Aperla 
igitur  ratione  Judaei  vos  in  vestra  oppositione  Dei 
Filius  convincit,  qni  se  per  propheias  quondam  ven- 
tumm  esse  proniisit,  et  in  lempore  graliae  ex  Vir- 
ginis  matris  substantia  carne  indutum,  sese,  ut 
promiserat,  ante  oculos  bominum  praesentavit.  El 
ut  pro  certo  sciatia,  nec  onmino  amplius  dubitetis , 
quod  non  sohim  Judaeis,  sed  etiam  gentilibus  bomo 
factus  apparuit ,  quid  de  illo  Isaias  propbeu  ((cap. 
Lii)  iterum  subjungat,  audiatis. 

Quibtts  non  estnarralum  de  eo,  viderunt ;  et  qui  non 
audieruntf  contemplati  sunt,  Hoc  Joco,  o  inimici  ju- 
slitiae  Judaei,  vestra  duritia  atqiie  incredulitas  repre- 
benditur,  qui  eumdem  Dei  et  Yirginis  Filium  vidi* 
fitis  inter  vos  conversantem,  et  miracula  innumera 
facientem,  et  tamen  in  eum  credere  noluistis.  Gen- 
tHium  vero  simplicitas  comparatione  vestrae  incre- 
dulilatis  laudatur,  qui  de  illo  per  propbetas  fere 
nibil  audierunt,  et  tameu  Evangeliorum  voce  audita 
fideliter  in  eum  crediderunt.  Ac  si  Isaias  apertius 
diceret :  Gentes  quibus  non  est  per  propbetas  nar- 
ratum  de  eo,  viderunt  eum  corde;  et  qui  ab  ipso  in 
carne  praedicante  non  audierunt,  fide  contemplati 
sunt.  Natus  est  iUque  Dei  Filius  de  Deo  Patreante 
omnia  saecula  et  in  saeculo  de  Yirgine  matre  sine 
carnali  copuia,  atque  inter  bomines  conversatus 
{Baruch  iii)  carnc  indutus  bumana.  Huic  ergo  Um 


mitterein  terram,  et  quid  volo^  nisi  ut  ardeat?  {Lue. 
XII.)  Hocsuccensi  apostoli  loquebantur  variis  linguis 
{Act,  ii).  Sequitur  :  Et  videbunt  gentes  justum^  et 
cuncti  reges  inclytum  tuum,  Ac  si  aperle  dicat : 
Videbunt  gentes,  fide  etiam  et  mente ,  justum  tunm^ 
scilicet  Christum,  o  primitiva  Ecclesia  :  et  cuncti 
reges  fideles  inclytum  tuum^  eumdem  videlicet  Dei 
el  Virginis  Filium.  Et  vocabilur  tibi  nomen  novum  , 
quod  os  Domini  nominavit,  Quasi  diceret :  Cum  in 
terra  visus  fuerit  Dei  Filius  carne  vesiitus,  tunc 
vocabitur  tibif  oEccIesia,  nomen  novumt  sciiicet  filii 
tui  vocabuntur  Cbristiani,  ^uoii  os  Domininominavit, 
In  veteri  testamento  Synagoga  dicebaris ;  in  adventu 
autem  Filii  Dei  et  Virginis  Jesu  Cbrisli  Ecclesia 

B  vocaberis.  Tot  verissimis  testimoniis  convicti,  o 
Judaei,  tot  rationibus  superati,  omiii  dubietate  post- 
posita,  jam  deberetis  rectam  fidem,  quae  est  iii  Cbri- 
sto  Jesu,  susciperc ;  eumdenique  verum  Deum,  el 
veruro  esse  homineiu,  atque  inter  bomines  conver- 
satum  fiiisse  {Baruch  iii)  cerlissijne  credere.  Sed  si 
adbuc  in  vestra  malitia  perseverantes  oondum  vos 
in  vestra  oppositione   victos  esse  dicitis,  Baruch 

«otarius  Jeremiae  propbetae  accedat,  et  vos  viva 
voce  suo  fideli  testimonio  falsa  protulisse,  convin> 
cat. 

Bie  est,  inquit,  Deus  noster ,  el  non  aslimabitur 
alius  ad  Hlum  {ibid,),  Revcra  Jesus  Christus  cum 
Deo  Patre  et  Spiritu  sancto  unus  est  et  verus  Deus, 


perspicuae  veritati,  o  Judaei,  contradicere  minime  r  praeter  quem  non  aestimabitur  alius.  Unde  ipse  ait  in 
^aKa»:«    a..:  ft»..«^.  •-.-. 1.1 -__--  1? ii^  -  p ^*  n_. it _\  o.. 


debetis,  cui  tantos  tamque  idoneos  testes  concor 
dare  videtis.  Stultum  esl  enim  legis  et  propbeUrum 
dictis  fidem  non  accommodare,  et  veriuti,  quae  Cbri- 
slus  est,  resistendo,  vos  ipsos  astemis  flammis  de- 
slinare.  Sed  si  adbuc  inter  bomines  Dci  Filium 
carne  veslitum  apparuisse  negatis,  ad  falsam  oppo- 
sitionem  vestram  superandam,  et  catbolicam  fidem 
ex  omni  parte  roborandam,  Isaias  propbeta  iterum 
accedat,  et  de  Christi  Incarnatione,  et  inter  bomi- 
nes  qualiter  conversatus  sit  {ibid.)^  lestimooium 
dicat. 

Propter  Sion^  inquit,  iioit  tacebo,  et  propter  JerU" 
salemnoH  quiescam,  donec  egrediatur  ut  splendor 
justus  ejus,  et  salvator  ejus  ut  lampas  accendatur 


Evangclio  :  Ego  et  Pater  unum  sumus  {Joan,  x).  Se» 
quitur :  Hic  adinvenit  omnem  scientiam^  et  viam  pru» 
dentia^  et  disciplina^  et  dedit  eam  Jacob  puero  suo , 
et  Israel  dilecto  suo.  Post  hcec  in  terris  visus  est,  et 
eum  hominibus  conversatus  est,  Quid  aperlius,  quid 
clarius,  quidve  lucidius  audire  viiliis,  o  Judaei,  de 
Cbristi  Incarnatione  et  de  illius  inter  bomines  con- 
versatione?Glarius  quippe  luce  conslat  quod  victi 
estis  in  vestra  assertione.  Praedicta  auctoritas  dicit 
quod  Deus  post  haec,  id  est  post  veteris  legi  carna- 
)es  institutiones,  scilicet  tempore  gratiae,  in  terris 
visus  fuerit,  et  inter  bomines  conversaius  sit ;  vos 
autem  dolo  et  fallacia  pleiii  negatis  illum  bnma- 
nam  carnem  assumpsisse,  el  cum  bominibus  con  • 


(hai,  LXii).  Ac  si  apertius  diceret :  Propter  Sion,  id  D  versalum  esse.  0  infelices  vos,  qui  estis,  qui  divinae 


cst  propier  reges  et  principes  Judaeorum,  etsi  me 
loqui  proliibeant,  nontacebot  precibus,donec  ve- 
niat  Dei  Filius.  Unde  est  illud  :  Utinam  disrumperes 
eeebs,  et  descenderes  {Isai,  lxiv).  Et  propter  Jerusa- 
(em,  scilicet,  propter  sacerdotes  ct  Scribas,  etiam 
sl  morlem  minentur,  noii  quiescam  a  singultu  etora- 
tlone ;  donec  egrediatur  ut  sptendor  justus  ejus,  Chfi" 
stusscilicel  ex  utero  Virginis,  a  quo  omnis  justitia, 
qui  utique  splendor  Dt»i  Patris  est  et  Sol  justitiae ; 
ef  Jesus  salvator  ejus^  scilicet  Ecclesiae,  ut  tampas  in 
cordibus  crcdentium  accendatur,  Lampas  (5i)Graece, 

(51)  Lampas dicta^  inquil  Isidorus   lib.  xx 

Etgm.^  cap.lO,  quod  lamoentis  motum  ostendere  w- 
demur.  Sed  recliub  Hartinus  noster,  addictus  ut 


bonitati  et  dispensationi  contradicitis  !  Veritatis 
utique  luce  privaii  estis,  qui  nec  legis  testimonia , 
nec  propbetarum  oracula,  nec  evangelistarum  prae- 
conia  Cbristo  testimonium  perbibentia  pro  salute 
veslra  recipere  vultis. 

§  VIII. — Baruch  (^l^)assertionibus  manifestat^Deum  pro 
humanigenerisredemptione  humanam  assumpturum 
naturam  et  quonam  modo  in  medio  duorum  animalium 
cognoscendum  :et  ex  ejusdem  dictis  rectam  intentio^ 
nem  non  habere,  qui  divinas  dispensationi  incredu^ 
lus  exstitit,  Cum  fides,  quw  in  Christo  est,  vila 
astema  est,  Oueveraciter  asserit    Christum  homi^ 

semper  Glossae,  originem  vocis  cxpressit,  cum  eam 
essc'  Graecam  constet. 
(5S)  Imo  Habacuc. 


iSi 


SERMONES.  —  SLRM. 


nts  filinm,  qui  nobis  serotinus  et  temporanens  tm- 
ker  extiitit,  et  qua$i  diluculum  pnrparatus  adven" 
ims  ejus. 

Quia  (52*)  igitiir  de  Filli  Dei  incarnatione  adhuc 
dubitatis,  Habacuc  prophetam  in  medium  inirodu- 
camus,  ut  rictos  vos  in  omnibus,  imo  et  per  omnia 
in  Testra  disputatione  mentitos  esse  comprobemus. 
Dic,  Habacuc  propheta,  dic  de  Christi  lucarnalione, 
quod,  Spiritu  sancto  docente,  tibi  fuerit  revelatum. 
Domtne,  inquit,  audivi  auditionem  tnam  ei  timui 
{Habac  iii).  Quasi  diceret :  Domine,  audivi  anditio" 
nem  tuam,  banc  videlicet,  quia  tu  venis  Deus  pro 
redemptione  mundi  humanam  naturam  suscepturus 
es ;  et  timni,  quia  tale  opus  valde  mirabile  est.  Z)o- 
mtne,  optit  tuum  in  medio  annorum  vivifica  Hlud, 
Ac  si  apertius  diceret :  Domine,  in  medio  annorumf 
hoc  est,  in  plenitudine  temporis,  vivifica  illud  sti- 
pradictam  mirabile  opus  tuum,  scilicet  quod  mun- 
dum  per  assumptum  hominem  redempturus  sis.  In 
wudio  annorum  notum  faciee,  Quasi  diceret :  Cum 
venerit  tempus  impletionis ,  ostendes  vera  quae 
promisisii  de  Christi  Incarnatione.  Ac  si  attentius 
propheta  Deum  Patrem  exoraret,  dicens  :  Precor , 
Domine,  ut  impleas  quod  promisisti,  scilicet  finito 
tempore  redde  Christum,  quem  pollicitus  es.  Noa 
moriatur  irritum  opus  tuum,  sed  viviOca,  hoc  est 
imple  illud  suo  tempore.  Quod  etiam  de  Christi 
resurrectione  potest  accipi,  ut  pro  nobis  mortuus  a 
mortuisresurgat.  Quid  etiam  hic  sanctus  propheta 
Spiritu  sancio  edoctus,  venturo  ad  redemptionem 
mundi  Christo  dicat,  o  Judaei,  in  commune  audia- 
mus. 

In  mediOf  inquit,  duorum  animalium  cognosceris. 
Ac  si  aperlius  diceret :  Domine,  audivi  in  Scriptu- 
ris  sermonem  tuum  aure  interiori,  et  contemplatus 
Mim  opera  lua,  ut  ex  crealuris  intclligerein  te  esse 
omniuro  Creatorem ;  et  per  ea  obstupui  sensu  homi- 
nis  aniisso,  in  sanctam  amentiam  versus  sum,  vel 
admiratione  turbatuset  continuo  in  laudcs  tuas  erupi» 
dicens  :  In  medio  duorum  animalium  (53)  cognotce* 
ris;  dnm  appropinquaverint  anni^  innote$ceri$ ;  dum 
advenerit  tempus,  o$tenderi$,  scilicet  in  medio  duo- 
rum  cherubim,  quicontra  se  respiciunt,  et  in  medio 
habent  oraculum  ;  vel  duo  seraphim,  quorum  alter 
ad  altenim  clamat  mysterium  Trinitatis,  quorum 
unus  missus  mundavit  labia  prophetx ;  sive  inter 
duo  Testamenta ;  sive  in  medio  Moysi  et  Eliae ;  sive 
inter  duos  latrones  ex  utraque  parte  pendentes ;  vel 
inter  duos  populos,  Judaeorum  scilicet  et  gentilium, 
hinc  inde  eum  cingentium.  Negare  itaque  minime 
potestis,  0  Judaei,  Dei  FHium  de  sinu  Patris  descen^. 
dissc,  et  ex  incomipta  Virgine  sine  peccato  camem 
assumpsisse,  atque  inter  homines  conversatum  esse 
{Baruch  iii) ;  cum  bic  sanctus  propheta  aperte  illum 
venturum,  etin  medio  duorum  animalium  ab  homi- 
nibus  coguoscendum  esse  praedixerit.  Sed  si  adbuc 

(52*)  Alt.  ms.  Si. 

(53)  Nulla  iii  versione,  ni  fallirour,  baec  verba  ita 
pretse  reperiuntur,  nisi  in  ea,  qua  utitur  Brev.  Mo- 


IV,  IN  NATALE  DOMINI.  1W 

A  ista  vobis  non  stiflicere  dlciiis«  u  Juda^i,  quid  etiam 
hic  praedictus  propheta  de  Christi  adventu  dicatp 
moneo  vos  ut  atteiitius  audiatis.  Super  cu$todittm 
meam^  inquit,  $tabo,  et  figam  gradum  meum  $uper 
munitionem  ;  et  videam  quid  dicatur  mt/if ,  et  quid  re* 
$pondeam  ad  arguentem  me  (Habac,  ii).  Ac  si  aper* 
tius  diceret  :  Super  cu$todiam  meam  $tabo,  id  esl 
omni  diligentia  cor  meum  custodiam ;  et  figam  gra» 
dnm  meum^  scilicet  stabilitatem  animi ;  $uper  mn- 
nitionem^  Id  est  super  Christum ;  et  contemplabor  «f 
videam  qnid  dicatur  mihi  :  et  sic  videbo  quid  niihi 
respondeat  Deus  Pater  de  Incarnatione  Filii  sui ;  et 
ego  quoque  ad  arguentem  m«,  scilicet  eideni  Deo 
Patri,  quid  debearo  respondere.  Sequitur  :  Ei  re- 
$pondit  mihi  Dominu$  et  dixit  :  Scribe  vi$um  et  es» 

^  plana  eum  $uper  tabulae^  nt  percurrat  qui  legerit 
eum.  Quasi  diceret :  Scribe  otsum,  id  est  visionem ; 
et  explana  eum  $uper  tabula$t  hoc  est  super  latitudi- 
nem  cordium  fidelium,  ut  nullis  aenigmatum  obscu- 
retur  ambagibus,  ut  sine  impedimento  inlelligens 
percnrrat  qni  legerit  eum,  Quare?  Quia  videlicet  ad* 
huc  vi$n$  proctt/,  et  apparebit  in  finem  el  non  mentie^ 
tur,  simoram  fecerit  exspecta  eum^  quia  venien$  ve» 

'  niet  et  non  tardabit,  Ac  si  diceret :  Quia  adhuc  vi$u$^ 
id  est  visio  est  procul;  tempore  scilicet  aBeo  con- 
stituto  Dei  Filius  carne  indutus  apparebit  in  finem  et 
non  mentietur ;  videlicet  cum  finis  legis  venerit, 
tunc  etiam  ille  veniet  et  prophetabitur  visio  vera  ex- 
pletione  rei.  Sed  $i  moram  fecerit^  o  Judaica  gens, 

P  ex$pecta  eum^  hoc  est  si  desiderio  videndae  visionis 
urde  videatur  venire  Christus,  qui  tibi  promitlitur, 
tamen  ne  desperes,  patienter  exspecta ;  quia  ecce 
promiUo  tibi»  quod  veniens  veniet,  et  non  tardabit 
quantum  a(l  se,  quamvis  tibi  videatur  tardare. 
Aperte  intelligitis,  o  Judaei,  nec  omnino  ncgare  po* 
testis,  quia  haec  prophetia  de  Cbrisii  advenlu  est. 
Iinplevit  ergo  Deus  Pater,  quod  promisit ;  Filitim 
videlicet  suum  ad  redemptionem  humani  generis  in 
similitudinein  carnis  peccali  in  fiue,  hoc  est  lem- 
poreconstitutomisil  (Rom,  viii ).  Apparebit^  inquil, 
t}i  finemt  hoc  est,  in  fine  legis  et  prophetarum  :  Lex 
enim  et  propheta  u$que  ad  Joannem  prophetaverunt 
{Luc,  xvi).  Unde  ait  Apostolus  :  Finis  legis  Chrislus 
adjnstitiam  omni  credenti  (Rom,  x).  Credite  ergo,  o 

])  Jud»i,  nec  amplius  dubitetis,  Christum  ad  redem- 
ptionem  mundi  jam  venisse,  et  inter  homines,  ut 
ita  dicam,  carne  vestitum  sine  peccato  conversatum 
esse.  Si  autem  in  incredulitate  vestra  permanseri- 
tis,  Deo  et  testimoniis  legis  ac  prophelarum  oracu- 
lis  reos  nimirum  vos  ipsos  constiluetis.  Quod  con- 
sequenter  Ifabacuc  propheta  tesiator,  diceus  :  Ecce 
qui  inctednlus  est^  non  erit  recta  anima  in  semetipso 
(Habac.  ii).  Revera  nec  in  Deo,  nec  in  semetipso  re- 
ctam  animam^  id  est  rectam  intentionem  habebit, 
qui  divinae  dispensationi  incredulus  fuerit.  Si  quis 
non  credit  explendam  Dei  promissionem,  non  habet 

zarab.  ad  Laudes  Dominicae  tertiae  Adventus,  et  re- 
ttnet  Ecclesia  ftomana  in  Tractn  prophetue  ad  wis- 
saiu  feriae  sexlx  in  Parasceve» 


183 


S.  MARTINI  LEGIONENSIS 


iE4 


in  corde  reclam  Gdeni.  Quomodo  polesl  reciam  in-  A  bi$  pluvias  temportbus  suis  {Levit.  xxti).  Mystice  au- 


tenlionem  animi  Iiabere,  qui  nec  legis  tesiimoniis, 
Bec  prophetarum  oraculis  fidem  vult  prxbere  ? 
Quomodo  igilur  vos,  o  miseri  et  infelices  Judaei, 
omuipoientis  Dei  cultores  essie  diciiis,  qui  non  so- 
lum  legis  et  prophelarum  dicUs,  veruni  etiam  ori 
ejus,  scilicet  Jesu  Christo,  qiii  vere  os  Dei  Patris 
est,  conlradicilis  ?  Quia  itaque  Dci  dispensationi 
aeternoque  ipsius  consilio  resistitis,  in  vobismetipsis 
reciam  animam^  scilicet  reclam  in  corde  fidem,  nou 
babetis.  Apparuit  ergo  Dei  Filius  carne  vestitus,  ut 
dictum  est,  in  finem  legis  et  prophetarum  ct  non 
est  mentitus ;  sed,  sicut  sese  venturum  promisit, 
absque  ulla  ambiguitate  venit ;  et  iterum  veniens 
veniet  in  fincm  temporalium  rervim,  et  cum  eo  san- 


tem  iemporaneus  imber  est,  dum  expartecognosci- 
mus  ;  et  serotinus,  quando  veneril  quod  perfectum 
est.  Spiritaliter  Christus  nobis  est  imber  tempora- 
neus,  dum  fidem  inspirat ;  serotinus,  dum  post  bona 
opera  nos  ducit  ad  horrea. 

Iterum  si  placet,  o  Judsei,  praedictam  Osee  pro- 
phetae  senientiam  parumper  attendamus,  quatenus 
vos  ex  ejusdem  prophetae  verbis  in  vestra  asser- 
tione  mentilos  esse  comprobemus ;  et  Jesum  Chri- 
stum;  quem  vos  cseca  mente  Deum  esse  negatis, 
aperia  ratione  verum  Deum  esse  et  verum  hominem 
demonstremus.  Quasi  diluculum,  inquii,  prceparatus 
est  adventus  ejus.  Cujus  ejns?  Dicite  cujus  ejus. 
YuUis  audire  cujus?  iUitis  videlicet,  qui  in  excel^is 


ciorum  miliia,  ut  judicet  vivos  et  mortuos  et  saecu-  ^  est  sine  matre,  et  in  terris  sine  carnali  patre, 

lilius,  qui  in  coelis  secundum  Deitalem  in  sinu  est 
Dei  Patris,  et  secundum  susceptionem  hominis  in 
sinu  est  Yirginis  matris.  lUius,  qui  in  coelo  sanctos 
angelos  ex  seipso  per  speciem  relicit,  el  in  terra  fi- 
deles  homines  per  fidem  pascit.  Illius,  qui  de  omni- 
potentis  Dei  Patris  sinu  misericorditer  descendens, 
ex  Virgine  matre  naturam  nostram  sine  peccato 
suscepit ;  quia  indutus  diabolum  vicit,  et  per  cru- 
cem  humanum  genus  a  damnatione  perpetua  eripuit. 
Quasi  diluculum  prceparatus  est,  inquit,  advenlus 
fjust  scilicet  Dei  et  bominis  Jcsu  Christi ;  quia  vide- 
Mcet  suo  advenlu  universum  mundum  evangelicae 
praedicaiionis  radiis  illuminavit,  et  tenebras  pecca« 


lum  per  ignem. 

Si  indubitanter  igitur  credideritis,   o  insensati 
JudaM,  Dei   et   Virginis  Filium  ad  redemptionem 
mundi,  ut  supradictum  est,  jam  venisse,  et  iterum 
nt  judicet  mundum,  venturum  esse ;  in  eodem  Jesu 
Christo,  qui  aeterna  vita  est,  semper  vivetis.  Si  au- 
lem  in  incredulitalis  perfidia  perseyeraveritis,  abs- 
que  dubio  in  xiernum  peribitis.  Volo  vos  praeierea 
scire,  o  Judaci,  quia  fides,  quae  in  Chrisio  est,  viia 
aetcrna  est.  Qui  autem  non  credit,  Jesum  Christum 
Dei  Patris  esse  Filium,  ut  ait  B..  Joannes  Bapiista, 
non  habet  vitam^  sed  ira  Dei  erit  super  eum  {Joan. 
ni).  Quod  vero  fides  aeterna  vita  sit,  tesiatur  Do- 
minus,  qui  per  Habacuc  prophetam  in  consequenti-  q  torum  effugavit. 
bus  sic  ait  :  Justus  autem  meus  ex  fide  vivit  {ibid.), 
Ac  si  diceret  :  Justo,  qui  meae  promissioni  credit, 
fldcs  hoc  impetrat,  ut  inaetcrnum  vivai.   Si  ergo 
vultis,  0  Judaei,  in  terra  et  in  coelo  vivcre,  credite, 
Jesum  Christum  cum  Deo  Patre   et  Spiritu  sanclo 
ununi  ei  verum  Deum  esse,  et  pro  liberatione  hu- 
mani  generis  ex  Virgine  matre,  Spiritu  sancto  co- 
operanie,  veram  carnem  assumpsisse.  Quod  eiiam 
ad  redemptionem  mundi  esset  veniurus,  et  saeculum 
illuminaturus,  Oseas  propheta  aperte  testatur,  di- 
cens  :  Quasi  diluculum  prceparatus  est  egressus  ejus, 
et  veniet  quasi  imber  nobis  temporaneus  et  serotinus 
terras  {Osee  vi).  Diluculum  initium  est  lucis,  quo  te- 
nebrae  fuganlur.  Adventus  igitur  Christi,  quasi  di- 
luculum  exstitii;  quia  de  sinu  Patris  descendens,  D 
et  ex  incorrupta  Virgine  humanam  naturam  susci- 
piens,  errorum  tenebras  fugavit,  etspiritalisdoctri- 
nae  lux  loto  orbi  refulsit.  Idcirco  filius  hominis  ve- 
raciter  dicitur  Christus,  quia  non  de  camali  patre, 
sed   de  Spiritu  sancto  in  ulero  Virginis  est  conce- 
pius.  Dicitur  ergo  filius  hominis,  id  est  filius  Vir- 
ginis.  Sicut  ergo,  surgente  diluculo,  tenebrae  noctis 
fugantur,  ila  Cliristo  egresso  de  ihalamo  incorrupti 
uteri,  tenebrai  peccatorum  delentur,  et  luce  verita- 
tis  corda  fidelium  illuminaniur.  Sequitur  :  Et  veniet 
imber  nobis  temporatieus,  et  serotinus  terrcp.  Quan- 
tum  ad  litteram  temporaneus  imber  est,   qui  jacta 
semina  coalescere  facii;  serotinus  vero,  qui  ad  ma- 
turitatem  fructus  perducit.  Unde  e8(  illud  :  Dabo  ro- 


{  llk. —  Michasas  Spiritu  sancto  edoctus,  Christum 

Dei  et  Yirginis  Filium  non  negabatt  sed  venturum 

prcesciebat^  quem  Deus  Pater  super  opera  manuum 

suarum  consiituit :  et  idcirco  super  ccslos  elevatus, 

quia  obediens.  Ex  Genesi  figura  ad  debellandum 

antiquum  hostem  per  inviolato!   Virginis  uterum 

carnem  (aclnm  misity  et  sic  propheliis  et  legis  testi- 

moniis  Judieos  circn  Verbi  Incamalionem  ut  falsos 

testes  convincit.  Introducit  3Iichwam^  ti6t,  etsi  in- 

gressus  iUius  a  beo  Patre  a  diebus  aternitatis^ 

naturalcm  tamen  de  incorrupta  matre  cepit  carnis 

substantiam,  Zacharias  testatur  cum  Davide    hu- 

milem  mansuetum   venisse^  susceptum  a  Judceis^ 

aterna:  potestatis  gentibus,  relinquens  pacem  in 

tpternum  duraturam,  cujus  potestas  a  mari  usqne 

ad  mare,  Deo  Patre  per  Malachiam  testante^  Deus 

homo  Christus  ad  Ecclesiam  sanctam  suam  jam 

venit^  quem  non  solum  Judoii  auarebant^  sed  et 

gentiles,  quibus  prophetias  dona  Deus  contulit. 

Ipsum  procul  dubio  Dei  et  VirginisFilium,  o  Judaei, 

quem  vos  negatis,  Michxas  propheia  non  negabat, 

sed  ad  bumani  generis  redemptionem  atque  erudi- 

tionem,  Spiritu  sancto  edoctus,  venturum  esse  prae- 

sciebat,  cum  de  illo  publice  praedicabat,  diccns  : 

In  novissimo  dierum  erit  mons  domus  Domini  prce- 

paratus  in  verticem  montium^   et   subtimis   super 

coUes;  et  fiuent  ad  eum  poputi^  et  properabunt  gentes 

muUa;  et  dicent :  Venite,  ascendamus  ad  montem 

Domini^  et  ad  domum  Dei  Jacob  :  et   docebit  not 

vias  suast  et  ambufabimus  in  semitis  ejus ;  quia  de 

Sion  egredietur  lex ,  et  verbum  Domini  de  Jerusalem 

{Mich.  iv).  Diciie,  o  Judaei,  quis  esi  iste  mons  do- 

rous  Domini,  qui  in  noyissimo  dierum  in  vertice 


^IM  SERMONES.  ~  SERM.  IV,  IN  NmLE  DOMINl.  186 

montium  dicilur  praeparari,  el  super  colles  subli-  A  chas  et  piopheias,  apostolos  cl  evangelistas,  ct  c;b- 


mari?  Ipse  est  procui  dubio,  qucni  Deus  Pater  ante 
omnia  sax^ula  ex  seipso  genuit,  per  quem  et  omnia 
ex  nibilo  creavit,  quemque  ex  Yirgine  matre  pro 
salute  mundi  nasci  vuluit,  et  supcr  omnia  manuum 
suanim  opera  conslituit.  Ac  si  apcrtius  Michaeas 
propheta  de  illo  diceret  :  In  novUsimo  dierum ,  hoc 
esl  in  iine  san^ulorum,  scilicel  tcnipore  gratix,  id 
esl  uiidecima  hora  erit  mons  domu$  Domini,  ipse 
videlicet  Dei  Yirginisque  Fitius,  erit  prtpparalus,  id 
est  elcvalus  non  solum  iu  montibus,  sed  etiain  f» 
werlice  montium^  super  patriarchas  videlicet  et  pro- 
pbetas,  qui  de  ipso  vaticioati  sunt ;  et  sublimis  super 
eolUs^  super  apostolus  scilicet  ei  evangelistas.  Quia 
ifi  forma  senri  Deo  Patri  obediens  fuit  usque  ad 
mortem,  idcirco  exaltatus  est,  ct  datum  est  illi  no- 
men»  quod  est  super  omne  uomcn  (Vliitip,  u),  Ipse 
quippe,  ut  dictum  est,  undecima  hora  venit  ad 
couducendos  operarios  in  vineam  suam  (Matth, 
XX).  Unde  et  subdilur  :  Et  fluent  ad  eum  populi;  in 
morem  videiicel  iloviorum  niults  tui  Ikc  Judaeorum 
congregabuntur  ad  eum ;  et  properabunt  gentes  mtf(- 
tas  de  omuinatioue,  qusesub  coelo  est(/lc(.  ii),  cre- 
dere  in  eum ;  et  dicent,  ad  vexillum  cnicls  se  mutuo 
coJjortantes,  venite^  ascendamus  ad  montem  Domini^ 
qnia  nimirum  fidelibus  ascensione  opus  est,  ut  quis 
valeat  ad  Cbristum  pervenire.  Unde  est  illud  Davidi- 
cum  :  Ibunt  de  virtuie  in  virtutem^  et  videbitur  Deus 
deormm  in  Sion  (Psal.  lxxxiii).  Et  ad  domum  Dei 


leros  Ecclesiae  doctoics  clevatus ;  et  ad  ipsuni  per 
fiJem  confluunt  populi,  et  propcrant,  ut  ccrnilis» 
gentes  niulta;.  Ipsuin  Deus  Patcr,  ut  diclum  est,  ex 
seipsoanle  omnia  sajcula  genuil,  ipsumque  inleme- 
rata  Virgo,  cooperaute  Spiritu  Banclo,  sine  concu- 
piscentia  carnali  concepit,  et  sine  peccaio  ex  sua 
substantia  carne  vestiium  pepcrit.  Indubitanler 
credite,  o  Judxi,  quod  per  ipsum  Deus  Palcr  omnia 
ex  nihilo  creavit;  et  quia  ad  debellanduin  antiquum 
bostem  per  inviolat^e  Yirginis  ulerum  caro  faclum 
misit. 

IIoc  procul  dubio  spiritalitcr  in  Gcncsi  prxfigura- 
batur  ubi  ita  legitur  :  Fccit  Deus  ccclum  et  terram^ 
et  omne  virgultum  agri,  et  omnem  herbam  reyionis 
Non  enim  pluerat  Dominus  Deus  super  terram^  et 
homo  non  erat  qui  operaretur  terram  (Gen,  ii).  Ac  si 
aperte  diceret  :  Antequain  peccaret  homo,  nondiim 
nubibus  Scripturarum  pluviam  doctrinx  ad  irrigan- 
dam  aiiimain  concesserat ;  nonduni  propler  honii- 
nem,  qui  est  terra,  idem  Dominus  noster  Jesus 
Ghristus  nubilum  carnis  nostrae  assumpserat,  per 
quod  inibrem  sancti  Evangelii  nunc  largissimum 
infundit.  Sequitur  :  Et  homo  non  erat  qui  operare* 
tur  terram :  congrue  siquidem  in  hoc  loco  terra 
accipilur  semper  virgo  Maria.  Ilomo  igitur  non  erat 
qui  operaretur  tcrram,  quia  nullus  homo  opcratus 
est  in  ipsam  gloriosissimam  Yirgincm,  unde  natrj 
est  Ghristus.  Ipse  eniin)  lapis  de  monte  abscissus 


Jaeob,   id   est  ad   Ecclesiam  ejusdem  Salvatoris  G  ^i"^  manibus  (Dan.  ii),  id  cst  absque  coilu  cl  hu- 


mundi ;  et  docebit  nos  de  viis  suis^  et  ibimus  in  semi^ 
ftt  ejus;  ipsum  videlicet  Dei  et  \'irginis  Filium  per 
Mposlotorum  prsedicationem  cum  Deo  Patre  et  Spi- 
ri6u  saucto  indubitanter  credemus  ununi  ct  veriim 
esse  Deum.  Ac  si  apertius  diceret  :  Ideo  ascende- 
mus  ad  ipsum  roontem  Dei,  id  est  ad  Ghristuni,  ut 
doceat  nos  per  angelos,  id  est  per  episcopos  et  per 
cxteros  doclores  prxsidentes  Ecclesise  suae,  el  per 
SoripCuras  sanctas  ab  eo  dispositas.  Ascendemus  ita- 
que  ad  montem  Domini,  id  est  ad  Gbristum ;  et  ad 
domum,  Dei  Jacob ,  videlicet  ad  sanctam  Ecclesi^m 
f jus  per  baptismum  et  confessionem ;  quia  de  Sion, 
soilicet  de  sancta  Ecciesia,  egredietur  ad  gentes  lex 
spiritalis  et  verbum  Domini,  scrmo  videlicct  praedi 


mano  scmine,  de  virginali  terra  quasi  de  inonte 
huinanae  naturai,  ct  substanlia  carnis  cst  abscissus. 
Iteruin  dicitur  :  Sed  [ons  ascendebat  e  terra,  trrt- 
gans  univcrsam  superficitm  terrce.  Terra,  ut  diximus, 
beatissima  virgo  Maria  mater  Domini  reclissimo 
accipitur,  de  qua  in  Psalmo  (54)  sic  legitur :  Ape- 
riatur  terra,  et  germinet  Satvatorem,  Quam  terram 
irrigavit  Spiritus  sanclus,  qui  fontis  et  aquae  no- 
mine  in  Evangolio  significatur.  Unde  ait  Dominus 
in  Evangolio  :  Si  quis  sitit,  veniat,  et  vivat ;  flumina 
de  ventre  ejus  fluent  aquiv  viva:  (Joan.  vii).  Et  itc- 
rnm  :  Qui  biberil  aquam,  quam  ego  dabo  ei,  fiet  in 
eo  fons  aquoi  satientis  in  vitam  a*ternam  (Joan.  iv). 
Formavit  igitur  Dominus  Deus  hominem    de   limo 


cattonis,  de  Jerusatem.  Sequitur  :  Et  judicabit  inter  ^  terra;  scilicet  Christus  factus  est,  juxla  qiiod  ait 

Apostolus,  ex  semine  David  secundum  carnem  (Rom. 
i),  tanquam  de  limo  terrse.  Et  inspiravit  in  faciem 
ejus  spiracutum  vita;,  id  est  infusione  sancti  Spiri- 
lus,  qui  operatus  esl  hominom  Ghristum.  £/  faetus 
est  homo  in  animam  viventem ,  ut  qui  perfeclus  crat 
Deus,  perfectus  esse  credereiur  et  homo.  Ecce 
quomodo  sibi  lex  et  prophetae  convcniunt  :  ecce 
quam  evidenter  vos,  o  Judaei,  falsos  testes  esso 
ostendunt.  Lcx  et  prophetae  Ghristum  verum  Deum 
el  verum  homiiiem  esse  praedicant,  vosque  in  veslra 
assertione,  qui  Ghristum  negatis,  victos  esse  aperte 
demonstrant.  Yetus  el  Novum  Testameutum  Chri- 


populos  muttos,  et  corripiet  genles  fortes  usque  in 
lomgimquum.  Quasi  dicerel :  Quia  Deus  Pater  oinne 
jodicium  dedit  Filio  (Joan.  v),  idcirco  ipse  Dei  et 
bominis  Fiiius  judicabit  inter  populos  multos,  qui 
salute  digni,  vei  qui  eruiit  iiidigiii;  et  corripiet  gentes 
forles  usque  in  longinquum,  scilicet  comprehendet 
sapienles  hujus  mundi  in  astutia  eorum,  et  cogno- 
scet  cogitationes  hominum,  quoniam  vanae  sunl 
{Psal.  xcui). 

Gbristus  est  itaque,  utdiclum  esl,  o  Judaei,  mons 
domus  Domini,  id  est  caput  tolius  Ecclesiae  in  ver- 
Ike  monlium  praeparatus,  hoc  est,  super  palriar- 


(54)  RecCe  aliud  ms.  in  Uaia :  nam  hacc  sententia  hujus  est  prophetaCy  eap.  xlv,  8. 


i87  S.  MAUTINI 

stuin  ad  rederoptioneni  mundi  a  Deo  Patre  fflissum 
fuisse  concorditer  asserunt,  et  vos,  qui  illum  dicltis 
non  Tcnisse,  nec  buroanum  corpus  assumpsisse, 
per  omnia  in  yestra  objectione  mentitos  esse  con- 
vincunt.  Audite  etiam,  o  inimici  verilatis  Judaei, 
quam  aperte  Deus  Pater  in  falsa  disputatione 
veslra  vos  convincit,  qui  per  Michaeam  prophetam 
eidem  Jesu  Cbrisio  Filio  suo  testimonium  perbi- 
bens,  sic  ait  : 

Et  tu,  Bethlehem  Ephrata,  parvulus  esin  miUibui 
Juda  :  ex  te  mt/ii  egredietur  qui  sit  dominator  in 
hrael,  et  egressus  ejus  ab  initio,  a  diebut  tgternita'' 
tis  {Mich,  v),  Ilic  manireste  determinat  Deus  Pater 
locum  nativilatis  Christi,  et  quod  verus  Deus  et 
verus  homo  sit.  Ac  si  Deus  Pater  aperlius  diceret  : 
7'tt  Bethlehem  Ephrata,  id  est  domus  panis  in  quo 
nasciturus  est  panis  vitae,  parvulus  es  in  millibut 
Juda^  sed  tamen  ex  te  egredietur  dominator  Israel^ 
qui  elsi  secundum  carnem  David  esl  filius,  tamen 
ex  me  natus  est  ante  oninia  saecula ;  et  temporum 
Conditor  tempore  uon  tenelur,  sed  egressus  ejus  est 
ab  initio,  a  diebus  teternilatis.  Unde  in  Evangelio 
legilur  :  In  principio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat 
apud  Deum,  et  Deus  eratVerbum  (Joan,  i).  Sequitur: 
Propter  hoc  dabit  eos  usque  ad  tempus  in  quo  partU' 
rieus  pariet ;  reliquice  vero  (ratrum  ejus  convertentur 
ad  fitios  Israel,  Ac  si  diccret :  Dabit  Dominus  tem- 
plum,  et  Hierosolymam,  et  Judxos;  scilicet  regnare 
peFmillet  Judaeonim  principes,  usque  ad  tempus^ 
quo  virgo  Chrislum  pariet,  in  cujus  nativiute  excae- 
catis  Judaeis,  reliquitB  Israel  convertentur  ad  sanctae 
Trinitatis  fidem. 

Quid  inter  baec  animadverlitis,  o  Judaei?  quid  di- 
citis?  quid  ad  haec  respondetis?  Aperlissime  Deus 
Pater  supradicto  testimonio  falsam  oppositionem 
vcslram  destruit,  qui  Cbristum  non  ex  tempore,  ut 
vos  menlimini,  conpisse  dicit;  sed  ab  im/to,  adie- 
bus  atternitatis  egressum  illius  fuisse  asserit.  Procul 
dubio  credere,  nec  omnino  dubitare  debetis,  quoJ 
Christi  egressio  ab  eodem  aeterno  Patre  est,  cui 
ipse  coseiernus  Filius  est.  Nam  et  in  hoc  quod  illum 
in  Israel  dominatorem  futurum  dicit,  vos  qui  eum 
verum  regem  negatis,  falsos  testes  esse  ostendit.  In 
hoc  etiam  quod  nativitatis  illius  locum  insinuai, 
manifeste  illum  ex  Virgine  matre  veram  carnis 
substanliam  assumpsisse  demonstrat.  Quia  igiiur 
egressus  illius  est  ex  Deo  Palre  a  diebus  aeternilatis, 
et  naturalem  accepit  deVirgine  matre  substanliam 
carnis;  non  purus  bomo,  ut  vos  blaspbemando  dici- 
lis,  sed  verus  Deus  est  et  verus  homo,  quod  omnino 
negare  minime  polestis.  Quod  si  adhuc  supradictis 
testimoniis  lldem  non  pr%betis,  sed  de  illius  divini- 
taie  atque  bumanitate  adhuc  dubitalis ;  quam  evi- 
denter  illum  Zacbarias  propbeta  verum  Deum  et 
verum  bominem  esse,  quamque  bumiliter  ad  re- 
demptionem  hamaiii  generis  venturum  fore  praedi- 
eat,  moneo  ut  patienter  audiatis. 

Exs\ilta  satis^  filia  Sion;  jubila^  fiUa  Jerusalem 
lach,  ix).  Sanctus  qulppe  Zacbarias  propheta,  Dei 


LEGIONENSIS  18^ 

A  el  Virginis  Filium  ad  liberandum  humanum  geiius 
venturum  praesciens  ,  congratulans ,  nimluroque 
exsultans,  Sion ,  scilicet  Jerusalem,  id  est  sanctam 
Ecclesiam  ad  gaudium  et  laetitiam  spiritualem  co- 
horlans,  dicit :  Exsulta  salis ,  filia  Sion ;  jubila, 
filia  Jerusalem.  Quare?  Quia  ecce  Rex  tuus  veniei 
tibijnstus  et  salvator;  ipse  pauper  et  ascendens  super 
asinum,  et  super  pullum  filium  asince.  Ac  si  apertius 
diceret :  Ecce  Rex  tuus  veniet  tibi  justus  et  salvator^ 
id  est  Jesus  oronium  prophetarum  valiciniis  pro* 
missus;  ipsepauper,  cum  dives  esset,  et  ascenden* 
super  asinum,  scilicet  super  populum  circumcisio- 
nis  jugo  legis  pressum;  et  superpullum  filium  asinm^ 
boc  est  super  gentilem  populum  nulla  lege  guber- 
natum,  sed  in  praecipilia  idololatriae  mersum,  moda 

B  Tcro  Doroini  sessione  erectos  gressus  facientem. 
Hoc  procul  dubio  completum  est,  quando  Judaei 
exierunt  Cbristo  obviam  cumramis  palmarum,  cla- 
mando  :  Benedictus  qui  venit  in  nomine  Domini : 
Uosanna  in  excelsis  (Matlh.  xxi).  Hebraice  Deo  di- 
citur,  Hotanna,  quod,  ut  ait  B.  Isidorus  in  libro  vi 
Elymologiarum  (cap.  i9),  Latine  interpretatur  sal- 
vifica,  stibaudiendo,  vel  populum  tuum  vel  totum 
mundum.  Sequitur  :  Et  disperget  quadrigam  etiam 
ex  Ephraim^etequumde  Jerusalem,  Epbraim  quippe 
fructificatio  sive  augmentum  interpretalur,  et  signi- 
ficat  multitudinem'  haereticorum,  de  quibus  Psal- 
mista  ait  :  Filii  Ephrem  intendentes  et  mittentes  ar- 
cum;  conversi  sunt  in  die  belli  (Psal,  lxxvii)  :  sed 

^  equus  eoruro,  scilicet  fallax  illorum  fidiicia,  disper- 
getur  in  adventu  Christi  de  Jerusalem,  id  est  de 
Ecclesia ;  et  vocabunlur  ipsi  ad  poenitentiam  per 
Ecclesiae  ministros,  qui  indesinenter  cum  Propheta 
clamant,  dicentes  :  Nolite  fieri  sicut  equus  et  mulut^ 
quibus  non  est  intellectus  (Psal,  xxili).  Ilerum  Deu» 
Puter  per  Zachariam  prophetam  subjungit,  dicens  : 
Dissipabitur  arcus  belli ;  scilicet  arcus  hseretieorum 
in  adventu  Christi,  ut  non  mittantur  ex  eo  ignita 
jacula,  id  est  argumenta  fallaciae  et  deceptionis  ad 
percutienda  filiorum  Ecclesiae  corda.  Scquilur  :  Et 
loquetur  pacem  gentibust  et  potestas  ejus  a  mari  usque 
ad  mare,  et  a  fiumine  usque  ad  fines  terrtg,  Hoc  ni- 
inirum  per  allegoriam  non  est  exponendum  vel 
extenuandum»  sed  credendum  est  vere  esse  comple- 

D  tum,  jiixta  illud  qiiod  Deus  Pater  per  Psalmistam 
cidem  dilectissiiiio  Filio  suo  Jesti  Christo  promittit, 
dicens :  Postula  a  me,  et  dabo  tibi  gentes  ha^edi-- 
tatem  fuam,  et  possessionem  tuam  terminos  terrx 
(Psai.w).  Deus  ergo  Pater  Jesu  Christi  Filii  sui 
adventum  praeostendens,  aperte  demonstrat  quam 
mansuetus  adveniet,  qualiter  praedicabit,  et  quantae 
potestatis  sit.  Loquetur,  inquit,  pacemgentibus,  Huc 
nimlrum  ipse  Dei  Virginisque  Filius  complevil, 
quando  discipulis  suis  in  Evangelio  dixit :  Paeem 
relinquo  vobit^  pacem  meam  do  vobit  (Joan,  xiv) ; 
subaudis,  non  solum  Judaeis,  sed  eliam  gent^ua. 
Quod  etiam  in  Cbristi  adventu  toto  orbi  pax  fuerit, 
PsaUnista  testatur,  dicens  :  Orietur  in  diebut  ejut 
juttitia  ei  abundantia  pacit  (Ptal,  lixi). 


m 


SERMONES.  -  SERM.  IV,  IIS  NATALE  DOMINI. 


190 


Ac  81  aperte  dical  :  Orieiur  in  diebus  ejus  justiiia^  A  substautia  inter  boinines  coDTersatum  esse  (Ba* 


Id  est  fidesquemque  justiQcans ;  et  abuntfantia  pacts, 
quia  pai  in  ejus  adventu  non  tantum  extendetur  ad 
amicos  sed  etiam  ad  inimicos.  Unde  ipse  ait  in  Evao- 
gelio  :  Audistis  quia  dictum  est  antiquis  :  Diliges 
amicum  tuum^etodiohabebis  inimicum  tuum.  Ego  au- 
tem  dico  vobis  :  IHligite  inimicos  vestros^  benefacite 
his  qui  oderuni  vos  {Maith,  y),  Haec  abundantia  pa- 
cis  perse?erabit,  donec  auferatur  lunat  id  est  donec 
Ecclesia,  devicta  morte,  assuniatur  in  immortali- 
latem.  Yel  secundum  aliam  translalionem ,  donec 
gxtbllntur  iuna^  id  est  santia  Ecclesia  per  gra- 
tiam  Tidelicet  resurrectionis  in  seternum  regnatura 
cam  illo  qui  in  gloria  resurrectionis  eam  prae- 
cessit. 

Salis  itaque  exsuUare,  o  Judaei,  et  laetari  debetls ;  ^ 
quia  Deus  et  bomo  Jesus  Cbristus,  sicut  Zacharias 
propheta  praedixit,  humilis  et  mansuetus  venit  vo- 
bis.  In  hoc  nimirum  quod  pro  vestra  ac  totius 
mundi  salute  veoit  humilis,  summoperegaudendum 
est  vobis;  in  hoc  vero  quod  illum  superba  menie 
suscipere  renuistis,  aroarissime  flere  debetis  :  in 
boc  quod  specialiter  vobis  venit,  summa  cum  devo- 
tione  ^os  in  ipso  oportet  gaudere ;  in  eo  autem 
quod  non  solum  ilJum  noluistis  recipere ,  verum 
etiam  lurpissimae  morti  tradidistis ,  coram  eo  cum 
lacrymis  pcenitentiam  agere  debetis.  Negare  igilur, 
oJudaei,  ipsum  ad  redempiionem  mundi  jam  ve- 
nisse,  minime  potestis ;  cum,  ipso  in  asino  Jero- 
solymam  properante,  ei  ramos  palmarum  et  spiri-  ^ 
taales  laudes  a  magnifica  gloria  obtuleritis,  ipsique 
benedixeritis,  et  in  nomine  Dei  Palris  venisse  te- 
stati  fuerilis.  Nolo  tainen  vos  lateat,  quia  non 
sponte  nec  propria  voluntate,  sed  divino  admoniti 
instincta  boc  fecistis. 

Inter  baec  autem,  o  Judaei,  Zacbariam  propbetam 
iterum  interrogemus,  ct  dicat  nobis  qualiter  Cbri- 
stus  yenit?  et  quare  veneril?  et  in  adventu  suo 
quid  egeril  ?  Non  te  ergo  pigeat,  o  Zacbaria  pro- 
pheia,  supradictam  iterare  sententiam,  ut  tuo  ve- 
rissimo  lestimonio  Judaeorum  incredulitas  convin- 
catur,  et  catholica  fides  magis  magisque  ex  omni 
parle  roboretur.  Dic  ergo  nobis  qiialiier  venit  Cbri- 
stus.  UumiliSf  inquit,  et  mansuetus,  Et  qiiare  ve- 


ruch.  iii).  Ne  erubescatis,  mentitos  vos  esse  in  ve- 
stra  disputatione  bumiliter  confiteri,  ut  per  bumi- 
lem  confessionem  iram  ejus  possitisevadere,  et  mi- 
sericordiam  consequi.  Quod  idem  Dei  et  Yirgipis 
Filius,  qui  vere  est  Rex  coelorum  ac  terrae.  omni- 
bus  quae  sub  coelo  sunt,  dominetur  gentibus,  Psal- 
mista  leslatur,  qui  illum,  Spiritu  sancto  edoctus» 
praevidens,  imo  pro  certo  sciens  de  Virgine  nasci-» 
turum,  nimium  congratulans  in  ejus  laudibus,  sic 
ait  :  Dominabitur  a  mari  usque  ad  mare^  et  a  (lu- 
mine  usquead  terminos  orbis  terrarum.  Ac  si  dice- 
ret  :  Dominabilur  a  mari ,  scilicel  orientali,  usque 
ad  mare  occidentale,  incipiendo  a  flumiue  Jordanis 
usque  ad  terminos  orbis  terrarum. 

Notate,  o  Judjei,  quia  a  loco  illo  evidenter  expres* 
sit  Propbeta,  voluisse  Christum  potenliam  suam 
commendare,  unde  et  discipulos  coepit  eligere;  a 
fliimine  scilicet  Jordanis,  ubi  siiper  ipso  Dominobap- 
tizato,  cumdescenderet  Spiritus  sanctus,  vox  de  coelo 
sonuit,  dicens  :  Bic  est  Filius  meus  dHectus,  in  quo 
mihi  bene  complacui  (Matlh,  iii).  Hinc  ergo  do- 
ctrina  ejus  incipiens,  et  magisterii  cieleslis  aucto- 
rilas  dilatatur  usque  ad  terminos  orbis  terrae,  cum 
praedicatur  Evangelium  regni  in  yniverso  orbe  in 
tesiimonium  omnibus  gentibus.  Vel  aliter :  Domina» 
bitur  Dei  et  Virginis  Filius  a  mart,  subauditur  Ju- 
daeorum,  iis^ti^  ad  mare  gentilium. 
i  Nota,  quia  Judaei,  licet  cognitionem  legis  recepe- 
rint,  tamen  mare  dici  possunt,  quia  terrenis  inbian- 
tes  tempestatibus  s<ecuii ,  quasi  fluctibus  maris  in- 
quietabuntur.  Gentilis  autem  populiis,  quia  nuUam 
cognitionem  Domini  recepit,  nierito  maris  nomine 
designatur,  quod  dicit  :  Dominabitur  a  mari  usqu& 
ad  mare,  incipiendo  a  flumine  Jordane,  ab  illis  vi- 
delicel  qui  descendunt  de  superbia  ad  bumiliiatemy 
vel  qui  se  anathematizant ;  et  perveniendo  usque  ad 
terminos  orbis  terra;,  id  est  usque  ad  ilios,  qiii  or- 
biculantes  terram  suam,  faciunt  se  terminos  aliis 
exemplo  suo,  quousque  se  extendaiit. 

Indubitanler  igitiir  credere  debetis,  o  Judaei,  quod 
Jesus  Christus  veram  babet  de  Deo  Patre  divinita- 
tem,  et  de  Virgine  matre  humanitatem,  qui  a  inari 
usque  ad  mare,  et  a  flumine  usque  ad  terminus  or- 


nit?  ut  nos  videlicet  abstraheret  ab  idolorum  cul-  j^  bis  terrarum,  id  est  super  omnes  gentes,  babet  po 

tura,  et  mundaret  sibi  populum  acceptabilem  secta-     testatem.  Si  enim  verus  Deus  non  esset ,  a  mari 

iorem  bonorum  operum  (Tit.  ii).  Et  in  advcntu  suo      usque  ad  mare  dominium  non  baberet.  Sed  quia 

quid  egit  ?  Pacem  gentibus  praedicavit,  id  est  ul 

malum  pro  malo  non  redderent,  et  in  se  peccanli- 

bus  libenler  parcerent.  Dic  etiam  quid  aliud  egil. 

Domtfiattts  est  a  mari  usque  ad  marct  et  a  fiumine 

usque  ad  terminos  orbis  terr(s  (Ptal,  lxxi).  Aperte 

datur  inlelligi,  o  Judaei,  quia  nisi  verus  Deus  es- 

sei,  polestatem  a  mari  usque  ad  mare,  et  a  flumine 

nsque  ad  terminos  orbis  terrae  nequaquam  habuis- 

sel.  £t  nisi  verus  liomo  esset,  nullatenus  ut  homo 

inter  homines  conversari  posset.  Necesse  est  ita« 

qoe,  at  vos  ipsos  in  veslra  assertione  fateaimni  vi- 

dos  esse,  qui  negntis  Dei  Filium  in  nostrae  carnis 


naturaliter  ante  omnia  saecula  genitus  est  ex  Deo 
Patre,  Dominus  est  aiigelorum  et  Princeps  regum 
terrae.  Coram  illo  qiiippe  omnipoteiitissimo  Rege 
procident  Mthiopes ,  id  est  humiliabuntur  qui  prius 
fuerant  teterrimi  in  peccatis,  sive  in  pravis  mo- 
ribus;  et  inimici  ejus  terram  lingeni  (Psal,  lxxi), 
eum  scilicet  venerando.  Vel  tntmict  ejus,  id  est  ha&- 
retiei  coram  eo  terram  lingent^  delectabuntur  vide- 
licet  in  terrenis,  assumendo  sibi  auctorilatem  ter- 
renoruro,  ut  sic  in  aliis  confirroent,  quod  perverse 
in  Scripluris  inteiligeiido  acceperunt. 
Credite  ergo,  o  Judei,  nec  oronino  dubiteti»» 


49i  S.  MARTINI  LEGIONENSIS  m 

Jcsum  €bristum  yerum  hominem  esse  et  venim  A  aucloritalis  aiigclo,  scilicet  veteris  ac  novi  tesla- 

menti   institulori  Jesu  Christo,  Joannes  Baplista 


Deum  ad  redemptionem  humani  generis  a  Deo  Patre 
iiiissum.  Sed  si  perfecte  nondum  vos  credere  dici- 
tis,  et  si  de  illius  divinitale  aliquod  in  mentibus 
vnstris  dubietatis  scrupulum  habere  senlitis,  quale 
Je  illiusadvenlu  DeusPater  perMalachiam  prophetam 
testimonium  perhibeat  moneo,  utpatienteraudiatis. 
Sic  ergo  Deus  Pater  eidem  dilectissimo  Filiosuoait, 
quem  ad  hujus  mundi  redemptionem  misit.  ECee^ 
inquit,  ego  mittam  angelum  meum,  qui  prceparabit 
riam  ante  faciem  meam  (Malach.  iii).  Ac  si  aperteDeus 
Pater  Jesu  GhristoFiliosuoad  redemptioiiem  mundl 
venturo  diceret :  Ecce  ego  mittam  angelum  meum^ 
scilicet  Joannem  Baptistam,  qui  pra^parabit  viam 


pracparavil  viam  in  cordibus  credenlium,  in  quibus 
ipse  verus  Deus  et  verus  homo  Jesus  Ghristus  ciim 
Deo  Patre  et  Spiritu  sancto  habitare  non  polcrat 
proptcr  incrcdiilitatem  illorum.  Venit  ergo  Angelus 
testamenii,  scilicet  Deus  et  homo  Jesus  Christus 
utriusque  teslamenti  conditor  et  ordinator,ad  tem- 
plum  sanclum  suum,  id  est  ad  sanctam  Ecclesiam, 
quam  sibi  in  utero  inatris  Yirginis  in  sponsam 
adoptavit,  et  suo  pretiusissimo  sangiiine  in  cruce 
redemit,  atque  in  baptismo  a  peccatis  lavit.  Ut  ergo 
Deus  Pater  testatiir,  stalim  ut  pienitudo  temporig 
adfuit,  Angelus  testamenti,  scilicet  legislator  et  ju- 


tuam  ante  te,  Si  sacerdos  de  lege  inlerrogetur,  do-  «^  dex  Jesus  Christus,  ad  templum  sanctum  suum,  id 

ceat  nescienles ,  convincat  resistentes  :  aliuquin      '^''*   '^'^ * —    p--i -: —   —•- — : — ^:*^- 

friistra  jactat  se  habere  dignitalem  ,  cujus  non  ex- 


liibet  operationem.  Unde  Malachias  propheta  ait : 
Labia  sacerdotis  custodient  scientiam,  et  legem  re- 
quirent  ex  ore  ejus;quia  angelus  Domini  exercituum 
est  {Malach,  ii).  Quia  igitur  angelus  Graece,  Latine 
nuntius  interpretatur,  recte  volunlatem  Dei  populis 
nuntians,  aiigelus  appellatur.  IIoc  itaque  loco  no- 
inine  angeli  Joannem  Baptistam  intelligimus,  de 
quo  in  Evangelio  Dominum  sic  dixisse  legimus : 
llic  est  enim  de  quo  scriptum  est :  Ecce  ego  mittam 
Mingelum  meum  {Matth,  xi)  ,  etc.  Recte  quippe 
Deus  Paler  per  Malachiam  prophetam  coseterno  sibi 
Filio  Jesu  Ghrlsto  testimonium  perhibens,  Joannem 


est  ad  sanctam   Ecclesiam  suam  misericorditer 
venit. 

In  hoc  ergo,  quod  Angelum  testanienti  statlm  ve- 
nire  dicit,  vos  procul  dubio,  o  Judsei,  qui  illum 
pertiiiaciter  venisse  negatis,  falsos  testcs  esse  om- 
nino  convincit.  Veiiit  igitur  Deiis  et  homo  Jesus 
Christus  ad  sanctam  Ecclesiam  suam,  sicut  Deus 
Pater  promisit ;  et  per  aposiolos  suos  universo  or- 
bi  adventum  suum  manifestavit.  In  omnem  enim 
terram  exivit  sonus  apostoloruni,  et  in  fines  orbi$ 
terrm  verba  eorum  {Psal,  xviii).  Quid  ad  hoc  dici- 
tis?  quid  objicilis,  o  Judsei?  Apcrte  utique  cogno» 
scitis  quod,  testante  per  Malacbiam  prophetam  Dea 
Patre,  Angelus  testamenti,  scilicet  Deus  et  homo 


Baptistam  angelum  vocavit ;  quia  libera  voce  ipse  C  ^^^^s  Christus,  ad  templum  sanctum  suum^  id  esi 


Joanncs  ad  se  confluentibus  populis  adventum  ejus- 
dem  Filii  Dei  et  Virginis  nuntiavit,  eumdemque 
adesse  pracsentem  digito  monstravit ;  et,  ut  eidem 
Domino  Jesu  Ghristo  viam  praepararent,  diligenter 
praedicavit,  atque,  ut  illius  vias  rectas  facerent, 
admonendo  pra^cepit.  Iterum  Deus  Pater  eumdem 
dilectissiraum  Filium  suum  in  prosimo  veiiturum 
esse  fidelibus  suis  pneostendens,  consequenter  sub- 
jungit,  dicens  :  Et  statim  veniet  ad  templum  san- 
ctum  suum  dominator,  quem  vos  quceritis,  et  Angelus 
testamenti,  quem  vos  vultis  {Malach,  iii).  Quasi  di- 
ceret :  Stalim  veniet  ad  templum  sanctum  suumy  id 
est  ad  sanctam  Ecciesiam,  vel  ad  unumquemque 
fideliunh,  dominator  quem  vos  qu(eritis^  coclorum  vi-  , 
delicet  ac  terrae  dominator  Jesus  Ghristus,  qui  om- 
nium  est  Grealor ;  quem  vos  quairitis,  id  est  desi- 
deralis,  qui  ad  aeternam  vitam  praedestinati  estis. 
De  quo  dicitur :  Ecce  veniet  Desideratus  cunctis  gen- 
tibus  {Agg,  ii) ;  et  Angelus  testamenti,  scilicet  Deus 
et  homo  Jesus  Ghristus  magni  consilii,  quem  vos 
vuliis,  Ad  quod  veniet  ?.Ad  hoc  videlicet,  ut  per- 
sonam  non  accipiat,  et  juste  judicet.  Huic  tantCB 

(55)  Placet  horum  tesliniouia  de  Ghristi  adventu 
pruferrc.  Job  cap.  xix,  25:  Scio,,.  quod  Redemptor 
meus  vivit,  Qui  enim  non  ait  Conditor  sed  Redemptor, 
cxponit  Gregorius  Magn.,  aperte  eum  denuntiat^  qui 
postquam  omnia  creavit..,  inter  nos  incarnatus  ap- 
paruit. 

Testimonium  Balaam  praeclara  illa  prophetia  est, 


ad  Ecclesiam  suam  jam  venit ;  et,  iit  dictum  est, 
adventum  siium  statim  |)er  verissimos  discipulos 
suos  universo  mundo  manifestavit.  Quousque  igitur, 
0  Judaei,  incrcduli  permanetis,  et  Dei  Filiuin  de 
sinu  Patris  descendisse,  et  ex  incorrupta  Virgine 
veram  carnem  pro  humani  generis  redemplione 
misericorditer  humiliterque  assumpsisse,  negatis  ? 
Jain  quippe  supradicto  Dei  Patris  teslimonio  fidem 
deberetis  accommodare,  ipsumque  olim  venisse,  et 
cum  hominibus  sine  peccato  conversatum  fuisse 
firmiter  credere.  Deus  Pater  inquit :  Statim  veniet 
ad  templum  sanctum  suum  dominator,  quem  vos 
quaritiSf  et  Angelus  testamenti,  qu^m  vos  vulliSm 
Uoc  loco  aperte  datur  intelligi,  quod  nou  solum  Ju- 
dxi  Cbristum  venire  quaerebant,  qui  iilius  adven- 
tum  in  lege  et  prophetis  fiiturum  cognoveranl ;  sed 
etiam  gentiles,  quibus  Deus  prophetiae  dona  con- 
tulit,  et  quae  in  novissimis  diebus  facturus  crat, 
praeostendit,  illum  ad  redemptionem  mundi  venire 
ciipiebant,  ut  Job  (55),  Balaam,  Nabuchodonosor« 
Virgilius,  Sibylla,  et  niulti  aiii. 
§  X.  —  Joannis  testimonio  obstinata  Juda:orum  per^ 

quae  legilur  in  lib.  Num,^  cap.  xxiv,  17:  Orietur 
stella  ex  Jacob,  el  eonsurget  virga  de  Israel,  etc. 
Nabuchodonosoris  vero  iliud  esse  videtur,  nempe : 
Ecce...  video  quatuor  viros  solutos...et  species  guarii 
similis  tilio  Dei.  Daniel  in,  92,  de  quo  videndi  sunt 
pererudiii  interpretes  Pererius  et  Calmetius.  Vir- 
gilius,  inquit  idem  Galmet»  e  carminibus  SibylUiiis 


*93  SERMONfiS.  —  SEUM.  IV.  IN  NATALE  DOMINI.  104 

^i^ff."!!"^!'"^;.!^^^"^    fi^^*/j>,^oratur,a  quo  A  est.  Quasi  diccrel :  Qiiia  Chrislo  non  ad  mensiiraiii 

dalus  est  spiritus,  idcirco  de  plenitudine  ejus  nos 


grattam  pro  gratia  accepimus ;  et  iicet  per  Moysen 
facta  priFiiuntiatio,  perChristum  tamen  salutis  im- 
pUlio  affirmat,  eum  in  Israel  venturum  non  homi- 
nem  purum,  sed  verum  Deum,  Etsi  Joannem  omnes 
muUerum  filios  di^nitate  superare  affirmetur,  in- 
comparabiliter  a  thristo,  quem  verum  Deum  affir^ 
mal,  et  mundi  Redemptorem^  excediiur,  Pra*terea 
subjunait  ad  levitarum  et  sacerdolum  intcrrogatiO' 
nem,  Joannis  responsionem :  cum  etsi  KUas  repu- 
tatus^  affirmat  se  nec  Eliam^nec  nrophetam  esse, 
etsi  in  spiritu  ejusque  virtute  adventum  Christi 
pra:cesserit,  quia  vox  clamantis  in  deserto  :  denique 
subjungitur  baplismi  Christi  in  Jordane  figura, 
Joannes  Christi  aspeclu  Agnum  Dei  eum  vocat 
ioUentem  mundi  peccaia  :  enimvero  ideo  plusquam 
propheta,  cujus  tamen  baptismus  peccata  non  au- 
fertbat.  Llterius  ad  idem  Matlhivum  introducit  as- 
si'jnantem,  unde  Jesus  ad  Joannem  ut  bapUzet, 
accedit ;  simut  et  Joannis  responsionem,  coctorum  p 
apertionem,  et  columbw  apparitionem,  et  quonam- 
modo  sacro  baplismate  renovati  columbo!  proprie- 
tatibus  repleri  habent :  bdplismi  poteslalem  nec  bo^ 
nis  pariter  neque  maUs  tradidit  minislris^  elsi  po- 
tuit ;  bene  tamen  ministerium^  qnod  si  Joannis 
iteralur^  non  tamenChristi.  Deinde  insinuat  Chri' 
stum  verum  Dei  FiUumf  fideUssimum  denique  ejus. 
nutricem  Joseph :  pari  enim  mudo  Lucm  lestimonio 
Spiritum  sanctum  sicut  cotumbam  descendisse 
ostendii,  et  in  FiUo  Patrem  sibi  complacuisse :  ad 
idem  introducit  Marcum^  simul  et  Genesis  fiquram, 
Quatuor  paradisi  fiumina  quatuor  sacra  hvange- 
iia  redundantia  per  orbem  figurant;  ita  et  anima- 
lia  quaiuor  Ezechielis^  quatuor  Ciiristi  prmcones  et 
tesies :  recapitulantur  Joannis  dicta  ;  Trinitatis 
mysterium  in  Chrisli  baptismate  ostsndit :  ex  quo- 
rum  dictis  atiquorum  hcereticorum  errores  con- 
futat ,  quia  etsi  in  sua  majestate  cnm  Deo  Patre 


omnes  accepimus  ab  eo  spirilura  secundum  inen- 
suram  donalionis  cjus  (Joan.  ii\;  Ephes.  iv).  In 
ipso  enim  sunt  omnes  thesauri  sapientias  el  scieniiiv 
Dei  {Cotoss,  ii).  Nos  etiam  accepimus  ab  eo  gratiam 
pro  gratia ;  non  solum  illam  gratiam,  quaB  pl(Mie 
gratis  (56)  datur  sine  merito,  ut  (ides,  quac  pcr  di- 
lectionem  operatur  (Galat,  v),  ex  qua  justus  vivil 
(Galat,  iii) ;  sed  etiani  pro  isla  alteram  gratiam, 
scilicet  dcternam  bcatiludinem,  quae  mnrces  (57) 
dicitur  justitiae.  Et  dicitur  gratia,  quiaest  inerilum 
ex  gralia.  Quare?  Quia  videlicet  lex,  quam  ab  eo- 
deni  Dei  Filio  Israeliticus  populus  accepit,  per  Moy- 
scn  data  est,  quae  lex  homineH  a  peccatis  perrecle 
iion  eniundabat,  sed  potius  illorum  peccata  osten- 
debat.  Uude  ait  B.  Paulus :  Per  legem  enim  agnilio 
est  peccati  (Rom.  iii).  £t  ilerum :  Lex  enim  subin- 
travit,  ut  abundaret  detictum.  Ubi  autem  abundavit 
deUctum,  superabundavit  gratia  (Rom,  v).  Gratia  igi- 
tur,  quae  fU  salus  hominibus,  et  veritas,  quae  du- 
dum  erat  promissa,  per  Jesum  Christum  facta  est. 
Per  Moysen  itaque  servum  facta  est  praeQuntiatio, 
et  per  Jesum  Christum  Dominum  salutis  impletio. 
IIxc  autem  gratia,et  veritas  est;  quia  sic  olim  pro- 
missum  est,  et  modo  exhibitum  ;  scilicct  ut  Deus 
sit  in  homine  implens  eum  cunctis  viriutibus,  et 
per  eum  sibi  subjectos.  Summa  quippe  graiiae  et 
veritatis,  cst  cognitio  sanctissimac  Trinitatis.  Unde 


ei  Spiritu  sancto  consistenie  potuit  mundum  re-  q  ipsc  Deus  et  homo  Jesus  Christus  in  Evangelio  Deo 


dimere,  ex  femina  tamen  carnem  assumere  placuit, 
Ipse  etiam  angclus,  scilicct  B.  Joannes  Baptista, 
quem  Deus  Pater  ante  faciem  ejusdem  dilcctissiuii 
Filii  8ui  misit,  ut  illi  viam  praepararet,  accedal ; 
et  de  Chrisli  divinitate  alque  huinanilate  testimo- 
nium  proferat.  Dic,  saiicte  Joanues,  dic  de  Christo 
quod  nosti,  ut  tuo  testimonio  obstinata  Jiidxorum 
perfidia  convincatur,  et  fides,  quse  est  in  eodem 
Christo  Jesu,  roboretur  :  Qui  post  me  vcnturus  est, 
anie  me  facius  est;  quia  prior  me  erat  (Joan.  i).  Ac 
si  dic«:rel :  Qtii  post  me  venlurus  est,  ante  me  factus 
est,  id  est  mihi  prapositus  ctiam  in  humanitate. 
Qnare  ?  Quia  videlicet  prior  me  erat  xternitale  Dei- 
latis.  Sequitur  :  Et  de  pleniiudine  ejus  nos  omnes 
aecepimus  gratiam  pro  gratia;  quia  tex  per  Moysen 
data  est,  gratia  et  veritas  per  Jesum  Christum  facta 

derivavit,  quae  canit  dc  ortu  Messiae  in  egloga  4. 
Yix  enim  alio  detorquercntur  carmina  illa  : 

llUima  Cumaei  venit  jam  carminis  aelas : 

Magnus  ab  integro  sxclorum  nascitur  ordo. 

Jam  redit  el  Virgo,  redeunt  Salurnia  icgna. 

Jam  nova  progenics  ca;lo  demitiitur  alto,  etc. 
Mentio  Cbristi  Domini  in  carminibus,  quaeSibyl- 
bruni  nomine  circumferuntur,  perquam  frequeiis 
est,  ut  patebit  cui  legerit  earum  libros.  Sed  hac  de 
rc  consulantor  ii,  qui  hoc  argumentum  exprofesso 
iractavcre,  ut  Baronius  inter  c^teros  in  Appuraiu 
iid  Annaie^  ex  nuin.  18  ad  usque  20. 

(56)  Grutisideojustificari  dicimur,  inquit  Triden- 
iinum,  quia  nihil  eorum,  quas  justificalionem  prwce- 
dunt ....  fusttficationis  gratiam  promerentur ;  pcr  (i- 


Patri  lo(|uitur,  dicens :  Hac  est  vita  wterna :  ut  co- 
^gnoscant  te  solum  verum  Deum,  et  quem  misisti  Je^ 
sum  Christum  (Joan,  xvii).  Quae  in  hac  vita  non 
plene  est,  quia  nemo  in  carne  positus  videre  Deum 
potest  sicuti  cst. 

Supradictum  crgo  B.  Joannis  BapUstae  testi  mo  - 
nium,  0  Judaei,  quod  Deo  et  honiini  Jesu  Chrisfo, 
audientibus  turbis,  perhibuit,  ad  mcmoriam  redu- 
camus;  ut  illud  subtilius  exponendo  et  aperliiis 
intclligendo  catholica  fidcs  roboretur ,  et  diuturna 
incredulitas  vesira  onmino  confutetur.  Ait  enim  : 
Qui  post  me  venturus  est ,  ante  me  factus  est ;  quia 
prior  me  erat,  Qunsi  diceret :  Qui  post  me  venturus 
0  est^  scilicet  Dei  Filius  in  carnem,  ante  me  factus  est, 
dignitate  videlicet  et  potestate ;  ^ttta  prior  me  crat^ 

dem  vero,  quia  fides  est  humancB  salutis  inilium, 
fundamentum,  et  radix  omnis  jusUficationis.  Sess.6, 
cap.  8.  Fides,  nisi  ad  eam  spcs  accedat,  et  charitas, 
neque  unit  perfecte  cum  Christo^  neque  corporis  ejus 
vivum  membrum  efficii.Qua  ratione  verissime  dicitur 
fidem  sine  operibus  mortuam  et  otiosam  esse(Jac.ii); 
et  in  Christo  Jesu ,  neque  circumcisionem  aliquid  va- 
lerCy  neque  prcepuUum,  sed  fidem^quoe  per  charitatem 
operatur.  Ibid.,  cap.  7. 

(57)  Bene  operantibus proponenda  est  vita  «c- 

terna^  et  tanquam  gratia  filiis  Dei  pcr  Christum  Je- 
sum  misericorditer  promissa,  et  tanquam  merces  ex 
ipsius  Dei  promissione  bi.nis  ipsorum  operibus  et  me- 

ritis  fidetiler  reddenda Tania  esl  (Doiuiiii)  erga... 

homines  bonitas^  nt  eorum  vcUt  esse  merita,  qua:  sunt 
ipsius  dona,  ibid.,  cap.  16. 


195 


S.  MARTINI  LEGIONENSIS 


190 


ab  setcrno  scilicet  apud  Dcum  Patrem.  Dum  ergo  A  et  per  eura  Ecclesia  filiis  annuraerari  cl  coiisociari 


Christum  ad  redemplionera  mundi,  o  sancic  Joan- 
nes,  vcnliirum  dicis,  Judaeis  falsis  lestibus,  qui  il- 
lum  venisse  negant,  conlradicis.  In  boc  vero  quod 
ipsum  aiile  te  factum,  scilicet  tibi  praelatum ,  asse- 
ris,  morliferain  eorumdein  Judaeorum  perHdiam 
convincis,  qui  eum  non  verum  Dei  Filium,  sed  pu- 
ruin  hominem  futurum  asserunt.  Pro  cerlo  enira 
scimus,  nec  omnino  dubitamus,  qiiod  ei  oninibus 
mulierum  filiis  nullus  te  superare  potuit  sanctitate, 
vel  excellere  dignitate.  Magna  quippe  dignitas  tibi 
conccssa  fuit,  quando  Dei  et  Virginis  Filius  se  in 
tuis  manibus  baptizandum  inclinavit.  Yeraciler  ergo 
ille  solus  modis  omnibus  major  te  est,  qui  dc  Vir- 
gine  malre  natus  est.  Congrue  siquidem  te  pote- 


festinetis.  llanc  procul  dubio  fiJem  ipse  Deus  el 
homo  Jesus  Christus  discipulis  suis  custodire  pne- 
cepit;  hanc  patriarch»  et  prophetae  tenuerunt; 
hanc  sancti  aposioli  et  evangclisiae  per  universum 
orbera  praedicaverunt ;  pro  hac  sancti  marlyres 
corpora  sua  divcrsis  suppUciis  tradiderunt ;  et  non 
solum  viri,  sed  eliam  feminse;  nec  tantum  impubc- 
res  pueri,  sed  etiam  tenerae  virgines  usque  ad  efi^u- 
sionem  sanguinis  decerlarunt.  IJaec  fides  daemonia 
ejccit,  mortuos  suscitavit,  a;gro8  curavit,  hostes 
visibiles  et  invisibiles  sbperavit,  miracula  innumera 
fecit,  et  qiiotidie  per  sibi  domestieos  servos  in  no- 
niinc  sanctae  Trinitatis  facil. 
Tandem  vellem  scire ,  o  Judaei ,  utrum,  jam  de- 


state  el  dignitate  excellit,  quem  intemerata  Virgo,  ^  posita  incredulitatis  perfidia ,  legis  et  prophetarum 


€(K)perante  Spiritu  sancio,  concepit.  Cum  ergo 
Chrisliim  asseris  tibi  esse  praelatum,  Judaeos  falsos 
testes  convincis,  qui  illura  non  verura  Deum,  sed 
hominem  testantur  esse  purum.  Nam,  sicut  inter 
natos  mulierum  nemo  te  sanctltate  et  justilia  supe- 
ravit,  ita  nec  ille  te  superasset ,  si  verus  Deus  non 
esset.  In  hoc  ergo  quod  illum  majorem  te  esse 
dicis,  Judaeorum  oppositionem  frustratam  osten- 
dis,  ipsumque  tacite  verum  Dei  esse  Filium,  asse- 
ris.  Cum  etiam  siibjungis,  ideo  illum  libi  esse  prae- 
latum,  quia  prior  le  erat,  aperte  ostendis ,  illum 
non  ex  tempore ,  ut  Judaei  asscruiit ,  coepisse,  sed 
coaetemum  Deo  Patri  esse.  In  hoc  igitur  quod  illum 
post  te  venturum  praedicas,  aperte  Jndaeorum  infide- 
litutis  errorein,  qui  illum  Kedemptorem  mundi 
esse  neganl,  condemnas. 

Ut  ccrnitis,  o  Judaci,  supradicto  B.  Joannis  testi- 
monio  vestra  mendax  assertio  frustratur,  el  fides 
catholica  in  cordibus  credenlium  roboratur.  Indu- 
bitanter  crgo  credite,  Dei  Filium  de  sinu  ejusdem 
Palris  sui  in  uterum  intemerata;  virginis  Mariae 
descendisse,  el  ex  ea  sine  'peccato  carnem  assum- 
psisse ;  crucem  pro  redemptione  mundi  ascendisse ; 
animam  suam  in  eadem  cruce  pendens ,  quando 
voluit,  et  sicut  voluit  posuil ;  ad  infernum,  relicto 
in  sepulcro  corpore,  in  anima  descendit  :  quo  spo- 
Uato,  ct  suiSf  qui  ibidem  detinebanlur,  secum  ad 
€UperGs  abstractis,  in  eadem  anima  ad  corpus  re- 


verissimis  testimoniis  fidem  accommodare,  et  Jesum 
Christum  fideli  menle  ac  simplici  corde  verum  Deum 
esse  el  verum  hominem  credere,  an  adhuc  in  infide- 
litatis  nequitia  pertinaciter  vultis  persistere?  Sed 
quia  in  mentibus  vestris  dubietatis  scrupulum  in- 
esse  sentitis,  nec  perfecte  vos  adhuc  credere  dicitis; 
iierum  B.  Joannem  Baptistam  in  mcdium  inlrodu- 
eamus,  et  quid  vobis  interrogantibus  ad  Jordanis 
fluenta  positus  responderit,  in  commune  audiamus. 
Dic,  sancte  Joannes,  dic  testimonium  Christo.  Ideo 
enim  ante  faciem  illius  te  Deus  Paler  misit,  ut  ad 
le  concurrentes  populos  baptizares,  el  publica  voce 
lestimonium  illi  perhiberes.  Quid  crgo  sacerdolibus 
el  levitis  a  Judaeis  missis,  utrum  Christus  esses,  in- 
lerrogantibus,  rcsponderis,  audiamus.  Ego^  inquil, 
non  ium  Christus  {Joan.  i).  Ac  si  diceret  :  Non 
sum  ego  Christus,  nec  judex  aperlae  potentiae.  Ei 
inlerrogaverunt  eum  :  Quid  ergo  ?  Elias  es  tu  f  Ei 
dixit  :  Non  sum,  Propheta  es  tu?  Et  respondil  : 
Kon  {ibid.),  Quasi  diceret  :  Ideo  non  sum  Elias 
neque  prophela,  quia  non  soium  veni  Christum  prae- 
nuntiare,  sed  eiiam  oslendere.  Putabanl  Judaci 
Joanncm  esse  Christum,  qui  in  lege  pncnuntiaba- 
tur.  Alii  putabant  eum  esse  Eliam  propier  niniiam 
abstinentiam  et  castitatem,  et  soiitariani  vilam  ,  el 
asperrimam  delinquentium  reprehcnsionem  ,  atque 
durissimum  futune  vindictae  lerrorem.  Alii  puU- 
baut  eiim  esse  unum  ex  prophetis  propter  prophe- 


diens,  illud  tertia  die  de  sepulcro  suscitavit,  suis-  d  tiae  gratiara.  Cum  omnes  tunc  scirent  nomen  Chri- 


que  discipulis  posl  resurrectionem  suam  in  multis 
argumentis  per  dies  quadraginla  apparens ,  el  de 
coelesti  regno  eis  loquens ,  quadragcsimo  die ,  vi- 
dentibus  discipulis,  coelum  ascendil,  el  in  deilera 
Dei  Patris  sedet  {Act,  i)  :  unde  et  in  novissimo  die 
venturus  esl  judicare  cum  magna  potestate  el  gloria 
vivos  el  mortuos,  el  saeculum  per  ignem.  Ipse 
quippc  justissimus  judex  secundum  diversitatem 
merilorum  impios  aeternis  cruciaiibus  Iradet,  justos 
vero  ad  «letema  gaudia  secum  perducei. 

Ideo  vobis,  o  Jiidaei,  hos  vera»  fidei  articulos  bre- 
▼iler  exposui,  ut  incredulitalis  duritia  de  cordibus 
▼estris  expulsa,  Jesum  Christum  cum  Deo  Patre  et 
Spirilu  sancto  unum  el  verum  Deum  esse  credatis, 


sti;  scirent  etiam  quod  Elias  praecessurus  essct 
eum,  idcirco  Joannem  putabant  esse  Eliam  ante  fa- 
ciem  ejus  missum.  Elias  quippe  secundum  adven- 
lum  Christi  est  praecessurus,  quando  videlicel  ipse 
Deus  et  homo  Jesus  Chrisius  ad  judicaudiim  vivos 
et  mortuos  et  saeculum  per  ignera  cum  potestalc 
magna  et  majestale  esl  venturus  {Luc.  xxi).  Joan- 
nes  vero  figuraliler,  scilicet  in  spirilu  et  in  viriute 
Eliae,  ejusdem  Filii  Dei  el  Virginis  advenlum  prae- 
cessil  priinum ,  quando  videlicel  pro  redemplione 
mundi  Hierosolymam  vcnit  passurus.  Scd  jam  quid 
Judaeorura  nunlii  B.  Joanni  dicanl  audiamus.  Quis 
esy  ut  responsum  demus  his,  qui  miserunt  nos  f  Quid 
dicis  de  te  ipso  >  (Joan,  i.)  Ac  si  apertiurf  diccrenl  : 


197  SEBMONES.  —  SERM. 

Qais  sis,  insinua  manifesle,  u:  revertentes  ad  illos 
qui  miserunt  nos,  vera  de  le  possimus  referre. 
Respondit  eis  Joannes,  dicens  :  Ego  vox  clamantis 
in  deserto  :  Dirigite  viam  Domini ,  $icut  dixit  haias 
propteta  (ibid.).  Non  dixit :  Ego  sum  homo,  vel  ego 
SQm  Joannes,  sive  filius  Zacbarix ;  nec  consideravit 
in  se  bumanam  substantiam  vel  generationem,  sed 
ultra  haec  omnia  cxaltatur.  Prsecursor  Verbi  deserit 
omnia,  quae  intra  mundum  continentur ;  ascendit  in 
altum  fact'js  vox  Yerbi ;  nuUam  in  se  subsiantiam 
faieiur  praeter  abundantiam  grafiae,  qu»  excedit 
omnem  creaturam.  Qui  devota  mente  Deo  adbaeret, 
omnia  transcendit ,  quia  usque  ad  ipsum ,  qui  est 
super  omnia,  mente  pervenit.  fJnde  ait  Apostolus  : 
Qui  adharet  Deo,  unus  spirilus  eit  cum  eo  (I  Cor.  vi). 
Ac  si  apertius  diceret  :  Ego  sum  vox,  in  qua  Yer- 
bum  sonal,  id  est  propbelia,  et  ostensio,  et  lucerna 
Verbi  praesentis.  Ego,  inquit ,  vox  clamanlis  in  de^ 
serto.  Quasi  diceret :  Ego  vox  incarnati  Verbi  cla- 
mantis  in  me  in  deserto,  desertae  scilicet  Judaeae 
solatium  annuniians.  Sed  quid  ciamat  audiamus  : 
Dirigite  viam  Domini ,  per  fidem  videlicet  ct  bona 
opera,  per  quae  Dominus  ingreditur  ad  bominum 
corda,  sicut  dixit  Isaias  propheta. 

Notandum  quia  idcirco  sacerdotcs  et  levitae  ad 
interrogandum  Joannem  veniebant,  quia  audierail 
«um  comrounem  resurrectionem  omnium  praedi- 
casse ,  qiiam  et  ipsi  credebant ;  unde  et  in  mullis 
Cbristo  consenserunt,  Paulum  qtioque  apostolum  in 
multis  audierunt.  Et  qui  missi  fuerant,  ait  evange- 
lista,  eranl  ex  Pharisa^is.  Audierant  Pharisaei  in 
Itge  et  propbetis  Christum  venturum  et  baptizatu- 
rom;  scientes  etiam  Jordanem  figuram  baptisroi 
^estas.^ ;  euroque  Eliam  et  Eliseum  siccis  pedibus 
transisse,  figuram  quoque  baptismi  in  Elia  et  Eliseo 
non  dubitabant  praecessisse.  Unde  et  nunc  speciali- 
ter,  an  sit  Elias,  interrogant,  qui  baptismum  praefi- 
guravit. 

Itenim  inlerrogaverunt  eum,  et  dixerunt  el  : 
Quid  ergo  baptizas,  si  lu  non  es  Chrislus ,  neque 
Elias  •  neque  propheta  ?  (Joan.  i.)  Ac  si  diceret  : 
Baptizare  cur  pmuinis,  si  tu  non  es  Cbristus,  ne- 
que  Eiias,  qui  babent  auctoritatem  baptizandi? 
lioneo  vos,  o  Judaei ,  ut  solerler  audiatis ,  quid  B. 
Joannes  responderil  Judaeorum  nuntiis.  Ego,  inquit, 
tapliio  in  aqua  :  medius  autem  vestrum  stat , 
quem  vos  nescitis.  Ac  si  aperte  dicat  :  Non  impute- 
mur»  quod  ego  facio,  audaciae ,  quia  meo  baplismo 
corpora  abluo ,  peccata  non  aufero,  ut  sicut  na- 
scendo  et  praedicando  praecursor  sum,  sic  et  bapti- 
zando ;  sed  siat  medius  inter  vos,  qui  peccata  tollit. 
Quasi  diceret :  Medius  vestrum  slat,  scilicet  praeseus 
vobis  apparet  corpore,  quem  vos  ideo  nescitis,  quia 
lenit  huroilis,  et  ideo  ego  lucerna  praeaccendor. 
Ipse  esty  qui ,  sicut  nascendo ,  sic  et  praedicando, 
pest  me  venturu^  est,  qui  ante  me  factus  est,  scilicet 
ante  emnia  tempora  diflinitum  est,  quod  post  roe 

(58]  Aliter,  et  forte  clarius  Glossa  :  Quai  gratia 
ahundans  fuit :  quce  natura,  etc. 


IV,  IN  NATALE  DOMiNI.  198 

A  veniret,  quia  est  roihi  praelatus.  Cujus  non  sum  di- 
gnuSf  ut  solvam  ejus  corrigiam  catceamenti.  Non  ait, 
non  solvain,  sed  dixit,  non  sum  dignus  ut  solvam. 
Solvit  enim  corrigiam  calcearoenti  ejus ,  qui  ipsum 
roanifestavit,  et  de  divinitale  atque  huroanitate 
ipsius  roulta  aperuit;  sed  dixit:  Non  sum  dignus^ 
quia  videlicet  indignuro  se  ad  boc  agendum  repu- 
tavit.  Ba!c  in  Bethania  facta  sunt  trans  Jordanem^ 
ubi  erat  Joannes  baptizans.  Ac  si  diceret  :  Bwc  in 
Bethania  facta  sunt ,  id  est  in  domo  obedlentia:  ba- 
ptizat,  ut  significet  obedientiam  convenire  baptiza- 
tis.  Duae  sunt  Bethaniae  :  una  videlicet  trans  Jorda- 
nem;  allera  citra,  non  longe  a  Jerusaleni,  ubi  La- 
zarus  suscilatus  est.  llla  quae  est  trans  Jordanem, 
significat  naturam  humanaro  sub  lcge  natiirali  aute 

^  fluenta  grati.-c,  quae  (58)  cst  post  Incarnalionem 
Ghristi ;  quae  ad  boc  creata  erat ,  ut  lege  naturae 
Deo  obedirct,  in  qua  Joannes  baplizat,  quiu  a  pec- 
cato  non  liberat.  Baptizat  ultra  fluenta  divinorum 
donorum,  quae  (59)  nondum  in  Chrisio  inchoave- 
rant  in  humanaro  naturam  descendere.  lila  vero 
Belhania,  quae  est  citi  a  Jordanem  circa  Jerusalem, 
significat  eamdem  huroanaro  naturam  obedientcm 
sub  lege  gratiae,  qua^  est  proxima  Jerusalcm,  id  est 
visioni  pacis  per  charitatem,  in  qua  Christus  mor- 
tuum  suscitat,  quia  a  peccato  liberat. 

Evangclista  narranle  didicimus,  o  Judaei,  qiiod 
quando  Joannes  Baptista  de  Cbristi  adventu  supra 
dicta    testimonia   prophetico    spiritu    peihibebat, 

Q  Aonduro  Cbristuro  viderat.  Sed  curo  jam  ipse  Deus 
et  homo  Jesus  Christus  ad  cum  corporaliter  acce- 
deret,  quid  ei  B.  Joannes  dixerit,  quidve  responde- 
rit,  vel  quale  de  illo  turbis  testimonium  proli:lerit, 
omnes  simul  audiamus.  Aitenim  evangelista  :  Vidii 
Joannes  Jesum  venientem  ad  se,  et  ait :  Ecce  Aynus 
Dei,  ecce  qui  tollit  peccala  mundi  (ibid.).  Vidit 
Joannes  Jesum  venientem  ad  se,  non  solum  gressibiis 
corporeis,  sed  etiam  interioris  suas  ( onteinplationis, 
quia  dignatus  est  ab  eo  ipse  Dei  et  Virginis  Filius 
cognosci  secundum  divinitatem  et  huinanitatem. 
Ecce^  inquit,  Agnus  Dei,  videlicet  innocens  immo- 
landus  praefiguratus  in  agno  paschali. 

Notandum  quia  Agnus  Dei  tria  niinistrat  possi- 
dentibus  se,  scilicet   lac  simplicis  doctrinae,  quo 

D  parvuli  nulriuntur ;  lanaro,  id  est  indumenta  vir- 
tutum,  et  escam  sui  sacratissimi  corporis.  Ecce  qui 
tollit  peccata  mnndi.  Peccata  mundi  dicuntur  origi- 
nalia,  quae  totius  mundi  sunl  communia,  quibus 
tota  huniana  natura  simul  et  seroel  condita,  legcs 
divinas  per  inobedientiam  transgressa  est  in  para- 
diso  :  quae  originalia  Christi  gratia  per  baptismuni 
relaxat.  Sciendum  tamen  est  quia  hic  mansuetis- 
simus  Agnus  Dei  Patris  Filius  non  solum  origina- 
iia,  sed  etiam  actualia  quotidie  peccata  diniittit, 
sicut  B.  Joannes  in  Apocalypsi  dicit  :  Qui  dilexit 
noSf  et  lavit  nos  a  peccatis  nostris  in  sanguine  suo 
(Apoc.  !•) ;  tunc  videlicet  quando  sanguinem  suum 

(59^  Iia  ms.  Sed  legendum  i^utamus  :  Quce  usque 
ad  Cnristum  non  inchoaverant  in  humanamf  etc. 


499 


S.  MARTINI 


dedit  in  cruce  pro  nobis ;  vel  quando  unusquisque 
nostrum  mysterio  sacrosanctae  passionis  illius  at- 
que  baptismo  ablutus  est.  Et  non  solum  tunc,  ve- 
rum  etiam  quotidie  toUit  peccata  mundi,  et  lavat 
nos.a  peccatis  noslris  in  sanguinesuo,cum  ejusdem 
sanctissimse  passionis  roemoria  supcr  altnre  repli» 
catur ;  cum  panis  et  vini  creatura,  ut  ait  Veuerabilis 
Beda  super  locum  illum,  Ecce  Agnus  Dei^  ecce  qui 
toUit  peccata  mundi,  in  sacramentum  caniis  ct  san- 
guinis  ejus  ineffabilis  spiritus  sanctiticatione  trans- 
fertur. 

llcrum,  0  Joannes  Baptista,  ea  qux  superius  de 
Chrislo  turbis  tibi  aslaulibus  pcrhibuisli,  replica, 
nt  tuo  verissimo  Judaci  tcstinionio  convidi,  pcr 
diuturnam  incredulitatis  sux  culpam  non  cum  infi- 
delibus  percant,  sed  summa  dcvolione  tidcm  Christi 
baplismumquc  suscipinnt,  quatcnus  cum  Ecclesiae 
filiis  ad  xterna  gaudia  pcitingant.  Ecce,  inquit, 
Agnus  Dei,  ecce  qui  tollit  peccata  mundi.  Quare  il- 
lum  vocas  Agnum?  Propter  innocentiam  videlicet 
et  roansuetudinem.  Sicut  enim  forma  prae  fliiis  lio- 
roinum  fuit  speciosus  (Psal,  xliv),  ita  innocens  et 
mansuctus.  0  B.  Joannes  Baptisia,  apertius  nobis 
de  illo,  si  aliquid  nosti,  insinua,  ut  tuo  testimonio 
fides  catholica  roboretur,  et  falsorum  testium  Ju- 
dxorum  os  obstruatur.  Hic  est,  inquit,  de  quo,  Ju- 
dseis  intcrrogantibus,  anlcquam  eum  viderent,  su- 
pcrius  dixi  :  Post  me  venit  vir^  qai  ante  me  factus 
est;  quia  prior  me  erat^  et  ego  nesciebam  enm.  Hic 
detenninat  B.  Joannes,  quis  ille  sit  de  quo  superius 
dixit :  Medius  vestrum  slat^  quem  vos  nescitis,  Et 
egot  inquii,  nesciebam  eum,  0  sancte  Joannes,  quare 
illum  nesciebas,  qucm  viva  voce  venliirum  esse 
praedicabas?  Ideo  videlicct  dixi  quod  eum  nescie- 
bam,  quia,  etsi  venturum  pnedixeram,  oculis  ta* 
roen  corporis  nondum  illum  videraro.  Cur  itaque, 
0  B.  Joanues,  homines  baptizare  in  nomine  ejus 
praesumebas.  qui  illum  roanifeste  nesciebas?  Ego, 
inquit,  absque  dubio  eum  nesciebam,  corporaliter 
Tidelicct  nondum  illum  videram;  sed  propterea 
venio  in  aqua  baptizans,  ut  ipse  Deus  el  homo 
Jesus  Christus  manifestetur  in  Israel.  Ad  hoc  me 
Ueus  Pater  ante  facicm  ejusdem  dilectissimi  Filii 
sui  prsemisit,  ut  prius  illum  ventunim  pnedicarem, 
deinde  adesse  pra^senlem  manifcstc  ostendereni. 

Aperte  audistis,  o  Judaei,  testimoniuin  quod 
B.  Joannes  Bnptista  Chrisio  perhibuit;  videlicel 
qualiter  eum  venturum  fore  populis  ad  se  confluen- 
tibus  pnedixit,  ^et  adesse  prjcsentem  astantibus 
turbis  manifcsie  monsiravit.  Nolo  vos  lateat,  quod 
idcirco  Joannes  Baptisia  propheta  dicitur,  quia 
Christum  venturum  prxdixit;  ideoque  plusquam 
propheta  est,  quia  illum  adesse  monstravit. 

Hoc  igitur  loco,  o  Judxi,  vos  rooneo  ut  solliclta 
intentione  audiatis  quae  dico.  Pro  certo  sciatis,  nec 
omnino  dubitetis,  quia  pcr  hoc,  quod  nec  legis 
dicta,nec  prophetarum  oraculaChristo  tcstimoniiiin 
perhibentia  fldeliter  credendo  recipilis,  vos  ipsos 
aeteroae  damnationis  periculo  expoiiitis.   Sed   si. 


LECIONENSiS  200 

A  impediente  incredulitatis  malltia  caelerorum  pnn 
phetarum  dictis,  qiise  de  Chrisli  Jncarnalione,  Pas- 
sione,  Resurreciione  atque  in  coelum  Ascensione 
veracitcr  protulerunt,  fldomaccommodare  ilon  vultis» 
certe  B.  Joannis  Baptistae  testimonio,  qui  plusquam 
propheta  est,  cum  omni  devotionc  obtcmperare  de- 
belis.  Yentiirum  ergo  Dei  Filium  in  carne  esse  prae- 
dixit,  ac  deindc  corpprali  prarsentla  inter  homines 
euin  asiare  conspiciens,  ac  digito  ostendens  ait  : 
Ecce  Agnus  Dei;  ecce  qui  tollit  peccala  mundi,  0 
Judaei,  quid  verius  audire  vultis?  Propriis  eum  ocu- 
lis  Joaniics  tntcr  homines  vidit  corporali  gressu 
ambulantein,  et  loquenlem,  sibiquc,  ut  a  se  bapli- 
zarelur,  humililer  accedcntem.  Si  crgo,  ut  dictum 
est,  csntcris  prophetis,  qui  Christum  a  longe  venlo- 

^  ruin  pncolixerunt,  credere  non  vultis;  credere  pro- 
cul  dubio  B.  Joanni  Baptistae  debetis,  qui  eum  ventu- 
ruin  prasdixit,  adesse  roonstravit,  et  propriis  oculis 
vidit. 

Sed  si  adhuc  supradicta  B.  Joannis  testimonia 
ad  expellendani  de  cordibus  vestris  incredulitatcm 
nonduin  vobis  siifflcere  dicitis;  si  adhuc  de  Chri- 
sto,  quod  cum  Deo  Patre  et  Spiritu  sancto  iinus  et 
verus  Deus  sit,  dubilalis,  B.  Mattlixum  apostolum 
et  evangclistam  in  medium  deducamus;  et  quid 
nobis  de  codem  Dei  et  Virginis  Filio  dixerit,  dili- 
genter  audiamus.  Venif,  inquit,  Jesus  a  Calilaa  in 
Jordanem  d  Joannem^  ut  baptizaretur  ab  eo 
(Matth,  ni).  Quis  ad  quem  venit?  Deus  videlicet 

Q  ad  homineid,  rex  ad  militem,  sumnuis  pontifex  ad 
minislrum,  dominus  a<I  seivum,  Creator  ad  creatur 
ram,  magnus  ad  pusillum,  sol  ad  Luciferum,  Chri- 
stus  ad  Joanncin  ut  baptizaretur  ab  co.  Quando 
venit?  Tunc  videlicct  qunndo  Joannes  baptizabat 
et  praedicabnt;  scilicet  quando  jain  ipse  Christus 
tiigiuta  annorum  erat,  ostendens  nuUum  debere 
sacerdotem  vel  prsedicatorcm  fleri,  nisi  virilis  aeta- 
tis;  sicut  Joseph  iricenariiis  regnum  iEgypti  suscc- 
pit;  David  ea  aetate  regnnre  coepit;  Ezechiel  praedi- 
care  inchoavit.  Et  qiiare  Jesus  venit  ad  Joannem  ? 
Ilis  videlicct  causis,  ut  Joannis  baplisma  compro- 
baret,  ut  et  qui  homo  erat  omncm  justitiam  et  hu- 
militateni  legis  impleret,  et  ut  aquas  sanctiflcans, 
per  columbam  advcntuin  sancti  Spiritus  ostenderet. 

D  Venit  quoque  non  necessitate  ablutionis,  sed  ut 
nemo,  quamvis  sanctus,  bnptismi  gratiam  super- 
fluam  judicaret. 

Audite,  0  Judaei;  aiidite,  rebelles  et  increduli; 
audite  quid  B.  Joannes  Deo  et  homiui  Jesu  Christo 
ad  se  venienti  responderit,  vel  qualiter  eum  susce- 
pcrit,  ut  ipsius  verissimo  convicti  testimonio, 
Christum  verum  Deum  et  verum  bominem  esse  cre- 
datis,  ejusquc  baptismum  devola  mente  suscipiatis, 
ita  ut  conlra  eum  amplius  mussitare  superba  mente 
non  prxsumatis.  Ego,  inquit  Jonr.nes,  a  te  debeo 
baptizari,  o  Christe,  et  tu  venis  ad^e?  Ac  si  dice- 
ret :  Ego  a  te  dcbeo  baptizari,  quia  te  Deus  Pater 
antc  omnia  saecula  genuit  cx  seipso,  et  uiihi  accidit 
ex  praevarjcatione  primi  parcntis  corruptio.  Pcr  te, 


«01  SERMONES.  —  SERM.  IV.  LN  NATALE  DOMLM.  20i 

Deus  Palcr  omnia  crcavlt  ex  nihilo ;  ego  autem  ex  A     Nolandura,  quia  idcirco  super  Doniinum  Spiritus 


camali  concubilu  genilus  culpce  subjaceo.  Tu  ^s 
cum  I>eo  Patre  et  Spiritu  sancto  verus  beus ;  ego 
veru  carnali  patre  genitus  peccati  labe  sum  pollu- 
tus.  Te  ad  redemplionem  mundi  Deus  Pater  niisit ; 
aie  viri  et  feminx  naturalis  copula  genuit.  Te  virgo 
iseorrupta,  oburobrante  Altissiml  virtute,  edidit; 
me  mulier  a  viro  gravidaia  peperit.  Ego  sum  ter- 
renus  bomo,  qul  sine  peccato  nequaquam  vivere 
possum ;  tu  autem  Agnus  es  Dcl,  in  cujus  ore  non 
esC  inventnm  mendaclum.  Me  in  peccatis  conccpit 
mater  mea  {PiaL  l)  ;  te  incognita  viro  sanctissima 
genuit  Tirgo  Marla.  Tu  ergo  ad  hoc  natus  es,  ut 
redimas  me;  ego  vero  natus  sum  redimendus  a  le. 
Dignius  est  itaque  ut  tu  bapfzes  me  qui  tollis  pec- 
cau  muadi,  quam  ut  ego  baptizem  te  qui  in  multis 
deliqui. 

Respondens^  autem  Jesus  dixit  ei  :  Sine  modo  : 
tie  enim  deeet  no$  implere  omnem  jugtitiam.  Ac  si 
apertius  Dei  et  Virginis  Filius  Joanni  DnptiskB 
summo  charitatis  atque  humilitatis  aflTectu  dicerct : 
Yera  sunt  quidem  omnia  qu»  hucusque  mcmorasti ; 
scd  sine  modo  spiritale  ministerium  iniplcri,  ad 
quod  de  sinu  Patris  implendum  desceudi.  Sine  ergo 
me  modo  baptizari,  ut  postea,  sicut  optas  et  dicis, 
tu  a  me  spiritu  baptizeris.  Sic  enim  decet  nos  dare 
exemplum  implendae  omnis  justitiae,  ut  discant 
omnes  neminem  sine  unda  baptismatis  perfectum 
esse  vel  salvari  posse.  Tunc  B.  Joannes  dimisil 


sanctus  in  coluroba  apparuit,  quia  nos  per  mansue- 
tudinem  colligerc  venit;  super  discipulos  autem  iu 
igne,  quos  ad  consumendam  peccaiorura  rubiginetii, 
contra  seipsos  veniebat  accendere.  Bene  Spiritus 
sanctus  in  columbas  specie  visus  est,  quae  simplcx 
est  et  mansiueta ;  ut  et  suae  naturae  siniplicilatcm 
ostenderet,  et  eum  in  quem  descendebat,  mitem 
auctoremque  misericordiae  indicaret.  Similiter  om- 
ues  sacro  baptismate  ronovaii,  septem  virtutibus 
in  columba  significatis  repleri  debent.  Coluraba  (00) 
quippe  a  malitia  rdlis  est  aliena,  in  quo  prohibc- 
mur  ab  ira.  NuUum  ore  vel  unguibus  laedit,  in  quo 
notatur  innocentia.  Minimas  quoque  aviculas  ncc 
vermiculos  invadit,  quibus  alise  aves  se  et  pullos 
suos  nutriunt,  in  quo  prohibetur  rnpina.  Puro  ves- 
cilur  grano,  in  quo  notatur  abslinentia.  Alienos 
tanquam  suos  pullos  fovet,  ccce  charilas;  geniitura 
pro  cantu  habct,  ecce  compunctio ;  super  aquas  se- 
del,  ut  accipilrera,  praevisa  urabra,  declinet,  ejus- 
que  ungues  sic  evadat,  ecce  sollicitudo.  Sciendum 
laraen  est,  quod  non  solum  Deus  et  homo  Jesus 
Ghristus  vidit  Spiritum  Dei  Patris  descendenlem 
sicut  columbam,  et  venientem  super  se;  sed  etiaiii 
Joannos  Baptista  illum  vidit,sicut  ipse  in  Evangelio 
Joannis  cvangelistae  tesiatur,  dicens  :  Qui  me  mi^il 
keptixare  in  aqna,  ille  mihi  dixit :  Super  quem  tide-' 
rii  Spiritum  descendentem,  et  manentem  super  eum^ 
hic  eit  qui  baptitat  in  Spiritu  ianeto.  Et  ego  ru<{,.  et 


tum^  id  est  consensit  facere  quae  Deus  et  faomo  C  f^^timonium    pcrhibui ,   quia  hic   eit    Filiui    Dei 


Jesus  Christus  imperabat.  Cum  ergo  tali  ordine 
cognovisset  implendam  jnstitiam,  dimisit  eum, 
quia  vera  est  humilitas,  qnam  comes  obedientia 
Don  deserit.  Quod  prius  itaque  humilitcr  recusavit, 
postea  devotus  implevit. 

Audite,  0  inimici  veritatis  Judaei,  qui  usque  ho- 
diegertinaciter  negatis  Christum  Filium  Dci ;  au* 
dite  testimonium ;  quod  itcrum  de  illo  Matthaeus 
evangelista  perhibuit,  statim  ut  de  aqua  jara  bap- 
tizatus'ascendit ;  quo  testimonio  Chrislianorum  fides 
ex  omni  parte  roboratur,  ac  vestra  mendax  assertio 
omoino  ^onvincitur.  Baptizatus  autem  Jesus  C/irt- 
<r««,  ul  Matthaeus  refert  evangciista,  staiimascendit 
de  aqua^  et  ecee  apetti  sunt  ei  cceli ;  et  vidit  Spiritum 
Ihi deicendentem iicut  columbam^et  venientem  iuper  ' 
se  (Matlh.  iii).  Baptisatui^  inquil,  confestimascexdit 
de  aqua^  et  boc  ad  impletionem  justitiae.  Non  enim 
tunc  prinium  potuerunt  sibi  coelestia,  vel  Spiriius 
sanctus  est  illi  datus;  sed  nobis  per  acceptum  bap* 
tismum  aditum  cceli  patere,  et  Spiritum  sanctum 
dari  demonstravit.  Primus  Adam  per  serpentera  a 
diabolo  deceptus,  coelora  araisit;  secundus  a  Spiritu 
tancto  per  columbam  glorificatus,  illud  aperuit. 
Flammam  vel  frameam  vibrantem,  quae  primis  ho- 
minibus  eonimque  sequacibus  viam  paradisi  pro- 
hibuit,  aqua  baptismatis  exstinxit. 


(Joan.  i).  Et  ego,  inquit,  nesciebam  eum.  Specialitcr 
dicitur  Spiritus  manerein  Christo,  a  quo  nunquam  por 
peccatum  recessit,  inquo  semper  mirabiliter  vixjt  ct 
mirabiliteroperatus  est.  Visa  coluniba  dicit  Joaiinis 
peream  didicisse  quod  prius  nesoiebat.  Sciebatqui- 
demquod  Jesuserat  Dominus,  quod  Agnus  tollenspec- 
cata,  quod  ab  eo  deberel  baptisari :  sic  ctconfcssus 
crat;  sed  nesciebat  quod  sibi  esset  retenturus,  et 
nulli  traditums  potestatem  baplisnii,^uamvis  mi- 
nisterium  iraderet,  per  quod  constat  unilas  Eccic- 
sise,  sive  tot  sint  baplismi  quot  baptistae. 

Unde  ait  B.  Augustinus  fii  libro  iv  Senlentiarum^ 
dist.  5,  potestatem  baptismi  Dominici  in  nullum 
horalnera  a  Doinino  transiturain,  sed  ministeriuiii 
'  sane  transiturura ;  polestatera  vero  a  Domino  iii 
neminem,  sed  ministerium  in  bonos  et  malos.  Non 
exhorreat  columba  ministerium  malorum,  sed  res- 
piciat  Domini  potestatem.  Quid  nocet  tibi  minister 
inalus,  ubi  bonus  est  Dominus  ?  Neqne  qui  plantat^ 
neque  qui  rigat  est  aliquid ;  ied  qui  incrementum  dat 
Deui  (I  Cor.  iii).  Si  superbus  fuerit  minister,  cum 
diabolo  computabitur,  sed  tamen  non  contamina-* 
bitur  donum  Chrislit  quia  quod  per  illum  fluit,  pu- 
rum  est.  Pcr  lapideura  canalera  transit  aqua  ad 
areolas,  ct  in  canali  lapideo  nihil  generatur,  sed 
hortus  plurimos  fructus  aflert.  IIak)ent  igitur  non 


(60)  Hxc  omnia  ex  Glossa  huc  transferuntur ;  sed  videas  notationem  Joannis  Grialii  ad  cap.  5  lib.  vi,  et  7 
lib.  is  Etffmolog.  S.  Isidori. 

Patbol.  CCVill.  7 


m 


S.  MARTINI  LEGfONENSIS 


201 


solum  boni,  sed  etiam  mali  ministerlura  baptizandi ;  A  bri.  Omnes  qiioque  fideles  cerlissime  novimus  quod 


sed  neutri  potestatem  baptismi.  Ninisterium  enim 
baptizandi  dedit  Christus  servis  suis,  sed  potesta- 
tem  sibi  retinuit;  quam  si  vellet,  poterat  «ervissuis 
dare,  ut  tanta  esset  vis  in  baplismo  servi,  quanta 
cst  in  baptismo  Douiini ;  scd  ideo  noluit,  ne  servus 
in  servo  spem  suam  ponerct.  Nihil  differt  baplismus 
Domini  sive  per  bonum  sive  per  malum  ministrum ; 
ncc  iteratur,  quia  scmper  Domtni  cst.  Baptismus 
Joannis  ideo  iteratur,  quia  non  Domini  est,  sed  ho- 
miuis.Baptismusautem  Judx,  non  Judae,8ed  Domini 
est,  idcoque  non  iteratur.  Ut  ergo  unitaset  fraterna 
pax  sine  laniatione  in  omnibus  baptizatis  scrvetur, 
quasi  in  una  cohtmba,  qua;  gemit  in  hujus  mundi 
serumnis  ;  et  ramum,  qui  eitra  est,  si  fructum  ha- 
bet,  infert  ad  arcam,  ideo  Spiritus,  in  quo  bap-  i 
tizantur,  per  columbam  ostenditur.  Ut  autem  ha- 
bita  unitate  et  pace  in  se  fervcant  contra  tcntatio- 
nes  contraque  mala  imminentia,  post  in  igne 
Spiritus  sanctus  datus  est  apostolis,  et  in  linguis 
divisissecundumdiversitatem  gentium  {Act»  ii),quae 
modo  per  Christi  uniuntur  fidem ;  olim  de  una  lin^ 
gua  divisx  in  lumidis  aedificatoribus,  id  est  in  su<^ 
pefbis  et  elatis,  qui  c(»ntra  Dei  voluutalem  turris 
Babyloniae  constructioni  efficacius  insistebant. 

Interea  moucovos,  o  Judaei,  qui  Jesum  Christnm 
non  verum  Deum,  sed  purum  homineni  csse  dicitis, 
ut  ea  quae  dc  illo  consequenter  Matiha^us  evange- 
lij^ta  subjungai,  attcntius  audialis.  £rre,  inquit,  vox 


Joseph  non  fuit  pater  illius,  sed  nutritius  fidelissl- 
mus  et  integcrrimae  virginitatis  sanctissimae  matris 
ejus  testis  ccrtissimus.Mcntitos  itaque  vos  iii  hac 
disputalione  esse  comprobamus,  qui  eum  dicitis   ■, 
non  esse  vcrum  Deum,  cum  apertc  illum  Deus  Pl*.'; 
ter  de  coelis  asserat  suum  dilectum  esse  Filiinm -^;' 
Ipsequippe  est  aeternum  lumen  de  aeterno  lumine#-$' 
verus  Deus  de  Patre  Deo,  eidemque  Deo  Patri  coa^ 
temus.  Quia  igitur  Dei  Patris  testimonio,  quod 
Chrislus  veriis  Dci  Filius  sit,  non  creditis  ;  ejusdem 
omnipotentis  Dei  Pairis  iracundiam  adversum  vos 
coclitus  provocatis.   Non  crgo  ad  vilam,   scd  ad 
aeteriiam  mortem  properatis,  qui  tam  evidenti  testi- 
monio  Dei   Patris  voce  prolato  non   creditis.   An 
ignoratis,  o  rebelles  ct  increduli ;  quia  ad  Deilm 
Patrein,  qui  vere  summuin  ct  verum  bonum  est, 
minime  poteritis  pcrtingere,  nisi  Jesum  Christum 
cum  eodem  Patre  et  Spiritu  sani  to  UVium  et  verum 
Deum  fideliter  credideritis  esse?  Ipse  quippe  est 
vera  vita,  sinequo  nullus  pcrtingere  potest  ad  aeter-      ^ 
nam  vitam.  Neroo  ctiam  potest  pervenire  ad  Pa<> 
trem,  nisi  per  ipsum  (Joan^  xiv);  quia  ipse  est 
ostium  oviuiu  {Joan,  x).  Propler  hoc  quippc  incar- 
natus  est  ipse  Dei  Filius,  ut  pcr  seipsum  nos  in- 
troduceret  ad  fidem,  et  in  futuro  perducat  ad  glo- 
riosissimae  suae  visionis  specicm.  Unde  in  sancto 
quoque  Evangelio  ipse  ait  :  Per  me  ii  quii  inlroie- 
rit,  iahabilur  et  ingredietur  et  egredietur^  et  poicna 


de  coilii  dieem:  ilic  eit  Filiui  meui  dilectui^  in  quo      inveniet  [Ibid,),  Ingredictur  videlicet,  In  die[baplis- 


mihi  hene  complacui  {Matth,  iii).  Nolo  vos,  o  Judxi, 
hoc  Dei  Patris  verissimum  testimonium  negligenler 
praeterire,  .sed  pro   animarum  vestrarum  salute 
summa  illud  vigilantia  mentis  tractare.  Qui  igitur 
usque  hodie  obstinota  intentione  lcgis  et  propheta- 
nim  certissima  testimonia  Jesu  Christo,  quod  vcrus 
Dcus  et  verus  homo  sit,  tcstimonium  perhibentia  cre- 
dere  renuistis,  Dei  Patris  tam  evidenti  lamque  veris- 
simotestimonio,  cui  nullatenuscontradicere  potestis, 
summa  cum  devotione  fidem  omnino  accommodare 
debetis.  Hoc  uiique  Dei  Patris  verissimo  testimouio 
fidcs  catholica  indubitSnter  roboralur,  et  vestra 
falsa  asseriio,  qua  Christum  negaiis,  apertissime 
condemnatur.  Sicut  hoc  testimonio  vestra  perfidia 
convincitur,  ita  etiam  paganorum  superstilio  frus- 
tratur^  ac  fiJes  Christianorum,  ut  dictum  est,  om- 
nimodis  confirmalur.  llaec  supradicta  sententia, 
qua  Deus  Pater  Jcsum  Cbristum  dilectiim  Filium 
suum  de  coelis  vocat,  fortiiudo  toiius  Ecclcsiac  est 
et  fortissifflum  firmamentum,  ct  contra  omncsten- 
tationes,  ac  versutias  Judaeorum,  paganorum  atque 
haereticorum  inexpugnabile  prxsidium.  In  hoc  crgo 
jquod  Deus  Pater,  Hic  eil  Filiui  meui  dileclui,  dicit, 
tobis   falsis   testibus,  o  Judxi,  qui  illiim  verum 
Uetim  esse  negatis,  contradicit.  Quomodo  falsi  tes- 
tes  non  estis,  qui  ori  Domini,  qur  nunquam  men- 
titus  est,  contradicitis  ?  Deus  Pater  dicit  :  Hic  eit 
Filiui  meui  diUctUi^  in  quo  mihi  bene  complacui ; 
T08  dicitis  quod  non  est  Del  Filius,  sed  Joseph  fa- 


matis  ad  fi«iem ;  Ct  cgredietur  in  die  mortis,  sive  di« 
judicii,  ad  speciem.  Pascua  vero  inveniel  in  aeterna 
satietatc.  Hiiic  etenim  Psalmista  ait  :  Dominui  cu" 
itodiat  introitum  tuum  et  exitum  luum  {PiaL  cxx)« 
Custodit  enim  Dominus  uniuscujusque  animse  in- 
troitum,  quo  intrat  ad  fidem  ;  et  exitum  quoque, 
quo  egreditur  de  corpore  ad  coiitemplandam  divinae 
majestalis  speciem,  ut  neque  intrans  Ecclesiam 
haereticorum  erroribus  supplantctur,  neque  ab  hac 
temporali  Ecclesla  ad  aetemam  exiens,  ab  hostibuS 
rapiatur.  Fideliter  ergo  in  eum,  o  Jitda^i,  creditei 
ut  per  ipsum  qui  est  via,  veritai  et  vita  {Joan.  xiv), 
ad  Deum  Patrem  possitis  pertingcre,  atque  in  ele- 
ctorum  ejus  societate  slne  fine  gaudcre. 

Sufficiunt  vobis,  o  Judxi,  sanctorum  evangeiis- 
tnrum,  Joannis  scilicet  ct  Matthaci,  supradicta  tes- 
timonia  ad  expellcndam  de  cordibus  vestris  omi.enr 
ambiguilatem,  de  hoc  videlicet,  quod  Dei  Filius 
pro  humani  generis  redemptione  vcram  ex  Virgine 
inatre  sine  peccato  carncm  assumpserit,  et  quod  in- 
ler  homines  conversatus  sit  {Baruch,  iii;;  quod 
etiam  Joaunes  Bnptista  illum,  videntihus  turbis,  rn 
Jordanis  flumiiie  baptizaverit  {Matth,  ni) ;  quod 
Spiritus  sanctus  super  ipsum  jam  baptizatum 
In  columbae  specle,  vidcnte  Joannc  Baptista, 
descenderil  (Ibid,) ;  et  quod  Deus  Paterilli  deccelo 
in  voce,  quod  verus  dilectusque  Filius  ejus  sit, 
quodque  sibi  in  illo  prae  omnibus  hominibus  com- 
placuerit  {Matth,  xvii),  testimonium  perhibuit.  Ap 


303  SE^^MONES.  —  SRk\M. 

adhuc  Hd  ▼crtram  perQdiani  saperandani,  et  caibo* 
licae  iidei  Y^Htatein  corroborandam,  alta  yultis  au- 
dire  leatimoniaT  Jam  cnim  ciuos  novi  tcslamenlt 
idoneos  teslcs  Cbrisli  evangelistas  Joannem  scili- 
'^..«el  et  Matllisum  in  medium  introduximus ;  sed 
il|;;;qHia  illorum  Tcrissimis  tesiimoniis  nondum  suni 
.  >  ad  ftuscipiendam  sancta)  Trinitatis  vcrissimam  (i- 
dem  t^ompuncCa  lapidea  corda  vestra,  iterum  ter- 
Uttm  ntovi  tesiamenli  idoneum  Ghristi  tcstem,  san- 
ctUm  ▼idelicet  Lucam,  c  qui(61)  crucia  mortifica- 
lionem  pro  ipsius  Dei  ct  hominis  Jesu  Christi  ho« 
nore  jugiier  in  suo  corpore  portavit,  i  in  medium 
introducamus,  et  quid  Hobis  dc  illius  divinitale  ct 
homanitate  drcat,  simul  audiamus.  Dic,  sancte 
Loca»  dic  de  Filio  Dei  et  Yirginis,  quod  nosti,  ut 
luo  Tcrissimo  testimonio  Judxi  ad  poenitentiam 
conipimcti,  atque  ad  veram  suscipiendam  fidem 
deyoii  ipsum  indubitanter  credant  pro  salule  mundi 
die  Virgine  matrcsub  ileroderege  natum,  snbPoii- 
tio  Pilato  passum,  de  sepulcro  tertia  die  resusci- 
latum,eumque  nobiscum  summa  cum  devolione 
«dorenl  jam  in  dextera  Patris  exallatum.  Dic  crgo, 
Y>  stnGle  Liica,  de  Christo  quod  nostl,  ut  tuo  tcsti- 
monio  Judxi  convicti,  a  suis  cordibus  falsitatem 
ciToria  abjiciant,  et  Jesum  Christum  verum  Dei  Fi- 
liom  esse  indubitanter  crcdant  Factum  est,  inquit, 
mm  baplizaretur  ornnis  poputUs  ,  et  Jesu  baptiztito 
tt  orante^  apertum  est  ccrlum  :  et  descendit  Spirilus 
sanelMA  corporali  specie  sicul  columba  in  ipsum  {Luc. 
In).  Sciendum  est  quia  Spiritus  sanclus  ideo  sicut 
columba  descendit  in  ipsuin  specie  corporali,  quia 
in  snae  divinitatis  natura  non  poterat  a  mortalibus 
tideri.  Quia  etiam  ipse  Dei  Filius  humanum  cor- 
pns  de  incorrupla  Virginc  sine  peccalo  accepit,  id- 
eirco  super  eum  Spiritus  sanctus  in  columbse  spccie 
descendit,  et  in  eum  in  pcrpetuuin  manct.  Nam 
juxla  SalomoneiA  :  Spiritas  sanctus  disciplinas  elfu' 
giet  fietum^  et  abstinet  se  a  cogitationibus^  quce  sunt 
nme  iutellectu  {Sap.  i).  Ideo  igitur  super  eum  de- 
icendil  cl  mansit,  quia  solus  inter  bomines  sine 
peccalo  vlxit.  Rccte  ergo  spiritus  dicitur  mancrc 
in  Cbrislo,  a  quo  nunquam  per  peccatum  recessii, 
qnia  Tidelicet  nunquam  ipse  peccavit,  in  quo  idem 
Spirilus  aelcmaliter  vivit,  ct  cum  quo  mirabi!itcr 
aemper  operalur.  Spiritus  sanctus  venit  in  sanctos, 
ct  propter  pcccalum  aliqiiando  recedit  ab  cis.  Manet 
tanien  in  eis  ad  aliquid,  ut  ipse  Deus  et  bomo  Je- 
ans  Christus  illis  promisit,  scilicct  ut  bonis  sempcr 
inslslant  operibus.  Ad  oliquid  vcro  in  eis  non  ma- 
DcC,  videlicet  ulnon  semper  prophetent,  nec  sem- 
pcr  mlracula  faciant.  In  hoccrgo,  quod  aiievange- 
lista  :  Sptriliir  sanetui  descendit^  et  mansit  super 
\  (Joan  i),  proprie  signum  est  cognoscendi  Chri« 
I.  Hoc  in  loco  vos  moneo,  o  Judaei,  ut  solerter 
aQdlaiis  Tocem  Dei  Palris  omnipotentis  Jesu  Christo 
Fllio  SttO  testiroonium  de  ccelo  pcrbibentis.  Et  vox 

-(6t)Verba.,  qu£  notamus,  ex  oratione  Ecclcsise 
sunl  in  officio  S.  evangelistae. 
(03)  Yerba  sunt  Hieronymi  in  libro  De  scriptorib. 


IV,  IN  N.\TALE  DOMINI.  2Ca 

A  de  coclo  facta  est,  dicens  :  Tu  es  Filins  meus  di» 
lectus^  in  te  complacui  mihi.  Non  aliena  Deus  Pater» 
scd  sua  propria  laudal  in  Filio.  Quasi  diccret : 
Qusecunque  habes  tu,  mea  sunt.  Ac  si  apertius  di- 
ceret  :  rti  es  Filius  meus  dilectus,  consuLslaniialis 
et  coxternus,  in  te  mihi  complacuit  quod  in  Adam 
displicuit.  In  tc  beneplacitum  meum  conslilui,  id 
cst  per  te  ante  omnia  saecula,  quod  mihi  placet, 
facerc  disposui.  Aperte  dalur  inleiligi,  quia  nulli 
intcr  natos  mulierum  Jonniics  Baptista  esl  sccuu- 
dus,  ciijus  sc  nianibiis  Dei  ct  Virginis  Filius  dedil 
baptizanduni,  se  videndum  in  specie  coIumb:u  cx- 
•  hibuit  Spirilus  sanctus,  et  in  ciijus  audicntia  Dcus 
Pater  de  coelo  laudavit  Filium.  Cuin  enim  Deus 
Pater  ait  :  ric  es  Fitius  meus  dilcctus,  non  ei<Ieiii 
Jesu  Christo  Filio  suo,  quod  ignorahat,  osteiidit ; 
sed  Joanniet  ca^teris,  qui  aderant,  quod  nesciehant 
indicavit.  Unde  et  Joanues  Baplista,  qucm  prius 
vlrum  fortiorem  evangelizabat,  jam  cdoctiis,  Dei 
Filium  aperte  pnedicat.  Ecce  tres  idoiioos  testcs 
novi  testamenti,  o  Judaii,  scilicet  trcs  cv:iiigeiista?, 
videlicct  Joannem,  Matthasuui  et  Liicam  ad  mediuni 
deduximus,  qui  suis  verissimis  testimoniis  Jesum 
Christum  verum  Dei  Patris  et  veruni  Virginis  ma- 
iris  esse  Filium  pnedicant,  vosque  in  vcstra  as  • 
seilione,  qui  illnm  negnli^,  mentitos  fuisse,  apertc 
demonstrant. 

Vos,  0  infeliccs  ct  miscti  Jiidxi,  qiii  cstis,  qui 
tot  verissimis  tcstibus  tamque  idoneisChristum  vc- 

Q  rum  Deiim  esse  ct  verum  hominem  asserentibus 
non  creditis  ?  Sed  non  cst  miriim,  si  prophelarum 
atquc  evangelistarum  prxconiis  fidem  non  attri- 
buitis,  cum.omnipotenti  Deo  Patri  Jesum  Chrislum 
suum  essc  dileclum  Filium  cvidentissime  contcstanti 
non  creditis.  Quia  igiturtrcssupradictosnoviTesta- 
menti  salis  idoneos  icstes,  ad  siiscipicTidam  veram 
Christi  fidem,  nondum  vobis  sufllccre  dicitis,  cliam 
ad  veslram  incndacissimam  disputalionem  convin* 
ccndam,  et  Christianorum  corda  in  fide  calholica 
magis  magisque  confirmanda,  quartum  per  oinnia 
lawlabilem  ac  veridicum  tcstcm,  scilicet  llarcum 
evangelistam  in  knedium  introducamus,  ct  quidquid 
nobisdcChristodixerit,  velquale  jamdudum  inEvan- 
gelio  suo  testimonium  protulerit,  cumomni  sollicitu- 

D  dine  insimul  audiamus.  Tantae  (6i)enim  sanctilatis, 
religionis,  doctrinx  et  vitx  continentiae  fuit,  ut  om  • 
nes  seciatores  Christi  ad  suum  cogerct  exemplum 
vivere.  Accede  itnquc,  o  sancte  Marcc,  ct  dic  de 
Christo  quod  scis,  ut  siciit  eo  temporc,  quo  adhuc 
in  carne  degelias,  omnes  Ecclcsiae  filios  ad  benevi-* 
vcndum  tuo  exemplo  invitabas,  ita  ct  nunc  tuo  vc-^ 
rissimo  testimonio  JudaH>s  atque  paganos  ad  veram 
sanctae  Trinitatis  fidem  convertas.  Venti,  inquit, 
Jesus  a  Naxareth  CaliLiCiV ,  et  bapiizatus  est  in  Jor- 
dane  a  Joanne,  Et  statim  ascendens  de  aqua^  vidil 
apertos  obIos,  et  Spiritum  sanctum  tanquam  cotum» 

eccles.  qux  Brcviarium  Romanum  in  cjos  olDcio  ad 
primam  lcctioncm  sccundi  nocturni  rcciiai. 


207  S.  MARTINI 

bam  descendentem  ei  manentem  in  se  (Marc,  i).  Post 
diluviam  non  corviis,  sed  columba  ramuni,  qui 
pacem reddilam iiunliaret  delulil  (Gf n. ▼iii),  mystice 
docens,  quia  solis  in  simpHcitale  cordis  baptizatis 
unclio  sancti  Spiritus  adsit.  Sequitur  :  Et  vox  fa" 
cia  esl  de  c(bHs  dicens :  Tu  es  Filius  fneus  ditectus ; 
in  te  eomplacui  mihi,  Ecce  quam  perspicue  lestes 
veritatis  sibi  concordant ;  ecce  quam  evidenier  suis 
verissimis  teslimoniis  iesum  Chrislum  rerum  Dei 
Filium  esse  indubilanter  affirmant ;  Judaeos  vero 
alque  paganos,  qui  illum  negant,  apertissime  con« 
demnant.  Unde  est  illiid  :  Qui  crediderit,  et  bapti- 
zatus  fueritf  salvus  erit ;  qui  vero  non  crediderit, 
condemnabitur  (Marc,  xvi).  Hic  quatuor  supradicti 
novi  testamenti  testes  idonei,  id  est  quatuor  evan- 
gclistae  suis  sanctis  praeconiis  catholicam  fidem 
corroborant,  et  vestram,  o  Judaei,  ac  paganorum 
falsam  assertioncm  omniiio  evacuant.  Illorum  prse- 
dicationibus  sancta  Ecclesia  roboratur,  et  vestra 
perfidia  aperte  destruitur.  Universam  Ecclesiam 
evangelicis  doctrinis  instruunt,  et  vos  in  vcstra  ob> 
je(;|ione,  qui  Cbristum  Dei  Filium  csse  neg;itis,  fal- 
sos  testes  essc  convincuiit. 

Volo  vos  scire,  o  Judaei,  quod  pcr  hos  quatiior 
novi  testamenti  tdoneos  verissimosque  praeconos, 
ipse  Dei  et  Yirginis  Filius  universam  Ecclesiam 
suam  spiritualibus  aquis  irrigat,  bacrelicam  pravi* 
tatem  exstirpat,  ct  vestram  ac  paganorum  demen- 
tiam  potenter  superat.  Ipsum  quippe  Deum  et  ho- 
minem  Jesum  Christum  in  libro  Genesis  Moyses 
typice  praefigurabat,  cuni  dicebat  (63) :  Foiis  ascen- 
de^ateterra  irrigans  universam  superficiem  terrce 
(Gen.  ii).  Et  ilerum  :  Fluvius  egrediebatur  de  para- 
disOf  qui  irrigabat  universa  paradisi  Ugha  (ibid,), 
FiuviuR  ergo  de  paradiso  exiens,  imaginem  Christi 
portat,  qui  dc  palerno  fonte,  id  cst  de  Deo  Patre 
fliiens  omnem  paradisum,  scilicet  omnem  sitientem 
Ecclesiam  sancli  Spiritus  donis,  et  verbo  prxdica- 
tionis,  ac  rore  sacri  baptismatis  irrigat.  De  quo  bene 
per  prophetam  dicitur  :  Dominus  Deus  nosler  ftu- 
tius  gloriosus  est^  exsiliens  in  terram  sitientem  (Isa. 
xLiv).  Quatuor  antem  paradisi  flumina,  qiiae  ex 
Jesu  Christo  magno  flumine  derivantur,  quatuor 
sunt  Evangelia  per  totum  orbem  exundantia,  qui- 
bus  per  supradictos  quatuor  novi  testamenti  ido- 
neos  prxcones ,  eorumque  successores  corda  flde- 
lium  spiritali  infusione  assidue  irrigantur.  Dicite, 
o  Judaei,  si  nostis,  qna  de  causa  hanc  sententiaiA 
cx  prophetico  Moysi  eloquio  ad  medium  deduximus, 
vel  huic  supradictae  lectioni  cur  illam  inseruimus? 
Ideo  videlicet,  ut  notura  nobis  faceremus  quantae 
auctoritatis  sint  bi  supradicti  quatuor  testes  Chri- 
sti,  id  est  sahcti  evangclist^e,  qui  ejusdem  Dei  et 
hominis  Jesu  Cbristt  Evangelia  conscripserunt, 
eaque  in  mentibus  audientium,  velut  spiritalc  tri- 
ticum  per  universum  mundum,  sicut  boni  agricolae 
super  rationalem  terram,  seminarunC.  Quae  spiri- 

(G3)  Isid.,  Qnast.  in  Gen.,  c.  5 


LEGIONENSIS  SOS 

A  talia  semina,  qiiia  specialiter  de  manu  Dbmini 
exierunt,  idcirco  in  cordibus  audientium  fructum 
"  centuplum  fecerunt.  Magnae  itaque  auctoritatis 
sunt,  per  quos  Dei  et  Virginis  Filius  opera  sua^ 
quae  in  boc  mundo  pro  redemptione  mundi  fecit« 
scribi  voluit  et  per  universum  orbem  omnibus  ho^ 
minibus  nota  fieri  jussit.  Caeterorum  .etiam  apo8to<> 
lorum  in  omnem  terram  sonus  exivit,  et  in  flnei 
orbis  terrae  illorum  praedicatio  sonuit  (Psat.  xviii). 
Ul  ergo  supradiximus,  o  Judaei,  magnae  auctoritati» 
sunt  sancti  evangeiistae,  quibus  Deus  et  homo  Je- 
sus  Christus  sui  advcntus  gesta,  incamationis  vh 
•  delicet,  nativitatis,  apparitionis,  baptismi,  passionis* 
resurrectionis  atque  in  coelum  asc^iAiionis  sanctis- 
sima  mysteria  conc^ssit  scribere  et  aliis  aperte 

^  praedicare. 

IIos  etiam  verissimos  Jesu  Christi  testes,  id<H 
neosque  praecones  Ezechiel  propheta  futuros  in 
sancta  Ecclesia  praevidebat,  cum  de  eis  iigurate 
dicebat :  Vidi  quatuor  animalia  plena  oeulis  ante 
et  retro,  Et  animul  primum  simile  leoni;  et  secundum 
animal  simile  riluto,  §t  tertium  animal  habens  fa~ 
ciem  quasi  hominis ;  etquartum  animal  simile  aquHas 
volanii  (Apoc,  iv).  Quod  enim  quatuor  baec  pennalai 
animalia  sancta  quatuor  evangelistas  designent,  ipsa 
uniuscujusque  libri  evangelici  exordia  testantur. 
Nam  qiiia  pzt  clamorcm  in  deserto  coepit,  recte 
Marcus  per  Iconem  figuratur.  Et  quia  a  sacrilicitf 
exorsus  est,  bene  Lucas  per  vituluni  designatur. 

Q  Quia  vero  Matthaeus  ab  humaiia  gcneratione  in- 
choavit,  jure  per  hominem  intelligilur.  Quia  vero 
a  divinitale  Vorbi  coepit,  digne  per  aquilam  gigni- 
ficatur  Joannes,  qui  dicit  :  Inprincipioerat  Ver- 
bunij  et  Verbum  erat  apud  Deum^  et  Deus  erat  Ver-^ 
bum  (Joan,  i).  Ut  crgo  supradiximus ,  o  Judaei, 
magnae  auctoritatis  sunt  hi  qualuor  praeconcs  san- 
cti  Evangelii,  quos  ipse  Deus  ct  homo  Jcsus  Chri- 
stus  antea  voluit  praefigurari,  qnam  de  Virgine  na- 
scereturpro  salute  mundi.  Quicunque  ergo  verissi- 
ma  illorum  testimonia,'  qiiae  de  Christo  protulerunt^ 
fideliter  susceperit,  eaque  opere  impleverit,  Eccle- 
siae  filiis  absque  dubio  consociari  poterit.  Qui  ver« 
illa  credere  renuerit,  abaque  dubio  in  aeternum 
pcribit. 

D  Moneo  igitur  vos,  b  Judaei,  ut  illorum  testimonia 
diligenter  aiidiatis,  et  toto  corde  credatis;  quia  in 
incredulitate  si  permanseritis,  salvari  minime  po 
tcritis.  Sed  jam  de  Christo  quale  superius  testinio- 
nium  protulerint,  qnidve  dixerint,  vel  qualiter  sibt 
quamvis  diversis  provinciis  ab  invicem  separati,  in 
sua  veridica  sententia  concordaverint,  et  qnast  uno 
ore  Spiritu  sancto  edocti  verbum  Dei  contestati  fue- 
rint,  iterum  audiamus  :  Bapiixaius^  inquiunt,  Jetus 
eonfestim  ascendit  de  aqua^  et  ecce  aperii  suni  ei 
cceti,  ei  vidii  SpirilHm  sanetum  descendentem  sicut 
columbam  et  venientem  super  se.  Et  ecee  uox  ae  eceiis^ 
dicens :  Hic  est  Filius  meus  dileetus,  in  quo  miki 


«0»  SERMONES.  —  SERM.  lY,  LN  NATALE  DOMLNL  210 

kaie  complaeui.  Honeo  vos,  o  Juckei»  (|ui  Ghrislum  A  Dci  baptizatur  in  homiiie,  Spiritus  Dei  descendit  in 


Dei  Patris  Filium  esse  negalis,  ut  ea  quae  dicuntur 
altentius  audiatis.  U-jtc  vox,  qu»  de  co^Jis  elapsa, 
ab  homlnibus  aiidita  cst,  a  Joanne  scilicct  et  a  tur- 
bis  qu»  ad  bapiismum  ejus  confluxerant,  procul 
dubio  Dei  Patris  esl.  Sed  quia  haec  vox  Dei  Palris 
dical»  aadiamus.  Hic  est,  inquit,  Filius  meus  dile" 
€imtt  in  quo  mihi  bene  complacui.  Absque  ulla  ambi- 
giiiute  naturalis  Dei  Patris  est  Filius,  de  quo  ipse 
I^U6  Pater  dicit  :,I1ic  esi  Filius  meus  dilectus.  Nam 
et  in  hocquod  subjungit,  in  quo  mihi  bene  complacui, 
qiiasi  in  omnes  homines  sibi  displicuisse  ostendit. 
Unde  ipse  humano  more  in  Genesi  loquitur,  dicens : 
Peemlet  me  fecisse  hominem  super  terram  {Gen.  vi). 
Quasi  ergo  sibimelipsi  displicuit  in  peccatoribus, 
qoos  creavit,  dum  se  illos  creasse  pccnitcre  diiit. 
In  solo  unigenito  Domino  nostro  Jesu  Gbristo  sibi 
bene  complacuit,  quia  inter  omnes  homines  ipsum 
solam  gine  peccato  invenit.  Dic,  sancte  Joannes  I5a- 
ptista,  dic  de  Christo  quod  nosti,  ut  tuo  testimonio 
catbolica  iides  coutra  haereiicorum  versutias  robo- 
retur,  et  Judaeonim  perfidia  convincatur.  Qui  me, 
iaquit,  wiisit  baptizare  in  aqua^  ille  mihi  dixit :  Su- 
per  quem  videris  SpirUum  sanctum  descendeHtem  ei 
maneulem  super  ipsum,  hic  est^  qui  baptizat  in  Spi- 
riiu  saneto  (Joan.  i).  Dic  etiam  apcrtius,  o  Joannes, 
clara  voce,  si  illum  vidisti,  ut  Judaei,  qui  illum  ne- 
ganty  ifl  sua  assertione  convicti,  fideli  mente  ipsum 
cum  Deo  Patre  et  Spiritu  sancto  unum  et  verum 


columba,  Pater  Deus  adest  in  voce,  sanctae  el  indi- 
viduae  Trinitatis  in  baptismi  declaratur  mysterio. 
Et  rectc,  ut  qui  sacramentorum  suorum  dispensa- 
toribus  erat  prxccptunis  :  Docele  omnes  gentes  6a- 
ptizantes  eos  m  nomine  Patris,  et  Fi/it,  et  Spirilus 
sancli  (Matth.  xxviii),  primum  ipse  suo  baptismate 
tolam  personaliler  panderet  Trinitatem.  Et  in  hac 
quoque  voce  Patris,  sicut  et  in  baptizati  Domini 
caeteris  mysteriis  omnisjustitiae  declaratur  impletio. 
Goselernus  enim  et  consubstantialis  Patri  Filius» 
descendcnle  supcr  eum  Spiritu,  quis  sit,  liominibus 
intimatur,  ul  per  hoc  discaiit  bomines,  per  gratiam 
se  baptisnintis,  accepto  Spiritu  sancto,  de  filiis  dia- 
boli  in  Dei  filios  posse  transferri,  siciit  Apostolus 
^  edocet,  fidelibus  ita  loquens  :  Accepistis  Spiritum 
adoptionis  filiorum  in  quo  clamamus  :  Abba  (Pater) 
(/Joni.  •Viii). 

Yolo  vos  scire,  o  Juda;i,  quod  Joannes  Baptista 
siipra  dixerat  :  Post  me  venit  vir,  qui  ante  me  factus 
est  (Joan.  i) ;  nunc  testimoiiiuni  periiibet',  quia  hlc 
est  Filius  Dei  utriusque  naturae  human»  in  una  ea- 
demque  persona  manifestissime  designans.  Erube- 
scat  Manichaeus  audiens  :  Post  me  venit  rtr,  qui  ante 
me  factus  est ;  qui  dixit  Christum  non  vcrum  de 
Virgine  matre,  sed  phantasticum  habuisse  corpus. 
Taceant  Valentiniani  haeretici  a  Valentino  qiiodam 
Platonis  consectatore  vocati,  qui  Christum  de  Vir- 
gine  nibil  corporis  assumpsisse,  sed  per  eam  quasi 


Deum  esse  credaut ,  ejusque  baptismum  devota  ^  per  fistulam  transisse  asseruit.  Conticescant  etiam 


roentc  suscipiant.  Ego^  inquit,  vidi  et  testimonium 
parkibtti  quia  hic  est  Filius  Dei.  Attentius  vos  moneo, 
o  Juibei,  ut  ea  quae  dicuntur  solerter  audiatis,  ne 
obiUnationis  malitia  iiupediente,  quod  absit !  ab 
hac  sacratissima  lectione  vacui  recedatis.  Et  vox^ 
iiM|uit  evangelista,  de  ceelo  facta  est,  dicens  :  Ilic 
#•1  FiUtts  metts  dileettts^  in  quo  mihi  bene  complacui. 
Vidit  ergo  Joannes  Spiritam  in  columbae  speeie  de- 
tcendentem  et  manentem  super  Ghrislum  jam  ba- 
ptizatum,  audivit  et  Deum  Patrem  dicentem  :  Hic 
a$t  FtVtffs  fiMiM  dilectust  tn  quo  mihi  bene  eomplacui. 
Adveiiite,  o  inimici  veritatis  Judaei,  quanta  fidelibus 
in  iMiptismate  Domini  noslri  Jesu  Ghristi  patefacta 
stt  gratia,  eum  sub  tali  sacramenlo  Trinitas  se  ho- 


Allogici  baeretici  audientes  vocem  Dei  Patris,  dicen- 
lis  :  Ilic  est  Filius  meus  dilectus.  Allogici  vocantur 
tanquam  sine  verbo.  Logos  enim  Graece  verbum  di- 
citur.  Deum  enim  Verbum  non  credunt  respuentes 
Joannis  Evangeliuin  et  Apocalypsim.  Erubescant 
Pbotiniani  a  PhoUno  Gallo-Graeciae  Smyrnae  episcOf 
po  nuncupati,  audientes  Joannem  Baplistam  dicen- 
tem  :  Ego  vidi,  et  testimonium  perhibui,  quia  hic  est 
Filius  Dei  (ibid.).  Ipsi  enim  Photiniani  asserunt, 
Ghristum  a  Maria  per  Joseph-  nuptiali  coitu  fuisse- 
conceptum ;  sed  omnino  mentiuntur ;  quia  non  de 
bumano  semine,  sed  deSpiritu  sanctoestconceptiis 
in  Virgine.  Vos  etiam,  o  infelices  Judaei,  obmute- 
scitc,  qui  illum  non  verum  Deum,  sed  purum  homi- 


mini  scilicct  Joanni,  ad  corroborationem  atqueeru-  D  nem  dicitis  fuisse,  audienles  Deuin  Patrem  de  illo 


ditionem  toiius  Ecclesiae  suae  revelavit.  Paler  enim 
aoditnr  in  voce,  Filius  manifestatur  in  homine, 
Spiritus  sanctus  apparel  in  specie  columb».  Quam 
niriflco  autem  mysterio  Dominus  noster  Jesus 
Christus  tactu  corporis  sui,  et  suae  gloriae  transitu 
suam  ad  momentum  creaturam  sanciificavit  atque 
HlastravitY  Aquas  enim  consecravit  in  baptismo, 
terram  consecravit,  cum  in  monumento  positus  fuit, 
ipeamque  glorificavit,  dum  in  coelum  ascendit,  et 
nd  dexteram  Dei  Patris  sedet.  Sed  descendente 
ftuper  Dominum  Spiritu,  videamus,  o  Judaei,  et  di- 
ligenter  attendamus  quod  sequitur.  Ecce,  inquit 
evangelista,  vox  de  coelis  dicens :  Hic  est  Filius  meus 
diiectus,  in  qne  mihi  conplacui.  Quia  ij^itur  Filius 


protestantem  atque  dicentem  clara  voce  :  Hic  ett 
Filius  meus  dilectus^  in  quo  mihi  bene  compiacui. 
Audiant  mansueti  et  latentur  (Psai.  xxxiii),  scilicet 
populi  Gbristiani,  quia  venit  vir  post  Joannem  for- 
tior  Joanne,  qui  baptizat  in  Spiritu  sancto.  Quare? 
Quia  hic  est  Filius  Dei.  Forsitan,  o  Judaei,  interro- 
gando  dicitift  nobis  :  Quare,  ut  dicitis,  Dei  Flius  ex 
femina  voluit  carnem  assumere,  cum  in  sua  nia- 
jestate  cum  Deo  Patre  et  Spiritu  sancto  conslstente 
posset  mundum  redimere?  Ad  quod  vobis  responde- 
mus,  quod  idcirco  Dei  Filius  per  misericordiam 
factus  est  humo,  quia  nos  per  superbiam  oiim  re- 
cesseramus  a  Deo,  ut  idem  ipse  per  divinitatem  Pa- 
iri,  et  pcr  humanitatem  congruerct  nobis.  Per  hu- 


m 


S.  MARTINl 


luai^itutcm  similein  nobis  pro  nobis  cum  boste  cou- 
Oigere ;  pcr  diviniialem  Palri  consubstantialem  ad 
imaginem  nos  Deiet  similitudinem,quampeccando 
perdideramus,  posset  digne  reformare.  Per  mor- 
tem  noslr»  fragilitatis,  illum  qui  mortis  babe- 
bat  imperium  destruerct ;  et  pcr  impassibilem 
8uac  divinitatis  potentiam,  nos  Deo  Patri  reconci- 
Uaret,  cum  quo  in  unitalc  Spiritus  sancti  xterna- 
liter  manel^ 

Yellem  scire,  o  Juddei,  utrum,  jam  deposita  diu- 
turnse  vestnc  incredulitatis  pcrfidia,  sanctae  Trini- 
nitatls  fidem,  unum  vidclicet  Deum  in  Trinitate  et 
trinum  in  unitate,  devota  mente  velitis  credere?  an 
sdhuc  i|i  vestra  incredulitatis  malitia  disponitis 
pcrseverare  ?  Suflicere  vobis  procul  dubio  dcberent 
tanti  testes  tamque  verissima  legis  et  prophetarum 
testimonia  secundum  regulam  vcrae  lidei  interpre- 
lata  atque  exposita,  ita  ut  nunquam  ampUus  de 
Christo,  quin  verus  Deus  et  verus  homo  sit,  dubi- 
tarc,  scd  fideliter  firmiterque  credcre  dcLcatis. 

I  XI.  —  Ex  Cene$i$  di0i$  Verbum  Dei  Patri$  pro 
$alute  fiominum  incarnatum,  Sicut  iu  nullo  pote$t 
herno  perfecte  cequiparari^  aut  Deo  a$$imilarif  ita 
etiamnec  qui$tiuam  aliu$  humanumgenu$  ab  wterna 
morte  liberare  poterat,  Quodper  hi$toriam  comple» 
lum  e$t  in  Adam^  per  propnetiam  $ignijicalur  in 
Chri$to,  Adam  vetu$  novum  Adam  prwpgurabat : 
tic  Abeiju$tu$  et  innocen$  tn  $ui$ju$ti$  operibu$  et 
viorte^  c^ju$  $acrificiui^  $uscipitur,  Cain  reproba* 
tur;  reprobationem  $uam  Cain  novit;  eju$  maledi" 
ctionee  popuio  judaico  competunt^  cujus  typum  ge- 
rebaU  A  Lamech  in  $eptima  generatione  occi^ 
<tf«,  eju$  $igno  gen$  Judaica  $ignata  ubique  $u$ci- 
fitur, 

Sed  si  adhuc  aliquis  dubietatis  scnipulus,  quod 
non  verus  Dei  Filius  sit,  veslris  insidet  menlibus, 
quid  Moyses  dcr  illo  sub  persona  primi  hominis 
Adae  dicat,  audiamus.  Tulit^  inquit,  Dominu$  Deu$ 
hominem^  et  po$uit  eum  in  paradi$o  voluptati$^  ut 
aperaretur  et  €u$todiret  illud  {Cen,  ii).  Haec  procul 
iliibio  spiritaliler  inlellecta,  Dei  Patris  Verbum  prp 
salut^  hominum  inearnatum  significant  positum  in 
Ecclesia.  7tt/tl  ergo  Deu$  Pater  hominem^  Verbum 
scilicet  sibi  coaeteraum  ex  incorrupta  Virgine  caro 
fartum,  et  po$uiteum  in  paradieo,  id  est  in  Ecclesia, 
scilicet  constituit  eum  eaput  cunctorum  fidelium. 
Quare?  Ideo  videliceC,  ut  operaretur  et  cu$todiret  iU 
/ifd,  id  est  ut  volunta^  Patris  ex  oninibus  gentibus 
Ecclesiam  aedificaret,  atque  adimpleretur  sermo, 
quem  ipse  Deus  et  homo  Jesus  Chrislus  Deo  Patri 
dixeratin  Evangelio  :  Pater,  ego  servabam  eo$;  quo$ 
dedi$ti  mt7<l,  cu$todivi  (Joan.  xvir).  Dixit  quoque 
Deue  :  Non  bonum  e$ze  hominem  $olum  (Cen,  ii). 
Arguantur  hserelici,  q^i  Christum  solum,  id  cst 
mirum  bominem  et  non  etiam  verum  Dcum  putaut. 
tl(^  f\ip^  ioco,  0  Judsei,  irestra  iniidelitas  redar- 
guitui:  a^uQ  ppnvincitur,  qui  Dci  Patris  Verbiim  hii* 
manam  naturaip  negatis  assumpsissc,  cum  Deus 
Pater  aperte  dicat  :  Nqn  e$t  bonum  hominem  eolum 
e$H,  Revera  secundum  Dci  oinni|)otentis  senteiitiam 
iion  esset  bonupi,  csse  hopiincni  solum ;  qiii^^  si  so- 


LEGIONENSIS  %l% 

A  lus  esset,  nec  tenlationes  diabolicas  snpcrare,  nec 
ipsuro  toiius  malitiae  principem  diabolum  vincere, 
nec  ad  paradisi  delicias,  unde  ejcctos  fucrat,  rcd- 
ire,  nec  Dei  gratiam  quam  peccando  amiserat,  pos* 
set  recuperare.  Fac  crgo  illi,  o  Deus,  adjutoriuni, 
quo  adjutus  auxilio  peccata  et  vitia  possrt  superare, 
Tirtntes  diligere,  fortem  hujus  mundi  atque  armar 
tum  principcm  potenfer  vincere  {Luc,  xi),  te  supcr 
emnia  diligerc,  tibique  adhaerere,  coelum  ascendere 
et  ad  te  pervenire.  Dixit  ergo  Dens  :  Faciamu$  ei 
adjutorium  $imile  $ibi,  In  faoc  quod  emnipotens 
Deus  non  singulariter,  sed  pluraliter  dixit »  Fncia- 
mu$  ei  adjutorium,  ostendit  divinam  essentiam  tres 
esse  personas,  non  nnam.  Tunc  quoque  Deiis  ho« 
mini  adjutorium  fecil,  quando  voluntate   Pat.is 

^  Deus  Verbuni  in  uterum  intemcratae  Virginis  d^ 
scendit,  sibique  humanam  natu^^am  conjnnxit.  Fa- 
ciamu$f  inquit,  ei  adjutorium  simile  $ibi.  Procul  du- 
bio  iu  nullo  polest  homo  perfecte  aequiparari  Deo 
vcl  assimilari,  sed  ideo  dicitur  :  Faciamu$  ei  adjur 
torium  $imiU  st>i,  quia  Deus  et  bomo  uua  persona 
et  unus  est  Christus  ad  redemptionem  mimdi,  ex 
oinni  massa  filiorum  hominum  electus.  De  ciijus 
pulchritudine,  sancta  Ecclesia  in  Cantico  spiritalis 
amoris  congratulans,  nimiunique  exsultans  dicit : 
Dileclu$  meu$  candidu$  et  rubicundue,  electu$  ex  mt'/-. 
libu$  (Cant,  v).  De  quo  etiam  Dcus  Paler  per  pro* 
phetain  dicit :  Ecee  urvu$  meu$  electue  tneus,  comt 
placuit  $ibi  in  illo  antma  mea'(Isa.   xui).    Ac  si 

r  apertius  diceret :  Eece  $ervu$  meu$  secttnduro  hu<c 
manitatem ;  electu$  meu$,  quia  videlicet  ipsum  elegi» 
ut  humanum  genus  redimeret,  et  niihi  sanctam  Ecn 
clesiam  acquireret;  eomplacuit  $ibi  in  Ulo  aiUma 
mea,  quia  prae  omuibus  bominibus  ipsum  singuhrin 
ter  inveni  sine  macula. 

Dicat  ergo  omnipotens  Deus  de  unigeniti  Verbi 
sui  Incarnatione  :  Non  e$t  bonum  e$se  hominem  sor 
/tf  m,  faciamue  ei  adjutoriam  $imile  $ibi,  Tunc  itaque 
DeuGi  Pater  boniini  adjutorium  fecit,  qu^i^do  cpx-r 
temum  sibi  et  consubstantiale  Verbum  ex  seipso 
ante  omnia  saecula  genitum  misit,  eique  in  utero 
Virginis  humanam  naturam  conjunxit;  quia  videli- 
cet  iii  ipso  homine  susceplo  sanctam  Ecclesiani 
Deo  copulavit.    Sequitur  :  Appellavit  autem  Adam 

D  nothinibui  $ui$  cuncta  animantia^  et  voiatUia  ceetl  et 
bestia$  terrte,  Primu$  homo,  ut  ait  Apostolus,  dti 
terra  terrenu$ ;  $ecundu$  de  cwio  C(Ble$ti$  (I  Cor,x\)^ 
scilicet  Christus.  Appellavit  ergo  secundus  Adam, 
id  cst  Cbri^lus,  nominibiis  suis  cuncta  animantia» 
ct  volatiiia  coeli  et  bestias  terrae,  significans  gentes 
qiiae  salvae  fierent  in  Ecclesia,  et  per  ipsum  noroen 
erant  acceptur»,  quod  p;ius  nQn  habebant,  sicut 
ipse  per  propbetam  dicit  :  €(  vocabo  $ervo$  meoe 
nomine  alio  (I$ai,  lxv),  scilicet  Chria^tiano. 

Ada  vero  ipsi  videlicel  Dei  et  Virginis  Filia  nofi 
inveniebatur  $imUi$  eju$,  quoniam,  quamvis  quis- 
que  fidelis  et  justus  sit,  illi  tamen  sequari  non 
potesl.  Cui  David  propheta  ait  in  psalrois :  Non  esl 
«f»ii7i«  (ti^  iit  dtij,  Domine ;  et  non  cst  secnndnn^ 


*«5  SERMOxNES.  -  SERM.  IV,  IN  NATALE  DOMINi  214 

opera  tua  (P$aL  lxxxv).  Nemo  ciiiin  poteral  ab  ae-  A  sus  Cain  iu  suis  pravis  opcribus  praeoslendil ;  qii2 


lerna  roorte  humanum  genus  iiberare,  nisi  Chri- 
stiis,  sicut  beatus  ioannes  apostolus  ait  in  Apoca- 
Iyp»i :  Nemo  imentui  est  dignus  neque  in  calo,  ne- 
que  in  teira^neque  iubtus  lerram,  aperire  librum,  et 
soitere  signacula  ejns  {Apoc,  y). 

Immisit  quoqne  Deus  soporem  in  Adam :  cumque 
obdormisset^  tutit  unam  de  costis  ejus,  et  replevit 
camem  pro  ea.  Et  ofdificavit  Dominus  costam  quam 
tulerat  de  Adam  in  muliere,  Dorinit  prinius  Adam, 
ei  extrahitur  iili  costa  de.laterc,  de  qua  formatur 
malier :  patitur  Christus  in  cruce,  pungilur  latus 
ejus  lancea,  et  profluunt  sacramenta,  ex  quibus 
saiicla  formatur  Ecclesia.  Hanc  utique  dormitio^ 
nein  David  rex  ct  propliela  iii  spiritu  pnevidcbat, 


quamviA  innocentemi^et  justum  fratrem  suum  Abel 
iiiterfecerit,  non  tamen  se  malum  egisse  humiiiter 
poenituit,  sed  pertinaci  roente  de  Dei  misericordia 
desperavit,  dicens  :  Major  est  iniquitas  mea^  quam 
ut  veniam  merear  (Gen.i\).  Audite  eliam,  o  rebelles 
et  increJuli,  quani  evidentcr  ipse  justus  et  innocens 
Abel  in  suis  justis  operibus,  atque  in  sua  morte 
pncfiguraverit  Chrislum  et  omnem  populum  Chri- 
stianum  ab  eo  redemptum.  Diligenter  itaque  illorum» 
scilicet  Cain  et  Abcl,  historiam  audite,  ci  non  ad. 
lltteram,  scd  secundum  spiritalem  intelligentiam 
mcnte  pcrcipite,  ut,  agnita  veritate,  quai  Christus 
cst,  non  cum  infidelibus  perire,  sed  cum  Ecdesi»; 
(Hiis  recte  credendo  ad  xterna  gaudia  possitis  per- 


ciNii  in  persona  ejusdem  Filii  Dci  el  Virginis  gratu-  B  tingcre.  Attentius  igilur  iliorum  historiam  spirita- 


Ubuiidas  dicebat :  Ego  dormivi  et  somnum  coepi ;  et 
re^urrexi^  quia  Dominus  suscepit  me  {Psal,  iii). 
Ilerum  subjungit,  dicens:  Et  replevit  Dominus  car- 
netm  pro  costa^  quam  tulerat  de  laiere  Ada:.  Sic  el 
Chrisius  camem  suam  in  cruce  posuit  pro  sancla 
Ecdesl^a.  Et  adificavit  Dominus  costam,  quam  tule- 
tmtdeAdam  in  muliere :  et  adduxit  eam  ad  Adam^ 
ut  tideret^  quid  vocaret  eam.  DixitqueAdam,  secuii- 
dus,  scilicet  ChriRtus :  Hoc  nunc  os  ex  ossibus  meis 
et  caro  de  came  mea ;  quia  sive  viri  sancti  spiritaies 
el  foriissimi  in  tcntatioiiibus,  sivc  niinus  perfecti, 
titrique  tamcn  unuin  Christi  corpus  sunt  ct  una 
Ecclesia.  Hac  vocabitur  virago,  quia  de  viro  sumpta 


liter  expositam  inlelligile,  ut  ex  oinni  parte  catho- 
lica  fidcs  roborctur,  ac  vcstra  mendax  assertio  pcr 
omiiia  falsa  coniprobetur. 

Nativitas  ergo  duorum  Adx  filiorum  (G4),  ut  di- 
ctum  est,  figuram  gessit  duoruni  populoniro,  Ju- 
daeorum  vidclicet  ct  paganorum,  qui  erant  ex  eo- 
rum  genere  diversis  temporibus  ad  veram  fldein 
venluri.  Fuil  autem  Abel  pastor  ovmm^  et  Cain  agri- 
cola.  Sed  sicut  Caiii  ex  terrae  fructibus  oblaiio  re- 
probatur,  Abel  autem  sacrificium  ex  ovibus,  et  ea- 
rum  adipe  suscipitur,  ita  novi  testamenti  fides  ei 
innocentise  gratia  Dcum  laudans,  veleris  testamenti 
terrenis  epcribus  anteponitur.  Quare  avertit  Deus 


eti.Uxc  igitur  omnia  facta  sunt  in  figura,  qu^e  q  o<^^i*^^  ^  ^<^>*i^>^io^^'i>? '(^^  ^><l<ilicet,quiaiion  ex 


erant  ui  Ecclesia  prpfutura.  Quamobrem  relinquet 
hemo  patrem  suum  et  malrem,  et  adhwrebit  uxori 
Miff,  et  erunt  duo  in  carne  una.  IIoc  iiiteiprelans 
Apostolus,  ait :  Hoc  amem  dico  in  Christo  et  in 
Kceleeia  [Pphes.  v).  Ergo  hoc  qnod  per  historiam 
completum  est  in  Adam,  pcr  pmphetiam  significa- 
Intur  in  Christo,  qui  a  Deo  Patre  ineflabiliter  pro- 
cessit,  cum  dlcit :  Exivi  a  Patre,  et  veni  in  mundum 
(Joan.  xvi).  Reliquit  etiani  matrem  suam,  scilicet 
Synagogam  ve:eri  testaineoto  carnaliter  inhxren- 
tcm,qu;e  illi  crat  mater  ex  semine  David  secundiini 
camem,  et  adhacsit  uxori  suae,  id  est  sanc!a}  Ecclc- 
•iae,  quam  proprio  sanguine  acquisivit,  et  suiit  duo 
in  pace  iiovi  teslamenti  in  uno  Spirilu,  et  in  cainc 
ima. 

Audislls,  o  Judxi,  qiiam  pei^spicue  Adam  vctus 
novum,  Deum  scilicet  hominem  Jesum  Christum 
in  quibusdam  suis  operibus  prsefiguravit,  et  qualiter 
ipso  in  cruce  dormiente,  ex  ipsius  sacratissimi  la- 
teris  vulnere  processit»  et  redempia  spiritalibus 
augmentis,  crevit  sancta  matcr  Ecclesia.  Ipsum 
Cfgo,  quem  usque  hodie  superba  et  contumaci  ne- 
gatis  mente,  verum  Deum  esse,  ac  verum  hominem 
non  dubitetis  esse ;  atque  ad  redcmptionem  mundi 
a  Dco  Patre  missum  fuisse  indubitanter  crediie. 
Ilanc  procal  dublo  pertinaccm,  alque,  ut  ita  dicaro, 
adamantiuam  vestrae  incredulitatis  perfidiaro  odio- 


charitate  illud  offereiiat.  Et  iiisi  esset  charitas  in 
Abcl,  nequaquam  Dcus  illiiis  sacrificium  acciperet. 
CiKn  enim  ambo  obtulissent,  Caiu  videlicet  de  fru- 
ctibus  terrse,  et  Abel  de  fetibus  ovium,  Deo  sacrifl.* 
cium,  nemo  putet,  quod  Deus  fruclus  tcrrae  negle- 
xerit,  et  fettis  ovium  dilexerit.  Homo  videl  in  facie^ 
Deus  in  eorde  (IReg^xw).  ISon  ergo  Deus  ad  manns 
ofilerenlis  intendit,  sed  cor  intcrius  vidit ;  ct  quem 
cum  cbaritate  oflerre  conspexit,  ipsius  saccificitm 
respexit :  quem  vero  cum  invidia  ofienre  cognovit, 
ab  ipsius  sacrificio  oculos  avertili 

iloc  loco  quaeritur ;  Quomodo  Cain  scire  potuit» 
in  quod  frairis  munera  Deus  suscepit  et  sua  repu- 
diavil  ?  Ad  quod  dicendum,  quia  in  sacrificiis  anii- 
D  quorum  patruro,  quae  acceptabilia  Deo  erant,  ignis 
de  coelo  veniens  descendebai ,  eaque  stalim  con- 
Bumebat.  Descendit  itaque  ignis  super  sacrificium 
Abcl,  et  non  descendil  super  munera  Cain.  Caln 
quippe,  ut  supra  dictiim  est,  typuro  gestavii  roajo- 
ris  populi,  scilicet  Judaeoruro;  Abel  vero  habuitfl- 
guram  Christi  et  populi  Christiani.  Iratus  est  autem 
Cain  vehementer,  et  concidit  vultus  ejus.  Dixit  autem 
Cain  ad  Abel  fratrem  suum :  Egrediamur  in  agrum. 
Cumque  essent  ambo  in  agro^  consurrexit  Cain  adver^ 
su$  innocenUm  Abel  fratrem  cmim,  et  interfecit  eum 
(Gen.  iv).  Est  itaque  Abel  interfecius  in  campo, 
Christus  in  Calvariae  loco.  Audile,  o  insipienies  Jii- 


(64)  Isidori  hacc  omnia  sunf,  Qiiarsr.  in  Gen.,  cap.  6,  ubi  vidcndae  omnino  adnotaiiones  iErialll'.      ^ 


115 


S.  MARTINI  LEGIONENSIS 


m 


da*i,  qui  frequenler  pr»  mauiibut  legain  et  propbe*  A  du,  scilicet  cum  in  lerra  GC»rporis  sai  salulcm  lo- 


tas  babciis,  et  tamen  iu  eis  i\pD  spiritualem  iiitelii- 
geutiam  ^enetis,  sed  carnalem  tfensum  siudiose  pcr- 
quiritis :  audite  quid  Deus  ad  €ain  dixerit ,  qui 
oiunium  TCslrum  typum  gcssil.  Si  recle,  iAquit,  of- 
f  ras,  et  reete  non  dividas^  ipse  peccasti,  Ac  si  aper- 
tius,  0  Judaei,  vobis  dicerct  omnipotens  Deus  :  Si 
anlea  in  lege  recta  aliqua  fecistis,  tamen  infidelita- 
lis  culpa  rei  estis,  quia,  Cbriato  ad  redemplionem 
mundi  de  sinu  Dei  Patris  venlente,  jam  tempus  novi 
•  testamenti  a  tempore  testamenti  veteris  non  distin- 
|[uiiis.  Sl  autem  Cain  obtemperasset  Deo  dicenti ; 
Quiesce;  $ub  te  erit  appelitus  ^us^  et  tu  dominaberis 
iUius;  ipse  pecc:|to  dominaretur,  non  iiio  sibi  do- 
jninante,  servus  peccati,  fratrem  (65)  non  occiderct 


lius  Ecclesix  operati  fueritls,  non  tamon  terra  illa 
dabit  vobis  fructus  suos,  id  est  Tirlutem  suam,  sed 
fidelibus  Cbristianis ;  qui  non  juBfiOcati  estis  vir- 
tute  resurrectionis  Chrisli ,  ^f  mortuus  esl  frppt€f 
delicta  nostra,  et  reaurrexit  propter  justipeationem 
nostram  (Rom.  iv).  Procul  dubio  si  in  eum  fideliter 
credidisseiis,  illius  tcrne,  scilicet  passionis  el  re- 
surrectionis  ejus  fruetum,  id  est  animanim  yeslra- 
rum  salutem  consequi  ab  eo  possetis.  Sequilur  : 

Vagus,  inquil,  et  profugus  eris  super  terram.  Vagi 
quoque  estis  bodie,  o  iudaei,  et  profugi  super  ter- 
ram,  id  est  in  omnes  genles  dispersi.  Vagi  est-.sel 
dispersi  in  amissione  terreslris  ct  coclestis  regni,eo 
quod  Cbristum  negaveritis  ante  (aciem  Pilati^ju4^ 


innocentem.  Sic  et  iudaei,  in  quorum  figura  li;<:c  ^  ^onu  illo  4imtti  (Aet.  iii).  Quia  Cbristum  irobia 


g^reb(mtur,siquiescer^nt  a  sua  pcrturbatioiie,  tem- 
pus  salutis  per  gratiam  et  pcccatorum  remissionem, 
cogiioscentes,  Jesum  Cbristum  audirent  dicentom : 
tfon  veni  vocare  justos^  sed  peccatores  ad  pcsniten- 
tiam  (Lm€.  v).  luterrogat  Deus  Cain,  non  tanquam 
ignarus  eum  a  quo  discat,  sed  scit  tanquam  judex 
reum  quem  puniat,  et  dicit :  Ubi  ^st  Abel  (rater 
tuus  ?  Rcspondit  ille  se  nescire,  nee  custodem  ejus 
se  esse:  Slc  el  vos,  o  mendaces  Judaei,  nobis  re- 
spondere  soliti  eslis,  cum  Dei,  id  est  sanctarum 
Scripturarum  TOce,de  Cbrislo  interrogamus,  Gbri- 
Mum  uescire  vos  dicitis.  Mendax  enim  Cain  respon- 
sio,  veslra  est  falsa  negatio.  Essetis^  o  JuJaei,  quo- 


per  propbetas  promissum,  et  a  Deo  Patre  de  coBlis 
ad  redemptionem  buinani  generis  missum,  negatis, 
idcirco  quod  verebamini,  accidit  vobis,  locum  vi- 
deliiet  et  gentem  perdidistis.  Infelices  ilaque  estis, 
o  Judaei,  et  ab  Jerusalem  profugi  et  in  ciinciis  sub 
coelo  regioiiilus  dispersi.  Sive  ut  in  SeptuaginlA 
iuterpretibus  scriptum  est :  Gfmeiis,  ini^uit  Doroi- 
nus  ad  Cain,  et  tremens  eris  super  terram.  El  nunc 
quis  non  videat,  qiiis  non  agnoscat,  i))sum  rcbel- 
lem  ac  durse  cervicis  populum  per  oniversum  muii-< 
dumesse  dispersum,  bonis  operibus  vagum,  eta  terra 
promissionis  profugum?  Quis  non  videal  quomodo 
gemat  mccrore  amissi  regni,  ct  iremat  timore  su- 


dammodo  Cbristi  ctislodcs,  si  Christianam  fidem  specUe  mortis  sub  innumerabilibus  Cbristianorura 
devola  mente  susdperetis,  eamque  bene  vivendo  ac  paganorum  popuUs?DixitqueCainad  Dominuro: 
custodiretis,  Dixit  etiam  Deus  ad  Cain  :  Quid  (e- 


ctsti  ?  Vox  sanguinis  (ratris  tui  Abel  clamat  ad  me 
de  terra.  Sie  et  de  vobis,  o  Judaei,  Ipse  Dei  et  Vir- 
giiiis  Filius  per  Jeremiam  prophetani  conqueritur, 
dicens  :  Prasvaricatione  pranaricata  es(  in  me  domus 
Judat  ait  Domitius.  Negavermtt  me^  ei  dixerunt : 
Non  esi  ipse  (Jer.  t).  Herum  per  Isaiam  clamal,  di- 
ceis  iTota  die  expandi  manus  m^as  ad  poputum  iion 
eredenlem^et  eontradicentem  miki  (Isai.  lxv).  Habet 
(66)  enim  magnan  vocem  Christi  sanguis  in  terca, 
cum  66  fideliter  ac  devote  suscepto  ab  omnibus  gen- 
libus  respondetur ;  Amen,  Iterum  dixit  Deus  ad 
Cain  :  Htaledictus  eris  super  terram,  quas  aperuit  os 


Major  est  iniquUas  mea  quam  ut  veniam  merear.  Ecce 
ejieis  me  hodie  a  (acie  terrm^  et  a  (acie  tua  abscondar^ 
et  ero  vagus  et  profugus  in  terra.  Igilur  omnis  qui 
invenerit  me,  ocsidet  me.  Vagus  et  profugus  gemll 
in  terra  jiidaicus  populus,  plus  temporalero  quani 
a^eriiam  metueiis  moriem.  Iratum  enim  se  Deun^ 
habere,  grave  esse  non  putat,  quia  non  spiriluali- 
ter,  sed  carnaliter  sapU.  In  hoc  apparet,  o  inimici 
justitise  Judxi,  quod  in  divinis  Scripiuris  non  spi* 
ritualein  intclligentiam,  sedcarnalem  sensum  inqni- 
ritis;  quia  plus  grave  assttmatis,  quod,  lerra  pro^ 
missionis  perdita,  vagi  el  profugi  doleits  ei  gemitis 
in  terrenis  angustiis,  quam  illud  quod  Tobis  lerra 


huum,  et  suscepit  sanguinem  (ratris  tui  de  manu  tua.  D  corporis  Cbristi  non  dat  fructus  suos,  peccatonim 


Maledicti  estis  etiam  et  vos,  o  Judaei,  a  terra,  id 
est  ab  Ecclesia,  qua  aperuit  os  suum  in  confessione 
delictorum,  et  suscepil  sanguincm  Cbristi,  qui  ef- 
fusus  est  in  remissionem  omuium  peccatorum,  vo- 
bis  illum  crucifigcntibus.  Dixit  etiam  Deus  ad  Cain : 
Cmtt  operatus  fueris  lerram,non  dab.t  (ructum  suum. 
Ac  si  aperlius,  o  Judsei,  vobis  Dciis  Paler  diceret : 
Cum  operati  fueritis  terram,  Cbristuu^  ^ucifigen- 

(65)  Superflua  haec  est  particiila  negans.  Isidorus 
legil :  Nun  iUo  sibi  dominante  servus  esset  peccaU^ 
nec  (ratrem  occidisset,  clc.  Sed  B.  Alartinus  Augu- 
Stinum  seaul  maluit. 

(«6)  Verba  quae  nolamus,  Augustini  sunt,  lib.  xii, 
^oiitra  Faust.,  cap.  10.  Scd  quare  hic  intruserit 
auctor,  oeKimus.  Cuin  enim  ad  vcterem  alludaiit 


viddicet  reinissionem  atque  aeternam  remuneratio- 
nem.  Secuudum  carnein  doluit  Cain  reatum  suuni 
et  mala  qua^  in  pra^senti  saM^ulo  perpessus  est,  et 
uon  secundum  spiritum.  Omnis  qui  invenerit  me, 
ait  Cain,  interficiet  me.  Sed  quid  ei  responderit 
Pominus,  audiamus.  Nequaquam^  inquit,  ila  fiet^  sed 
omnis  qui  inter(ecerit  Cain^  septuplum  pumetur^  vel 
sicut  Septuagintainterpretes  transtulerunt,  Septem 

ritum,  juxta  quem  sacraro  communionem  cuchari-' 
sticam  acciptentes,  Atiteii  sacer^oti  respondebant,, 
minus  recte  hic  apposita  videntur,  nisi  quis  dixertl 
quod  non  facile  probaverit,  adbuc  saeculo  diiodect- 
mo  bunc  morem  viguisse.  Verum  Martinus  nosler 
pressc  transtulil  Isidoriim. 


217  SERIIONES.   -  SERM.  IV,  IN  NATALE  DOMINI.  218 

tijirficlM  MSMolvtU  onmh  qui  interfeurit  Cain.  Ac  si  A  aulem  iu  iiicredulilale  teslra  pcrseverare  volucrilis* 


dicerel :  Non  ila,  sicut  tu  asstioiast  morieris,  nec 
imorcem  pro  remedio  accipitts  ;  sed  usque  ad  septi- 
mam  geBmlionem  vives,  el  scmper  terrore  mprtis 
ita  loripitberis,  ut  quicunque  te  occiderit  a  magno 
Uberet  le  cruciato.  Non  quod  ipse  qui  occiderit 
Cain  septem  Tindidis  subjiciendus  sit,  sed  ut  se- 
ptam  vindiclas,  quae  Gain  tanto  tempor^  conseculae 
fiunmnl,  solvat,  dum  ipse  Cain  interticilur,  qui  oc- 
ciderii  eum,  qui  jure  fuerat  derelictus  ad  pcenam. 
Sicul  m^res  noslri  putant,  in  septima  gencratione 
a  Lamecb  inleriectus  fuit  Cain.  Posuit  aulem  Deus 
Cmn  uguum^  ut  non  eum  intelrficeret  omnist  ^iui  inve' 
miuei  eum.  Hoc  revera  multum  mirabile  est,  quem*. 
admodum  omnes   gentes,  quae  a  Romauis  subju- 


absque  dubio  in  aeiernum  peribitis.  Ipsum  ergo  Dei 
et  Virginis  Filium,  quem  bactenus  negastis,  cum 
Deo  Patre  et  Spirilu  sancto  unum  et  verum  Deum 
esse  credite,  ut  per  ipsum,  qui  est  vtii,  veritas  el  vita 
(Joan.  xiv),  ad  seternae  vitae  gaudia  possitis  pertin- 
gere.  Ut  ergo  jam  saepius  testati  sumus,  Deus  el 
bomo  Jesus  Cbrislus  ab  initio  mundi  figuris  pa- 
iriarcbarum  fuit  praesignatus ,  legis  tesiimoniis 
praenuniiatus,  propbelarum  valiciniis  praeostensus, 
apostolorum  atque  evangelistarum  praeconlis  aperte 
monstratus.  Vctus  quippe  et  Novum  Testamentum 
illum  praedicat,  verum  Deum  et  verum  bominem 
esse,^  ad  redemplionem  mundi  a  Deo  Patre  missum 
fuisse,  propter  deiicla  bumani   generis   passiim 


gaue  sunl  in  ritu  ftomanorym  sacrorum  ac  caere-  "  fuisse,  die  tertia  resurrexisse,  nunc  in  Dei  Patris 

dexiera  consedere,  atque  ad  judicandum  vivos  el 
mortuos  inde  ventnrum  esse.  Haec  omnia  quae  prse* 
diximus,  si  fldcliter  crediderilis,  ad  pascua  semper 
virentia  cum  fldelibus  iUius  ovibus,  quas  ipse  suo 
pretiosissimo  sanguine  Deo  Patri  acquisivit,  ipsins 
adjuti  auxilio  pervenire  poteritis. 


moDianim  transierunt,  eaque  sacrilegio  observanda 
•I  colenda  susceperunt.  Gens  autem  Judaica  sive 
sub  paganls  regibus,  sive  sub  Cbristianis  non 
aiiiisil  signum  legis  et  circumdsionis,  quo  a  cacte^ 
w.B  geatibas  populisque  distinguitur,  sed  omnis  im^ 
peralor  vd  rex»  qui  eos  in  regno  suo  invenerit, 
cum  ipso  sigao  eos  invenit,  nec  occidit.  Exiit  ergo 
Cain  a  facie  Domini,  et  habitavit  in  terra  Naid^  quod 
dicitur  inlerpretatum  commotio^  sive  instabitiSf  sive 
fmciuans^  el  udis  ineertas.  Unde  Psalmista  Deum 
exoralt  dicens  :  Non  (67)  des  in  commotionem  pede* 
wuos  et  manus  peccatoris  non  moveant  me.  Sicut 
ergo  Cain  egnissus  est  a  facie  Domini,  sic  et  vos,  o 
Judaei,  ^ui  pcrtinaciter  verissimse  veritali  resistitis,  q 
id  esl  Filium  Dei  negatis,  exitis  a  facie  Dei,  boc  esl 
a  dukedine  dileciionis  Dei  et  a  participatione  lucis 
cjost  el  babitatis  proTugi  in  terra  commotionis,  id 
esl  io  perlurbatione  bujus  fluctivagl  saecuH,  et  car- 
naUe  desiderii  contra  jucundilatem  Dei,  hoc  est 
coulra  Eden»  qui  HelMraice  interpretatur  deliciw  sive 
e^tationest  ubi  est  plantatus  paradisus. 

Salis  aperte  ostensum  est  vobis,  o  Judaei,  quam 
perspicue  Cain  increduiitatis  vestrae  malitiam  prae- 
fi|[uraverit,  et  innocens  (rater  ejus  Abel  Cbrislum 
ia  Bwrle  sua  praeostenderit.  Cain  justum  Abel  fra- 
Iren  suum«  instigante  invidia,  inlerfccit,  ul  supc- 
riila  audistis ;  et  vos,  invidia  stimulante,  innocen 
lem  Cbristum  sine  causa  cruci  affixistis.  Et  quia 


XII. — Prwfigurat  Mtlclnsedeck  opereet  nomineCl^ri' 
stum  verum  Deum  et  hominem  :  castissima  Christi 
et  Ecclesiai  copula  in  Sara  et  Abraham  prafigu^ 
rata  fuit :  et  ea  spirituales  fitios^  ad  wternw  bea- 
titudmis  gaudia  pertinentes^  §enuit,  Inlrodacitmr 
Davidis  teslimomum ,  ui  ipAum  fidetissimum  £c- 
clesias  sponsum  verum  Deum  esse  credant ,  et  ne 
propter  eorum  ineredulitatem  ab  ka^edliate  eee^ 
iestis  patriae  exsortes  sint.  Adducitur  Agar  eum 
Jsmaeliiis  hisioria  commendans^  ut  revertanturad 
sanctam  Ecciesiam  ,  et  sub  manu  ittius  hrnnitien' 
tur,  et  tandem  ad  jucundissimam  amtenitatem 
Cnrisio  duee  mereantur  pervenire» 

(68)  Sed  si  adbuc  de  illo ,  quod  verus  Deus  el 
verus  bomo  sit,  in  aliquo  dubitatis,  quam  eviden- 
ter  Meicbisedecb  rex  et  sacerdos  opere  el  nomine 
praefiguraverit  vosmoneo  utdilij;enter  audiatis.  Saera 
enim  Scriptura  ipsum  Melcbisedecb  sacerdotem  Dei 
altissimi  incnarrabili  parente  progenitum  narrat, 
Hunc  enim  Apostolus  Paulus  sine  palre,  sine  mauro 
commemorans ,  figuraliler  refert  ad  Cbristum 
IBebr.  vii).  Est  enim  ipse  Deus  et  homo  Jesua 
Cbristus  solus  de  Patre  sine  miire  genilus  per  di- 
vinitatem,  ipse  de  niatre  sine  patre  per  humanita- 


er^  ipsum  lalorem  legisac  judicem  omnium  tam  ^  tem.  Ipse  quoque  estaeternus  sacerdos,  cui  David 

supeii»  ^istis,  idcirco  locum  et  gentem  perdidistis, 

el«  u|  cemitis,  per  uuiversuro  mundum  vagi  bonis 

operibus,  et  profugi,  a  terra  promissionis  dispersi 

eslis.  Piaue  scimus,  nec  omnino  dubitamus,  qu:a  si 

ipsum  gloriae  Dominum  cognovissetis,  nunquam 

il!um  crucifixissetis  (ICor.  ii).  Sed  ^tita  hoc,  sicut 

etprine^  vestri,  per  ignorantiam  fecistis  (Aet.  iii); 

si  ex  tolo  corde  ad  Deum  conversi  fueritis,  et  co- 

ram  eo  de  tanto  sacrilegio  condignam  poenitentiam 

egeriiist  remissionem  ab  illo  consequi  poteritis.  Si 

(67)  Isidorus  habet :  Ne  dederis  in  motum  pedes 
meo$,  ex  psalmo  cxx,  ut  vidctur,  ubi  Augustinus 
coustanter  legil :  Nedesad  movendum  pedem  meum. 
Pars  allera  et  manus  peccatoris  non  moveant  me^ 
verba  sunt  psalmi  xxxv,  nisi  quod  Isidorus  ait, 
ptccatorum,  ut  Ambrosius  ct  alii  pUircs,  quos  ad- 


propheta  ait  in  psalmis :  Tu  es  sacerdos  in  aster^ 
num  secundum  crdinem  Metchisedech  (Psal.  ctx). 
^ternus  saccrdos  dicitur  Cbristus  secundum  ordi- 
nem  Meichisedech,  scilicct  propter  mysterii  sacra- 
meiitum,  quod  ipse  Chrislianis,  id  est  omnl  Eccle- 
siae  suae  celebrarc  praecepit,  ut  non  secundHni  Aaron 
pecudum  victimas ,  sed  oblationem  panls  et  vini, 
id  est  corporis  et  sanguinis  ejusdem  Domini  nostri 
Jesu  Cbr\^ti  sacramentum  in  sacriflcio  ofleramus, 
Quod  (69)  vero  patriarcba  magnus  dedmas  omnis 

ducitSabbalier,Psalteriumque  Moxarabicum  mnova 
Breviarii  editione. 

(68)  lsidor.,Qirceit.  tn  G«ii.,cap.  if. 

(69)  Clarior  reddilur  sensus  lcgciido;  Obhoctero 
patriarchaj  cl  •. 


«19 


S.  MARTINI  LEGIONEXSIS 


SiO 


substantiac  suae  Melcliisedech  sacerdoli  posi  bene;!i-  A  riam  ad  roenioriain  reducamus ;  et  qitam  perspicuc 


ctionem  dedit  (Cen.  xiv),  sciens  spiritualiter  niclius 
sacerdotium  futunim  in  populo  gentium  quani  le- 
viiicum,  sciens  etiani  quofi  Israel  de  ipso  erat  na- 
sciturum  futurumque,  ut  s.ncerdotium  Ecclesiaeha- 
bens  pra^putium  benediceret  in  Abrabse  circunici- 
sione  sacerdotium  Synagogse.  Qui  enim  bencdixil, 
niajor  est,  quam  cui  benedicitur  {Uebr.  vii).  Uude 
ct  sacerdoles  ex  semine  Abrahae  nati,  fratrcs  bene- 
dicebant,  id  est  populum  Israel ,  quitus  ipse  popu- 
lus  decimos  sccunduiii  legis  mandatum  dabal,  vere 
ut  majoribus  et  eminentioribus  suis.  Nomen  autcm 
ipsuni,  scilicet  Melchisedecb,  rex  paeis  et  juslUia 
interpretaiur.  Quod  bene  rcfef tur  ad  Christuro  qui, 
post  rcsurrccfionem  suam  ascendens  in  coelum,  sedet 


in  eis  baec  sacratisslma  caAissiroaque  Cbiisti  ei 
Ecclesiae  copula  praeAgurata  fuerit  attentlus  inspi- 
ciamus.  Post  subversionera  Sodomae  el  Gomorrhae 
peregrinatus  est  Abraham  in  Ceraris,  Dixitque  de 
Sara  uxore  sua :  Sorormeaest^  timens  ne  moreretur . 
propter  illius  pulchritudinem  {Cen.  xx).  Ideo  Abra* 
bam  tacuit  (70)  Saram  uxorem ,  et  dixit  suam  esse 
sororcm,  ne  videlicet  se  occiso  ab  alienis  captlva 
possiderctur,  certus  de  Dco,  quod  eam  Tiolari  non 
permitteret,  sicut  ncc  primum  in  ^gypto  a  Pba- 
T^ne.  Misit  autem  Abimelech  rex  Cerare^  et  tulii 
eam.  Yenit  autem  Deus  ad  Abimeiech  per  somnium 
nocte,  ei  dixit  ei :  En  moriere  propter  mulierem  quam 
tulisti;  habet  enim  virum.  Abimelech  vero  non  teti- 


in  dexCeram  Dei  Patris,  et  pontifex  factusestinaeter-  "  gerateam.  Et  ail :  Domine,  num  gentem  ignorantem 


num.  Ipse  est  enim  rex  pacis^  quia  per  ipsum  re- 
concilianiur  Deo  Pairi.  Ipse  est  etiani  rex  justitia:-^ 
quia  ipse  ad  hoc  venit,  ut  discerneret  sanctos  ab 
impii^.  Idem  quoque  unus  sacerdos  esl  et  rex,  qtiia 
pro  redemptione  omnium  bostiam  Deo  Patri  s  ip- 
sum  obtulit ,  et  verus  rex  in  praesenli  sa^culo 
populum  suum  regit,  et  in  futuro  juste  judicabit. 

Luce  ciarias  conslat,  o  Judaei,  Christum  vcrum 
Dei  Patris  esse  Filium,  quem  ab  exordio  mundi  pa- 
triarchae  flguris  et  aenigmatibus  pi-aesignarunt,  san- 
cfi  prophetae  venturum  prxdixerunt ,  Apostoli  et 
evangelistae  jam  vcnisse  et  cum  cis  convcrsatum 
esse  roanifeste  praedicaveruntl  His  auctoritatibus,  o 


et  justam  inlerficies  ?  Noune  ipse  dixit  mihi :  Soror 
mea  est ;  et  ipsa  ait :  Frater  mens  est  ?  In  sfmp/iW- 
tate  cordis  niei,  et  mundiiiamanuum  feci  hoe  {ibid,), 
Abimelech  ilaquc  a  Domino,  ut  dicturo  est,  somno 
commonitus,  non  coinmaculavit  eam»  sed  intaclam 
marilo  rcddidit.  Yerunnauicn  quis  tunc  iii  illo  viro, 
id  cst  Abraham  figurabatur,  et  cujus  sit  uxor ,  qua? 
in  bac  peregrinatione,  atque  inter  alienigenas  pollui 
non  siiiilur  >  ut  sit  viro  suo  sine  macula  ct  sine 
ruga  ?  In  gloria  quippc  Jcsu  Cbristi  recte  vivit  Ec- 
clesia,  ul  pulchritudo  cjus  honor  sit  viro  suo,  scill- 
cet  eidem  Jesu  Chrisio,  sicut  Abraham  pro  Sane 
.  pulcbritudinc   inler   alicnigcnas  bonorabatur.  Cui 


Judaeii  patriarcbamm  scilicet  flguris  et  aenigmati-  r  ait  ipse  ccelcstis  Sponsus  in  cantico  spiritualis  amo^ 


bu3,  if^is  tesliinoniis,  prophetarum  vaticiniis, 
Apostolorum  atque  evangdistarum  verlssimis  prae- 
coniis,  Cfaristianonim  fides  indubitanier  ex  omni 
parte  roboratur,  et  vestrac  increduljtalis  pcrfldia» 
qui  Christum  verum  Dei  Filiuin  esse  negatis  ,  om- 
nino  convincitur.  Yeteris  Haque  ac  Novi  Tcslamcnti 
aiicioritatibus  veraciter  sibi  testimonium  perhiben- 
libus,  coaternum  et  consubstantiale  Dco  Patri  Ver- 
bum  de  sinu  ejusdem  Patris  sui  ad  redemptioncm 
bumani  generis  in  Yirgincum  ihalamnm)  hoc  est  in 
utcrum  Yirginis  misericordiler  desccndit ,  ibique 
bumanam  naturam,  scilicet  sanctam  Ecclcsiam, 
non  pbantastice,  ut  haerelici  menliuntur,  scd  vera- 
citer  misericordlterque  sibi  copulavil,  quam  postea 


ris :  Tota  putchra  es,  amica  mea,  et  macula  non  eif 
in  te{Cant.  iv).  Ecclesiae  quippe  pulchritudini,  di- 
gnitati  scilicet  ct  sanctitati ,  roerito  reges  oflerunt 
niunera»  sicut  Sarae  obtulit  Abimclech  ,  plus  in  ea 
miraiis  formae  decus,  quam  amare  potuit ,  Tiolare 
non  potuit.  Est  enim  sancta  Ecclesia  DominoJesit 
Christo  in  occulto  uxor.  OccuUe  quippe  atque  in 
abscondito  spirilalis  anima  adhaeret  vcrbo  Dei ,  ut 
sint  duo  iu  carne  una,  quod  magis  conjugii  sacra* 
mentum  in  Christo  et  in  Ecctesia  commendat  Apo- 
stoIus(l!.p/)es.v).  Proinde  regnuin  terrenuro,  sciliceC 
bujus  saeculi,  cujus  figuram  gerebant  reges»  qul 
Sarain  polluere  ausi  non  sunt,  non  est  expertum 
Ecclcsiain,'nec  ipsam  Ecclesiam  Cbristi  conjugem 


secunduoi  eamdem  humanitatem  suo  pretiosissiino  D  csse  cognovit,  nisi  cumvioIaretenlavit.Divino  enim 


sanguine  redemit ,  eique  ad  Deum  Patrem,^a  quo 
cxierat  post  passiouem  suam  ascendcns,  coclestis 
patriae  adiluni  rescravit,  et  eamdeni  huinanam  natu- 
ram  in  seipso  ad  Dei  Pairis  dexlcratn  collocavii. 
Ilanc  utlquc  conjunclionein,  quaDci  Filius  sanctam 
sibi  ccclesiam  sine  inacula  et  ruga  in  sponsam  ado- 
ptavit  {Eplies.  v),  si  devota  mente  crediderliis,  o 
Judaei,  cum  ejusdem  Ecclcsia;  filiis  salvari  poteri* 
tis ;  sin  autem  ,  ad  animarum  vestrarum'  salutem 
pertingere  miniinc  pnteritis. 

Sed,  ut  vera  esse  non  dubiietis  qua;  dicimus, 
Abrahae  patriarcha*  et  Sarac  conjiigis  ipsius  hislo- 


testimonio  per  fid^m  mysterio  ccssit ;  quia  sanctaa 
Ecclesiae  fidem  corrumpere  nec  violare  praevaluit. 
Tcrrenum  iiaque  regnum  in  posterioribus  regibus 
correctum,  Cbristi  conjugem,  scilicet  sanctam  Ec- 
clcsiam,  honoravit  munere,  quam  in  prioribiis  re- 
gibus  corruplioni  su»  non  valuit  subdere.  Ait  au- 
tem  Abinielecb  ad  Abraham  :  Quare  iilam  dixisU 
sororem  tuamesse?  Cui  dixit  Abraham  :  Yere  soror 
mea  est,  fitia  patris  mei ;  et  non  matris  mea^  et  ideo 
accepieam  uxurem  {Cen,  xx).  Ac  si  Dei  Filius  de 
sibi  conjuncia  sancta  Ecclejia  apcrtius  dicerel ; 
idcirco    s$ipcta  Ecclcsia  cst    soror    mca,    filia 


(70)  Isidor.,  Quccst,  in  Cencs.,  rap.  iO. 


Ui  SERMONES.  —  SERM.  IV,  1N  NATALE  DOMINI.  2t3 

Pxtritineit  quia  DeusPater,   cujus  ego  aeternus  A  cundum  hoc  enim  soonsus  et  sponsa,  vel  vir  el 


stim  filius,  sibi  eam  per  me  adoptavil  in  flliam. 
Unde  est  iiluil  Davidicum  :  Ego  dixi :  Dii  eitu,  et 
flii  ExceUi  omne$  {Psai.  lxxxi).  Et  Joannes  evan- 
geiista  in  Evangelio  :  Dedil  ei$  potestatem  fiiio$  Dei 
feri  kis  qui  credunt  in  nomine  eju$^  qui  non  ex  $an» 
fifsf ^Mf  neque  ex  toluntate  cami$ ,  neque  ex  volun- 
Uitenri^Med  ex'Deo  nati  sunt  (Joan,  i).  FHia  ekt^ 
iDquit»  patri$  mei  et  non  matri$  mece ,  et  idcirco  ac^ 
eepi  iiimm  uxorem,  Ac  si  aperte  dicat  :  Revera  san* 
fU  Ecclesia  est  soror  mea,  qui  per  adoptionis  gra- 
(iam,  et  per  sacri  fontis  undam  Dei  omnipolenlis 
Patris  mei  est  filia.  Et  non  cst  filia  carnalis  malris 
meae,  id  est  Synagogae,  quae  non  spiriiuales  Deo  , 
sed  camales  filios  gencrat  muudo.  Quia  igitur  san- 


uxor»  Cbristus  el  Ecclesia  dicuntur.  Quia  vero  co- 
gnalione  sint  fratres  Cbristi,  et  omnes  sancti,  non 
consanguinitate  terrena,  sed  gratia  divina,  boc  est 
de  Patre  non  de  matre»  afiabilius  dicitur  et  capa- 
cius  auditur.  Nam  inter  se  omnes  sancti  per  eam- 
dem  gratiam  fratres  sunt. 

Credere  itaque,  o  Judaei ,  iiidubitanler  debetis« 
Dei  Filium  pro  salute  mundi  de  ccelis  descendisse» 
sanctam  Ecclesiam  sibi  sociasse,  et  ex  ea  spiritua- 
lcs  filios  ad  xternae  beatitudinis  gaudia  pertinentes, 
gcnuisse.  Eamdem  igitur  sanctam  Ecclesiam  fideli- 
tcr  ingrcdi  suinuiopere  elaborate,  ut  in  ejus  spiri  • 
luali  utero  ex  aqua  et  Spiriiu  sancto  renati,  atque 
a  cunctis  peccatis  emundaii ,  ii\^r  filios  Dei  possi- 


cta  Ecclesia  soror  mea  veterem  bominem  exuit  cuin  B  lis  computari  (Joan.  iii).  Ipse  est  itaque  verus  Dei 


actibus  suis,  et  me  fidelitcr  credit  verum  esse  Fi> 
lium  Dei  Patris ;  jam  non  cst  filia  Adae  tcrrcDi  pa- 
tris  9  sed  spiritalis  Dei  Patris.  Prlinus  ergo  bomo 
de  terra  plasmatus  terreuos  filios  genuit ;  Dci  Fi- 
lius  de  sinu  Patris  veniens.  sibique  bumanam  na- 
turaw  conjungens ,  ccelestes  eflecit.  Dicat  itaque 
Deus  et  bomo  Jesus  Christus  dc  sancta  Ecclesia 
sorore  sua  :  Est,  iiiquit,  soror  mea,  filia  Patris  mei, 
et  non  ftiia  matris  ineae,  et  idco  illam  mibi  uxorem 
accepi»  qnia  non  carnales ,  ui  Syuagoga  generare 
ponsueverat,  sed  spiritales  filios  gignit.  Recte 
quippe  Dei  Yerbum  filiam  PAtris  sui,  scilicet  san- 
ctam  Ecciesiaro  novellam  pcr  gratiam,  et  non  fi 
liam  matris  suse,  id  est  Synagogam  pcr  legis  pro; 


Virginis  Filius,  o  Judaei,  qui  sauctam  sibi  Eccle- 
siani  castissimis  amplexibus  despousavit,  ex  qu« 
quotidie  novos  infantes  giguit ,  quos  ad  coelesteni 
patriaiu  sinc  intermissione  transmittit.  De  quo  ipsa 
castissima  omnium  Cbristianorum  mater  sancla 
Ecclesia  in  Cantico  spiritualis  amoris  exsullaiis« 
ait:  Dileclu$  meu$  de$cendit  in  hortum  $UAm  ad 
areoiam  aromati$ ,  tii  pa$catur  in  hortie ,  et  lHia 
eoHigat  (Cant,  vi).  Dilectus  Ecclesiae,  seilicet  Chri- 
stiis,  in  bortum  suum  ad  arcolam  aromatis  descen- 
dit,  qiiia  Ecclesiam  visiuns»  ad  eos  majori  gratin 
venit,  quos  sanctis  operibus  et  virtutum  exeinplis 
bonae  famae  odorem  ex  se  proximis  cmittei*e  co^ 
gnoscit.  Sponsus  Ecclcsiae  Cbristus  in  bortis  pas- 


varicaiionem  vetustam  sororeiu  vocai ;  quia  in  boc  ^  citur,  cum  inultaruin  animarum  fructibus  delecta* 


quod  ipse  Dei  Filius  pro  rcdcmptionc  mundi  incar- 
nari  voluit,  non  buinaii»  naturae  merilis,  sed  di- 
yinae  gratiae  dono  cst  ascribendum.  Uanc  quoque 
sanctam  Eccle^iam  ipse  Deus  et  boino  Jesus  Cbri- 
stusper  Saloinonem  ad  dilectioncm  atque  adamo- 
reiu  suum  provocans,  non  tantum  sororem,  sed 
etiam  sponsa mvocat,  dicens :  Veni  in  horiummeum^ 
$oror  mea  $pon$a^  mi$cui  myrrham  meam  cum  aro^ 
matibu$  mei$  (Cant,  v).  Ciim  ergo  dicitur,  dc  Patre 
esse  sororcm  Cbristi  Ecclesiam,  non  dc  matre,  non 
de  terrenae  generationis,  quae  evacuabitur,  sed  gra- 
tiae  coelestis,  quae  in  aeternom  inanebit ,  cognatione 
commendatur ;  secundum    quam    gratiam    geiius 


tur.  Lilia  colligit,  quaudo  perfectos  quoaque  ab 
bac  vita  succidit.  Sancta  igitur  Ecclesia ,  ul  suprn 
diclum  est,  in  filiis  suis  Jesu  Cbrislo  sponso  suo 
fidcjungitur,  spc  suspeiiditur ,  cbaritate  congluti- 
nalur,  ut  nibil  extra  Cbristum  sponsum  suum  dili- 
gul ,  eumqoe  sibi  familiariler  Gde  et  spiritali 
ainore  inscparabilem  teneat.  Baptismum  ergoCbri-r 
slf(  0  Jiulaei,  intra  cjusdcm  sanctae  Ecclcsiae  grc? 
mium  dcvota  inente  in  nomine  sanctae  Trinitatis 
suscipite»  ut  cuu)  fidclibus  Cbristianis  ad  ccelcstis 
patriae  remuncrationera  felicitcr  possitis  pertingere. 
Indubitanter  itaque  crcdcre  dcbetis,  o  Judaei,  ipsum 
sanctae  Ecclesiae  sponsum  Jcsum  Cbristum  ,  verum 


uiortale  ullra  non  eriinus,  acccpta  polestate,  ut  filii  p  Dci  Patris  ot  vcrum  Yirginis  matris   esse   Filiuni, 


Dei  vocemur  et  siinus  (/  Joan,  iii).  Neque  cnim 
banc  gratiam  dc  Synagoga  matre  Chrisii  secundum 
carnem,  sed  de  Dco  Patrc  pcrcepiinus.  Ilanc  vero 
cognationem  terrenam  vocans ,  in  bac  vita  ubi  om- 
nes  morimur,  negare  nos  Cbristus  docuit ,  non  fa- 
teri,  cuni  discipulis  ait :  Nec  vobi$  dicati$  patrem 
super  terram  :  unu$  est  eiiim  Pater  ve$terj  qui  in 
c(Kli$e$t  (Matih,  xxiii).  Quod  vcro  Ecclesia  ct^us 
fiit  uxor  ,  alienigcnis  occultatur ;  cujus  aulem 
sit  soror,  non  tacetur ;  bxc  interim  faciie  occurrit 
causa^  quia  occultumestct  difficile  ad  intelligendum, 
quomodoaiiima  Yeibo  Dei  copuletur,  sivc  miscea- 
|ur;  sive,  quod  mclius  ct  apertius  dici  potest ,  cum 
illud  Ycibiiin  bil  l)ci»s,  cl  anima  si(  cic;».tura,  S.- 


et  cum  codem  Palre  et  Spiritu  sancto  unum  natu- 
raliter  esse  Dcum  omnia  continentem ,  omnia  re- 
gentem,  omnia  gubernantem ,  omnia  disponcnlem 
ct  circumplectentem.  Ipsum  ante  oninia  saecula 
Dcus  Pater  cx  scipso  inefl^abiliter  genuit ;  ipsum  iii- 
corrupta  Yirgo  teinpore  gratiae ,  obumbranle  ejus- 
dein  altissimi  Patris  sui  virtute  de  Spiritu  saiicto 
conceptum  sine  peccalo  ,'ct  sine  dolore,  imo  cum 
summa  exsultatione  et  laetitia  peperit ,  ipsum  Deus 
Pater  post  triumphum  victoriosissimae  passionis  ct 
resurreclionis  omnium  regum  principem  consti- 
tuit,  et  supcr  oiune  quod  creatum  est,  in  dexlera 
sua  cxaltavit.  Et  nc  dubitctis  ita  essc,  ut  dicimus, 
<)  Jiitlici,   qui  illum  us(n:c  hodic    prolcrvo  spicltu 


t^3  S.  MARTINl 

verum  l>eoiD  esse  negaU»,  David  fidelis  testis,  ex 
cujus  feBiioe  secundum  carnem  ipse  processit,  ac- 
cedat,  ei  quid  JDeus  Patcr  de  illo  antequam  de  Yir- 
gine  nascereiHr,  pr»dixit«  in  medium  proferat. 
Dic,  sancte  David,  dic  de  Cbristo  ,  quod  revelante 
Spirilu  saucto  didicisti ;  ut  iniroici  veritatis  Judaei 
iuo  verissimo  testimonio  convicti,  mortiferae  obsti- 
Dationis  incredulitatem  a  cordibus  suis  abjiciant, 
ipsumquc  Ecclesiae  fidelissimum  sponsum  verum 
Deum  esse  credant. 

Dic  ergo,  sancte  David,  quid  Deus  Paler  de  illo 
praediserit.  Ego,  inquit,  primogenUum  ponam  iUum 
exedsum  prm  regibus  terfm  (Psal.  liixvih).  Ac  si 
apertius  Deus  Pater  de  eodem  unigenito  Jesu 
Christo  Filio  suo  diceret :  Ego  ponam^  id  est  consti- 
tuam  illum  primogenilum  prae  cacteris  hominibus, 
quos  honore  sublimavi,  et  exeelium  ponam  illum 
pne  regibus  terraB ;  quod  jam  totum  in  ejus  resur- 
rectione  atque  ascensione  completum  est.  Et  quia 
baec  potestas  non  est  teroporaiis  sed  aeterna,  subji- 
ciens,  ait  :  Servabo  itti  in  mlemum  misericordiam 
meamy  videlicet  cum  perpetua  data  est  ei  poteslas 
in  ccelo  et  in  terra  {Maith.  xxviii),  et  testamentum 
meum  fidele  ipsi;  quia  quaecunque  de  eo  per  prophe- 
tas  praedicta  fueniiit,  integre  in  eo  completa  sunt ; 
vel  testam^ntumy  id  est  promissio  aslernae  bxredita- 
tis,  est  fidele  ipsi,  quod  ejusdem  testameuti  est  me- 
diaior»  id  est  signator,  et  fidejussor,  et  te^tis. 
Sequitur  :  Et  ponam  in  smculum  swcuii  semen  ejus^ 
id  est  Christianum»  et  thronum  ejus  sicut  dies  cteli, 
Tbrohus  reguin  ^rrae  esl,  ut  dies  terrae  qui  traiis- 
eunt ;  ged  dies  coeir  semper  praesentes  sunt,  ubi  est 
llironus  0jusdem  Filii  Dei  «t  Virginis  in  aelernuro. 

liiice  clarius  conslat,  o  Jiidaei,  Jesum  Christum 
vcrum  Deum  essb,  quera  Deus  Pater  excelsiorem 
constituit  prae  cunctis  regibus  terrae.  Aperie  «^onstat 
quia,  si  verus  Deus  non  esset,  nequaquam  iili  Deus 
Pater  omnem  potestatem  in  coelo  et  in  terra  dedis-' 
pet,  nec  illius  thronum  sicut  dies  coeli,  id  tsAxt 
«rternum  super  onine  quod  erealum  est,  exallassel. 
In  hoc  igitur  quod  illum  Deus  Pater  priroogenitum 
Tocat,  non  creaturam,  ut  vos  blasphemando  iiien- 
timini,  o  Judaei,  sed  Creatorem  esse  aperte  demon« 
strat.  In  faoe  vero  quod  illuin  prae  cunctis^  regibus 
lerrae  excelsiorem  constituit,  nianireste  eum  pro 
saiute  hominum  passum  fuisse,  a  niorluis  resur- 
rexisse,  coelum  ascendisse,  et  in  dextcra  sua  illiim 
exaitasse,  ostendit.  In  hoc  etiam  quod  subjungit» 
semen  ejus  in  a»lernnm  manebity  piane  dcmoiistrat 
evangelicam  Christi  doetrinam  ab  eo  pcr  univer' 
sum  munduin  in  cordilms  Hudientium  dissemiiiari, 
cum  multiplicato  animanim  fructu  ad  ccelestem 
palriam  perveniri»  et  usque  in  finem  mundi,  sicul 
Iraditiones  Pliarisaeonim  mutatae  siint,  non  mutari. 
Nam  et  in  boc  quod  Dcus  Paler  thronum  ejus,  sicut 
dies  coeli  ponere  se  dicit,  aperte  illum  verum  Deum 
(»se,  eique  omne  judicium  dedisse  {Joan.  v)  os«ten- 


LEGIONENSIS  tt4 

A  dit.  Siipradicto  ergo  te»timonio,  o  JudiM,  Deus  Pm« 
ter  Jesuip  Christum  Filium  suum  verum  Deum  esse 
evidenter  demonstrat,  et  vos  qui  illum  prQterva 
mente  negatis,  falsos  testes  esse  manifestissime 
comprobat»  Timeo  satis,  o  Judaei*  et  valde  perti- 
mesco  ne  propter  incredulitatis  vestra^  obslinatio- 
nem  coelestis  patriae  perdatis  babitationem.  Qula 
ipsuro  Deum  et  bominem  Jesum  Christum  sine 
causa  cruci  aflixiitis,  idcirco  de  terra  promissionit 
estis  espulsl,  ct  per  universum  mundum  sine  bo- 
nore  dispersi,  contumeliis,  diversisque  injnriis 
afiecti.  Timeo  itaque  ne»  sicul  propter  sacralissi- 
mum  ejus  sanguinem,  quem  super  vos  et  super 
filios  vestros  expetistis.  crudeliterquc  efTuudl  fe- 
cistis,  ab  Jerosolymis  expulsi  estis ;  ita  propter 

B  incredulitaiem  vestram  ab  baercdilate  coelcstis  pt- 
tiiae  extorres  sitii.  Prociil  dubio  si  in  incredulilala 
bac  permanseritii ,  meisque  sahilaribus  monitii 
obtemperare  nolueritis,  ejicietur  Agar  cum  Ismaele 
filio  suo  {Gen.  xxi),  id  est  Synagoga  cum  omnibQt 
vobis,  a  portione  seminis  Abrahae,  a  socielate  vido^ 
licct  filiaruin  Dei,  id  est  Christianorum,  el  ab  ha^ 
reditate  coelestis  patriae.  Verumtamen,  si  plaoel| 
verax  illius  temporis  bistpria  in  niedium  profera» 
tur,  et  spiritaiiter  exposita,  ad  eruditioneiu  omnium 
uostrum,  quid  dicat,  omues  insimul  attentiut  au* 
diamus, 

(71)  Jain  ccntenarius^  erat  Abraliam,  quando  ei 
Sara  uxor  sua  genuit  filium ,  quero  vocavit  Isaac, 

p  Ilunc  curo  vidiHset  roater  ludentem  curo  Ismaele, 
dixit  ad  Abraham  :  Ejice  ancUlam  et  filium  eju$  : 
non  enim  hares  erit  filius  ancUlm  cum  fUio  mga 
Isaac  {ibid.).  Nunc  igitur  qu»rendum  est  cur  anlea 
Sara  voluit  maritum  de  ancilla  filium  suscipere» 
aul  cur  nunc  cum  roalre  jubet  a  domo  cxpellif 
Quod,  ut  credimus,  non  zelo  fecit  accensa,  8e4 
mysterio  propbetiae  compulsa.  Agar  quippe  secun- 
dum  quod  dicit  Apostoliii,  in  servitute  generavil 
Judaeorum  populum.  Sara  vero  libera  populum  ge- 
nuit,  qui  nou  secundum  carnem,  sed  in  liberuto 
vocatus  est,  qua  libeiiate  vocavit  eum  ChristuK 
{Galat»  iv).  Hoc  igitur  mysterio  prae.ngurabalur  Ju- 
daicum  populum  in  servitutem  peccatorum  genera« 
tum,  in  doino  Sarae,  id  est  in  Ecclesia  non  manere 

0  in  aeternum,  nec  esse  baeredem  vel  consorteni  cul- 
toribus  Christi ;  neq  cum  filio  nobili,  hoc  esl  cum 
fideli  populo  regnum  coelestis  gloriae  posscssurum. 
Cuni  igitur  Abraharo  ejicerel  Agar  dc  domo  siia, 
aoe4'pit  panes  et  ulrem  aquae,  et  dedit  illi,  f  t  impo- 
suit  iiuuiero  ejus  infantem,  et  diinisit  eam.  Exieus 
aulom  Agar  erravit  per  solitudiiiem  Bersabee. 
Cumque  moricntem  filium  siti  projecisset  sub  ar- 
hore,  apparuil  ei  angelus  Domini,  et  demonslravil 
foiitem  aquae,  et  polavil  filium  suum  {Gen.  xxi). 
Quid  hoc  signilicat,  e  Jud»i,  quod  exiens  Agar  in- 
fantcm  iroposiiil  humeris  suis,  nisiquod  vos,  o  in- 
sip*entes  et  maligni,  lunc  cervicem  Synagpg^  u.a- 


(71)  Isidur.,  Qua^st.  in  Gen.,  cap.  17. 


m 


SERMONES.  —  SERN. 


1  triit  ▼ttlrae  gnTasli^  quando  de  Jesu  Cbrislo  Dci 
H  Virginis  filio  sine  reverenlia  Pilalo  clamasiis  : 
Saxguh  qus  super  nos  et  super  fitios  nostros  ?  (Matth, 
xivii.)  Panes  Tcro  boc  iodicabanl,quod  velus  sacer- 
doliaiD  panes  proposilionis  sicui  ferret  ei  offerrei, 
sic  eis  Tetcerelur.  Uter  vero  aqu»,  qui  derecit,  ve- 
strain  » o  Judsi » significabal  purificationem  defecti- 
Tam,  siTedoctrinam  vesiram  camalem  in  pellemor- 
tuaclauMm,  id  esl  in  came  vctoris  hominis  praevari- 
caljonis  seutentia  damnatam,  quae  nec  refrlgcrium 
l^raeslal,  nec  sitim  satiat,  sed  aestu  tepida  vomilum 
generat.  Quod  vcroerralAgar  insoliludinecum  filio 
kuo  Ismaele,  significat  incredulam  Synagogam  cum 
lilio  suo ,  scilicet  cum  populo  judaico,  id  est  cum 
dmnihiis  vobis,  o  Judei,  expulsam  de  terra  sua  sine 
tege,  sinc  lege,  f  ine  sacerdolio,  sine  altari  et  sine 
sacrifieio,  in  toto  orbe  errare,  et  viam,  qua;  Cbri- 
ftms  esl,  penilus  ignorarc.  Quod  autem  lilius  Agar 
siti  afllictas  mori  incipiebat,  vos  Judaeos  praevari- 
^alione  lcgis«  el  incredulitaic  mentis  languidus 
sigHlficabat,  nullam  spiritalem  purificalionera  ba* 
bcnlcs.  Qnod  vero  filium  morientem  siti  sub  arbore 
{MroJGcit,  et  demonstrante  angelo  aspexit  fontein, 
l^racsignabal  quosdam  c\  vobis,  o  Judaei,  ad  umbram 
ligni  cmcis  Cbristi  olim  r^ frigerium  eternae  salulis 
dmaccuios.  Quod  puer  ploraiis  clamabat^  el  exau« 
diTit  eum  Dominus»  et  sic  demoiislranle  angelo 
aspexil  (ontcm,  illos  prasfigurabal,  qui  ex  Judaeis 
ad  Cliristum  convcrliiniur,  ac  flenies  retro  actos 
errorcs  cxaudiuntur,  rcseratisque  eorum  cordium 
oci*l*s,  Tidcnt  fontcm  aqua"  Tivae,  id  est  Cbristum 
tilinm  Dci,  qui  dicil :  Qui  (72)  credit  in  me,  sicu: 
dicil  ScripUira,  fiet  in  eo  fons  aqucc  saUentis  in 
ritam  mternam.  £l  ileruin  :  Si  quis  sititt  veniat  ad 
mt^et  bibat;  /lumina  de  ventrc  ejus  fiuent  aquw  vivte. 
IJikIc  Ismael  exauditio  iiiterpreUtur.  Angelus  autem 
ipse  fignram  gerebal  Eliae,  per  quem  Judaicus  po- 
INiliis  circa  finem  mund:  crcditurus*est,  siciiX  pcr 
Malacbiam  propbelain  Dominus  dicit  :  Ecce  ego 
nattam  tfobis  Eliam^  qui  eonvertat  corda  patrum  in 
fitios  (Malach.  it),  etc.  Verum  quod  staiim  vocavit 
angelus  Domint  Agar,  dicens  :  Surge^  tolle  puerum, 
quia  in  gentem  maynam  faciam  eum  (Gen,  xxi), 
significat  ipsum  populum  Judaeorum  copiosum  fu- 
lurum  laie  generatum ;  slve  quod  qui  ex  eis  Chrislo 
csscnl  credituri,  coelestis  regni  gloriam  erant  con- 
secutari.  Quod  autem  eumdem  angelum,  qui  loque- 
balur  ad  Agar,  prius  angelum  fuisse  Scriplura  de- 
monslrat,  deimle  illum  vocat  Deum^  Filium  Dci 
foisse  credendum  esl,  qui  per  lcgem  el  propbetas 
semper  locutus  esl.  Qui  ideo  angelus  vocatur,  quia 
Dei  Palris  voluntatetn  hominibus  nunliat.  Ubicun- 
qiie  in  tola  serie  Yeteris  Testamenli  angclus  missns 
legitnr,  non  Deus  Pater,  nec  Spif ilus  saiiclus  intelli- 


IV,  IN  NATALE  DOMINI.  fM 

A  gitur.  Nusquam  enim  Deiini  Patrem  mlssmn  fuisse 
lcgimus.  De  quo  Deum  Patrem  Israelitlco  populo 
dixisse  legimus  :  Ego  (73)  mittam  angelum  meum  m 
pra-ctirism  ituim,  et  occidam  omnem  poputum^  ad 
quem  ingredieris,  Et  ilerum  :  Observa  et  audi  vocem 
meam^  et  inimicus  ero  inimicis  tuist  ^t  prtecedet  ta 
angelUA  meus. 

Aperteosiensum  esi  vobis,  o  Judaei,  quam  perspi- 
cue  Isuiacl  cum  inatre  sua  Agar  Judaicum  populum 
matremque  ejus  Synagogam  prxfiguraverit,  el  qua- 
liter  cum  ea  a  portione  seminis  Abrahae  et  S^rae; 
id  esl  a  consorlio  filiorum  Dei  et  sanct»  Ecclesias 
cjectus  sit.  Alio  itaque  intcrprete  super  bac  re  nou 
indigetis;  qiiia,  ut  propriis  cernitis  oculis  sicul  iii 
eis  praefiguratum  fuit,  sic  evcniet  vobis.  Ejectus  esi 

0  Ismael  cum  m:itre  sua  Agar  a  domo,  et  ab  baeredi*- 
lale  Abrabae  et  Sara; ;  ejccti  cstis  ct  vos,  o  Judaei« 
cuin  matre  vcstra  Syiiagoga  a  communione  sacra- 
nientoruui  Ecclcslae,  et  a  societate  electorum  Dei< 
Sed  jdin  quid  angelus  ad  Agar  dixerii»  audiamuS^ 
Quid  hic  agis^  Agar?  Qi\i3d  respondit ;  A  facie  do* 
mina:  mew  Saraiego  fugio  (Ven.  xvi).  Fugit  Agar  a 
facie  Sarai  domiiiae  suae ;  fugitis  et  voa,  o  Judaei,  a 
facie  sanctae  Ecclcsiae.  Longe  quippe  a  domo 
Abrabae,  id  est  a  sancta  Ecciesia  reccditis,  con 
superba  mente  Cbristi  Evangclium,  et  Ecclesiae  sa* 
cramenta  siiscipcre  reiiuitis.  In  boc  nimirum  a  san« 
ctse  Ecclesiaesiiiu  procul  receditis,  quod  catbolicam» 
id  est  uftiversalem  fidem,  et  baptismum  Christi  de« 
Tota  mcnte  k^ecipere  contemaitis.  Nolo  vos  lateat,  a 
inimici  veritatis  Judaei,  quod  idcirco  vos  sancta  Ec-» 
clesia  de  infidelitatis  cordium  Testrorum  duritis 
aspere  increpat,  qiiia  vos  eiectorum  Dei  agminibus 
consociari  desiderat.  Yos  autem  non  solum  illius 
salutarem  doctrinam  recipere  oon  vultis,  sed  quod 
vobis  est  damnabilius»  vituperando,  blasphemando« 
mcndacissima  verba  jaclando  ciim  Synagoga  malre 
vestra  a  facie  lllius  longe  receditis.  Sed  quid  ange^ 
lus  ancillae  Sarai,  id  esl  matri  Tesirae  Synagogie 

'  dixerit,  o  Judaei,  non  tos  pigeat  audire.  Revertertf 
inquit,  et  humiliare  sub  manu  Sarai  dominm  tucs^ 
Ac  si  apertiiis  ipse  angelus,  qui  veraciter  Dei  el 
hominis  Jeso  Christi  figuram  gcrebal,  Synagogae 
matri  vestrae  diceret :  Rcvcrlere,  o  gens  Judaica, 

D  quae  vere  sine  consilio  es,  et  sine  spiritali  pruden- 
tia,  tandem  reveriere  ct  humiliare  sub  manu  da« 
minae  tuae,  scilicet  sanctac  Ecclesiae,  omnipolentis 
Jesu  Christi  sponsae.  Quasi  diceret  :  0  gens  Ju- 
daica,  bumiliare  sub  mano  sanctae  Ecclesiae,  evan- 
gelicam  scilicel  doctrinam  fideliier  auribus  percipe, 
corde  assidue  roeditare,  sandis  operibus  perfice, 
bene  vivendo  imple,  carnalis  l(gis  obserTanliam 
spcme,  baptisffium  intra  ejusdem  sanctas  Ecclesiar 
greuiium  in  nomine  sanclae  Triniiatis,  Patris  Tide- 


(72)  Perlurbatiis  csi  horum  ordo  locorum,  quae 
Ita  rcstitiienda  :  Si  quis  ii<t(,  veniat  ad  me^  et  bibat, 
Qui  credit  in  me^  sicul  dicit  Scriptura,  fiumina  de 
rcnire  ejus  fiuent  aquce  vivw.  Joann.  vii,  37.  Qui„. 
biberit  ex  aqua,  quavi  ego  dabq  ei,..,  fiet  in  eo  fons 


aquee  salientis  in  vitam  ceternam.  {Joan.  iv«  iZ,Y 

(73)  Ex  diversis  cap.  23  Exodi  vcrsiculis  coiiflata 
haec  sententia  videtur  :  nempe,  v.  10,  il,  21,  IS, 

27. 


^7  S.  MAUTiNl  LEGfONBiNSIS 

licel  et  Filii  el  Spiritiis  sancti,  liUDiililer  lidelitcr-  \ 

que  suscipe,  transactae  vitx  scelera  et  delicta  Deo, 

et  fccclesiae  sacerdotibus  cum  lacrymis  confitere, 

(KBnitenliam  tibi  ab  eis  injiinctam  bumililer  susci- 

pe,  summa  cum  devotione  implere  stude,  ut  per 

eumdem  Del  Tirginisque  Filium,  qui  veraciter  via, 

verltaset  vita  (Joan.xiv)  est,  adaeternxvitae  gaudia, 

quam  eumdem  Deum  bominemque  Jesuin  Christum 

negondoperdidisti,  possis  pcrlingere.  Revertertt  in- 

quit  angelus,  Agaty  ad  Sarai  dominam  tuam^  et  /m- 

miliare  sub  manu  iUius.  Ac  si  apertius  dicerct  : 

0  Judxi,  Synagogaefilii,  reverlimini  ad  sanctnmEc- 

clesiam  dominam  vestram,  quse  revera  spiritftlium 

virtutum  mefitis,  purilate  fidei  et  pielatis  domina 

vestra  esl ;  et  ipsius  regimini  vos  ipsos  humiliter 

subjicite;  illi  in  omnibus  obedientes  csfote,  ejus- 

que  doctrinam   devcla  mente  suscipite;  qiialenus 

filiorum  illius  collegio  fideliter  sociati,  ad  paradisi 

Jucundam,  tmo  jucundissimam  amoenitatem,  Chri'' 

8to  duce,  mereamini  pervenire.  fit  ut  pro  certo 

sciatis,  0  inimici  veritatis  Judasi,  quia  nisi  vos 

\ps\s  ddeliter  humiliterqne  ecclesiasticis  sacramen- 

tis  subdideritis,  nequaquam  salvari  poteritis;  qna- 

liter  sancta  Ecclesia  per  Salomonem  Synagogam 

matrem  vestram  cum  omnibus  filiis  suis,  ut  ab  in- 

fldelitate  rccedat,  et  ad  catholicam  fidem  quanto* 

clus  convertatur,  admoneat,  hortamur  ut  patienter 

audiatis. 

Revertere^  inquil,  revertere^  revertere,  revertere, 
ut  inlueamur  fe  (Cant,  vi).  Sunamitis  quippe  captiva 


Xlll.  —  Patriarcha  Noe  $u\i  operibu*  Chrhtum 
praifiguravit.  Nam,  sicut  Noe,  nec  qui  cum  eo 
erant,  salvari  niii  per  arcam  periculo  diiuvii  pote" 
rant ;  ita  nec  humanumgenus  nisi  per  baptismum  et 
sacramenta  passionis  :  imo  prwfigurat  pro  salute 
hominum  eum  passum^  crucifixum,  a  filio  Cham 
derisum,  Sem  et  Japhelh  operienles  patris  nudita- 
tem  bcnedicuntur ;  maledicitur  Cham.Dei  Vff^tjtts- 
aue  Filium  pro  redemptione  humani  generis  passum 
tsaac  immolatio  prwfigurat.  Admonet  Jttdccos  m, 
sicut  asinus  semper  stimulo  indiget  et  palea,  <i- 
more  wternoi  damnationis  quasi  stimulo  incitati^ 
tarditatem  et  asininam  pigritiam  expellant.  et  d%-* 
siderio  cBterncB  remunerattonis  fidem  percipiant, 

(74)  Moneo  igitur  vos,  o  Judsei,  qui  illum  superba 
ineiite  jam  venisse  negaiis,  ut  quam  perspicue 
ipsum  Dci  et  Virginis  Filium  patriarcba  Noe  In 
n  suis  operibus  praefiguraverit  solerter  audiatis.  Noe 
quippe  requies  interpretatur.  Ipse  etiam  Deus  el 
homo  Jesus  Christus  de  se  ait :  Discite  a  me,  quia^ 
mitis  sum  et  humiiis  corde,  et  invenietis  requiem, 
animabus  vestris  (Matth.  xi).  Solus  justus  invenitur 
Noc  in  gcnerationc  illa,  cui  committuntur  septem 
animae  in  una  arca,  et  solus  siiie  peccato  inveni-» 
tur  Christus  in  tota  generaiione  humana,  cui  se- 
ptem  Ecclesia»  propter  septempUcem  spiritum  illu- 
minantem,  a  Deo  Patre  in  una  Ecclesia,  ne  cum 
hoc  mundo  pcreant,  condonanlur.  Lignum  quippe 
ei  aqua  quihus  Noo  a  pcriculo  inortis  liberatur, 
crucem  Christi  ct  bapiisnium  designaiit.  Sicut  crgo 
Noe  cutn  suis  pcr  aquam  et  lignum  salvatur,  sic 
familia  Chrisli  per  baptismum  et  passionem  crucis 


ittterpretatur.  Ad  boc  nimirum  Synagoga   mater  ^  a    damnatione  perpelua   eripiuntur.  Arcam  con 


veslra»  0  Jud.nei,  ab  Ecclesia  vocatur,  ut  a  diaboli 
laqueis  resipiscat,  quibus  ad  ipsius  voluntatem 
captiva  tenetur,  etad  JesiiniCbristum  Redemptorem 
mundi  fideliter  credehdo  reVertalur.  Nimium  enim 
compatitur  sancta  Ecclesia  vestris  miseriis,  ideo* 
que,  ut  ad  catholicam  fidem  revertamini,  indesi- 
nenter  ad  Deum  preccs  fundit  pro  vobis.  Multum 
Gliam  condolet  vobis,  eo  quod  sine  altari,  sine  sa- 
crificio,  sine  lege,  sine  rege  et  sine  pastore,  id  cst 
sine  summo  poiitifice  Cliristo,  per  qiiatuor  munfi 
partes  dispersi  estis.  Egrediatur  itaque  Sunamit.s, 
id  est  Synagoga  (le  diaboli  captivitatc  cum  omni 
prole  sua,  et  revertatur  ad  sanctam  m.';trem  Eccle- 


struxit  Noe  de  lignis  imputribilibus ;  Ecclesia  con- 
structa  est  a  Ghristo  ex  bo  t  inibus  in  xtenium 
vif  turiSi  Area  cnim  illa  sanctam  Ecciesiam  pra^figu- 
rabat,  qua^  in  fluclibus  biijus  mundi,  id  est  in  peri« 
culis  et  prcssuris  natat. 

Manifeste  itaque  paict,  o  Judaei,  quia,  sicut  Noe 
et  qiii  cum  eo  erant,  salvari  nisi  per  arcam  a  pc^ 
riculo  diluvii  non  potcrant,  sic  humanum  genus 
*nisi  pjr  baptismum  cl  sacramenta  passionis  et  re- 
surreciionis  Christi  a  servitule  hostis  antiqui  et  ab 
aeierno  interitu  ncquaquam  potcrat  liberari.  Si  ergo 
aelernam  damnationem  vultis  evaderc,  ct  cum  Ec* 
clesiae  filiis  ad  ccclestem  patriam  pcrtingere,  opor* 


siam,  et  de  transacta  infidclitate  dignain  accipiiU  q  tet  vos-  Deum  Patrcm  ct  Filium  et  Spirituin  San- 


poenitentiam ;  ut  non  cum  infidelibus  pereat,  scd 
cum  ejusdem  sanctae  Ecclesiae  filiis  aeternam  possi- 
deat  vitam. 

Indubitanter  igitur  credite,  o  Judaei,  quod  Jesus 
Nazareniis  verus  homo  est,  et  venis  Beus,  qiicm 
Deus  Pater  in  hunc  mundum  misit  ad  redimendum 
humanuui  genus.  fpsum,  ut  saepe  diclum  est,  quem 
Deus  Pater  ante  omnia  saecula  ex  se  ipso  genuit ; 
Ipsom  sancti  patriarchae  de  virgine  nasciturum 
(iguris  et  aenigmatibus  praeostenderunt ;  ipsum  pro- 
phetae  Spiritu  sancto  edocti  venturum  praedixerunt ; 
ipsum  sancti  apostoli  ct  cvangelistx  jam  venisse, 
roariireste  praedicavcrunt. 

(71)  Isid.,  t'6irf.,  cap.  7 


ctum  unuin  et  viruin  Deum  esse  credere,  et  in  no- 
mine  ejus  baptisinum  iu  rcmissionem  peccatoruin 
Bumina  cum  devotione  suscipcre.  Pro  cei  to  itaque 
sciatis,  nec  omnino  dubitctis,  o  Judaei,  quia  uisi 
credideritis,  ct  baptisati  fucriiis,  salvari  minime 
poteritis  \Marc,  xvi). 

Ut  eiiam  de  Christo,  qiiod  verus  Deus  sst,  am- 
plius  non  dubitetis,  sed  firmiier  illum,  o  Judaei, 
verum  Dei  Filium  *esse  credatis;  iterum  qualiter 
patriarclia  Noe  ipsum  Deum  et  hoininem  Jesum 
Cliristum  pro  salute  hominum  passum,  criicifizum, 
et  a  patribus  vestris  procacitcr  derisum  praeflgiira- 
verit,  moneo  ut  patientcr  audiatis  (75).  Noc  itaquc 

(7f))  Isid.,cap.  8. 


in^ 


SERMONKS.  —  SEUM.  IV 


^t  «lilufiura  plantnvit  vincam,  ct  ci  illa  vinum  A 
bibcns  incbriatus  est,  ct  nudaias  jacuit  in  tabcma- 
colo  suo  (Cen.  ix).  Incbriatus  est  Clmstus,  cum 
propter  peccata  nos(ra  passus  csl.  Nudalus  est, 
eam  cmciflxus  est  in  tabernaculo  suo,  id  est  in 
medio  gentis  suae.  Yidcns  namquc  Cham  nuditatem 
Noe  palria  sui,  dcrisit  enm.  Sic  et  Judici  videntcs 
iBortem  Christi  subsannaverunl  illum,  dicentes  : 
AHot  salws  fecit,  ieipsum  tion  pottst  snlpum  facere 
{Matth.  xxvii).  Sem  vero  el  Japlietli,  cognitn  nudi- 
late  palris,  posuerunt  vcstimcnta  supcr  dorsa  sua, 
et  intrantes  avcrsi  operuerunt  nudilatem  patris. 
Seiu  namque  et  Japbeth  duo  sunt  populi  ex  cir- 
cumdsione  et  praeputio  in  Cbristum  credentes.  . 
Cognfta  ergo  nuditate  pairis,  scilicct  videntes  pas- 
sioBem  SaWatoris,  posuerunt  vcstimenta  sua,  vi-  ^ 
delicet  rem^morati  sunt  sacramenta  Scriplurarum, 
et  operuerunt  nuditatem  patris,  id  est  honorave- 
nmt  passionem  Cbristi.  Yestimentum  enim  sacra- 
mentum  significat.  Dorsa  vero  incmoria  esl  praeic- 
ritorum  ;  quia  passionem  Cbristi  transactaro 
celebrat  Ecclesia ,  non  adhuc  exspectat  futu- 
» rara.  Tunc  enim  passionem  Christi  velamento  te- 
fimut»  cum  illam  saeramcnto  honoramus.  Sem 
primus  frater  sanctos  apostolos  et  eos«  qiti  ex  lu- 
dmis  primi  crediderunt,  signilicabat.  Japheth  vcro 
lilliinus  frater  illoniin,  qui  ex  gentibus  etcdituri 
erant,  ct  eonim,  qui  cirr a  finem  mundi,  prawiican- 
tibus  Enoch  et  Elia,  ex  Judseis  ad  t^hristum  con- 
tertendi  sunt,  typum  tenebat.  Cura  vero  mcdius  ^ 
Ihiler,  id  est  impiiis  Judseorum  populus,  qui  ideo 
medios,  quia  nec  primalum  apostolorum  tcnuil, 
nec  ultimus  in  gentibus  rredidit,  nudtlatcm  patris 
▼idit,  quia  in  necem  Domini  SaWatoris  consensit, 
et  nuntiavit  fratribus  foras ;  quia  per  ipsos  Jud;i:os 
manifesutum  est,  qood  crat  in  prophcUa  sccre- 
tum. 

Fit  crgo  Cbam  scrvus  fratrum  suorum,  sicut  estis, 
n  Judxi,  usqiie  bodie  scrvi  Christianorum.  Yos  lc^ 
gem  ct  prophetas  bajulatis,  sed  ca  quae  legltis,  car- 
naliter  inteiligilis,  ideoque  ad  veracissimam  vcrita- 
tem,  que  Chrisius  est,  pervcnire  minime  potcrit  s. 
Ifos  vero  legis  ct  prophetarum  Scripturas  libenier 
legimus ;  et  quia  in  cis  non  carnalcm,  sed  spiritua- 
ieiQ  icnsum  quaerimus«  idcirco  Jesum  Christum  D 
Dei  et  Yirginis  Filium  prflenuntiatum,  natum,  pas- 
sum,  resuscilatum,  el  in  Dci  Patris  dextera  exalta- 
tum,  in  eisdero  Yeteris  et  Novi  TesUmenti  sauctis 
Scripturis  aperte  invenimus. 

Iiiterea  vos  moneo,  o  Judxi,  ut  libcntcr  audiatis 
quam  feliciter  isti  duo  fratrcs,  qui  patris  nudila- 
tem  reverenter  operuerunt,  a  patre  bcjiedicunlur. 
BfnedtVUt  Dominus  Sem^  sit  Chanaan  servus  ejus. 
iHlatet  Domtnus  Japhelht  et  habitet  in  labemaculis 
Sem  (Gen.  ix).  Iste  Scm  roajor  natu  est,  ex  quo 
patrcs,  patriarcbae  scilicel  ct  ppophcue  et  Apostoli, 


,  IN  NATALC  DOXINT.  230 

geBcraCf  smf.  /apheth  autcm  pater  gcntium  est,  cx 
quo  sancta  Ecclcsia  Cbristo  collecta  est.  Jnphcth 
iste  lathudo  interprctatur.  Cham  medius  filius,  qui 
interpretatur  calidus,  tanquam  ab  utroqiic  discre- 
tus,  nec  in  primiliis  Israelitarum,  nec  in  plcnitu- 
dine  gcntium  permanens  significat  non  solum  in- 
credulos  Judxos,  sed  etiam  caiidos  hxrcticos  non 
spiritu  sapientia^,  scd  impaticntiai)  qiii  sancloruni 
pacem  sua  hxresi  solcnl  perturbare.  Yel  alitcr:  (70) 
Cham  cx  prxsngio  fuluri  calidus  cognominatur. 
Posteritas  enim  ejus  eam  tcrrae  partem  possidel, 
qux  vicino  sole  calenlior  est.  Unde  et  iEgyptus 
usque  hodie  iGgyptiorum  lingiia  Cham  dicitur. 
Chain  igitur  in  filio  suo  maledictus  csl,  tanquam  in 
fmctu  suo,  id  est  in  opcre  suo.  Tnde  ct  ipse  filius 
ejus  Chanaan  convenicntcr  interprctatur  motus  co- 
rum,  qiiod  qiiid  est  aliud  quam  opus  coruin?  JaphetU 
habitat  in  tabcrnaculis  Scm,  quia  justificabitur 
sanda  Ecclcsia  in  ddmo  legis  et  prophctarum. 
Quod  pcccantc  Cham  posteritas  ejus  damnau  est, 
signifiiat  qiioil  picbs  Judaica,  qu^c  Dcum  et  hoini* 
neni  Jesum  Christum  crucifixil,  spquam  in  filiis 
pocnam  damnationis  suae  transmisit,  diccns :  San- 
guis  ejus  super  nos,  el  super  filios  nostros  (Matth, 
xxvii). 

Nanifesle  iitique  plitet,  o  Judxi,  vos  idcirco  roa- 
ledictos  esse  curo  Cham  filio  Noc,  quia.  nuditatcro, 
id  est  passionem  Patris  vestri,  scilicet  Dci  et  bo- 
minis  Jesu  Christi,  quam  pro  vcstra  ac  totius 
mundi  salute  roisericordilcr  sustinuit,  non.rcve- 
renler  operuistis,  id  est  non  fidelitcr  credendo  bo- 
norastis,  sed  conviciando  et  improperando  dctlsi  • 
stis.  Benedicli  vcro  sunt  a  Deo  Sem  ct  Japhet,  id 
est  populi  Cbristiani,  qui  nudilatem,  id  est  passio- 
nero  ct  mortero  Jesu  Christi  Redcmpioris  sui  vi- 
dentcs  non  illum  flagellis  cxsum,  crucifixumi  mor- 
tuum  et  sepulturo  vilupcraui!o  dendcnt ;  sed  jam 
vcracitcr  resuscitatum,  et  in  Dci  Patris  dextera 
collocatum  summa  cum  devotione  venerantur  cl 
adoraiU,  et  cum  Dco  Patrc  et  Spiritu  sancto  unuin 
ac  veruin  Deum  esse  credunt.  Quia  igitur  vos  il- 
lum,  0  Judxi,  dcridendo  sprevistis,  ideo  cisdcin 
popnlis  C  .ristiaiiis  in  captivilalem  pcr  universuro 
niundiiin  Iraditi  cstis.  Si  crgo  vultis  a  tcmporali  ct 
xtenia  servitute  iiberari,  et  cum  Japlicth,  id  cst 
cum  populo  Christiano  in  labcrnaculis  Sem,  hoc 
csl  in  fide  patriarcl.arum  et  proplielarum  dilatari» 
qui  Christum  ad  rcdemptionem  mundi  venturum 
verum  Dcum  ct  verum  lioroinem  esse  evidentissirois 
figuris  praeostcnderunt,  ac  vcrissimis  oraculis  prae- 
dixcrunti  oportet  vos  ipsum  indubilanler  a  Deo 
Patre  missum  fuisse  et  mundiiro  jaro  rederoisse 
crederc.  Dilatatur  cniro  Japhcth,  id  est  popnlus 
Christianus  in  tabcrnaculis  Sein,  cvro  patriarcha- 
rum  opera  et  prophetaruni  dicta  spiritualiler  intel- 
ligit.  Ac  per  hoc  fidem  catholicam  Yetcris  Testa- 


(7G)  Hinc  ad  usqiie  dicitur^  verba  siint  etiam 
Isidori,  sed  cx  libri  vii  Etymotvg,  capitc  0,  coii- 


snle  ibi  Gjiaiiiiro  el  locuro  Ilieronymj,  quero  addu^ 
c.i. 


i^  S.  MARTIM 

ineiiti  aucloriUtibus  corroboral,  et  irrerragabiliter 
munit.  Sed  si  in  flde  catbolica,  o  Jud»i,  tot  patriar- 
cbarum  figuris  sibi  convenientibus,  tot  propheta- 
rum  vaticiniis,  quod  Gbristus  verus  Deus  et  verus 
bomo  sit,  apertissime  concordanlilMis,  nondum 
;  confirmati  estis,  sed  adhuc  dubielalis  scrupulus 
residet  in  meiitibus  vestris  (77),  quam  perspiciie 
ipsum  Dei  et  YiFginis  Filium  pro  redemplione  bu« 
roani  generis  passum  Isaac  praefiguraverit,  quaiido 
iUum  pater  suus  Abraham  ligatis  manibus  et  pedi- 
bus  in  altaris  ara  super  struem  lignorum  Domiiii 
praeccpto  imposuit,  gladium  arripuit,  et  iit  illum 
Immolaret,  manum  cum  gladio  erexit.  llistoriam 
ilaqiie  illius  temporis,  o  Judaci,  si  placet,  ad  me* 
moriam  reducamus ;  et  qualiter  Isaac  Jesum  Ohrl- 
stum  a  0^  Patrc  missum,  et  pro  mundi  redcm- 
ptione  eidem  Deo  Patri  oblalum  pResignaveril,  di- 
Sigenter  simul  inspiciamus.  Ait  eniin  Deus  ad  Al)ra- 
ham  :  ToUe  fiUum  tuum  vnigenltum  quem  diligii 
Haac^  et  vade  in  terram  vi$ioniSt  atque  offeres  eum  iki 
tn  holocaustum  super  unum  monlium,  quem  moMtra- 
terotibi.IgiturAbfiham  de  nocle  coMurgen<^  itravit 
aelnHm  iuum^  duceh^  iecum  du6i  juvenee  et  haac 
pUum  iuum,  Dixitque  ad  pueros  iuoi :  Exipectate  hic 
tum  asino :  ego  et  puer  illuc  uique  properanteiy  poit- 
quam  adoraverimui^reveriemur  ad  voi  (Gen,  xxii)  (78). 
Abrabam  itaque,  ut  dictum  esi,  jubetur  immolare 
Isaac  filium  suum.  lile  autem  obtemperans  Deo  stra* 
Tit  asinuin,  imposuit  Hgna,  senros  snos  cum  asino 
longe  reliqMit,  solus  cum  filio  montem  ascendit, 
triduo  ad  locum  pervenit.  Isaac  vero  antequam  ve- 
nirct  ad  locum  sacrificii,  ipsesibi  immolandus  ligna 
portavit.  Deinde  Abrabam  gladio  armAus,  et  jain 
pene  u|  feriret,  admonitus  fuit  ut  parceret,  et  non 
tamen  sine  sacrificio,  vel  sine  sanguine  fuso  rec^- 
dit.  Apparens  itaque  aries  in  vepribus  torens  eor- 
Hibus  immolatur»  peragiturque  sacrificium.  Abra- 
ham  quippe  pater  exceliui  interprelalur.  Quis  ita- 
que  in  Abraham,  ut  dictum  est,  llla  immolatione 
figurabatur,  nisi  Deus  PaterexceIsus?Quis  inlsaac, 
nisl  Cbristus?  Nam  sicut  Abrabam  ufiicum  et  dile- 
ctum  filium  suum  Deo  victimam  obtulit,  ila  Deus 
Pater  unigenitum  Filiiim  suum  pro  nobis  passioni 
tradidit.  Et,  sicut  Isaac  ligna  portavit,  in  quibus 
erat  imponendus,  ita  et  Christus  gcstavit  in  bu- 
roeris  suis  liguum  crucis  suie,  in  quo  erat  crucifi- 
gendua. 

Audifiis,  0  Judsel,  qiiam  manifeste  Dens  et  bomo 
Jesus  Christus,  quem  vos  perfido  corde  hactenus 
negatis,  et  polluto  ore  blasphematis,  in  sanctorum 
patriarcharum  operibus  prsefiguratus  fuerit ;  quam- 
que  humiliter  Deo  Patri  usque  ad  mortem  obediens 
exstiterit»  et  pro  humani  generis  redemptione  se« 
cundum  humanitatem,  quai»  de  incormpta  Yirgine 
siae  peccalo  accepit ,  quaata  pertulerit :  aodite 


LEGIONENSIS  S:» 

A  etiam  qiiam  aperte  in  ipsa  eadem  bistoria  cordit 
vestri  malitta,  et  incredulitatis  duritia  praeostensa 
fuerU.  Moneo  igitur  vos,  o  Jud»i,  ut  tilehter  au- 
diatis  quid  Abraham  dixeritr  duobus  servis  suis. 
Exipectate  hic  cum  Mtno,  inqnit^  ego  et  puer  iUMC 
uique  properanteif  poitquam  adoraterimui^  retet^ 
temur  ad  voi.  Duo  autem  Abrabae  servi  in  via  cobi 
asino  relicti,  et  ad  locum  sacrificii  non  perductt 
vos  praeflgurabant,  o  insensati  Judaet,  qui  cum  ma- 
tre  vestra  Agar,  id  est  cum  Synagoga  tub  lege  ser- 
viliicr  vixistis,  et  non  spiritualiter,  sed  caroaliter 
legem  et  propbetas  inicllexistis,  ideoque  ad  locom 
sacrificii  non  accessistis,  hoc  est  ad  animanun 
vestrarum  salutem  per  Christi  passionem  non  per« 
venistis.  Illi  quippe  ad  locum  sacrificii  perveniaBt» 

^  qui  passionem  Christi  in  lege  et  prophetis  praenon* 
tiatam  intelligunt ;  et  non  futuram,  sed  jam  pro 
mundi  redempt:one  olim  celebratam  fuisse  firmiter 
credimt.  Cur  autem  duo  servi  Abrabae  cum  asinOv 
id  est  Gum  stultitia  et  caecitate  mentis  procul  a  loeo 
sacrificii  remaiisernnt,  nisi  quia  vos,  o  Jiidaei  in* 
sensati  et  caeci^  in  duas  partcs  eratis  dlvidendi,  et 
a  Deo  recessiiri,  atqiie  idolis  servituri?  In  asino* 
enim  vestra  stuUilia  et  recalcitratio  «pte  intelii* 
gitur,  qua  semper  divinis  praeceptis  reralcitrastis; 
qiiia  etsi  Deum  cognovistis,  ipsum  tamcii  vilipen* 
dendo  dereliquistis,  et  cufturam  illi  debitam  idolii 
exliibuislis;quapropter  omsibus  sub  coelo  natio* 
nibi|s  in  servitutem  traditi  estis.  Quod  Moyses  in* 

Q  spiritu  praevidens,  et  de  futuro  quasl  jam  de  prae-* 
terito  loquens,  dicebat  :  Jncraaatui  eet  dilectmst  ei 
reeaicitravit ;  incrauatui  ,  impinguatui ,  dUatatue 
(Deut  xxxii).  Et  adjecit :  Dereiiquit  Deum  faetorem 
iuum  ,  et  receuU  a  Deo  ialsUari  iuo  (ibid.).  Mani* ' 
festmn  est  itaque,  o  Judael,  quod  idcirco  locum  et 
gentem  perdidistis,  quia  Deum  et  Creatorem  ve- 
strum  superba  mente  dereliquistis.  IIoc  itaque*  ut 
jam  dictum  est,  duo  servi,  qui  cum  asino  reman- 
serunt,  praefigurabant ;  quia  Judaei  in  duas  partet 
a  se  invicem  separandi  erant,  quod  Salomone  pee- 
canle  factiim  est.  Domus  enim  Israel  a  domo  iuda 
recessil.  Quibus  etiam  frequenter  per  proplietas 
dicttur  (79) :  0  aversatrix  Israel,  o  praevaricatrix 
Juda ,  quam  graviter  iii  Deiim  peccastis  adorando 

0  idola.  Asinus  autcm  ille,  o  Judaei,  vestram  insen- 
satam  praesignabat  stultitiam.  Ista  quoque  lasensata 
stuUitia  fotura  gestabat  sacramenta,  et  tameii  quae 
gestabat,  ignorabat.  Quod  autem  Abrabam  juveni- 
bus  ait :  Exipectaie  hic  eum  aiino,  et  poitquam  ad^ 
raverimuij  revertemur  ad  voi  ,  apostoltun  Paulum 
In  medium  introducamus,  et  quid  nobis  dixerit  dl- 
ligenter  attendamus.  Ceediaif  ioquit,  ex  parU  con* 
tigit  in  Urael^  donec  plenitudo  gentium  intrareit  ei 
iic  omnii  hrael  iaiwi  fieret  (Rom.  xi).  Qiiid  est 
eaecltaa?  Tidelicet  exepeetate  hic  eum  aiino.  Vt  ple* 


(77)  Hic  audiu  vel  quid  simile  sopplendum  est, 
ut  sensus  oraiionis  constet. 

(78)  Isid.,  Qua-it.  in  Cen.,  cap.18. 


(79)  Persxpe  Dominus  in  Scripturis  acriter  inve-* 
hitor  in  populum  ob  crimen  idololatri««  scd  bscc 
expostuiatio  conflata  videturex  cap.  mierciDiae. 


!35 


SEHMONES.  —  SERM.  lY,  IN  NATALE  DOMINI. 


254 


fdludOt  InquiC,  geniium  intraret,  hoc  est  poitquam  A  gere  Leatiludinem  possiUs.  Nolile  ergo  in  vestrai 


Mf^rawrtmiK,  scilicei  uhi  sacrificium  crucis  Domi- 
nioB  fuerit  iniipletum,  et  per  omnes  geiites  pracdi- 
catum,  boc  est  ut  plenitudo  gentium  intraret,  Et 
foid  est,  revertamur  ad  vot  ?  Tunc  videlicct  Israel 
tilviis  fiet.  Triduum  oulem  illud,  in  quo  vencrunt 
ad  locum  iromolationis,  tres  roundi  aetales  signi» 
ficat :  unaro  scilicet  ante  legem,  aliam  sub  lege, 
teriiam  8ub  gratia.  Ante  legem,  ab  Adam  usque  ad 
Hoysen ;  sub  lege,  a  Moysc  usque  ad  Joannem  : 
inde  jam  a  nativitalc  Cbristi  usque  nunc,  et  quid- 
quid  restat  usque  in  Hnem  mundi,  dies  tertius  gra- 
tiae  est.  in  qua  tertia  setate  quasi  post  triduum  sa* 
rramentum  sacrificii  completum  est.  Deinde  Isaac 


malitia  perseverando  fieri  sicut  asinus  et  mulus, 
quibus  non  est  inlellectus  (Psat.  xxxi) ;  quia  si  Jc- 
siim  Ghrislum  verum  Deum  et  verum  honiinem 
esse,  atquc  ad  redemptionem  humani  generis  a  Deo 
Patre  missuro  fuisse  non  credideritis,  ad  animarum 
vestrarum  salutem  pervenire  nequaquam  poteritis. 
Asinus  sempcr  stimulo  jndiget  et  palea.  Timore 
iiaque  aeternae  damnationis,  quasi  quodam  stimulo 
inciiati  tarditalom  et  asininam  pigriiiam  a  cordibus 
vestris  expclliie ;  et  itcrum  desiderio  xtcrnse  re« 
munerationis  ad  suscipiendam  veram  fidera  pro« 
vocati,  magistrorum  Ecclesiae  regimini  vos  ipsos 
devota  mente  subjicite ;  alioquin  post  hanc  vitam 


ligatus  in  altari  ponitur,  et  Dominus  in  ligno  sus-  -.  in  sinibus  Abranae,  Isaac  et  Jacob  minime  poterllis 


pensns  cruci  afligitur.  Sed  illud  quod  figuratum  est 
in  Isaac,  transjectum  est  in  ariete.  Quare  ?  Quia 
Chrbtus  propter  simplicitalem  ovis  est.  Ipse  enim 
est  filius,  ipse  estet  aries.  Est  filius,  quia  natus; 
est  et  aries,  quia  imniolatus.  Scd  quid  est,  quod 
in  vepribus  haerebat  aries  ?  Crux  namque  cornua 
babet ;  sic  enim  duo  ligna  compinguntur  in  se,  ut 
speciero  cructs  ostendant ;  unde  scriptum  est  de 
illo  :  Corntia  in  manibatejus  (Uabac,  iii).  Cornibus 
ergo  baerens  arics  Christum  crucifixum  prsefigura- 
l>at ;  yeprcs  autem  spinae  sunt.  Spinaft  ergo  iniquos 
ei  peccatores  significabant,  qui  Deum  et  hominem 
Jesum  Christum  In  cruce  suspenderunt.  Inler  spi- 
nas  iiaque  peccatorum  vcstrorum,  o  insipienles  et 


requiescerc.  Salvari  enim  nequnquam  poterilis, 
nisi  illorum  magisterio  vos  humiliter  subdideritis. 
§  XIV.  -—  In  Jacob  et  Esau  operibus  Judfforum  re* 
probatio,  et  Christianomm  electio  pra^figurato'  erunU 
Jacob  benedictio^  quce  Juda^is  est  ablata^  divina 
prastante  gratia^  Christiano  popuio  est  collata. 
Gentilis  populus  aliquando  non  Dei  populus,  nune 
vero  Dei  populut,  Desiderio  Christiano  opians 
animarum  salutem,  subjungit  utile  consiUum,  ttl 
primogenita,  qua:  pro  temporalibus  oleum  vendi^ 
deruut,  recuperarepossint;  et  merni  Patris  bcne^ 
diciione,  qua  privati  sunl,  participes  fieri, 

Pre  ceito  habeatis,  o  Jiidsei,  qiii  Christum  verum 
Deum  et  verum  homincm  esse  negare  ausi  estis, 
quod  voliis  silentium  non  tribuam,  ncc  quietus  vos 
essepermillam,  quousque  coram  Deo  ct  hominibus 


maligiii  Judaei,   Deum  et  Dominum  vestrum  carne  C  verissiinis    sanctarum    Scriplurarum    testimoniis 


iDdutom  suspcnditis,  sicut  ipse  per  Jeremiam  pro- 
pbetam  de  vobis  conqueriiur,  dicens  :  Spinis  pec- 
catorum  suorum  circumdedit  me  popuius  hic. 

Aperte  igitur  ostensum  est  vobis,  o  Judaei,  quam 
evidenter  sancii  patriarcha;  ante  legem  Cbristuro 
de  Yirgine  nascilurum,  pro  salute  hominuro  pas- 
surom,  die  iertia  resurrecturum,  coelum  ascensu* 
rom,  et  in  novissimo  die  vivos  et  mortuos  judica  • 
tumm,  peractoque  judicio  fidelibus  suis  acternam 
feliciiatem  largiiururo  praefigurabant.  Satis  est  ita- 
que,  o  Judaei,  quod  jamdiu  cum  asino  exspectastls, 
scllicet  cam  stultitia  incredulitalis  remaneiites  cum 
Abrabam  et  Isaac  ad  locum  sacrificii  non  perve- 
nistis,  Deum  videlicet  et  hominem  Jesum  Christum 


falsos  lestes  esse  omnimodis  convincam. 

Ad  corroborandam  igitur  fidem  catholicam,  et 
vestram  mendacissimara  perfidiani  convincendam« 
antiquorum  Patrum  historias  libenler  ad  medium 
deducam.  &Ioneo  igitur  vos  ut  solerter  audiatis 
quam  apcrte  in  Jacob  et  Esau  operibus  vestra  re^» 
probatio ,  et  Christianorum  electio  praefigumtae 
ruerint.  Sic  enim  in  libro  Genesis  legitur  :  Cum 
essst  Isaac  annorum  quadraginta,  duxit  uxorem  no- 
utine  Rebeccam^  filiam  Bathuelis  Syride  Mesopotamia^ 
sororem  Laban,  Deprecatusque  est  Dominum  pro 
uxoresua,  eoquod  esset  steritis  :  qui  exaudivit  eum, 
et  dedit  conceptum  Rebeccce,  Sed  collidebantur  in 
ulcro  ejus  parvuli ;  quw  ait  :  Si  sic  mihi  futurnm 


pro  redemptione  bumani  generis  passum  usque  in  D  erat,   quid  necesse  fuit  conciperef  Perrexitque  Re- 


bodiemum  diero  credere  renuistis.  Necesse  est 
erg«  ul,  relicto  asino  ad  locuro  sacrificii,  quanto- 
cius  properetis,  hoc  est  ut  incredulitatis  vestne 
stultitiaro  atque  duritiaro  ab  aniroo  pellenles,  Dei 
ei  Virginis  Filium  pro  saluie  hominum  passum 
liiisse  firroiter  credalis;  sacrosanctam  Ecclesiam 
omnium  fideliuro  roatrcm  fideliter  credendo  in- 
treiis,  ejusqiie  sacramenta,  baptisroum  videlicet  et 
caetera  Christianae  religionis  mysteria  curo  omni 
reverentia  el  devotione  suscipiatis,  ut  non  cum 
incredjuKs  ad  aeternam  damnalionero,  sed  curo 
ejosdem  sanct»  Ecclesiae  filiis  ad  siernam  pertin- 

(80)  Isid.,  Qumst.  hn  Gen.^  cap.  25. 
Patml.  CCVIIL 


becca,  ut  consuleret  Dominum,  Qui  respondens^  ait . 
Duas  geittes  in  utero  tuo  sunt,  et  duo  populi  ex  ventrie 
tuo  dividentur,  Populusque  poputum  superabitf  et 
major  serviet  minori  (Gen,  xxv).  (80)  Manifesto 
cognoscitis,  o  Judasi,  nec  expositione  indigetis, 
qualitcr  populus  Ecclesiae  Synagogae  populum  su- 
perat;  et  quomodo  vos  tempore  majores  minori 
populo  Cbristianomm  servitiuro  exhibetis.  Siqui- 
dero  et  in  singulis  nobis  allegorice  hoc  dici  potest; 
quia  duae  gentes  et  duo  populi  sunt  intra  nos,  vi- 
tiorum  scilicet  atque  virtutum ;  sed  iste  minor  esi, 
ille  major.   Semper  cnim  plures  sunt  maii  quam 


8 


^r^  S.  MARTIM 

l)oni,  el  viiia  numerosiora  sunl  virlutibus.  Sed 
urncn  et  in  nobis  gralia  Dei,  populus  f)opulum 
superat,  et  major  servit  minori.  Servit  enim  caro 
spirilui,  et  vitia  virlutibus  cedunV.  Processil  autem 
ex  ufero  malris  primus  Esan  rufus,  et  totus  tan- 
quam  pellis  birsutus.  Dcinde  cxivit  froler  cjus  Ja- 
cob,  et  manus  ejus  coniplexae  erant  calcanco  Esau. 
Unde  Scriptura  ait :  Plantam  fratris  tenebat  manu. 
Sed  quare  Esau  totus  rufiis,  et  hispidus  natus  est, 
nisi  quia  vos,  o  Judaei,  priores  legem  accepistis,  et 
sanguinem  innocentum  et  hanctorum  prophetarum 
cstis  polluti,  a  peccali  labe  sordidi,  et  nequili»^ 
S([ualore  focdi  atque  hispidi?  Et  non  solumajusto 
A()el  usque  ad  Joannem  Baptistam  muUum  juslo- 
rum  sanguinem  crudcUtcr  effudistis,  verum  etiam 
ipsum  Redemptorcm  mundi  sine  causa  cruci  aflixi- 
stis;  cujus  pretiosissiraum  sanguinem  non  amoris 
caitsa,  sed  odii,  nec  in  remissionem  peccalorum» 
sed  ad  damnationem  vestram  super  vos  et  supcr 
rWios  vestros  instillare  expctistis.  Quod  ergo  niinor 
fl^ater  Jacob  niajoris  fratris  Esau  plantam  tenebat, 
hoc  signiflcabat;  quia  minor  populus  Chrislianorum 
majorem  populum,  scilicet  JudaH)rum,  Dei  gratia 
adjutus  sanctitate  et  justiiia  superalurus  erat.  Nam 
qiiod  isie  Esau  primogenita  sua  propter  escam 
eidcm  fratri  suo  minori  vendidit,  ac  po^lmodum 
paterna  benedictionc  sibi  debiia  privatus  fuit,  eum- 
dem  Israeliticum  populum  signiflcabat,  qui,  ut  liber 
Exodi  indicat,  primogenitus  a  Deo  nuncupatus  est 
{Exod.  iv) :  qui  proplcr  pra^sentis  saeculi  lucra  non 
ftolum  primatus  sui  honorem  amisit,  verum  etiam 
ct  regni  coelestis  prxmium  adipisci  non  meruit, 
Domino  quodammodoid  eidem  exprobrante,  com- 
minante,  ac  dicente  :  Auferetur  a  vobit  regnum  Dci 
et  dabitur  genlif  scilicet  Christiano  populo,  facienti 
fructut  ejut  (Matth,  xxi).  Primogenita  autcm  ipsa 
vestis  erat  sacerdotalis,  quam  majores  natu  cum 
benedictioue  patris  induti,  victimas  Deo  velut  pon- 
tiflces  oflTerebant.  Hoc  igitar  dono  terreni  amoris 
desiderio  caruistis,  o  Jud^i,  cnm  gloria  coelestis 
regnl.  Sed  jam  qualiter  Isaac  minori  iiliOt  id  est 
p(»pulo  Chrisliano  bcnedixerit ,  audiamus.  EccCt 
inquit,  odor  fHii  met  ticut  odor  agri  pleni,  cui  bene- 
Hmt  Domraui  (Qen,  xxvn).  Ager  pleniis  semper 
virginis  Mariae  uteriis  fuit.  Qui  tunc  plenus  exsti- 
tjt«  quando  unigenitum  Dei  Patris  Yerbum  ex  se 
carne  indiitiim  portavit.  Qui  ulerus  revera  plenus 
exstitU,  quia  illum  in  quo  habitat  omnis  plenitudo 
divinitatis  corpora/ifer  genuit  (Cotots.  ii).  Odor  ergo 
hujusplenissimi  agri  fama  sanctitatis  ct  dignitatis 
est  Christi ;  unde  ait  Apostolus  :  Bonus  odor  Christi 
sumus  Deo  in  omni  toco  in  his  qui  pereunt^  et  in  his 
qui  salvi  fiunt  (II  Cor.  ii).  Unde  eidem  Jesu  Christo 
coslcsti  sponso  in  Cantico  spiritualis  amoris  sponsa, 
id  est  sancta  Ecclcsia  loquitur,  dicens  :  In  odorem 
unguentorum  tuorum  curremus  (Cant,  i).  Dicatur  ita- 
que  apertius  :  Ecce  odor  fitii  mei,  scilicet  minoris, 
id  est  populi  Christiani,  sicut  odor  agri  pleni^  hoc 
est  sicut  appellatio  vel    fama  virtuium  nominis 


LEGIONENSIS  f» 

A  Christl,  quia  Clir.stiani  a  Christo  appellati  sunt. 
Replelus  est  crgo  populus  Christianus  odore  agri 
pleni,  qiiia  sancla  Ecclesia  per  quatuor  niundi 
partes  difl^usa  repleta  est  flde,  et  spiritali  doctrina 
Christi. 

MoneO  vos,  o  Judaei,  ul  qualiter  fsaac  minori  lilio 
suo,  id  est  popiilo  Christiano,  cujus  ipse  Jacob  fi- 
guram  gercbat,  benedixerit,  non  ncgligenter  scd 
sollicita  intcntionc  audiatis.  Det  tibi  Deti<,inqu'it, 
de  rote  coeli,  id  est  de  pluvia  divinornm  verborum, 
et  de  pinguedine  terra^  hoc  est  de  multitudine  flde- 
lium  populorum  abundantiam ;  det  etiam  tibi  fru- 
menti  et  vtnt,  id  est  corporis  ct  sanguinis  ejusdcm 
Redemptoris  mundi  snluberrimam  coromunionem» 
etolei(Gen.  xxvii),  videficet  sancti  Spiritusunclio- 

'^  nem.  Et  adjecit :  Serviant  tibi  popn/t,  tuo  scilicd 
exemplo  ex  gentibus  ad  fldem  Christi  conversitua^ 
doctrinae  sint  subjecti ;  et  adorent  te  tribus^  te  \i- 
delicet  revereanlur  ex  circumcisione  venientes,  el 
ecclesiasticam  rcligionem  siiscipientes.  Ut  ceruitis» 
0  Judiri,  vera  sunt  omnia  quae  dicuutur ;  qdia  ipsc, 
scilicet  populus  Christianiis,  est  dominus  fratrum 
suorum,  Christiani  videlicct  dominantur  vobis. 
Se^uitur  :  Qui  matedixerit  libi,  sit  ille  matedictus^ 
et  fld  benedixerit  it6t,  benedictionibus  repteatur. 
Omnino  non  potcstis  negare,  o  Judaei,  hanc  n  ale- 
dictlonem  usque  hodie  in  vos  pervenisse,  quia  huic 
minori  fratri,  id  est  Christiaiio  populo»  convinci- 
mini  maledixisse.  Ab  omnibus  igitur  qui  sub  corIo 

C  sunt  populis  maledicti  estis,  qiiia  innocenti  fratn\ 
scilicet  Chrisliano  populo,  sine  intcrmissioiie  ma- 
ledictionem  oppoiiitis. 

Aiidislis,  0  Jtidxi,  ex  lilri  Genesis  historia  ve- 
stram  reprobationem ,  audistis  et  Christianoruin 
electionem.  Quia  semper  coiitra  Dominum  conten« 
tiose  egistis,  ejusque  mellifluo  ori  saepe  contradixi- 
stis,  idcirco  primogenita  vestra  perdidistis,  et  in 
gentem  stullam  reputati  estis.  Quia  etiam  Domini 
Crcatoris  vestri  obliti  estis,  et  culturam  illi  debi- 
tam  diis  alienis  exhibuistis,  idco  patema  bem^i- 
ctio  vobis  est  ablata,  et  divina  pnRstanle  gratia» 
Christiano  populo  est  collata.  Sic  enim  ipsis 
sanctae  Ecclesiae  flliis  B.  Peirus  apostolus  ait  : 
\os  estis  genus  electum^  regale  sacerdoltum^  gent 

^  sancta,  populus  acquisitionis ,  ut  tirtutes  ejus  iin« 
nuntietis,  qui  de  tenebris  vos  vocavit  in  admirabiie 
lumen  suum  (I  Petr.  ii).  De  qiio  populo  per  prophe  • 
tain  Osee  dicitur  :  Qui  aliquando  non  populus^  nunc 
autem  populus  Dei  (Osee  ii).  Cerle  geiitilis  populus 
tempore  quo  serviebat  dxmoniis,  noii  erat  Dei  po- 
puliis;  nunr  autcm  veraciter  Dei  est  populas,  qiii.i. 
divina  illum  praevenlcnte  gratia,  summa  cuin  devo- 
tione  ipsius  praeceptis  est  mancipatus.  Et  qui  ali- 
quando  non  fuerat  misericordiam  consccutus»  nunc 
autem  per  Dei  gratiain  ab  eo  est  misericordiam 
consecutus.  Sequilur  :  Et  erit  in  loco  ubi  dictum 
est  :  Yos  non  mea  ptebs ;  ibi  vocabuntur  filii  Des 
viviXOsee  i).  Gentilitas  quippe,  ut  dictum  cst,  quia 
vcrum  Deum  ignorabat,  noa  Deo  sed  idoUs  cuUu- 


»7  SERMONES.  —  SElRSI.  lY,  IN  NATALE  DOMfNT.  158 

raoi  exhibebat.  At  postquam  per  pradicationein  A  in  aliquo  dubitetis.  Nolo  ut  voa  3ub  malitiae  et  ne- 

quitise  silentio  abscondatis;  sed  ut  quod  de  illo 


apostolicam  veritatem  Dei,  qu»  Gbristus  cst,  co- 
gnovit*  idolorum  culturam  statim  adjecit,  et  evan- 
gelicis  documentis  devota  mente  sese  mancipavit. 
Gentiles  igitur  ad  Dcum  conveisi,  et  in  flde  catho- 
Hca  confirmali  sacro  baptismate  a  pcccatis  sunt 
purgati,  alque  in  adoptioue  filiorum  recepti,  qui 
non  merebanlur  a  Domiiio  plebs  vocari,  jam  per 
gratiam  vocantur  fllii  Dei. 

Audite  ergo  quae  dico,  o  Judaei ;  auseultate  quae 
kMiuor ;  aftendile  quae  moneo.  Ecce  jam  quod  om- 
nino  negare  non  potestis ,  in  majori  fratre  Esau 
primogenita  vcstra  perdidistis  ,  et  benedictionem 
vobis  promissaro  amisislis ;  minoris  fratris,  id  est 
Cbrisiiani  populi  dominio  etiam  nolendo  addicti 


sentilis,  in  medio  proferatis.  Haec  est  responsio 
vestra.  Dicitis  cnim  quod  incredibile  vobis  videfur 
Dei  Filium  de  sinu  Patris  descendisse,  humanam 
naluram  assumpsisse,  passum  et  mortuum  fuisse. 
Quia  igitur  mentibus  vestris  adhuc  dubietatis  scru- 
puium  inesse  dicitis;  qualiter  ipsum  Dei  Filiuin 
ante  omnia  saecula  ex  Deo  Patre  genitum,  et  pro 
redemptione  mundi  de  Yirgine  natum,  et  passom 
fuisse  Jacob  patriarcha  in  suis  operibus  pratflgu- 
raverit,  o  inimici  veritaiis  Judaei,  moneo  ut  soler^ 
ter  audiatis  (81).  Pergens  ergo  Jacob  in  Mesopota- 
miam  venit  in  locum,  qui  vocatur  Bethel,  et  posuit 
sub  eapile  suo  lapidem ;  et  dormiens  vidit  in  som- 


estis.  Yerumtamen  si  meis  salutaribus  monitis  ac-  "  nis  scalam  slantem  super  tcrram,  et  cacumen  iUiu» 

tangebat  ccclum,  angelos  quoque  Dei  ascendentes 
et  descendentes  per  eain.  lloc  viso  evigiiavit,  unxit- 
que  iapidem  ,  dicens  :  Yere  hic  domus  Dei  esi  cl 
poria  cali  (Gen,  xxviii).  Somnus  iste  Jacob  passior. 
nem,  sive  mortem  Ghristi  designabat.  Lapis  autem 
ille  sub  eapite  positus  ,  et  posiea  unctus  unctiun 
Cbristum  signiflcabat.  Quis  enim  nesciat  Christum 
ab  unctione  appellari  7 

(82)  Notandum,  ut  in  libro  Ett^ologiarum  ait 
B.  Isidorus  noster  patronus,  quod  Betbei  urbem 
Samariae  condiderunt  Jebusaci,  qu»  prius  Luza  vo- 
cabalur.  Sed  postquam  dormiens  ibi  Jacob  vidit 
scalam  innitentem  coelo,  et  dixit :  Vere  hic  domu^ 


quieveritis ,  si  meis  consiliis  assensum  praebueritis, 
si  mibi  Gbristiano  bomini  animarum  vestrarum 
t  ilutem  dcsideranti  credere  volueritis,  si  exborta- 
t';i0uibus  meia  fidem  accommodaveritis,  cum  mino- 
rij  filii,  id  est  cum  Ghristiano  populo  primogenita, 
quae  pro  temporalibus  olim  delectatiouibus  vendi- 
distis,  recuperare  poteritis^  et  aetemi  Patris  bene- 
dictiQtte,  qua  privati  estis,  participes  eritis.  IIoc 
ett  igitur  vobis  ulile  consilium ,  ut  credalis  Gbri- 
sturo  ante  omnia  saecula  a  Deo  Patre  ineflabiiiter 
genitum  fuisse,  ad  redeinptionem  mundi  voluntate 
Patris  de  coelis  descendisse,  ex  intemerata  Virgine 
cameai  siiie  peccato  assumpsisse,  passum,  mor- 


tuum,  et  sepultum  fuisse,  die  tertia  resurrexisse,  q  Dei  es(,  et  porla  cmli  •  bac  ex  causa  nomen  locus 


ccelnm  ascendisse,  in  Dei  Patris  dextera  nunc  se- 
dere,  et  in  novissimo  die,  ut  judicel  vivos  et  mor- 
tnos  inde  venturum  esse.  Haec  est  fides  catbolicay 
quam  nisi  fldeliter  flrroiterque  credideritis,  salvari 
minime  poteriiis.  Si  veni  illam  firmiter  servaveri- 
tis,  primogenita  quae  vendidistis ,  et  l)enedictionem 
qiia  privati  cstis ,  ut  supra  diximus,  divina  coope- 
rante  gratia ,  rccuperare  poteritis.  Si  ergo  vultis 
In  praesenti  saeculo  jugum  servitutis  abjicere,  et 
io  futuro  cum  electis  Dei  sine  fine  gaudere,  per 
sanctae  Eccjesiae  ministros  in  nomine  sanctae  Tri- 
nitatis  baplizari  festinate. 


accepit  Bctbel,  id  est  domus  Dci.  Quando  autem  - 
ibi  a  Jeroboam  vituli  aurei  fabricati  sunt ,  vocata 
est  Betbeun  (83) ,  id  est  domus  idoli ,  quae  antea 
vocabatur  domus  Dei,  Porta  vero  cocli  ideo  dici-^ 
tur,  quia  Dei  Filius  in  terram  illam  de  coelo  de- 
scendit,  et  inde  ilerum  coelum  conscendit.  Aliier  : 
Domus  Dei  ideo  porta  coeli  vocatur,  quia  orationes 
et  vota  ,  quae  ibt  fideles  oflerunt,  usque  ad  solium 
divinae  clementiae  ascendunt ;  Deus  vero  sese  bumi- 
liter  deprecantibus  niisericorditer  ibi  conscendlt. 
Porro  scala  Gbristus  est,  qui  dixit :  Ego  tum  via, 
Et  ilerum  :  Nemo  venit  ad  Patrem  nisi  per  me 
iJoan.  xiv).  Per  ipsum  ergo  Dei  et  Yirginis  Filium 


S  XV.  -  Chri$tum  ex  Deo  Patre  genitum.et  pas-     (Joan.  xiv).  fer  ipsum  ergo  i/ci  c*  f  ..»»..•  .,..uu 
sum,  ex  Virgine  natum  Jacob  iomnium  prafigu*     ascendebant  et  descendebant  angeli,  in  quibus  si- 
fflwl.  Impugnatur  Judasorum  responsio  nolentium  D  «nificati  sunt  evangelistae,  ci  univcrsi  praedicalores 
Chrulum  in  Deum  sn.cipere.  Patriarcha  pra^fatus,      »^^.^^.   Ascendentes  utique,  cum  ad  inleUigendam 


nt  ttrenuut  luctator,  tacrum  nomen  accipient  do 
minicum  tacramentum  prapqural.  Ex  Davidit 
attertione  Judaot  alienot  filiot  ,  et  mendaeet 
convineil,  Christum  natum,  et  pottum^  retur- 
reeturum  undecimut  ejut  Joteph  filiut  manife^ 
ttat  :  pariter  et  Judmrum  perfidam  contuma- 
ciam. 

Yellem  scire,  o  Judaei,  utrum  jam  deposiu  in- 
rreduliutis  duritia,  Jesum  Gbristum  verum  Deum 
et  verum  liominem  esse  credalis ;  an  adbuc  de  iUo 

(8f)  Isid.,  ibid.,  cap.  U.  n  •        • 

(82)  Desunl  hic  verba  :  Domict  autem  Det^  quta 

ibtnalut  ett  Chrittut  in  Bethlehem.  Sed  perquatn 

recte  B.  Martinus  ea  omisit ,  inierserens  ex  alio 

laidori  loco,  quare  Bethel  domut  Dei  interpretatur, 


ejus  supercminentissimam  divinilalem  excedunt 
universam  creaturam,  ut  eain  inveniant  in  prin- 
cipio  verum  Deum  apud  Deum,  per  quem  facU 
sunt  omnia  (Joan.  i).  Descendentcs  autem  ad  eum, 
ut  eum  inveniant  factnm  ex  muliere,  factum  tub 
lege,  ut  eot  qui  tub  iege  erant,  redimeret  (Galat.  iv), 
Ula  enim  scala  perlingebal  a  terra  usque  ad  coelum* 
id  est  a  carne  usque  ad  spiritum  ;  quia  in  illam, 

cum  Betblehem  domut  panit  dicatur  propter  enm 
panem,  qui  ibi  de  coelo  descendit,  ut  inquit  idem 
isidorus  in  eo  capite  Etgmoiogiatum. 
(85)  Isidor.,  Bethateu, 


f59 


S.  IIARTINI  LEGIONENSIS 


M 


hoc  c§l  in  Christocarnales  proficlendo,  ▼elul  ascen-  A  Non  ergo  vos  scanOar.zel,  quod  ipse  Uei  ei  Yirgiitia 


dendo  spirilales  efficiuntur.  Ad  quos,  lacte  etiam 
•impUciores  nutriendo,  ipsi  apiritales  descendunt; 
dnm  quodammodo  cum  eis  non  possunt  loqui  quasi 
spiritalibus,  sed  quasi  carnalibus.  Ipse  iuque  Deus 
et  homo  Jesus  Cbristus.est  sursum  in  capite  suo, 
id  est  in  Deo  Paire;  ipse  deorsum  in  corporesuo, 
quod  est  Ecclesia.  Ad  ipsum  ergo  Dei  et  Virginia 
Filium  ascenditur,  ut  in  excelsis  intelligatur ;  ad 
ipsum  iterum  descenditur,  ut  in  membris  suis  par- 
Tulus  nutriatur  ;  et  per  iUum  fideles  erigunlur,  ut 
eum  in  Dei  Patrls  dextera  sublimiter  speculentur ; 
per  ipsum  sese  humiliant,  ut  eum.sublimem  oblem- 
peranter  annuntient.  Satis  igitur  evidenter  osten- 
8um  est  vobis,  o  Judei,  quod  Deus  et  homo  Jesns 
Christus  ab  initio  mundi  figuris  et  senigmatibus 
patriarcbarum  fuit  praesignatus ,  prophetarura  vo- 
cibus  praeostensus,  apostolorum  atque  evangelista- 
lum  praeconiis  aperte  monstratus,  in  tantum  ul 
nuUa  jam  de  illo  dubietas  remanere  debeat  in  ve- 
slris  pectoribus.  Cbaritate  itaque  cogente,  o  Judaei, 
eonsulo  vobis,  ut  per  hanc  scalam,  id  est  per  Je- 
sum  Chrislum  ftdeliter  ascendatis ,  quatenus  Ulum 
cum  Deo  Patre  et  Spiritu  sancto  unum  et  verum 
Deum  esse  credatis.  Per  ipsum  etiam  humilUer  fi- 
deliterque  descendite,  ut  eum  sine  peccato  ex  Yir- 
f ine  matre  bumanam  camem  non  dubitetis  assum- 
psisse.  Per  ipsum  Deo  Patri  coaeternum  FUium  si 
aacenderitis ,  ilium  a  Deo  Patre  ante  omnia  sa>cu)a 


Filius  paii  voluit  pro  salute  humanl  generis,  curo 
longe  antea  et  eamdem  illius  spontaneam  passio- 
nem,  et  vestram,  ut  ita  dicam,  adaroantinam  incre- 
duUlatem  Jacob  patriarcha  praefiguraverit  In  ope- 
ribus  suis. 

Et  ita  esse,  ut  dixi,  non  dubiteris,  moneo  ul  11- 
lius  temporis  historiam  prudenter  audiatis  (M). 
Per  viginli  annos  servivit  Jacob  Laban  fratri  Rer 
beccae  matris  suae.  Et  inde  rcdiens,  venit  adiorren- 
tem,  et  transductts  omnibus,  quae  ad  s^  perline- 
bant  per  torrentem,  ipse  remansit  solus.  Ei  ecce 
vir  luctabatur  cum  eo  usque  mane.  Praevaliiilque 
Jacob,  nec  dimisit  eum,  nisi  benedictionem  ab  eo 
extorqueret ,  sacrumque  Israel  nomen  acciperel 
{Gen.  XXXI i),  in  quo  principaliter  sacramenti  Do* 
minici  imago  prxfiguraia  est.  Solerter,  o  Judaei» 
quae  dicuntur  attenditc ;  ne,  quod  absit !  vacui  rece- 
datis  ab  bac  sacra  lectione.  Yir  ergo  iile  typum 
Christi  evidentissime  gerebat,  cui  lamen  ideo  prx- 
valuit  Jacob,  utique  volenti,  ut  mysterium  praefi- 
guraret  passionis  Domini,  ubi  visus  est  Jacob  in 
Judaeorum  typo  ,  boc  tst  in  corporis  sui  sobole 
praetaluisse  Dei  Filio  incarnato,  et  quasi  curo  in* 
firmo  ac  debili,  iia  cum  carne  ejus  luctamen  inire« 
et  invalescere  in  cjus  passione.  Quasi  enim  adver- 
sus  Filii  Dei  hunianitatem  Judaei  in  passirne  prae- 
valuerunt,  cmn  vocibus  magnis  Pilato  clamave- 
runl,  dicentes  :  ToUe,  tolle^  crucifige  emm,  qnia  n 


genitum    invenietis ;  per  ipsuro  si  descenderitis,  G  ^«'(^  dimUUi,  non  es  amicui  Ctesarii  {Joan.  xix).  Et 


*cum  pro  redemptione  mundi  passum,  mortuum  ct 
sepuUum  fuisse,  ac  die  tertia  de  monnmento  resur- 
rexisse  apcrte  cognoscetis.  Ad  ipsum  ergo  verum 
Deum  et  verum  hominem  firmiter  credendo  ascen- 
dite,  nt  per  ipsum  ad  aeternae  vitae  gaudia  possitis 
ascendere. 

Yoluntatero  igitur  vel  propositum  cordis  vestri, 
e  Judaei,  vobis  palam  ostendite,  ut  si  jam  post- 
posita  infidelitatis  perfidia  Jesum  Christum  verum 
Deum  esse  creditis,  pro  vestra  illuminalione  eidem 
Deo  et  hQmiiii  Jesu  Cbristo  gratias  referamus;  sin 
autem  ad  vestram  incredulilatem  convincendam, 
et  nostram  fidem  corroborandam  alia  atque  aiia  ex 
Teteri  et  Novo  Testamento  teslimonia  introJuce- 
mus.  Ad  haec  nobis  respondentes  objicitis ,  quod 
non  vuUis  iUum  in  Deum  recipere,  quem  patres  ve- 
slri  oUm  poluerunt  jiidici  accusare,  cruci  affigere, 
et  juxta  voluntatem  «uam  lurpissime  morti  tra- 
dere.  Ad  quod  nos  vobis  respondemus,  quia  quanto 
iUi  majorem  dicitis  injuriam  intuUsse ,  lanto  magis 
debitores  estis  in  eum  fideliter  credere,  eique  am- 
pliorem  reverentiam  exhibere.  Quanto  majorem 
ipseavobis  despeclionem  tuiit,  ul.dicitis,  tanto 
ampUua  illi  obcdire  debilores  estis.  Nec  eiiam,  ul 
vos  mentlmini ,  parentes  vestri  illum  potuerunt 
cruci  affigere,  sed  aua  ipse  spontanea  volunute 
pro  mundi  redemptione  voluit  crucem  ascendere. 


invaleicebant  vocei  eorum  {Luc.  xxiii).  Et   lamin 
Jacob  ab  eodem  angelo,  quem  victor  superaverat, 
I  enedictionem  impolravit;  ciijus  nominis  imposl- 
tio,   utique  benedictio  fuit.   Inlerprelatur  autem 
Israel,  vir  videm  Deum,  quod  erit  in  fine  praeniium 
sanctorum ;  teligit  tamen  iUi  angelus  latitudinem 
femoris,  et  claudum  reddidit.  Sed  quid  significa- 
bat,  0  Judaei,  qiiod  erat  unusatque  idem  Jacob»ct 
benedictus,  et  claudus?  IIoc  videlicel  significabal» 
quod  in  bis  qui  ex  ejus  progenie  in  Christum  cre« 
diderunt,  erat  benedictus ;  a  in  his,  qui  usquc  In 
hodiernum  dicin  illum  pertinaciter  negatis ,  eral 
claudus.  Nam  nervus ,  vel  feinoris  latitudo  gentia 
esl  multitudo.  Plures  quippe  suut  in  stirpe  iUius, 
qui  degeneranies  a  fide  patris,  scilicit  ipsiutt  Ja- 
cob,  et  a  praecepto  auctoris  sui  deviantes  in  erro- 
ris  sui  semitis  claudicant.  Revera.o  Judaei,a  fide 
patriarcharum  degcneres  estis,  qui  sanctae  Triiii- 
latis  fidem,  quam  ipsi  credendo  et  amando  firmiter 
cordibus  tenuenint  et  operibus  pnefiguravf-runt . 
vos  calce  superbiae  ;tbjicitis.  A  praecepto  eUam  au- 
( toris  vestri  inreliciter  deviaiis,  et  in  multiplicis 
erroris  vestri  semitis  claudicatis,  dum  Deum  el 
bominem  Jesura  Cbristum  (85),  quero  Deus  Paler 
ad  redemptionem  mundi  venturum  per  palriarchas 
praefiguravit,  per  prophetas  praedtxit ,  per  aposto- 
los  atque  evangelistas  jam  venisse,  et  cam  homi'» 


(84)  Isid.,  Qumit.,  in  €en.^  cap.  S7 

(85)  Supple  negaliif  aut  non  vuUii  credere,  vel  quid  simile,  ut  conslet  scnsus  oralionis. 


Sil  SERMONE&.  . 

nibus   conYersattiin  esse  (Bamch,   \i\) 


SERM.  IV,  IN  NATALE  DOMLM. 


tlt 


oslendit.  De  hac  uliqae  daninabili  vestrae  menlis 
increduliute  ipse  Deus  et  homo  Jcsus  Chrisius  de 
Tobis»  0  Judaei,  per  Psaimistam  conqueritur,  di- 
cens  :  Filii  alieni  mentiti  sunt  miVit,  filii  alieni  inve^ 
terati  $unt,  et  ctaudicaverunt  a  semitis  «uit  (PsaL 
XTii).  Ideo  Dominus  Jesus  Cbristus  tos,  o  insensati 
Jud^i,  non  Abrabae»  sed  filios  alienos  vocat ,  quia 
a  flde  el  justitia  Abrahae  patriarchx  degeneres 
esiis.  Rtcte  non  suos  sed  alienos  vos  dicit  esse 
filios,  quia  cum  ad  liberatlonein  vestram  ac  totias 
mondi  a  Deo  Palre  missus  fuisset,  non  illum  at 
vere  Deum  ac  Dei  Filium  reverenter  siiscepistis* 
nec  iilius  prsedicationem  devota  mente  recepisiis, 
sed  contra  eum  in  passione  sua  captta  movisiis, 
ipsuuique  procaciter  deridendo  clamastis  :  Yah  ! 
4pn  de$lruis  templum  Dei,  et  in  triduo  Hiud  rewdi- 
ficus;  saiva  temetipsum  descendens  de  cruce  (Matth^ 
xxvii ;  3larc.  xv).  Unde  etiam  per  Is;iiani  prophe- 
tain  qua»i  querimoniain  faciendo  ipse  loquitur,  di- 
cens  :  Filios  enutrivi  et  exaltavi ,  ipsi  auiem  con- 
temnenles  spr^teriinr  me.  Cognovit  bos  pocsess^orem 
«icnm,  et  asinus  prcesepe  domini  sui :  Israel  me  non 
eognovit^  poputus  meus  r»e  non  intettexit  (Isa.  i). 
Quia  igitur  non  eslis  fllii  Dei,  sed  fllii  alieni,  id  est 
diaboli,  idcirco  Deo  cl  honiini  J.su  Cbristo  estis 
nientiti,  et  longe  ab  eo  facli  alient.  In  qiiomentiti? 
lu  Loc  videlicet,  quia  dixistis  illum  iion  esse  Filium  - 
Del,  sed  Joseph  fabri  (Matth,  xiii).  Alibi  etiam  illi 


manifeste  A  tales  filios  generare  possitis.  DeniqQe  quod  adljecit 


idetn  Jacob|pairiarcha  se  vidisse  Deum  facie  ad  faciem» 

cum  superius  virum  secum  luctatum  fuisse  narret» 

id  significabat,  quia  idem  fulurus  erat  horoo  Deus» 

qui  cum  Israelitico  populo  in  passioue  iuctaretun 

Aperte  quoque  ostensum  estvobis.o  Judwi,quani 

evidenter  in  Jacob  patriarcha,   et  Christiattorum 

benedictio,  stve  libertas,  et  vestra  infidelitas  praefi- 

giirata  sit.  Quousque  igitur,  o  Judaei,  claudicatis  a 

semitis  vestris,  id  est  ab  rllicitis  adinventionibus 

vestris  et  rectis  fidei  gressibus  ambulare  non  vultis  ? 

Quare  rectitudinls  via  anibulare  contemnitis,  et  per 

aspera  ac  fragosa  stultiliae  pedeclaudicaiidoincedi« 

tis?  Incredulitatis  utique  pede  claudicatis.  dum  ve- 

rissimis  sacne  legis  testimoniis,  et  propheutrum  vo- 

ribus,  sanctorumque  evangelistarum   clarissimis, 

quod  verus  Deus  el  verus  bomo  sit,  j^Iaiis  testi- 

moniis  superba  mente  fidem  aceommodare  non  vul- 

tis.  Quia  igitur  catholicam  fidem  non  tenetis,  dex« 

trum  pedem  non  habeiis ;  quia  in  falsis  assertioni- 

bus  vestri8confidilis,sinistrocIaudicatis.  Reverai  o 

iufelices  Juda^i,  claudicando  ad  «ternam   damna- 

tionem  tenditis,  dum  rectissimam  viam,  quae  Cbri-^ 

slus  est,  negando,  blaspbemando,  falsa  testimonia 

objicienda  relinquitis.  Filios  etiam  ad  coelestem 

Jerusalem  pertinentes  sanctis  monitis  nequaquam* 

generatis,  sed  vobiscum  eos  falsis  persuasionibus 

in  gehennam  praecipiutis.  Quia  igitur  in  recta  con- 

versatione,  ut  dictum  est,  pedem  non  habetis  dex« 


mentiendo  falsi  tcstes  estis  inventi,  scilicet  quando  q  trum,  nec  in  divinis  Scripturis  spiritalem  intelle- 

ctum,  nec  in  cordibus  vestris  cum  Deo  Patre  et 
Spiritu  sancto  unum  et  verum  Deum  creditis  esse 
Jesum  Christum,  utique  non  ad  vitam,  sed  ad  aeter- 
num  sine  ulla  momenti  interpositione  properaiis 
interitum.  Hanc  procul  dubio  vestrae  mcredulitatis 
invidiam,  et  odium,  quod  injuste  habetis  erga  Oej 
Filium,  undecim  Jacob  filii  praefigurabant,  qui  aemu* 
lantes  Josepb  fratrem  suum  tunica  nudaverunt,  el 
Ismaelitis  vendiderunt.  Ad  vestram  iiaque  falsam 
perfidiam  convincendam,  et  nostram  fidem  ma^is 
magisque  corroborandam  illius  temporis  historiam 
ad  mcmoriam  reducamus,  eamque  spiritaliter  ez- 
posilam  omnes  slmul  sollicite  audiamus. 
(86)  Joseph  igitur  unus  ex  duodecim  filiis  Jacob, 
Quasi  diceret :  Magis  elegerunt  in  D  quem  pater  prae  cunctis  filiis  suis  dilexit,  Dominum 
bominis  pennanere ,  quam  ambu-     Jesuin  Christum  prsAguravit ,  quem  Deus  Pater 

secundum  carnem  dc  Virgine  natum  caeteris  frairi- 
bus  ex  Abrahae  stirpe  progenitis  praetulit.  Uiide  et 
ibi  dicitur,  quod  Jacob  euin  in  senectute  genuissct. 
Senescente  enim  mundo,  iilucesccns  Dei  Filius  per 
beatissimae  virginis  Mariae  partum  tardius  advenit, 
tanquam  filius  senectutis  secundum  suscepti  corpo* 
ris  sacramentum,  quia  erat  anle  omnia  saecula  apud 
Patrem.  Tunica  autem  polymita,  quam  fecit  e% 
Pater,  varietatem  populorum  ex  omnibus  genUbus 
in  Christi  corpore  congregatis  significabat.  Sora  • 
nium  vero  illud,  perquod  fratrum  manipuli  adQiar 


Pilatus  illum  volebat  dimittere,  dicens  ;  Nullam  cau 
sam  mortis  invenio  in  eum  (Joan,  xviii),  vos  autem 
magnis  vocibus  instauter  clamastis :  Si  non  esset  hic 
maiefactor,  non  tibi  tradidissemus  eum  (Jf  af//i.xxviii). 
Etiam  alibi  estis  menliti,  o  Judaei,  quando  scilicet 
ninistris  Praesidis  pccuniam  copiosam  dedistis, 
eisque,  ut  dicercnt,  suggessislis,  quod  discipuli  ejus 
nocte  venerunt,  et  furati  sunt  corpus  ejus  nocte,  vobis 
dormientibus,  Filii  atieni,  inquit,  mentiti  sunt  miAt, 
filii  alieni  inveterati  sunt,  etc.  Ac  si  apertius  Dcus 
et  homo  Jesiis  Christus  vobis  diceret  :  Filii ,  qui 
inagis  voluerunt  alienari  a  me  idola  adorando,  et 
iunumera  in  leoitimis  meis  scelera  perpetrando, 
quam  permanere  mecum  mihi  humiliter  obediendo, 
inveterati  sunt. 
velustatc  primi 
lare  nMCum  in  novilate  vitae.  El  ctaudicaverunt  a 
umitis  suis.  Ac  si  aperte  Dei  et  Yirginis  Filius  di- 
ceret  :  Judaei,  quia  male  vivendo  recesserunt  a  ine, 
claudicaverunt  a  semitis  suis,  id  est  a  suis  pravis 
inventionibus  claudi  facti  sunt,  non  habentes  pe- 
dem  dextrum,  vel  in  lege  spiritalem  intellectum, 
vel  in  fide  sanctae  Trinitatis  Christum.  Revera,  o 
Judaei,  quia  Christum  jam  venisse,  et  verum  Deum 
verumque  hominem  fuisse  iion  crediiis,  non  soliim 
dextro  pede  claudicatis ,  verum  ctiam  a  bonis  et 
Dco  placitis  opeiibus  torpescitis,  ne  ultra  spiri- 


(86)  Isld.  Quast.,  in  Gen.,  cap.  30. 


ta  S.  MAUTINl  LEGIONENSIS  Ui 

verunt  manipiUuiD  ejus,  illud  est  quod  in  Clirislo  A  super  terram  ?  (Gen.  xxxvir.)  Ac  di  apertius  Jacob 


inpletum  tst:  Adorabunt  e«m,  inquit  Psalmisia, 
omnes  reges  terrce  :  omnes  gentes  servient  ei  (PsaL 
Lxxi),  scilicet  fructum  bonorum  operum  o0erenles. 
Ipse  quippe  est,  quem  sol,  luna  et  slcllae  adorant. 
I>e  quo  scriptum  est :  Laudate  eum  sol ,  et  luna ; 
et  omnes  stellof^et  lumen  (Psal,  cxlviii).  Ipsum  enim 
escellentia  sanctorum  in  solis  nomine,  et  sub  ima« 
gine  charitatis  Ecclesise  omnium  populorum  nume- 
rositas  in  figura  stellarum  adorat;  Unde  et  Jacob 
Joseph  filium  suum  increpat,  dicens  :  Nunquid  ego, 
et  mater  l»a,  et  fratres  tui  adorabimus  te  snper  ter- 
ram?  (G«n.xxxvii.)Objurgatio  ista  patris  increduli* 
tatis  veslrae  superbiam  significabat,  o  Judaei,  qui 
pro  eo  quod  ex  semine  Jacob  natum  Christum  co- 


patriarcha  Jesu  Christo  Dei  et  Virginis  FiIio,quem 
his  verbis  praefigurabat,  diceret:  Numego,  scilicet 
Israel,ex  cujus  semine  secundum  carnem  nasciturus 
es,  et  mater  tua  Synagoga,  et  fratres  tui,  videllcet 
omnes  Judaei,  adorabimus  te  super  terram?  Aperia 
igitur  causa  est,  o  Jndaei,  quod  idcirco  illum  ado- 
rare  conlemnitis,  quia  ex  progenie  Abrahae  na- 
tum  esse  cognoscitis.  Sed  jam  quod  sequitur  au- 
diamus. 

Jacob  misit  Joseph  filium  suum,  ut  de  fratribus 
suissollicitndinem  gereret,  et  DeusPater  misit  uni- 
genitum  Fiiium  suum,  ut  genus  humanum  peccalis 
languidum  visilaret.  Mittitur  ab  illo  utique  Patre, 
de  quo  scriptum  est  :  Bfisit  Deus  Filium  suum  in 


gnoscitis,  adorare  contemnitis.  Unde  illum  amplius  ^  similitudinem  camis  peccati  (Rom,  viii),  ut  ove»« 


diligere,  summa  cum  devotione  recipere,  alque  in 
eum  fideliler  credere  deberelis,  inde  eumamplius 
contemnitis,  ejusque  verissimis  praedicalionibus 
pertinaciter  resistitis.  Unde  ipse  ait :  Non  est  pro* 
ptieta  sine  honore^  nisi  in  patria  sua,  et  in  domo  sua^ 
et  in  cognatione  sua  (Mare,  vi).  Yolo  vos  scire,  o 
Judaei,  quod  ipse  Deus  et  bomo  Jesus  Christus  id- 
circo  seipsum  prophetam  vocavit,  quia  ad  corrobo- 
randos  fidelium  suorum  animos  in  fide  recta  eis 
prseterita  aperuit,  prspsentia  ostendit,  futura  prae- 
dixit.  De  ipso  enim  Moyses  legislator  vobis  vera- 
citcr  prolestatiis  est»  dicens  :  Propheiam  vobis  sus- 
citabit  Deus  de  fratrtbus  vestris  tanquam  me,  ipsum 


qtix  sine  vero  pastore  errabant,  visitaret,  easque 
ad  pascua  semper  vireniia  revocaret.  Unde  ipse 
piissimus  pastor  ait  :  Ego  sum  pastor  bonus ;  et 
ccgnosco  meas,  et  cognoscunt  me  mex  (Joan.  x).  Qui- 
bus  videlicet  ovibus  B.  Petrus  in  Epistola  canonica 
ait :  Eratis  ditdum  sicut  oves  errantes^  sed  couversi 
eslis  nunc  ad  pastorem ,  et  episcopum  animarum  te- 
stfarjum  (I  Petr.  ii).  liivenit  ergo  Joseph  fiati-es 
suos  in  Dothaim,  quod  inlerpretatur  defectio.  ¥ere 
in  magnadefectioneerant,quifratrem  suuni  Inter- 
ficere  cogitabant.  Qui,  cum  vidisseut  eum  procuU 
antequam  accederet  ad  eos,  cogilaveruut  illum  oc- 
cidere.  Et  vident«s  Judaei  verum  Joseph,  id  est  Do- 


audietis  juxta  ornnia  qucecunque  loeutus  fuerit  vobis  C  minum    Jesum   Christum ;  ut  cum  cruciflgerent. 


(Deut.  xviii).  Ut  etiam  ostenderet  quantx  potestatis 
ct  dignitatis  ipse  Dei  et  Yirginis  Filius  exstiteril, 
ndjecii  :  Omnis  qui  nen  audierit  prophetam  illum, 
exterminabitur  de  populo  suo  (ibid,).  De  quo  eliam 
Isaias  propheta  ait :  Ecce  veniet  propheta  magnus^ 
et  ipse  renovabit  Jerusalem.  Exivit  ergo  iste  ma- 
gnus  prophcta  a  Dco  Patre  et  accepit  humanitatem 
nostram  ex  Yirgine  matre,  et  tamen  non  eum  cum 
revercntia  el  bonore  suscepsiis,  o  Judaei»  sed  multo- 
ties  illi,  ut  cancs  impudici,  opprobriis  et  conviciis 
injuriali  estis.  Unde  cum  diabolico  spirilu  repleti 
polluto  ore  illi  diceretis,  dcemonium  habes,  satis  juste 
ac  modeste  vos  increpavit,  dicens  :  Ego  dcemon.um 
non  habeo^  sed  honorifico  Palrem  mettm,  et  vos  in 


unum  consilium  orones  statuerunt,  dicentes  Pilato : 
Crucifige:  crucifigeeum  (Joan,  xix).  Dixerunt  eniin 
fratrcs  Joseph  :  Fera  pessima  aevoravit  eum  (Ven. 
xxxvii).  Pessima  quoquefera  Juda^i  erant,  quiChri- 
sturo  morli  tradebant,  in  cujus  ore  roendacium  non 
iiivenerant,  et  quem  peccare  nunquam  viderant.  Re- 
vera  ipse  Judaeorum  populus  fera  pessiina  erat,  de 
quibus  ipse  Deus  et  homo  Jesus  Christus  dicebat  : 
Circumdederunt  me  canes  multi :  concilium  mali^ 
gnantium  obsedit  me  (Psal.  xxi).  Et  iterum  :  Cir' 
cumdederunt  me  vituU  muiti;  tauri  pingues  obsedc'' 
runt  me  (ibid.).  De  quibus  etiam  ipse  Deus  et  homo 
Jfsus  Christus  discipulis  suis  dicebat:  Ecce  ego 
mUto  vos  sicut  oves  in  medio  luporum   (Matth.  x). 


honorastis  me  (Joan.  vni).  Et  iterum  :  Ego  veni  in  ^  Dicatur  ergo  :  Fera  pessima  devoravit  Joseph,  sci- 


nomine  Patris  mei,  et  non  suscepistis  me;  si  autem 
alius  venerit  in  nomine  suo^  illum  accipietis  (Joan.v); 
scilicet  Antichristum,  quem  vos,  o  Judaei,  exspecta- 
tis,  cum  quo  valde  timeo  ne  in  perpetuum  pcreatis. 
Vera  egt  itaque  supradicta  senlentia,  qua  dicitur  : 
Non  est  propheta  sine  honore  nisi  in  patria  sua 
{Marc.  VI);  quia  ipse  Deus  et  bomo  Jesus  Christus 
suromo  honore  et  reverentia  susceptus  est  a  caeteris 
gentibus ;  a  vobis  autem  derisus,  ac  despectus,  et 
conviciis,  innumerisque  injuriis  lacessitus. 

Hanc  ergo  vestrae  incredulitatis  contumaciam,  ul 
supradiximus,  o  Judaei,  Jacob  patriarcha  praefigu- 
rabat,  cum  Joseph  filium  suum  objurgans,  dicebat : 
Num  egoy  et  mater  tua^  et  fratres  tui  adorabimus  tc 


licet  cruenta  bestia»  id  est  populus  Judaeorum  in- 
terfecit  Cbristum.  Nudaverunt  itaque  Joseph  fratres 
sui  tunica  talari  et  polymita,  Judaei  Dominum  Jesum 
Christum  post  mortem  crucis  exspoliaverunt  tunica 
corporali  polymita,  id  est  decorata  oronium  virtutum 
diversitate.  Resperserunt  autem  baedi  sanguine  tu- 
nicam  Joseph,  et  Judaei  falsis  criminibus  et  testi- 
rooniis  accusaverunt  Christum.  Dehinc  Joseph  in 
cisternam  mittilur,  et  Christus  huroana  carne  spo- 
liatus  in  infernuro  descendit  ad  liberandum  suos, 
qui  in  eo  detinebantiir.  De  cistema  quoque  levatur 
iile,  et  Ismaelitis  scilicet  gentibus  venditur,et  Chri- 
stus,  postquam  ab  inferis  regressiis  'est,  ab  omni^ 
bus  geiitibus  fidei  cbmjQ^rcio  comparatur.  Ille  per 


«45  SERMONES.  --  SERH. 

Jiidae  consiliuiD  p^elio  dislrahilur,  et  Ghrislus  con- 
silio  Ju(Up  Iscariolis  trigiula  argenleis  venunJatur. 
Dehinc  Jacob  posterilatis  siiB  dispendia  depiorans, 
qaasi  pater  filium  lugebat  aniissum,  ei  quasi  pro- 
pheia,  o  inielices  Judaei,  vestriim  lugebat  interitum. 
PrsTidebaC  enim  ¥0S  peccando  a  Domino  recessu* 
ros,  et  Ineredltatem  iili  ab  eo  promissam  amissuros, 
atque  omnibus  qiue  sub  coelo  sunt  nationibus,  in 
captiYitatem  tradendos.  Denique  Jabob  scidii  ve- 
slimeiilum  suum,  qtiod  in  passione  Filii  Dei  ei 
Virginis  a  sacerdoium  principe  legimus  factum. 
Scidii  eaim  ipse  patriarcba  sanctus  vestimenlum 
suuro,  ui  nudandam  ostendcrei  coelestibus  donis 
populum  suum,  et  regnum  Israeliticum  in  duabus 
pariibus  dividendum,  et  in  seipso  de&olandum. 
Quod  Dominus  futurum  praevidens,  ait  :  Omne 
regnum  in  se  ipto  divisum  detolabitur^  ei  domus 
supra  domum  eadei  {Lur,  xi).  lloc  etiam  signiA* 
cabat  velum  templi,  quod  scissum  esi  in  passione 
Cbrisii. 

Jpsum  ergo  Jcsum  Chrislum,  o  Judaei,  ab  initio 
nioiidi  sancti  pairiarchae,  ut  dictum  est,  figuris  et 
aenigiDatibus  ad  redcmptionem  mundi  veniurum 
praeosienderunt;  ipsum  veridici  prophetae  Spirilu 
sancio  edocii,  anie  omuia  saecula  ex  Deo  Patre  ge- 
niiuro^  ei  ei  Virginc  matre  verura  Deum  ei  verum 
bominem  sine  virili  amplexu  nasciturum  verissimis 
praeconiis  praedixerunt;  ipsum  snncii  apostoli  de 
Spiriiu  sancto  conceptum,  ct  de  Virgine  matre  na- 
ium  fuisse,  et  bumanum  genus  per  passionem  et 
crucem  suam  jam  redemisse  darissiinis  vocibus 
aperte  osiendcnint.  Ipsuin  veteris  et  novi  iesta- 
meaii  doctores  verum  Deum  ct  verum  homiiiem 
esse  asseruui,  ei  vos  qui  illum  superba  mente  ei 
contomaci  corde  negatis,  per  omnia  falsos  tesies 
csse  convincunt.  Verissimis  legis  et  prophetarum 
raiionibus  icstructi  falsam  assertionem  vestram 
evacuant»  et  vos  modis  omnibus  mentiios  esse  com* 
probant.  Ipsum  ergo  Dei  Filium  veram  de  slirpe 
Jacob  cariicm  assumpsisse,  o  Judaei,  indubitanter 
credite;  ipsum  in  Dei  Pairis  dexlera  regnanlem 
Dobiscum  adorate.  Ipsum  qucm  emislis  triginia  ar- 
genteis,  ei  sine  caiisa  cruci  aflixistis,  amplecttmini 
bracbiis  verae  fidci  et  pietatis,  quaienus  per  ipsum 
posditis  pertingere  ad  gaudia  aeternae  felicitatis. 
Ipsum  ciijus  noraen  sub  coelo  invidenler  voluistis 
delere,  cum  Deo  Patre  et  Spiritu  sancto  ubique  re- 
gnare  credite/ut  de  transacla  infideliutis  vestrae 
duriiia  veniam  pnssiiis  acquirere.  Ipsiiim  adorai  sol, 
id  est  excelleniia  angelorutn  atque  arcbangelorum 
omaiumque  coelestium  ordinom  bcatorum  spiri- 
luum,  qui  in  ejusdem  Dei  et  bominis  Jesu  Chrisii 
per  quem  Deas  Pater  omnia  creavity  dilectione  per- 
manserunt.  Ipsiim  etiam  adorat  luna,  id  esl  sancia 
Ecclesia,  de  qua  Salomon  in  Cantico  spirltalis 
anioris  admirans,  ait  inter  caetera :  Quce  e$i  i%ia^ 
qum  auendit  sicui  anrora  consurgens^  pulchra  ut 
/«M,  elecia  ut  sot,  terribilis  ut  castrorum  acies  or^ 
dinata?  (Cant,  vi.)  Sancta  quippe   Ecclesia  quasi 


IV,  IN  NATALE  DOMINI.  24« 

A  aurora  consurgens  progreditur,  quia,relictis  pecca* 
torum  tenebris,  in  cognitione  et  dilectione  sui  Re- 
demptoris  innovatur.  Ipsum  eiiam  adorant  stellae, 
scilicei  sancii  omncs  diversarum  virtutum  claritate 
fulgentes. 

Quid  ad  kaec  diciiis,  o  Judaei  ?  quid  respondetis» 
aui  quid  objiciiis  ?  Nunquid  lam  perspicuae  verilati, 
quae  Chrisius  est,  fidem  nondum  accommodaiis  T 
Nunquid  tam  verissimis  legis  ac  prophclarum  le- 
stimuiiiis,  quod  Christus  verus  Deus  et  verus  homo 
sit,  voracissime  sibi  concordantibus,  ad  veram 
suscipiendum  fidem  assensum  adbuc  iion  pi-aebetis  T 
Interea  vellem  scire,  o  Judaei ,  utrum  jam  iiifideii- 
tatis  vestrae  perfidia  omniiio  a  cordibus  vestris 
expulsa,  catholicam  fidem  summa  cum  dcvotione 

B  velitis  suscipere,  an  adhuc  in  vestra  malitia  dispo« 
nitis  permanere? 

S  XVI. — Patriarcha  Jaeob  prophetia  in  successtona 
regiii  Judce  principem  delecisu^  ei  Christum  jam 
venisse  et  passum  aperte  demonstrat :  ejus  prephe' 
tico  spiritu  EcclesiiB  doctores^  ac  sacra  Evangetia 
laudantur,  Etectionem  ecclesiastica!  religionis  ^  et 
^bservationis  Judaica:  reprobationem  ejusdem  pa" 
triachce  bcnedictio  in  Ephraim  et  Manassem  simui 
et  crucis  myslerium  manifesteprwfigurat,  Obstina» 
tionem  morliferam  pravttatis  Judaicas  praifatus 
patriarcha  in  filiis  Simeone  et  Levi  prtevidebat^ 
quorum  indignatio  exstilit  dura  el  maledicta.    - 

Si  ergo  de  Christi  adventu  vel  divinitate  scnipu- 
lum  residet  in  meutibus  vestris ,  hoc  ipsum  indi  • 
cate  nobis,  ut  scire  possimus,  cujus  fidei  vel  cujus 

^  voluntatis  esiis.  Ad  haec,  oJudaei,  rcspondentes 
dicitis,  quod  Chrisium  jam  venisse  non  creditis « 
sed  adbuc  illum  venturum  esse  eispcctatis.  liium 
ei^o  dicitis  nondum  venisse,  sed  In  fine  mundi  te- 
stilicarainl  venturum  esse.  0  gens  prava  ei  perfida  I 
0  gcns  absque  salubri  consilio,  et  sine  spiriiali  pru- 
dentia  !  toi  iegis  testimoniis,  quod  Cbristus  vertis 
Teus  sii,  sibi  concordanlibus,  tot  propbetarum  va- 
liciniis,  quod  veraciter  humanitatem  nostram  'sQ^. 
sceperit,  sibi  convenicntibus ,  tot  evangelistarunl 
verissimis  praeconiis  idipsum  asserentibus ,  quod 
per  cruccm  ct  passionem  suam  jam  indubitnBter.do 
potcstate  diaboli  munduro  eripuerii,  a  morte  re* 
surrexit;  coclum  ascenderit,  et  ad  dexteram  Dei  Pa« 
trisquieum  miserat,  jaro  glorificatus  nuncsedei, 

D  omni  dubietate  poslposjt^,  perfecte  noiidum  credisT 
0  popule  stulte  et  insipiens!  ignoras  quia  iilum« 
quem  in  fine  mundi  venturum  exspecus,  non  erlV 
Filius  Dei,  sed  vas  plenum  diaboli  ?  NesciSt  o  gCQi 
caeca,  quia  ille  quem  venturum  dicis,  non  erit  ani- 
marum  piijssimus  salvator,  sed  crudelissimus  do- 
ceptor?  Pro  certo  sciatis,  nec  omnino  dubitetis» 
qiiia  ille  in  quo  spero  vestraro  ponitis,  non  est  veiH 
iurus,  ut  huinanum  genus  redimai,  sed  ut  illud  &e- 
cum  ad  »ternam  damnationem  perducat.  Nec  erit 
minister  justitiae  vel  pacis,  sed  discordiae  et  totics 
iuiquitatis.  lgitur,oinfelice8  iqao  infeiicissimi  Judjei, 
quia  Dei  et  Virginis  Filium,  qui  sub  Herode  rege 
natus,  el  sub  Pontio  Pilato  pro  mundi  redemptiono 
fuil  passus,  pcrlinaciler  noudum  ven.i$se  oegatin^ 


8i7 


S.  MARTINI  LCGIONENSIS 


118 


el  in  AiUicbristo,  qui  utiqiie  in  suis  pravis  operibus  A     Audite  etiam,  o  Ju Jaci»  quid  Jacob  patriarcba  ad 


Deo  erit  rebeliis  atque  eontrarius,  spem  vestrae  sa- 
lutis  ponitis,  ut  cum  Hio  perealis,  Jacob  patriarcha, 
quem  omnino  contradicere  non  poiestis,  ncc  debe- 
tis,  accedat,  et  utrum  jam  venerit,  an  adhuc  ven- 
turus  sit,  vobis  audientibus,  tesliroonium  proferat. 
Dic,  sanctcJacob,  dicdeChristi  adventu,  quodSpi- 
ritu  sancto  revelante  didicisti,  ut  tuo  verissimo  te- 
stimonio  Judaeorum  perlidia  convincatur,  et  fldes 
calbolica  magis  magisque  ei  omui  parte  roboretur. 
Dic  ergo  de  Christo  quod  nosti ,  quatenus  perfidi 
Judxi  tua  certissima  auctoritate  convicti  pestifer»^ 
increduliiatis  stultitiam  quantocius  a  cordibus  suis 
abjiciant,  ei  Christum  jam  venisse,  verum  Deum  et 
Terum  hominem  fuisse  omni  dubietate  remola  no- 
biscum  fldeliter  credant. 

Non  auferetur,  inquit,  sceptrum  de  Juda,  et  dvx 
defemore  ejus^  douee  veniatqui  mittendus  est^  etipse 
trit  exspectatio  gentium  (Gen.  xlix).  Manifestum  est, 
0  Judiei,  et  negare  non  potestis,  quod  de  Juda  non 
fuit  ablatum  sceptrum,  id  est  potestas  regendi  Ju- 
daicum  populum, et  de femore  iliius  non  defecii  dux, 
donec  veniret  qui  a  Deo  Patre  mittendus  erat  ad 
redemptionem  mundi  scilicet  Christus ;  et  ipse  erat 
exspectatio  gentium,  quia  videiicet  In  adventu  suo 
non  solum  profuit  Judaeis,  sedetiamgentibus.Non- 
nuiiiquidem  genliiium  Cbristum  exspeclabant  ven- 
turum  et  mundum  reklempturum,  ut  Job,  Balaani, 
Nabuchodonosor,  quibus  revelatum  fuit  mysterium 


catbolicam  fidem  corroboit)ndam,  ei  vestram  men- 
dacissimam  perfldiam  superavdam  de  eodem  Jesu 
Cbristo  Dei  et  Yirginis  Filio,  qui  de  tribu  Juda 
seciindum  carnem  nasciturus  eral,  consequenCer 
dicat:  AUigabit  ad  vineam  puUum  suum  (C^  xlix). 
(87)  Pullus  Cbristi  gentium  populus  est,  coi  adbuc 
.nunquam  fuerat  onus  legis  impositum.  Hunc  pul- 
lum,  scilicet  gentilem  populum  Cbristus  in  adveiilu 
suo  vineae  aliigavil,  id  est  apostolis,  prophetis, 
patriarchis  et  cacteris  sanctis,  qui  ex  Judaeis  in  se 
crediderunt,  per  fidcm  copulavit.  Nam  vinea  Do- 
mini  Sabaoth  domus  Israel  est.  Sequitur  :  Fa  ad 
vitem  Ugabit  asinam  suam,  Ipse  quippe  de  se  ait : 
Ego  sum  vitis  veraijoan.  xv).    Ad  hanc  ergo  vitem 

"  Dei  et  Virginis  Filius  alligavit  asinam  suam,  cui 
supersedit,idest  Ecclesiam  suam  ex  Judxis  atque  ex 
geutibtts  congregatam  sibi  copulavit.  Hauc  itaque 
Deus  et  homo  Jesus  Christus  ad  vitein  corporis  siil 
vincula  (88)  charitalis  et  evangelicaediscipliiiae  alli 
gavit  nexu,  ut  imitatione  illius  vivens  efficiatur 
haeres  Dei,  cohaeres  auiem  Christi  {Rom.  viii). 
Iterum  Jacob  patriarcha  subjungens,  ait  :  Lavabit 
in  vino  stolam  suam,  et  in  sanguine  uvm  paUium 
suum.  Quasi  diccrct :  Ule  quiaDeo  Patre  mittendus 
est,  scilicet  Jesus  Christus,  lavabit  in  vino  stolam 
suam,  id  est  carnem  suam  in  sanguine  passionis 
8U» ;  sive  Ecclesiam  suam  in  illo  vino,  quud  pro 

.    muUis  effundetur  in  remissionem  peceatorum  (Matth. 


incarnationis  iliius,  Sibylla,  Yirgiliuset  multi  alii,  q  xxvi).  Et  in  sanguine  uvce  patUum^suum,  Palllum 


quos  enumerare  non  suOicimus.  Tandiu  ergo  fuit 
apud  vos,  o  Judaei,  ex  semine  Jud»  intemerata  re- 
gni  successio,  donec  Christus  ad  redemptionem 
mundi  a  Deo  Patre  per  Yirginem  mitteretur.  Pro- 
bant  boc,  0  inimici  verltatis  Judaei,librorum  vestro- 
rum  historiae,  quibus  aperte  ostenditur  primum 
alienigenam  regem  ingente  vestra  fuisseHeiodem , 
sub  quo  ipse  Dei  et  Yirginis  Filius  secundum  car- 
nem  uatus  est.  Yos  itaque,  oJudaei,  qui  Cbristum 
testiflcamini  nondum  venisse,  ostendite  nobis  regale 
aceptrum,  id  est  hominem  regiain  potestatem  in 
vobis  habentem  ex  progeuie  Judae  processisse.  Si 
Cbristus,  ut  vos  mentimini,  nondum  venit ;  quare 
dux  de  femore  Judae  jam  olim  defecit?  Qui  ergo 


genies  sunt,  quas  Christus  corpori  suo  coujuiixit» 
sicut  scriptum  est :  Vivo  ego^  dicit  Dominus^  msi 
homines  induam  sicut  vestimentum  (Isa.  xlix).  Cui 
eliam  Isaias  ait  :  Omnibus  his  velut  omamenlo  ve  • 
stieris  (ibid.).  Hos  quippe  Christus,  Judaeos  scilicet 
ct  gentiles,  qui  in  eum  fldeliter  crediderunt»  tunea 
peccal^is  eorum  in  sanguine  suo  muiidavit ,  quando 
sicut  botrus  in  ligno  crucis  pependit.  Tunc  eiiim  ex 
iatere  ejus  sanguis  et  aqua  profluit ;  sed  aqua  ba- 
ptismatis  nosa  peccatis  nostris  lavit,  sanguinevero 
de  manu  hostis  antiqui  re<lemit. 

Audite,  0  Judaei,  qiiae  dico ;  audite  quae  loquor. 
Dum  Jacob  patriarcha  Judam  filium  suum  benedi- 
cens  Jesum  Christum,  qui  de  tribu  Juda  nasciturus 


Christum  non  venisse,  sed  adhuc  venturum  esse  D  erat,  stolam  suam  scilicet  sanctam  Ecclesiam  san- 


asseritis,  necesse  est  ut  de  prosapia  Judae  ducem 
Israelitici  populi  ostendatis.  Si  autem  quod  verum 
est»  ex  progenic  Judae  principem  non  potestis  osten- 
dcre,  oportet  vos  Christum  jam  venlsse  indubitan* 
'  ter  noblscum  credere.  Haec  itaque  Jacob  patriarcbae 
supradicta  prophetia,  o  Jvidsi,  principemde  tribu 
Juda  defecijse,  et  Cbrisium  jam  venisse  apertede- 
monsirai,  vosque  in  vestra  assertione  falsos  testes 
esse  manifeste  comprobat.  Absque  dubto  igiiur  de 
femore  Judae  princeps  jam  defecit,  quia  ille  qui  ad 
redemptionem  mundi  a  Deo  Patre  mittendus  crat , 
jam  venit. 


guine  passionis  suae  lavare  dicit,  vobis  falsis  testi- 
bus,  qui  eum  jam  venisse,  et  pro  mundi  redemptione 
passum  fiiisse  negatis,  apertissime  contradicit.  Non 
enim  legimus  Judam  passum  fuisse,  neo  stolain 
suam  vino  lavlsse,  sed  spiritaliter  de  Christo  credi- 
mus  praedictum  fuisse.  Quid  etiam  subjungat  audia- 
mus  :  Pulehriores  sunt  ocuUejus  vino,  et  dentss  ejus 
lactecandidiores,  Oculi  Jesu  Cbristi  apostoli  sunt  ei 
evangelistae,  qui  scieniiae  lunien  universo  corpori 
Ecclesiae  praeslant.  Hi  pulchriores  vino  probantur ; 
quia  eorum  doctrina  austeritatem  vini  veteris  ex- 
superat,  id  est  priscsc  legis  traditiones.  Evargelica 


(87)  Ex  Isidoro  ut  pleiaque  alin,  Quccst,  in  Gen.,rap.  51. 
(88)Vinculo 


219  SERMONES.  —  SERM. 

enim  prxcopta  loiig^  clariora  sunt ,  qiiam  vetens 
(eslameiiti  niandata.  Ei  detites  ejus,  \nquli Jacte  catt- 
didiore*.  Deiites  praedicatores  sancli  sunl,quip  ae- 
cindunt  liomines  ab  erroribus,  ct  eos  quasi  come- 
dentes  in  Cbristi  corpore  transCerunt.  Noinine  aulem 
Uctis  doctrina  legis  signiflcatur,  quuc  carnalem  po- 
pulum  tanquani  parvuium  poculo  lartis  alebat.  llii- 
|us  quidem,  scilicet  Chrisli  candidiores  sunl  dcntes 
effecti,  id  est  doclores  Ecclesi»,  qiiia  fortem  et  va- 
lidum  verbi  cibuni  mandunt  atque  distribuiint.  Dc 
quibus  dicit  Apostolus  in  Epistola  ad  Hebrtcos  :  Per- 
fectorum  autem  est  solidus  cibus  (ilebr,  v).  Et  bene 
Jacob  patriarcba  dentes  Cliristi  candidiores  iactc 
diiit.  Oiuiiesenim  qui  perfecti  sunt,  et  qui  Scripta- 
rarum  cibos  explananles  subtilem  intelleclum  qui 
spiritulis  dicitur,  Ecclcsix  corpori  subministrant, 
candidi  esse  dcbent  et  puri  atque  ab  omni  inacula 
liberi. 

Inlelligere  debetis,  o  Judaei,  qnia,  ut  ait  Jacob, 
ccuU  J.^su  Christi,  scilicet  apostoli  et  evangelistae  et 
cseteri  Ecclesiae  doctores  pulchriores  siint  vino,  id 
est  eonim  doctrina  clariorest,  et  dulcior  alque  sub- 
tilior  quam  carnaies  Mosaicae  legis  observationes 
(Exod,  xxi).  Ibi  quippe  oculum  pro  oculo  evelli  jube- 
Ualur ;  ab  ecclesiasticis  vero  docloribus,  utsibi  iuYi- 
cein  dimittant  homincs,  et  malum  pro  malo  non 
r*:ddant,  praecipitur.  Quia  igitur  ore  tanti  patriarchae 
propbeticospirilu  pleni,oJudaei,  oculi  Jesu  Christi, 
id  est  Ecciesiae  doctores  laudantur,  eoruinque  evan- 
gelica  ac  spiritalia  (89)  doclrina  priscae  legis  insti- 
luiionibus  praeponiiur,  necesse  est  ut  eorum  regi- 
roini  ac  salutari  consilio  devota  menle  vos  ipsos 
subjiciatis,  et  ecclesiasticae  religionis  sacramenta 
illorum  ministerio  suscipiatis;aliterenim  adseterna 
gaiidia  pertingere  nequaquam  poteritis.  Nolo  vos 
ignorare,  o  Judaei,  quia  sive  quis  Judaeus  sive  gen- 
tllis  sit,  nisi  pcr  sanctae  Ecclesiae  ministros  baptis- 
mum  Cbristi  susceperit,  salvari  oinnino  non  pole- 
rit.  Pro  ceito  itaque  habeatis,  quia  nisi  catholicam 
fidem  suscppcritis,  et  in  nomine  sanclae  Trinitatis , 
Palris  videlicel  et  Fiiii  et  Spiritus  sancti  baptizati 
fueritis,  in  Abrabae  sinu  post  banc  vilam  rcquic- 
scere  minime  polerilis.  Onines  enim  qui  de  Abrahae 
stirpe  progeniti  estis,  non  nisi  per  Chrislum  ad  ani- 
roarum  vestrarum  salutem  pertingere  vaiebitis. 
Oporlet  igitur  vos  carnales  legis  observationes  omil- 
lere,  ut  ad  aeteriia  gaudia  possiiis  attingere.  Ilanc 
iilique  ecclesiasticae  religionis  futiirain  electionem, 
el  Judaicae  observationis  reprobationem  Jacob  pa- 
Iriarcha  pneligurav.t,  qiiando  diios  Joseph  filibs 
benedixit.  L't  ergo  vera  esse  quae  diciinus,  o  Judaei, 
aperle  cognoscaiis,  moneo  vos  ui  iliius  temporis 
hisloriam  spiritaliter  expositam  diligenter  audiatis. 

(90)  Joseph  festinans  accipere  benedictionem  pa- 
Iris  sui  Jacob  duos  Alios  suos  illi  obtulit,  Manas- 
sero  videlicet  el  Ephraim.  Sed  major  Manasses,  qui 
iiilerprelatur  oblivioy  iy^vtm  gessit  populi  Judaeo* 

(89)  Spiritalis. 

(90)  Isid.,  ibid. 


IV,  IN  NATALE  DOMINI.  256 

A  rum,  qui  oblitus  esl  Domini  Dei  sui,  qui  fecil  eunu 
Cui  M^yses  legislator  spirilu  prophetiae  plcnus  ait : 
Deum  qui  te  genuit  dereliquistiy  el  oblitus  es  Domim 
Creatoris  tui  (Deut,  xxxii).  Ephraim  vero  minor, 
qui  fecunditalem  sonal,  lypum  gessil  Chrisliani 
populi,  qui  fecundatus  est  in  latitudinem  mundi. 
Hos  quidem  ciim  benedicere  vellet  Jacob,  posuil 
Josepb  Ephraim  ad  siiiistram,  Manassem  autem  ad 
dexteram  avi  constituit.  At  ille  cancellatis  mani- 
bus  crucis  mysterium  pracsignans,  translatai  in  ini- 
nori  dexlera,  sinistram  inajori  superposuit :  sicque 
crucis  simi-ruydo  super  capila  eorum  denotata,  Ju- 
dseis  quidem  scandalum,  Christianis  Yero  futuram 
gloriam  praesignavil  (/  Cor.  i).  Seniorem  ergo  per 
crucis  mysterium  sinislrum  factum  de  dextro,  el 

^  juniorem  dextnim  de  sinislro  cernimus  ;  quia,  Ju- 
daeis  in  nostra  siiiistra  labentibus,  nos  illorum 
gloriam  adepti  sumus.  Tali  igiiur  sacramenlo  ma- 
jori  populo  Judaeorum  praepositus  est  minor  popu- 
lus  gentium.  De  quibus  idcm  palriarcha  sic  ail: 
Iste  quidem,  scilicet  Manasses,  erit  in  populum ;  sed 
f//e,  videlicet  Epbraim,  exaltabitur  (Gen,  xlviii). 

Audislis,  0  Judaei,  quam  aperte  patriarcbarum 
figuris,  legis  leslimoniis  et  proplietarum  praeconiis, 
divina  dispensante  gratia,  Christianoruni  libertas 
el  vestra  servilus  ab  inilio  mundi  ftierit  praesignala* 
Nam  quia  Christi  Evangelium,  ejusquc  discipttio^ 
de  iinibus  vestris  supcrbe  ejecistis,  i.lcirco  terram 
promissionis  juste    perdidistis,  et  eidem   populo 

p  Christiano  in  servitutem  traditi  estis.  Vos  cum  prin- 
cipibus  et  sacerdotibus  vestris  Deum  el  hominem 
JesumCbristum,  qui  vos  de  iEgyptiaca  servitute  li- 
beraverat,  et  ilerum  in  liliertalem  liliorum  Dei  vo- 
carevenerat,  sine  causa  cruci  aflixislis ;  cum  eis- 
dem  homicidis  principibus  et  sacerdotibus  vestris 
de  haereditale  vobis  promissa,  et  aliquandiu  9  pa- 
tribus  vestris  possessa,  cum  magno  dedecore  ex- 
pulsi  estis.  Sic  crgo  vobis  evenit,  sicul  ipse  Dei  et 
Virginis  Filius  praedixit :  Relinquetur  vobis  domus 
vestra  deserta  (Matth,  xxiii).  Justo  ilaque  judicio 
de  terra  proniissionis  estis  ejecti,  el  ul  increduli 
ac  Redeniptoris  mundi  saiiguine  ))olluli,  per  uni- 
versum  mundum  dispersi,  et  cunctis  quae  sub  coelo 
sunt  nationibus,  servituli  traditi. 

D  Ilanc  procul  dubio  vestrae  incredulitatis  obslina- 
tionem  mortiferam  Jacob  patriarcha,  ut  spiritu  pro- 
phetiae  plenus  in  suae  posteritatis  genle  futiiram 
praevidebat,  cum  flliis  suis,  videlicet  Simeon  el 
Levi  quasi  cum  qiiadam  indignatioiie  dicebat :  Si" 
meon  et  Levi^  vasa  iniquitatis  beUantia.  In  consUh 
eorum  non  veniat  anima  mea ;  et  in  catu  illorum  non 
sit  gloria  mea ;  quia  in  (urore  suo  occiderunt  virum^ 
et  in  voluntate  sua  sugoderunt  murum,  Maledictus 
furor  eorum,  quia  pertinax ;  et  indignatio  illorum^ 
quiadura.Dividameos  inJaeob^  et  dispergam  iHo$im 
Israel  (G«n.xLix.)(9l).Moneo  vos,  0  Judaei,yttanli  pa- 
iriarchae  veracem  hisloriam  non  negligeiiter  praeter- 
(91)  Isid.,  ibid. 


«51  S.  MARTLM  LEGIONENSIS  ^t 

eatis,   sed  iHius  expositjoucm  diligeiiler  audialis.  A  Gbrislum  iujusfo  judicio  reum  cssc  monis  condem- 

naverunt»  maled4cti  fuerunt ;  quia  et  seipsos  xter- 
nis  flammis  tradiderunt,  onmemque  suam  poslnri- 
tatem  ejusdem  innocentis  Jesu  Glirisli  sanguinc 
commaculavenmt,  quem  diabolico  furore  plcni, 
snper  se  ec  super  filios  suos  pertinnciter  efl^undi 
lietienint.  lilorum  etiam  indignatio  dura  et  male- 
dicta  fuit,  quia  dum  Jesu  Gbristo  irreverenter  ac 
procaciler  insultavit,  post  se  multos  ad  xlernum 
interitum  traxit.  Maledicli  eritis  etiam  et  vos,  o  mi- 
seri  et  miserandi  Judaei,  nisi  eorumdem  patrum 
vestronim  nialediclum  furorem  quantocius  a  cor- 
dibus  vestris  eipulerilis,  et  JesumGhristum  vcrum 
Deum  verumque  bominem  esse,  et  jam  venissc,  in- 
dubitanter  credideritis.  Si  ergo  ad  seterna  gaudia 
'  vultis  pertingere,  pertinacem  principum  Judseoruni 
furorem  a  cordibus  vestris  abjicite ;  et  per  sancke 
Kcclcsix  minislros  bap*ismum  Gbristi,  sine  quo 
nemo  salvari  poterit,  devota  mente  suscipite.  Diira 
etiam  Scribarum  et  Pbarisxorum  indignatio  pro- 
ciil  sit  a  mentibus  vestris,  ut  in  fide  et  charitnle 
Gbrisli  radicali  et  fundati  (EpAes.iii),  in  electorum 
niimero  mereamini  computari.  Etquid  dicam  vo- 
bis,  0  Judsei  ?  Nimirum  si  meis  saluberrimis  consi- 
liis  acquieveritis ;  si  meis  sequissimis  monitis  as- 
sensum  praebueritis ;  si  mcis  justissimis  exhorta- 
tionibus  fidem  accommodaveritis,  omni  dubitatione 
remota,  Gbristo  duce,  ad  ccelestis  palri?e  clarita- 
tcm  pertingere  poierilis.   Si  autem  in  vestrae  in- 


Simepn,  inquit,  et  Levi  va$a  iniqmlatit  bettantia, 

Per  Simeonem  quippe  et  Lcvi  Scribse  et  sacerdo- 

les  Judaici    populi    intelliguntur.      De   Simeone 

qnoque  Scribae  sunt  Judaeorum  ;  dc  tribu  Levi  priii- 

cipes  sacerdotum.  Dc  qiiibus  ait  evangelista :  Prin- 

eipe$  iaterdotum  eonciiium  fecerunt^  ut  Je$um  orci- 

tlerent  {Matth,  xxvt).  Dc  quo  concilio  iste  sanctiis 

patriarcha;  qui  jam  in  spiritu  Ghristum  pro  snlute 

huniani  gencris  passurum   praevidebat,  dicit:   In 

€on$ilio  eorum  non  veniat   anima    mea.  Ilorrebnt 

enim  jam  tempore  sanctus  iste  pnlriarcha  videre 

tanta  scelera,  quse  in  novissimis  temporbus  Jiidsei 

facturi  erant.  Sequitur  :  Quia  in  furore  suo  occide^ 

runt  virum,  scilicet  Jesum  Gbrislum.  Quodeliam 

in  libro  (92)  Sapientite  in  pcrsona  Jud;Boruin   sic 

prsediclum  fuerat :  Venitej  circumveniamus  justum^ 

quoniam  inutitis  e$t  nobis^  et  contrariu$  operibus 

no$tri$.  Morte  turpi$$ima  condemnemu$  eum:  erH 

enim  re$pectu$  ex  $ermonibu$  iUiu$  {Sap.  ii).  Iterum 

Incob  subjungens,  ait :  Involuntate  $ua  ^nffoderunt 

murum,  Ac  si  aperlius  diceret:  In  sua  pervcrsn  vo- 

luntnte  lancea  vulneraverunl  illud  spirilale  ct  for- 

iissiiuum  propugnaculum ,  quod  custodit  Israel, 

scilicet  latus  Salvaloris.  Sequitnr:  MalMctu$  fu- 

ror  eorum,  quia  pertinax,  videl!cel  ad  tantum^faei' 

nus  perpelrandum.  Rcvera  utiqne  malcdictus  fuit 

et  pertinax  fiiror  Judxorum,  qiiia  iracundia  diabo- 

lieae  criulclitatis  acccnsi,  oblulemnt  Gbristum  Pon- 

tio  Pilato   praesidi,   dicenles:   Cruci/ige,  crud/f j/c  C  crediiiitatis  malitia  permanserilis,  salvari  ne<]ua' 

eum  ;  quia  $i  hunc  dimitti$^  non  e$  amicu$  Ca^$ari$      quain  potoritis. 


{Joan.  xix).  Maledicta  etiam  illorum  indignatio  et 
dura  exstitit,  diim  Barabbam  latronem  peterent,  et 
vitae  auclorcm  Ghristum  ad  crucifigendum  depula- 
rent.  Ilerum  subjungil,  dicens  :  Dividam  eo^inJa' 
eob,  et  di$pergam  itlo$  in  I$rael.  Idcirco  hi  diio  vi- 
deliceiSimcon  etLevi  nominanlur  dtrtstoel  di^per- 
sf0,  qiiia  nonnulli  ex  ipsis  Domino  crediderunt, 
quidam  vero  in  infidelilate  permanserunt.  Divisi 
autem  dicuntur,  qui  a  perfidis  Judaeis  sepnrantur, 
et  fidelilcr  Ecclesiae  filiis  consociantiir;  dispersi 
antem,  qnorum  patria  temploque  subverso  per  or- 
i»em  terrarum  ineredulum  genus  spargitur. 

Ea  igitur,  qux  superius  Jacob  patriarcba  spiritu 


XVII.  —  Vetamen  3Ioy[$i  $uperpo$itum  cordibu$ 
Juda^orum,  tegem  $piritualiter  inteliigere  non  $init. 
Ex  Exodi  iibro  bapti$mum  pra^figuratum  o^teudt- 
tur  :  tribuit  remi$$ionem  peccatorum  bapti$mm. 
Lex  perfectum  hominem  non  exhibuit  :  circumcisio 
ad  perfectionem  non  perduxit  :  iege  data  non  $unt 
con$umpta  Judteorum  peccata,  et  $i  Cliri$ti  morte 
iegalia  terminaia.  Ex  eju^dem  iibri  te$timonh 
Chri$tu$  resurrexit,  Exclamat  in  Judaorum  duri- 
tiam  eorum  ignominio$am  reprobationem.  Jacob 
patriarcha  cum  indignatione  loquen$  fiiio  $uo  ItU' 
ben  dicebat.  Subjungit^  undenam  benedictu$  pn^ 
triarcha  hraeiiticum  popuium  ex  eo  na$citurum 
tam  rigide  tania  animadver$ione  maiedixetit, 

Quid  adbuc  dicitis,   o  Jiidjei,  qiiid  respondetis. 


propbetia;  plenns  de  vestra,  ac  palinim  vestrorum  D  vel  quid  opponitis?  Haec  est  responsio  vestra  simul 


incrediililale  praedixit,  pro  vestra  commonilione, 
o  Judaei,  necesse  est  ut  ilerum  replicemus.  Maie^ 
dictu$,  inquit,fMror  eorum,  quia  pertinax;  et  iiiorum 
indignatio,  quia  dura,  Revera  maledictus  exstitit 
furor  patrum  vcstrorum,  qiiia  pcrtinaciter  tradidc* 
runt  Jesum  Ghristum  in  manus  gentium  ad  cruci- 
flgendum.  Illorum  quippc  furor  pertinax  etmale- 
dictus  fuit ;  quia  Det  et  Virginis  Filiuni  sine  causa 
Gnici  aflixit,  *et  eos  in  profundum  iHferni  praecipi- 
tavit,  Tos  de  repromissionis  terra  infeliciter  expu- 
lit,  omnibusque  nationibus  servituti  subdidit.  Ipsi 
etiam  patres  vestri,  dum  Deuin  el  homiiiem  Jesiim 


ei  objeotio  :  qiiod  idcirco  non  vullis  baptisnium 
Gbrisli  suscipere,  quia  Deus  in  lege  Moysi  non 
praecipit  cultoribus  suis  baptizari,  sed  circumcidi. 
Ad  qiiod  nos  respondentes  dicimus  :  quia  juxta 
Pauli  apostoli  sententiam,  $i  data  e$$et  lex ,  quas 
po$$et  vivificare,  videlicet  qiiae  posset  observatores 
suos  ad  xternam  vitam  perducere,  vere  ex  lege  e$  • 
$et  ju$titia  (Galat.  iii).  Sed  conclusit  Scriptiira  l^- 
gis  omnia  sub  peccato,  ut  promissio  aelernae  beati- 
tudinis  noii  ex  circumcisione ,  sed  ex  fide  Jesu 
Cbristi  daretur  credentibus  ,  id  est  in  nominc 
sanctae  Trinitatis  baptizatis.  Si  ergo  promissioneF 


(^)  Uectius  Quani  isdor.  Isnias;  licct  plenius  et  paulo  aliler  aurCor,  nc  S.  Palcr  hunc  locuui  a*- 
leget. 


255 


5ERM0NES.  —  SEKM. 


quas  Ipse  legislator  et  judex  Jesus  Christus  pa- 
Iribfis  Yestrift  promisit ,  feliciter  vuUis  acquirere, 
ipsttm  Temm  Deum  et  yerum  bominem  esse  credite, 
cjasqoe  baptismum  devota  mente  suseipite.  Pro 
G<9io  scistis,  quod  nisi  vos  ipsos  baptismo  illius 
hnailiter  subdideritls,  intra  numerum  electorum 
ejos  intromitti  nequaquam  poterilis.  Sancu  quippe 
Eoelesia,  quia  eum  ad  flumen  Jordanis  fldeliter 
qoaesivlt,  ideo  illum  inveiiire  ibi  meruit. 

Hxc  est  vestra  responsio,  o  Judafi,  quod  in  tota 
serie  testamenti  veteris,  ubi  kaplismus  fuerit  prao- 
Ggurattts,  invenire  nunquani  poiuistis.  Ad  quod 
u:»s  e  diverso  dicmus,  quod  idcirco  bnpiismiim 
Ci.rsti,  nec  a  patrianbis  praefiguralum  ncc  a  pro- 
pbetis  praedictum  invenire  potuislis ;  quia  velaiiien 
Moysi  superposilum  esl  cordibus  vestris,  ideoque 
nou  spiritaliler  sed  carnaliter  iegem  inlelligitis. 
Quimvis  ergo  pluribus  in  locis  aliis,  vidclicet  pa- 
triarvbarum  fi^^uris,  leg!s  testimoniis,  et  propiie- 
t.rum  vcrissimis  praeconiis  baptismum  pnvfigura- 
tiim  fuisse  oslcndere  possemus;  ad  vcslram  tainen 
falsam  oppositionem  convincendain,  et  nostram  fl- 
dem  confirmandam,  quam  perspicue  in  libro  Exodi 
p-aefiguratus  fuerit,  diligenter  monstrabiinus. 

Scire  ilaqiie  debelis,  o  Judaei,  quod  Moyses  ab 
iurantia  sua  Jesuin  Cbrisluin  Salvatoreni  mundi 
praefignraverit  in  operibus  sgis.  Moyses  igitur  in 
domo  pstris  sui  trjbus  mensibusnutrilus,  post  tres 
menses  amatre  sua  foras  ejectus,  ripse  fluminis 
fttlt  expositus  (Excd.  u).  Ita  Synagoga  carnalis 
mater  quasi  parvulum  a  suo  consorlio  cxpulit 
Christum;  qtiia  tuncparvulus  videbalur,  ciim  in 
bomine  cerneretur  (95).  Moyses  ergo  in  ripa  fluiiii- 
nis  invenitur,  et  Dominus,  cujus  Moyses  typum  tc- 
nebst,  ad  flomen  Jordanis,  id  est  ad  aquam  baptis- 
niat'8  a  fidelibus  populis  invenilur.  Ihterea  fi! ia  Pha- 
faoBis  descendens  ad  lavacrum  fluminis  infantem 
Sttscepit.  Ecclesia  vero  ex  gentibus  congregata  sa- 
lutaris  lavacri  sanctificationem  dcsiderans  gratu- 
lanter  Christum  recepit.  Invenit  filia  Pbaraonis 
Moysem  inclusum  in  vasculo  tibln  (94),  quod  ex 
multis  agrestibus  virgulis  fuit;  invenit  Christum 
Eeclesia  reconditum  in  cordibus  sanctorum,  qui  iu 
unitate  charitatis  contexii  ex  multoruin  fralrum 
membris,  omnes  nnum  in  Christo  corpus  eflecti 
Funi,  ipsumque  religione  sacrae  observatienis  susci- 
pieates,  summo  honore  venerantur. 

Cognoscite  igitur,  o  Jud^i,  quod  baptismus  Chri- 
sti,  quo  remissio  peccatoruin^  Spiritus  sancti  gra- 
Ua  cooperante,  fideiibus  tribuitur,  non  solum  a 
Christo  et  ab  ejus  discipulis,  ut  vos  mentiminl, 
fuit  inventus,  sed  etiam  in  veteri  lestamento  figu- 
ris  patriarcharum,  et  praeconiis  prophelarum  ve- 
raeiler  exstiterit  praeostensus.  Baptismus  ergo  in 
nomine  sanctae  Trinitatis  a  ministris  sanctae  Ecele- 
siae  fideiibus  popuiis  traditus ,  devota  iliud  mente 
sttscipientibus ,  repiissionem  peccatorum    tribuil, 

i93)lsid.,  Qu<e$t,  in  Exod.,  cap.  5. 
94)  Videas  iiot.  Grialii  ad  locuin  Isidori. 


IV,  IN  NATALE  DOMINI.  i54 

A  cokleste  regnum  aperit,  eosque  ad  ccelestis  patriae 
feiicitatem  introniittit,  Circumcisio  autem  nulluni 
hominem  ad  perfectionem  perduxil,  nulli  coelesie 
regnum  ante  passionem  Christi  aperuit ,  neminem 
patriarcharum  vel  prophetarum  ad  supemae  pacis 
visionem  intromisit.  Lex  ergo  nullum  bominem 
perfectum  exhibuit,  quia  nullorum  peccata  perfecte 
purgavit.  Et  ut  scialis,  o  Judaei,  vera  esse  quae  dixi- 
nius,  libri  Excdi  testimonio  comprobabimus. 

Moyies  pascebat  ovts  Jelhro  cognati  sui  sacerdo^ 
tis  Madian  :  cumque  minasset  gregem  ad'  intcriora 
deserti  venit  ad  montem  Dei  tioreb.  Apparuitque  ei 
Dominus  in  flamma  ignis  de  medio  rubi.  Et  vide» 
bat  MoyseSf  qnod  rubus  arderet^  el  non  combureretur 
{Exod.  iii).  Dixilque  Dnminus  ad  Moysen  :  Vidi 
afpictionem  popuii  mei.  Sed  veni,  mittam  te  ad  Pha" 
raonem^  ut  educas  populum  meum  de  Egypto  (ibid.) 
(95).  Apparuit  ergo  Dominus  Moysi  in  rubo  mitlens 
eum  ad  gentem,  quam  praesciebat  ini(|uani  futuram, 
et  erat  flamma  in  riil>o,  id  est  in  spinis,  et  rubus 
non  cremabatur.  Rubus  peccatorum  Judaeorura 
spinas  sigiiificabat.  Flamma  ergo  in  rubo  praeccpta 
legis  sunt  in  populo  Judaico,  quia  iilis  data  est  lex 
ut  flamma.  Flamma  igitur  in  rubo  aperte  demon- 
strabat  quod  iege  data,  non  sunt  consumpta  Judaeo- 
rum  peccala.  Sicut  ergo  rubus  sub  igne  non  cre- 
mabatur,  sic  et  praevaricationes  Jud;eorum  nec  sub 
lege  perrecte  corrigebantur.  Quia  igitur  lex  nullius 
peccau  perfccte  purgavit,  idcirco  coeleste  regnum, 

Q  0  Judaei,  ut  praedictum  est,  nuUi  hoihiuum  aperire 
potuit.  Voio  vps  scire,  o  Judaei,  quiaqui  in  lege  se- 
ciindum  Domini  praK^cptum  circumcidebantur,  n<m 
statim  post  mortem  cir.lestis  regni  januam  intrare 
polerant,  sed  tantum  in  sinu  Abrabae  beata  requie 
collocati,  supemae  pacis  ingressum  spe  felici  ex- 
spectabant.  Cbristum  quippe,  qui  legem  dederat, 
venturum  cf  rtissime  credebant,  ipsumque,  ut  bene» 
dfctionem  daret,  id  est  iicentiam  intrandi  ceeleste 
regnum,  vidcndique  Deum  deorum,  scipsum  videli- 
cet  cum  DeoPatre  et  Spiriiu  sancto  in  Sion  sum- 
mo  desiderio  optabaut.  (Psal.  lxxxiii).  Jam  vei*o 
post  passionem  et  resurrectionem  Dumini  nostri 
Jesu  Christi  quicunque  in  nomine  sanctae  Trini* 
tatis  Patris  videiicet  et   Filii  et  Spiritus  sancti 

D  baptismum  devota  acfideli  mente  siiscipiunt,sobrie» 
juste  et  pie  vivunt  (Tit.  ii),  cum  de  hoc  saeculo  ro- 
cedunt  felici  transmigratioiie»  ad  coelestem  patriam 
indubiunter  perveniunt.  Ad  haec  nimirum  ipseDei 
Filius  de  sinu  Patris  descendit,  ut  misericorditer 
bumanum  genus  per  crucem  redimeret,  sibique 
obedientibus  ccelestis  patriae  januam  primus  aperi- 
ret.  Primus  Adam  p<isteritatem  suam  peccando , 
8?cum  in  infemum  prjecipitavit ;  secundus  Adam 
de  sinu  Patris  veniens,  electos  suos  liberUti  resti- 
tuit,  eosque  ad  coelumi  quo  ipse  primum  aseendit, 
secum  reportavit.  Idcirco  ad  vos,  o  Judaei,  toties 
revertor  colloquendo  et  admonendo,  quia  vestne 
(95)  Isid.,  i6ii/.,  cap.  7. 


f55  B.  MAUTIM 

inreliV-itati  p!uriiiiiim  condolfo.  Circutncisio  i^itur 
camaiis  ad  conseqaendain  a:temam  beatitiidinem, 
nt  praedictum  est,  non  sufBcit,  nec  observatores  ie- 
gis  ad  supernae  pacis  visionem  intromiuit,  sed  po- 
tius  ab  ca  repcllit. 

Nolo  vos  ignorare,  o  Juda;i,  onmia  legalia  pras 
cepta  in  Ghristi  morte  fuisse  terminata.  Ei  lunc 
enim  circumcisio,  ut  diclum  est,  vim  suam  perdi* 
dit,  ita  quod  postea  observatoribus  suis  non  pro- 
fuit,  sed  magis  obfuit.  Usquc  ad  oblationem  quippe 
verae  hostise  observatio  legis  potuit  prodesse.  Si 
enim  legaiia  praccepta  ante  passionem  Domini  Ph 
nem  habuissent,  non  ea  imminente  vetus  pascha 
ipse  cum  discipulis  suis  manducasset. 

Jam  itaque,  oJudaei,  jam  Dei  Fiiius  de  sinu  Pa- 
tris  olim  descendit ;  jam  pro  mundi  rei'emptione 
humanam  naturam  de  Virgine  slne  peccalo  ac- 
cepit ,  passionem  sui  sacratiss'mi  corporis  non  in  - 
vitus,  sed  spontanea  voiuntate  pro  redempiione 
nostra  misericorditer  sustinuit ;  mortem  deglutivit 
ac  destruxit;  tenebrarum  principem  potenter  vicit, 
portas  iiiferni  coofregit ;  sanctos,  qui  ibidem  deti- 
nebantiir,  abstraxit ;  teriia  die  veraciter  a  raortuis 
resurreiit,  eosqne,  quos  ab  inferis  ad  superos  re- 
yocavit,  secum  coelo  invexit»  ipse  vero  ad  Dei  Pa- 
tris  dexteram  ascendit. 

Quid  ad  haec  dicitis,  o  Judaei,  quid  respondetis? 
Nunquid  de  Chrlsti  adventu,  ejusque  divinitate  ad- 
huc  dubitatis?  Nunquid  ipsuro  jaro  venisse,  et  per 
crucero  roundum  rederoisse  nondnro  creditis?  Nun- 
quid  tot  legis  testimoniis  instructi,  tot  propbetamm 
valiciniis  edocti,  tot  evangelistarum  praeconiis  ad- 
moniti,  in  fide  catbolica  nondum  estis  confirmati, 
nec  in  charitate  Cbristi  perfecti  ?  Pro  certo  sciaiis 
quod.  Dei  roe  gratia  praevenieute  ,  comitante  et 
siibsequente,  vobis  nec  silcntium  nec  quietem  tri- 
buam,  quousque  vos,  qui  illum  nonduro  venisse, 
nec  veruro  Deuni  fuisse  pertinaci  mente  negatfs, 
verissimis  sanctanim  Scripturaruro  testirooniis 
aperta  ratione  falsos  testesesseconvincaro. 

Qiiidergodicitis,  0  Judaei,quid  respondetis,  vel 
quid  objicilis?  H»c  est  responsio  vcstra.  Dicitis 
#uiro  quod  Jesus  Nazarenus,  quem  ad  petitionein 
patruro  vestroruro  Pilalus  cruci  aflixit ,  nequaquaui 
de  morte  resiirgere  potuil.  Adhaecnose  contra 
respondemus,  quod  indubitanter  Dei  Filius  de  sinu 
Patris  descendit,  et  ex  interoerata  Virgine  hiiroa- 
nuro  corpus  sine  peccato  assumpsit,  in  quo  secun- 
duro  huroanitatero  veraciter  passioiiem  et  mortem 
suscepit,  et  tertia  die  resurrexit.  l}t  ergo  vos  in 
vestra  objectiouc  roentitos  esse  coroproberous,  ve- 
ris^iroaro  libri  Exodi  flguraro  piissimae  moriis  et 
resurrcctionis  Cbristi  spiritaliter  expositam  intro- 
ducamus.  Attentius  igitur  audite,  quae  Doroinus 
dixit  ad  Moysen  in  roonte  Horeb.  Descende^  inquit, 
fffi  ASgyptum^  ut  educat  pof^lum  meum  fitm  hrael 
de  jEgyplo.  Re$ponden$   Mogzei  aii  :  Qnod  signum 

(06)  Isid.,  ubi  supra,  cnp.  8. 


LEGIONENSIS 


m 


A  oslendam  W«,  «I  credanl  qnia  tu  me  fiii$i$tiT 
{Exod.  II i).  Et  Dominu$  ad  iltum  :  Projict  virgam^ 
quam  manu  tBne$  in  terram.  Et  projecit,  et  ver$a  e$i 
in  serpentem.  Expavitque  Jfoym,  el  fugit.  Ei  aii 
itti  Dominu$  :  Apprekende  eaudam  eju$.  Et  appre- 
hendit,  et  facta  e$t  iterum  virga  (Esod.  iv).  Virga 
enim  Christuro  significabat,  cui  per  Psatniitaro  di- 
citur  :  Virga  direclioni$  tirga  regni  tui  (P$al.  xnv) 
(91j).  Serpcns  quoque.significabat  roortero.  Serpcns 
persuasit  homini  roortein.  Mors  ergo  a  serpente. 
Virga  iUque  conversa  in  serpentero  Christus  esl  in 
mortem.  Et  tamen  expavit  Moyses,  et  fugit.  Quld 
significal)at,  quod  Moyscs  ab  illoserpentc  rugiebat, 
nisi  quod  in  Evangeiio  facturo  legimus?  Mortnus 
est  Christus,  et  omne$  di^cipuli^  relicto  eo^  fugeruni 

B  (Matth.  xxvi).  Sed  quid  iteriiro  dicturo  est?  Ap^ 
prehende^  iiiquit,  caudam  eju$.  Quid  est  cauda  nisi 
corporis  postcriora?Hoc  significabat,  quod  Domi- 
nus  Moysi  alil)i  ait  :  Po$teriora  mea  videbi$  (Exod. 
xxxiii).  Cbristus  itaque  primo  factus  serpens  in 
morte,  sed  cauda  apprehensa  factus  est  virga,  quia 
eccisus  est,  et  postea  ad  id  quod  fuerat  resurgendo 
reversus  est,  ibique  per  vitae  reparationem,  roorte 
consumpta,  nihii  in  eo  jaro  roortale  apparuit,  quia 
mor$  itli  uttra  non  dominabitur  (Rom.  vi).  Mortuiis 
est  itaque  Dei  et  Virginis  Filius  secundun  earodero 
huroanaro  naturam,  quam  sinc  peccato  susceperat 
propter  scelera  nostra,  et  rcsurrcxit  propter  justi- 
licationero  nostram.  Praedicta  igitur  veteris  testa- 
menti  figura,  o  Jud:ri,  Deum  et  hominero  Jesum 
Christum  pro  salute  humana  passunim,  etde  roorte 
resurrectururo  evidenter  praeostendit,  vosque  ia 
vcstra  opposltione,  qui  iiluro  non  veiiisse,  nec  pas^ 
suro,  nec  roorluum  fuisse,  nec  die  tertla  resur- 
rexisse  asseritis,  falsos  testes  esse  aperte  coa- 
vincit. 

0  gcns  prava  et  pervcrsa,  o  popule  stuite  et  lusi- 
piens,  h%ccine  reddis  Doroino  Creatori  tuo,  qui  t« 
croavit  ex  nilTilo?  O^^gens  incredulat  quare  iilum 
ncgas,  qui  paircs  tuos,  patriarchas  videlicet  el 
prophetas  in  populuro  sibi  peculiarero  elegit,  eos- 
que  de  doroo  servitutis  eripuit,  de  carcere  ferreo 
iEgypti  liberavit,  per  quadraginta  annos  in  deserto 
roanna  de  nubibus  pavtt,  a   facie  illonim  reges 

D  fortcs,  efgentesroultasexstirpavit,  m  terram  pro- 
missionis  collocavit;  ad  ultimuro  vero  ut  genus 
humanum  redimeret ,  ex  illorum  progenie  carnem 
suscepit,  passionem  et  roortem  spontanea  volantate 
sustinuit,  tertia  die  resurrexit,  et  ad  dexteram  Dei 
Palris  idem  verus  Deus  et  verus  homo  aseenditt 
Quare  ergo  illius  taulis  beneficiis,  o  Judaei,  ingrati 
cslis?  Magnaro  quippe  oronipotens  Deus  dignitatem 
antiquis  patribus  vestris,  patriarchis  tdlicel  ei 
prophetis  prae  oronibus ,  qui  sub  ccelo  sunt,  popu- 
lis  conlulcrat ,  curo  de  illis  dicebat :  Primogenitui 
fitiu$  meu$  e$t  Uraet  (Exod.  iv).  Sed  iunUn  aucto- 
ritatis  privilcgium  patres  vcstri  tunc  perdidcrunt. 


i57 


SERMONES.  —  SERM.  IV,  IN  NATALE  DOMINI. 


20« 


quaiido  Jesum  Cbristum  sibi  a  Deo  Palre  specialiter  A  De  passione  igitur  Gbristi  dictum  fuisse  IntcUigeiv- 


mbMim  Don  solum  recipere  houorifice  noluerunt, 
sed  eliam  sine  eausa  morti  tradiderunt.  Vos  etiani, 
qui  palrum  vestrorum  csecitatem  secuti ,  Chrislum 
Jam  venisse,  et  verum  Deum  ac  verum  homincm 
fuisse  negatis,  non  solum  tantis  Dei  donis  indignos 
Tos  exbibetis,  verum  eliam  aelernsc  damnalioni 
reos  vos  constituitis.  Hac  de  causa  terram  promis- 
sionis  perdidistis,  et  ut  reprobi  alque  sacrilegi  per 
universum  mundum  dispersi  eslis.  llanc  utiqiie 
pilriarcharum  ac  prophelarum  omniumqne  illo- 
rum,  qui  ante  Christi  advenlum  juste  et  pie  vixe- 
nint,  dectionem,  nec  non  et  vestram,  o  Judaei,  pust 
passionem    Christi   ignominiosam    reprobationem 


dum  est.  Pracvidebat  enim  jam  in  spiritu  Jaeob 
Christi  passionem,  et  Judaicae  plebis  inipiissimam 
audaciam,  quse  impudenter  ad  cubile  Dei  Palris 
stii  accessit,  et  quasi  stratuni  ejus  macu]avit« 
quando  sanclissimum  corpus  Jesu  Cbristi,  in  quj 
omnes  Ihesauri  sapicntise  et  scientiae  Dei  reqiiie« 
scunt,  et  in  quo  habilat  omnis  plenitudo  divinitatis 
corporaliter  (Coloss,  11),  cruce  suspendii,  ferio  ^ul* 
neravit,  sanguinc  tinxit. 

Salis  ilaque  vera  esl  iila  scnlenlia,  0  Jud;ci,  qiise 
in  libro  Jub  sic  ail  :  In  antiquis  solet  esse  sapieutiQ 
(Job  xu).  In  aniiquo  igitur  Jacob  patriarcha,  spi- 
riiu.piophelix  inlerius docenle,  verilas  et  sapientis 


Jacob  patriarcha  ut  spiritu  proplietiae  plenus,  futu-     suiit  inventae.  Christum  enim  venturum  et  pro  hu 


nim  praevidebat,  cum  primogenito  fiiio  suo  Ruben 
quasi  cum  quadam  indignatione  dicebat. 

Ruben  primogenitus  meu$,  tu  fortitudo  mea,  ei 
jfrincipium  doloris  mei.  Primus  in  donis ,  major 
imperio.  Effusus  es  sicut  aqua ,  non  crescas  :  quia 
ascemdisti  cubiie  patris  tui ,  et  maculasti  stratum 
ejus  {Gen,  xlix).  Jacob  patriarcha  in  Ruben  prioris 
populi  videtur  ostendisse  personam.  Etenim  secun- 
dum  quod  tempore  illo  priniogenids  debebalur» 
ipsius  erat  accipere  sacerdotium  vel  regnum  (97). 
Seqoitur :  Tu  fortitudo  mea,  LUique  quia  ex  ipso 
popolo  fundamentum  fidei  proccssit,  et  ex  ipso  vir- 
tns  Dei,  quse  Christus  est,  advenit.  Quomodo  au- 
tem  ipse  Judaicus  populus  sit  principium  dolorum, 


inani  generis  salute  passuruin  cerlissime  pracscie- 
bat,  et  primogenitum  niiiim  suum,  id  est  Israeliti- 
cum  populum,  a  quo  illius  veneranda  glorificunda 
atque  adoranda  passio  celebrari  novissimis  diehus 
praevidebat,  sub  persona  primogcniti  sui  Ruben  ta- 
ctus  intrinsecus  dolorecordis  alta  ex  intiino  pcctore 
suspiria  trahens  maledicebat ,  dicens  :  (Jttra  non 
crescas,  Quare ,  0  sanctc  Jacob ,  Israelilicum  po- 
piilum  ex  le  nascitiirum  tain  rigide  laiitaque  ani-« 
niadversione  maledicis?  Quare  luaiu  proleui,  quani 
nondum  vides  ociilis  corporis,  tam  crudeli  maledi- 
ctionis  sententia  percutis?  Quare  populus,  qui  non- 
duiu  nascitur  mundo,  jam  obligatur  maledictionis 
vinciilo  ?  Dic  ergo  nobis,  cur  populus  ille  tam  gra- 


nisi,  dum  Deo  Patri  semper  irrogavit  injuriam,  q  ^em  maledictionis  sententiam  proineruit,  cum  nec* 


dom  convertit  ad  eum  dorsum  et  non  faciem,  fre- 
qnenler  illum  ad  iracundiam  provocavit?  Iste  scili- 
cet  populus  Judaeorum  primus  est  in  donis,  ^aita 
ipst  primum  eredita  sunt  eloquia  Dei  (Rom,  111}  et 
legis  latio,  atque  ad  ipsum  primo  facta  fuit  testa- 
menti  promissio.  Iste  major  iinperio  utique  pro. 
mag^nitudine  virium  et  nobilitate  regni ,  qua  tem- 
poribus  David  et  Salomonis  populus  ipse  pollebat. 
Ilenira  Jacob  subjungit,  dicens  :  Effusus  es  sicut 
mqna,  videlicet  peccaiido  in  Christum.  Ac  si  dice- 
vel  :  Effusus  es  quasi  aqua,  qiiae  vasculo  non  tene- 
tur  voluptatis  impetu.  Etiam  addidit,  dicens :  Uitra 
ndn  crescas,  Idcirco  Judaicus  populus  maledictio- 
nem  nt  ultra  nou  cresceret,  promeruit,  quia  Jesum 


duni  in  hoc  mundo  boni  sive  mali  aliquid  fecerit, 
nec  in  lege  mandatorum  Dci  transgressor  exstite- 
ril  ?  Quare  primogenito  filio  tuo,  scilicet  Israelitico 
populo,  ut  ullra  non  cresceret,  tam  eflicacilcr  in- 
terdixisti ,  cuni  illum  in  aiiquo  actuali  peccalo 
reum  necdum  invenisti? 

Quid  ad  haec  justus  et  sanctus  Jacob  patriarcla, 
0  Juda.*i,  respondcrit,  quale  de  vobis  teslinioiiiuiu, 
qui  Chrisium  sine  causa  cruci  aflixislis,  protulerit» 
qiia  dc  causa  super  vos  tanti  ponderis  sententiam 
promulgaverit ,  omncs  simul  audiamus.  Idco,  in- 
quit,  ipsum  Judaicum  populum  ex  femoris  inei  sc- 
miiie  processurum  stib  persona  primogeniti  filii 
niei  Rubcn  malcdico,  qiiia  euin  in  novissimis  die- 


Chrislum  siue  causa  cruci  afllxit.  Populus  ipse»  0  bus  horrcnda  nimis  scclera  pcrpetrare  pncnosco. 


quia  per  universum  mundum  dispersus  esl ,  valde 
imminulus  atque  despectus  est.  Sed  quare  ipse  Ju- 
daeorum  populus  talia  pati  meruit,  ostendit,  cum 
proiinos  subjccit  :  Quia  ascendisti  cubile  patris  tui, 
Non  boe  de  praeterito  dictum  est,  ut  vos  mcntimini, 
o  Judiei,  eo  quod  Ruben  dormierit  cum  Bala  con- 
.  cubina  palris  sui  (Gen.  xxxv),  sed  polius  de  futuro 
inlelligendum  est.  Sic  enim  isle  sanctus  patriarclia 
in  inilio  bujus  prophetiae  ait  filiis  suis  :  Congre- 
gaminif  «1  annunttem  vobiSf  qu(g  ventura  sunt  in  no- 
tissimis  diebus  (Gen.  xlix).  Non  ergo  practeritum 
esl  eredendum,  quod  ille  futurum  esse  prxdixit. 


Ac  si  apertius  diceret  :  Novi  enim  iltum  post  mor- 
tem  meam  iniqua  facturum  et  divin;e  dispositioni 
in  miiltis  adversaturum.  Erit  qiiippe  durae  cervicis 
ac  superbus,  et  contra  Domioum  rebellis  atquc 
contentiosus.  Praeterea,  qiiod  erit  gravius  ac  daui- 
nabilius ,  in  novissimis  dlebus ,  id  est  cum  venerit 
plenitudo  temporis,  Dei  Patris  sui  cubile  ascendet, 
corpus  viUelicet  Jesu  Cbristi ,  in  quo  complacuit 
Deo  habilare  in  ipso,  et  in  quo  sibi  eidem  Deo  Patri 
bene  complacuit  (Mntth,  xii),  clavis  pcrforabit, 
lancea  vulnerabit.  Et  stratum  ejus^  inquit.  maeu* 
lasti,  De  futuro  bic  patriarcba  sanctissimus  quasi 


(97)  Isid.  QuiTst.  in  Gen  ,  cap.  31. 


S$9  S.  MARTINI 

de  pnetcrilo  loquitur.  Ac  si  eideni  Judaico  populo, 
qui  taiUum  sacrilegium  commissurus  cral ,  apcrle 
diceret  :  Stratum  Dei  Patris  tui  maculabis,  idem 
scilicet  corpus  Dci  et  hominis  Jesu  Christi,  in  quo 
omnes  ibesauri  sapienlix  et  scienlla&Dei  requie- 
scunt  (Coloss,  ii),.  maculare  tentabis,  sputis  vide- 
Hcet  immundts  coinquinabis,  blasphemiis  injuriabe* 
ris,  conviciis  dohonestabis,  opprobriis  inhonorabls, 
malediclis  frcquenter  iacesses.  Ipse  quippe  Deuin 
Patrem  suum  glorificabil ;  ct  lu  illum ,  o  populc 
stulle  et  insipiens,  iiihonorabis.  Ipsa  ergo  inhono- 
ratio,  ipsa  Del  Patris  slrati ,  id  est  sanctissimi  cor- 
poris  Jcsu  Christi  intelligilur  maculatio.  Quia  igi- 
tur  novissiniis  diebus,  spiritu  prophelico  interius 
docente ,  supradicia  mala  te  implelurum  pncvidi, 
idcirco  tam  efllcaciter  tibi  maledixi ,  et  ne  ultra 
crescens  intcrdixi. 

Quid  vobis  vidctur,  o  Judaei,  quid  dicitis,  vel 
quid  ad  h:ec  respondeiis?  Nunquid  hanc  verissi- 
mam  tanti  patriarchse  senteniiam  nondum  esse  im- 
pleiam  dubitatis?  Nunquid  non  aperte  cognoscitis, 
quod  idcirco  illius  doloris  principium  esiis,  quia 
Chrislum  sine  caiisa  cruci  aflixistis?  Cur  etiani,  o 
infelices  et  miaeri ,  non  inlelligitis,  quod  a  die  qaa 
ipsiim  Dei  et  Virginis  Filium  cruce  suspendisiis, 
non  ultra  crevistis ,  sed  potius  hac  de  causa  plus- 
quam  omnes  genles  imminuii  estis?  Indubitantcr 
itaque,  o  Judaei,  Chrislum  jam  vcnisse  erediie, 
dum  mala  quse  Jacob  patriarcha  vobis  minalus  est, 
manifeste  cognoscitis  in  vesira  nialiiia  vos  coin- 
prehendisse.  A  die  qiia  Deuin  hominemqiie  Jesuni 
Christum,  ut  dictum  est,  ihhonorastis ,  in  melias 
non  profecisiis,  sed  iii  deteriiis  semper  corruistis. 
Si  ergo  vuliis  maledictionem  Jacob  evadere,  et  ad 
animarum  vesirarum  salutem  pertingere,  Jesiini 
Christum  cum  Deo  Patre  ei  Spiritu  sanclo  indubi- 
tanier  ununi  et  verum  Deum  esse  credite.  Si  etiain 
in  praesenti  et  futuro  saeculo  in  ipsius  casio  timore 
atqiie  amore  desideratis  crescere ,  de  iransacta  in- 
credulitatis  perfidia  veram  coram  illo  pcenitentian 
agiic,  cjusque  baptismum  in  nomine  suniinae  et 
individtiae  Trinitatis  devoia  menie  suscip.te.  Qui 
ergo  hactenus  in  terrenis  et  transitoriis  actibas 
soUiciii  fiiistis,  jam  nunc  quamvis  sero  de  xiciaa 
•ahiie  solliciti  esse  debetis. 

{  XVIll.  —  Ostendit  vtam  qna  per  desertum  cum 
Moij  e  incedendum  est^  ul  ae  jEgyptiorum  servitute 
erepti,  salutemvertingerepossint.  Verbum  carnem 
factum^  pro  salute  hominum  passum,  et  die  tertia 

,  resuscitatum  Mntfses  virga  pra^figuravit.  Jacob 
patriarcha  Chrifttanum  populum  Deo  fideliter  ser- 
viturum^  a'ternam  requicm  consecuturum^  cum  Is^ 

.  sachar  fiiium  suum  benediceret ,  pruphetico  spiritu 
prwvidebat,  Deum  et  hominem  comprehendi  et  li- 
gari,  crucifigi  et  mori  potuisse.  pra^figuratum  fuit, 
cum  Moyses  pascha  celebrare  jussit.  Insttiuatquo- 
nam  pacto  immaculati  agni  sanguis  in  superlimi' 
naribus  et  super  ntrumque  postem  poni  debeat, 
Consuiit  Judaos^  ut  sanctam  Ecciesiam  inqredi 
conentur^  quam  caiestibus  donis  ornatam  Jacob 

(98)  Isid.,  Qua^st,  in  Exod,,  cnp.  il. 

(99)  Imo ,  sapientia ,  seii  sapientes ,  ut  Isidonis, 
quem  transcribit  Martinus,  ct  ca^leri  omiies  hic 


LEGIONCNSIS 


2ao 


\  patriarclta prafigurabat^  dttm  alioqueretur Zabb- 
lon :  qua:  Christt  Hedempioris  sui  vcstigia  sequitur, 
Christum  coiumna  admirabilis^  quce  Isrueliticutn 
popuium  prteibat^  prtefigurabat,  Judceorum  incrc- 
dttiitatis  ca:citatem,  quam  colutnita  uubis^  quw  pet 
diem  castra  obnubiiabat^  pra^/igurabat,  beatiJoan* 
nis  dictis  manifeste  impttgnat. 

Jamdudum  vos  salubriter  increpavimus  eo  quod 
olim  cum  Abraham  et  Isaac  ad  locum  sacrificii  per- 
gontibus,  non  accessistis,  Dominum  S(  ilicet  Jesum 
Christum  pro  redeinptione  mundi  veraciier  passum 
roortuum  et  tertia  die  resuscitaium  fuisse  non  cre- 
didistis ,  sed  diu  cum  asino  remansistis ,  videlicel 
in  stuliilia  vestrae  increduliiaiis  usqiie  in  bodier- 
num  diem  perseverastis  :  saliem  vel  nunc  cum 
Moyse  et  cum  omnibus  filiis  Israel  exeuntes  de 

j)  iEgypio  viam  trfum  dierum  juxla  imperium  Do* 
mini  proficiscimini  in  deserturo ,  ut  ibi  sacrificeiis 
Deo. 

(98)  Volo  vos  scire,  o  Judaei,  qiiod  hxc  via  qua 
vobis  triduo  est  incedendum,  Christus  est,  ut 
exeunies  de  iEgypio,  id  est  de  incentivis  vitiorum 
et  de  prava  carnalis  viiac  conversaiione .  pervenire 
possiiis  ad  locum,  quo  immolare  Deo  debeatis.  Haec 
igitur  viaChristus  est,  qui  dicit  :  Egffsum  viOt  ve- 
ritas,  et  vita  (Joan,  xiv).  Qua  via  triduovobis  simul 
et  nobis  esl  incedendum.  Quicunque  enim  in  corde 
suo  confessiis  fuerit,  quoniam  Jesus  est  Filius  Dei, 
el  sine  ulla  dubitatione  credidcrit,  quod  Deus  illum 
a  mortuis  tcrtia  die  susciiaverit,  et  hanc  fideni 
moribus  bonis  ornaverit,  nihilominus  salvus  erit,. 

C  quia  beneplaciium  Dco  sacrificium  oflcrt.  Aliter  : 
Ibimus  viam  trium  dierum  sacrificare  Domino  Deo 
nostro  {Exod,  iii).  Ibimus  scilicet  fide,  spe  et  cha- 
ritate  sacrificare  Domino  Deo  nostro  contriiione 
cordis,  confessione  oris ,  satisfactione  operis.  Hapc 
est  tridui  via ,  per  quam  pcrvenitur  ad  locum  in 
quo  immolatur,  et  redditur  Deo  sacrificiuro  laudis 
(Psai,  cvi).  Per  hanc  itaque  rectissimam  viani ,  o 
Judaei,  id  est  per  Christum  Dei  et  Virginis  Filium 
lideliter  ambulate,  ut  de  iEgyptiorum  servitiite 
crcpii,  hoc  est  de  antiqui  hosiis  imperio  liberati, 
ad  locum  immolationis,  id  est  ad  animarum  vestra» 
rum  saluiem  recte  crcdendo  possiiis  pertingere. 

Sed  jam  videamus  quid  Moyses  inter  caetera  Pha- 
raoni  dixerit.  Ibimus,  inquii,  viam  trium  dierum 

''  per  desertum^  el  sacrificabimus  Domino  Deo  nostro 
abomiitationes  jEgyptiorum  (Exod,yiu),  Oves  qulppe 
iEgypiii  edere  dedignaiitur;  sed  quod  iOgyptii 
abominantur,  hoc  Israelilae  Deo  ofierunt ;  quia  sini- 
plicitalcm  conscientiae ,  quam  cives  i€gypti ,  hoc 
est  snpientes  hiijus  saeculi  quasi  fatiiiiatem  depu* 
tant,  hanc  justi  homines  Deo  in  sacrificium  immo- 
laiit,  et  per  id  Deo  placere  procurant,' quod  in  boc 
s^culo  abjectum  et  coniemptibile  esse  considerant 
gecundum  Apostolum ,  qui  ait :  Quas  stuita  sunt 
mundi  eiegil  Deus^  ut  confunderet  (99)  fortia 
(I  Cor.  1). 

legiint :  nam  fortla  i^spondent  infirmis ,  non  vero 
stultis,  qiiorum  contraria  sapieniia  sunt. 


Ml  SERMONES.  -  SFRM.  IV,  fN  NATALE  DOMINI.  ffif 

Vellem  scirc,  o  JuJaci,  ulrum,  jam  morlifera  a  A  peripsum,   sinc  quo  nullus  salvari  polesl,  a.l  ani- 

marura  yestrarum  saliilcni  possilis  perlingere.   Ip" 


cordibus  Tcstris  infidclitate  remoia,  Jcsum  Cbri 
stum  ^rum  Denm  et  yenim  bomincm  esse  crcdatis, 
aii  adbuc  de  illius  divinitate,  qua  Deo  Patrl  coxter- 
nus  el  consulslantialis  csl,  dubitctis?  Ad  baec  re- 
spondentcs  dicitis,  quod  nec  verum  Dcum  ruis- 
se,  nec  jam  venisse  credere  omnino  potestis.  Ad 
haec  nos  ccontra  respondemus,  quod  naturaliler  cx 
Deo  Palrc  ante  omnia  saecula  genitus  sit,  et  pro 
rcilcmplione  mundi  tempore  gratiae  ex  incornipla 
Virgine  naturalem  carnis  substantiam  suscepit. 
Ilabet  itaqiie  de  Deo  Patre  naluralem  divinitatis  sub- 
stantiam,  babet  de  Yirgine  matre  veram  carnis  na- 
turam.  Et  ut  vera  esse  quae  dicimus,  non  dubitetis, 


sum  enim  cuin  Deo  Palre  cl  Spirilu  sanclo  Cbri- 
stianus  populus  unum  et  vcrum  Deiim  credit;  ipsi 
fidelitcr  servit;  illiiis  jugum  snaveel  onus  lew  cwm 
omni  devotione  sibi  imposuil ;  post  ipsuni  ad  coele- 
stem  patrinm  sunimo  desiderio  curril  Ipsum  procul 
diibio  Cbristianiim  popnluin  Jacob  pairiarcba  Deo 
fidelilcr  serviturum,  el  in  omnibus  ol)edientem  fu- 
turuin,  alqne  xlernam  reqtiicm  ab  eodem  omnipo- 
tenti  Dco  conscculiirum,  spiritii  propbdix  praevide- 
bat,  ciim  Issacbar,  filium  suum  benedicens,  aiebat. 
Issachar  awius  fortis  accubans  in  terminos  maris 
(I).  Vidit  requiem  quodesset  bona ;  el  terram  quod  op^ 


qualilcr  ipsum  Deum  et  bommem  Jcsum  Cbnslum  .  ,  ,  ,        . 

,  .    ,       .  .  I-    .    .•  ..      n  ttma;  et  supposutt  humerumsuum  ad  porlandum,  fft^ 

pro  sa!ute  bominum  passum,  et  die  tertia  resuscita- B    .  //^„     .         .       _  !^  _  .       !' 

tiRii  virga  Moysi  praefiguraverit,  monemus  ut  dili- 


genter  audialis  ^IOO).  llistoria  ergo  illius  temporis 
rcferente,  Hoyses  jussu  Doiniiii  in  conspcctu  Pba- 
raonis  virgam  projecit,  qiiae  versa  est  in  draconem, 
et  magoruro  virgas  devoravit  {Exod,  vii),  signifi- 
cans,  qnod  in  novissimis  diebus,  id  est  tempore  gra- 
ttae  Verbum  caro  fieret;  quod  serpentis  dira  vencna, 
id  est  diaboli  imperium  deslrueret.  Virga  significat 
Verbuni  Dei  Patris,  id  esl  Cbrislum.  Verbum  dico 
directiim,  regale,  plcnum  potestatis,  insigne  impe- 
rii.  Cui  per  Psalmislam  di^itur  :  Virga  directionis^ 
rirga  regni  tui  (Psat.  xliv).  Virga  igitur  serpens  fa- 
cia  esl,  quoniam  qiii  erat  Filius  Dei  ex  Deo  Patre 
natus  anteomnia  saecula,  factus  est  Filius  honiinis. 


ctusque  est  tributis  serviens  {Gcn.  xlix).  (2)  Issacbar, 
ut  praedictum  est,  qiii  interprclatur  merces,  rerer- 
turad  popuUim  gentium,  qucmDoininiis  JesusCbri- 
stus  pretio  sanguinis  siii  mcrcatus  est.  Issachar  rstc 
idcirco  asinus  forlis  scribilur,  quia  prius  gcnlilis 
popiilus,  qiiasi  brutuin  et  luxuriosum  aniroal  erat. 
Nunc  autcm  vcre  fortis  esl,  Redemptoris  mundi 
jugo  sua  colla  subjicicns,  et  leve  onus  evangelicae 
disciplinx  perrerens.  Ilic  babilans  in  terminos  ma- 
ris  vidit  requiem  quod  esset  bona,  cl  terram  quod 
optima.  In  tcrniinos  maris  accubnre,  est  praestolalo 
mundi  fine  rcquiesccre,  nibilquc  de  bis,  quse  nunc 
in  mcdio  versantur,  quaerere,  sed  ullima  desldcrare. 
Et  forlis  asinns  setcrnam  rcquiem  optimam  videt. 


id  C8»  Virgi..is.  nalus  ex  Virgine  i«  flne  temporum,  ^  <=""».  *""P:"  8«»'""»*  '«J"»  «e  ad  robnr  iwni  operi» 


qui,  quasi  serpeiis  exaltatus  in  cruce  medicinam  bu- 
nianis  vulneribus  infudit.  Undeipscbumanigeneris 
piissimus  Redemptor  ait  :  Sicui  Moyses  exaltavit 
serpentem  in  deserto^  ita  exaltari  oportet  Filium  homi^ 
nis,  pt  omnis  qui  credit  in  ipsum,non  pereat,  sed  habeat 
tiiam  aternam  (/oan. iii).Virgaigitur  Moysiindraco- 
nein  versa,  magorum  virgas  absorbnit,  et  Christus 
faclus  esi  ohediens  Deo  Patri  usque  ad  mortem,  mor» 
tem  autem  crucis  {Philipp.  ii),  ct  per  ipsam  morlem 
camis  aculeum  consumpsit  moitis,  id  cst  destruxit, 
ipso  per  Osce  propbetam  bujusmodi  testaiite  ac  for- 
tiler  comminante  :  0  mors,  ero  mors  tua;  morsns 
luus  eroyoinferne  {Osee.  xiii). 


erigit,  quia  ad  xlernx  vitse  patriam  tendit.  Unde 
ctiam  bumerum  suum  ad  poitandum  ponit,  quia, 
dum  ad  promissam  requiem  pervenire  desiderat^ 
omnia  mandata  Domini  libenler  portat.  Uiidc  et  fa*< 
clus  est  tributis  serviens,  boc  est  aeterno  Regi  suo 
Jcsu  Cbristo  fidei  dona  operumque  bonorum  mune- 
ra  oflercRs. 

Quare  igitur,  o  Judj^i,  tota  die  otiosi  statis? 
(Matth,  XX.)  A  tempore  videlicet  passionis  Cbristi 
usque  in  praesens  tempus  a  bonis  operibtis  vacalis  ? 
Legera  non  custodilis,  Evangelium  non  recipitis, 
Judsei,  idcstconfcssoresCliristinonesti.s,  Chiistia- 
ni  esse  non  vultis?  Quiergo  tam  longo  bujus  sxcuii 


Est  itaque  Dominus  noslcr  Jcsus  Cbristus,  o  Ju-  rx  spatio  a  bonorum  opcruin  fructu  vacui  reinansistis, 


dxi,  verus  Deus  et  verus  bomo,  quem  sancti  pa* 
triarcbx  antc  legem  cvidentissimis*  figuris  ct  seni- 
gmutibiis  ad  redemptionem  mnndi  venlurum  prsesi- 
gnarunt;  propbetae  Spiritu  sancto  edocti  ante  om- 
nia  saecula  a  Deo  Palre  inefrabiliter  fuisse  genitum, 
ct  in  tempore  ex  incorrupta  \irgine  nasciturum, 
passurum,  et  die  tertia  resurrecturum  fore,  concor- 
diter  praedixerunt ;  apostoli  vero  et  evangeiist:e  \U 
lum  jam  venisse,  et  mundum  redemisse,  manifcste 
prsedicaverunt.  Baptismum  ergo  illius,  6  Judau,  de- 
vota  mente  suscipile,  ut  cuin  fidelibus  Chrisiianis 

(iOO)  Isid.,  ubi  supra,  cap.  12. 
(i)  Hic  forte  excidil  verdum  marist  quod  nec 
Isidorus  nec  alius  habet,  cum   certum  sit   nul- 


tandem  necesse  esi  ut  cum  fidelibus  Cbrislianis 
evangelicis  sacramentis  vos  ipsos  devota  mente 
subjiciatis.  Jam  itaque  a  cordibus  vcstris  diutiir- 
nam  incredulitatis  duritiam  expellite,  et  cum  fide- 
libus  populis  sanctae  Ecclesise  januam  fideliter  in- 
grcd:  elaborate;  jugum  etiam  siiave,  et  on'.!S  J.su 
Cbristi  leve  {Matth,  xi)  cum  Issacbar  palriarcba  sii* 
per  vos  tollile,  ut  incrednlitatis  veslrse  possitis  ye* 
niam  consequi,  et  ad  coelestis  patriae  remuneratio- 
nem,  ipso  operante,  pervenire. 
:   Qiiid  ad  baec  dicitis,  o  Judaei,  qnid  opponitis,  aut 

lam  tribum   prxter  Zabulon  inter  maris  tcrmiiios 

hnbilasse. 

^  (2)  Isid.,  QtKTfl  in  Cen,y  cap.  3i. 


t63 


S.  MARTINI  .LEG16NENSIS 


2(4 


quid  respondeiist  Gttjus  volantalis  vel  cujus  lidei  A  minaribuBdomorumtinquibu$comedetttilium{Exod, 


eslis  monemus  ut  oslendalis  nobis.  Si  Cliristum 
verum  Deum  et  verum  bominem  esse,  et  pro  totiiis 
mundi  salute  passum  fuisse  jam  creditis,  recte  agi- 
tis ;  si  auteni  dc  illo  adbuc  dubitatis,  boc  ipsuin  in- 
dicate  nobis.  Haec  est  responsio  atque  oppositio  ve- 
stra.  Dicitis  enim,  quod  si  Cbristus,  ut  nos  saepe 
testati  sunius,  vcrus  Deus  et  verus  bonioessct,  ne- 
quaquam  ab  bominibns  comprehenJi,  ligari,  flagel- 
lari,  crucifigi,  mori  et  sepeliri  posset.  Ad  hxc  nos 
e  diverso  dicimus  quod  Deus  et  homo  Jesus  Cbri- 
stus  secundum  divinitatem,  qua  naluraliler  ex  Deo 
Patre  aiite  omnia  sxcula  natiis  est,  incompreben- 
sibilis,  impassibilis  et  iiumortalis  est ;  secunduin 
humanitatein  vero,  quam  pro  redemptione  mundi 


xii).  (4)  Fitergo  pascba  in  agni  occisione;  occidi- 
tur  Cbristus  pro  muliorum  saliite.  Vespcre  iminola- 
tur  agnus ;  in  vespera  mundi  passus  est  Cbristus. 
De  quo  Isaias  ait  :  Sicut  ovis  ad  occisionem  duceluTy 
el  sicut  agnus  coram  tondente  te  obmulescet,  el  sie 
non  aperiet  os  suum  (Isa.  Liii).  Sef|uitur  :  Os  non 
cjmminuetis  ex  ia  (Joan.  xix).  Sic  ctiam  de  Cbristo 
legimus  in  Evangelio  :  Ad  Jesum  cum  venissent^ 
eumque  jam  mortuum  invenissent,  non  fregerunt  ejus 
crura,  sed  unus  mililum  lancta  latus  ejus  percuuit^ 
et  continuo  exivit  sanguis  et  aqua  (ibid.),  (5)  Sanguine 
agni  illiniuntur  Israelilaruin  postes,  ne  vastator 
angelus  audeat  inferre  perniciem ;  signantur  signo 
Dominicae  passionis  in  froiitibus  fideles  populi  ad 


de  Virgi  ;e  sine  peccato  assumpsit,  potuit  compre-  ^  tutelam  sahitis,  ut  hi  soli  ab  interitu  liberentur,  qiii 

hendi,  ligari,  flagelhri,  crucifigi  et  mori.  Deus  vcro 

^uscitavit  illum  a  mortuis  (Hom,  x).  Qui  etiam  post 

resiirrectionein  suam  in  eadem  bunianilate  qua  pro 

redemptioiie  mundi  passus  et  niortuus  fuerat,  disci- 

pulis  suis  manifestiis  apparuil  (Act.  vii) ;  et  ut  vere 

resuscitatum  88  esse  osienderet,  coram  eis  comedlt 

et  bibit,  atque  ipslt  cernentibus  coelum  ascendit 

{Aet.  i),  «ti»  dixkra  Dei  Patris  sedet  (Hebr,  xii). 

Passusest  itaque  secundumbumanitatcm,  quam  as- 

sumpsit  de  Virgine  matre,  qui  inipassibilis  et  im- 

mijrtalis  pennanct    in   sua  divinitate.   Sccundum 

eaindem    igitur    carnem,  qua,  cooperante  Spiritii 

san(  to,  conceptus  in  Virgine,  et  ex  ea  natus  fuit. 


cruore  Dominice  passionis  cordibus  et  (rontibus 
signati  sunt,  qiii  etiam  opere  hiijusmodi  Deo  ca- 
nunt :  Signatum  est  super  nos  lumen  vuitus  tui,  Do^ 
mine  (Psai.  iv).  Unde  et  transitus  interpretatur 
ipsa  solenmiias  Pascbae,  eo  quod  de  pejoribiis  ad 
roeliora  pergentes,  hoc  est  de  carnali  conversatione 
ad  desideranda  coelestis  patriae  gaudia  mente  trans- 
euntes,  tenebrosam  iOgyptiim,  scilicet  pnesenteoB 
mundum  diversis  erroribus  obscurum  et  multiplici- 
bus  peccatis  involutum  relinqiiere  debeamus.  Quod 
autem  ait  de  agni  illius  esu  :  Omnis  aiienigena  non 
comedet  ex  eo  :  et  in  una  domo  comedetur^  nec  offe' 
retur  de  carnibus  ejus  foras  (Exod.  xlix),  de  corpo- 


scipsum  in  ara  crucis  Deo  Patri  in  odorem  suaviia-  ^^  ^.g  (^,,^15^5  sacramenlo,   cujus  ille  agnus  figuram 

tis  oLtulit,  antiquum  bostem,  qui  primum  bominera 

deceperat,  rationabiliter  expugnavit,  infernum  ex- 

sp.diavit,  tertia  die  resurrexii,  et  nos  secum  ad  aeter- 

nani  vitain  sublevavit  (5).  c  Formam  itaqtie  seni 

humiliter  iniseriiorditerque,  ut  ait  B.  Fulgentius, 

vir  sapiens  et  Deo  plenus,  de  eodem  matris  iitero 

idem  Deus  homo  factits  exivit,  et  in  Cruce  idem 

Deus  honio  factus  pependit,  et  in  sepulcro  idem 

Deus  hoino  factus  jitcuit,  et  ab  inferis  idem  Deus  bo- 

mo  factus  rediens  die  teriia  resurrexit :  sed  in  se- 

pulcro  Kccundum  solam  carnem  idem  Deus  jacuit, 

et  in  iAfernum  secundum  solam  animam  dcscen- 

dit.  >  Ut  ergo  vos,  o  Judaei,  qui  Christum  veruiu 

Deum  et  veruin  hominem  esse,  et  pro  buiuani  gciie- 

rts  redemptione  passum  fuisse  negatis,  in  vestra  j^ 

assertione    mentitos  esse    coniprobemus ,    quam 

aperte  illum  Deus  Pater  pro  humani  generis  red- 

emptioire  passurum,  niisericordiierque  morituruin 

prsefiguraveiit,  cum  filiis  Israei  in  iEgypto  per  Moy- 

sem  pascha  celebrarc  jussit,  monemus  ut  attentius 

audialis. 

Ait  enim  :  Immoiet  universa  muitiludo  fiiiorum 
Israei  agnum  ad  vesperam,  et  sument  de  sanguine 
«;««,  ae  ponent  super  utrumque  postem  ei  in  Isupcrii- 


(5)  Lib.  De  fide  ad  Petrum,  c.  2,  i"lcr  opcra  Aii- 
gustini,  lom.  Ili,  nunc  in  Append.  tom.  Vl.  Vidcsis 
not.  ad  f.  88. 

(4)  Isid.,  Qu(est.  in  Exod,,  cap.  i5. 

(b)  Ui  sensusperfccUor  cssct,  deesse  videtur  ver- 


gerebat,  proprie  scriptum  fuisse  intelligendum 
est.  Cujus  corpus  ct  sanguis  in  una  domo,  id 
est  in  uiia  Ecclcsia  manducare  praecipitiir,  nec 
oflTerri  foras  in  plebibus ,  scilicet  haereticorum , 
qui  ab  eadem  Ecclesiae  catholicae  unitate  foras  va- 
gantur. 

Quid  ad  haec  dicitis,  o  inimici  veritatis  Judxi,  atit 
quidrespondetis?  Aperte  intelligere,  et  remotaonini 
dubilatione,debetis  credere,quod  agnusille,quem,  ju- 
benteDomino,utdictiim  est,omnis  nuiltitudofiliomm 
Israel  ad  vcsperam  inrmolavit,  Dei  et  hominis  Jesu 
Cbrlsti  indubitanter  figiiram  tenuit,cujus  imniolatione 
Deus  Palcr  humanuin  genus  a  daemoniaca  domina- 
tione  redeinit.Per  illumngnum  figurativum  DeusPater 
filios  Isracl  de  durissimo  Pharaonis  impcrio  libera- 
vit.  Per  Cbristtim  autcm,  qui  vcrc  est  Agnus  sine 
macula,  universiim  mundum  de  potestaie  dialoli 
eripuit.  Omnia  mm,  ut  aU  Apostolus,  in  figura  con- 
tingebant  iHis  (I  Cor.  x).  Sanguine  igitur  illius  figu- 
ralivi  agni  Israeliticus  populusde  ferreo  iEgypti  car- 
cere  est  ercptus ;  sanguine  vcro  Agiii  incontaminati 
et  iinmaciilati  Jesu  Cbristi,  de  crudelissimo  dial>oIi 
jugo  populus  Cbristiantis  misericorditer  est  redcin- 

siculus  36.  Facla  sunt /«(TC,  ut  Scriptura  impie- 

retur  :  Os  non  comminuetis  ex  eo.  Isidorus  lire- 
viusait  :  «  Non  franguntur  in  cruce  ossa  Doniini, 

aticstantc  EvanQciista »0«  ejus  non  comminuc 

tis. 


»55  SERMONES.  —  SERM. 

plas.  Pascha  igilur,  nt  praediximus,  transUus  inter- 
preUtur.  Recte  ergo  utcrque  transilus,  iegalis  vi- 
delicet  et  evangelicus  sanguine  est  consecratus.  Illc 
agni  pascbaiis,  iste  illius,  de  quo  dicit  Apostolus : 
'  Etenim  Pascha  nostrum  immoiatus  est  Christus  (/ 
Cor.  t).  Iste  scilicet  Dei  et  Virginis  Filii  sanguine 
fusa  in  crucp,  ille  in  crucis  modo  medio  limine  et 
Buperliminari  asperso. 

Est  itaque  Jesus  Ghristus  Ycrus  Deus  et  verus  bo- 
mo,  qui  tam  evidenter  pnetiguralus  fuit  in  paschali 
agno.  Aperte  igitur  ipsa  immolatio  agni,  o  Judaei, 
qui  Cbristura  passurum,  et  pro  redemptione  bu- 
mani  generis  moriturum  praesignavit,  vos  qui  il- 
lum  non  venisse,  nec  verum  Deum  fuisse  dicitis, 
CbIsos  testes  esse  convincit.  Audite  ergo,  rebcllcs  et 
increduli,  audite  qu»  dico,  auscultate  quae  moneo. 
Nihilominus  si  in  vestraB  incredulilatis  malilia  per- 
severaveritis,  absquedubio  inaeternum  peribitis.  Si 
aniem  illumveruni  Deum  esse,  etpropriosanguine, 
ut  in  pascbali  agno  praefiguratum  fuit,  mundum 
Jam  redemisse  indubiianter  credideritis,  ejusque 
haptismum  devola  mente  susceperitis,  ad  aeternae 
vitae  gaudia  cum  sanctae  Ecclesiae  filiis,  ipso  ju- 
\autepariter  etducenle,  pertingere  poteritis.  Siergo 
ad  animarum  vestrarum  salutem  cupilis  pervenire, 
ipsius  Jesu  Cbristi  immaculati  Agni  sanguincm  su- 
per  utrumque  postem  ponite,  ore  videlieet  cordis 
el  corporis  in  remissionem  peccatoruin  vestrorum 
fideliter  haurite.  In  supcrliminaribus  etiam  do- 
monim  sanguinem  illius  ponere  debetis,  ne  aliquo 
lentationum  impulsu  a  stalu  verae  fidei  cadere  pos- 
ftitis. 

Forte  intcrrogatis,  o  Judasi,  qui  sint  allegorice 
ilrique  postcs,  quae  duo  supcrliminaria  domorum, 
supcr  quos  immaculati  et  incontamioati  Agni  Jesu 
Christi  sanguincm  imponere  deheatis.  Bcatum  igitur 
Gregorium  sanctarum  Scripturarum  expositorem 
subtilissimum  interrogemus,  et  qualiter  nobis  postcs 
el  superliminaria  domorum  intelligcnda  sint,  ah 
co  diligenter  audiamus  (6).  i  Sanguis,  inquit,  san- 
clissimi  Agni  Jesu  Cbristi  super  utnimque  poslem 
ponitur,  quando  non  solum  ore  corporis,  sed  etiam 
cordis  hauritur.  In  utroque  enim  poste  agni  san- 
guis  ponitur,  quando  sacrainentum  passionis  illius 
cum  orc  ad  redeniptionem  sumitur,  et  ad  imilatio- 
nem  ilUus  intenta  mente  cogitatur.  Nam  qui  sic 
Redemptoris  sui  sanguinem  accipit,  ut  imitari  pas- 
sionem  iliius  necdum  velit,  in  uno  poste  sangui- 
nem  ponit.  Superliminaribus  etiam  domorum  san- 
guis  passionis  Christi  ponendus  est.  Quid  enim 
\  spiritualiter  domos  ni^i  nientes  nostras  accipimus, 
in  quibus  per  cogilationcm  bahitamus?  Cujus  do- 
mus  superliminare  est  ipsa  intentio,  quae  praeemi- 
net  actioni.  Qui  igitur  intentionem  cogitalionis 
sus  ad  imitationcm  Dominicac  passionis  dirigit,  in 
superliminari  domus  agni  sanguincm  ponit.  Vel 
ccrte  doraus  nostrae  sunt  ipsa  corpora,  in  quibus 

(6)  nomil.22  inErang. 

?moh.  CCVllI. 


IV,  IN  NATALE  DOMINI.  m 

A  quousquc  vivimus  babitanuis.  Et  in  superliminare 
domus  agni  sanguinem  ponimus,  quia  crucem  pas- 
sionis  iilius  in  fronte  portamus.  i 

Ipsum  ergo,  o  Judaei,  verum  Deum  et  verum  lio- 
minem  esse  credite;  baptismum  devota  menle  sus- 
cipite;  illius  passionis  sanguinem  corde  et  ore  per- 
cipite :  sanctae  crucis  signaculo  frontcs  vestras  ad 
tutelam  corporum  et  animarum  vestrarum  signate» 
ut  vaslator  angelus  transiens  non  praesumat  vobis 
nocerc.  Sanctam  etiam  Christi  Ecclesiam,  o  Judaei, 
fldeliter  ingredi  omnihus  modis  elahorate,  quia  in 
illa invenietis  portum  quietis,  refugium  consolatio* 
nis,  mcdicinam  salutis,  doctrinam  veritatis,  fontem 
purificationis,  normam  rectitudinis,  regulam  verae 
fidei  et  pietatis,  conversationero  sanctam  Deoquc 
placilam,  quam,  si  assccuti  ^fueritis,  ad  coelcstis 
patriae  remunerationem  pertingere  poteritis. 

Hanc  procul  duhio  sanctam  matrem  Ecclesiam 
eoelestibus  donis  ornatam  et  contra  omnes  tentatio- 
nes,  ut  castrorum  acies  ordinatam  {Can$,  vi)  for- 
tissimamque  Jacob  patriarcba  prssignabst,  cum  de 
Zahulon  filio  suo  figurate  dieebat  x  Zabulon  in  /i7- 
tore  maris  habitabit^  et  in  statione  na^ium  pertingeni 
usque  ad  Sidonem  (Cen,  xlix).  (7)  Zahulon  igitur, 
qui  interpreialur  habitaculum  fortitudinis,  Eccle- 
siam  significat  fortissimam  ad  omnem  toleran- 
tiam  passionis.  Haec  hahital  in  littore  maris,  hahi* 
tat  et  in  slaiione  navium,  ut  credentihus  sit  refu- 
gium  et  periclitantibus  ostcndat  verae  fidei  purtum. 

Q  Haec  contra  omnes  turbines  saeculi  immobili  et  in- 
concussa  firmitate,  solidata  spectat  naufragium  Ju- 
daeorum  atque  baereticorum,  et  procellas  omnium 
quae  inferuntur :  quarum  etsi  tunditur  fluctibus, 
frangit  tamen  ipsa  flnctus,  nec  ah  iUis  frangitur, 
nec  uliis  hseresis  tempestatibus  cedil,  nec  ulli  vento 
schismatis  comroota  succunihit.  Pertingit  autem 
haec  sancta  virgo  et  mater  Ecclesia  usque  ad  Sido- 
nem,  id  est  usque  ad  gcntes ;  quia  in  patriarchis  et 
prophetis  initium  halere  ccepit,  et  usque  ad  gen- 
tium  populos  fide  ac  devotione  proficiendo  perve- 
nit.  Legitur  etiam  in  Evangelio  inde  assumptos  esse 
aliquos  apostolorum,  et  in  ipsis  locis  Dominum 
ssepe  docuisse,  sicut  scriptum  cst  :  Terra  Zabulon 
et  terra  Nephtalim^  via  maris  trans  Jordanem  Ga- 

D  titiBce  gentium.  Populus  qui  ambulabat  in  tenebriSt 
tjidit  lucem  magnam  {Isa.  ixj,  videiicet  Deum  et 
hominem  Jesum  Cbristum,  ejusque  doctrinam  pra&- 
claram. 

Interea  volo  vos  scire,  o  Judaei,  quod  hujus 
sanctae  Ecclesise  porta  fides  catholica  est.  Nemo 
qiiippe  illam  intrare  polerit,  nisi  prius  in  Deuni 
Patremet  Filium  et  Spiritum  sancturo  firmitcr 
crediderit.  Sine  fide  enim  nemo  salvari  poterit 
(Matth.  xvi).  Sanctam  igitur  Ecclesiam  quantocius 
fideliler  credendo  ct  rccta  operando  ingredi  elaho- 
rate,  ut  cnm  cjusdem  Ecclesia;  filiis,  ccelestis  pa- 
triae  januam  mercamini  intrare.  Ipsa  quippc  lesu 

(7)  Isld.,  Qiuvst.  in  Cen,  cap.  51. 


9C7 


S.  MARTIM  LEGIONENSIS 


2Cg 


Cbristi  Redemptoris  sui  vesligia  sequitur;  ipsum 
Uevota  lide  et  recta  operatione,  in  quantum  possi« 
bile  est,  imilatur ;  ipsum  iu  Dei  Patris  dextera  se- 
dentem  spiritualibus  oculis  indefesse  contemplaiur. 
Ipsum  itaque  gloriosissimum  sanctae  Ecclesiae  Spon-^ 
8um,  0  Judaei,  veruni  Deum  et  verum  homincm 
esse  credite;  per  ipsuni,  qui  rectissima  via  est  ad 
coeleslis  palriae  habitationem  ascendere  feslinate. 
Ipse  ducaliim  praestat  ad  se  fideliter  confluentibus 
populis ;  ipse  illuminat  sedentes  in  tenebris  et  um- 
bra  mortis  (Luc,  i).  Ipse  bomines  praevenit,  ut 
bona  velint;  ipse,  ut  recta  incipiant,  soliicilat; 
ipse,  ut  perficiant,  adjuvat.  Ipse  ad  bene  operan- 
dum  fideles  suos  provocat,  alque  illorum  oculos 
ad  contemplandum  seipsum  iiluminat. 

0  Judaei,  audite,  quae  dico,  audite,  quae  pro  ves- 
Ira  commonitione  et  salute  loquor.  Columna  illa 
admirabilis  atque  terribilis,  quae  Israeliticum  popu- 
lum  per  deserta  gradientem,  in  specie  nubis  per 
diem,  et  speeie  ignis  in  nocte  praeibat  {Exod,  xiii), 
ipsum  Deum  el  homliiem  Jesum  Cbrisium,  qui  om- 
mm  hominem  ^mUentem  in  hunc  mundum  itluminal 
{Joan.  I),  rfdissime  praeHgurabat.  Recte  quoque 
Deus  et  homo  Jesus  Christus  in  columna  significa- 
lur;  quia  rectus  est  el  justus,  et  in  se  sperantium 
adjutor  fortissimus.  De  quo  nimirum  ait  Psalmista  : 
Quoniam  rectus  Dominus  Deu$  nosler^  et  non  est  ini- 
quitas  in  eo  (PsaL  xci).  In  hoc  vero  quod  in  die  in 
specie  nubis,  el  in  nocte  in  specie  ignis  apparebat, 
-Christum  praefigurabat  mitem  et  blandum  justis, 
lerribilem  autem  peccatoribus  el  injuslis.  Aliier  : 
Per  diem  intelligimus  justorum  vitam,  per  noctem 
yero  peccalorum  hominum  pravam  actionem.  Judaci 
ergo  quia  Dei  cognitionem  habebaut,  quasi  dies 
erant.  Genliles  vero  quia  Deum  ignorabant,  et  non 
Deo,  sed  idolis  serviebant,  non  in  die,  sed  quasi  in 
nocte  remanebant.  Columna  ergo  ignis,  quae  in 
Bocte  populum  praeibat,  futuram  gentilis  populi 
ildei  lucem,  qua  per  divinam  gratiam  novissimis 
lemporibus  iiiustrandi  erant,  praefigurabat.  Quibus 
ail  Apostolus  :  Fuiiti$  aliquando  ienebrce;  nunc  au- 
tem  lux  in  Domino  (Ephes.  v).  Columna  vero  nubis, 
o  Judaei,  quae  in  die  tabernaculum  obumbrabat,  fu- 
iHram  vestrae  incredulilatis  caecitatem  praesignabat. 
De  hac  utique  vestrae  increduiitaiis  caecitalc  aperte 
Doniinus  ait :  In  judicium  ego  in  hunc  mundum  veni, 
ul  qui  non  vident  videant^  et  qui  vident  cceci  fiant 
{Joan,  ix).  Ac  si  apertius  Deus  et  homo  Jesus 
Christus  diceret :  In  judicium  ego  in  hunc  mundum 
teni;  ad  hoc  videlicet,  ut  qui  non  vident,  justo  ju- 
dicio  videant,  hoc  est  ut  gentiles,  qui  non  rebel- 
lionis  malitia,  sed  ignorantiae  causa  idola  colunl 
el  adoranl,  el  me  qul  sura  lui  mundi  {Matth.  v), 
ignorant;  videant  me  videlicet  ad  redemptionein 
mundi  a  Deo  Patre  mis«um  fuisse ;  cognoscant,  et 
cum  eodem  Patre  et  SpiriXu  sancto  unum  et  verum 
Deum  indubilaiiter  esse  eredant.  Et  qui  vident^  Ju- 
daei  scilicet,  qui  meis  praeceptis  semper  rebelles 
^stilerunl,  meque  ad  tracundiaro  saepius  provoca- 


A  verunt,  et  nunc  in  carnalibus  praecep.is  legis  se 
yidere  gloriantur,  meam  vero  praedicalionem  au- 
dirc  dedignantur;  ca;ci  fiant^  suisvidelicet  exigen-  ^ 
libus  peccatis,  hoc  unde  superbe  tument,  amiltanl. 
De  quibus  etiam  Ipsc  Dominus  ait  :  Sinile  iUo$;   , 
eaci  «ttnl,  duce$  ccecorum  (Matlh,  xv). 

Audistis,  o  Judxi,  quam  perspicue  columna  ignis» 
quae  in  nocte  Hebraicum  populum  praecedebat,  fu- 
turum  verae  fidei  lumen,  quo  Christiani  illustrandi 
erant,  praefiguraverit :  audistis  eliam  quam  eviden- 
ter  columna  nubis,  quae  pcr  diem  tabernaculum  el 
castra  obnubilabat,  densissimas  vestrse  increduli- 
tatis  tenebras  praefiguraverit.  In  tantum  enim  ipsum 
omnipotentem  Deum,  qui  vos  de  iEgyptiaca  servi- 
tute  liberaverat  irritastis,  atque,  ut  supradictum 

^  est,  ad  iracundiam  provocastis;  ut  quasi  cum  qua- 
dam  indignatione  vos  de  superficie  terrae  delere 
diceret,  nisi  Moyses  el  Aaron  precibus  el  obsecra- 
tionibus  indesinenter  alii  obsisterent.  Tenebras 
igitur  diuturnae  increduUtatis,  o  perfidi  Judaei,  a 
cordibus  vestris  expellile;  sanctam  matrem  Eccle- 
siam  recte  credendo  et  bona  opcrando  ingredi  fes- 
tinate,  ut  non  cum  incredulis  perire,  sed  cum  fide- 
libus  populis  ad  coelestem  felicitatem  possiiis  per- 
lingerc. 

§  XIX.  — Jacob  patriarcha^spiritu  prophetice  plenu$^ 
loquen$  de  filio  $uo  Dan  prcevidebat  Amichristum 
perdiiionis  filium  in  condemnationem  multorum 
nasciturum ;  ip$e  tamen  Christum  ad  redemptio- 
nem  mundi  missum  exspectabat.  Ex  veteri  te$la^ 
G  mcnto  $acri  baptismatis  evidentis$imam  tiilro- 
ducit  figuram ;  etim,  te$tante  Paulo ,  Judceornm 
patre$  baptizati  fuere  in  Moyse,  in  nube,  et  in 
mari  in  typo  et  figura  Christi.  Baptismi  tria  ge- 
nera  prcefigurant  Chri$li  bapti$mum  ante  tegem  » 
$ub  lege,  et  $ub  graiia.  Chri$ium  Antichri$tum  ex- 
pugnaturum  I$aia$  a$$erebat  et  Jacob  de  fUio  $uo 
Gad  figurate  loquens  prcevidebat :  figuram  Ulam  ad 
Chri^tum  pertinere  te$timonio  Moysis  comprobalm 

Inlerea  vellem  scire,  o  Judaei,  cujus  fidei  vel  cti- 
jus  propositi  eslis.  Si  enim  Chrislum  jam  venisse, 
et  verum  Deum  verumque  hominein  esse  indubitan- 
ter  creditis,  recte  agitis ;  m  vero  de  illius  advenlu 
vci  divinitatc  dubilatis,  boc  ipsum  indicate  nobis. 
Ad  baic  rcspondentes  dicitis,  quod  Christum  jain 
venisse,  et  cum  bominibus  conversalum  esse  ( Ba^ 
D  ruch.  iii),  non  creditis  ,  sed  venlurum  adhuc  illuni 
fore  exspeclalis.  0  rebclles  et  increduli !  o  totius 
bonitatis  adversarii !  o  omnis  justitiae  et  veritatis 
inimici  I  Tot  aucloritatibus  Icgis  jam  saepe  convi- 
cti ,  tot  prophetarum  vaticiniis  superati ,  tot  evan- 
gelistnrum  verissimis  manifestisque  praeconiis  ra« 
tionabiliter  suflScienterque  edocti,  quod  Cbristus 
verus  Deus  et  verus  bomo  sit,  et  cum  hominibus 
conversatus  fuerit,  pro  bumani  generis  redemptio- 
ne  veraciter  passus,  mortuiis  et  sepultus  exstiterit , 
a  morluis  resurrexerit,  et  ad  Deum  Patrem  a  quo  ex- 
ierat  quadragesimo  post  resurreclionero  die  ascen- 
derit;  quare  illumnondum  venisse  nec  verum  Deum 
faisse  adhacdubitatis.et  alium  exspeclati8,cum  quo 
perealis  ?  NesciliSi  o  infelices  ei  iniseri,  quod  Ule 


^  SERMONES.  —  SERM. 

quefBTentuniniexst)ecCatls,  nonerlt  animnrum  pius 
pastor.sed  crndelissirous  raptor?Nesciti8,quia  noi) 
veniet,  ut  animas  conservct,  et  in  meliori  stalu  re- 
formet,  sed  ut  di&perdat,  dissipeu  furetur  et  niactft 
Joan,  x),  easque  secum  in  perditionis  putcuin  prx- 
cipilet  ?  Qmnis  Scrlptura  iilum  perdilionis  filiuni 
\ocai,eo  quod  secum  niuUos  ad  perdiiionem  irahat. 
Ipsum  quippe  fiiium  perditioms  [ioan.  xvii),  scili- 
€6t  Antichristum  in  condemnationem  mullorum 
nasciturum,  et  canlra  Dei  ▼oluniatein  mulla  mala 
faoturum,  Jacob  patriarcba,  ui  spirttu  propbeliae 
plenus,  circa  finem  mundi  praevidebal  cum  de  lilio 
suo  Dan  figurate  loqueiis  dicebat : 

Dan  judxcabit  poputum  «iiuftt,  $ieut€t  alia  tribui 
tn  hrael,  Fiat  Dan  coluber  in  via,  cerastes  in  $emi- 
/«,  mordens  unyulas  equi,  ut  cadat  atcensor  ejus  re- 
iro.  Saiutare  tuum  exspectabo  Domine  {€en.  xlii). 
Moneo  vos,  o  Judaes  ut  qualiier  ea ,  quae  de  ilio 
perditionis  filio,  id  est  Anlicbrislo,  quem  vos  quasi 
redemptorem  exspeclalis,  praedicta  suni.  inielligere 
debeatis,  atlentius  ^udiatis.  Non  enim  Veteris  Te- 
stamenti  diaa,  ul  vobis  sxpe  teslatus  sum,  ad  lit- 
teraok,  sed  spiriialiier  intelligere  debetis.  Dicat  iiaque 
Jacob  patriarcba  spifitu  prophetiae  pleiius  sub  per- 
soiMi  Dan  filii  sui,  qualis  Anlicbristus  futums,  vel 
q^iid  sit  faclurus  teiupore  sui  adventtis.  Fiai,  io- 
quit,  Dan  coluber  in  vni,  cerasks  in  semita,  flanc 
utique  propbeliam  doctores  sanctse  Ecclesiae,  ut  di- 
cium  esi  ad  Anticbrislum  transferuut.  (8)  De 
tiibu  eniai  Dan  venire  Aniicbrisium  feruni,  pro  eo 
qaod  in  boc  loco  Dan  et  coluber  asseritur,«t  mor- 
dens.  Undeei  non  immerito,  dum  Israeliiicus  po« 
puius  terrain  in  castrorum  pariiiione  susciperei, 
primus  Dan  ad  aquiloneui  caslrameiatus  est  {Num, 
ii)  :  illum  scilicet  significans ,  qui  in  corde  sno 
diierat :  Sedebo  in  monte  ttstamenti  in  lateribus 
mquilonis,  Ascendam  super  allitudinem  nubium,  et 
er0  similis  Altissimo  {Isa,  xiv).  Dequo  pcr  pr«pbe- 
tam  ad  Dan  dicitur  :  Auditus  est  frer^lns  equorum 
eju$  (Jer,  viii).  Qui  non  solum  coluber,  sed  etiam 
cerastes  vocaiur.  Cerastes  (9)  serpens  dictus,  eo 
quod  in  capite  cornua  habeat  siinilia  arieiis  (10). 
Cerasta  enim  Graeci  cornua  vocant.  Sunt  autem 
iili  quadrigemina  cornicula ,  quarum  ostentaf ione 
YoUtUia  illicit  alque  sollicitat,  et  aniroalia  peri- 
niii.  Totum  enim  corpus  tegit  arenis,  nec  ullum  sui 
indicium  praebet,  nisi  ex  ca  parte  qua  Invitatas  aves 
vei  animalia  capit.  Est  autem  flexuosus  plusquam 
atii  serpentes  ita  ut  spinam  non  habere  videatur. 
Uic  ergo  serpens  armatus  (H)  esse  perbibelur,  per 
quem  congrue  Anfeiibrisii  adventus  asserilur ;  quia 
lcontravitam  fidelium  cum  pestifero  praedicationis 
isorsu  etiam  cornibus  potestatis  armabitur.  Sed 
qiiid  Jacob  dixerit  au«liamus  :  Dan  coluber  in  via^ 

(8)  bid.  Quwst.  in  Cen.,  cap.  3!.^ 

(9^  Interserit  baec  ex  citato  loco  Etymologiamm^ 
ciim'48idorus  in  praediclo  rapit.  Qua;stionum  tan- 
tum  dicat  :  Cerasta  enim  Grosce  cornua  dicuntur  : 
serpensque  hic  cornutus  esse  perhibetur,  ul  inlra» 


IV,  IN  NATALE  DOMINI.  m 

B  cerastes  in  remitn,  Quis  autem  nesciat  semitmi  an- 
gustioreni  esse  quam  viam  ?  Erit  ergo  AnticbristUft 
coluber  in  via  ;  quia,  dtlni  in  praesentis  vitae  latitu- 
dinem  boinines  anibulare  provocabit ,  quasi  par- 
rendo  eis  blandieiur.  Sed  in  vfa  mordcbit,  qnia  eos 
quiiNis  libertaleni  sui  crroris  tribuef,  veneno  stt» 
niftlitiee  ctMisunict.  Erit  etiam  cerastes  in  semica; 
quia  fideles,  quos  tempore  suo  ad  oslestis  pnpce- 
pti  angusta  itinera  sese  constringentes  invenerit, 
non  solum  callidae  persuasiDnis  impctu,  sed  etiam 
terrore  potestalis  prenict,  et  quasi  in  angore  aspe- 
ritatis  post  beneficia  fictae  dulcedinls  exercet  (12) 
cornua  potestatis.  Sequitur  :  Mordens^  inquit,  iin- 
gulas  equi,  ut  cadat  ascensof  ejus  retfo,  Quo  in  loco 
equus  hutic  inundum  slgnificat,  qui  per  elationeni 
suam  in  cursu  labentium  tcmporum  s^pumat.  Et 
quia  Antichristus  extremamundl  apprehendere  mo- 
lietur,  ceras^es.iste  equi  ungulas  mordere  perbibe- 
tur.  Ungulas,quippe  eqoi  mordere  est  extrema  sae- 
culi  feriendo  concutere  (13).  Ut  cadal  astensor  ejtti 
retro,  Ascensor  equl  e|l,  iiuisqaSs  Iri  4ignitaiibus 
bujiis  mundi  extollitur.  tn  faeicil  cadere  est  depo- 
sita  menlis  superbia  in  hac  Vita  quemqai^  suas  cul  - 
pas  cognoscere,  easqde  poeniludine  dellere.  Retro 
vero  quo  non  Videiur  cadere,  est  ex  hac  vita  pec- 
catorcs  refpente  disccdere,  ct  ad  supplrcia  quae  du- 
cuutur,  ignorare.  Et  quia  vos  ,  o  insensati  Judaei, 
ut  dicitis  pro  Chrrsto  Anilchristtim  exspectatis, 
bene  Jacob  patriarcha  in  voce  Miorum   Ecclesi» 

Q  summa  cnm  devotione  Deo  Patri  hiquitur,  dicens  : 
Salutare  iuum  exspectaho,  DomiKt.  Quasi  diceret : 
Qui  ipsum  perdiiionis  filium,  id  est  Antichristum  in 
condemnaiione  multorum  spiritu  prophetiae  edoctus 
venturnm  praenosco,  non  ipsum»  sed  Salutare  tuum, 
o  Dens  Pater,  id  est  Filinm  tuum  quem  ad  redem^ 
ptionem  mundi  missunis  es,  fideliter  exspectabo. 

Ipsuni  ergo  et  vos,  o  Judaei,  cum  Jacob  patriar^ 
cha  fideliter  exspectate,  qui  jam  sub  Herode  rege 
et  sub  Poniio  Pilato  pra»side  mendum  redemit  suo 
pretiosissimosanguine.  Ipsum  indubitanter  credile, 
mundum  jam  redemisse ;  ipsum  seitote  ad  judi- 
candum  vivos  ei  mortuos  venturum  esse.  Ipse 
quippe  est  Saluiare  Dei,  per  qnem  Deus  Pater  hu- 
manein  genus  redemit  de  potestatedi.'^boIi.  De  ipso 

D  quippe  Psalmista  gratulabundus  eecinit,  dicens  : 
Bene  nuntiate  de  die  in  diem  Salutare  Iki  l(Fsal. 
xcv).  De  ipso  etiam  propbeta  ail :  Salus  nostra  cift 
veniety  et  comminuet  jugum  eaptivitatis  nostrm,  Cbr  • 
stus  est  ergo  vera  salus  his  qui  prope,  scilicet  J:i- 
daeis  fidelibus,  apostolis  videlicet  et  evangelistis : 
ct  salus  his  qui  longe,  id  est  gentilibus  ipsuni  cum 
Deo  Patre  et  Spiritu  sancto  unum  et  verum  Deum 
esse  credentibus.  Ipsum  crgo  Salulare  Dei,  id  ert 
Cbristum,  o  Judaei,  fidelitcr  jam  venissc  et  munduni 

(10)  Isid.,  lib.  XII.  Etym.,  cap.  i. 
(llilsidor.  ,  corfiu(ii«. 
{\t)  Melius,  exeret. 
(13)  Isidor,,  coniingere 


271 


.  S.  MARTLNI  LEGIONEXSIS 


875 


redeniiste  credile;  ipsum  ad^Judicandum  vivos  et  A  lentur,  el  diabolus  qui  in  spiriiuali  baplismo  suf- 


morluos  cum  tiniore  ct  spiritali  amore  exspectale  ; 
ipsum  in  Dei  Patris  dcxlcra  regnantem  videre  de- 
siderate ;  per  ipsum  ad  Dcum  Patrcm  recte  cre- 
dendo  et  bona  operando  pervenire  festinate.  In 
Ipso  autem  perditionis  filio,  id  est  in  Anticliristo, 
quem  vos  exspectare  dicitis,  si  spei  veslrae  an- 
cboram  po3ueritis,  cum  ilio  omninoperibitis.Ghri- 
sti  ergo  baptismura  devota  mente  suscipite,  ut  tam 
ab  originalibus,  quam  ab  actualibuspeccatisemun- 
dati,  in  electorum  numero  possitis  compulari. 

Quid  ad  hsec  dicitis,  o  Judsei,  quid  respondetis, 
«ut  quid  objicitjs  ?  flaec  est  responsio  vestra  simul 
et  oppositio.  Dicitis  enim  quod  baptismus,  qui  in- 
tra  Ecclcsiam  a  presbyteris  studiose  ac  revcrenier 
traditur,  et  a  fidelibus  suroma  cum  devotione  su- 
scipitur,  ideo  a  vobis  non  observatur,  sed  pro  ni- 
liilo  habetur,  quia  nec  in  lege  a  Deo  pnemonstra- 
tus,  nec  in  operibus  patrlarcbarum  vel  propbetarum 
fuerit  praefiguratus.  Subsequenier  etiam  blasphe- 
mando  di^itis  quod  baptf^mus  ipse  baptizatorum 
corpora  abluit,  sed  animarum  peccata  uon  diiuit. 
Ad  haec  nos  econtra  vobis  respondeinus  quod  ba* 
ptistnus,  qui  intra  sanclam  Ecclesiam ,  Christo  in- 
stituente  atque  jubentc ,  fidelibus  populis  in  no« 
mine  sanctae  Trinitatis  Pairis  videlicet  et  Filii  et 
Spirilus  sancti  tribuitur,  ante  legem  et  sub  lege 
figuris  et  senigniatibus  fuit  pneostensus ,  et  vera- 
citer  praesignatus.  fpsa  eliam  sacribaptismatis  unda 


focatur.  Premunt  quidcm  iEgyptri  urgentes  ;  in  * 
stant  peccata  usque  ad  aquam  sacri  baplismatis. 
Post  transitum  quoque  maris  Rubri  canticum  De.i 
populus  canit,  PbaraoQC  et  iEgyptiis  submersis. 
Spiritaliler  fideles  postquam  de  lavacro  conscen* 
dunt  exstinctis  peccalis,  hyninum  in  voce  gratu- 
lationis  emittunt,  dicentes  :  Cantemu$  Domino  : 
gloriose  enim  honorifieatus  est ;  equum  et  ascen$orem 
projecit  in  mare  (Exod.  xv).  Quod  tamen  melius 
digniusque  illi  dicunt,  quitympanum  habent  inma- 
nibus  suis  sicutMaria(f6t(i.),  idestquicarnem  suam 
crucifigunt  cum  vitiis  et  concupiscentiis  {Calat.  y)» 
et  mortificant  membra  sua,  quae  sunt  super  ter- 
ram  {Coloss.  iii). 

Interea  nole  vos  ignorare ,  o  Judsci ,  quoniaro  pa» 
trcs  vestri  baptiiati  fuerunt  in  Moyse  in  nube  et  in 
inari ,  in  typo  et  figura  Jesu  Christi  ejusderoque  ba- 
ptismi.  Sic  enim  att  B.  Paulus ,  qui  anteqnam  in 
Christuni  crederet ,  Gamalielis  doctoris  vestri  fuit 
discipulus  {Act.  xiii).  Noh  vo$  ignorare^  fratres, 
gttoniam  patres  nostri  omnes  $ub  nube  fuerunt ,  et 
i>mne$  mare  tran$ierunt ,  et  omne$  baptizati  $unt  in 
nube  et  in  mari  { I  Cor,  x).  Ac  si  apertius  diceret : 
Nolo  vo$  ignorare^  id  est  nolo  quod  vos  ignoretis 
quouiam  paires  veslri,  tam  boni  quam  mali,  oinnes 
sub  nube  fuerunt ,  quae  eos  ab  aestu ,  et  ne  videren- 
Cur  abiOgyptiis  protegebat;  et  omnes  mareRubrum» 
submersis  hostibus,  transierunt ;  imo  et  in  Moyse/ 


baplizatis,  ul  vos  mentimini,  non  est  inutilis  et  su-  q  id  cst  ipso  Moyse  duce ,  omnes  videlicet  ut  ita  di-« 


perflua,  sed,  coopcrante  Spiritus  sancti  gralia, 
corporum  sordes  abluit,  et  pcccatorum  maculasdi- 
luit.  Ad  verissimam  igitur  Ghristianorum  religio- 
nem  confirmandam,  et  vestram,  o  Juda^i,  menda- 
cissimam  opposilionem  falsificandam ,  ex  vetei  i 
testnmento  sacri  baptismatis  evidentissimam  in- 
troducemus  figuram.  Sacrain  itaque  libri  Exodi 
historiam  ad  memoriam  reducamus,  et  quid  Moy- 
ses  in  exitu  filiorum  Israel,  Domino  praecipiente, 
fecerit,  simul  audiamus. 

Dixit  ergo  Dominus  ad  MoyHn  :  Loquere  filii$ 
Urael,  ut  profici$cantur,  Tu  autem  eleva  virgam  et 
extende  manum  tuam  super  mare,  et  divide  illud,  ut 
gradiantur  fiiii  4$rael  per  medium  $icci  mari$.  Cuni- 


cam  baptizati  sunt  in  nube  et  in  mari.  Similiter 
omnes  manducaverunt  eamdem  escam  quam  nos  ; 
corporalem  quidem  aiteram  manducaverunt ,  sed 
spiritualem  eamdem ;  quia  illi  manna,  nos  vero 
panem  vitae  aeternx,  Biberunt  etiam  omnes  eumdem 
potum  quem  nos ;  specie  quidem  visibili  aliuni ,  sed 
spiritualem  eumdem.  Bibebant  autem  de  petra  con- 
sequente  eos  :  ad  litteram ,  quocunque  irent.  Yel 
bibebant  dc  petra  consequente,  id  est  ^cuturam 
virtutem  Christi  significante.  Nos  aiitem  veraciter 
et  absque  ulla  significatione  desideranter  bibimus, 
et  satiamur  caiice  passionis  Christi.  Habuit  ergo 
mare  formam  nquae  baptismatis,  nubes  vero  Spi- 
ritus  sancti,  manna  panis  vitae,  id  est  corporis 


que  extendis$et  Moy$e$  manum  $uper  mare ,  ab$tU'  D  Christi ,  potus  sanguinis  ejusdem  Jesu  Christi  qui 


Ut  illud  Dominu$,  flante  vento  veltementi  et  urenti 
tota  nocte^  et  everlit  in  %iccum ;  divi^ague  e$t  aqua, 
et  ingre$$i  $unt  filii  hrael  per  medium  sicci  maris, 
Persequentesque  jEgyplii  ingre$$i  $unt  po$t  eu$^  om- 
ni$  equilatu$  Pharaoni$^  eurru$  eju$  et  equite$  per 
medium  mari$  (Exod.  xiv}.  Sequentibus  ergo  JEgy- 
ptiis,  ut  dictum  est,  percussit  Moyses  virga  aquas, 
•I  divis»  sunt  buc  atquc  illiic,  et  transierunt  filii 
Israel  per  medium  maris  Rubri.  Quid  hoc  signifi- 
cabat  nisi  baptismum  Christi  sanguine  consccra- 
tum  {\A)  ?  Hostes  vero  insequentes  cum  rege  qui  a 
Jiergo  moriuntur,  peccata  sunt  praeterita,  quae  de* 


(14)  liid.,  QuT$t,  itt  Ex4Mi.,  cap.  49. 


in  remissionem  peccatorum  de  ipsius  latere  mana- 
vit  I  quem  omnis  fidelis  populus  in  suae  salutis  re- 
mediuni  gratantissime  bibit.  Ibi  enim ,  sicut  Patriim 
excTmpIa  docent ,  iCgyptius  demergitur,  Dei  populus 
resurgit  sancto  renovatus  Splrilu.  Baptitavit  et 
Joannes ,  ut  ait  B.  r^idorus  (15) ,  sed  non  ex  toto 
Judaice  ;  non  solum  in  aqua ,  nec  tamen  in  fipiritu , 
sed  hoc  solum  addidit ,  quod  in  poenitentia  bapti- 
zavit.  Sic  enim  ait  Paulus  apostolus  in  Actibus 
apostolorum  :  Joanne$  baptizavit  bap'Asmo  pfBniten- 
tia:  populum ,  dicen$  :  Vt  in  eum  qui  venturu$  es$et 
po$t  ip$um ,  crederent^  hoc  e$t  in  Je$um  ( Act,  xix ). 

(15)  Lib.  11  De  eccl.  ofc.  Cap.  25. 


375  SERMOxNES.  —  SERM. 

Cui  tamen  ideo  datum  eit  in  aqua  baptizare ,  ut 
Cbristus ,  qui  in  aqua  et  Spiritu  sancto  baptizatu- 
rus  erat ,  baptismo  Joaanis  manifestaretur  in  Israel ; 
quando  videlicet  Spiritus  sancti  descensione  et  Pa- 
tris  voce  Filius  Dei  palam  cunctis  praesentibus,  qui- 
bus  datum  fuit  videre ,  ostensus  est.  Coepit  ergo 
perfectum  baptisma  a  Jesu  Cbristo  Dei  et  Virginis 
Filio.  Ipse  enim  baptizavit  primum  in  Spirilu  sanctb» 
sicut  et  Joannes  dicit :  Ego  quidem  baptizo  in  aqua ; 
medius  vestrum  stat  quem  vos  nesdlis  {Joan,  i). 
Ipu  vos  baptizabit  Spiritu  sancto  et  igni  (Matth,  iii). 
Haec  est perfectio  baptismi.  Deus eslenim  qui  bap- 
tizat,  ut  qui  baptizantur,  possint  fieri  filii  Dei. 

Tria  enim  sunt  gencra  baplismi  ut  ait  B.  Isidorus 
in  libro  De  Ecclesiasticis  cficiis,  Pcimus  baptismus 
€st  quo  sordes  peccatorum  per  regenerationis  la- 
vacrum  abluuntur  ;  secundus  quo  in  sanguine  suo 
per  marlyrium  baptizantur,  quo  baptismo  ctiam 
Cbristus  baptizatus  est ,  ut  in  boc  sicut  et  in  cas- 
teris ,  formam  credentibus  daret.  Unde  ipse  disei- 
puHs  suis  Zebedxi  filiis  diccbat :  (16)  Potestis  bi" 
bere  calicem ,  quem  ego  bibilurus  sum  ?  {Matth.  xx,) 
Ac  si  apertius  diceret :  Polestis  baptizari  baptismo, 
qiio  ego  bapiizandns  sum  1 1taque  aqua  et  sanguis 
gemini  suntfigura  baplismalis  :  unum  videliccl  quo 
regeneramur  ex  aqua  el  Spiritu  sancto  ;  aliud  quo 
consecramur  sanguine  proprio.  Et  tertius  bapti- 
smus  scilicet  lacrymarum,  qui  laboriosius  trans- 
igitur,  sicut  ille  qui  per  singulas  noctes  stratum 
suum  lacrymis  rigat  ( Psal,  vi ) ,  qui  imitatur  con- 
versionem  regis  Manasse  (// Parfl/i>.  xxxiii),  et 
hmnilitatem  Ninivitarum  {Jon,  iii ) ,  per  quam  mi- 
sericordiam  cunsecuti  sunt. 

Luce  clarius,  o  Judaei,  vobis  est  ostensum ,  quam^ 
aperle»  quamque  evidenter  baptismus  Cbristi  ante 
le^em ,  sub  lege  et  sub  gratia  fuerit  praefiguratus. 
Mare  ergo ,  ut  supra  dictum  est ,  formam  aquae  ba- 
bult,  nubes  Spiritus  sancti  typum  gessit.  Transitus 
iUque  maris  Rubri  aperte  baptismum  Christi  pr»- 
fiSttravit.  Quare  ergo,  o  insensati^Judaei,  baptismate 
Christi  baptizari  respuitis,  cum  manifeste  patres 
vcstros  in  nube  et  in  mari  baptizatos  fuisse  legatis? 
Cur  ecclesiasticis  sacramentis 'pcrversa  mente  diu^ 
tius  insultatis,  quae,  Deo  disponenie,  verissimis 
palriarcbarum  figiiris  ac  prophetarum  praeconiis  ab 
Initio  miindi  pnesignata  fuisse  manifeste  cogno- 
srjtjs  ?Quare  igitur,  o  gens  caeca  et  a  veritatis  luce , 
«luaeCbristusest,  aliena,  salutarem  baptisinum  quo 
patres  vestri  in  transitu  maris  Rubri  figurate  fue- 
runt  baptizati ,  susclpere  renuitis  ?  lo  hoc  ergo  quod 
iii  Veteri  Testamento ,  o  Judaei ,  baptismo  Cbristt 
praefiguratum  c^rtissiine  pluribus  locis  invenimus, 
vos  qui  illum  nusquam  praeostensiiin  fuisse  negatis, 
in  vestra  objectione mentitos  esse apertissiraecom- 
probamus.  Verax  ulique  ralio  vos  per  omnia  falsos 
tesles  esse  ostendit ,  qua»  verissimis  Novi  et  Vcteris 

(16)  Isidorus  ait :  Potcstis  bibere  ealicem ,  quem 
ggo  bibiturtis  sum  ?  el  baptismo ,  quo  cgo  bnptlzor^ 


IV,  IN  NATALE  DOMINI.  27. 

A  Testamenti  auctoritalibus  vossufficienterconvincit. 
Si  meis  igitiir,  o  Judxi ,  saluberrimis  monitis  lir 
benter  aurem  praebueritis ,  el  aequissimis  consiliis 
meis  assensum  accomroodaveritis ,  ad  electorum 
Dei  sociciatem  indubilanter  pervenietis.  Jesum 
Christum  crgo  verum  Deum  et  verum  hominem 
esse  et  mundum  suo  pretiosissimo  sanguinejam' 
redemisse  certissime  credite ;  atque  iterum  ad  jii« 
dicandos  vivos  et  mortuos  iu  fine  mundi  venturun 
fore  firmiter  tencte.  In  Antichristo  autem  spem 
vestram  nolite  ponere,  quia  non  est  venlurus,  ul 
humanum  genus  fcliciter  redimai,  sed  ut  iilud. 
post  se  infeliciter  ad  aeternam  damnationem  trahat.; 
Nec  veniet  ut  in  se  sperantes  salvd ,  sed  ut  illos. 
secum  in  gehennam  praccipitct.  Ipsum  utique  per- 
ditionis  filium ,  id  est  Antichristum  Deus  et  homo 
Jesus  Christus  spiritu  oris  sui  interficiet ,  eumque 
illmtralione  adventus  sui  potenter  destruet  (  II. 
Thess,\\).  Sed  si  mihi  Chrlstiano  homini ,  o  Ju- 
daei ,  odio  nominis  Chrisli  Bon  vuUls  credere ,  sal- 
tem  vaticinio  isaiai  propkeUe  debelis  fidem  accom- 
modare.  Ipse  quippe  nobili  genere  exstitit  proge- 
nitus  ,  urbanae  elegantiae  praedilus  «  sanctitata 
praeclanis ,  Spiritu  sancto  repletus.  Quanto  igitur 
majoris  est  auctoritatis ,  tanto  libentius  ejus  vali- 
ciniis  fidem  accommodare  debetis.  Quid  igitur  de. 
Christo  dicat  muneo  ut  diligenter  audiatis.  Percu^. 
liet,  inquit,  terram  virga  oris  sui ,  et  spiritu  labio^ 
rum  suorum  interfickt   impium  (/sa.  xi),  ipsum. 

Q  vidclicct  Antichristum.  lUum  ergo  totius  maligni» 
tatis  iuventorem  Dei  Virginlsque  Filius  fortiter- 
expugnabit  et  in  teterrimum  ignis  et  sulphuris  sta- 
gnum  sine  fine  cruciandum  praecipitabit.  Ipsum. 
quippe  Deum  et  hominem  Jesum  Christum  ad  re- 
demptionem  mundi  ventiinim ,  et  supradictum  hu- 
maui  generis  inimicum ,  scilicet  totius  iniquitatis 
auctorem  Antichristum  expugnaturum ,  certissimo 
Jacob  praevidebat,  cum  de  filio  suo  Gad  figurate 
loquens  dicebat. 

Gad  accinctus  praliabitur  ante  eum ;  et  ipse  accim" 
qetur  retrorsum  {Gen,  xlix).  (17)  Iste  Gad  accin- 
ctus  personam  Jesu  Christi  significabat,  qui  in 
primo  adventu  suae  humilitatis  aute  adventum  An- 
tichristi  praelialurus  jam  occurrit  accinctus  gladio 

D  verbi  sui  ct  circa  femur  potentissime  {Psal,  xuv)» 
quo  filium  a  patre,  filiam  a  matre,  nurum  a  socru 
divisit.  Unde  ipse  ail^  Inimici  hominis  domestid. 
ejus  {Matth.  x).  Et  de  quo  gladio  ipse  dixit :  Non 
veni  pacem  mittere^  sed  gladium  (ibid,).  Quod  autem 
ait :  Ipse  accingetur  retrorsum  ;  claritas  ejusdom 
Domini  nostri  Jesu  Cbristi ,  qua  in  secundo  ad- 
ventu  ipse  vcnlurus  est,  ostenditur  ;  quia  cum  ve- 
nerit  Anticbristus ,  tunc  ipse  Deus  et  homo  Jesus 
Christus ,  quasi  retrorsum  ,  id  est  post  ejus  vestigia 
celeri  adventu  progrediens ,  interficiet  eum  gladio 
oris  sui.  Nam  et  in  hoc  quod  iste  Gad  /almiicii/tM 

baptizari  ?  Itaque  aqua ,  etc. 
(17)  Isid.,  Quffst,  in  Gen.,  cap.  51. 


975  S.  MARTIM 

iiitcrprelalur,  Clii-isUim  siguiflcat,  qui  iii  secundo 
adventu  post  Anticbrislnm  quasi  posterior  droi  (18) 
finem  mundi  sicut  latrunculus  improviso  atque  ra- 
pido  progressu  exsiliet  contra  apertam  Anticbristi 
nppugnalionem.  Hoc  est  qiKMi  in  Evangelie  (t9) 
aperte  scriptum  est :  Dies  Domini  sicut  fur  in  no^ 
cte ,  ita  veniet  (  /  Thes$,  v),  Gbristus  ergo  et  ante  et 
ret.ro  prseliari  contra  Anlichristum  scribitiir.  Ante 
ewn  namque  in  occullo,  id  est  in  primo  sua:  bumi- 
lUatis  adventu  ;  rctro  autein  post  ipsius  Anticbristi 
Yersuiam  callidamque  prsedicationem.  Et  ut  pro 
oerto  sciatis»  o  Juda^i ,  nec  omnino  dubitetis ,  hanc 
prophctiam  Jacob  palrlarcba  ad  Ghrislum  speciali- 
ter  pcrtinere,  quid  dc  illo  Moyses  legislator  dicat, 
;nojieo  ut  atlenlius  audialis. 

BenedicHts,  inquit,  in  laliludme  Gad  >  quasi  leo 
reqnievit  cepitque  brachium  et  vertioem^et  vidit  prin" 
cipatum  suum  {Deut,  xxxiit).  Diligenier  itaque,  o 
Jud-iei,  aniinadveriite  el  prudenter  cognoscUe  quiii 
i*eqiHevit  sicut  leo,  niei  Cjliristus  in  sepulcro  suo ; 
quisve  ceperit,  id  etl  huiililiavcrit  Ycrticem  bra- 
cfaiumque  potentm,  nisi  Redeinptor  noster,  qui 
humiliavit  superblem  excelsorum»  rogum  videliccl 
ct  imperatorum  idola  pro  Deo  colentiuni,  el  aeria- 
irtifn  polestatum  animas  ad  aetemam  requiein  t^n- 
dentes  adversari  cupientium.Quis  etiam  vidit  prin- 
ctpatum  suum,  nisi  ille  de  quo  Daniel  in  visione 
8ua  sic  ait  inler  cxtera  :  Aspiciebam  in  visu  noclis^ 
et  €cce  in  nubibus  c<bU  Filiutl^  kominis  veniebat,  et 
usque  m  A  ntiquum  dierum,  id  est  usque  ad  Deum 
Patrem  coelum  ascendendo,  pervenit,  et  datum  est  et 
regnvm  et  honor,  et  omnis  pepuhtSf  tribus  et  lingu<e 
servient  ei*  Potestas  ejus  potestas  wterna,  quce  non 
auferetur,  et  regnum  ejus  quod  non  corrumpetur 
{Dan.  vii).  Vidit,  inquit,  principaium  suum  {Deut. 
iixiii).  Moyses  de  futuro  quasi  de  praelerito  loqui- 
lur.  Ac  si  apertius  dicerct :  Deus  et  home  Jesus 
Christus  videt  principatuni  sunm,  id  est  omnipe- 
tenter  cum  Deo  Patrc  et  Spiritu  sancto  illtid  oblinet, 
juste  regit,  moderanler  disponit.  De  quo  etiam 
Isaias  ait :  Factus  esl  principatus  super  humerum 
tjus  {Ita,  ix).  Habet  itaque  Jesus  Christus,  o  Jn- 
dxi,  principatum  super  humerum  suum,  quia  re- 
vera  ipsum  constituil  Deus  Pater  super  omnia  opera 
inanuum  suarum. 

Ipsum  ergo  indubitanter  verum  Deum  et  verum 
hominem  esse  credite  ;  ipsum  a  Deo  Patre  ad  re- 
demptioiicm  inundi  missiim  luisse,  ex  Virgine  matre 
veracitejp  cariiem  assunipsisse ;  proptcr  peccata  no- 
sra  migericorditer  passionem  inortemque  susce- 
pissc ;  propter  justificationem  noslram  a  mortuis 
resurrexisse,  ccelum  ascendissc,  et  ad  judicandum 
vivos  et  niortuos  et  sseculum  per  ignem  iteruni  veii- 
tiirum  esse.  Ipse  quippe  est  refiigium  miserorum, 

(18)  hidorus  oniittit  notata  et  ait  eoruin  loco, 
id  est ,  secus  pedes^  ut  et  ipse  Martinus  fol.  21. 

(19)  Isidorus  ait :  i  Hinc  est,  quod  evangerista 
proclamat,  dlcens :  Quia  dies  Domini  sicut  fur.  ita  ifi 
MQftf  veniet,  >  Lcctio  B.  Mariini  lolidcm  \erbis  rc- 


LEGIONENSIS  «"« 

A  ipse  medicina  intirinoruin,  qiiies  laboranlium,  por- 
lus  naufragorum,  cibus  currentium  viatorum,  sa- 
lietas  beatorum  in  coelesti  patria  quiescentium. 
Ipsum  manducat  percgrinus  bomo,  ne  lassetur  in 
praesenti  via  ;  ipsum  comedll  angelus  pleno  ore,  in 
ipso  exsultans  per  xterna  sascula.  Ipse  certe  qui 
seipsuin  dedit  angelis  ad  gaudium  aeternx  slabilita- 
tis,  seipsum  dedit  hominibus  ad  remedium  sanita- 
tis.  Corpus  quippe  ejusdem  noslri  Redemploris 
omnibus  illud  fideliter  sumentibus  viaticum  est  sa- 
lutis.  Idcirco  ipse  panis  viviis,  scilicet  Dominus 
Jesus  Christus  descendit  in  buac  mundum,  ul  sl 
(^uis  ex  ipso  fldeliter  manducaveril,  non  moriatur 
in  xternum  {Joan.  vi). 

n  S  XX.  —  Melchisedech  primu$  sanclissimi  allaris 
sacramenti  ritum  ostendit,  Ex  ano  Christinnorum 
sacramenta  priora  manifestai,  baptismiet  eucha' 
risti<B  excellenter  sic  dicta  di/ferentia  ponitur.  In 
eucharistias  sacramento  humanum  corpus  ex  Yir- 
gine  natum  hominibus  traditur.  In  manna  prce/igu- 
futur,  longa  tamen  di/ferentia  inter  utriuzque  «im- 
ptionem.  Christi  corpus  recte  viaticum  appetlaturi^ 
propterea  Christum  panem  vitmm,  qui  de  calo  dc- 
scendit,  Jacob  patriarcha  benedicens  filio  suo  Aser^ 
manifeste  prtesignabat.  Introducitur  tandem  Moyset^ 
in  Deijussione,  dum  petram  percuteret,  qum  atmam 
emanavit,  Chrisii  figuram  habuit :  eum  propheta^ 
tum  in  deserto  dicitur.  Subjunguntur  prcecepta  a 
Christo  discipulis  tradita.  Iterum  Jacob  in  Joseph 
(fenedictione  Christi  admirabilem  pulchritudinem 
figuxat.  Denique.etsiunus  Deut,  duo  Testamenta; 
et  unum  ulrumque  dicitur;  Novum  per  Moysen 
prcefigumtur  in  salulifero  ligno^  quod  aouas  ama- 

r  ras  duUoravit.  Deus  wternus^  cum  quidquid  con- 
gruerit  tempori  concetterit,  non  ideo  mutabilis. 

Ad  haec  vos,  o.  Judxi,  respondenles  dicilis,  quod 
InLreJibile  videliir  Dei  Filium  de  sinu  ejusdem  Pa- 
tris  sui  descendere,  et  ex  inlemerata  virgine  huma- 
num  corpus  accipere,  et  lUud  idem  sibi  obedienti- 
bus  populis  in  remissionem  pcccatorum  tradere. 
Subsequenler  etiam  dicitis,  quod  corpus  ex  femina 
factum,  qualiter  ab  bominibus  accipi  et  manducari 
possit,  ignoratis.  Nos  vero  quamvis  a  Domino  pr<H 
lubitum  sit  sanctuni  canibus  dare,  inargarilas  por-v 
cis  anteponere  {Matth.  vii) ;  tamen  qiiia  ves  intr» 
sanctae  Ecclesiae  gremium  desideramus  esse,el  ejus- 
dem  Dei  et  bominis  Jcsu  Cbristi  veram  cognilioneiu 
habere,  qualiter  illius  sanctissimum  corpus  fidelis 
D  plebs  in  remissionem  peccatorum  suoruni  comedat, 
ct  tamen  ipse  Deus  et  homo  Jesus  Christus  integer 
semper  et  perfectus  in  Dei  Patris  dextera  permaneat, 
vobis,  ipso  donante,  breviter  exponemus.  Nolo  ta- 
roen  voe  ignorare,  o  Judaei,  quod  de  tanto  tamque 
profundo  sacramento  nullus  perfecte  dicelre  aliquid 
iinqiiam  potuit  vel  poterit.  Hujus  ergo  sacramentl 
ritum,  ut  credimus  Melchidesech  primus  ostendit, 
ubi  panem  et  vinum  Abrabae  revertenti  a  caede  qua- 
tuor  reg um  obtulit  {Gen.  xiv).  Ex  hoc  datur  intel- 

peritur  apud  Pauluro  Idco  qucm  ad  orain  rotamus  ; 
similcs  autein  aliae  :  II  Petr.  iii,  10  ;.\poe.  iii,5rl 
xvi,  15.  Martiuus,  fol.  ciuto  aUud  lestiiiioi|ium 
cx  Blattlixo  exhibet. 


577  SERMONES.  —  SERM. 

L^i,  aotcrtora  esse  sacramenla  Cbristianorum  quam 
JuUaeorum. 

Moikeo,  vos,  o  Judaei,  ul  ea  quae  proposuiinus  di'« 
L'gcnter  audiatis  ;  quia,  si  ab  hac  sacratissima  le- 
ciionc,  quod  absit !  vacui  reccsserilis,  ab  animarum 
vestrarum  salute  longe  eritis.  Unde  Psalmisla  Deo> 
loquitur,  dicens :  Longe  est  a  peccatoribui  salus, 
Quare  ?  videlicet :  Quia  justificationes  tuas  non  ex* 
quisierunt  {PsaL  cxviii).  Si  ergo  ad  animarura  ve- 
stranim  saluteni,  o  Judaei,  feliciter  vultis  perlin- 
gere,  justificationes  I>ei  et  hominis  Jesu  Cbristi, 
quas  ipseante  omnia  saecula  cum  Deo  Patre  et  Spi« 
htu  sanclo  fieri  disposuit,  per  patriarchas  praefi* 
guravit,  per  propbetas  praedixit,  per  seipsum  firnii- 
ler  insiituit,  per  apostoios  omnibus  quae  sub  coelo 
sunt  nationibus,  manifeste  praedicari  jussit,  omni* 
que  Ecdesiae  integre  custodiri  mandavit ;  vos  modis 
omnibus  ab  Ecclesiae  ministris  exquirite  et  sum« 
mopere  eas  implere  curate. 

(20)  Yolo  itaque  vos  scire,  o  Judaei,  quia  per  ba* 
pti&mum  Cbristi  a  peccatis  mundamur,  et  per  san- 
€lam  eucbaristiam,  hoc  est  per  sanctissimum  ejus- 
dem  Dei  et  hominis  Jesu  Chrisli  corpus,  in  bono 
opere  eonfirmamur  et  consummamur.  Baptismus 
igitur  aestus  vitiorum  exstinguit,  eucharistia  vero 
spirituatiter  mentem  reficit.  Unde  et  excellenter  di- 
ciiur  eucharistia,  id  est  bona  gratia  ;  quia  in  hoc 
ftacramenio  non  soluro  est  augmentum  virtutis  et 
graiiae,  sed  ut  ait  B.  Ambrosius  in  libro  Sententia- 
Tum:  cllle  totus  spiritaliter  sumitur,  qui  esi  fons 
et  origo  iotius  gratiae,  cujus  figura  praecessit,  quan- 
do  Deus  in  deserto  patribus  manna  pluit,  qui  quo- 
tidiano  cceli  alimf^nlo  pascebantur.  i  De  quo  Psal- 
miftla  ait  :  Panem  angelorum  manducabit  homo 
{Psal.  Lxxvii).  Sed  Patrcs  veslri,  qui  lunc  panem 
illum  manducaverunt,  mortui  sunt ;  iste  vero  panis 
▼ivus,  scilicet  Deus  et  bomo  Jesus  Cbristus,  qui  de 
coelo  descendit,  vilam  mundo  tribuit.  Manna  illud 
erat  e  coelo,hoc  autem  desuper  coelum.  lllud  manna 
scaluriebat  vermibus  in  diem  alterum  reservatum ; 
hoc  ab  omni  corruptionc  alienum,  quicunque  reli* 
giose  gustaverit,  raortem  non  videbit  in  aeternum. 
IHud  datum  fuit  anliquis  post  transitum  maris  Ru- 
bri,  ubi,  submersis  iEgyptils,  liberati  sunt  Hebraei. 
Iloc  coelesle  manna,  id  est  corpus  Christi,  nonnisi 
renaiis  ex  aqua  et  Spiritu  sancto  debet  dari.  Panis 
ille  corporalis,  o  Judaei,  palres  vestros  ad  lerram 
promissionis  per  desertum  eduxit.  Haec  coelestis 
csca,  id  est  corpus  Christi,  fideles  hujus  saeculi 
deserium  transeuntes,  in  coelum  subvehit.  Unde 
recte  corpus  Christi  viaticum  appellatur,  quia  nos 
in  via  reficiens  usque  in  patriam  deducit. 

Sed  ui  perfectius  inteiligere  possitis,  o  Judael, 
qualiter  mamia  quod  Deus  in  deserto  antiquis  pa- 
tribus  pluii,  sacratissimum  Christi  corpus  praefigu- 
ravii ;  illius  temporis  historiam  si  placet,  ad  memo- 
riam  reducamus.  Locutus  est  Dominus  ad  Moysen^ 

(^O)  IV  Sent,,  d\%U  8. 

(il)  Lib.  XVI  EtymoL,  cap  26.  Vidosis  fol.  10.  - 


IV  ,  IN  NATALE  DOMIM.  278 

A  dicens :  Vespere  comedetis  carues,  et  mane  saturabi' 
mini  panibus ;  scietisque,  quod  sim  Deus  vester.  Fo» 
ctum  est  ergo  vespere,  et  ascendens  cotumix  cooperuii 
caslra ;  mane  quoque  ros  jacuit  per  circuitum  castrjo- 
rum,  Cumque  operuisset  superficiem  terroe,  apparuii 
in  solitudine  mtittKicm,  et  quasi  pilo  tusum  in  simHi" 
tudinem  pruino!  super  terram.  Qttod  cum  vidissent 
filli  Israel,  dixerunt  ad  invicem :  Manhu  ?  Quod  si- 
gnificat :  Quid  est  hoc  f  Ignorabant  enim  quid  esset. 
Quibus  ait  Moyses:  Iste  est  panis  quem  dedit  vobis 
Dominus  ad  vescendum.  Hic  est  sermo,  quem  prasct- 
pit  Dominus:  Colligat  ex  eo  unusquisque  quantum 
sufficial  ad  vescendum ;  gomor  videlicet  per  singula 
capita  {Exod,  xvi). 
luterea  necesse  est,  ut  B.  Isidorus  nosier  pairo- 

B  nus  accedai  (21),  ei  mensuras  frugum  sacra  legt 
institutas,  nobis  scire  cupieniibus  dignanter  osien- 
dat.  Mensurarum,  inquit,  pars  minima  coclear.quod 
est  dimidia  pars  drachmae  appendens  siliquas  no« 
vem,  qui  numerus  iriplicatas  eonebalam  facit.  Con-* 
chula  drachma  una  ei  dimidla  appenditur.  Cyaihi 
pondus  decem  drachmis  adimp|etinr.  Aeetabulum 
quaria  pars  eminae  est,  duodecim  drachmas  appen- 
dens.  Cotyla  emina  est,  habens  cyaibes  sex,  quae 
idcirco  cotyla  vocaiur,  quit  cote  Gr«co  sermone 
incisio  dicilur.  Et  emina  s^xtari  in  duo  aeque  inci- 
diiur,  ei  cotylatam  facit.  Emins  auiem  appendit  ii- 
bram  unam,  quae  geminata  sexiarium  reddit.  Sez- 
tarius  vero  duarum  librarum  esi  qui  bis  assumptus 
bilibris  nominatur.  Assumptus  quater  fit  Gr«co  no- 

C  mine  contx.  Quinquies  autem  complicatus,  quinareic 
sive  gomor  facit. 

His  breviter  a  B.  Isidoro  de  mensuris  frugum  di- 
ctis,  quid  Dominus  filiis  Israel  dicat  audiamus: 
Cotligat  ex  manna  unusquisque  quantum  sufficiat  ad 
vescendum  :  gomor  videlicet  per  singula  capita  juxta 
numerum  animarum  vestrarum,  quce  habitant  in  ta- 
bernaculis  sic  colligetis,  Feceruntque  filii  Israel  ita: 
et  collegeruntf  alius  plusy  atius  minus.  Et  mensi  sunt 
ad  mensuram  gomor;et  nec  qui  pluM  coUegerat,  ha^ 
buit  amplius;  nec  qui  minus  paraverat,  reperit  minus ; 
sed  singuli  juxta  id  quod  edere  poterant,  congregave- 
runt.  Dixitque  Moyses  ad  eos  :  Nullus  relinquat  ex 
eo  in  mane,  Qui  non  audierunt  eum,  sed  diviserunt 

|v  quidam  ex  eis  usque  mane,  et  scatere  ccepit  vermibust . 
atque  computruit.  CoUigebant  autem  singuli  quantum  • 
suffieere  poterat  ad  vescendum :  cumque  incaluissit 
soL  liquefiebat  (ibid.).  lUcitur  de  manua  quod  indu- 
rabaiur  ad  ignem,  et  liquescebai  ad  solem  (Sap.  xvi), 
id  esi  verbum  divioum  inferendo  terrorem  gehenns 
hominibus,  induratur  in  cordibus  eorum,  in  quibus 
liquescit  promittendo  dulcedinem  aeicrnae  viiic.  In 
die  vero  sexia  colligebani  cibos  duplices,  id  est  duo 
gomor.  Appellavitque  domus  Israel  nomen  ejus 
Man :  quod  erat  quasi  semen  coriandri  albi,  gustus 
que  ejus  quasi  (22)  similis  cum  mclle. 
Ut  sxpe  tesiaius  sum,  o  Judaei,  Veius  Testamen- 

(22)  Aperie  hic  cognoscitur  manus  aduUera,  quar 
ms,  Perg.   cvolvil ,  cl  infeliciter  forte  correxit 


S;79  S.  MARTIM 

tiiiii  uoii  ad  litteraiD,  sed  juxta  inysticum  sensum 
est  intelligendum.  Moneo  igilur  vos  ut,  ea  quae  su- 
perius  Ulienter  bislorlce  audistis,  spiritaliter  expo- 
sita  libentius  audiatis  (25).  Manna  ilaque  evidenter 
Cbristum  significabat,  qui  tanquam  panis  vivus  de 
Goelo  descendit  :  quique  per  nubem  Evangelii  uni- 
verso  orbi  pluitur»  non  jam  murmuranti  et  tentanti 
Syuagogae,  sed  credenti  et  in  illo  spem  ponenti  Ec- 
clesiae.  Hoc  est  autem  manna  indeficiens.  Hic  est 
panis  coeli  et  verus  cibus  angelorum.  Quod  Dei  Yer- 
bum  comiplibiles  incorruptibiliier  pascit;  quod 
ut  manducaret  homo,  Yerbum  caro  factum  esf,  et 
habitatit  in  nobis  {Joan.  i) ;  quo  etiam  qui  vescun- 
tur,  spiritaUter  vivunt.  Nolo  vos  oblivioni  tradere, 
o  Judaei,  quod  patres  vestri  qui  manna  in  deserto 
inanducaverunt,  in  eadem  vasla  soUludine  mortui 
€t  sepulti  sunt,  el  terram  promissionis  non  intrave- 
runt.  Yo8  eliam  si  veterem  figuram  camaliter 
susceperitis,  el  veritatem,  quae  Cbristus  est,  aniniae 
et  cordis  palato  gusUre  contempseritis»  ad  terrani 
promis&ionis,  id  est  ad  coBlestem  patriam  pervenire 
nequaquam  poterilis,  sed  In  deserto  praesenlis  sae- 
culi  moriemini  In  peccatis  vestris.  Hoc  enim  ipse 
Deus  el  bomo  Jesus  Cbristus  vobis  ad  aeternam 
Titam.provocatis,  dicebat :  Patres  vestri  manduca-' 
verunt  matma  in  denerto  et  mortui  sunt  {Joan,  vi). 
Vos  iterum  ad  cognitiouem  et  veram  fidem  cobor* 
tans,  aieb^  :  Ego  $um  panis  vivus  qui  de  coelo  de^ 
sundi  {ibid.)  Et  :  Si  quis  manducaverit  ex  hoc  pane^ 
eivet  in  aternum  {ibid.).  Si  ergo  in  aeternum  quaeri- 
tis  vivere,  ipsum  Dei  Yirginisque  Filium  ore  mentis 
et  Gorporis  fideliter  percipite. 

(24)  Non  incongrue  etiam  per  manna  coelestia 
significantur  eloquia.  Unde  et  inierpretatio  ipsius 
nominis  sic  sonat.  Manna  enim  inlerpretatur ,  quid 
est  hoc?  Cum  enim  audimus  legem  Dei  in  Eeclesia 
recitari,  inlerrogamus  doctores,  dicenies  :  Quid  est 
l!0c?  Hoc  autem  manna  minuluin  eral  sicut  semon 
coriandri,  et  suave  ad  edendum.  Quid  igilur  verbo 
Dei  minutius,  quidve  subtiiius  aut  quid  dutcius  et 
suavius  eloquiis  Dei,  quod  est  super  mel  et  favum? 
Sed  quid  est,  quod  sexla  die  duplum  colligi  jubetur, 
qiiod  etiam  in  Sabbalum  suQiceret?  Sextus  dies,  isia 
in  qua  nunc  vivimus,  st^xta  mundi  est  aelas.  In  hac 
*jrgo  sexta  aetate  duplum  refectionis  cibum  colligit, 
lui  propter  spem  vitae  a:ternae  verbum  Dei  a  docto- 
rlbus  audit,  et  bonis  operibus  perficit.  In  hac  du- 
pium  recondit,  qui  et  bene  vivit,  et  aliis  secundum 
|K)ssibilitatem  suam  misericordiam  impendit.  Quod 
reponebatur  post  Sabbatum,  corrumpebatui*.  Bona 
quippe  opera  propter  aetcrnaui  requiem  facta  in 
Tuluro  saeculo  permanebunt.  Qui  vero  Domini  im- 
pt;rio  infideles  erant  et  praeler  causam  Sabbati  de 
manna  post  Sabbatum  servabant,  quod  superflue 
reponebant,  vermibus  ebulliebat  et  compulrescebat. 

Simil(B  legebat  antea,  cujus  loco,  similis  posuit 
correptor  ignarus,  existimans  forsan  nomen  esse 
adjectivum;  et  simt/or,  haud  esse  casus  genitivi 
similaff  sed  neutram  lerminationem  adjeclivi,  «imi- 


LEGIONENSIS  280 

A  Sic  et  qui  propter  praesentem  vitam,  et  pro  amorc 
saeculi  hujus  tbesaurizant,  apud  gehennam  vermi- 
bus  qui  non  morientur  ebullient.  Quibus  terribi- 
liter  comminatur  Dominus,  dicens  :  Vermes  eorum 
non  morientur^  et  ignis  eorum  non  exstinguetur  {Isa, 
Lxvi).  Isti  sunt  vermes  quos  generat  avaritia,  et 
caeca  divitiarum  cupiditas.  His  etiam  vermibus  cm- 
ciabuntur  illi  qui  habent  divitias,  et  videntes  Ihi* 
tres  suos  necessitatem  habere  claudunt  viscera  sua 
ab  eis  (/  Joan,  iu).  Sed  et  is  qui  post  susceptum 
verbum  Dei  peccat,  efiicitur  ei  ipsum  verbum  Del 
vermis,  qui  ejus  sempor  conscientiam  fodiat,  et 
arcana  pcctoris  rodat.  Quanquam  et  vermis  per 
similitudinem  sit  ipse  Christus,  ipso  dicentc  :  Ego 
sum  vermis  et  non  homo  (Psal.  xxi).  Sicut  ipse  est 

^  aliis  in  ruinam  et  aliis  in  resurreciionem  (Luc,  ii) ; 
ita  et  ipse  in  manna  fidelibus  quidcm  dulcedo  mellis, 
infidelibus  aulem  vermis  eOicitur.  Panis  ergo  ille 
corporalis,  o  Judaei,  ut  siipradictum  est,  populum 
antiquum  ad  terram  promissionis  per  desertum 
eduxit.  Haec  esca  coelestis,  scilicet  Chrisius  fiJeles 
hujus  saeculi  desertum  transeuntes  in  coelum  sub- 
vehit.  Recte  itaque  viaticum  dicitur,  quia  nos  in 
via  praesei)tis  saeculi  reficit,  et  ad  pascua  semper 
virentia  perducit.  Ergo  sicut  in  mari  Rubro  figura 
baptismi  pnecessit,  sic  et  in  manna  glorificaiio  Do- 
minici  corporis  ostenditur.  Vulo  vos  scire,  o  Judaei, 
quod  liaec  duo  sacramenta  lunc  demonstrata  fue- 
runt,  quando  de  lalere  Christi  sanguis  et  aqua  pro- 

Q  fluxerunt  (Joan.  xix),  quia  ipsc  per  sanguinem  re- 
demptionis  et  aquam  bnp.ismaiis  in  se  credentes  a 
diaboio  el  a  peccato  redimere  venit,  sicut  Isracli- 
tas  pcr  sanguincm  agni  paschalis  ab  cxlerminatorc, 
ct  per  aquam  inaris  ab  i£gypliis  liberavit.  Satis 
quippe  ralionablliler  oslcnsum  cst  vobis,  o  iniinici 
vcr.taiis  Judaei,  quain  evidcnler  iilud  inanua  anli- 
quls  patribus  iu  deserlo  de  ccelo  luinistralum , 
Jesuin  Christum  rcdemptorem  bumani  generis  pras- 
figuravcrit,  et  qualiler  seipsum  fidelibus  populis 
ipse  Dcus  el  hoino  ad  manducandum  dedtrit,  quam- 
que  perfecle  eos  in  prxseiiti  et  in  fuiura  vita  ex 
seipso  leficit.  Ipse  quoque,  ut  ilictuin  est,  in  se 
speranles  pascit  per  fidcm,  ne  dcficiani  in  pne- 
senti  via ;  et  ipse  oinnes  sanclos  reiicit  per  speciem 

0  in  coclesti  pairia.  Meuiitos  ilaquc  vos  iii  vestra 
objcctioue  certissiine  esse  comprobamus,  qui  illum 
in  tota  veleris  testamcnti  serie  nec  praefiguratum 
fuisse  asseritis,  nec  illius  corpus  saluti  fidelium 
proficere  posse,  ad  veslrae  damnaiionis  augmentum» 
dicere  ausi  estis. 

Ipsum  utique  panem  vivum  qiii  de  coelo  descen- 
dit,  scilicet  Jesum  Christum  Jacob  pairiarcha  ma- 
nifeste  pra^ngurabat,  cum  Aser  filio  suo  benedicens, 
dicebat :  Aser  panis  pinguis,  delicias  regibus  prwsta- 
bit  (Gen.  xlix).  Ad  nostram  itaque  fidem,  o  Judaei, 

/f«,  qiix  ob  id  concordare   ncquibat  substantiTO 

gustus. 

^   /23)  Isid.,  Qv/rsl.  in  Exod.,  cap.  23. 

,   (24)  Isidor.,  ibid. 


581  Sh:UMONES.  —  SEUM. 

ex  omiii  parle  roborandam,  ac  veslram  omnino 
meodacissimam  asserlioneDi  fruslrandara  moneo, 
ut  tanli  palriarchne  praediclam  sentcnliam  spirilali- 
ter  expositam  diligenier  audiatis  (25).  Aser  igiiur 
iste  cujus  nomine  divitiae  significanlur,  Cbristum 
Terum  Deum  et  verum  hominem  aperte  pnefigura- 
vity  cujus  altitudo  sapientiae  et  scientiae  incompre- 
beasibilis  est ;  et  tamen  cum  dives  esset,  paiiper 
▼oluit  fieri  pro  nobis.  Cujus  panis  pinguis  factus 
est,  caro  siilicet  ejus,  qui  esi  Sancta  sanctorum, 
quam  si  quis  decenler  mauducaverit,  non  morietur 
in  aeternum.  Iste  etiam  delicias  praebet  regibus,  illis 
videlicet,  qui  sensus  proprios  hene  regunt,  qui 
etiam  dominanlur  vitiorum  suorum,  qui  corpora 
6ua  castigant,  et  servituti  subjiciunt.  Tandem  ita- 
que,  o  Judaei,  diuturnam  incredulitatis  amenliam 
deponite,  et  Cbrislum  verum  Deum  et  verum  homi- 
neni  esse,  atque  ad  redemptionem  mundi  a  Dco 
Patre  missum  fuisse  certissime  credite.  Ipse  est 
enim,  ut  supra  diximus,  refectio  fidelium.  Ipse 
satietas  supernorum  civium,  ipse  iudeficiens  fons 
onmium  bonorum.  Per  ipsum  omnes  recte  creden- 
tes  a  peccatorum  sordibus  purganlur.  Ab  ipso  in 
bonis  operibus  proticientes ,  ut  ^agis  magisque 
proficiant,  adjuvantur,  ex  ipso  jam  in  coelo  con- 
sistentes  insatiabiliter  saliantur.  Quid  ad  haec  dici- 
tiSv  o  Judaei,  quid  objicitis,  vel  quid  respondetis? 
Si  enim  Jesum  Cbristum  cum  Deo  Patre  et  Spiritu 
sancto  unum  et  verum  Deum  esse|  credideritis,  ad 
animarum  vestrarum  salutem  procul  dubio  pertin- 
gere  poteritis.  Si  vero  de  illius  divinitate,  qua  Deo 
Patri  aequalis  et  consubstantialis  cst,  vei  de  ejus 
humanitate,  quam  ex  incorrupta  Yirgine  sine  pec- 
fato  assumpsit,  qua  crucem  ascendit,  antiquum 
hostem  expugnavit»  humanum  genus  redemit;  du- 
bitatis,  non  ad  vitaro  sed  ad  aeternam  mortem  ten- 
ditis.  Muoc  ergo  vellcm  scire  cujus  voluntaiis  vel 
cujus  fidei  estis.  Ad  baec  vos,  o  Judjei,  rcsponden- 
les  pertinaciter  dicitis,  quod  Chrrstus  nondum  venil, 
iiec  suae  passionis  sanguine  humanum  genus  rede- 
luit,  nec  baptismatis  aqua  illud  a  peccatis  lavit. 
Nos  vcro  vobis  econtra  rcspondenms,  quod  Dei 
Fiiius  ab  iniliomundi  se  venlurum  et  proprio  san- 
guine  humanum  genus  redenipturum  atque  a  pec- 
catis  unda  sacri  baptismatis  luturum  figuris  et 
fl!»j!2»T!^l:bus  paliiarciiarum  praeoslendit ,  vaticiuiis 
propbetarnm  prxdixit;  statuto  autem  a  Deo  Patrc, 
eC  completo  tempore  per  seipsum  carne  indutum 
complcvit,  per  apostolos  jam  impleta  esse  universo 
mundo  praedicavit.  Ut  ergo  vera  esse  quae  dicimus 
non  dubiletis,  et  in  mendacissima  asseriione  vestra 
Tictos  vos  esse  cerlissime  cognoscatis,  prxclarissi- 
niam  veteris  testamenti  figuram  iatroducemus, 
quam  ut  diligenter  audiatis  vos  monenius. 

Dixit  itaque  Dominus  ad  Moysen  :  Antecede  po^ 
pulum,  et  iume  tecum  de  senioribus  Israel;  et  vir- 
gam  qua  percussisti  fiuvium,  tolle  in  manu  tua  ct  v<idi\ 

(35)  Isid.,  Quctst,  in  Cen.f  cap  51. 


IV ,  LN  NATALE  DOMLM.  282 

A  Et  ego  stabo  eoram  te  ibi  super  Petram  Horeb ;  pcr- 
cutiesque  terram^  et  exibit  ex  ea  aqua,  ut  bibat  popu- 
lus,  Percussit  ergo  Moyses  pelramcoram  filiis  hrael, 
et  egressce  sunt  aquie  targissimoif  ita  ut  populus  bibe- 
ret  et  jumenta  ejus  (Exod.  xvii).  (26)  Ne  igilur  vacui 
recedalis,  o  Judaei,  ab  hac  sacca  lectione ;  ad  ca 
quae  dicuntur  studiose  aures  apponite.  Petra  per- 
cussa,  quae  aquam  emanavit,  procul  dubio  Christi 
figuram  habuit,  ex  cujus  pectorc  in  cruce  aperto 
cuncta  sanclae  Ecciesiae  sacramenta  profluxerunt. 
Ad  quem,  velut  virga,  lignum  passionis  accessit  ut 
emanaret  in  se  credentibus  graliam  aeternae  salutis. 
Percussa  enim  petra  ex  se  fontem  emisit,  percus^ 
sus  in  cruce  Christus  salvari  debiderantibus,  lava- 
cri  gratiam  et  donum  sancli  Spiritus  elTudit.   Pe- 

*^  tram  enim  istam  figuram  Cbristi  babuisse  proLat 
Apostolus,  cum  dicit  :  Bibebant  autem  de  spi- 
rituali,  consequente  eos  pelra;  petra  autem  erat 
Christus  (/  Cor.  x).  Quod  aulem  siliens  popu- 
lus  aquam,  murmuravit  adversus  Mi^fsen  ,  et  pro- 
pterea  jubet  Deus,  ut  ostenderet  el  petram  unde 
biberet:  quid  signiPicabat,  nisi  qitia  cum  Christia- 
nus  populus  legit  Velus  Testamentum,  n.urmurat 
adversus  Moysen,  eo  quod  sibi  displiceant  carnalia 
praecepiaad  litieram  scripia?  Oslendit  ergo  Moy- 
ses  jussione  Dei  populo  Christiano  petram,  qiiae 
Chrislus  est,  et  adducit  eum  ad  ipsum  ut  e\  eo 
bibat,  et  sitim  suam  reficiat.  Ipse  quippe  Moyse^ 
Spiritu  sancto  edoctus    Judaeis  atque   gentilibus 

Q  veritatem,  quae  Christus  est,  invenire  desideranti- 
bus,  petram  scilicet  eunidem  Deum  et  lionrinem 
Jesuin  Christum  ostendit,cumin  deserto  filiislsraei 
terribiliier  protestatus  sit,  dicens  :  Prophetam  sus- 
dtabit  vobis  Dominus  Deus  vester  de  fratribus  ve- 
striSf  hoc  est  de  tribu  Juda ,  tanquam  me,  ipsum 
audietis  juxta  omnia  qucecunque  locutus  fuerit  vobis 
(Deut.  xviii).  Etadjecit :  Omnis  qui  non  audierit 
prophetam  illum  exterminabitur  de  populo  suo  (Exod, 
xxx).  Quia  igitur  ab  initio  mundi  Deus  Pater  ve- 
rissiniis  figuris  ac  lerribilibus  signis  dilectissimum 
Filium  suum  nasciturum  et  pro  bumani  generis 
salute  passurum  praeostendit ,  aperle  vos,  Judaei, 
qni  ipsum  ejus  Filiuro  negatis  in  vestra  assertione 
nienlitos  esse  convincit.  Si  ergo  ad  animarum  ve- 

D  slrarum  salutem  pertingere  vultis,  secundum  su- 
pradictum  Bloysi  consilium,  ipsuin  Dei  et  Virginis 
Filium  audite  juxta  omnia  quae  ipse  suis  praecepit 
discipulis.  Si  iilum  iideliter  non  audieritis,  hoc  est 
si  illi  obcdientes  in  omnibus  non  fueritis  ,  de  elc- 
ctoruni  soiielate  peribitis.  Forte  nobis,  o  Judaei, 
interrogantes  dicitis :  Quae  sunt  praecepta ,  quae 
Chriatus  dedit  suis  discipulis  ?  Ilaec  vero  ad  Patreni 
ascendens  inter  alia  mandavit  eis  :  Euntes,  docctc 
omnes  gentes  ,  baptizantes  eos  in  nomine  Patris  ct 
Filii  et  Spiriius  sancti  (Matth.  xxviii).  Et  iieruni  : 
Qui  crediderit  et  baptizatus  fuerit,  salvus  erit ;  qui 
vero  noncredideritj  condemnabltur  (Marc.  xvi).  Alibi 

(23)  Isid.,  Qnwst,  tn  Ejoci.,  cap.  24. 


8S3  S.  MARTC^I 

eihm  ipse  coelestis  Magister  cum  NiGodemo  lo- 
qiiens  eumqiie  plenarie  caibolicam  fidem  docens, 
inter  alias  testaliis  est,  dicens :  Nisi  quii  renatui 
fuerit  ex  aqua  et  Spiritu  sancto ,  non  potest  videre 
regnum  Dei  (Joan,  viii).Quid  lucidius ,  quid  aper- 
tius,  quidve  c.larius,  o  insensati  Judael,  audire  vul» 
tis?  Aperle  quippe  ratio  docet,  quia  nisi  ex  aqua 
et  Spiritu  sancto,  juxta  prseceptum  ejusdero  Dei  et 
hominis  Jesu  Cbristi  renati  fucritis ,  regnum  Dei 
inlroire  miniine  poteritis.  Si  enim  veraciter  Jesum 
Cbristum  cum  Deo  Palre  et  Spiritu  sancto  unum  et 
verum  Deum  esse  credideritis,  et  in  ejusdeni  san- 
cUr  Trinitatis  nomine  baplizali  fueritis,  ad  aninia* 
nim  vestrarum  salutem  pcrtingere  poteritis.  Si 
vero  credere  renueritis,  ab  eleclorum  Dei  societate 
omnino  peribitis.  Ad  boc  itaque  Deus  Pater  pro- 
pbetam  illum,  scilicel  Cbristuin ,  siiscitavit  de  fra« 
Iribus  vestris,  ut  illum  audiretis  in  omnibus ,  hoc 
est  ut  iili  per  omnia  obedientes  essetis.  Si  ergo 
illiim  non  audieritis,  id  est  si  baptismum  ab  eo  in- 
stitutum,  etcaetera  ecclesiasticae  religionis  sacra- 
menta  non  susceperitis,  de  coetu  sanctorum  ejus 
pei*ibitis ;  quia  pactum  quod  per  illum  Deus  Pater 
ante  omnia  safcula  firmiter  statuil,  irritum  fecistis. 
Si  autem  iilius  praeccpta  servaveritis,  a  damnatione 
perpetua  iil^eri  eritis.  Ipsum  itaque,  o  Judaei,  ve- 
rum  Deum  et  verum  boniinem  esse  credile,  ipsius 
praecepta  summopere  servare  studete,  ipsum  ad 
redemptionem  mundi  a  Deo  Patre  missum  fuisse 
iodubitanter  credite.  Ipsum  quanio  amplius  patres 
vestri  per  passionem  crucis  et  inortem  camis  de 
superficie  terrse  voluerunt  delere,tanto  magis  illum 
Deus  Pater  in  fide  el  cognitione  gentiom  fecit  cre- 
scere.  Judaeorum  malitia  ipsum  frumenti  granum 
morti  Iradidit ,  sed  Deus  Pater  illum  resuscitans 
cum  multarum  animarum  fructu  ad  se  redire  fecit. 
Ipsum  quippe  Deum  et  bominem  Jesum  Cbristum 
a  Judaeis  quidem  reprobatum ,  a  Deo  Patre  ele- 
ctum  et  bonorificatum  ,  a  gentibus  vero  summa 
cum  reverentia  et  bonore  susceptum ,  Jacob  pa- 
triarcba  Spiritu  sancto  edoctus  praifigurabat ,  cum 
Joseph  filium  suum  benedicens,  aiebat  (Gen,  xlix)  : 
Ft7itt«  accrescens  Joseph,  filius  accrescens  (27). 
Haec  propbetia  pust  passionem  Doniini  paternae  vo- 
cis  imaginem  teniiit ,  qua  redeuiiti  (28)  in  coelum 
post  victoriam  Chrisluin  Paier  alloquitur,  dicens : 
Filius  accrescens  Joseph,  filius  accreseens,  utique  in 
gentibus ;  quia,  cum  ob  incredulitatem  Synagogae 
populum  reiiquisset,  sanctam  Ecclesiam  ex  omni- 
bus  gentibus  elegil ,  eainque  per  universum  mun- 
dum  multiplicavit  et  anipliavit.  Quod  et  David 
praecinit  ,  dicens  :  Reminiscentur  et  converten- 
iur  ad  Dominum  omnes  fines  terrce  (Psal.  xxi). 
FiUus  ,  iiiquit ,  accrescens  ,  et  decorus  aspectu. 
Christi  enim  pulcbritudo  omnium  superat  pul- 
cbritudinem,  juxta  quod  de  illo  in  Psalmis  legitur : 

(27)  Isid.,  Qumt.  in  Cen.,cap.  31. 

{^)  Bedeu)item  ,  ut  in  edit.  aut   redeunti 

Chrtsto, 


LEGfONENSlS  S8i 

A  Speciosus  forma  prce  fiiiis  hominum,  diffusa  est  gra^ 
tia  in  labiis  tuis  (Psal.  XLiv).  Sequitur:  Filio!  dis^ 
currerunt  super  murum.  Ac  si  aperlius  dicecet : 
Gentes  Gcclesiae,  qtiae  crediderunt  in  Cbristum, 
super  soliditatem  fidei,  quasi  super  murum  amore 
pulchritudinis  Christi  accens»  discurrunt,  ut  ipsum 
verum  Ecclesiae  sponsum  pcr  contemplationem  as- 
piciant,  et  osculo  charitatis  illi  copulentur  et  adhae* 
reant.  Audite,  o  infelices  Judaei ,  quam  perspicue 
Jacob  patriarcba  Christum  pro  humani  generis  re- 
demptione  passurum  praenunttabat,  dicens  :  Objur- 
gati  sunt  eum  fratres  ejus  :  de  futuro  cnim  quasi  de 
jam  praeterito  loquitur.  Ac  si  apertius  de  Cbristo*' 
siib  persona  Joseph  iilii  sui  loqueretur,  dicens  :  Oi)- 
jurgati  sunt  Christo  fratres  ejus ,  scilicet  principes 

B  sacerdotum  eum  Scribis  et  Pharisaeis ,  quando  fai- 
sis  testimoniis  atque  opprobriis  sinecausa  illi  inju« 
riati  sunt,  dicentes  :  De  bono  opere  non  lapidamus 
te,  sed  de  blasphemia :  quia  tu  homo  cum  sis ,  facis 
te  ipsum  Deum  (Joan.  x).  (29)  Homo  quippe  erat 
verus,  qui  hominum  infirmitates  propriis  manibus 
taiigens  curabat,  eorumque  miseriispie  compatiens, 
lacrymas  fitndebat.  ^erus  utique  Deus  existens, 
mortuos  suscitabat,  etcogitationes  bominum  aperte 
vidcbat.  Verus  bomo  erat,  quem  bomines  audire  et 
videre  poterant.  Yerus  Deus  iii  forma  hominis  late- 
bat,  cui  ab  ipsa  conceptione  saneti  angeli  mini« 
slrabant.  Uno  eodemque  tempore  secundum  divi- 
uitatem  in  ccelo  sanctos  angelos   regebat,  et  in 

^  terra  idem  Deus  bomo  factus  paupcribus  evangeli- 
zabat  (Matth.  xi).  Ipse  cum  Deo  Patre  ante  omnia 
sxciila  cuncta  disponens,  antiquis  patribus  carnalia 
praecepta,  quasi  parvuiis  lac,  dedit ;  ipse,  praefinito 
tempore,  humanam  sine  peccato  naturam  susci- 
piens ,  omnibus  per  orbem  nationibus  spiritalia 
mandata,  quasi  perfectioribus  viris  solidum  cibum 
tribuit.  Ipse  quippe  Hebraico  popuio  Veteris  tes- 
timenti  caeremonias  custodirc  mandavit ;  ipse  ad 
perfectionem  vilae  genliles  longe  laleque  per  uni- 
versum  orl)em  a  bonis  operibus  vagantes  et  verum 
Deum  ignorantes,  per  sacri  foiitis  uierum  renova- 
vit,  eosque  ad  coelestia  desideranda  provocans,  pei: 
apostolos  suos  spiriialiter  vivere  docuit.  Dei  ergo 
ct  Virginis  Filiiis  vetus  testamcntum  Hebraico  po- 

D  pulo  tribuit,  et  Ecclcsiae  filiis,utperfectiusdiguiu8- 
que  viverent,  novum  summopere  ciistodire  man- 
davit.  Quid  igitur  ad  haec  dicilis,  o  Judaei,  quid  re- 
spondetis ,  vel  quid  opponitis  ?  Haec  est  responsic» 
vestra.  Dicitis  enim,  quod  unus  est  Deus,  qui 
unum  testamentum  dedit  antiquis  patribus.  Sicut 
enim  non  sunt  duo  dii,  sed  unus  et  verus  Deus  est, 
qui  omnia  ex  nihilo  creavit,  ita  non  duo  testa- 
menta,  sed  unum  testamenlum  filiis  Abrahae  custo- 
dire  mandatum.  Ad  baec  nos  e  diverso  respondemus 
quod  indubitanterunus  est  Deus  in  coelo  et  in  terra, 
qui  ex  nibiio  creavit  omnia.  Pater  enim  et  Filiut 

(29)  S.  Leo,  epistola  28  (alias  U)  seu  I  ad  Fia 
rtan.,  cap.  4*,  pulcberrime  expendit  proprietates 
utriusqiif  iiativil.itis  ct  naturae  Christi. 


«S5  SERMONES.  —  SERU.  IV 

et  Spiritus  sanctus  unus  est  et^eras  Deus.  In  es-  A 
seniia  quoque  est  unus  et  in  personis  trinus.  Ipse 
itaque»  qui  Abrahae  ejusque  semini  figuraliva  prae- 
cepta  antiquitus  dedit,  ipse  novissiniis  teroporibus 
geniilem  populum  misericorditer  ad  cognitionem 
sui  per  dile6tissimum  Filium  suum  traxit.  Ille  qui 
antiquis  patribus  legales  caeremonias  implere  man- 
davit,  ipse  idem  per  consubstantialem  et  coaeier- 
num  gibi  Filium  ad  suscipienda  evangelicae  institu- 
tionis  sacramenta  tempore  gratiae  gentiles  vocavit. 
Igitur  omnipotens  qui  omnia  juste  disponit,  novum 
tesUroentum  veteri  testamento  praeposuit,  et  Ec- 
clesiae  filios  perfectius  vivere  docuit.  Non  utique 
9enii  legem  sotvere^  $ed  implere  (Mauh,  v).  (30) 
Yolo  vosscire,  o  Judaei,  quod  vetus  testamenturo 
ideo  dicitur,  quia,  veniente  novo,  carnalia  ejus  ^ 
praecepta  cessarunt.  De  quo  egregius  doctor  Paulus 
meminit,  dicens  :  Vetera  tran9ierunt;et  ecce  facta 
suni  nopa  {II  Cor,  v).  Unde  et  B.  Joannes  evange- 
lista  ait :  Charissimi ,  mandatum  novnm  seribo  vo^ 
his,  quod  est  verum  in  ipso^  id  estin  Cbristo,  et  in 
tobis  quoniam  tenebrce ,  id  est  umbratilia  et  cama* 
lia  vetens  Testaroenli  praecepta  transierunt,  ei  lu- 
men  verum  jam  lucet  (/  Joan.  ii),  scilicet  novum 
testamentum,  quod  ex  aqua  et  Spiritu  sancto  re- 
nati  renovantur  in  agnitione,  et  totius  sancLae  Tri- 
uitatis  fide.  Testaroeutum  autero  novum  ideo  nun^ 
eupatury  quia  sese  fideliter  reclpientes  ,  et  secun- 
dum  se  viventes  in  sancta  et  spirituali  conversa- 
tione  innovat.  Non  eniro  illud  discunt,  ut  ait  B.  q 
Isidonis,  nisi  boroines  renovati  ex  primi  hominis 
velustate  per  gratiam  et  pertinentes  ad  ipsum  no- 
▼um  testamenturo,  quod  est  regnum  coeloruro.  No- 
Tnm  itaque  teslamenturo,  ut  dictum  est,  o  Judaei , 
per  Jesum  Christum  Deus  Pater  veteri  testaroento 
praeiulit,  quia  ipse  Deus  et  boroo  Jesus  Christus 
iioii  soltere,  sed  legem  implere  venit  (Matth,  v.)  Ut 
ergo  quae  dicirous,  o  Judaei ,  vera  esse  non  dubite- 
tis,  qiAam  perspicue  illum  novum  testamenturo, 
quod  vos  superba  mente  respuistis ,  Deus  omnipo- 
tens  per  Moysen  praefiguraverit  monemus  ut  dili- 
genter  audiatis. 

Egressus  est  ergo  Moyses  et  omnes  filii  Israel  de 
mari  RubrOf  ambulaveruntque  tribus  diebus  per  so/t- 
ittdtii«iii  et  non  inveniebant  aquam,  Et  veneruni  in  o 
Maraih  (51) ,  et  non  polerant  bibere  aquas  de  Ma- 
raih ,  eo  quod  essent  amarce,  Et  murmuravit  populus 
coniraMogsen^  dicens:  Quid  bibemusf  At  ille  cla* 
mami  ad  Dominum,  qui  ostendii  ei  lignum,  Quod 
fium  Moyses  misisset  in  aquas^  statim  in  dulcedinem 
conHTScB  sunt  (Exod,  xv).  Audistis,  o  Judaei,  sim- 
pUqsm  libri  Exodi  historiam ;  vos  moneo  ut  iterum 
ilUm  |(Kdiatis  spirilaliter  expositam.  Saepe  testatus 
«um  vobis  quod  Yetus  Teslamentum  non  ad  litte* 
r»m,  sed  spiritaliter  est  intelligendum.  In  boc  igi- 
tur  auod  murrourans  populus  siti  ad  amaras  aquas 

(50)  Isid..  lib.  vi  Etum.,  cap.  1. 

(51)  Textus  habet :  Mara.  v 
V5i)  Uid.,  Qu(est,  in  Exod.y  cap.  31 


,  IN  NATALE  DOMINI.  28S 

venit,  et  tamen  sitiin  suain  prae  niroia  amariludiiie 
minime  satiavit,  aperte  datur  intelligi,  quod  vetus 
testamentum  auliquis  patribus  sine  fide  Cbristi  ad 
consequenda  aelernae  beatitudinis  prsemia  sulficere 
nonpotuit.  Sicut  nos  illuin  credimus  jam  venisse 
et  mundum  rcdemi|se,  ita  illi  credebant  eum  esse 
ventum  et  buroanum  genus  redempturum.  Misit 
ergo  Moyses  lignuro  jussione  Domini  in  autaras 
aquas  et  factae  sunt  dulces.  Quid  ergo  per  ainaras 
aquas,  nisi  occidens  littera  designatur  ?  ct  quid 
per  lignuro,  nisi  crux  passionis  Chrisli  prseoslendi- 
tur?  (52)  Intelligirous  ergo,  amaras  aquas  occiden- 
tis  litterae,  et  legis  figuram  habere :  quibus  si  mit* 
tatur  confessio  crucis ,  et  passionis  Doii  inicae  sa- 
cramenturo  conjungatur,  efficilur  aqua  miraesuavi- 
tatis,  id  est  amariludo  litterae  convcrlitur  in  dul- 
cedinero  spiritalis  intelligentiae.  Unde  scriptum  est : 
Constituit  Dominus  populo  tegem  tl  judicia,  et  ten" 
iavit  eum^  utrum  iimeret  illum ,  an  non  ?  (Exod,  xv). 
Hoc  iiaque  loco  advertite,  o  ludaei ,  quod  antiquis 
patribus  ad  tentationem  atque  ad  probationeni  data 
fuit  lex,  utrum  Deuro  tiroerent  et  diligerent?  Unde 
ipse  legislator  Moyses  ait  filiis  Israel  :  Tentat  vos 
Dominus  Deus  noster  ui  sciat,  si  diligitis  eum  (Deui. 
xiii).  Si  enim  data  essCt  lex  quce  posset  vivificare,  vel 
ad  videndam  omnipotentis  Dei  faciem  intromittere, 
vere  ex  lege  essei  justitia.  Sed  conclusit  Scriptura 
legis  omnia  sub  peccato  ,  ut  promissio  non  exjustifi- 
catione  legis^  sed  ex  fide  Jesu  Christi  daretur  cre» 
dentibus  (Galat,  iii).  Quod  eliam  B.  Paulus  tesu- 
tur,  dicens  :  Ex  operibus  legis  non  justificabitur 
omnis  caro  in  conspectu  Dei  (Rom,  iii).  Quod  eliam 
ipse  Dominus  per  Isaiam  prophetain  affirmat ,  di- 
cens  :  Solemnitates  neomenias  et  sabbata  vestra 
odivii  anima  mea  (Isa.  i).  Et  iterum  :  Sanguinem 
arieium  taurorum  et  hircorumnolui  (ibid,),  Alio  quo- 
que  sensu ,  quod  aquae  nimia;  amaritudinis  ligno 
hi  se  suscepto,  dulces  sunt  (55) ;  significabat  aina- 
ritudinem  gentium  per  lignuro  crucis  Chrisli  in 
usum  dulcedinis  quandoque  esse  vertendam.  Scien- 
dum  autem  juxta  superiorem  sensum  ,  quod  primo 
ductus  est  populus  ad  aquas  sals&s  alque  amaras ; 
et  ligno  a  Domino  monslrato  et  in  aquas  misso , 
jamque  earum  dulcedine  refeclus ,  postea  ductus 
est  ad  duodeciro  fontes.  Primo  eniin  ductus  est 
Israel  ad  litteram  legis,  in  qna  quousqne  perroan- 
sit,  a  duritia  cordis  et  caecitate  mentis  recedere  non 
potuil ;  spiritalem  videlicet  inteHigcntiam  non  ba- 
buit  (54).  Cum  vcro  per  Ijgnum  vitae  aqua,  id  est 
liltera  dulcis  fuerit  effecta ,  lex  videlicet  intelliisi 
spiritualiter  coeperit ,  tunc  de  veleri  testamento,  o 
Judaei,  venitur  ad  novum  ,  et  venilur  ad  duodecim 
fontes,  id  est  ad  duodecim  apostolos ,  quos  sacra 
Scriptura  fontes  comroemorat.  Ibi  et  arbores  re- 
quiruntur  septuaginta  palmaruro  a  fidelibus ;  quia 
non  soluro  duodeciro  apostoli  fidem  Cbristi  praedi- 

(55)  Isid.,  dulcescunt, 
(51)  Isid.,  cap.  2i. 


287 


S.  MARTINr  LEGIONENSIS 


2S8 


caverunt,  sed  et  alii  sepiuagiiua  duo  discipuli  missi 
ad  praedicandum  Tcrbum  Dei  feruntur,  per  quos 
pahnas  victorise  Chrisli  mundus  cognosceret.  Si- 
quidem  et  isti  duodecim  fontes  ^cptuaginta  palma- 
rum  arbores  irriganles,  aposlolicam  gratiam  prxfl- 
gurabant,  ut  per  scptiformem  Spiritus  sancli  do* 
iium  legis  Decaiogus  implerelu/.  Audistis,  o  Judsei, 
quam  evidenter  Deus  omnipotens  per  amaras  aquas 
velus  testamentum  prseuionstravit ,  ct  per  salu- 
tiferum  lignum,  quo  earumdem  aqnaruni  ama- 
ritudinem  mysterio  Moysi  dulcoravit ,  novum 
ieslamentum  pra^nguraverit.  Per  aquas  quippc 
amaras  futuram  lcgis  austeritatem  praisignabat ; 
et  per  medicinalis  Hgni  suavitatem  cracis  Ciiristi 
beneficium  praeoslendebat.  In  boc  ergo  quod  Moyses 
populum  ad  aquas  ainaras  duxit,  et ,  jubenle  Do- 
mino  simul  et  cooperante,  earum  amariiudinem 
par  tactum  ligni  in  dulcedinem  converlit,  apeitc 
i^racmonslrabat,  quod,  praeclara  Chrisli  superve- 
nienle  doctrina  ,  carnales  legis  institutiones  et 
amaritudo  occidenlis  litterae  converlcndx  essent  et 
coinmutandae  in  dulcedinem  spiritalis  inlelUgentiac. 
Christo  itaque  pro  redemptione  humani  generis  in 
cruce  passo ,  vetus  lestamentum  carnalitcr  cessa- 
vil,  quia  quod  deerat  legi  ;  ipse  per  uovuni  testa- 
nicnlum  spiritaliter  implevit. 

Interea  nolo  vos  ignorare,  o  Judaei ,  quod  Deus 
omnipotens  qui  oinnia  continet  et  regit,  quid  cui- 
qiie  congriierit  tempori  magna  quadam  distribu- 
lione  concesserit :  sicut  in  lege  nuptias  imperavit, 
in  novo  autem  testamento  castitatem  iaudavit, 
maxillamque  percutienti  prsebere  alteram  jussit 
(Matth.  v).  Et  illa  pro  tempore  rudi  fragilique  po- 
pulo,  scilicet  Hebraico ;  isla  perfectiori,id  est  Chri- 
stiano:  utrique  tamen  pro  tempore  sua  quaequc 
convenienlia  commendans  ;  et  lamen  pro  ista  mu- 
latione,  ut  ait  magnus  doclor  Isidorus  (S5),  non  est 
credendus  Deus  mutabilis,  sed  potius  inde  admira- 
bilis  praedicandus ;  quia  manens  incommutabilis, 
quid  cuique,  nt  dictum  est,  tempori  commodum 
fuit,  magna  cum  distributioneconcessit.  Subveieri 
testamenio  minoris  culpae  cranl  peccala,  quia  in 
eo  non  ipsa  verilas,  sed  umbra  veritalis  aderat. 
Nam  in  lestamento  novo,  ut  ait  B.  Isidorus  nosler 
patronus  (50),  praeceptis  allioribus  manifesta  quae- 
dain,  quae  in  ilio  popuio  umbrae  veritatis  deservi- 
erant,  deserendanobispraecipiuntur.  Ibi  enim  con- 
junctio  mullarum  uxorum,  et  reiributio  injuriae 
permissa  sunt,  nec  nocebant.  In  novo  aulem  testa- 
mento  gravi  aniinadversionc  damnaniur,  qui  ea 
adinittunt.  0  Juda^i,  audile  quae  dico,  audite  quae 
moneo,  auscultale  qux  pro  vcslrarum  animarum 
salule  vobis  suadeo.  Audistis  quod  Deus  omnipo- 
tens  vetus  testamenlum  antiquis  patribus  cuslodire 
icandaverit ;  audistis  etiam  quod  idem  vetus  aperte 
novum  testamentum  praeGguravcril,  ejusque  um- 
bra  fuerit.  Novum  igiiur  testamentum  vcteri  testa- 


A  menlo  praetulit,  dum  carnales  legis  caeremohias 
aboievit,  et  spiritualia  sancti  Evangelii  sacramcnta 
usque  in  finem  mundl  firmiter  observare  pnecepit. 
Quia  vos  itaque,  o  Judaei,  charitate  cogente,  intra 
electorum  uumerum  esse  desidero,  idcirco  vobis 
salubriter  consulo,  ut  carnalia  legis  praecepta  re* 
spuatis,  et  spirituales  novi  testamenti  institutiones 
diligenter  observare  festinetis.  Si  euim  secundum 
carnales  veleris  testamenti  caeremonias  vixeritis, 
oninino  peribitis ;  si  vero  sacratissima  sancti  Evan- 
Pfelii  mandata  custodire  studueritis,  ad  elcctorum 
Dei  sortem  pertinere  poteritis.  Quid  crgo  ad  haec 
dicilis,  0  Juda;i,  quid  respondelis,  vel  quid  iterum 
objicitis?  Aperte  cognoscitis,  quod  omncs  super- 
stitiosas  assertiones  vestras  sanctarum  Scriptura- 
rum  verissimis  auctorilatibus  ralionabilitcr  eva- 
cuavimus,  insuper  et  catholicae  fidei  fundamentum 
quod  est  Christus,  spiritaliter  suflTicicnterque  vobis 
cxposuimus. 

§  XXI.  —  Jud^oi glorianles  de  legisreeeptione par" 
iler  et  de  vocis  auditu  et  tonitru,  sicut  in  visione 
momis  fumantis  non  hcec  ad  Utteram,  sed  ea  spi- 
ritualiter  intelligere  debere,  et  adimplere  admonet. 
Quibus  Spirilus  sancti  datio,  apostolorum  dispo^ 
sitio  pra^figuratur,  Subjungit  deinde  quo  ordine 
Decalogi  prwcepta  fuere ,  et  quonammodo  tria 
prima  Trinitatts  cegnitionem  et  dilectionem  osten^ 
dunt,  alia  denique  septem  secundae  tabulce  proximi 
dilectionem,  Insinuat  prueceptorum  pulchram  al- 
leguricam  expositionem :  et  quw  illis  praceptis 
prohibentur,  et  unde  duabus  tabulis  scripta  exsti- 
tere,  Prieterea  adducit  Augustinum  eirca  plaga- 
C  rum  jEgypti  prceceptorumfie  opposilionem ;  et 
quo  sensu  intelligi  debet  Ultera  occidit,  spiritus 
vivificat  (11  Cor,  iii) :  et  quonam  pacto  Evangelii 
littera  a  legis  littera  distet,  ostendit ;  ita  et  quo 
pacto  Judceorum  duritia  lapideis  tabulis  prassigna- 
tur.  Ex  Exodi  dictis  pra;figurat  Christum  verum 
Deum  humanam  carnem  sumpsisse.  Subjungil 
multiplicem  causam^  unde  aternus  Pater  unigeni- 
tum  Filium  votuit  passionem  crucis  subire,  et 
eum  flageUari,  Ugari  permisit;  et  quarecrucis  pa- 
tibulo,  et  non  capitis  abscisione.  Quam  pulchre 
erigit  cordis  oculos  ad  intelUgendum  crucis  san" 
ctissimce  longitudinem^  latiiudinem  et  profundum» 
Deinde  docet  Judceos  quonammodo  sanctissimas 
Trinitatis  mysterium  cum  unitatis  essentia  credere 
debeant,  et  ex  verbis  Exodi  figurat. 

Si  ergo  catholtcam  fidem  nicntc  prompta  omni- 
que  dubietate  postposlta,  suscipere  vultis,  omni- 
^  potenti  deo  omnium  bonoruni  largilori  gratias  re- 
ferimus.  Si  vero  in  aliquo  adhuc  dubitatis,  vel  ali- 
qua  objicere  vullis,  hoc  ipsum  indicate  nobis. 
llaec  est  responsio  veslra,  o  Judaei,  simul  et  ob- 
jectio.  Dicitis  enim  quod  specialiter  prae  omnibus 
populis  qui  sub  coclo  sunt,  legem  digito  Dei  scri- 
ptam  accepistis,  et  ejusdem  omHipolentis  Dei  lo- 
quentis  vocem  audire  meruisiis ;  voces,  tonitrua, 
fulgura,  clangorem  buccinae  perslrepentem,  mon- 
temque  fumantcm  aspexistis ;  ideoque  non  spirita- 
liter  sed  ad  litteram  ut  sonat,  ipsam  legem  obser* 
vare  vullis.  Ad  haec  nos  ccontra  respondcntes  dici- 
mus,  quod  lcx  bona  cst  et  sancta,  si  spiritualiter 


(•35)  Lib.  I.  Sent.,  cap.  20. 


(o6)  Ibid 


289  SERMONES.  —  SERM. 

intenigatur,  et  ligitinie  impleatur.  Sed  jam  post 
passionem  Christi,  qui  iilam  carnaliter  observave- 
rit,  ad  suae  animae  salutem  pervenire  non  polcrit. 
Myslicc  ilaque  est  intelligenda  et  juxla  spirilualem 
sensum  opere  implenda.  Moneo  igilur  vos,  o  rebel^ 
les  et  increduli,  ut  diligenter  audialis,  qualiter  le- 
gem  intelligere  debeatis,  quam  vosdigito  Dei  scri- 
ptam  accepisse  jactatis. 

(37)  Celebraverunt  ergo  filii  Israel  pascba  in 
iEgypto,  veneruntque  in  montem  Sinai,  et  quin- 
qaagesimo  die  post  immolalionem  agni,  accepe- 
rnnt  legem  scriptam  digito  Dei  per  manum  Moysi. 
Sicut  ergo  quinquagesima  die  post  peractum  pas^ 
cha  data  est  lex  Moysi.  ita  et  quinquagesima  die 
post  passionem  Domini,  qua  pascha  illud  praefigu- 
rabatur,  datus  Spiritus  sanclus  Paracletus  aChri- 
sto  .promissus  descendit  super  aposlolos  et  super 
eos  qui  cam  ipsis  erant  in  civitate  Hierosolyma, 
centiim  scilicet  viginti  viros  Mosaicac  aetatis  nu- 
mero  conslitutos  in  varielate  linguarum  et,  disper* 
sis  ubique  discipulis,  tolusevangelica  praedicatione 
mundus  impletus  est.  Aspicit  iterum  ilhic  cunctus 
populus  voces,  etlampades  montemque  fumantem 
tonitnia,  et  fulgura,  clangoremque  buccinae  per- 
slrepenlem.  Quid  ista  spiritaliter  significent,  o  Ju- 
daei,  monco  ut  solerter  audiatis.  Invocibus  namque 
et  tonitruis  clamor  prxdicationis  apostolonim  cse- 
terorumque  discipuloriim  Christi  intelligitur.  In 
lampadibns  vero  claritas  miraculorum  signatur.  ln 
sono  autem  buccinae  fortis  pnedicatio  sanctorum. 
Qiue  omnia  in  adventu  s.incti  Spiritus  completa 
sunt,  quando  omnes  discipuli  Christi,  in  varictate 
linguarum,  prapceptis,  miraculis  et  signis  intonue- 
rnnt.  Interpretatur  autem  Sinai  rubu^,  quod  signi- 
ficat  Ecclesiam,  in  qua  Dominus  Moysi  loquilur. 
Quod  autem  legem  daturus  Dominus,  in  igne  fu- 
moque  descendit,  significabat  quod  claritate  su» 
oslcnsionis  fidelcs  illuminat,  et  infidelium  oculos 
per  ipsorum  fumum  vitiorum  obscurat,  juxta  illud 
quod  ipse  ait :  Ego  in  hunc  mundum  rent,  ut  qui 
non  ffidenivideant,  et  qui  vident  coeci  fiant  {Joan,  ix) 
Quod  vero  in  caligine  dicitur  videri,  hoc  significa- 
bat  quod  impii,  qui  terrena  sapiunt,  caligine  mali- 
tis,  60  descendcnte,  id  est  in  humilitate  nascente, 
non  cognoverunt.  Si  ergo,  ut  pr^ediximus,  o  Judaei» 
ad  ammarum  vcstraruin  salutem  cupitis  pervenire, 
Testamentum  velus,  ut  prsediximiis,  non  ad  litte- 
ram  sed  spiritualiter  intelligere  studete:  firmiter 
etiam  credite  coaeternum  Deo  Pairi  Verbum  pro 
humani  generis  salule  de  Virgine  matre  carnem 
assumpsisse,  discipulos  elegisse,  et  in  eadem  cariie 
crucem  subiisse,  mortem  gustasse,  tertia  die  a 
mortuis  resurrexisse,  post  quadraginla  dies,  viden- 
tibus  alque  admiranlibus  discipulis,  ccelum  in  ma- 
gna  gloria  ascendisse,  quinquagesimo  die  post  rc- 
surreclionem  suaro  Spirilum  sanctum  a  Patre  el  a 
se  procedentem  eisJein  discipulis  misisse,  eosque 

(37)  Isid.,  Qucest.  in  Excd.,  r.28. 

(38)  III  Seut.,  dist.  37. 


IV,  IN  NATALE  DOMIN!.  290 

A  diversa  linguarum  genera  divinitus  docuisse,  ct  pe^ 
eos  univcrsum  inundiim  evangelica  doctrina  re- 
plesse.  Lex  itaquc,  o  Judaei,  in  monie  data  per 
quam  Deus  rudi  populo  cognilionem  sui  dedit^ 
Spiritus  sancti  descensionem  supcr  apostolos  si- 
gnificavit,  per  quem  omnes  gentes  spirituali  do- 
ctrina  irrigavit.  Sed  jam  qualiter  omnipotens  Deus 
ipsamdequa  loquimur  lcgem  antiquis  patribus  de- 
derit,  eamque  in  duabus  tabulis  distribuerit,  aut 
quo  ordine  illam  dare  coeperit,  vel  quaiitcr  intelli- 
genda  sint,  o  Judaei,  simul  videamus. 

(58)  Habet  namque  Decalogus  decem  praecepta, 
quac  sic  sunt  distributa,  ut  tria  qua^  sunl  in  prima 
tabula,  pertineant  ad  Deum,  scilicet  ad  cognilio- 
nem  et  dilectionem   TriAilatis ;   septem  vero  qux 

"  sunt  in  secunda  tabula,  ad  dilectionem  proximi. 
Quod  ergo  sit  primum  mandatum  inprima,  audia- 
mus.  Non  habebis,  inquit,  dco$  alienos;  nec  faciet 
tibi  sculptilef  neque  omnem  similitudinem  (Exod.  xx). 
llxc  Origencs  dicit  duo  essc  mandata ;  sed  Au- 
gustinus  unum  hoc  ipsum  esae  quod  dixcrat  noii 
habebis  deos  alienos^  perfectius  explicat,  cum  pro- 
hibet  coli  figmentum,  scilicet  idolum  vel  similitu- 
dinem  alicujus  rei.  Ac  si  apertius  omnipotens  Deus, 
qualiter  ab  hominibus  credi  deberct,  insinuaret 
dicens:  Audi  Israel:  Dominus  Deus  tuus^  Deus 
unus  (59).  Utique  ut  hoc  audientes  uniim  Deum 
Patrem  colamus,  eC  in  multos  fictos  deos  fornica- 
tionem   nostram  non  efiundamus.  Hoc  loco  nobis 

Q  objicitis,  0  Judaei,  quod,  sicut  omnipotens  Deus 
una  est  et  simplex  essentia,  ita  est  una  persona. 
Nos  autem  ediverso  respondentes,  divinam  essen- 
liani  non  unam  personam,  sed  veraciter  tres  esse 
personas  indubitanler  asserimiis.  Una  est  essentia 
Patris  et  Filii  et  Spiritus  sancti ;  sed  tres  persona: 
sunt  Pater  el  Filius  et  Spiritus  sanctus;  et  hi  Ires 
unus  et  verusDeus  sunt.  Pcr  hanc  ilaque  vestram 
opposiiionem,  o  Judaei,  qua  nds  vincere  putastis, 
per  hanc  eamdcm  divinitus  instructi  v^  supernre 
cupimus.  Dicat  itaque  omnipotens  Dcus :  Primum 
prxceptiim  primae  tabulae,  Doniinus,  inquH,  Deus 
luus,  Deus  unus  est,  Hoc  ad  Deum  Palrem  perlinet 
in  quo,  ut  ait  maglstcr  Pctrus  in  Sententiis,  cst 
unilas  et  auctoritas.  In  ipso  cnim  Filius  et  Spiri- 

^  lus  sanctus  aeternaliter  mancnt.  Secundum  prae- 
ceptum  est.  Non  assumes  nomen  Dei  tui  in  vanum 
(Exod.  xx).  Qiiod  est  ad  litteram  dicere  :  Non  jn- 
rabis  noincn  Dei  tui  pro  nihilo.  Secundum  ergo 
praeceptum  ad  Filium  pertinet  dum  dicit :  Non  as- 
sumes  nomen  Domini  Dei  tui  in  vanum,  id  est  non 
aestimes  creaturam  esse  JesumChristum  Dei  Filium; 
quoniam  omnis  creaturavanitati  subjecta  cst( Rom. 
viii),  sed  crede  eum  aH]ualem  Deo  Patri,  Deum  de 
Deo,  Verbum  verumapudDeumPatrem,  per  qiiod 
facla  sunt  omnia  ex  nihilo.  Terlium  vero  prajceptum 
est :  Memento  ut  diem  Sabbati  sanctifica  (Exod,  xx), 
Ubi  secundum  litteram  praecipitur  Sabbati  obscr* 

(59)  Isid.,  nbi  supra,  cap.  29. 


]m 


vatio;  allegorice  vero  inleliigilur,  memento  ut  re- 
quiem  et  hic  a  vitiis  observes,  et  in  fuluro  in  Dei 
coBtemplatione  illuni  exspectes.  Terlium  ergo  prae- 
ceplum  ad  Spirilum  sanctum  pertinet,  cujus  dono 
requies  nobis  seropiterna  promitiitur.  Nam  quia 
Spiriius  sanclus  septiforniis  dicitur,  propterea 
septiuium  diem  sanctiiicavit  Dominus.In  aliisenim 
diebus  operum  non  est  nominata  sanctiAcatio,  nisi 
in  Sabbato  ul>i  dicitur:  Requievit  Deus  ab  omni 
opere  suo  (Gen.  xxii).  Proinde  igitur  hoc  manda- 
tuin  pertinet  ad  Spiriium  sanctum,  tam  propter 
nomen  sanclificationis,  quam  eliain  propter  aeter- 
nam  requiem  ad  donum  Spiritus  sancti  pertinen- 
lem«  Superius  enim  dicitur:  Memento  ui  diem  Sab' 
bali  sanclifices.  Et  iterum :  Sex  dietus  operaberis  et 
facies  omnia  opera  tua.  Septimus  dies  Sabbati  Do' 
mini  Dei  tui  e$t :  non  facies  in  eo  omne  opus  (E^od. 
zx)  (40).  lii  sex  operum  diebus  sex  miliium  anno- 
runi  operatio  designatur,  in  seplimo  vero  beata  coe- 
leslis  regni  requies  praeostenditur.  Hoc  loco  atten* 
dite,  0  Judaei,  quia  per  hoc  quod  jam  post  passio- 
nem  Christi  carnaHter  Sabbatum  observatis,  non 
Deum  vobis  reconcilialis,  sed  potius  oflenditis,  ipso 
terribilite^  per  piophelam  vobis  protestante  ac  di« 
ceote:  Neomenias  etSabbaia  vestraodivit  animamea 
(Isa,  i).  Quid  igitur  prodesl,o  inimici  veritatis Judaei» 
iiia  Sabbata  observarc,  quae  Deus  sedicit  odisse? 
lliud  ergo  Sabbatum  est  sanctiOcatum,  et  obser- 
vantibus  proficuum,  Deoque  acceptum,  ubi  post 
bona  vitae  hujus  opera  requies  nobis  dabitur  aeterna. 
Jfdeoque  quidquid  boni  in  praesenti  saecuio  agimus, 
si  propter  futuri  saeculi  requiem  illud  facimus,  ve- 
raciler  Sabbatum  observamus. 

Manifesie  quippe,  o  infelices  Judaei,  qui  divinam 
essentiam  tres  personas  esse  negatis,  ipsa  lex,  quae 
digito  Dei  perhibeiur  scripla  vos  in  vestra  asserlione 
falsos  tesles  esse  convincit,  dum  supradicla  primae 
tabulae  tria  prascepta  ad  Patrem  et  Filium  et  Spiri- 
tum  sancti^m  singillalim  pertinere  dicit.  Cum  enim 
dicit :  Dominus  Deus  tuus^  Deus  unus  est^  personam 
Patris,  ex  quo  omnia  et  in  quo  omnia  consistunt, 
aperte  ostendit.  Cum  vero  ait :  Non  assumes  nomen 
Dei  in  vantcm,  personam  Filii  Dei  notavit,  per  qucm 
Deus  Paier  omnia  ex  nihilo  creavit.  Cum  aulem 
subjunxit  :  Memenlo  ut  diem  Sabbati  sanctifices^ 
personam  sancti  Spiritus  praemonsiravit,  per  qiicm 
cunctis  Gdelibus  aelerna  dabitur  requies  :  non  quod 
Spiritiis  sanctus  sine  Patre  el  Filio  hoc  operetiir  (41). 
Accepit  utique  Ecclesia  boc  donum,  videlicel  ut  in 
Spiritu  sancto  flat  remissio  peccatorum :  quam  re« 
missionem  cum  sine  dubio  tota  Trinitas  faciat, 
proprie  tamen  ad  Spirilum  s:^nctum  dicilur  perti- 
nere;  quia,  ut  ait  B.  Paulus,  ipse  est  Spiritus  ad- 
optionis  flliorum  (Rom,  viii),  Ipse  quippe  est  Patris 
et  Filii  amor,  et  connexio  vel  communitas ;  ideoque 

(40)  Yideas  hic  adnotationes  virorum  doctissimo- 
rum  Joannis  Grialii  adcap  6  Qutsstion,  in  Gen.,  et 
cap.  i9  in  Exod,  et  Joannis  Mariana  adcap.  45,  lib, 
i  contra  Judceos^  qui  nob.s  videtur  mentem  'Isidori 


S.  MARTINI  LEGIONENSIS  m 

A  justificatio  nostra  et  requles  si  snepius  attribuitur. 
Haec  sunt  itaqiie,  ut  praediximus,  tria  mandata 
primae  tabulae  ad  sanctissimaiu  Trinitatem,  quae  ve- 
raciter  unus  Deus  est  pertinentia.  Et  priinuin  qui* 
deni,  quod  est  de  uno  Deo  coiendo  pertinet  ad  Pa- 
trem,  iu  quo  est  unitas  vel  aucloritas;  sccuodum 
ad  Filium,  in  quo  est  aequalitas;  tertium  ad  Spiri« 
tum  sanctum,  in  quo  est  utriusque  communitas.  • 

Apertissime  itaque,  o  Judaei,  lex  iii  nionte  Sinai 
antiquis  patribus  dala  vos  in  vestra  mendacissima 
disputatione  superat,  dum  oinnipotentem  Deum  in 
personis  trinum,  et  in  essentia  unuin  colendum 
esse  praedicat.  Tres  igitur  personae  sunt  Pater  ei 
Filius  et  Spiritus  sanctus,  et  non  una ;  sed  Patris 
et  Filii  et  Spiritus  sancti  una  esl  divinitas  aequaiit 

^  gloria  et  majestas  coaeterna.  Vobis  itaque  testificor, 
o  Judaei,  qui  divinam  essentiam  tres  personas  esse 
negatis,  quia  si  in  hae  vestrae  incredulitatis  malttia 
remanseritis,  de  electonim  numero  peribitis.  Cre- 
dite  ergo  sanctam  et  individuam  Trinitatem,  Pa- 
trem  videlicet  et  Filium  et  Spiritum  sanctum  unum 
et  verum  esse  Deum,  omnia  regentem,  omnia  con- 
tinentem,  omnia  circumplecteiitem ,  qui  antiquis 
patribus  legem  dedit,  et  novissimis  temporibus  per 
eumdem  dilectissimum  Filiuin  suum  saiictam  Ec* 
ciesiam  ex  Judaeis  et  gentibus  elegit,  eique  evango- 
lica  praecepta  servanda  tradidit.  Jam  iiaque  post 
passionem  et  resurrectionem  Christi,  o  Jud;ei,  le- 
gem  camaliter  observare  nolite,  sed  spiritiialiter 

Q  illam  intelligere,  et  opere  implere  curate,  ut  vete- 
rem  hominem  exuentes,  et  novum  Christum  Dei 
Virginisque  Filium  induentes  (Ephes,  iv),  Cbristia- 
norum  collegio  mcreamini  sociari. 

Sed  jam  quid  lex  de  septein  reliquis  seciindae 
tabulae  praeceptis  dicat,  audiamus.  Primum  se- 
cundae  tabulae  praeceptum  est  :  Honora  patrem 
iuum  et  matrem  tuam,  ut  sis  longmus  super  terram 
(Exod,  xx),  scilicet  viventium  (42).  Jubentur  ergo 
in  hoc  pnecepto  fiiii  honorare  parentes,  neque  con- 
tumeliosos  existere,  sed  officio  pietatis  debitam  iU 
lis  reverentiam  praestare.  Nam  qui  parentibus  ho^ 
norem  deferre  non  novit,  cui  reverentiam  vel  obse- 
quium  pietatis  exhil)ebit?  aut  quumodo  diligere  cx- 
traneos  poterit  qui  suos  odii?  Secundum  praece- 

D  ptum  est  secundae  tabulae  :  JSon  occides,  Jam  saepc 
vobis  intimavimus,  o  Judaei,  quod  legis  praecepta  ad 
iitteram  sunt  legenda,  sed  spiritualiier  inielligenda. 
Dicitur  ergo  non  occides  :  ubi  secundum  litteram 
actus  homicidii  prohibetur;  secundum  spiritualeni 
vero  intelligenliam  voluntas  etiam  occidendi.  Huic 
mandato  secumlum  litternm  pt  superadditio  in 
Evangelio;  quia  Uttera  Evangelii  exprimiiur,  quod 
legis  litlera  non  exprimebatur.  Evangelii  littera  ex- 
primit  intelligentiam  spirilualem,  scilicet  quam  spi- 
rituales  babent,  et  secundum  quam  spiritualiter  vi- 

melius  Grialiopenetrassc.. 

(4i)  rifagistr.,  ubi  supra. 

(i%)  ls'!dorus  et  Magisier  iini  supra;  naui  cx  cis 
haec  omnia  transcribuntur. 


t95 


SERMONES.  —  SERM. 


TJint.  Ltitera  legis  sensum  carnalem,  id  est  qiiem 
camales  babent,  et  secimdum  quem  carnaliler  vi- 
Tunt,  cui  facta  est  superadditio.  Tertium  niandalum 
secundx  tabulx  est :  iVoii  mtechaberis,  id  est  ne 
cuilibet  miscearis,  excepto  fcedere  matrimonii. 
Aperte  enim  totum  intelligitur.  Nomine  igitur  moe- 
chis  omnis  illicitus  concubitus  illorumque  mem- 
brorum  non  legitimus  usus  prohibitus  debet  intel- 
ligi.  Specialiter  tamen  aduherium  facit,  qui  praeter 
stiana  uxorero  ad  alienam  accedit.  Quartum  praece- 
ptum  secundae  tabulae  est  :  Non  furtum  facies,  ubi 
sacrilegium  et  rapina  omnis  prohibetur.  Non  enim 
rapinam  permisit,  qui  rurlum  prohibuit;  sed  furli 
nomine  bene  intelligi  voluii  omnem  iUicitam  usur- 
pationem  alicnae  rei.  Sciendum  praeterea  quia  sacri- 
legium  tribus  mo;(is  commKtitur;  quando  scilicet 
Tel  sacnim  de  sacro,  Tei  non  sacnim  de  sacro,  vel 
sacmm  de  non  sacro  aufertur.  Sacnrai  Tcro  dicitur 
qoidquid  mancipatum  est  cuUui  divino,  ut  ecclesis 
Tel  res  ecclesiae.  tiic  etiam  usura  probibetur,  quae 
sub  rapina  conlinetur.  Unde  ait  B.  Hieronymus  : 
c  Usurss  quaerere  vel  fraudare  aul  rapene  nihil  in* 
terest.  Commoda  fralri  tiio  et  accipe  quod  dedisti, 
nihilqoe  superfluum  quabras,  quia  superabundantia 
in  usura  computatur.  »  —  c  Est  enim  usura,  i  ut  ait 
B.  Augustinus,  c  cum  quis  plus  exigii  in  qualibet 
re,  quam  acceperat.  >  Unde  iterum  ait  B.  Hierony- 
mos  :  c  Putaiit  aliqui  tantum  esse  usuram  in  pecu- 
nia ;  sed  intelligant  vsuram  vocari  superabondan- 
liam,  Teluti  si  ia  hieme  demus  decem  modios,  et  in 
messe  qoindecim  recipianuis.  >  Si  vero  quseritur  de 
fiiiis  Israel,  qui,  Domino  jubente,  ab  i£gyptUs  pe- 
tieruni  vasa  argentea  et  aurea  et  vestes  pretiosas, 
eC  asportaverunt,  ulrum  fiirtum  commiseront?  dici- 
mus  eos  qui  ideo  illud,  ul  Domino  jul)enti  parerent, 
fecenint,  non  fecerunt  (43)  furtum  nec  omnino  pec- 
casse.  Unde  ail  B.  Augustinusr :  c  Israelitae  non  fece- 
mnl  furtum,  sed  Deo  jubenti  mysterium  (44)  prae- 
boemnt.  >  Hoc  enim  Deus  jussit,  qui  iegem  dedit. 
Sicot  minister  judicis  sine  peccato  occidit  quem 
lex  praecipit ;  sed  si  id  sponte  faciat,  homicida  est 
eliam  si  eum  occidat  qiicm  a  judice  occidendum 
scit,  sic  Hebraei,  qui  ex  cupidilate  magis  quam  ex 
Domini  praeceplo  iEgyptios  deceperunt,  sine  dubio 
peccavemnt.  Qui  autem  non  ex  malitia  rapacitatis, 
sed  es  soia  Domini  jussione  simpliciter  hoc  perpe- 
traveroDt,  minime  peccaverunt.  Quintum  praece- 
ptum  secundx  tabulo*  est  r  Non  loqueris  conlra 
preximum  iuum  falsum  testimonium  :  ubi  crimen 
mendacii  et  perjurii  prohibetur.  Solet  autem  quaeri 
ntram  prohibitum  sil  oinne  meiidacium?  Quidam 
dicunt  illud  tanlum  prohiberi  quod  ol)est,  et  non 
prodest  ei  cui  dicitur.  Tale  enim  non  est  adversus 
praximum, 
'     (45)  Sciendum  est  tamen  tria  esse  genera  menda- 

i(43)  Feciise. 

(44)  Minislerium. 

(45)  Magist.,  ibid,,  dist.  58. 

(46)  Synonym.  lib.  ii  De  mendacio,  ' 


lY,  IN  NATALE  DOMINI.  294 

A  ciorum.  Sunt  enim  mendacia  quaedam  pro  salute 
vel  commodo  alicujus,  non  malitia  sed  benignilal^ 
dicta,  qualiter  obstetrices  menlilae  sunt  (Excd.  i), 
et  Raab  merelrix  (Josue  u)  Est  et  aliud  mcndacii 
genus  quod  fit  joco,  quod  non  fallit  audientes.  Scit 
enim  cui  dicilur,  causa  joci  dici.  Et  haec  duo  ge- 
nera  mendaciorum  non  sunt  siiie  ciilpa,  sed  non 
ciim  magna.  Unde  inter  caetera  ait  Hispaniarum 
doctor  Isidorus  (46) :  c  NuIIum  juslum  mendacium. » 
Et  ilerum  :  c  Nec  ut  praestes,  >  inquit,  c  mentiri 
studeas.  >  Perfectis  quippe  viris  mentiri  nen  con- 
venit,  nec  etiam  pro  temporali  vita  alicujus,  ne 
pro  alterius  corpore  animam  suam  occidant.  Licet 
autem  eis  aliquando  verum  tacere,  ut  si  quis  non 
vult  hominem  ad  mortem  prodere  verum  taceat  * 
sed  nunquam  fulsum  dicat.  Tertium  vero  genus 
mendacii  est  quod  bomo  ex  malignitale  et  duplici- 
tate  animi  profert. 

Scxtum  praeceptum  secundaetabulaeest  (47):  Non 
concupisces  domum  proximi  tui ;  nec  desiderabi» 
uxorem  ejus.  Qui  enim  rem  proximi  sui  conciipiscit, 
animam  suam  venalem  facit,  testante  Salomone,  qui 
ait':  Nihil  sceiestius  (iS)  quam  amare  pecunias,  Htb 
enim  animam  suam  venatem  facit ;  quoniam  in  vita 
sua  projicit  intimasua  (Eccli,  x).  (49)  Nam  plerisquc 
tanta  in  rebus  alienis  est  cupiditas ,  ut  etiam  ho- 
micidia  perpeirare  non  vereantur,  siciit  Achab  qui 
pro  uiiius  vineae  cupiditate  Nal)oth  fecit  interficere 
(//  Reg,  xxi).  Nec  desiderabiSf  inquit,  uxorem  eju$^ 

Q  Qui  igitur  alienam  uxorem  concupiscit  contra  legis 
praeceptum  facit.  Qoamvis  illam  corpore  non  tangat, 
sed  solo  visii  desideret,jam  tamen  iu  Deum  peccat,qui 
dixit :  Non  desiderabis  uxorem  proximi  tui,  Qui  enim  « 
viderit  mulierem  ad  concupiscendum  eam^  jam  nuB^ 
chatus  est  Hlam  in  cordesuo  {Matth.y),  Qui  alterios 
oxorem  concupiscit  pro  certo  sciat,  quod  Deiis  for- 
nicatores  et  aduUeros  judicabit,  scilicet  condemna- 
bit.  Quod  si  to  qoi  ad  uxorem  alterlus  impudeutev  . 
accedere  desideras,  quod  dlcimus  vilipendendum 
putas,  quid  Paulus  .'tpostolus  adulteris  et  fornica- 
toribus  terribiliter  minalus  sit,  moneo  ut  patienter 
audias.  Neque  adulteri,  neque  fomicatores^  nec  mas- 
culorum  contubitores  regnum  Dti  possidebunt  ( /  Cor, 
vi).  0  quam  parva  est  illiciti  conciibitus  hora.  qua 

0  perditiir  vila  aeterna!  Quam  rogo  salutem  afiert  cor- 
pori  quodve  lucrum,  quod  animani  ducit  ad  tarta- 
rum?  Qui  ergo  casle  et  pie  vixerit»  cum  electis  Dei 
sine  fine  gaudebit.  Septiiiium  praeceptum  secunda^ 
tabul;e  est :  Non  ccncupisces  rem  proximi  tui ;  vide- 
licet  non  sertiim,  non  anciUam^  non  bovem,  non  asi- 
num,  non  agrum,  nec  omnia  qua  iUius  sunt,  Nunquam 
satiari  novit  cupiditas;  semper  enim  avara  est  . 
quantoque  magisacquiril,tantoampIiiisquaerit(5U). 
Homo  cupidus  non  solum  desiderio  augendi  pecu- 
nias  excruciatur,  sedetiam  metu  amittendi  eas  affi- 


;47)  Dist.  40. 

48)  Mss,  ccclestius, 

*49)  h^idor.,  hb.  ii  Sent,,  cap.  41. 

(50)  Isidor,  ibid^ 


295  S.  BIARTINI 

citiir.  Plerique  eliam  potenles  ciipidltalis  rabie  in- 
flammati  non  solum  res  niobiles  suorum  civium 
concupiscunt ,  verum  etiam  comprovinciales  suos , 
quos  possunt,  de  confiniis  suis  expellunt,  nec  secum 
eos  habitare  permittunt.  Quibus  recte  per  Isaiam 
propbetam  dicitur  :  V(r  qui  conjungitis  domum  ad 
domum^  et  agrum  agro  copulatis  ustfue  ad  terminum 
loci !  Nunquid  vos  $oli  habitatii  in  medio  terras  ? 
{Isa.  v).  Tales  quippe  homines  cum  de  hoc  saeculo 
educuntur  infernus  solet  suscipere  ad  illorum  dam- 
nalionem.  Quod  idem  prophcta  subsequenter  de- 
nuntiat,  dicens:  Propterea  dilatavit  infernus  animam 
<tf am,  €t  aperuit  os  iuum  absque  uUo  termino ;  el  de^ 
scendent  forles  ejus  ac  sublimes  gloriosique  ejus  ad 
cum  (ibid,)  Nec  mirum  si  morientes  inferni  ignibus 
deputentur,qui  viventes  flammare  cupiditatis  suae  non 
exstinxerunt.  c  Qui  ergo  desiderio  cupiditatis  suae, 
ut  ait  B.  Isidorus,  exaestuant,  flatu  diabolic»  inspi* 
rationis  uruntur.  Accendit  enim  diabolus  mentem 
Evae  snperbiav  ut  de  ligno  vetito  manducaret. 
Accendit  Cain  mentero  invidia,  nt  fratrem  occide- 
ret.  Accendit  Salomonem  luxuriae  fascibus,  ut  per 
amorem  libidinis  idola  adoraret.  Accendit  regis 
Achab  animum  cupidilate,  ut  bomicidium  avariti» 
adnecteret.  His  ergo  inspirationibus  diabolus  corda 
hominum  occultis  depravat  cupiditatibus.  »  Quid 
itaque,  fratres  charissimi,  inter  haecdicimus?  In- 
opes  quoque  nascimurin  hac  vita,  inopes  recessuri 
sumus  ab  hac  vita.  Si  ergo  bona  mundi  hujus  per- 
i^j^a  credimus,cur  periiura  tanto  amore  diligimus? 
OcvAia  igitur  quae  nobiscum  diutius  permanere  non 
possunt,  a  nobis  omnino  vilipendenda  sur.t. 

Haec  itaque  supradicta  decem  prsccepta  in  paucis 
verbis  Deus  constituit,  saxeis  tabulis  digito  suo 
scripsit,  eoque  per  manum  Moysi  ad  cognitionem 
sui  et  dilectionem  proxiuii,  filiis  Israel  dedit,  in 
quibus  qualiter  a  fidelibus  credi  debeat,  nianifestis- 
sime  ostendit  (5i).  Primum  namque  praeceptum 
prohibet  ^uperstitionem  idolorum  ;  secunduni 
errorem  stiiltorum  honiinum  nomen  Dei  in  vanuiii 
assumcntium ;  tertium  amorem  saeculi  exstinguit, 
et  ab  illicitis  actibus  cessare  praccipit;  quartumimo 
ptelntem  contradicit ;  quintum  fornicationem  expel- 
lil;  sextum  cnidelitatem  (5i)  interdicit ;  septimuni 
rapacitatem  repellit ;  octavum  falsitaiem  avertit ; 
nonum  adullerium  excludil;  decimum  alienam  rem 
noii  esse  concupisccndam  dicit.  Cur  autcm  in  duabus 
tabuiis  scripta  est  lex,  nisi  aut  propler  tcslamenla 
duo  significanda,  vel  proptcr  illaduo  praecepta  di- 
lectionis  Dei  et  proximi,  in  quibus  tota  lex  pendet 
et  prophetae?  (Matth,  xxii.)  Haec  enim  in  singulis 
tabulis  scriptasunt:  in  una  enim  tria  Deipraecepta 
pertinentia  ad  charitatem,  in  alia  vero  septem  per- 
tinentia  ad  proximi  societatem. 

(5f)  Isidor.,  Qua^st.  in  Exod,,  cap.  39. 

(52)  Mss.  mendose  creduUtalem. 

(53)  Serm.  95  De  tempore.^t  nunc.  2t. 

(54)  Aug.  in  uti^oque  loco  :  Non  trunt  tibi  alii 
dii  pra^ter  me. 


LEGIONENSIS  i% 

A  Pra^lerca  vo!o  vos  scire,  o  Judxi,  quod  sicut  de- 
cem  plagis  percutiun&ur  JEgypiii ,  sic  decem  prae- 
ceptis  conscribuntur  tabulae,  quibus  reguntur  populi 
Dei.  B  ergo  Augustinus  sanclarum  Scripturarum 
ioterpres  subtilissimus,  de  decem  plagis  iEgypti 
et  de  deceni  Ipraeceptis  iegis  quomodo  unicuique 
unumquodque  advcrsando  opponatur  quasi  mediea* 
mcntum  vulneri,  quid  dicat  audiamus  (53).  t  Pri- 
mum  praeceptum,  inquit,  de  uno  Deo  est  sicut  in 
lege  scribitur  (54) :  Audi  Israel :  Dominus  Deus  tuut 
Deus  unus  est  (Deut.\i).  Prima  plaga  est  aquaversa 
in  sanguinem  (Exod,  vii),  conlra  primum  praeceptum 
priinae  tabulae.  Deum  unum  a  qiio  omnia  sunt,  per 
aquam  intellige,  ex  qua  generantur  universa.  Justo 
enim  Dei  judiQio  factum  est,  uf  de  illo  flumine  san- 
guinem  biberent,  in  quo  Hebraeorum  parvulos  ne* 
care  consueverant.  Secundum  pracceptum  est;  Nom 
accipias  (55)  nomen  Dei  tui  in  vanum.  Nomen  Del 
veritas  estsicut  ipseait :  Egosum  veritas  (Joan.  xiv). 
Huic  secundo  praecepto  opponitur  secunda^plaga , 
ranarum  abundanlia  (Exod.  viii),quibusinlelliguntur 
haereiici  et  philosophi,  qui  ratione  carentes,  lantum 
contra  veritatem  vanitatem  et  clamoremretinentet  in 
ignoranlia  infidelitatis  quasi  ranse  in  luctuosis  paiu« 
dibns  vocem  garrulain  habentes.  Tertiuin  praeccptum 
est :  Memento  sanctificare  diem  Sabbati :  quaR  san- 
ctificatio  est  virtutibus  vacare,  et  a  vitiis  abstinere. 
Unde :  Vacate  et  videte,  quoniam  ego  sum  Deus(PsaL 
XLv).  Huic  praecepto  contrario  opponilur  phiga  ci- 

C  niphicum  (Exod  viii),  de  limo  terrae  natae  mnseaB 
mimitis6im:e,  inordinate  volanles,  in  oculos  irmen- 
tes ,  non  permittent^s  hominem  quiescere ,  dum 
abcunt  et  irruunt,  dum  expulsae  iterum  redeunt. 
Qiialcs  istae  muscae,  tales  sunt  inquieti  homines,qui 
Sabbatum  observare,  idest  operibus  bonis  studere, 
lectioni  et  orationi  insistere  nolunt  (ITim.  iv).  Tene 
ergo  praeceptum,cave  plagam.  Quartwn praeceptum 
est :  Honora  patrem  tuum  et  matrem  tuam ,  quod 
quidem  humanum  cst(56).Contraria  plaga  ettmusca 
canina  quae  Graece  vocatur  c.vnom^ta,  quia  caninom 
est  parentes  quae  se  genuerunt  non  cognoscere,  eC 
eis  beneficia  non  exhibere.  Quintum  pneceptum 
est  (57) :  Non  ma^chaberis.  Quinta  plaga  mors  in 
pecora  (Exod.  ix).  Omnis  enim  qui  aul  uxore  pro- 

^  pria  intemperate,  excepto  filioruin  desiderio  utitur, 
aut  ccrte,  quod  gravissimum  est  crimeii,  uxori  aut 
filiaenlienae  vel  ancillae(58)  \ictus  cupidate  luxuriae, 
tanquam  amisso  homine  erit  pecus  ;  non  conversus 
iD  formam,  sed  in  similitudinem  et  in  sensum  pe- 
coris,  non  intelligens  David  dicentem  :  Nolite  fieri 
sicutequus  et  mulus,  quibus  non  est  intellectus  (Psal. 
XXX  i).  Et  iteruro :  Homo  cum  in  honore  esset  non  intet"^ 
lexitf  comparatus  estjumentis  insipientibus,  etsimilis 
factus  est  iUis(Psal.  xlviii).  Sexturo  praeccptum  est: 

(55)  Aug.,  scrm.  8,  accipies;  serm.  95,  assumes. 

'"6) 


(56)  Vcrba,  quod  quidem  humanum  cst^  non  suiit 
Augusiini. 

(57)*lnvcrlit  ordinem  divinonim  prr^ccptorum. 
(58)  Supple  cx  eod.,  insidiatur. 


trr  SEKMONES.  —  SERM. 

NoH  ^occidei.  Seita  plaga  piistuls  in  corpore  et  re- 
•ieae  lurgentes  et  scciorientes  (Exod,  ix),  incendia 
scilicet  Yuloenim  de  favilla  fornacis.  Ardent  eniro 
ira,  superbia  et  invidia.  Si  possemus  (59)  Tidere 
animas  homicidarum,  sine  dubio  plus  plangeremus 
qvam  puirescentia  vulnera  ulcerum  (60)  Septimum 
pnerepturo  est :  Non  furaberis.  Septima  plaga  est 
grandoin  fructibus  (ioid.).  Nemo  enim  injustum  lu- 
crum  tine  injusto  damriO  facit  :  ubi  lucnim,  ibi 
damnum.  Ergo  qui  suo  dcsiderio  forinsecus  furan* 
tur,  juatoDei  judicio  intrinsecus  grandinantur.  Octa« 
vam  praecoptum  esl :  FaUum  testimonium  non  dicet, 
Octava  plaga  est  locusta  (Exod,  x),  animal  dente 
nocivum.  Quid  enim  vultfalsus  testls,  nisi  nocere 
mordendo  et  consumere  mentiendo?  Unde  Aposto- 
Iu8  (61) :  Sic  mordeatii  et  comedatis  invicem^  ne  ah 
imvieem  eonsumamini  (Galat,  v),  Nonum  praecepturo 
est  :  tfx4)rem  proximi  tui  non  concupisces,  Nona 
]»laga  den&x  tenebne  (Exod,  x).  Nihilenim  sic  dolel 
in  corde  patientis,  quani  si  uxor  illius  appetatur  : 
et  haec  sont  ei  densae  tenebrae  (62).  (Econtra  nihil 
taro  placitum  esi  ei,  qui  ea  abutitur.)  Decimum  prae- 
ceptum  est  :  Non  eoncupisces  rem  proximi  tui,  Huie 
praecepto  conlraria  est  plnga  decima,  scilicet  mors 
fnimogenitorum  (Exod,  xn).  Inter  res  quas  habent 
horoines,  primogenitum  est  charius':  quod  merilo 
amittit,  qui  rem  proximi  sui  fraude  subtrahcre  cu- 
pit.  Yerbi  gratia:  Vis  aut  speras  hxrcs  alieujus 
(ieri,  velles  cum  protinus  mori ;  si  ipse  fliios  habeat, 
TClles  eos  delerk  Quare  merito  primogcnitorum 
morte  puniris.  Sed  illud  moleslum  cst,  ne  per  hanc 
or^gultam  et  injustam  concupisccntiam  perdas  pri« 
mojenita  cordis  tui,  quod  est  fides.  Omnia  opera 
tna  bona  filii  tui  sunt  spirituaks,  sed  inler  isto)« 
fidesest  primogrnita.  Quisquis  rem  alienam  occdlte 
cupit  iniernam  fldem  priniogenitam  perdit.  Nemo 
enim  bene  operatur,  nisi  praecessit  fidcs.  > 

Hucnsque,  o  Judaei,  legem  a  Duinino  in  decem 
praeceptis  distributam,  per  Moysen  anliquis  patribus 
dataro,  juxta  litleram  primum  vobis  descripsimus, 
consequenter  illam  ad  animarum  vestrarum  utilita- 
tem  allegorlce  exposuimus,  ul  jam  post  passionem 
et  resurrectionem  Christi  non  cam  Judaice  vclitis 
observare,  sed  spiritiialiter  ciislodire.  Pro  certo  ha- 
beaiis  nec  omnino  dubitetis ,  quia  post  novi  insti- 
luttonem  lestamenti  quicunque  legem  caeremoniali- 
ler  observat,  jam  non  est  legis  factor ,  sed  praevari- 
calor.  Lex  itaque,  ut  superius  dictum  est,  oJudaei, 
non  ad  lilteram,  sed  spiritualiter  est  inlelligenda , 
ei  jiixia  evangelicae  institmionis  regulam  opcre  im- 

(59)  Auff  •  serm.  95  :  0  si  possemus, 

(60)  Jd.  in  utroque,  putrescentia  eorpora  ulcerato-- 
rum. 

(61)  Vulgata  nostra  sic  habet  :  Quod  si  invicem 
mordetis  et  comeditis;  videte  ne  ab  invieem  consu- 


(6i)  Yerbisquaeparentbesi  includimus,  nihil  simile 
haliet  Augustinus,  nisi  tantuinscrni. 8,  ada/i>iiampa- 
ratior^st  omnis  homo.  Non  ambigimus  codicem  evolu- 
luiii  a  U.  Hartino  carere  hoc  sermone  octavo,  cum  om- 

P4TR0L.   CCVlll. 


lY,  IN  NATALE  DOMINI.  IE9I 

A  plenda.  Littera  enim  occidit^  spiritus  Atem  vitificit 
(II  €or,  iii).  Hoclocorespondentesdicilis,  o  Judsi, 
litterani  legis  sanctam  esse  et  bonam,  et  ab  omni* 
potenti  Deo  dignissime  ad  gubernationem  popull 
distributam,  ac  per  hoc  non  ad  occidendum,  sed  ad 
vivicandum  (C5)  animas  fuisse  datain.  Dicills  etiam 
vos  scire  velle,  quae  sit  littera  occidens,  vel  quali- 
ler  occidat.  Paulus  ergo  Christi  apostolus,  ex  gente 
vestra  geBitiis,  et  ad  Gamalielis  opUinatis  vestri 
pedes  nutritus  (Act.  xxii),  sed  ,  divina  praestante 
miseratione,  in  errore  vesiro  non  relictus,  dignan* 
teraccedat,  etquae  sit  occidensliltera,  aperteosien* 
dat.  Dic,  sancle  Paule,  contribulibus  tuls,  qui  sunl 
ex  seniine  Abrahae,  pro  quibus  in  Actibus  apostolo  - 
rum  dolebas,  et  quibus  quod  Dei  zelum  habereni, 

B  sed  non  secundum  scientiam,  testimonium  perhibe- 
bas ;  dic  quae  sit  littera  occidens,  quncve  gratia  vi- 
vilicans?  (64)  Littera,  inquil,  occidens,  Decalogus 
legis  est;  qul  tamen  non  dicitur  littera  occidens » 
eo  quod  mala  sit  lex ;  sed  quia  prohibens  peccatiim, 
auget  concupiscentiam,  el  addil  praBvaricationem , 
Bisi  bomincm  liberaverit  diTlha  fratia.  Quaegrati^ 
non  sic  abundabat  in  hege,  nl  modo  abuiidat  !n 
Evaiigeno.  Iajx  ergo  bona  est,  et  tamen  sine  graiii 
occidit,  quia  jubet  quod  sine  gratia  iinpteri  non 
poicst.  Quia  ergo  gratia  dcerat,  litlera  occidens  erat. 
Distat  etiam  Evangclii  littera  a  legis  lillera,  quia  In 
cis  diversasunt  promissa.  Ibi  hoc  estin  lege  terrena 
promittcbantur,  in  Evangelioautem  coelestiapromil- 
tunlur.  Diversa  etiam  in  lcge  et  in  Evangelio  sunl 

'  sacramenta;  quia  illa  tantum  futura  signiflcabanl* 
liaM;  divinam  indubitanlcr  gratiam  conferunt  Prae- 
repta  etiam  in  cis  sont  diversa,  scilicet  quantum  ad 
caeremoniaIia,nonquantuni  ad  moralia.  Nam  quan- 
tum  ad  moralia  siint  eadem,  sed  plenius  in  Evan* 
gelio  contincntur. 

Aiidislis,  o  Judaei,  decem  chordas  psalterii,  Idest 
decem  praecepta  legis  evangelicis  instilutionibus 
spiritualiter  concordantia  utrique  sesui  imposila  : 
qiiae  novi  el  veleris  testamenii  chordae  charitalis 
inanu  sunt  tangendae,  qiintenus  vitiorum  belluaa 
exstinguantur,  et  virtutum  insignia  in  fldelium 
cordibus  nmriantnr.  IndnbiUnter  igitiir  credere 
debetis,  0  perlidi  Juda^i,  decem  prxcepta  legis  no- 

D  vum  testamcntum  pracflgurasse,  cique  spiritualiter 
intcllecla  et  mystice  exposila  concordasse.  Yerissi- 
mis  itaque  legis  et  prophelarum  rationibus  mentl- 
tos  vos  in  vestra  asscrtlone  probamiis  esse,  qul 
novuni  testamcnium  nec  in  sanctis  Scripturis  prae- 
oslensuni,  nec  a  Deo  institutum  asseritis  fuisse.  0 

niaquftdedecem  plagisctdccem  praeceptis  dixeral, 
ex  allero  95  sumiiiatim  excerpserit;  sen  inajor  simi- 
litudo  in  lectione  accipies  et  accipias ;  hiijusque  sen* 
tentiae  ad  alienam^  cum  alia  quam  hic  notamus 
frustra  in  scrm.  95  requisita  :  lectio  admirationis, 
0  si  possemus,  quae  istius  non  alierius  eA,  haerere 
forsitan  facict,  ut  quid  asseveranter  p«*oferatur 

(63)  All.  nis.  rc(  tc,  tMpcandum, 

fQA)  III  Seut,^  dist.  40,  c.  Si  vero. 


IQ 


^  S.  MARTINl  LEGIONF-NSIS  500 

infelices  Judasi  cl  tardi  corde    ad  crcdendum  ea,  A  sancl»  TrijiiUlU  priinus  cullor  eMlUU.  dnm  quasl 
qu»  de  Chrlslo  sancli  patriarcb»  praeflguravenint 


prophel^  pwedixeruiit,  ap«stoli  jam  completa  esse 
clarius  lucc  osienderunt !  Nescitis,  quia  Deus  omni- 
potens  hanc  Tesirac  incredulilalis  ruluraro  duritiam 
praeostendebal,  quando  legem  non  in  labulis  ligneis, 
nec  in  charta,  sed  in  tabulis  lapideis  scribebat?  (65) 
Ideo  igilur  tabute  legis  lapide»  fuerunt,  quia  lapi- 
djum  cor  Testrum  praesignavcrunt.  Per  lapidum 
crgo  duritiam  et  insensibllilatem,  durae  vestrae  men- 
tis  intelligilur  slolidUas,  de  qua  Dorainus  per  Eze- 
chielem  prophelam  vobis  dicit :  Auferam  vobU  cor 
lopideum,  et  dabo  vobi$  eorcarneum  (Ezech.  xi).  In 
adventu  «|uippe  suo  Redemptor  bumani  geoeris 
Jesus  Chrislus  quibusdam  liliis  Israel  cor  lapideum 


tres  angelos  in  specietriumvirorum  vidit,  et  nnum 
Deum  adoravit.  Si  igilur  filios  Abrabae  vos  dicitis 
esse,  et  post  banc  vitam  in  sinu  illius  suspiratis 
requiescere.sanctae  Trinitalis  fidem,  quam  usque 
m  bodiernam  diem  perlinaciter  negatis,  flmiiter 
lenete,  Pairem  videlicet  el  Filmm  et  Spiritum  san- 
ctum  uuum  et  verum  Deum  esse  credite. 

Quid  ad  hsec  dicitis,  o  Judaei,  quid  respondelis, 
aul  quid  objicitis.  Nuiiquid  adhuc  de  Christo  qnod 
verus  Deus  ct  verusbomo  sit  dubilatis?  Nuuquid 
in  pcrfidia  incredulitatis  perseverare  disponitis? 
Vellem  tameu  scire  cujus  fidci  estis.  Haec  est  re* 
sponsio  vestra,  o  Juda:i,  simul  et  opposilio.  Dicitis 
quod  Chrislum   nullaienus   unum   Deum  esse  po- 


abstuiit,  aposloiis  videlicet  et  evangelislis  caeleris.  ^  testis  credere,  nec  a  Deo  Patre  ad  redeuiptiouem 


que  suis  discipulis  duritiam  incredulitatis  emolli- 
vit,ei8que  cor  carneum,  id  est  inteliigibilecordedil, 
ad  boc  scilicet  ut  seipsum  a  Deo  Patre  venisse, 
niundum  per  crucem  redemisse,  a  mortuit  resur- 
rexisse,  coeluni  ascendisse,  et  in  deitera  Dei  Pa- 
tris  consedere,  indubitanter  crederent.  Cor  itaque 
lapideum  pro  diiritia  incredulitatis  ponitur,  cor 
aulem  cameum  pro  spirituali  intelligentia  in  boc 
Joco  a(  cipitur.  Ac  si  apertius  diceret :  Auferam  a 
wobii  cor  lapideum^  hoc  est  insensibilitatem  durae 
et  incredulae  mentis;  et  dabo  vol>is  cor  carneuro, 
id  est  inieiligibile  et  capax  spiritualis  doctrinae. 
Viide  etiam  Apostolus  aU :  Christi  doctrina  non  est 


niundi  missum  fuisse,  nec  in  lola  vrteris  lesta- 
menti  serie  praefiguratum  Tuisse.  Falsum  utique  ob- 
jicitis,  falsum  proponitis,  o  Judaei,  et  in  vestra  as- 
ftertione  plane  inentiniiiii.  Ab  initio  euim  muiidi 
Deus  et  bomo  JesusCiiristus  patriarcharuin  figuris 
et  aenigmatibus  fuit  praeosteiisus ;  prophetarum 
pracsagiis  evidentissime  pra^iiuntiatus ;  ad  uUimuin 
vero  et  sanctorum  apostoiorum  ejus  praeconiis  ex- 
bibitus,  et  cunctis  quae  sub  coelo  sunl  nationibut 
aperte  monstratus.  Indubitanter  ergo  Deus  Pater 
dilectissimum  Filium  suum  ubique  coaequalcui  et 
coaiternum  per  intemeratae  virginis  Mariae  uterum  iu 
hunc  mundum  misil»  et  humanum  genus  per  eum 


in  tabulis  lapideii  scripta^  sed  in  iabulis  cordis  ear-  p  sibi  reconciliavit.  Ad  lioc  niuiirum  ipse  Deus  et 


nalium  (II  Cor,  iii),  id  cst  rationaiem  intelligentiam 
habentium,  Nec  enim  hae  carnales  tabulae  volunl,  ut 
camaliter  sapiamus,  sed  quia  in  comporatione  la« 
pidis.  qui  sine  sensu  est,  caro  sentit ;  idcirco  per 
cor  cariieuni  significatum  est  cor  intelligens. 

Duriiiam  igitur,  o  Judaei,  diuturnae  incredulitatis 
a  cordibus  vestris  jam  expellite;  Jesum  Cbristum 
vcruni  Deum  et  veruni  hoininem  esse  credite,  ut  ab 
co  lumen  verae  intelligentiae  mereamini  percipere. 
Potens  esi  enim  Deus,  ul  ait  B.  Joannes  Baplisia, 
de  lapidibus  istis  suscitare  filios  Abrahm  (Matth.  iii). 
Jain  posl  Christi  passionem  et  resurrectionem,  non 
qui  fiiii  cariiis  Abrabas,  !«ed  qui  sunt  filii  fidel 
Abrahae,  ipsi  computantur  in  ejui  semine.  Potens 


homo  Jesus  Christus  in  odoreni  suavitatis  seipftum 
in  cruce  Deo  Patri  obtulil,  ut  hnmanuin  genus,  id 
esl  sanciam  Ecclesiam  de  antiqiii  hostis  imperio 
redimerct,  et  eidem  Deo  Patri  regnum  acquircret. 
Per  ipsuin  qiiippe  sancla  Ecclesia  Deo  Palri  acce* 
plnbiles  oblationrs  oflcrt,  per  ipsum  Deus  Pater  ad 
se  pie  clamantibus  el  vere  poenitentibus  veniam  mi- 
sericorditer  pracbet.  Ipse  enim  mcdiator  Dei  et  bo- 
minum  homo  Jesus  Christus,  qui  pro  mundi  re- 
demptione  ex  Yirgine  nialre  verum  slne  peccnto 
accepit  corpus,  quo,  ul  dictuin  est,  Deo  Palri  liu- 
manum  reconciliavit  genus.  L^t  ergo  vos,  o  Judael, 
in  vestra  objectlohe  meutitos  esse  apertissime 
comprobemus,  qualiter  illum  Deus  Pater  in  hunc 


esl  ergo  Deus  de  iapidibus  istis  suscitare  filios  Abra-  ^  mundum  venturum  el  humanam  carnem  pro  salute 


hae,  potestatem  scilicet  habet  convertendi  lapidea 
corda  vestra  in  moUitiem  fidei  et  cbaritatis  suse,  ut 
ab  aetcrna  incredulitaiis  morte  suscitati,  recte  cre- 
dendo  in  ipso,  qui  est  vera  vita,  semper  possitis 
vivere  et  cotnpulari  inter  filios  non  dico  carnis  sed 
fidei  Abrahae.  Si  cnim  fidem  AbraJiae  tenetis,  vere 
filii  Abrabae  estis.  Si  autem  fide  Abrahae  fiiii  non 
estis«  a  benedictione  seminis  illius  extranei  estis. 
In  semiiie  qtioque  illius  quod  est  Cbristns,  bonedi- 
centur  omnes  gcntes  (Gen.  xii).  Si  crgo  fidcni  Abrahae 
non  tenetis ,  non  Abrahae  sed  Cham  filii  Noe  qui 
maledictioncm  promeruil,fiIii  estis.  Abrahnm  quippe 

(05)  Isid.,  Qutvst,  in  Exod.,  cap.     .. 


hominum  suscepturum  praefiguraverit  ex   bistoria 
libri  Exodi  proferamus. 

Cum  eniin  Deus  dixisset  filiis  Israel  :  Deos  «»• 
reos  nec  deos  argenteos  facietis  vobis,  Gonlinuo  sub- 
junxit :  Altare  de  terra  facietis  mihi^  et  olferetis  super 
illud  holocausta  et  pacifica  vestra  (Exod.  xx)  (66). 
Altare  de  lerra  Deo  faccre,  est  antiquum  piipulum 
mediatoris  Dei  et  hominis  icsu  Christi  incariiatio- 
neni  fidclitcr  exspectare,  ct  per  ipsum  pietatis 
hoslias  Deo  Patri  oflcrre.  Nos  etiam  sanctae  Eccle&i» 
filii  altare  de  terra  Deo  tuiic  facimus,  quando  In- 
camationis  ejusdem  mediatoris   Dei    et  boinittif 

(66)  Isidor.,  i6t<f.,  cap.  32. 


TWn  SERMONES.  —  SERM. 

Jcstt  Chrisli  fide  soridali,  per  ipsiiin  ohlaluin  mu- 
m%  Beo  Pali-i  oflTeriinus.  Si  ergo,  ul  dicliim  esl, 
pedes  nostfos  Dominicx  Incarnalionis  fide  solida- 
■nii«  acceptabilesDeo  Palri  hostiasper  JesumChri- 
stiUD  s^irtlaaliter  iminolamus.  Quid  iterum  Deus 
omnipotens  flliis  Israel,  imo  eliam  omnibus  sancla; 
Ecclesi»  111  iis  dicat  ludiamus.  Quod  si  altare  la- 
pideum  feceris  mtVit,  non  a^ificabis  iUud  de  sectis 
iapidibus;  si  enim  levaveritis' cultrum  super  eos^ 
polluentur  (ibid,)  (67).Secli  lapideshi  sunt,  qiii  uni- 
taCeni  pacis  dividunt,  scquc  ipsosdividunt  cbarilale 
fraterna  per  odium  el  schismata.  Ilos  quippe  in 
corpore  suo  non  rccipil  Cliristus,  cujos  corporis 
liguram  aHaris  iUius  constructiu  obumbrabat.  Isii 
Ycro  non  secti  lapidcs  ex  quibus  altare  construi  ju* 
belur,  bi  sunt  qiii  fidci  morisque  unitate  solidan* 
iur,  qiiibus  ait  B.  Petrus  apostolus  :  Vos  tanquam 
Impides  vivi  superadificamini  domos  spirituales,  sa* 
cerdotium  sanctum  offcrre  (68)  spirituales  hoitias^ 
aeeeptabiles  Deo  per  Jesum  Christum  (/  Petr.  ii). 
His  quoquc  non  est  injeclum  ferruro,  quia  incor- 
nipli  sunt ;  et  jacula  maligni,  id  esl  hoslis  antiqui 
ignita  non  receperunt.  Hi  tales  unum  altare  laciunt 
anitate  fidei  et  concordia  chariiatis.  Cognoscite 
igitar,  0  Judsi,  vos  in  vestra  assertione  mentitos 
esse,  qui  Deum  el  hominem  Jesum  Christiim ,  nec 
verum  Dei  Filiuin,  nec  in  veieri  testamento  dicitis 
ftiisse  praefiguratum.  Sine  dubio  ita(]|ue  Deus  Paier 
«icttt  per  os  sanctorum  prophetarura  ab  initio  sse- 
€i\\  promisit,  dileclissimum  Filium  suiim  ad  re- 
4!ftniptionem  mundi  misit,  per  illius  passionem  et 
crtieem  Ecclesiam  sanctam  de  imperio  inimici  re- 
demil,  post  resurrectionem  vero  gloria  et  bonore 
illom  eoronavit;  in  dextera  sua  exaltavit,  eum- 
quc  super  omnia  opera  manuum  suarum  con- 
sliluit. 

Hoc  loco  quxstionem  facicntes,  o  Judsei,  nobis 
dleitis  :  Quare  Deus  Pater  Jesum  Christum  Filium 
saum  voluit  passionem  crucis  sublre,  cum  solo 
▼erbo  aniversum  mundum  possei  redimere?  Nos 
Tero  respondentes  dicimus,  quod  idcirco  Deus  om- 
cipotens,  per  crucem  voluit  Jesum  Cbristum  Filium 
cuum  redimere  huinanum  genus,  quia  qui  per  li- 
gnum  eoncupiscenti»  (69)  in  Adam  percussi  Tuera- 
mus,  per  ligni  crucis  mysterium  vulneribus  ser- 
pentino  dente  nobis  inflictis  sanaremur.  Innumeras 
igitur  gratias  eidem  Deo  et  homini  Jesu  Christo 
debemus  referre,  qui  voluntate  Dei  Patris  proprio 
9nx  passionis  sanguine  nos  dignatus  est  redi- 
roei^,  et  quasi  Agnus  innocens  totius  mundi  pec- 
cata  per  crucem  devicta  morte  tollere.  Vos  dicitis, 
o  Judaei,  quod  Deus  nequaquam  ab  hominibus  un- 
qaam  potuit  comprehendi,  nec  cruci  aflSgi,  vel  pro 
horoinibus  mori.  Nos  auiem  vesirae  infelicitaii  ai- 
que  increilulitaii  plurimum  condolentes,  et  calbo- 
licde  fidei  regulam  vos  scire  volentes,  ad  haec  bre- 

(07)  Isid.,  cap.  33j 

(08)  Al.  nis.,  ojfercntes, 

|t)9)  Forie,  ligni  concupiscentiam» 


B 


I>,  \H  NATALE  DOMINI.  5l)« 

A  viter  vobis  dicimus  respondentes.  Deus  quoque 
nullatenus  potesl  comprehendi  vel  mori  ut  dicitis, 
quia  incomprchensibilrs  est  et  immortalis.  Jesus 
Christus  autem  verus  Deus  esl  et  verus  homo,  et 
seciindum  humanitatem  comprehcndi  el  mori  po- 
tuit,  secundum  divinitatem  vero  incomprchensibilis 
atque  immortalis  permanet  cum  Deo  Patre  ei  Spt* 
ritu  sancto.  Unde  Hispaniarum  doctor  Isidorus  in 
libro  I  De  ecclesiasticis  ofpciis,  cap.  50,  ait :  i  In  - 
juriam  crucis  non  periulit  divinitalis  Clirisli  sab- 
stantia,  scd  sola  .suscepla  humanilntis  natura.  Pas- 
sionem  Chrisii  corpus  sustinuit,  divinilas  vero 
iltius  exsors  injuriae  fuit.  » 

Adhuc  de  Christi  divinitate,  o  Judaei,  dubiianies 
iiobis  ad  hicc  hujusmodi  opponitis,  dicentes :  Si 
Chrisius  cum  Deo  Paire  unus  et  verus  Deus  est, 
ei  cum  eo,  ut  vos  Christiani  asseritis,  omnia  qua- 
cunqne  vult  potest,  quare  seipsum  ab  hominibus 
comprehendi,  ligari,  flagcllari,  cniciflgi,  vulnerari» 
mori  et  sepeliri  permisit  ?  Ad  basc  nos  econtra  vo- 
bis  respondentcs  dicimus,  quod  Dei  Virginisque 
Filius,  cum  \eratiter  cum  Deo  Patre  ei  Spirila 
sancto  omnia  possil,  tribas  Umeti  ex  causis  se- 
ipsnm  pro  humaiii  generis  redempiione  humiliter 
passioni  subdidit  ei  pie  mori  voluit  (70),  Prima 
itaque  caiisa  fuii,  ut  Christus  pro  reatu  mandi  re- 
dcmptio  (71)  daretur,  ei  hostis  antiquus  velut  hanKi 
crucis  c?perctur,  scilicet  sibi  ut  quos  absorbuerai 
cvomeret ;  el  praedam  quam  lenebal  amitlerei,  non 
Q  poteniia  victus  sed  justiiia,  non  domlnatione  sed 
ratione.  Secunda  causa  cxstitit,  ul  secuturis  bomU 
nibus  vitae  magisterium  praeberet.  Ascendil  enira 
crucem,  ut  nobis  passionis  el  resurreclionis  prae- 
berei  exemplum.  Passionis  ad  conflrmandam  ps* 
tientiam  ;  resurrectionis  ad  excitandam  in  se  cre^ 
deniium  speni.  videlicei  ut  duas  vilas  nobis  osieu* 
derei  in  carne ;  unam  lal>orio5ain  in  praesenli  saecu- 
lo,  alteiam  bealam  in  futuro;  laboriosam  quam 
tolerare,  beatam  quam  sperare  debeamus.  Tertia 
vero  causa  fiiit  susceptae  crucis ,  ut  superba  ei  ia- 
flata  sapientia  bujus  saeculi  per  crucis  stultam ,  ul 
pulatur  praedicationem  (72)  sicut,  ut  ait  B.  Paulus» 
pateret  id  qnod  stultum  Dei  est  quantnm  sii  ho« 
minibus  sapientius;  et  qiiod  infirinum  Dei  est« 
D  «luanium  sii  forlius  tola  hominum  fortitudino 
(/  Cor.  I). 

Aperte  vobis  ostcnsum  cst,  o  Judaei,  qnibus  de 
causis  Deus  ci  homo  Jcsus  Christus  ut  humanum 
genus  de  diaboli  imperio  liberarct,  voluil  seipsum 
misericorditer  passioni  subjicere  et  crucem  ascen- 
dere,  cum  solo  voluniaiis  suae  niitii  illud  posset 
redimere.  Non  enim  passus  esi  invlius,  sed  spon- 
taneus;  nec  quasi  poientia  superatusa  Judaeis,  sed« 
clemeniia  illum  vincenie,  gralis.  Hoc  loco,  o  Ini- 
mici  veriiatis  Judaei,  quasi  saluiiferam  Jesu  Christi 
Iledempioris  mundi  passionem  conlemiiendo  ejiis^ 

(70)  hidor.,  ibid. 

(71)  ReatHs  inundi  redery^ptione, 

(72)  Suppl.  cx  Isidor.,  humiliata  cor^nwt. 


aos 


S.  MARTINI  LEGION£NSIS 


S04 


qae  gloriosissim»  cruci»  iriumpbum  vilipendendo,  A  ul  longanimes  perroaneamus.  Undc  longanime»  di- 


interrogalis.  diccnies  :  Quare  Cbrislus'veslcr 
poftius  mori  voluit  in  cruce,  quam  capilis  abscis- 
aione  vel  qualibel  alla  morle?  Cureliam  illius  cruci 
tanlam  reverenliam  exbibelis.vel  quod  inde  lucrura 
T08  conseculuros  puialis  ?  Quamvis  ista,  o  Judaei, 
aoB  recta  inlentione  scd  pcrversa  mente  a  nobis 
quxratis;  quid  lamen^  Deo  donante.  ad  utiliiatem 
fidelium  respondeamus,  monemus.ut  diligenterau- 
diatis.  IdeoCbristus  subire  voluit  crucis  tormentum, 
nt  in  se  credentibus  tolerandi  adversa  daret  docu- 
mentum,  et  paiicniia  praeberct  exemplum.  Idcirco 
etiam  omnis  populus  Christianus  sanctissimae  cruci 
lilius  magnam  revercntiam  impendit,  quia  in  ea 
ipsequi  verecst  salus  mundi,  pependit.  Uude  pro- 


cuntur,  qui  tolerant.  Per  prorundum  lignum  quod 
in  terra  latet,  a  quo  cuncta  apparentia  *et  emi- 
uentia  consurgunt,  iuscrutabilia  indicanlur  judicla 
Dei ;  de  quibus  occulta  ejus  voiuntate  vocattir  boino 
ad  participatioiiem  tantae  gratias,  aiius  sic,  alius 
autem  sic. 

Si  ergo  cum  sanctae'  Ecciesi»  filiis,  o  Judaei,  ad 
sterna  gaudia  cupitis  pertingere ;  Deo  Patri  de 
terra  altare  aedificaie,  Verbum  videlicet  sibi  coaeter- 
num  ex  incorrupta  Yirgine  veram  rarnem  sine 
culpa  assumpsisse,  mundum  per  crucem  redemisse 
tertia  die  a  morluis  resurrexisso,  quadragesimo 
die  coelum  ascendisse,  ei  in  Dei  Patris  dextera 
coiisedere,  atque  ad  judicaiidum  vivos  elniortuos  in 


pbeta  ait  :  Salut  nostra  ciio  vemel,  et  comminuet  B  novissiino  die  venlurum  esse  (75).  In  ipso  anclio- 


jugum  caplivitatis  «o»(r<p.  Merito  ergo  eidcm  vivi 
fieac  cruci  magnam  reverentiam  exbibcinus,  quui 
Dftum  et  boininem  Jesum  Christum  in  ipsa  suppli- 
citer  adoramus,  et  ipsain  in  Chrisio  cuin  oroni  de- 
TOtione  veneramur.  Mc  ergo  cbarilale  cogente, 
\ros  rooneo,  o  Judaei,  ut  ad  intelligendum  quae 
sit  latitudo,  longititdo,  altiliido  et  prorundiim  san- 
Clissimae  crucis  ,  oculos  cordis  pura  dcvotione 
erigatis  (75).  Mundatus  quippe  cordis  oculos 
X  vitiorum  sordibus  debet  babere  quisquis  ca  quae 
de  Cbristo  sunt,  perfecte  vult  intclligere.  Lalitudo 
ergocrucisest  transversum  lignum  quo  extendunlur 
pendeiites  manus.  Longitudo  vero  a  latitudine  de- 
or»um  usque  ad  lerrum.  Allitudo  a  iatitudine  sur- 
sum  usqiie  ad  caput.  Profundum  autem  quod  terne 
infixum  absconditur.  Nolo  vos  btere,  oJudsei,quod 
boc  sanclae  crucis  signo  omnis  sanctorum  vita  de- 
ftcribitur.  Ac  si  dicerctur  unicuique  bomini  :  Tolle 
crucem  tuam  (Matth.  xvi).  Cum  (74)enim  cruciatur 
caro,  cum  mortiQcantur  meinbra  nostra,  qiue 
sunt  supet  terram.  (Coloss,  iii),  scilicct  fornica- 
lio^  immunditia ,  liiiuria,  etc;  dunique  exlerior 
lionio  corrumpitur,  et  interior  renovaiur  dc  die  in 
diem  passione  crucis  (11  Cor,  iv).  Et  baec  quidem 
dum  sint  bona  opera,  tamen  adliuc  laboriosa ,  qua- 
rum  nierces  requies  est.  Unde  ait  Apostolus :  Spe 
gaudenus  (Rom.  xii),  ut  scilicet  cogitaiilcs  requiem 
futuram,  cum  bibriiaie  et  labore  bona  operemur. 


ram  fidei  vestr»,  quasi  super  foiiissimiim  funda- 
mcntuiu  locate ;  super  ipsum  hostias  pietatis  dc 
puro  corde  et  conscientia  non  ficla  Deo  Patri 
offcrre  sludete  (/  Tim,  i);  pcr  ipsum,  qui  cst  via, 
veritas  et  vita  (Joan.  xiv),  recte  credendo  et  toiia 
tperando  ad  aeterna  gaudia  pervcnire  festinate. 
Ipse  enim  Deus  et  bomo  Jesus  Christus  cst  funda- 
nientum  fidci,  supra  quod  nemo  alius  potest  po- 
nere  (1  Cor,  ni).  Ipse  est  etiam  vta,  veritas  et  vita; 
quia  ncmo  venit  ad  Deum  Patreiu  iiisi  per  ipsum 
(Joan.  xiv).  Ipsum  ergo,  o  Judaei,  cum  Deo  Patre 
et  Spiritu  sauclo  uniiin  et  verum  Deum  esse  cre- 
dite ;  ipsum  recte  credendo  cum  eodem  Patre  el 
Spiritu  sancto  super  omiiia  diligite;  ipsum  bona 
operando  seqiii  summopere  curate.  Non  separetis 
Filium  a  Dco  Patre  et  Spiritu  sancto ;  nec  Spirituii 
sanctuiu  a  Patre  et  Filio  ;  quia  Pater  et  Filius  ol 
Spiritus  sanctus  iiaturaliter  unus  et  verus  est  Deut 
(7G).  Propter  naturalem  unitalem  totus  Pater  m 
Filio  et  Spirilu  sancto  est ;  totus  quoque  Spiritiis 
sanclus  in  Palre  ct  Filio  est  :  niillus  lioruni  extra 
quemlibet  ipsorum  est  propter  divinae  essentiie 
unitatem.  Per  boe  apertc  intclligitur  Patrem  esse 
in  Filio  et  Filiiim  iu  Patre,  quia  iina  est  eoruiD 
esseniia.  Uiide  ipse  Deus  ct  boiuo  Jesus  Cbristns 
ait :  Ego  in  Patre  et  Pater  in  me  est  (i6td.).  Nec 
tamenautea  fuit  Paterquam  Filius,  vei  aniequaro 
Spiritus  sanctus.  Coxlcruae  enim  sibi  sunt  bae  tres 


Ilanc  bilaritatem  significat  crucis  lalitudo  in  trans-  ^  pcrsoiiae.   Uiide  B.  Athanasius  ait  (77)  :  c  lu  bac 

verso   ligno,  ubi  figuntur  manus.  Per  manus  enim      -  •  • 

opqs.  ittteliigilur,   per  latitudinem  vero  charitas 

operantis,  quia  tristilia  non  latitudinem  sed  an- 

guAias  gignit.  Porro  per  altitudinem   crucis,  cui 

cajMit  adjungitur,  exspectatio  supeniae  retributionis 

de  subiimi  justilia  Dei   significatur;   ct    ut  ipsa 

opera  bona  non  proplcr  bcncficia  Dci  terrena   ac 

temporadia  facienda  essc  credauliir,  scd  polius  pro- 

pter  illud  quod  desuper  sperat  fides,  quat  per  dile- 

ctionem  opeiatur.  Jam  vero  per  longitudineai  qua 

iotmn  oorpusextenditur  ipsa  tolcrantia  significalur, 

(75)  Isidor.,  ic6t  supra^ 
(7i)  Forte,  tunc. 
(73)  Supp.,  cred  te^ 


Trinitate  scilicct,  quae  Deus  est,  nibil  prius  aut  po- 
aierius,  nibil  majus  esl  aut  minus,  sed  totae  tres 
persome  coaeternae  sibi  sunt  et  coaequalcs. » Undeipse 
Deus  omnipotens ,  qui  veraciter  trinus  est  in  per- 
sonis  et  unus  in  Deitate  per  Isaiam  proplietam  aii : 
Aute  me  non  eit  formatus  Deus^  et  post  me  non  erU 
(Isa.  xLiii^,  quia  mihi  curbavitur  omnegenUf  etcoH" 
fitibiiur  omnis  lingua  (Isa,  XLv).  Hoc  loco  vos  iu- 
lerrogo,  o  inimici  veritatis  Juda»,  qui  nefandacou- 
spiratione  Christum  usque  bodie  asseritis  non  ve- 
riini  Dei  Fiiium  esse,  nec  scmper  in  DeoPatre  fuisse, 

(76)  1  Sent,,  dist.  19,  cap.  etindc, 

(77)  In  Symbolo  quod  ejus  nomiue  circttmfcrtur» 


305 


SEHMONES.  —  SERM.  IV,  IN  NATALE  DOMINI. 


506 


ted  ex  tcmpore  ccepisse,  quis  praralain  seutcntiam  A  §  XXII.  —  Judceorum  servitutem  ex  Exodi   dUiit 


R 


profiilerit,  Patcr  scilicet  an  Filiiis?  Anle  mf,  inquit, 

ROfi  est  formatus  Deus  et  posl  me  non  erit.  Quis  haec 

dixit?  Deos  Pater  boc  dixit  an  Deus  Filius?  Dicite 

ergo,  quis  hoc  dixit?  Ad  hxc  respondentes  dicitis, 

o  Juilxi,  quod  Deus  Pater  hoc  dixerit.   Subjungitis 

etiam,  qiiod  idcirco  Deus  oronipotens  hanc  senteit- 

tiam  de  seipso  protulerit,  ut  aperte  agnosceremus, 

quia  prsptereum  alius  Deus  nunquam  fuit,  ne<fest, 

nec  crit.  Nos  rcro  vobis  ad  hoc  rcspondemus,  quod 

anas  est  et  verus,  ut  vos  dicitis  omnipotens  Deus» 

praeier  qticm  nunquam  fuit,  ncc  es^  nec  erit  alius. 

Tainen  est  Irinus  in  personis  et  iinus  in  esseniia. 

In  hoc  ergo  quoJ   Deus  Pater  dicit  :  Ante  me  non 

e$t  formatusDeus  plane  ostcndit,  quia  ipse  est  prin- 

cipium  sine  principio.  In  hoc  autem  quod  subjun- 

gli  :  El  post  me  non  erit  apcrte  demonstrat  Deuio 

Terbum  non  ex  tempore  cocpissc,  sed  sibi  seinper 

fuisse  coaHernum.  Filiusitaque  semper  estinPatre, 

semper  apud  Patrem,  seniper  cum   Patre.  Invicem 

in  se,  et  Pater  in  Filio,  et  Filius  in  Patre  aeterna- 

lUer  maneni.  Hoc  igiiur  loco  vos  conveiiio  et  ob- 

testor,  o  Judaei,  sicut  jain  prxlaxatuin  cst,  ui  nec 

rairein  a  Filio,  nec  Filium  a  Patre,  nec  Spiritum 

sanctum  a  Patrc  et  Filio  in  vestra  asscrtione  vel  fide 

f  rreverenter  dividere  prxsuinatis,  sed  has  tres  per- 
iias  unum  et  verum  Deum  esse  indubitanter  credatis. 
IIoc  utiqoe  in  Exodo  prxfiguratum  luisse  inve- 
nitur,  ubi  Aaron  sacerdoti  inter  cxtera  dictuin  hu* 
}tismodi  ruisse  legitur.  Non  ascendes  per  gradus  ad  q 
attare  meum  {Exod.  xx),  id  csi  si  gradaiim  Palrcio 
Filio,  vel  Filium  Palri,  sive  Spiritum  sanctum  Pairi 
«i  Filio  pneiuleris,  ad  me  nequaquam  pervenire 
puieritis  (78).  Ac  si  apertius  Deus  Pater  omni  sa- 
cerdotum  ordini  tam  veieris  quam  novi  testameiiii 
diceret  :  Si  me  Deom  Pairem  coxterno  et  mihi 
consubstantiali  Filio  nieo  Jcsu  Christo  vel  ipsum 
mibi  praetuleris,  mihi  placere  niinime  poieris.  Si 
etiain  me  illo  priorein  vel*illum  me  posteriorem 
esse  credideris,  nie  etiam  per  oblaliones  et  sacri- 
ficia  propitium  non  babebis.  Hoc  enim  Ariani  h»- 
retici  faciunt,  qui  indivisibilcm  Dei  Patris  et  Filii 
ei  Spiritus  sancti  substantiam  dividere  contendunt. 
Crediieergo,  oJudrei,  Josiim  Christum  veruni  Dei 
Pairis  et  verum  Yirginis  matris  Filium  esse,  mun-  d  baio  a  servitute  corruptionis  ei  lege  mortis  libera- 


prn'nuntiat,  et  ut  ab  ea  recedere  valeant^  prcpfigural : 
ut  Deo  offerant  primitias^  scilicet  voluntatum  prtit« 
cipia  et  decimas,  id  est  bonorum  consummationem 
operum  :  et  quonam  modo  conversationem  carna* 
tem  in  melius  mutent  ex  ejusdem  dictis  osttndit, 
Declarat  insuper  Filium  Patris  brachium  et  ma^ 
num  et  sanclum  Sviritum  Dei  digitum  esse,  A^erit 
quare  a  Moyse  tahulie  in  montis  descensu  confra* 
etcR  :  et  quid  vitulus  et  ejus  combustio  pulvemm 
potati^  prwsignet.  Sic  et  proifigurat  tetus  Testa* 
mentum  non  diu  mansurum.novum  tamen  in  aster^ 
num  duraturum  decem  verbis  designatum^   tfuo 
numero  crucis  figura  erudite admodum  exprimitur. 
Prceterea  enim  dictat  quo  pacto  figuris  et  amigma' 
tibus  sancta  Ecclesia  pra^figurata  exstiiit.  Primo 
in  locutione  Mousis  ad  Dominum  cuni  de  petra 
Dominum   loquelatur  :  sic  et  vere  Christicolam 
eum  alloqui  debere  pra^figurat.  Judworum  inf^ 
delitatis  obcwcationem  in  velamine  Moysi  super* 
posito  denique  figurat.  In  arcain  deserloaMoyse 
facta  Christi  Ecclesiam  prafiguratam^  et  in  eaeon^ 
tentis  Christum  verum  hominem  prwostensum.  Ad» 
monet  sacros  doctores  continue  prasmediiare  Seri» 
pturamsacram.  Probat  novum  testamentum  a  Deo 
institutum  exhibens  veteris  supplementum.  Testa* 
mentorum  concordiam  ex  Moysi  et  aliorum  dictk 
in  figuira  manifestat  subtili  modo;  ut  qued  in  fu- 
turo  unum  venturum  prcpsignavit,  alterum  eem> 
plelum  ostendat.  Deniaue  subjungit  ex  eodem  lihro 
figuram  ad  Christum  Hedemptorem  adsua  memkra 
et  ad  sacram  Ecclesiam.  Ubi  septem  ecclesias  di* 
cimtK,  unam  esse  insinuat.  Simiti  modo  in  sp§- 
cifica  diversitate  tabernacuti  compositionis  iusto$ 
et  peccatores.  Figurat  evangelisias  supra  propko* 
tarnm  fundamentum  (cdihcare.  Proimoustrat  «iri- 
usque  testamenti  concordantiam  ,  et  unam  etecto» 
rum  prwcedentium  ataue  sequentium  Ecclesiam. 
Sic  aposlolos  el  prophetas  prcefiguratos^  etsi  di* 
versimode. 

Ilanc  procul  dubio  Dei  sive  peccati  servitutem 
Deus  oinnipoteus  in  libro  Exodi  prxnuntiabii, 
cum  p(>r  Moyscn  filiis  Israel  dicebai  :  ffiiiciii^rM 
llebraus  se  inservitutem  tradiderit,  sex  annis  ser» 
viet ;  in  septimo  autem  egredietur  liber  graiis.  Si ««- 
tem  uxorem  habens  se  servituti  tradiderit^  eum  uxora 
egredietur.  Quod  si  egredi  a  servitute  noluerit  proptar 
uxorem  et  fitios,  perforabiiur  auricula  ejus  subuUi^ 
et  erit  servns  in  sceculum  {Exod.  xxi).  (79)  Volo  vo« 
scirc,  0  Judxi,  quod  hsec  libri  Exodi  hisloria  non 
soluin  de  prsscnti  scd  eliam  de  futuro  saeculo  po* 
tost  intelligi ;  quia  in  sex  aHatibus  hujus  sa*cuU 
Deo  servientes,  in  septimo,  hoc  est  in  aeterno  Sab- 


dum  800  preiiosissimo  sanguine  misericorditer  re- 
demisse,  soa  piissima  morte  in  se  credenies  ab 
aeterna  morie  eripuisse,  a  mortnis  resurrexisse, 
coelum  videntibus  atquc  admirantibns  discipuUs 
ascendisse  {Act.  i)«  in  Dei  Patris  dexiera  nunc  se- 
dere,  eiad  judicandum  vivos  et  mortuos,  ut  saepius 
diciOin  est,  inde  venturum  csse.  Si  ergo  bis  catho- 
licae  fldei  articulls  fidero  veracitcr  attribueriiis,  pro- 
col  dobio  ab  aeterna  daronatione  liLeri  critis.  Si 
aulem  adhoe  in  vestra  increduliiaiis  malitia  perse- 
Teraveriiis,  a  servitute  peccati  nec  in  praisenii', 
nec  in  fotoro  saeciilo  liberari  poteritis. 


bimiir.  UndeegregiusdoctorPaulus  nos  abbacfter- 
vitute  liberarl  ci  eleciorum  liberiati  associari  de»i> 
derans  dicebat  :  Exspeciatio  creaturas  revelationmm 
filiorum  Dei  exspectat  {Rom.  viii).  Nam  et  ipsacrea* 
tura  per  baptismum  videlicet  renovata,  scilicet  po* 
pulus  Christianus  fide  ei  operatione  Christo  devotua, 
liberabitur  a  servitute  corruptionis  in  libertatem  gto' 
rim  filiorum  Dei  (ibid  ).  Iteruro  etiam  aiibi  aii : 
Gratia  Dei  in  ChristoJesu  liberavit  me  aiegepeeeaU 
et  mortis  {ibid.).  In  septima  itaque  aeiate,  hoc  esi  in 
futuro  saeculo  Dei  gratia  adjuti  a  serviioic  peccaii 
et  lege  mortis  iiberi  erimus,  si  dom  io  bac  sexia 


(78)  Isid    Qnci*it,  in  Exod.,  c.  3i. 


(79}  Isid.,  f(^id.  cap.  35. 


S07  S,  MARTINI 

aettle  servimns,  ab  iUicitiS  operibus  recesserimiis, 
el  nlbdis  omnibiis  Deo  subjecti  fueriinus.  Si  vero 
de  bac  sexla  xtatead  libertatem  egredlnolueriiniis, 
led  potius  cum  uxoribus  el  filiis  nostris ,  id  est 
cum  camenostra  elcum  operibus  illius  carnalibus 
in  servitutem  remanere  elegerimus,  peccatis  scilicet 
et  Titiis  flnem  imponere  negleierimus,  perrorubilur 
Bobis  auris  in  tesl>monium  servitutis,  eo  quod, 
nuHo  cogente,  sed  spontanea  volunlate  ic  servitutem 
nos  ipsos  tradiderimus,  ac  per  boc  in  saeculum 
•ervl  peccati  erimus. 

Praedictam  crgo  Domini  sententiam,  o  Judxi, 
iterum  ad  memoriam  reducamus,  ut  ad  suscipien- 
dum  veram  fidem  congruentius  vos  moneamus.  Ait 
enim  :  Si  aliquis  Hebrceus  iervitvti  se  tradiderit^ 
ux  annis  serviet;  septimo  egredietur^  si  voluerit; 
«tn  uutenit  erit  servus  in  sffculum  (Exod.  xxi).  Volo 
Tos  scire,  o  Judasi,  quod  Hebraeus  transiens  inter- 
pretatur.  Qui  ergo  negando  Christum  in  servitutcm 
diaboli  vos  ipsos  tradidislis,  necesse  est  ut  ipsum 
Terum  Deum  et  bominem  esse  confitendo,  ad  veram 
libertaiem  quanlocius  transire  curetis.  Si  veraciter 
HebrBi  dici  et  esse  vultis,  de  veteri  testameiito  ad 
novum»  de  prisca  tege  ad  Evangelium,  de  carnali- 
bus  caeremoniis  ad  spirilualia  ecclesiasticae  n^Ii- 
gionis  sacranienta,  de  terrisad  cocluin,  de  servilute 
hn^ius  sexlae  selatis  ad  libertatem  aeternae  relicitatis. 
gralanter  transire  debetis.  St  autem  in  increduli- 
Utis  perfidia  perseveraveritis,  perforabitur  vobis 
auricula  in  leslimonium  xternae  damnationis,  et  a 
libertate  gloriae  filiorum  Dei  omnino  exsorleseritis. 
Absque  dubio  itaque  in  servitute  peccati  moriemini, 
nisi  veraciter  fidem  susceperitis  ejusdem  Dei  et 
hominis  Jesu  Cbristi.  Qued  ipse  vobis  apertissime 
leslatus  est,  diccns  :  Si  non  credideritis  quia  ego 
sum,  moriemini  in  peccatis  vestris  (Joan.  viii),  id 
est  in  servilute  peccaii.  Ab  hac  servitute  etiam  vos 
liberare  et  ad  veram  libertatem  perducere  volens, 
inter  caetera  dicebat  vobis  :  Si  manseritis  in  ser- 
mone  meo,  et  verba  mea  in  vobis  manserint  (80),  vere 
discipull  mei  erilis^  et  eognocetis  veritaiem^  et  veritas 
liberabit  vns  (ibid.),  vidclicet  in  hac  praesenli  viia 
a  servitutc  peccati,  et  in  fuluro  a  damnatione  per- 
petua.  Sed  quid  ad  s.ipradicta  illi  respondetis  au- 
diamns.  SemenAbraha  sumus^  et  nemini  servivimus 
nnquam  (ibid.),  Utique,  o  Judsei,  vestra  responsio 
plena  est  jactantia  atque  mendacio.  Nonne  manus 
Joseph  in  iEgypto  scrvierunt  in  cophino  (Psal. 
Lxxx),  et  caeteri  fratres  ejus  in  latere  et  luto? 
Nonne  eliam  patres  vestri  cum  adhuc  in  terra  pro- 
missionis  consistebant,  Romanis  principibus  vo- 
lendonolendo  tributa  reddebant?  Yos  eliam,  oJu- 
daei,  qui  nunc  per  universum  mundum  dispersi 
etlis,  nonne  cunclis  qua^  sub  coelo  sunt  nationibus 
in  servilutem  tradili  fstis,  ct  de  capitibus  vestris 
eensum  exsolvitis?  Mentilos  itaque  vos  esse  in 

(80)  Periodus  et  verba  mea  in  vobis  manserint  non 
est  hujus  cap.,  scd  xv,  v.  7,  ct  fortasse  bic  per 
errorem  ex^idit. 


LEGIONENSIS  SOS 

A  vestra  responsione  cognoscite,  qui  semen  Abrahas 
vos  jactaiis  esse,  et  dicitis  nemini  unquain  ser- 
visse.  0  inseiisali  J^idaei  !  bcne  prophetavit  de  to- 
bis  David  palriarcha  dicens  :  Acuerunt  linguas  sua9 
sicut  serpentis ;  venenum  aspidum  sub  labiis  eorum 
(Psa/.. cxxxix).  Linguae  utiqiie  veslrae  mendacio  ct 
fallacia  sunl  plenae,  et  quasi  serpenies  illas  exa- 
cuistis,  duin  Redemptorem  mundi  Jesum  Christuia 
non  ^erum  Deum  sed  purum  hominem  dicitis  esse. 
Yenenum  etiam  aspidiim,  quod  est  indubitantcr 
mortiferum  ac  fetidum  sub  labiis  vestris  ebullil, 
dum  non  tanlum  vos  ipsos  Christum  negando  s^x- 
vos  peccati  exhibelis,  verum  etiam  falsis  nefandis- 
que  persuasionibus  areclae  fidei  traniile  aliosaver- 
titis,  eosque  aeternae  morti  destinatis.  Revera^o  in- 

B  felices  Jud%i,  coeleste  regnum  non  intratis,  nec 
alios  introire  permittitis  (Matth,  xxiii).  Ignoratis,  o 
miseri,  quia  nisi  per  ipsum  Dei  Vi  ginisque  Filium 
quem  hactenus  superba  mente  negastis,  de  servi- 
tute  peccati  ad  veram  liberlatem  ncqua(^ua:n  per- 
tingere  poteritis?  Quod  ipse  vobis  testatus  esl,  di* 
cens  r  Si  vos  Fiiius  Uberaverit,  vere  liberi  eritis 
{Joan.  viii).  A  quo?  A  scrvitute  videlicet  peccati. 
Cujus  peccati?  scilicet  infidelitatis.  Nullus  major 
est  in  culpa  quam  qui  Deum  et  hominem  Jesum 
Christum  negat.  Nam  secunduin  R.  Joannis  evan* 
gelistae  sententiam,  ^tit  Filium  negat^  nec  Patrem 
habei  (1  Joan.  ii).  Sine  pde  ergo  impossibile  est ' 
quemquam p/a<rer£  Deo  (Hebr.  xi). 

Q  Moneo  igitur  vos,  o  Judaei,  ut  incredulitatis  du- 
ritia  a  cordibiis  vestris  radicitus  evulsa,  Jesuia 
Christum  verum  Dci  Palris  et  veniin  Yirginis  ma* 
Iris  Filium  esse  credatis,  quatenus  a  servitute  infi* 
delitatis  per  ipsum  I^berati  ad  filiorum  Dei  liber- 
latem  pertihgere  possitis.  Nisi  enim  per  ipsum  li- 
berari  omnino  non  potcrilis.  De  trai:sacta  itaqne 
incredulilatis  perfidia  poenitentiam  agite,  ut  ab  eo 
possitis  pcccatorum  veniam  percipere,  et  per  ipsum 
ad  Deum  Patrem  pervenire.  Per  ipsum  Deo  Patri 
initia  bonae  cogitationis  devota  mcnle  exsolvitc» 
primiiias  verae  confessionis  ofierte,  recl;e  opera- 
tionis  hostias  sacrificate,  ut  lacrymis,  jejuniis  el 
oMationibus  expiati,  electorum  Dei  consortes  me- 
reamini  esse.  Hoc  enim  ipse  Deus  omnipolens,  qui 

D  trinusest  in  personis  et  unus  in  essentia,  in  veteri 
testamenlo  praesignabat ,  cum  'filiis  Israel  figurate 
dicebat. 

Offerant  fHii  fsrael  primitias  cunctarumqne  fru- 
gum  decimas  Domino  (Eiod.  xxxiv).  Ut  sxpe  vobis 
testatus  sum,  o  Jiidiei,  vetus  Testamentum  non  ad 
littcram  sed  spiritualiter  esl  inlelligendum  (81). 
Spirilualiter  ergo  primitiae  fnigiim  vel  progenito- 
rum  (82)  principia  operum  designant,  vei  ipsam  bo- 
nam  voluntatem,  quae  prior  cst  opcre,  qtiam  Pcla- 
giani  hxrctici  sibi  tribiicndo  ofTendunt.  Deus  au- 
tem,  dum  iiiam,  scilicel  bonam  voluntatem,  sibi  ^ 

(81)  Isid.,  QuTsl.  in  Exod. ,  cao.  37. 
(8iK)  Ibid.,  primogenitor. 


X09  SEKSIONES.  -  SERM.  lY,  IN  NATALE  DOMINI.  515 

Dobis  Jubet  offerri,  indical  ad  ipsius  gratiam  per-  A  qui  vosde  inanu  Pharaonis  eripuil  in  signis  et  pro« 

digiis  magnis.   Insensali   igitur  plusquam   omnes^ 


tiiiere.  In  decirois  autein  Domino  defcrcndis  dena 
ritts  numerus  perfeciionem  signiAcat;  quia  usque 
ad  ipsum  niiraerum  crescit.  Sicut  ergo  in  primitiis 
principia  ▼oliintatum,  ita  in  deciinis  consumma- 
tioiiem  nostrorum  operum  ad  Deum  referre  prse- 
cipiinur,  a  quo  nobis  et  boni  operis  inilium  ct  pe- 
titioiiis  donatur  eflectus.  Ut  ergo  supra  dixiuius,  o 
Jndau,  primilias  vestras  et  decimas,  id  est  bonam 
voluntatem  et  rectae  fidei  veram  confessionem  ac 
bonoriim  operuin  consummationem  per  Jesum  Cbri- 
stum  Dco  Patri  offerre  curate ,  ut  iion  cum  incre- 
dulis  vobis  contingat  perire,  sed  cuin  fidelibus  ad 
aoema  gaudia  ptissitis  pertingere.  Vetus  itaque 
teslamentu:n  non  carnaliter  sed  spiritualiler  inteU 


gentes  et  fatui  estis,  qui,  relicto  Deo  vero  semper 
etvivo,  non  solum  in  deserto,  sed  etiam  iii  terra 
promissionis  culturam  Deo  debitam  idoUs  exhibui-* 
stis.  Pro  certo  sciatis,  o  Judaei,  nec  omnino  dubi- 
tetis,  Jesum  Ghristum  qucm  vos  superba  inente 
veruin  Dei  Filium  credere  renuistis,  ipsum  esse 
per  quem  Deus  l^atcr  omnia  ex  nihiio  creavit,  filios 
hrael  de  iEgyptiaca  servituie  eripuit,  eisque  in 
monte  Sinai  legeni  dedit,  ad  terram  promissionis 
illos  perduxit,  et  per  quem  assumpta  humanitate 
exincurrupia  Yirgine  muiidum  redcmit.  Ipse  quip^ 
pe  Jesus  Christus  omnipotentis  Dei  Patris  est  bra" 
chium   et  manus.  Quod  et  Psalmita  teslalur,  di- 


ligere  ktudete.  Novuni  devota   mcnlc  suscipite,  ut  g  g^ns  :  Qui  percustH  jEgyptum  cum  primogenitis  fo- 


Don  jam  in  vetustate  litterae  scd  in  novitaie  spiri* 
tus  possitis  ambulire  (Rom,  vii).  Carnalem  etiain 
eonversationcm  vcstrani  in  melius  mutale,  per- 
venue  vitne  maculas  lacryinis  abluite,  ut  donis  di- 
▼ioae  grati»  possilis  apli  eiistere.  Hoc  utique  Do- 
ninus  in  veteri  testamento  prxsignabat,  cum  per 
Moysen  figurate  dicebat. 

Primogeuila  asini  mutabis  ove  (Exod,  xiii).  Per 
asiouro  quippe  hoc  loco  immunditia,  per  oveni  ve*  . 
ro  innocentia  designatur.  Asini  vero  primogeiiila 
ove  matare  est  immundac  vitae  priinordla  ad  iiino- 
centiae  simplicitatem  convertere,  ut,  postquam  illa 
peccator  egit,  qiiae  ut  immuuda  Domiiius  respuit» 
ca  jam  agendo  proftTat,  quae  in  Dei  sacrillcio  mun- 
da  iinponat  (83).  Quod  vero  sequitur  :  Si  non  rede- 
wserl$t  oecidalur;  quia  nimirum  oniuis  iinmunda  ac 
delictis  obnoxia  si  non  fuerit  in  melius  mutata,. 
necabitui  roorte  perpetua.  Vilam  igitur  vestrani,  o 
Judaei,  rectam  fidem  custodiendo ,  ct  boiiis  operi* 
bus  insistendo  in  melius  mutalis  ut  cum  elcccis 
Dei  sine  fine  possilis  gaiidere.  Velim  nosse,  o  Ju- 
daei^  utrum  jam  deposita  infidciitalis  perfidia,  Je- 
sum  Chiisium  verum  Deuin  vcrutnque  boininem 
esse  cred.ti!»  ?  an  adhuc  in  vcstra  nialitja  perscve- 
rare  disponalis?  Ad  haec  rcspondeiiles  dicilis,  quia 
nec  novum  Tcstamentum  recipitis,  nec  Jesuiu  Chri- 
slum  verum  Dcum  fuisse  crcditis.  0  gcns  iiicredula, 
o  gcns  prava  atque  perversa !  cx  hoc  apcrtc  datiir 


rum  (Psal.  cxxxv).  In  quo  pcrcussit  chiii  ?./ii  maiiii 
scilicet  potenti  et  brachio  excelso  (ibid.) ,  hoc  est  in 
Filio.  Isaias  etiam  ipsum  Deum  et  homincm  Jesuui 
Christum  laudans,  Dcique  omnipotentis  veraciter 
brachium  esse  protestans,  ait  :  Domiue  (81),  in- 
quit,  exceUum  est  brachium  tuum,  Deus  Sabaoth^ 
corona  spet,  qua:  ornata  est  glorta^  Quod  etiam  Dei 
Patris  dextera,  quae  est  Filius,  iEgypto  pcrcussaet 
Pharaone  submerso,  ipsum  HeLraeum  populum  (85) 
niare  Rubrum  tjansvexit ;  idem  populus  statiin  ut 
de  inari  egressus  est,  Domino  canticum  in  magna 
exsuUatione  concinens  testatur,  dicens  :  Dextero: 
tua,  DominCt  magnificata  est  in  fortitudine;  dextera 
tua,  Domine,  percussit  inimicum,  Et  in  mullitudine. 
gloriie  deposuisti  adversarios  meos  (Exod,  xv).  Uk 
etiam  non  dubitetis,  o  Judaei,  Dei  Filium  omnipo-. 
tcntis  Dei  Patris  essc  manum,  quid  Israelilicus  po- 
pulus  in  eodein  cantico  iterum  subjungat,  inonco 
ut  diligenter  aiidiatis.  Qiifc  sinMis  /ut,  inquit,  in 
fortibus,  Domine^  quis  similistui  magnificus  in  sancli- 
tale,  terribilis  atque  laudabilis  et  faciens  mirabilia  f 
Extendisti  manum  tuam,  etdevorabit  eos  terra(ibid.)^ 
scilicet  iEgyplios.  Itlius  eliam  teinporis  historiam 
ad  memoriam  rcducamus,  et  de  Dei  Patris  inanu, 
qua;  Christus  est,  per  quem  patres  vcstros  de  Pha^ 
raonis  iinpcrio  liberavit,  quid  dicat  omnessiniul 
audiamus. 
Factum  est,  inquit,  iri  vigilia  matutina,  et  ecce 


inteUigi,  quod  scinper  coiitra  Dominum  contentiose  D  respiciens  Dominus  super  castra  JEgyptiorum  per  co^ 


egistis,  seroperque  illi  inoledientes  fuistis.  Nain 
posiquam  vos  de  terra  ^gypti  in  manu  valida  edu- 
xit,  siccisque  pedibus  niare  Bubruin  transire  fecit ; 
iflolum  Tobis  in  Horeb  fabricastis,  et  ad  ipsius  oni- 
nipotentis  Dei  injuriam  illud  adorastis,  et  choros 
ducentes  coram  eo  hisislis  cum  tympanis  el  cyiii- 
balis  insuper  ^t  magnis  vocibus  clamastis  :  Jsfi 
sunl  dii  tui,  Israel,  qui  te  eduxerunt  de  terra  JCgy- 
pti  (Exod.  xxxii).  Devotius  quippc  idolum  mulum 
et  surduro  adorastis,  quam  Deum   omnipotenteni» 

(83)  Isid.  mens. 

(8i)  Locus  conflatus  ex  dupllcc  Isaiae  capilc,  vi- 
deticetxxvi,  v.  11,  ubi  Vulgata  habet,  Vomine,  exal- 
tetUT  manut  tua;  et  xxviii,  v.  5,  uhi  le^il,  erit  Do- 


lumnam  ignis  et  nubis  interfecit  exercitum  eorum,  et 
subvertit  rotas  curruum  eorum^  ferebanturque  in 
profundum.  Et  viderunt  ^gyptios  mortuos  super 
littus  maris,  et  manum  magnam^  quam  Dominus  exer* 
cuerat  contra  eos  (Exod.  xiv).  Est  ilaque  Dominus 
Jesus  Christus  Dei  Patris  forlissimum  bracbium  et 
manus;  Spiritus  vero  sanclus  digilus  Dei  dicilur 
propter  partitionem  donorum,  quae  in  eo  dantur 
singulis  hominibus,  prout  cuique  opus  est  (t  Cor. 
xii).  Ipsi  crgo  Deo  et  bomini  Jesu  Christo  qui   vos 

miiius  excreituum  eorona  glorite ;  vetusque  Itala  ex 
Hicronymo  :  Domivus  Sabaolh  eorona  spei  quw  ccm" 
pacta  est  gloriof^  etc. 
(85)  Supp.,  per. 


311 


S.  MARTLNl  LEGIONENSIS 


m 


«16  ^gyptiaca  tervitute  niiiericordUcr  eripuil,  ei  A  oninis  coiigregnlio  gentilium  idola  colentium  com- 


iB  terram  promissionis  polenter  perduxit,  magnam 
liijuriam  infertis,  dum  uon  soluni  illius  bciien':iis 
Ingi  ati  esiis,  Yerum  etiam  ipsum  venim  Deum  esse 
suoque  pretiosissimo  sanguiiie  mundum  redemisse 
nei^atis.  Mentilos  itaque  vos  esse  in  vesiris  dispu* 
lationiLus  comprobamus,  dum  verum  Deum  iiium 
et  veriini  bominem  esse  verissimis  rationibus  aper- 
le  oatendimus.  Sed  jam  Moyses  de  inoiite  desceii- 
dens,  et  ludentis  coram  idolo  populi  tuinullus  au« 
dlens,  quid  egeril,  o  Judaei ,  simul  audiamus  (86). 
Desccndens  itaque  Moyses  de  monte  cum  tabulis* 
cum  vidisset  populum  in  idolis  consecratum,  in« 
dignos  eos  judicans  legem  accipere,  e  manibus 
suis  tabulas  projiciens  ,  ad  radlcem  montis  eas 


minuilur,  id  est  ab  illa  mai»  conspirationis  confla« 
tione  decisum  et  dissoliitum  verbo  evangelic»  veri* 
lalis  humiliatur,  etsalubriter  ad  poenitentiam  corde 
eontrilum  in  aquiun  baptismi  mittitur,  utilliidhrae- 
litae,  id  est  Evangelii  pnedicatores  in  sua  merobra, 
boc  est  in  Dominicum  corpus  transferant.  Ipsis 
quippe  Israelitis,  id  est  omni  praedicalorum  ordini 
in  apostolo  Petro  dictum  est :  Blacta  et  mandnea 
(Act,  x).  Si  loat  tare  et  manducare  pnccepit,  cur 
etiam  bibere  non  concedit?  Gum  ille  viiulus  per 
ignem  coeli  et  aciem  spiritualis  verbi ,  et  :iqua 
baptismi  ab  eis  potius  quos  absorberc  conabatiir, 
absorptus  sit.  Indubitanter  ilaque  crcdite,  o  inimici 
veritatis  Judxi,  Dei  Filium  de  coelis  desceiidisse  et 


confregit.  Quibus  fractis,  vitulum  qiiem  feccrat  in-  ^  ex  intacta  Virgine  humanam  liaturam  sine  peccato 


eend.t  (Exod,  xxxu).  Tabulas  igitur  quas  digilo 
Dei,  id  est  operation^  Spirilus  sancti  scriptas  ac- 
eeperal,  ideo  fregit,  quia  indignos  cos,  ut  dictum 
est,  eas  legere  Judicavit.  Sed  quid  velit  iste  vitulus 
quem  fecerunt  lilii  krael  in  solitudine,  quldve  signi- 
ficavcril,  quod  Moyscs  vtiulum  ipsium  combussil, 
nilniitalimque  eoncidit  et  in  aquam  spargens  po- 
tum  populo  dedit? 

Notandum  quod  in  boc  loco  Moyses  de  monte 
dcscendens»  et  vitulum  in  frustra  (87)  commi- 
nuens,  Filii  Dei  de  sinu  Patris  descendcntis,  et  to- 
Cius  malignitaiis  inventorem  diabolum  confringen- 
tis  personam  gestaverit.  Ipsi  quippe  ante  adventum 


assumpsisse,  suo  prctiosissimo  san;;uine  mundum 
dediaboli  potcslate  cripuisse,  idola  penitus  conlri- 
visse,  electis  suis  normam  spiritualis  vitae  post  ve- 
teris  lestamenti  institntionem  dedisse>  eosque  ad 
coelestis  regni  libertatcm  vocasse.  Indubitanter  ita- 
que,  0  Judaii,  debetis  credcre,  Jesum  Ghnslum  car- 
nalibus  legis  caercmoniis  olim  finem  imposuisse,  el 
ad  perfectionem  vilae  novum  testamentum  iiisti- 
" luisse. 

Quod  ipsum  quoque  vetus  testainentum  non  essel 
diu  peimansurum  Moyses  aperte  praefiguravit,  qui 
priores  tabulas  de  manu  Doniini  accipiens,  non  eas 
diu  conservavit,  sed  sialim  de  monte  descendens. 


Cbristi  bumanum  gcnus  culturam  Deo  debilam  ex-  ^  e  manibus  suis  illas  projiciens  confregit  (88).  Ta- 


Libebat,  ipsumque  sub  vanissiniis  idolorum  llgmen- 
lis  prolanae  religionis  rilu  adorabal.  Intelligatur 
ergo  tanquam  diaboli  corpus  in  vilulo,  id  estbomi- 
Hcs  in  omnibus  genlibus  ^  quibus  esl  sacrilegii  ca- 
put,  id  est  auctor  diaboius.  Aureum  fiiil,  quia  vi- 
dentur  idola  velut  a  sapiciUibus  instituta.  De  qui- 
bus  ait  Apostolus  :  Quonlam  ccgnoscenles  Deum, 
non  sicut  Deum  glorificaverunt  aut  gratias  egerunt^ 
$ed  evanuerunt  in  eogitationibus  suis ;  et  obscuratum 
€$t  insipiens  cor  eorum  dicentes  se  esse  scpientes; 
stuiti  faeti  sunt,  Et  immutaverunt  glonam  incor^ 
ruptibilis  Dei  in  simHitudinem  imaginis  corruptibilis 
hominis,  et  vclucrum  et  quadrupedum  et  serpentum 
{Rom,  i).  Iste  ergo  vilulus  aureus  est,  cujus  sole- 


bulae  ergo  illae  iniaginem  demonstrabant  prisca;  le- 
gis,  non  post  longo  intervallo  populo  peccante  cct- 
santis.  Aliae  vcro  ad  instar  priorum  iterum  ftcisste 
novi  lestamenti  figuram  babuere  :  quod  testamen- 
tum  usqiie  in  fiiiem  mundi  in  suo  statu  credimst 
permanere.  Istae  ergo  tabulae  non  franguntur,  al 
oslenderentur  novi  testamenti  sacra  eloquia  usque 
in  finem  saecuU  permansura.  Unde  et  merito  decem 
verba  legis  in  tabulis  dcsignabantur,  ut  per  eiim- 
deni  numerum  Ognra  crucis  exprimerelur.  Tai: 
eniin  littera  quae  apud  Hebnieos  xxii  est,  quadrin- 
gentesinium  numerum  continet,  et  significat  No- 
vum  Testamentum,  quod  quatuor  Evangeliis  quasi 
quatuor  columnis  fulcitur.  Grucis  ergo  forma  in 


bant  iEgypiiorum  etiam  ipsi  primates  el  tanquaro  D  decus  litterx  est.  Nain  recto  huc  apice  a  suinmo  tn 


docti  boniines  adorare  figinenla.  Iloc  ergo  vilulo 
signatum  est  omne  corpus  diaboli,  id  est  oiniiis  so- 
eietas  gentiliuni  idolo!atriaededitorum.  llanc  sacri- 
leg  m  societatem  Dominus  iesus  Giirisiiis  demonte» 
id  est  de  coelo  descendens,  iilo  igiie  conibussit,  de 
quo  in  Evanv^elio  ait  :  Ignem  veni  mittere  in  terramt 
et  quid  voio  nisi  ut  ardeat  ?  (Luc.  xii.)  Sciendum 
praelerea  quod  in  hoc  loco  Israelitae  qui  jussu  Moysi 
vitulum  peuitus  contriverunt ,  illumque  in  potu 
sumpserunt,  sanctorum  apostolorum  atque  evaiige- 
lisJarum  caeterorumqiie  sanctac  Eccle^iae  doclorum 
figuram  tenuerunt.  Totum  ergo  corpus  illud.  scilicet 

(86)  Isidor.,  ibid.y  cnp  38 

(87)  Frusta. 


imo  ducilur.  Rursus  alia  nou  dispari  per  transversa 
brachiorum  coniponilur.  Unde  ipse  Dcus  et  homo 
Jesus  Ghristus  ait  :  ^on  veni  legem  solvere^  sed 
adimplere  (Matth,  v),  utique  per  passionem,  cujus 
imago  fuit  in  labulis.  Quid  ad  haec  dicitis,  o  Judaei, 
quid  respondetis,  vel  quid  objicitis?  Velim  scire 
utrum,  jam  deposita  mortifeRC  obsiinalionis  pcrfi- 
dia,  Jesum  Ghristuin  verum  Deuin  et  verum  bomi- 
nem  esse  credatis,  an  adbuc  de  illius  divinitatc  in 
aliquo  dubitetis?  Ipse  quippe  veius  ac  novum  testa- 
menlum  instituit.  Ipse  legalibus  caeremoniis  spiri- 
lualia  novi  tesianienti  praecepta  superposuil.  I[^se 
(88)  Isid.,  ibid.,  cap.  40. 


515 


SEHMONES.  -  SLRM.  1\,  IN  NATALE  DOMIM. 


Sfli 


ciiiir  Deo  Patre  ei  Spirilu  sancto  quid  cuiqne  tem-  A  (Philiffp,  iv),  ut  subaudias  etiam  ahgelorum.'  Sed 


pori  congruum  Aeret,  ab  aeterno  prxvidil.  Ad  haec 
respondentes,  o  Judaei,  nobis  dicilis,  quod  nec 
Jesum  Clirisium  yenim  Deum  esse  creiiilis,  nec  no- 
vum  testamentum  suscipere  vuUis.  Gonsequenter 
eliam  gubjungitis  baplismum  intra  sanctam  £ccle« 
8iaui  vos  ideo  nolle  suscipere,  quia  ipsani  Ecclesiam 
in  tota  veteris  tesiamenti  scrie  dicilis  nunquam 
praeliguratam  fuisse.  Ad  bxc  nos  cconira  rcspon- 
demus,  quod  iesus  Chrislus  veriis  Dei  Palris  Filius 
sit«  et  quod  in  utero  semper  Virginis  Maria;  san- 
ctam  Ecclesiam  sibi  desponsavit,  veleris  lesta- 
menti  praecepla  in  sua  passione  consummavit,  novi 
testamenti  mandata  fivielibus  suis  deinceps  firmiter 
salubriterque  servanda  Iradidit.  Sancta  etiaiu  Ec- 
clesia  ab  inilio  niuudi  figuris  et  aeiiiginatibus  fuit 
pneosteusa,  videlicet  in  Adae  costa,  in  Abel  jiisii- 
tia,  in  Noe  arca,  in  Gdc  Abrab»,  in  sierili  Sara,  in 
coustructione  tabernaculi,  in  acdiltcalione  teinpli, 
in  audilione  et  confessione  reginae  austri,  et  iu 
uiuUis  aliis  fuit  praeligurata.  Ab  eodera  etiain  Deo 
et  bomine  Jesu  Cbrislo  finiiiter  fundala,  a  spiri- 
iuali  doctrina  sullicientissime  irrigata,  a  Spiiilu 
sancto  donis  coelestibus  ditata,  a  sanctis  apostoiis 
per  universum  niundum  dilalata,  atque  a  Deo  Patre 
benedicta,  et  in  Christo  qui  caput  ct  sponsus  illius 
est,  in  ejusdem  Dei  Patris  dextera  gloriosissime 
collocata.  Sic  enim  ipse  judex  vivoruni  et  moriuo- 
ruin  Jesus  Christus  peracto  judicio  dicturus  cst  : 
Venite^  beuediai  Palri$  nifi,  possidete  praparatum 
vobi$  regnum  a  constitulione  mundi  (Mattli.  xxv).  ' 
Ui  ergo  vos,  o  iniinici  veriiatis  Judxi,  iii  vestiis 
opposilionibus  per  oinnia  menlilos  csse  coniprobe- 
nius,  quam  aperte  vos  (89)  divina  ejusdem  Filii  Dei 
eiliominis  JesuChristi  et  sanctx  Ecclesiu^mysterium 
pnpflguraverit,  exlibri  £xo<i<i  bistoria  proferamus. 
Ali  enim  Moyses  ad  Doininum  :  Domine^  si  inveni 
gratiam  apud  te,  ostende  mi/ii  teipsum;  cui  respondii 
Dvminui  :  Faciem  meam  videre  non  poteris.  Non 
euim  videbit  me  homo,  et  vivet  (Exod.  xxxiii).  Ac 
si  apertius  diceret  :  Non  enim  videbit  me  hoino 
pura  mentis  intenlione  ct  inundi  cordis  contenipla- 
iione,  et  vivet  in  terreno  et  carnali  aniore  (90).  Qui 
me  viderit  spiriluaiibus  ocuiis  statim  morietur  a 


quid  vox  divina  myslerium  Christi  et  Eccleslfl) 
prseostendens  Moysi  dicat,  audiainus.  Faciem,  in- 
quit,  meam  videre  non  poteris;  sed  cum  transiero^ 
posteriora  mea  videbis.  Hunc  utiqiie  sensum  in 
Evangello  credimus  fuisse  completum ,  scilicet 
quando  Moyses  et  Elias  cuin  Jcsu  Christo  in  nionte 
loquentes  apparuerunt  (Matth.  xvii).  Ilanc  itaque  pro^ 
niissionem  quam  in  nioiite  Sinai,  videlicet  divinitus 
acccpit,  tempore  Incarnationis  Christi  completara 
vidit;  quoniam  posteriora  Christi,  videlicel  qua^  iit 
posterioribus  et  novissiinis  diehus  ab  eo  gesta  sunt» 
spiritualibus  oculis  aspexit.  Moyses  quippe,  ut  prae* 
diximus,  electoruni  Dei  in  hoc  loco  personam  ge- 
stavit.  Quod  aulemad  Moysen  ait  Dominus  :  Est 
locus  apud  me,  et  tu  stabis  ibi  buper  petram ;  et  post 
paululuin  :  Tollam  manum  meam,  et  videbis  poste^ 
riora  mea,  sic  intcllig'!nduin  csl,  quia  videlicct  ex 
sola  calholica  virgine  niatic  Ecclesia  Christus  con- 
spicitur,  qui  illaui  apud  se  solam  perhibct  dc  qu-i 
videalor.  Iii  petra  ergo  Moyses  ponitur,  ut  inde  all- 
quod  lumen  divinae  pnesenliae  contempletur ;  quia, 
nisi  quis  Adei  soliditaiein  firiiiitertcnuerit,  divinam 
pnesentiam  nequaquam  agnoscere  poterit.  De  qua 
soIidilaleDominus  dicit  :  Super  hanc  pelram  a'd\f,» 
cabo  Ecclesiam  meam.  (Matth.  xvi).  Sacra  itaque 
veteris  t.  stamenli  historia  spiritualiter  intellecta,  o 
inimici  veritatis  Judaci,  duui  sauctaui  Ecclesiain 
supra  Christi  fortitudinem  aedificandam  futuro  tem- 
pore  pi  aH)slendit,  vos  in  vestra  disputatione  aporlc 
convincit,  qui  ipsum  Deum  ct  hominem  Jesum 
Chrisluui  nec  figuratum  iu  veteri  testamenlo  fuisse, 
nec  jam  venisse,  nec  inundum  redemissc  proiervo 
spiiitu  asserilis.  Eapropler  teinpore  judicii  ejus  erilis 
in  combuslione  ct  cibus  ignis,  quia  illuin  verura 
Heuin  et  veruin  homiiiem  csse,  et  inundum  suo 
pretiosissinio  sanguine  jam  redemisse  non  credilis. 
Si  ergo  cupitis,  o  Juda;i,  ad  electorum  Dei  socieia- 
tcm  pertiiigere,  oporlet  vosjuxta  Christum  fideliter 
crcdendo  in  ipsum  cuiii  Moyse  supra  petrain,  id  est 
supra  solidiialcm  verfe  fidei  slare.  Supra  nrinaro 
petiam,  quaj  Christus  esl,  anchoram  fidei  veslrae 
ponite,  ut  non  cum  infidclibus  perire,  sed  cum 
sanctae  Ecclesiae   filiis  mereamini  consorles  esse; 


ierrenis  vitiis.  Aliter  :  Non  enim  videbit  me  homo^  p  Christum  verum  Deuin  et  verum  homineni  esse  in- 


inquii  Dominus,  et  vivet  :  congruum  siciuidem,  in 
pnesenti  Moyses  electorum  Dei  personam  gerens, 
respousuin  accepit,  quod  faciem  Doinini  videre  non 
posset ;  quia  nemo  hominum  illam  vidcret  et  vive- 
ret.  Quid  est  eniin  dicere  faciem  meam  videre  non 
poleris,  nisi  quia,  quamvis  usque  ad  parilitatem 
angelicam  humana  etiam  post  resurrectionem  na- 
tura  proAciat,  et  ad  contemplanduin  Deum  inde- 
fessa  consurgat,  videre  taiiien  ejus  essentiam  plene 
non  pnevalebit?  quoniam  nec  ipsa  perfectio  ange- 
lica  integre  scire  atlingit  secundum  Apostoium, 
qui  aii  :  Pax  Dei  qux  exsuperat  omnem  sensum 


dubitanter  crcdite ;  novuin  testamentum  non  fictc 
sed  veraciler  suscipitc;  ut  sacro  baptismate  reno- 
vali,  non  in  vetusiale  lilter»  sed  novitate  spiritus 
possitis  ambulare  iRom.  vii).  Quid  ad  supra  dicta 
dicilis,  0  Jud3ei?quid  respondctis,  velquid  opponi- 
tis?  Vellem  nosse,  cujus  voluiitatis  estis.  Haec  esi 
responsio  vestra,  o  Judici,  atque  oppositio.  Dicitis 
enim  quod  nec  testamentuin  novum  suscipcre  qiia)- 
riiis,  nec  renovari  sacro  baptismate  vultis,  nec  Jc- 
sum  Christum  verum  Deum  csse  creditis ;  sed  so- 
lummodo  curnalia  legis  praecepta  per  Moysen  data 
studiose  observare  cupiiis.  0  gens  prava  et  pei- 


(89)   Yox. 


(90)  hd.,  t7;i(/.,  cap.  4i. 


SiS 


S.  MARTINI  LEGIONENSIS 


StO 


mi  l«Um4aiu  suronue  yet-  a  brachiis  vene  Adei  el  dileclionis  suscipere.  6i  ihni 
rilatis  lucem,  quae  ChriBtns  ««.•  «eca.  Ignoras, 
quia  nisi  ex  aqua  cl  Spiritu  sancto  reuata  ac  reno* 
vata  fueris,  coelesle  regnum  ingredi  niinime  poleris? 
{Joan.  iii).Ignoras,ogensratua,  quia,  nisi  divinam 
essentiam  tres  esse  personas  fideliter  armilerque 
credideriiis,  (idelium  coetibus  aggregari  nequa- 
quam  poteritis  l  Aperte  siquidem,  o  inimici  vcri- 
tatis  Judaei,  hanc  veslrae  incredulitatis  diuturnam 
caecitatem  Domiuus  praesignabJl,  cum  de  vestra 
reprobatioiie  per  proplietaui  dicebnt :  Educ  foras 
populmm  cascum^  et  oculos  habentem;  surdum,  et  au* 
res  sunt  ei  {Isa.  xliii). 

Hanc  etiam  vestrae  infidelitatis  obcaerationem 
lloyses  praeligurabat  cum  descendciis  de  moiite  cx 
consoriio  sermonis  Dei  glorincatam  faciem  gesta-  1 
hal ;  el  tamen  ne  filii  Israel  expavcscercnt,  et  ab  eo 
pavefacti  resilirent,  velamen  sibi  superponehat 
(Exiid,  xxxiv).  Ut  igitur  ea,  quae  proposuimus,  ple- 
nius  perfccliusqiie  explicare  possiinus,  illius  teinpo* 
ris  historiam  aliquanlulum  latius  tractemus  (91). 
Qiiod  ergo  Moyses  deiiuo  de  moiite  desccndente  fa- 
cies  ejus  cornuta,  id  cst  glorificata  videbatur,  sed 
tamen  velamine  togebatur,  signifiiabat  eamdem  le- 
gem  myslico  esse  velumine  cooperlam,  tectamque 
iiiAdelibus  ct  occullain.  Sermo  quippe  sacrx  iegis, 
si  spiritualiter  iiitelligatur,  habet  scientise  gloriaro 
Bccretam,  habet  coniua  duorum  testamcntorum, 
qiubus  conlra  dogmata  falsitalis  iiicedit  armala. 
Cum  ergo  Moyses  legitur,  vclamen  Moysi,  o  Juda^i,  ^  ;,„  vos'puUti8  consequi  peccalorum   ieniam,  H 


esset  qui  sanctaruni  veteris  ac  novi  lcstamenli 
Scripturarum  seiilentias  spiritualiter  vobis  expone- 1 
ret,  forsitan  incredulilatis  culpa  minus  iniputareHir 
vobis.  Nunc  vero  quia  est,  qui  secundum  regiilam 
Tei-as  fidei  illas  exponat  vobis,  de  increduKtale 
vestra  nullam  exciisationem  habeti^.  Credil« 
ergo  Jesum  Christum  a  Deo  Patre  ad  redemptio- 
nem  mundi  missum  fulsse,  ex  incorrupta  Vir- 
gioe  carnem  sine  peccato  assumpsisse ,  huma- 
num  genus  per  crucem  redemisse,  lertia-die  a 
mortuis  resurrexisse  ,  discipiilos  elegisse ,  et 
per  eos  orones  gentes  evangelicam  doctrinam  dcH 
cuisse.  Credite  etiam  saiictani  Ecclesiam  caiholi- 
cam  cunctorum  fidelium  matrem  esse,  el  nonnlsi 
per  ipsam  coelesem  patriam  qiiemquam  ingredi 
posse.  Nisi  eniin  intra  sanctam  Ecclesiam  sanclae 
Trinitatis  fidem  quisqiiain  conlessus  fueril,  et  ab 
eJHsdeiii  sancia^  Ecclesi<e  mihistris  devota  mente  in 
reniissioiiem  peccatorum  bapiismum  susceperii,  vel 
proprii  sanguinis  unda  pro  fide  Christi  profusut 
fiierii  aetemae  vitae  januam  ingredi  miiiime  potertt. 
Ad  baec  in  vestrae  increduliiatis  malitia  perseve- 
ranles  dicitis,  quod  nec  in  Cliristum  credere,  nec 
sanclam  Ecclesiam  iiigredi,  nec  baptisnium  susci- 
pere  vultis ;  quia  eamdem  sanctam  Ecclesiam  in  ve* 
teri  testamento  prsefiguratam  nunqiiam  fuisse  dici- 
tis.  Synagogam  etiam,  quam  Deus  per  Moyscn 
instittiit,  dicitis  esse  matrem  vestraiu ;  quia  per  iU 


cst  posiium  super  cor  vestrum,  el  idcirco  non  po- 
lestis  11  ysticos  legis  iiitelligcre  seiisns.  Quia  er^o 
legem  et  propb»^las  non  spirilualller,  sed  ad  litte- 
ram  accip.tis  propler  nimiaiii  cordium  veslronim 
stoliJitatein,  tola  facics  Moysi  qiiodam  velamine 
tegitur,  ita  ut  lo(|ueiitis  legis  gloriam  suslinere  non 
poss  tis.  Pro  certo  itaquc  habeatis  nec  omnino  du- 
biletis,  quia  st  Jestim  Christum  verum  Deum  esse 
non  credideritis,  nec  novum  lestamcnluni  ab  eo 
inslitutum  integre  susceperitis,  velatnen  Moysi  nun- 
quani  ayfcretur  a  cordibus  vestris.  Occidens  littera 
delebitur,  et  vivificans  spirittis  suscitabitur.  Deiis 
cnim  spir.tus  est  (Joan,  iv;  //  Cor,  iii)  et  lex  spi- 
ritualis  cst.  Unde  Davidin  psalmo  orabat,  dicens  : 
Retela  ocnlos  meos^  el  comiderabo  mirabilia  de  lege 
lua  (Psal,  cxviii).  Ac  si  aperte  dicat.  0  Domiiie,  re- 
vela  oculos  meos,  id  est  aufer  velainent  Mnysi  ab 
ociilis  mei  cordis  ui  considerare  valeam  mirabilia, 
scilicet  spiritualia  mandata,  qtiae  latont  in  tux  legis 
litlera.  Ad  vos  toties.o  Judaei,  idcirco  revertor  lo- 
quendo  et  commonendo,  quia  vos  fidclium  lurbis 
aggregari  desidero.  Audite  igitiir  quae  dico,  audite 
quae  moneo,  auscultate  quae  pro  salute  vestra  sua- 
(lco  Jam  tot  vcrissimis  rat;onib:|s  superati,  tol  vc- 
teris  ac  novi  lestaiuentiauttorilatibus,  qiiod  Cbri- 
stus  verus  Dcus  ct  vcrus  hoino  sil  convidi,  olim 
dcbueratis  pervcrsilalem  infidelitatis  a  cordibus 
veslris  expeilerc,  et  vcrilatem,  qu;e  Cbrislus  est, 

(9t)Uidor.,  ibid,,  cap.  43. 


perveiiire  ad  ccelestcm  patriam.  Ad  hstc  nos,  o  im* 
mici  veritatis  Judasi,  respondenles  vobis  dicimus 
sanctam  Ecclesiaminvelcri  testamenlo,  ulsaepe  jaui 
diclum  esl,  pluribus  in  locis  pnefiguratam  fuisiet 
et  futuram  omnium  fidelium  matrem  per  sumniae  H 
individux  Trinitatis  fidem  atque  opciationem  praa^ 
signatam  esse.  Per  Synagogam  vei-o  quani  ntalrciB 
vestram  esse  dicitis,  id  est  per  circuincisionein  el 
camalia  lcgls  prserepta,  per  scnioruin  tradilioDet, 
et  Pharis%orum  supcrstitiones,  ac  superfluas  cor- 
porum  ablutiones  nullus  coeleste  regnum  ingredi 
potuit,  nec  vos poteritis.  Ad  nostram  itaqiie  fideni,o 
Jud'jci,  magis  inagisqueroboraiidam  ctvestrammen- 
dacissimam  oppositioneni  frustraiidam,quaUlcrarca 
P  qMam  Deus  in  deserto  Moysi  faccre  jussit,  sanctam 
Ecclesiam  ejusque  fiiios  prxfiguraveril,  ex  libri 
Exodt  historia  proferamus. 

Facics^  inquit,  arcam  de  tignis  Se.im,  faciesque 
supra  coronam  auream  per  circuiium^  et  quatuor  ciT" 
culos  aureos^  quospones  per  quatuor  arcw  angulos  : 
dvo  circuU  sint  in  iatere  uno  et  duo  in  allero.  Faciit 
qnoque  vccles  de  lignis  Setim,  et  operies  eos  auro. 
Indncesque  per  circulos  qui  sunt  in  arca:  lateribus^ 
ut  portetur  in  eis  (Exod,  xxv)  (92).  Per  haiic  ut;* 
qticarcam,  qiiamdc  lignis  iuipulribilibusjussu  Do- 
inini  Moyses  fabricavit,  Ecclcsia  Chrisli  sigiiifica- 
baiur,  quae  a^dificauda   erat  ex  omnibus    saiiclls 

(92}  Isdor.^ttirf.,  cnp.  44. 


517  SERMONES.  --  SEKH. 

uieiae  el  corpord  incorruptis,  habenlibus  etiaiu  in- 
teriue  diias  tabulas  testamenti,  id  est  observationis 
legU  et  Evangelii.  Intus  autein  ac  foris  inaurata 
erel.  Sic  sancta  Ecclesia  quasi  aurum  radiare  de- 
bet.  Um  iiiterius  vila  splendore,  quam  exlerius  do- 
^  ctriaae  et  sapienlix  clariiate.  Corona  vero  aurea  per 
e.'reuitum  et  quatuor  circuli  auri  jussi  adjungi 
eaiaJem  sanctani  Ecciesiam  significabant;  quia  in 
eoquod  ipsaperqualuormundi  partes  dilatata  len- 
d  Uir,  procul  dubio  quatuor  sancii  Evangelii  libris 
acclucu  prae.iicatur.  Qui  tamen  intra  unius  co- 
ronx  ambilum,  id  est  intra  ejusdem  Mei  unilatem 
eoncluduntur.  Yectes  autem  de  ligno  Setim  fiunt, 
qui  eiidem  ad  portandum  «irculis  inferuntur;  quia 
fortes  pcrseveraniesque  doctores  velut  imputribilia 
ligDaqu2erendisunt,qui  in  instructionibus,  hoc  est 
doclrinis  sacrorum  voluminum  scmper  inhaerentes 
sanct»  Ecclesiae  unilatem  denuntient,  et  quasi  in- 
tromissis  circulis  arcam  portent.  Qui  auro  quoque 
jubentur  operiri,  ut  cum  sahitifero  sermone  aliis 
insonant,  ipsi  etiani  vitae  splendore  fulgescant,  de 
qiiibus  aperte  subditur :  Qui  semper  erunt  in  cir- 
culU^  »t  nequaquam,  exlrahentur  ab  eis ;  qtiia  ni- 
roirum  necesse  esl  ut  qui  ad  odicium  praedicalionis 
iuTigilant,  a  sacrae  iedionis  stuilionon  recedanl  (93), 
Ad  boc  namque  vecles  esse  in  circulis  scmper  ju- 
beatur,  ut  cum  portari  arcam  opportunitas  vel  ne- 
ceesitas  exigit,  de  inlromitlendis  vectibus  portaiidi 
tardilas  nulla  generetur;  quia  videlicet  cum  spiri« 
tnale  aliquid  a  subditis  a  pastore  inquiritur,  igno- 
miniosum  valde  si  tunc  quaerat  discere,  cum  quae- 
stionem  debeat  enodare.  Girculis  ergo  vectes  sem- 
per  inbaereant,  ut  doctores  semper  in  suis  cordl* 
buseloquia  sacramcditantes  testamentinovi  arcam 
siae  mora  elevent,  et  quidquid  necesse  fuerit  pro- 
tinns  doceani.  Unde  bene  primus  pastor  Ecclesiae 
pastores  caeleros  admonet,  dicens  :  Dominum  Jesum 
Ckrnium  sanctipcate  in  cordibus  vestris,  parati  scm^ 
per  ad  satisfaetionem  omni  poscenti  rationem  de  ea 
quwvobis  est  spe  el  fide  (/  Pelr,  iii).  Ac  si  aperte 
dicat :  LH  ad  portandam  arcain,  id  est  sanctam  Ec- 
clesiam,  nulla  mora  prxpediat,  vectes  a  circulis, 
sciJicet  doctores  a  quatuor  Evangellorum  eruditio- 
nibos,  nnnquam  recedant. 

Ut  cemitis,  o  Judaei,  praedicta  veleris  lestamenti 
bistoria  spiritualiter  exposita  sanctam  Ecclesiam 
ante  miiltas  generationcs  praetiguratam  fuisseaperle 
insiniiat,  vosque  in  veslra  dispulaiione  indubitan- 
ter  roentitos  esse  demonstrat.  Dei  ergo  Filius  de 
eoelo  descendens,  et  ex  intemerata  virgine  Maria 
camem  sine  culpa  assumens,  carnalibus  priscae  le- 
gis  caeremoniis  finem  imposuit;  vetus  testamentum 
spiritualiter  intelligere  docuit;  suo  ac  Spiritus 
sancti  magisterio  notum  teslamcntum  Dci  Patris 
voluntate  instituit;  sanctam  Ecclesiam  elegit,  ip- 
samque  suo  proprio  sanguine  redemit,  ntque  ad 
coclestia  promerenda  spiritualibus  sacramentis  suf- 

(93)  Greg.,  /m  Pastor,^  p:irt.  u,  cap.  ii. 
(91)  Sutietas, 


IV,  IN  NATALE  D0.M1M.  5I3 

A  licienter  instruxit.  Est  itaque  Dominuvnosler  Jesus 
Christus  veru^  Deus  naluraiem  de  Deo  Palre  ha- 
bens  divinitatem.  Est  et  vcrus  houio  veraiii  de 
Virgine  malre  habcus  humanitalem.  Ip<;c  quippe 
misericorditer  passionem  sustinens  de  anliqui 
hostis  iinperio  rcdemit  humanum  genus ;  ipse  a. 
mortuis  veraciler  resurgens,  ct  coelum  ascendens 
suinmus  pontifex  in  aeternuin  fuclus,  scmper  apiid 
Deum  Patrem  per  humanitatem  intcrpellat  pro  om- 
nibus  sibi  obedientibus  (llebr,  vii).  Ipse  est  iii  prae- 
senti  vita  spiritualis  niedicina  inrirniorum,  solatium 
et  levamen  miserorum  ;  ipse  in  coilesli  patria  dul- 
cissima  societas  (94)  angeloriim,  et  aeterna  refectio 
omnium  sancloruin.  Et  ut  pro  ceito  scinlis,  oJu- 
daei,  nec  omnino  dubitetis  vera  essc  quae  de  Chri- 

tt  slo  dicimus,  prscdiclam  teslamcnti  velcris  arc&m 
ad  menior'am  reducainus,  iil  tam  ipsain  quam  ea 
qux  intra  ipsa  recondita  erant,  spiritiialiler  eipo- 
nentes  Cliristuin  veriim  Deuin  et  verum  homineui 
cssc  indubilanter  octendamus ;  et  vos  qui  illuni 
usqiie  hodie  perlinaciter  negatis  per  omnia  men- 
titos  esse  comprobemus. 

In  prsedicta  ergo  tcstamenti  Domini  arca  fuit 
urna  aurea,  tabulae  quoqiie  legis,  et  vlrga  Aaron 
quae  fronduerat  (95).  Arca  igitur  haec,  ut  praedixi- 
mus,  Ecclesia  catholica  est  habens  diias  tabulas 
lapideas  duplicis  testamenti,  scilicet  vetcris  etnovi, 
habens  etiam  perpetuam  firmitatem.  Urnain  quo* 
que  auream,  quae  praefigurahat  puram  et  sinreram 
Chrlsti  carnem,  quae  caro  conservat  in  se  recoii- 
ditum  pcrpetuac  divinitatis  raanna,  quod  csl  revrra 
suavis  angeloriim  rcfcctio,  et  pcrpetua  oninium 
sanctorum  dulcedo.  Nec  non  eliam  virga  Aaron,  id 
est  summi  verique  pontificis  nostri  Jesu  Chrisli 
salbtare  vexillum  immorlalitatis  (96)  nieinorias 
semper  viriditalc  frondens.  Est  itaque  Dominus 
noster  Jesus  Christus  verus  Deus  et  verus  hoino ; 
est  pontifei  ponlificum,  Uex  reguin  et  Dominus 
dominantium ;  est  mediator  Dei  et  hominuin.  Ad 
hxc  pleni  incredulitalis  malitia,  dolo  et  fallacia.  o 
infelices  Judaei,  respondenies  dicitis  Jesum  Chri- 
stum  non  vcrum  Deum  sed  purum  hominem  fuisse, 
nec  se  rogantihus  peccalorum  veniam  concedere, 
nec  in  se  credentibus  coelum  aperire  posse.  Prac- 

rx  terea  novum  lestamentum  idcirco  vos  dicitis  nollo 
suscipere,  quia  non  ab  omnipotcnte  Deo,  sed  a 
Christo  qui  purus  homo  fult,  superstiliose  illud 
scilis  institutum  fuisse.  Ad  haec  nos  e  diverso  vo- 
bis,  0  Judaei,  respondentcs  dicimus,  quod  prxdictas 
objecliones  vestras  testamenti  veteris  auctoritate 
facile,  Deo  juvante  pariter  et  jubenie,  falsiflcare 
possumus.  Dolo  enim  et  fallacia  pleni  estis,  ideo- 
qiie  falsa  suiit  omnia  qux  adversus  Cbristum  ct 
adversus  catholicam  fidcm  irreverenter  objicilis. 
Esl  utique  Domlnus  nosterJesus  Christus  vcrus 
Deus  et  vcrus  homo,  per  qucm  Deus  Paier  omnia 
creavit  cx  nihilo.  Ilabct  ctiam   potcstatem   diinil- 

(95)  Isidor.,  ibid,,  cnp.  45. 
(96j  Id.f  immortalis. 


319 


S.  IIARTINl  LEG10N£NSIS 


Sii 


iciidi  pcccuta  fidelibu8  sitis,  q-uia  in  ea  carnc  qjam  ^  clioiiein  (U8).  Quid  ei*go  per  duo  chenibin ,  qui  pl^ 


ex  incorrupfa  Yirgine  sine  peccato  as3unipsit,  se- 
ipsum  Deo  Patri  in  ara  crucis  obtulit.  Mortuus  est 
enini  propler  peccata  nostra,  ct  resurrexit  propter 
justificalionein  nostram  (Rom,  iv).  Ilabet  quippe, 
ut  dicluni  est,  polcstaleni  dimittendi  peccala  fide- 
libus  suis;  quia  in  ea  came  qua  passus  esl  et  re- 
suirexlt,  semper  apparet  vullui  Dei  Patris  rogans 
pro  cis.  Quod  autein  novuin  testamentum  idcirco 
nolle  suscipere  vos  dicitis,  quia  illud  a  Ghristo 
inslitutuin  fuisse  iiostis,  a  recto  tramite  nimium 
deviatis ;  quia,  nisi  per  ipsuni  qui  ria,  veritas  et 
vita  (Joan.  xiv)  est,  ad  coclcstis  patria;  reiicitateni 
pertingere  niinime  polestis.  Revera  ipsc  Dei  Vir- 
ginisque  Firnis  novi  ac  vcteris  tcstamenti  institutor 


nittiJo  sciei.tias  dicuntur,  nisi  utraque  testamenta 
sigiiata  sunt?  Ex  quibus  unus  ad  dexteram  propi* 
tialorii,  alter  vero  ad  sinistrani  stat,  qiiia  quod 
tfstamentum  vctus  de  Incarnatione  iiostri  Redem- 
ptoris  coepit  prophetando  promittere,  Iioc  noviini 
testamentum  perfecte  jam  narrat  cxpletum.  Duo 
autcin  cherubim  ex  auro  mundissiino  facli  sunt, 
quia  utraque  testamenta  piira  ac  simplici  veritate 
dcscribiintur.  Expandebant  vero  alas,  et  oraculnin 
operiebaiit ;  quia  nos,  qui  Dei  omnipotcntis  ora- 
culum  sumus,  a  culpis  imminentibus  Scripturx 
sacrae  aedincatione  protegimur.  Gujus  dum  senteii- 
/tias  sollicite  aspicimus,  ab  errore  ignorantiae  ejus 
alis  velamur.  Ulerque  Vero  cherubin  in  se  muluo 


est.  Sed    novuin   tcstamentum  veteri  tcstamciito  D  aspiciunt  vcrsis  vultibus   in  propitiatorium,  quia 


supcrposuit ;  quia  non  solverc,  sed  implcre  lcgem 
veuit  (Alattk,  v).  Novum  quippe  testamenlum  ve- 
leris  lestamenti  cst  supplemcnlum.  Vetus  quoque 
testamenlum  si  rationabililcr  inlelligatur  et  spiri- 
tualiter  fidelilerque  custodiatur,  cuin  novo  testa- 
niei;to  concordiier  gradilur.  Ul  ergo  ca  quae  prse- 
niisimus  indubitanler  vera  esse,  o  Judnci,  ostenda- 
mu8,  vosque  per  omnia  in  pracdictis  objectioni- 
bus  vestris  inentitos  esse  coniprobemus,  necesse 
est  iit  veteris  testamcnti  historiam  ad  mediuni  dc- 
ducamus.  Nurllo  enim  niodo  vos  iiielius  vincerc  po- 
lerimus,  quam  cum  cx  libris  vcstristestimonia  pro- 
ttilcrimus,  quibus  nos  evidcntcr  falsos  testes  csse 
convincamus.  Ad   nostram  igitur   fidem  ex  onini 


utraque  testamcnta  in  nullo  a  se  discrepant ,  ct 
quasi  ad  seiuctipsa  vicissim  faciem  teiient;quia 
dum  quod  unum  promitlit,  hoc  aliud  apeite  ostcn- 
dil,  intcr  se  positum  mediatorem  Dei  et  hominum 
vident.  Facies  quippe  a  semetipsis  cherubin  avcr- 
tcnt,  si  quod  unum  testamentum  promitteret,  aliuc 
negaret.  Sed  dum  concorditer  idem  loquuiitM  vi- 
cissiin,  ut  se  respiciant  in  propitialorium  inten 
diiiit.  Qaod  enim  a  longc  per  figuras  patriarchanim 
ct  pcr  oracula  prophetarum  lestamentum  vetus  de- 
signavit,  hoc  novum  tcstamentum  manifeste  cxhi- 
buit.  Ut  enini  vera  esse  quse  dicimus,  o  inimici 
veritatis  Judxi,  indubitanter  credatis,  de  multis 
i\ux  9d  ostendendam  veteris  ac  novi  lestamcati 


parte   corroborandam,  veslramque  oninino  perfi-      concordiam  profcrre   poteramus,   ad  sanctae  Ec- 


diam  convincendam  quid  vox  diviiia  de  Ghristi  In- 
carnaiione,  de  veteris  ac  novi  lestamcnti  concordia 
Moysi  figurate  dicat,  audiamus. 

Facies^  inquit,  propiliatorium  de  auro  mundis' 
timo:  duos  cubitos  el  dimidium  erit  iongiludo  ejus^ 
semissem  et  cubilum  latitudo.Duos  quoque  cherubim 
auteos  et  productiles  facies  ex  utraque  parte  oracuti, 
Cherubim  unus  erit  in  latere  uno  et  alter  in  attero, 
Vtrumque  latus  propitiatorii  tegant^  expandentes  alas 
et  opcrientes  oraculum,  respiciantque  se  mutuo  versis 
vultibus  in  propitidtorium  quo  operiendaest  arca,  in 
qua  pones  teslimonium  quod  dabo  tibi  (Exod,  xxv). 
Quidergoper  pn^pitiatorium  nisi  iucarnatus  Domi- 


clesia;  apdificationeni  atque  vestrani  convincendam 
objectionem  saltein  vel  pauca  proferamus.  Quid  ect 
crgo  quod  Adam  dormiente  dc  ejus  latere  coftt 
producitur  ex  qua  Eva  fonnatur  (Gen,  ii),  nisi  quod» 
moriente  in  cruce  Gliristo,  cx  ipsius  sacratissiAii 
latcris  vulncre  redcnipta  crevit  virgo  inater  Eccle* 
sia  ?  Quid  est  etiain  quod  Isaac  ad  immolanduin 
ducitur  et  ligna  portans  altari  superimponitur  et 
vivit  (Gen,'\ji\i),  nisi  quod  Redemptor  noster  nd 
passioncm  ductus,  lignum  sibi  crucis  ipse  porta- 
vit  (Joan,  xix),  et  sic  in  sacnficio  pro  nobis  est 
inortuus  humanitate,  ut  tamcn  imniortalis  maneret 
exdivinitate?  Utraquc  ergo  testamenla  ita  sibi  in 


nusfiguratur?  Dd  quo  evangclista  ait:  Ipse  est  pro-  jo  mediatore  Dei  et   hominum   conveniunt,  ut  quod 


pitiaiio  pro  peccatis  nostris  (I  Joan.  ii).  Per  pro- 
pltiatorium  ergo  super  arcam  lestamenti  positum 
idem  ipse  Ghristus  significatur,  qiii  inter  Deuin  et 
hominem  medius  propitiator  iiitervenit.  De  quo 
tterum  Apostolus  ait  :  Quem  proposuit  Deus  propi- 
tiationemper  fidem  insanguine  ipsius  (Rom,  iii)  (97). 
IIoc  propitialorium  arc»  superponitur,  sicut  ct 
Christus  caput  est  Ecclesio!  (Ephes,  v) :  cujus  a 
dextris  et  asinistris  duocherubim  consistunt,  quod 
cst  plenitudo  scicntix,  id  est  dilectio  Dei  et  proximi 
|**er  quam  Dominus  ostenditur.  Nemo  enini  per>'e> 
ttire  potest  ad  Deum,  nisi  per  Dei  proximique  dile- 


unum  adhuc  in  futuro  tempore  vcnturum  prsesi- 
gnavit,  hoc  alterum  manifeste  jam  completum  os* 
tendit.  Prxdicta  ergo  veteris  testamenti  historia,  o 
Judxi,Jesum  Ghristum  ccrtissime  mediatorem  dei 
et  hominum  esse  pnedicat ;  et  vos  qui  ilium  nega- 
tis  falsos  lestes  in  vestra  asserrione  aperte*pro- 
nunliat.  Ipsum  qiiippe  secundum  divinitatem  Reus 
Pater  inefiabiliter  ante  oinnia  ssecula  ex  seipso  ge- 
nuit;  ipsum  intemerata  Virgo  sine  virili  aroplexu 
verum  Deum  verumque  in  tempore  hominein  pe- 
perit.  Habet  natiiralein  de  Dei  Patris'  essentia  divi- 
nitatcm.  Ilabet  naturalem  de  Virginis  matris  sub* 


(97)  Isidor,,  ibid,^  cap.  46. 


(93)Creg.,  hom.  6.  in  Ezech, 


Kl  SERMONES.  —  SERM.  IV,  IN  NATALE  DOMINl.  S» 

rt.nlU  hum.nam  carnem.  Est  igllnr  medialor  Dci  A  dissimo  duclile  candciabrnm  Cbri.tn.  fnlt.  qnia 


ei  hominum.  Esi  medicina  infirmorum,  spes  lapso- 
nnn,  via  ad  aeternae  viridilalis  gaudia  concurren- 
tiuin-  Est  cibus  el  suavis  refeclio  bealoriim  ccc- 
lestis  patriae  civium.  Ipse  quippe  Deus  el  homo  Je- 
801  Chrislus  sanclam  Ecclesiam,  quam  ab  aelerna 
damnaiione  suo  pretiosissimo  sanguinc  eripuit, 
indesinenter  cnsiodii  ei  poriat,  rcgit  et  illuminal, 
atque  ad  coelestem  patriam  sublevoi. 

Qnia  jam  sx*pe  Icgis  iesiimoniis  et  propbeianim 
vaticiniis  alque  evangelislarum  verissimis  prse- 
coniis  in  vesiris  asserlionibus,  o  Judaci,  aperla 
ralione  convicii  estis ,  omni  iarditale  remoia , 
CUristum  verum  Deum  eiverum    liominem   esse; 


peccaium  non  babuii,  ei  iamen  ejus  corpus  per  pas- 
sioncm  el  conlumelias  al  inimorlaruateni  pro!ccit. 
Nam  juxia  meritum  animae,  quo  poiuissei  proficere, 
omnino  non  babuii;  in  nienibris  auiein  suis  qui 
nos  sumus  quolidie  percussionibus  proficii;  quia, 
dum  nos  iundiniur  et  aaiciiiiur  ui  ejus  corpus  esse 
mcreannir,  ipse  proficit  :  de  cujus  corpore  scri- 
pium  esl  :  Ex  quo  totum  corpui  per  ueTit&^  et  coH" 
juncliones  subministratum,  et  conslruclum  crescit  in 
augmentum  Dei  (Coloss,  ii)  :  corpus  quippe  iliius 
nos  omnes  sumus.  Per  nexus  ergo  el  conjunciiones 
corpus  ligatur,  quia  dum  capiti  pectus,  duui  peciori 
bracbia,  dum  bracbiis  manus,  digiii  in  manibus 
suni  conjuncii,  ac  inembra  caeiera  membris  iiibae- 


maodum  per  passionem  ct   crucem   suam   «ede-  u  ^^^^^  corpus  omne  perficitur  :  siculsancli  apostoli. 


misse;  geniilem  populum,  qui  in  ienebris  el  umbra 
mortis  sedebai,  sua  pracdicaiione  illuminasse  ei 
donis  Spiriius  sancii  ditasse  crederc  debelis.  Quid 
ergo  dicitis,  quid  raspondetis,  vel  quid  olijicilis 
au  .lianius.  Haec  esi  responsio  vcstra,  o  JudxM,  siinul 
et  opposiiio.  Dicilis  eiiim  Jesum  Chrislum  non  vc« 
rum  Dcum,  sed  purum  bominem  fuisse,  nec  san- 
ciam  Ecclesiam  redimere  vel  ciislodire,  nec  lllam 
ad  coelos  secum  sublevare  possc.  Nos  auiem  vobis 
econtra  respondomus,  quod  Jcsus  Chrislus  verus 
DeliS  esi  ei  xerus  homo,  qui  in  ea  carne,  quam  de 
Virgine  sine  peccalo  assumpsil,  sanctain  Ecclesiam 
sibi  sociavii,  camque,  ul  praediximus,  s»€ramonlis 


quia  Bedempiori  noslro  propinqui  sieierunl,  quasi 
pecius  capiti  inhaeseruni ;  quos  quia  mariyrcs  sum 
secuii,  quasi  conjuncia  brachia  pcctori  fuerunl. 
Quibus  dum  pasiores  ei  doclores  jam  modo  in  pace 
Kcclesiae  conjuncii  sunt  per  bona  opera,  manus 
bracbiis  adhaereni.  Oinne  itaque  hoc  corpus  Redem- 
pioris  nosiri  quoiidie  per  nexus  et  conjunctionet 
subminisiraiur  in  coelo ;  quia  cuin  ad  euin  eleciae 
illa;  animae  ducuniur,  ei  sua  membra  colliganiur. 
De  quo  bene  subdiiur,  subministratum  et  constru» 
clum  crescit  in  augmentum  Dei;  quia  Jesus  Chrisius 
Redemptor  nosler  qui  in  se  quod  proficiat  non  ba- 
bei,  adhuc  per  sua  membra  quotidie   augmenium 


spiritualibus  suflicienter  docuil,  suoque  sacro  bl-      ^^^^^   ^j^^^  ^^^^^^^^  scriptum  est  :  Donec  occurriH 


ptismate  a  peccaiis  purgavii,  passionc  ei  resurre- 
ctione  ad  liberialem  perduxii,  preiiosissimo  corpore 
et  sanguine  suo  quotidic  rcfieii,  sancti  Spiriius 
donis  exceilentissiine  nobilitavit ,  indesinentcr 
porial  et  regit  atque  ad  coelestis  patriac  claritaicm 
sine  inicrmissione  transvehit.  Ui  ergo  ea  qu»  de 
Chrisio  ejusque  Ecclesia  (90)  veraesse  clarius  luce 
ostendamus,  vosqiie  per  oinnia  in  vesira  assertione 
nientitos  esse  corain  Deo  el  hoininibus  comprobe- 
mus;libriCxodt  ieslimoniumin  ir.edium  proferamus. 

itttid  ergo  Dominus  ad  Moysen  dixcrli  audianius. 
faciet^  inquit,  candelabrum  Uuctile  de  auro  mun" 
di$$mo  hattHe  efus  et  calamoi,  scyphos,  et  sphwru^ 
lai^  ac  lilia  ex  ipso  procedentia  (Exod.  xxv).  (100) 


mui  omnes  in  mensuram  ostatis  plenitudinis  Christl 
(Ephes,  iv).  Hasiile  vero  ejusdera  candelabri  ipsa 
eadein  sancia  Ecclesia  debet  intelligi,  quae  ipsius 
Christi  corpus  est,  quia  inler  toi  adversa  liliera 
siai.  Caiami  auiem  qui  de  hasiili  prodeunt,  praedi- 
caiores  sanciae  Ecciesiae  suni  qui  dulcein  sonum  in 
mundo  emittunt,  videlicet  canlicum  novnm,  id  est 
nova  Christi  mandaia,  de  quibus  dicitur  (K) :  Novm 
homo  tenit  in  mundum,  nova  pra:cepla  dedit  mundo. 
Scypbi  auiem  vino  repleri  solent.  Quid  auiem  men- 
ies  doclorum  nisi  scyphi  sunt,  qui  vino  nos  scien- 
iiae  inebriant,  ut  oblectamenia  hujus  mundi  qu» 
ainavimus  obliviscamur?  Sphaerula  enim  ex  omiii 
parie  volviiur  :  et  pracdicaiio  quse  nec  adversitate 


Quid  ergo  in  candelabro,  oinimici  vcritaiis  Judaei,  D  reiineri  poiesi  nec  prospcriialibus  elevari,  spaerula 


nisi  Rederapior  hiimani  generis  designaiur?  quia 
in  eonainrahumaniiatis  refiilsii  lumine  divinitalis, 
ul  inundi  candelabnim  fierei ;  qualenus  in  ejiis 
lumine  omnis  peccaior  in  quibus  jaceret  ienebris, 
riderei.  Qui  pro  eo  quod  nostram  naluram  sine 
culpa  suscepit,  candclabrum  iabcrnaciili  ex  auro 
iiittndissimo  fieri  jubeiur.  Ductile  auiem  feriendo 
firodttcitur,  qnia  et  Redempior  noster  qiii  ex  con- 
cepiione  et  nativitaie  perfeciiis  Deiis  cl  perfcctus 
hoiDO  esl,  passionum  acerbitates  pcrtiilii,  ct  sic  ad 
resurrectionis  gloriam  pervenit.  Ex  auro  crgo  mun- 


esl;  quia  ei  inicr  adversa  foriis  ci  inter  prospera 
humilis  nec  timoris  habei  anguhim  nec  elationis. 
In  cursu  ergo  suo  figi  non  valet,  quia  per  cuncta  se 
volubiliter  irahii.  Ut  autem  hoc  quod  exempti  causa 
proiulimus,  exsequamur;  bene  post  scyphos  ct 
sphaerulas  in  candelabro  litia  describuntur,  quia 
posi  hanc  quam  diximus  spiriiualem  pnrdicaiionis 
ebrielaiem  atque  voluplalem,  ilia  virens  pairia  sc- 
quiiur,  quac  sanctis  florilms,  id  est  animabus  ver- 
nai  a;icrnis.  Scypbi  antem  ei  sphcriilae  ad  laburenl 
pertincnt,  lilia  vero  ad  retribiilionom.  Candelabrum 


(99)  S^ippl.  dixinius,  aui  quid  similc. 

(100)  Gregor.,  vbi  supra. 


(\)  Verba  nutnta  ctiam  Grcgorii  suni,  sed  in  ho« 
milia  32  in  Evang. 


523 


S.  MARTIM 


crgo  seplein  rainorum,  o  infelices  Judaii,  Chrislum, 
ut  supra  diclum  est,  septem  Ecclesi.is  gcslan- 
lem  (i)  quas  sepliformis  gralia  illusiral  Spirilus 
fancti  spleuiiore  micante.  Ideo  septera  Ecclcsias 
dicimus,  cum  una  sit  sancla  catliolica,  id  est  uni- 
versalis  Ecclesia ;  ul  eam  sepiiformi  Spiritu  desi- 
gnemus  plenam.  De  qua  ejusdem  sanct»  Ecclesia 
sponsus,  scilicel  Dei  el  Virginis  Filius,  in  Canlico 
spirilualis  amoris  per  Salomonem  dicit  (3)  :  Vna 
etl  columba  mea  perfecta  mea,  una  esl  matri  su(P, 
electa  genitricis  sua!(Cant,  vi).  Dei  omnipolejilis  gra- 
tia  est  mater  noslra ,  qua  nos  ad  mortem  natos  ad 
xteroam  regeneravit  viiam.  Quae  gralia  uiiam  co- 
lumbam  elegit,  quia  illos  solos  congregat  qui  in 
simplicilate  vitae  perseverant,  et  ab  uiiitaic  sanctae 
Ecclesiae  per  haireses  et  schismata  non  recedunt. 
Multi  quippe  fideies  dum  ad  ipsum  inteiidunt,  dum 
uno  se  desiderio  Christi  invicem  inuniunt,  dum  ha- 
.  beniescor  unum  elanimam  unain  in  charitaie  secon- 
junguiit;  ex  rottHis  fuembrjs  unum  corpus  efliciunt, 
omnesqueinunitallssimpUcitateviventesunacolun> 
ba,  idest  una  Ecclesia  catholica,eiistuiit.  Qu»  sola 
perfecta  genitrici  su»,  idestdivinae  grati.e,  etelecta 
dicitur;  quia  extra  hanc  quam  diximus  sanctam 
Ecclesiam,  nemo  ad  perfectionem,  nemo  ad  aeter- 
nam  vitaro  pervenire  poierit  (4).  Candela|irum  ergo 
septem  ramorum,  ut  praedictum  est ,  Jesum  Cbri* 
stum  septiforiiiem  Ecclesiam  gestantem,  iUuminan- 
lem,  gubcrnanrem,  eamque  post  se  ad  coelestem 
patriam  perducentem  evidentissime  praefiguraTit. 
Huic  eandelabro  fiunt  emunctoria  quae  in  lege  for- 
cipes  nuiicupantur.  Et  l;sec  qiiidem  caudelabri 
emunctoria  dtio  testamenta  inlerpretantur  quibuA 
peccata  purgaiitur,  qiiaeque  invicem  sancti  Spiritus 
untone  sociantur.  Eitra  velum  autcni  testtmonii, 
quod  oppansum  est,  candelabrum  ardere  pi*9ecipi- 
tur;  quia  siiie  ullo  veteris  testamenti  velamiue 
Spiritus  sancti  veritas  jam  fulget.  Oleuin  vero  quod  de 
arbortbusolivarum  studiose  Dominusofferri  pnecipit, 
graliam  Spiritus  sancti  ostendit  habenlem  in  se  pa- 
cemet  misericordiam  perSalvaloris  adventum,  unde 
et  hi  cordibiis  nostris  lumen  veritaiis  accenditur. 
Praedictum  ilaque  iibri  Exodi  testimonium,  o 
inimici  veritatis  Juda^J,  Christum  in  veteri  testa- 
inento  praefiguralum  fuisse  aperte  praedicat ;  ct  vos 
qui  illum  jam  venisse  et  mundum  suo  pretiosissimo 
sanguine  redemisse,  sanctaro  sibi  Ecclesiam  con- 
junxisse  pertinaciter  negatis,  falsos  testes  esse  roa- 
nifeste  demonstrat.  Jam  ilaque  a  Deo  Patre  missus 
in  bunc  rounduro  venit,  sanctara  Ecclesiaro  cx  Ju- 
daeis  et  gentibus  collectaro  in  seipso  qui  verae  fiJei 
fundaroenturo  est,  firroiter  fundavit,  ex  vivis  electis- 
que  lapidibus  sine  intermissione  construil,  atque 
ad  cbelestis  patriae  clariiatein  illam  quotidie  sustol- 
lii.  Ut  ergo  non  diibitetis  vera  esse  qiiae  dicimus, 

(f\  Suppl.  significat,  aiit  prtefigurarit ,  ut  infra. 
(3)  Grcgor.,  tn  hunc  locum  Cant. 
U)  Isidor.,  ubi  supra.  c.  49. 
(5)  Isid.,  ibid,,  cap.  50. 


t.EGlONENSlS  9ti 

A  ex  iabernaculi  constructione, quid  MoyteiUieffttMt 
jubentc  Domino ,  sedificavit ,  probare  voiuniiis, 
Moneo  igitur  vos,  o  perfidi  Judaei,  ut  diligenter  au- 
diatis  quam  perspicue  tabernaculum  quod  Moyses 
jussu  Doinini  in  deserto  construxit,  sanctae  Kccle- 
siae  quam  vos  Christi  sponsam  et  ab  eo  rederoplam 
esse  negatis,  spirilualiter  nguram  tenuit. 

(5)  iloc  ergo  tabernaculum  per  allegoriaro  san« 
ctain  significabat  Ecclesiam  in  hujus  vitae  eremo 
constilulam.  De  qua  Psalmista  ait  :  Quoriiam  ab^ 
condit  me  in  tabernaculo  suo ;  in  die  matorum  pro'* 
texil  me  in  abscondito  tabernaeuli  sui  {Psal,  x\\\), 
Variis  speciebus  construitur  tabernaculum,  parlim 
pretiosis,  partim  vilioribus,  per  quod  demonstra- 
ttir  alios  sanctos,  alios  peccatores  esse  in  Eccle* 

^  sia.  Sed  quid  iteruin  Dominus  Moysi  dicat  audia- 
mus.  Facies^  inquit,  decem  saga  cilicina  ad  operien' 
dum  teclum  tabernaculi,  Fac.es  in  eo  tectum  aliud 
de  peltibus  arielum  rubricatit,  Eliam  tertium  operi^ 
mentum  facies  de  bysso  retorta  hyacintho  et  purpura^ 
coccoque  bis  tincto  opere  ptumario  (6).  Quid  ergo  per 
pelles  arietum  et  per  saga  cilicina  quibus  taberna-' 
cuioin  tegitur,  nisi  quosdam  ecclesiasticos  viros 
saecularibus  cuiis  deditos  accipimus,  qui  aliquando 
in  sancta  Ecclesia  occullo  Dei  judicio,  quamvis 
duri  et  rigidi  sunt,  tamen  aliis  in  regimine  pracfi- 
ciuntur?  Et  quia  servire  temporalibus  curis  non 
roetuunt,  oportet  ut  tentalionuro  ventos  et  pluvias 
de  hujus  mundi  contrarietatibus  portent.  Quid  vero 

Q  perhyacinthum  cocciimque  bistinctum  desiniatur, 
nisi  interna  subditorum  vita  innocentia  et  sancti^' 
tate  pneclara?  Quae  dum  in  taberiiaciilo  captc  (7) 
sub  ciliciis  et  pellibus  abscondilur,  sua  integra 
pulchritudo  servatur,  ut  ei  interioribus  tabemacu- 
lis  byssus  fulgeat,  coccus  coruscet,  hyacinthus  cae- 
^ruleus  resplendeat,  desuper  pelles  etcilicia,  Imbres, 
ventos  et  pulverem  fcrant.  Qui  igitur  magnis  virtu- 
tibus  in  sanctae  Ecclesiae  sinu  profituerit  (8),  prao- 
posilorum  suorum  vitam  despicere  non  debent, 
cum  vacare  eos  cxterioribus  curis  vident ;  quia 
boc  qiiod  ipsi  securi  intima  penelrant,  ex  illomm 
adjuroento  est  qiii  contra  procellas  hujus  saeculi 
exterius  laborant.  Quaro  eniin  candoris  soi  gratlam 
retineret,  si  byssum  pluvia  tangeret?  Aut  quid  ful» 

D  goris  atqiie  claritatis  coccus  vel  hyacintbus  oslen* 
deret,  si  haec  suscepius  pulvis  foedaret?  S:t  ergo  de- 
super  tectura  cilicii  fortis  ad  pulverem,  sit  inferius 
color  byacimbinus  aptus  ad  decorero.  Sanclam  Ec- 
clesiam  ornent  qui  salis  studiis  spiritualibus  ya- 
cant;  tegant  Ecclesiam  quos  labor  temporalinm 
reruro  non  gravat.  Nequaquam  ergo  contra  fecto- 
fem  suura  exteriora  agentem  murrourel  is  qui 
inlra  sanclaro  Ecclesiam  spiritualiter  fulget.  Si 
enim  tu  secure  interius  coccus  rutilas,  ciliclwn  quo 
protegeris  cur  accusas  ?  Dum  ergo  tabernaculum, 

(6)  Greg.,  lib.  xxv  Mor,  C.  16. 
(1)  Cauie, 

(8)  Pioftciunt  seu  profecerinU 


5t5  SERMONES.  —  SERM.  lY.  IN  NATALE  DOMINl.  S29 

Uomiiio  jubeiite,  in  eremo  cooslriictiim,  o  infelices  A  sio  jam  coepit  Ecclesiac,  una  esl  Ecclesisi  electorum' 

prxccdenliuiii  atque  sefiuentium.  Sed  tamen  qui.*! 


iroo  inrelicissimi  Judaei,  tam  aperte  sanctain  Eccle* 
siam  ejiisque  ministios,  praelatus  videlicet  ac  sub* 
ditos  in  ea  Tuturos  praefiguravit ;  vos  qiii  nec  figu- 
ris  patriarcharum,  nec  vaticiniis  prophetarum,  nec 
pniH^oniis  ap<)stoloruin  fidem  accoinmodarevultis,in 
mendacissimis  vcstris  asserlionibus  evidentissime 
redarguit.  Ad  nostram  ctiam  fideni  inagis  magisqiie 
roboraiidam  el  vestram  perfidiam  onmino  convin- 
cendam,  qualiier  oninis  illa  tabernaruli  construclio 
slve  dispositio  spiritualiter  inlellecla  eamdcm  san- 
ctam  Ecclesiam  omnium  Cliristianorum  matrem, 
ejusque  ministros,  apostolos  scilicct  et  evange- 
listas  atque  doctores  caeteros,  nec  non  et  omnes 
patriarchas  et  prophetas  qui  Cliristum  ab  iiiitio 


discipulis  dicitur,  mutti  reges  el  prophetce  voluertinl 
videre  quce  vos  videlis,  et  non  viderunt,  et  audire 
quce  audiiiset  non  audierunt  (Luc.  x);  antiquis  pa- 
tribus  qiiasi  foris  stclisse  est,  Redeinptoris  nostil 
pi-aes^ntiam  corporaliler  non  vidisse.  Kxterius  igi- 
tur  scd  tamen  non  divisi  a  sancla  Ecclesia  fueruiit, 
quia  mciite,  opere,  pra^dicalione,  ista  jam  fidei 
sacrameiila,  ut  ait  B.  Gregorius  (11)  in  Codice  pa* 
storalis  regula:,  teiiuerunl ;  istum  sanctae  E^cclesiae 
celsitudincm  spiriliialibus  ociilis  conspexei  unt » 
qiiain  nos  adhuc  praestolando  sed  jain  hahendo  con« 
spiriinus.  Siciit  nos  enim  in  prailerila  passione  Re- 
deinpforis  nostri,  ita  illi  pcr  fideni  in  eadem  ven- 


inundi  venturum  esse  praedixerunt,   omni  dubita-  B  tura  salvati  sunt.  Uli  ergo  foris,  non  extra  myste- 


tione  remota,  praesignaverit,  ex  verissima  ipsius 
temporis  bistoria  proferamus. 

Faciei,  inquit,  Dominus  ad  Moysen,  quatuor  co* 
iumnas ,  fusit  basibus  earum  argenteis  ( Exod, 
xxvi).  (9)  Quatuor  columnae  istae  quatuor  evangeli- 
stas  praRsignabant  in  Christo  et  in  Ecclcsia  firmilate 
fidei  solidandos.  Columnarum  bases  argenlcje  esse 
dicuntur,  scilicet  propter  divini  eloquii  claritatem. 
Ilanim  igitur  columnarum  bases  sanclos  veteris 
testaroenti  praefigurabant  qui  suo  geslamine  stru- 
cloram  Ecctesiae  portant.  Supra  fundamenium  enim 
prophetaritm  evangelistae  collocantur,  eonimque 
auctorilate  evangelicam  fidem  confirmant.  Quod 
aotem  bae  qiiaiuor  columnai  deauraia  babebant 
capita,  illum  praefigurabanl,  de  quo  dicit  Aposto- 
las  :  Caput  viri  Christus  est  (I  Cor,  xi).  Evidenter 
itaque,  o  ininiici  veritatis  Juda^i,  vetus  et  novum 
testamentum  sibi  invlcem  concordant,  quia  prophe- 
tae  et  evangelistse  Jesum  Christum  veriim  Deum  et 
Terum  hominem  esse  afiirmant.  Patres  veteris  et 
Dovi  testamenti  in  unam  inediatoris  Dei  et  bominis 
lesu  Christi  fidem  conveniunt,  ei  vos  qui  illum 
pertinaci  mente  negatis,  in  vestris  oppositionibus 
mentitos  esse  ostendunt.  Antiqui  patres  per  Chri- 
itum  quem  indubitanter  venturum  praesciebant  sal- 
vari  credebant ;  Patres  vero  novi  testamenti  per 
ipsom  quem  jam  venisse  et  mundum  redemisse  in- 
dubitanter  credunt,  salvari  oninino  confidunt.  Hanc 


ritim  sed  extra  tempiis  fucrunt.  Unde  ct  in  con- 
striirtione  taberiiaculi,  ut  columnae  argente»  inte^ 
rius  starent,  paxilli  xrei  figi  percircuitum  exterius 
jiissi  sunt,  in  quibus  tabernaculum  religatum  tene- 
retur.  Coliimnae  itaque  argenteae  interiiis.  paxilli 
vero  extra  in  circiiitu  fi^^untur  atque  in  ip;is  funes 
ligati  siint,  ut  t^bernaculum  fixuin  maneret ;  qiiia 
videlicct  ut  sancti  apostoli  in  luce  scnnonis  sul 
solidi  starent,  videlicet  ut  totum  tabernaculum,  id 
est  sancta  Ecclesia  in  fidei  integritate  consisteret, 
tanquam  paxilli ,  a^rei  Patres  veteris  tesiamentiy 
scilicet  pairiarcbae  el  prophet.ne,  exterius  fixi  sunt ; 
quatenus  verboruni  suorum  funibus  praedicatorum 
mcntcs  in  soliditate  stringcrent,  alqiie  hoc  Dei 
^  tal)ernaculum  in  statu  verae  fidci  firmiter  ligarent. 
Exlra  ergo  paxilii  sunt,  quia  ante  tempus  hujus 
sanctae  EQcIesi»  fuerunt;  scd  tamcn  eos  ligant  qui 
in  ipsa  suiil  scilicct  apostolos  et  evangelistas;  quia» 
dum  coc!cst'a  mysteiia  praedicant  venltira ,  haec 
postquain  ostensa  sunt,  credibilia  omnibiis  esse  fe^ 
cerunt.  Ut  ergo  intus  columnae  immobiles  starenl, 
foris  paxiili  conlinent  fiines ;  qtiia  ut  sancli  apostoli 
mystcriuni  vit;B  crederent,  illorum  pnedicatio  obti- 
nuit  qui,  priusquam  fieret,  videre  et  praedicare  po- 
tiierunt.  Nec  immerito  columnx  argente»,  paxilll 
vero  »rei  facti  sunt;  qiiia  quod  jam  apostoli  claro 
praeHicant,  hoc  proplietae  sub  inlellectu  niystico 
obscure  locuti  sunt.  Recle  ergo  per  aeris  melallum 


procvl  dubio  veteris  et  novi  testamenti  concordiam  j)  Patres  veleris  testamenti  signali  sunt,  quia  clari  in 


ipae  Deus  et  homo  Jesus  Christus  per  quem  Deus 
Pater  omnia  regit  el  disponit,  certissime  futuram 
praeoMmstrabat,  curo  in  constructione  tabernaculi, 
ut  coiwniue  argenteae  interius  starr iit,  paxillos  vero 
«reot  extra  per  circuitum  figi  prxcipiebat.  quibus 
t;d»maciilum  retigatuin  firmiter  staret.  Sic  enim 
ait  Dominus  ad  Moysen  : 

Fadet  paxillos  tabemaeuti  et  atrii  cum  funibut 
tuit  {Exod.  xxxv).  (iO)  Patres  vcleris  testainenti, 
quia  ab  ipsa  Incarnatione  Redeniptoris  noHtii  per 
inienralla  tempornm  longius  consiilerunt ,  quasi 
foris  stare  visi  sunt.  Et  qula  ab  Al>el  sanguine  pas- 

(9nsid.,  t6W.,  lap.  51. 
(10)  Greg.^hom.  15  in  Ezecn. 


suis  praedicationibus  non  fucrunt.  Sancti  vero  apo- 
stoli,  quia  de  Redemptoris  nostri  mysterio  lucem 
veritatis  habuerunt,argenteis  columnis  expressi  siinl. 
Et  notandum,  quod  argentuni  sonat  et  lucet,  aes 
vero  sonat  et  non  lucet;  quia  videlicet  prasdicatores 
novi  testamenti  aperte  locuti  sunt  quae  et  monstrare 
potuerunl ;  praedicatores  autem  veteris  testamenti, 
qiiia  per  allegoriarum  unibras  de  coelcsti  mysterio 
obscura  proluleriint,-  quasi  sine  luce  sonitum  dedc- 
runt.  Veteris  igitur  et  novi  tcstamenti  Pntres, 
oinimici  veritaiis  Judxi,  indubitanter  sibi  in  Jesu 
Christo  Rcdeinptoro  mundi  coucordant,  et  TOS  qul 

(li)  ImoM^i  supra. 


5i7 


S.  MART1M  LEGIONENSIS 


:^' 


illum  non  vcnisse,  nec  verum  Dcum  esse  prolena  A  el  ansas  hyaciuihhtaiinora  cortina: utuus  tx  utroque 


mente  negalis,  vcrissimis  ralionibus  falsos  tcsles 

esse  comprobatur. 

S  XXIII.  —  Cum  prophetica  auctoritate  apostolorufn 
dicta  solidentur,  indicat  ex  Exodi  verbis^  spiri^ 
tualiter  intdlectis  quce  de  tabernaculi  comtructione 
•  dieuniur,  novi  et  veteris  testamenti  doctores  sacras 
Ecclesi(e  fundamenlum  jacentes  figuratos  es%e ;  qui 
tanquam  bases  et  tabulnp.  deauratce  Ecclesiam  adi" 
ficant  ei  susttnent,  Ihidem  per  vela  cilicina  fulu- 
ram  peccatorum  paiiitentiam  priesignari  ait,  per 
quam  pturimi  in  veteri  testamento  Deo  ptacuerunt: 
iruam  etiam  egregie  ex  Isidori  dictis  describit. 
Deum  solum,  qui  et  interius  mentem  iltuminat  ad 

•  veram  cordis  eonirilionem^  et  peccata  ad  ptenam 
uon  impuiat,  peccata  dimittere  posse,  ex  ipsorum 
Judworum  confessione  comprobat.  Licet  namque 
po'estalem  retinendi  et  solvendi  peccata  Ecclesias 
Chrisltis  ctmcesserit;  ipsetamen  per  se  tanium  pre-  f^ 
tio  stii  sanguinis  ab  interiori  macula^  el  ab  Oitertta 
pecna  solvit:  qtiod  nec  sacerdottbus  novw  legis 
datum  est;  ut  ipsis  rerbis  Mag,  Sent,  declarat, 
Huic  veritati  Petrus  et  Paulus  et  Joannes,  qui  ttos 
habere  redemptionem  per  sanguinem  ejus^  et  pro' 
pitiatienem  esse  pro  peccatis  nostris  ex  prophe- 
tarum  oraculis  ostendunt,  apte  concordant,  Quibus 
adjungit  Ambrosium  et  Augustinum. 

Vellcm  scire,  o  Judxi,  utrum  jam  lol  ex  sujira- 
dictis  p&lriarcharum  idoncis  rignris  convicti»  lot 
verissimis  prophetarum  vaticiuiis  superati ,  toi 
evangclistarum  clarissimis  pracconiis  redarguti  ct 
in  vestris  mendacissimis  ol)jectlonibus  ralsificali, 
Jcsum  Cbristum  verum  Deum  esse  credatis,  an 
adbuc  cxcitnte  nientis  pra^pedili  de  illius  coxterna 
Deo  Palri  divinitale  in  aliquo  dubitetis.  Hsec  esl 
vestra  rcspmsio,  o  Judu!i,simul  ct  objectio.  Dicitis 
enim  Dominum  nostrum  Jcsuin  Christum  verum 
Deuin  non  esse,  nec  in  se  crcicntibus  pcccala  di- 
mittere,  vel  sccum  eos  ad  ccclcslem  patriam  per- 
ducere  posse.  Nos  vero  rcspondentcs  vobis,  e  diverso 
dicimus,  quod  mediator  Dci  et  hominum  Jesus 
Christiis  naturalem  habet  de  Deo  Patre  divinitateiai 
et  veram  de  Virgine  matre  humanitatcm ;  ipsum 
gdnnit  Deus  Palcr  ineffabiliter  anle  omnia  saecula ; 
Ipsnm  in  tempore  genuit  semper  Virgo  Maria  ex 
»c  caro  factum  sine  virili  concupiscentia.  Quia 
igilnr  verus  Deus  el  verus  homo  esl,  lanta;  digni- 
latis  et  potestatis  est,  ut  iii  se  fldelilcr  credentibus 
humiliterquc  petentibus  miscricordiler  peccata  di- 


latere^  et  in  ora  corlina  alterius,  scHicet  ut  conira  se 
veniant  ansa:  et  mutuo  jungantur,  Fundes  et   quin- 
quaginta  circulos  aureos  qui  corlinarum  mordeant 
ansas  ,   et    fiat   unum    tabernaculum.    Facies    el 
saga  undecim  de  pilis   caprarum    ad  operiendum 
tectum  tabernaculi,  Unum  sagum  habebit  in  longitu- 
dine  cubitos  triginla^  et  in  latitudine  cubilos  quatuor. 
Facies  et  quinquaginta  ansas  in  ora  sagi  uniuSf  et 
alias  quiitquagitita  in  ora  sagi  alterius,   ut  sibi  in- 
vicem  conjungant,    Facies  et  quinqtiaginta  fibulas 
ceneas  quibus  nectatur  tectum,  ut  unutn  pallium  ex 
omnibus  sagis  fiat  {Exod.  xxvi).  Ut  sxpe  testatus 
dum,  0  Judxi,  vetus  testamentum  non  ad  iittcram 
fced  spiritualitcr  est  intelligendum  (12).  Quod  ergo 
superiusde  columnisdiximus,  boceliam  de  tabulis 
tabernaculi  earumque  basibus   inlelligimus.  Quid 
itaque  per  tabulas  allegorice  signatur  ,  uisi   apo- 
stoli  ct  evangelistx,  caeterique  doctores,  extensa  per 
universuni  mundura  prscdicatione  dilataii  ?  Q:iid 
per  bascs  argentc&s,  nisi  ut  praedictum  est,   pro- 
pbctae  sjgiianlur,  qiii  supcr  impositas  tabulas  ipsi 
firmi   ac  fusiles  sustineut?  Qnia  apostolurum  et 
evangelistarum  vita  dum  eorumdein  prophctaruui 
pr%dicatione  inslruitur,  illorum  auctohtate  solida* 
lur.  Undeetcunctx  bases  binse  singulis  labulissup- 
ponuntur,  quia,  dum  sancti  prophetae  suis  praedi- 
cationibus  in  mediatoris  incarnatione  cencordaj.l, 
subsequenter  apastoli  et  evangelistas  caeteriqiie  doc- 
C  tores  sanctam  Ecclesiam  indubilanler  aedificant,  £t 
cum  a  semctipsis  iioii  discre pant,  illos  in  se  robu- 
stius  figunt  atque  confirmaiit.  Quud  autem  argenteas 
jussit  fieri  bases  et  tabulas  deauratas,  ostenditnovi 
testamenti  mandata  longe  esse  clariora,  quam  legis 
et  propheiarum  praecepta.  Per  bases  itaque  argeu- 
teas  et  tabulas  deauratas  patriarchx  et  prophelae, 
apostoli  et  .evangelistu*,  caeterique  nov^  ac  veler.s 
lestamenti  doctores  figurantur,  super  quos  Ecclesia 
sancla  catholica  acdificatur,  testanlc  Apostolo,  qui 
omnibus  ejusdem  Ecclesiae  filiis  ait :  Jam  non  estis 
hospites  et  advenas;  sed  estis  cives  sanctorum  ei 
domestici  Dei ,  superadificati  super  fundamentum 
apostolorum  et  prophetarum^  ipso  summo  angulari 


mitlat,  eosque  sibi   spiritualiter  adhxrcre  et  :ni\  q  lupide  Christo  Jesu  (Ephes,  u),  Sicui  ergoper  hsLzeB 

coelestem  palriam  per  sc   qui   via,  leritas  et  vita 

(Joan.  xiv)  est,  pervcnirc  facial.   Ut  ergo  vos  per 

oronia  in  veslra  objectione  menlitos  esse  compro- 

bemus,  libri  Exodi  testimonium  in  mediiim  profe- 

rainus.  Cumenim  Dominus  in  ereino  tabernaculum 

construipraeciperet,  qiiid  inler  caetera  Moysi  man- 

daverit,inoneo,  o  rebellesel  increduli  Judaci,  ut  dili- 

gcnter  nudiatis. 

Facies.  inqnit,  decem  cottinas  de  bysso  retorta, 
et  hgacintho,  et  purpura  coeeoque  bis  tincta  opere 
vario  et  arte  polymita,  quarum  una  habebit  in  lon . 
gitudine  viginti  octo  cubitos  et  in  latitudine  quatuor. 
Una  quoque mensura  erit  omniutn  cortinarum,  Facies 


argenteas  ct  per  tabulas  deauratas  doctores  ve- 
leris  ac  novi  tcstamenti  dcsignantur,  ita  per  teu- 
toria,  quae  ansulis  assuta,  et  circulis  suspensa, 
at<iue  innexa  funibus  ad  inodum  corlinarum  vigiiiti 
et  oclo  in  longum,  atque  in  latum  quatuor  cubitis 
distendebatur,  reliqua  credentium  pleLb  figuratur, 
quae  haeret  Chrislo  et  pcndet  ex  eo  funibus  fidei  : 
Funiculus  enim  triplex,  ut  ait  Salomon,  difficHe 
rumpitur{Eccle,  ly):  quo  significatur  sanctae  Trinita- 
lis  fides  ex  qua  pendet  et  per  qiiam  sustcntatur  omuis 
Ecclesia.  In  hoc  autem  quodvigintiet  octo  cubito- 
ram  in  longum,  et  in  latumquatuoruniusmensur» 
cortinx  distendcbantur,  lex  sancti  Evangelii  dcsi- 


(12)lsid.,  i7;rV/.,  cap.  52. 


.«9 


SER5I0NES.  -  SERM.  IV,  !N  NATALE  DOMINl. 


33«) 


f&alur  Scptenafius  namque  numerus  legem  signi- A  peccatum  suum,  confeslim  pocniluit,  et   cuip;un 


fictre  solet  pro  muliis  septenariis  sacramentis,  quie 
consiociant  ad  qualuor  ETangelia.  Quater  septem 
▼iginti  et  odo  nnmerum  faciunt  (12*).  Decem  ergo 
corlin»  fiunt,  ill  integrum  perreclionis  numenim 
facianl ,  «t  legis  Decalogum  si^nent.  Quae  lamen 
coriinse  quinquagenis  aureis  circulis  sibimct  con- 
neciuntui*,  quia  omnes  fideles  per  donum  sancii  Spi- 
ritus  fidei  et  charitatis  vinculo  sociantur,  et  Jesu 
Cbristo,  qui  toiius  Ecclesi»  capul  cst  [Ephes.  v), 
spiriiualiler  cohjiii^unCur,  ac  per  ipsum,  qui  re- 
ciissiroa  via  est,  qu«tidie  ad  c^lesiem  patriam  sub- 
levaniur. 

Si  diligenter,  6inlmIciTeriialisJiidaei,praedictum 
libri  Exodi  tcstimonium  spiritualiier  eicposftum 
ntlend.li8,aperte  vos  ipsosin  vesira  opposliione,qui 
lesum  Christum  verum  Deum  esse  negatis,  ct  no* 
vum  tesiamenium  recipcre  renuitis,  meniilos  esse 
cognoscilis.  Dum  enim  Veteris  ac  Novi  Tesiamenti 
concordiam  praedicai,  et  omnes  fideles  Jesu  Chri- 
sto  capiti  suo  fidei  el  chariiatis  vincuio  cOnjundos 
esse,  et  pcr  eum  ad  videndam  Dei  Patris  clari- 
laiem  posse  perlingere  Hgurate  praemonsirat ;  vos 
qui  illum  Salvatofem  in  se  sperantium  non  esse 
asseritis,  falsos  lestcs  indubitanier  comprobai.  Quid 
eiiaro  vela  cilicina,  de  quibus  superius  meniionera 
fecirous,  spirUualiter  exposiia  \n  sancta  Ecclesia 
signlficeni  ;  vos  o  inimici  \«ritatisiudaa,  quiChH- 
eUim  dicilis  peccaia  in  se  speranlium  non  posse 


suam  pocnitenliae  confossione  sanavii  (//  Reg.  x). 
Sic  Ninivilje,  Jona  praedicante,  in  cincre  el  cilicio 
poeniteniiam  egeruiu,  ei  corporum  siniul  et  ani- 
marum,  Deo  illis  proptlianie,  periculum  evaserunl 
(Jon.  III).  Displicuernni  sibimetipsis  quales  pec- 
cando  facii  fuerant;  el  quales  poeniiendo  et  v.iam 
suain  emcndando  facti  suni,  Deo  placuerunt.  Alil 
eiiain  plurinii  in  vetcri  tcsiamenlo  veram  Deo  pce- 
niientiain  obtuleruiii,et  abeoclementiam  conseqiii 
roeruerunt.  t  Esi  (15)  aulem  pocuiteniia,  ui  ail  B. 
Isidorus  noster  palrouus,  medicamenlum  vulneris, 
spes  salulis  per  qunni  peccaiores  salvantur,  per 
quam  Deus  ad  mtsericordiam  provocalur:  quse  non 
iempore  peiisaiur,  sed  profundiiale  luclus  ei  lacry- 
marumperficiiur.  Poenilenlia  quippe  apcenanumen 
accepit,  qua  anima  crucialur;  et  caro  a  vitiis  el 
concupisce4iliis  carnailbus  niorlificatur.  lli  vero 
qui  pQentteniiara  legitime  agunt,  proludecapillosel 
barbam  nutrluni,  ut  oslendaiil  abundatltiam  crimU 
num,  qnibtis  capitt  peccatoris  gravatu».  llnde  scri- 
pium  cst :  Crinibus  pcccalorvm  suorum  unusquisque 
constringiiur  (Prov,  v).  Virquippesi  couiam  uulriat^ 
iguomiuia  est  itli  (I  Cor,  xi).  Ipsain  enim  ignomi' 
niain  suscipiunt  pceniienies  pro  meriio  pcccaiorum. 
Quare  poenitentcs  in  cilicio  prosierniii.iur  ?  Ideo 
videlicei  quia  per  cilicium  recordaiio  est  peccato- 
rum»  propter  hoedos,  ui  supra  diximus,  ait  sini* 
siram  Dei  ct  hominis  JcSu  Chrisii  in  die  judicii  fu- 


«llraiitere,  moneo  ut  patienier  audlalis  (i3).Unde-  q  luros  (Maith,  xxv).  Quia  eniui  cilicium  de  pilis  ca- 


cim  qulppe  vela  a  Domino  fieri  pnecipiunlur.  !n 
cilacio  qttoqiie  peccainm  oslcndiiur,  proplcr  hoedos 
ad  sinisiram  Jesu  Christi  judicanlis  ponendos 
{Matth,  xxv).  Qnoniain  ergo  superius  in  decem  cor- 
linis  Spiritus  sancti  dono  pcrfcctionem  legis  le- 
nente6  signali  sunt;  rursusin  undenariorum  cilicio- 
rum  numcro  [  quoniam  transgreditur  denariorum 
numero  (i5*)]  legis  transgressores,  hoc  est  pecca- 
lores  in  Ecclesla  iiitelliguntur.  Sed  tamen  et  ipsa 
veia  cllicina  quinqnagenis  ansulis  copulabantur; 
acilicet  propter  poeniteniiae  signum,  el  spem  remis- 
sionis  per  veram  confessionem  peccatorum.  Ci- 
iicina  ergo,  ut  praediximus,  vela  iii  tabernacull 
constructione  ansulis  suspensa  peccatorum  ho- 
roinum  futurampcenileniiaiu  praesi^nabant  insancta  ^ 
Ecclesia. 

(i4)Poenitentibu€exemplum  Job  primusexhibuil, 
quando  post  flagella  adhuc  in  sui  redargulione 
eiiam  in  clnere  et  cilicio  lamenta  poeniiudinis  sum- 
psit,  dicens :  Idcireo  ipse  ms  reprehendo,  et  ago  pat^ 
mientiam  in  famlla  et  einere  (Job  xLii).  Posi  hunc 
David  nobis  magisieriampraebuil  pocnitentiae,  quan- 
do  gravl  culpa  lapsus ,  dum  audissel  a  prophela 

'     (13*)  IsldM  ubi  supra,  cap.  53. 

(13)Id.,cap.  54. 

(i5'^  Nnmerum. 

(ii)  Isidor.,  lib.  ii  De exclesiastic.  offic,  cap,  i7. 

(iS)  Ab  hinc  ad  usqiie  protocatur,  verba  sunt 
ftcrmonis  4i  ad  fralres  in  crenio  in  App.  Aug., 
Patbol.  CCVllI. 


ff*^ 


prarum  teiiiur,  idcirco  per  cillcium  peccatorcs  dt^ 
signantur.  Inde  ergo  seipsos  consirantes  (IC),  in 
cilicio  proslernuntur,  tanquam  dicenles :  Et  pecca- 
tum  meum  contra  me  est  umper  (Psal,  l).  Ideo  etiam 
cinere  asperguntiir,  videlicei  ui  siiit  meniores  qula 
cinis  ei  pulvis  sunt;  vel  quia  pulvis,  id  est  imi  (47), 
facii  sunt.  Unde  et illi  prscvaricatorcs,  sclicct  priml 
homines  peccando  a  Deo  recedentcs  siiisqiie  mallt 
factis  Creatorem  ofllendentes  in  pulverem  undesum- 
pti  faciique  fuerani«  redieruni.  liene  ergo  In  cilic!o 
ac  cinere  pceniientes  deploi*ani  peccata,  qjiia  in  ci- 
licio  asperitas  et  pundio  peccalorum,  in  cinere  au- 
iem  pulvis  ostendilur  mortuoriun  :  et  idcirce  recte 
in  uiroque  pocniientiam  agimus,  scilicet  ut  in  pun- 
clione  cilicii  rogiioscamus  viiia  quae  per  culpam  >'VfS^ 
comniisimus ,  et  in  favilla  cineris  perpendamus  *-^'^ 
morlis  sf^nicntiam,  ad  quam  peccando  pervenimus. 
Poeniientiae  aulem  remedium  Ecclesia  catholica  In 
spe  indulgeniiae  fideliter  alligat  exercendum,  et  posC 
unum  bapiismi  sacramenium,  quod  singulari  iradi- 
tione  commendatum  solliciie  prohibet  iterandum, 
medlcinali  remedio  gubrogat  adjumeipium.  Cujus 
remediis  egere  se  cuncil  agnoscere  debeni  pro  quoti- 

lom.  Vi.,  nisi  quod  yice  provocatur,  legitur  ibi  in- 
cUnatur,  ^i  sermonem  Isidorus,  aut  ejns  auctor 
isidorum  transcripserit,  judicent  alii. 

(16)  Consternentes, 

(i7)  Edii.,  impii, 

u 


531  S.  MARTINl 

dianis  liumanie  fragilitalis  excessibus,  sinc  quibus 
in  hac  vita  esse  non  possumus ;  bonorum  dunlaxat 
dignitate  servala,  ita  ut  sacerdolibus  et  lcvilis  Dco 
lantum  teste  Gat;  a  cseteris  vero  astante  coram  Deo 
et  coram  altari  sacerdote  solemniter ;  ut  liic  tegat 
fructuosa  confessio,  quod  temerarius  appetitus  aut 
ignoranti»  notatur  contraxisse  neglectus.  Sicut 
enim  in  baptismo  omnes  iniquitates  remilli,  vel  per 
martyriuro  nuili  peccatum  credimus  imputari ,  ita 
ti  in  poenitenti»  conipunctione  froctuosa  univcrsa 
fatemur  deleri  peccala.  Lacrymae  enim  poRnilcnlix, 
ut  ait  Hispaniarum  doctor  Isidorus,  apud  Deum  pro 
baptismate  repuiaiitiir.  Unde  quamvis  sint  niagna 
delicta ,  quamvis  gravia,  non  est  tamen  illis  de  Dei 
misericordia  desperandum.  In  actione  autem  pceni- 
tudinis,  ut  supradictum  est,  non  tam  considcranda 
est  mensura  temporis,  quam  doloris.  Cor  enim  con- 
trilum  etbumiliatum  Deus  non  speruit  (t6i<i.).  Vc' 
rumtamen  quanta  in  peccando  fuit  ad  malum  abru- 
pbie  mentis  inlentio,  tanta  necessaria  est  lamenta- 
lionis  devotio.  Duplex  est  autem  poenitenti»  gemi- 
tus  :  vel  dum  plangimus  quod  male  gessimus; 
Tel  quod  non  egimus ,  quod  agere  debueramus. 
llle  autem  vere  pceniteutiam  agit,  qui  nec  poenitere, 
nec  deflere  praeterita  negligit,  nec  iterum  poenitenda 
comraitlil.  Qui  vero  lacrymas  indesinenter  fundit, 
et  tamenpeccare  non  desinit;  biclamenturo  habet, 
aed  delictorum  mundationem  non  habet.  Si  quis 
autem  per  Dei  graliam  ad  pocnitcntiam  convertitur, 
perturbari  non  debct,  si  rursus  posl  emendationem 
relicta  vitia  cor  pulscnt,  dum  non  possint  bonse 
conversationi  noccre,  quia  tales  ccgitationes  non 
sunt  ad  damnationem,  scd  ad  probationem.  Nec  esi 
occasio  subeundi  discriminis,  sed  potius  augcndae 
Tirtutis.  Nam  et  si  quis  ciroa  lincm  suum  per  poe- 
nitenliam  desinat  esse  malus,  non  ideo  debet  de- 
spcrare,  quia  in  termino  est  ultimx  vilae ;  quoniam 
Deus  non  respicit,  quales  antca  fuimus,  sed  quales 
circa  finem  vitae  crimus.  Ex  fine  cnim  suo  Deus 
unumquemque  bominem  justiflcat  aut  condemnat, 
sicut  scripium  est  :  Ipse  judical  extrema  terrw{I 
Reg.  ii).  Et  allbi  :  (Jnivenorum  finem  ipse  conside' 
tat  (Job  xxviii).  Proinde  ergo  non  dubitamus, 
circa  finem  justificari  hominem  per  pcenitentiae 
compunctionem.  Sed  quia  raro  id  fieri  solet, 
metuendum  est  ne,  dum  ad  fwem  diflertur  con- 
versio,  insperata  ante  occupet  mors,  quam  sub- 
veniat  poeuitentia.  Pro  qua  re,  etsi  bona  est  In 
extremo  viUe  convef  sio,  melior  est  tamen  qus  longe 
ante  finem  agitur,  ut  ab  hac  vita  securius  trans- 
eatiur.  i 

¥ela  itaqug  cilicina,  o  iudaei,  iit  diclum  cst,  in 
tabemaculo  foederis  suspensa,  conversorum  poeni- 
tentiam  proesignabant  in  sancta  Ecclesia  (18).  Pos- 
sunt  bsec  saga  cilicina,  ut  longe  superius  jam  scri- 
psimus,  quibus,  jubenle  Domino,  tabernaculum 
tegcbatur,  ut  pluvias  et  ventos  turbinesque  tolcra- 

(18)  Isid.,  Qutvst.  in  Exod.,  cap.  51. 

(19)  Seiil.  4,  dibt.  18.  §  Sed  quanlur. 


LEGIONENSIS 


5.-2 


A  ret,  grossas  quorumdam  hominum  mentes  accipi, 
quae  aliquando  in  Ecclesia  occiiUo  Dei  judicio, 
quamvisdurae  sint,  aliis  praeferuntur.  Unde  et  pelles 
arietum  bcne  ibi  sequenter  subjecit,  ut  per  arietes 
duces  praepositosque  Ecclesiarum  ostenderet.  Et 
quia  lales  deservire  curis  sxcularibus  non  timent, 
oportet  ut  etiam  tentalionum  ventos,  atque  hujus 
niundi  contrarietates  portent,  ut  qui  intra  sanctam 
Ecclesiam  spiritualiter  quasi  byssus  et  hyacinthus 
ac  purpura  fulgent,  securi  interius  resplendean'.« 
dum  praepositi  et  rectores  eorum  conlra  procellas  ct 
turbines  saeculi  foris  laborant. 

Est  ergo  Dominus  noster  Jesus  Christus,  o  men- 
daces  imo  mendacissimi  Judaei,  verus  Deus  et  ve- 
rus  homo,  qui  in  se  credentibus  per  veram  pceni- 

^  tentiam  peccata  dimittit,  eosque  funibus  vene  fidei 
et  ansulis  perfeclae  chariiatis  sibi  indivisibiliter  ad- 
haerere  facit,  et  per  seipsum  ad  videndam  omnipo- 
teiitis  Dei  Patris  sui  claritatem,  coeleste  regnuin 
intromittit.  Quia  igilur  veteris  testamenti  auctori- 
tates  inJesu  Christo  Redemptoro  mundi  spirituali- 
ter  concordant ,  vos  qui  omnino  a  veritate  discor- 
des  estis,  qui  illuni  videlicet  in  se  sperantibas  non 
posse  peccata  dimittere,  nec  eos  spiritaHter  con- 
jungere,  nec  ad  coilestem  patrianf  perducere  asseri  - 
lis,  falsos  testes  esse  indubitanler  coinprobant 

IIoc  loco  consequentcr  dicitis,  o  Judijei,  quod  ne- 
mo  potest  peccata  dimiitere  nisi  solus  Deus.  Ad 
haec  nos  econtra  respondentes  dicimus,  quod  vera* 

^  citer  et  absquc  ulla  ambiguitate  solus  Deus  peccata 
dimittit,  et  suo  justissimo  judicio  quibus  vult  pec- 
cata  imputat,  et  quos  vult  a  peccatis  absolvit.  Ve- 
raciter  quippe  Deus  omnipotens  pcenitentem  solvit  a 
deliclo  pceme,  et  tunc  solvit,  quando  intus  inentem 
illuminat  inspirando  veram  cordiscontritionem  (19). 
Nemo  enim  de  peccato  vcre  compungitur  habens 
cor  contrituiu  ct  humiliatum,  nisi  in  charitate. 
Qiii  charitaiem  habet  viia  aeterna  dignus  est.  Neuio 
autem  simul  digUus  est  vita  et  morte.  Non  est  igitur 
jam  tunc  ligatus  debito  aeternae  mortis.  Filius  enini 
irae  jamesse  desiit,  ex  quo  diligere  Deum  et  proxi- 
mum,  et  poenitere  cccpit.  Ex  tunc  ergo  solutus  est 
ab  ira  quae  non  manet  super  illum  qui  credit  in 
Christum,  sed  super  illum  qui  non  credit  (20).  [Sic 

D  cnim  ait  B.  Joannes  evangelista  :  Qui  credit  in  Fi» 
lium  Deit  habet  vitam  aHernam  ;  qui  aulem  non  cre* 
dit,  non  habet  vitam,  sed  ira  Dei  manet  super  eum 
{Joan.  iii).  ]  Non  igitur  postmodum  per  sacerdotem 
cui  confitetur  peccata ,  Uberatur  ab  ira  aeterna,  a 
qua  jam  pcr  Dominum  liberatus  cst,  ex  quo  dixit : 
Confitebor  [mala  quae  feci].  Solus  itaque  Deus  bomi- 
nem  intusmundat  a  macula  peccati,et  a  debitoaeter* 
nae  poenae  solvit,  qui  per  prophetam  ait :  Ego  solus 
deleo  iniquitates populi^et peccata  (Isai.  XLiii).Sicut 
enim  Deus  retinuit  sihi  potestatem  baptismi,  ila  et 
pQsnitentiae,  et  ideo  sicut  interius  gratia  sua  aniinam 
illuminat,  ita  simul  debitum  aetemae  mortis  relaxai. 

(20)  Non  habet  Magister  quod  uncinis  clandi- 
mus. 


533  SERMONES.  —  SERM.  IV,  IN  NATALE  DOMIM.  554 

Ipsc  enim  pcr  seipsum  peccala  pocnjtenlium  lunc  A  miilcildis  vel  relinendis  culpis.  Id  juris  el  officii,  ui 

ail  Magislcr  Peli*u8  in  SenUntiis,  babent  evangelici 


legii,  quando  ad  iXBnam  non  reservat,  scilicet 
qaando  debilum  posnae  solvit.  Quod  autem  ipse  le- 
gat,  Augustinus  (21)  aperte  insinuat  exponens  il- 
lam  locam  Psalaii  xxxi  :  Qttorum  tecta  sttut  peccata^ 
id  est  coopcrta  et  aboliia.  Si  enim  texit  Dcus  pec- 
cata,  advertere  noluit ;  si  noluit  advertere,  noluit 
animadvert»rc,  id  est  punir|,  scd  voluit  ignoscerc. 
Ita  ergo  dicit  a  Deo  tecta  esse  peccata,  non  quod 
Dcus  illa  non  videat,  sed  aelernaliter  non  pu- 
niat.  Yidere  enim  Deum  pcccata,  est  ad  poenam 
imputare;  averlere  autem  facien)  a  p«calis,  hoc 
est«ea  ad  pa;nam  non  reservare.  Quibus  Deus 
dimittit.  peccata,  tegit,    ne  in  judicio  rcvclentnr. 

lloc  igitur  sanc  dicere  el  sentire  possumus, 
quod  solus  Deus  peccata  dimittit,  et  tamen  Eccle- 
sist  contulit  potcsiatem  ligandi  atque  solvcndi ;  scd 
alitcr  ipse  solvit  vel  IJgat,  et  aliler  Ecclesia.  Ipse 
enim  pcr  se  tantum  dimittit  peccatum,  quia  et  ani- 
mam  ab  inter4ori  macula  mundat,  et  a  debito  aeter- 
nae  mortis  absolvit.  Non  boc  autem  sacerdotibus 
concessit,  quibus  tamen  tribuit  potcslatem  ligandi 
et  solvendi,  id  esl  ostendendi  homines  ligatos  vel 
solulos.  Undc  et  Dorainus  Icprosuin  sanitali  prius 
p.T  se  restituit,  deinde  ad  sacerdotcs  niisil,  quo- 
riim  judicio  ostcnderctur  mundatus  (Matth,  vin). 
Ita  etiam  jam  Lazarum  vivificatum  obtulit  discipu- 
lis  solvendum  (Joan.  xi),  quia  etsi  aliquis  apud 
Deum  sit  solutus,  noii  tamen  iii  facic  Ecclcsiae  solu- 


sacerdotes  nunc,  quod  olinfi  sub  lege  babcbant  lc- 
gales  in  curandis  leprosrs.  Ili  ergo  dimtttunt  pcc- 
cata  vel  relinent,  dum  dimissa  a  Dco  vel  retcnta  ju- 
dicanl  et  ostendunt.Ponunt  enim  sacerdotes  nomcn 
Domini  super  filios  Israel,  sed  Ipsc  benedicil,  ut 
legitur  in  yumerorum  libro,  cap.  6.  Hunc  modum 
ligandi  et  solvcndi  B.  Uieronymus  supra  notavit.- 

Hic  eliam  alius  niodus  ligandi  atque  solvendi  os- 
tenditur.  Ligant  (25)  quoque  sacerdotes,  dum  satia- 
ractioiicm  pcenitentiae  contitentibus  imponunl.  Sol- 
vuiit,  cum  de  ea  aliquid  dimitliint,  vel  per  eam 
purgatos  ad  sacramentorum  communionem  admit- 
0  tunt.  Secundum  hunc  modum  dicunt  ctiam  sai*cr« 
dotes  dimittere  peccata  vel  retinerc.  Undc  ait  B. 
Augustinus  (26) :  f  Opus  justitiae  sacerdotcs  excr« 
ccnl  in  pcccatores,  cum  cos  justa  poena  ligani ; 
opus  misericordiae,  cum  dc  ca  aliqiiid  rclaxani,  vd 
sacramcntorum  commiinioni  conciliant.  1 

Cum  in  caeteris  oppositionibus  vestris,  0  perfidi 
Judaei,  contra  Chrislum,  contra  ipsius  sponsam» 
id  est  coutra  sanctam  Ecclesiam  multa  mendacin 
blasphemando  prorerre  solili  sitis;  hoc  loco  veruni 
opposuistis,  cum  nonnisi  solum  Deum  peccata  di- 
mittere  posse  dixistis.  Cliristus  est  itaque  cum  Dco 
Patre  et  Spiritu  sancto  uiius  et  verus  Deus,  qui  in 
se  fideliier  credcntibus,  et  de  pcrpetratis  malis  per- 


tu8  cst,  nisi  per  sacerdotis  judicium.  In  solvendis  C  ^cctc  poenitentibus  misericordlter  peccala  dimittit, 


igitur  culpis  vcl  *relinendis  ita  operatur  sacerdos 
evangelicus  et  judicat,  sicut  olim  legalis  in  illis  qui 
contaminati  crant  lepra  (Levit,  xiii),  quae  peccatum 
significabat.  Unde  ait  B.  Hieronymus  super  Mat- 
ibaeum,  ubi  Dominus  dicit  Petro  :  Tibi  dabo  clavet 
re§ni  calorum  ;  et  qu.dcunque  iolreris  super  terram 
erit  soltttum  et  in  cceiis ;  et  quoddunque  ligaveris  sn- 
per  lerram  erit  tigatum  et  in  coelis  (Matth,  xvi). 
Hunc,  inquit,  locum  quidam  (22)  non  bene  intclli- 
gcntcs ,  aliquid  suinunt  de  supercilio  Pbarisxorum, 
m  Jamnare  innoxlos,  vcl  solvere  se  putant  noxios, 
cum  apud  Deuin  non  sententia  sacjsrdotum,  scd 
reorum  vita  quaeratur.  In  Lcvitico  ostcndere  se  sa- 
'ccrdotibus  jubentur   leprosi  (Levit.  xiv)  :  quos  illi 


cisquc  ut  in  bono  opcrc  persevcrent,  spiritalia  vir- 
tiKum  dona  trlbuit,  et  eos  ad  ][)romcrendam  coclc- 
slis  patrise  remuneralionem  indesinenter  sustollit. 
Ipse,  qui  seipsum  in  ara  crucis,  pro  buinani  gene- 
ris  redcmptionc  Deo  Patri  obtulit,  ipse  veraciter  in 
se  confidentibus  peccata  dimiliit.  Vos,  0  inimici 
veritatis  Judaei,  qui  huc  usque  obstinata  inenie  vc- 
teris  testamenti  auctoritatibus,  quae  Cbristo  quod 
verus  Deus  et  verus  homo  sit,  vcrissima  testimonia 
proferunt,  fidemaccommodarenon  vultis;  inoneo  ut 
saltem  quid  de  illo  sanctae  Ecclcsiae  doctores  dicant 
solerler>audiatis.  Spiritus  sancti  magisterio  docto- 
res  Ecclesiaeinstructi  Novi  ac  Veteris  TesUmcnti  sen- 
lentias  spiritaliter  exponunt,  idcoque  de  Christi  ct 


SiOn  fatiunt  leprosos  vel  mundos,  sed  discernunt  D  Ecclesiae  sacramentis  indubitanter  verissima  profc- 


qui  roundi  vel  immundi  sunt ;  ita  (23)  et  nuBC 
Evangetii  saccrdotcs.  Aperte  quippc  ostcnditur, 
qnod  non(24)  scquitur  Deus  Ecclesiae  judiciuni,  quae 
per  subreptioncm  et  Ignorantiam  interdum  judicat. 
Dcnsautem  semper  judicat  secundum  veritatem  re« 

(21)  Enarrat.  2. 

(^)  Acriiudincm  ssmctissimi  doctoris  lenire  vo- 
luit  Magistcr,  diim  quidam  substituit  pro  episcopi 
et  ffre%byUri,  ul  Hicronymus  scripsit  et  sine  adver- 
bio  bene. 

(25)  Paulo  alitcr  Magist.  :  //a  et  hic  aperte  ostenr- 
diittrf  qttod  non  semper  seqttiturDeus  Ecclesice  judi- 
cittmqtto!  ver  subreptionem  „.  Judicat^  Deus  autem 
semper  judicat  secundum  veritatem,  Et  inremitten' 
di$,.,  culpis,  idjuris,.,.  habent  evangelici  sacerdotes^ 


runt,  quibus  audientium  animos  ad  ccBlestia  desidc- 
randa  sustollunt.  Beatum  igitur  Petrum,  0  perfidi 
Judaei,  columnam  scilicet  verae  fidei  inflexibilem  ao 
defensorem  fortissimum  in  medium  introducamus. 
et  utrum  Dcus  et  bomo  Jcsus  Christus  in  se  fideli- 

quod  olim^  etc. 

24)  Siipp.  semper.  \ 

(25)  §  Ugant, 

(20)  Non  sunt  haec  verba  Augustini,  sed  Mngistr!. 
Aucioritas  B.  praesiiKs  ea  est  quam  Ipse  Magistier 
adducit,  nempe  :  Quibus  remittunt  (sacerdotes  pec- 
cata),  remitttt  Deus*  etc.  Verum  lihcr  De  vera  ei 
falsa  poenitenfia,  ubi  haec  leguntiir,  fctus  opurius 
cst  Augusliiii,  ut  probant  Benediclini  in  App,,  toiu. 


.'f 


S35  S.  IIARTINI 

ter  credentibus  peccata  diniittere  possint,  ab  eo  di- 
ligenler  audiamtis. 

Viri  fratus,  inquit,  etpatres,  nobh  pra:cepit  Do^ 
ndnui  praidicari  populo  et  Uitificari,  quia  ipse  ett  qui 
eomtitutui  eit  a  Deo  judex  vivorum  et  mortuorum, 
Huie  omnei  prophetos  teitimonium  perhibent  remissio- 
mmjpeceatorum  aceipere  per  nomen  ejui  omnei^  qui 
eredunt  in  eum  (Act,  x).  Quia  igilui  absque  nlla  du- 
bitatione  ipse  judex  est  Tivonim  et  mortuorum» 
manifeste  paiet,  quia  in  ipso  constat  fidelibus  popu- 
lis  remissio  omnium  peccatorum.  Ut  etiam  vera 
esse  quae  de  ipso  mediatore  Dei  et  bominum  dicun- 
tur,  non  dubitetis ;  quid  prsedictus  apostolus  de  ip- 
idus  passione  patres  vestros  objurgans  iterum  sub- 
jungat,  moneo  ut  patienter  audiatis.  Deui  patrum 
u^itrorum  iUicitavit  Jeium  quem  voi  interemiitis  ius» 
pendentei  in  liqno,  Hunc  Deui  principem  et  Saivato^ 
*#m  exaltavit  dextera  iua  ad  dandam  pacnitentiam 
lirael  et  remissionem  peccatorum  (Act.  v).  In  boc 
ergo  quod  B.  Petrus  Christum  Salvalorem  et  prin- 
cipem  constitutum,  ct  in  Dei  Palris  dextera  exalta- 
tnin  dicit,  ac  per  illum  Israel,  id  esl  omnibus  in 
eum  recte  credentibtis,  poenitcntiam  et  remissio- 
nen^  peccatorum  dari  asserit;  omni  ambiguitale 
remota,  tos  qui  illum  posse  peccala  dimitlere  nc- 
gatis,  in  veslra  oppositione  aperte  convindt  atquc 
confundit. 

Paulus  etiam  apostolus  fundator  Christi  Ecclesiae 
atque  ordinator,  o  perlidi  Jiidxi,  accedat  et  nobis 
de  Cbrlsto  testimoniuni  profcrat.  Sic  eniin  ipse  in 
Aclibus  apostolorum  ait  (27) :  Vt  i^piem  archiiectui 
fundamenium  puiui^  pra^ter  quod  nenw  poteit  aliud 
ponere^  quod  eit  Christui  Jesus.  Ipsc  itaque  ut  vir 
sapiens  et  discretus  Yetcris  ac  Novi  Testamenti 
paginis  plene  instructusdignantcr  accedai;  et  iio- 
bis  de  Cbrislo,  utrum  verus  Dei  Filius  sil,  et  an 
Tcraciter  in  se  sperantibus  peccata  dimitlerc  possit, 
testimonium  proferal;  ut  propulsa  de  cordibus 
Teslris  mortiferae  obstinationis  perfidia,  ipsum  cum 
Deo  Patre  et  Spiritu  sanclo  unum  naturalein  Deum 
indubilanter  nobiscum  possitis  credere,  ejusque 
baptismum  devota  menle  suscipere.  Dic,  S.  Paule, 
nobis  jam  per  Dei  gratiam  pertecte  credentibus,  et 
Jadseis  adbuc  dubitantibus;  dic  de  Christi  divinitate 
et  potestate,  quod  tibi  per  Spiritum  sanctum  fuii 
rcvelatum  (Ephes.  iii).  Tu  enim  asseris  teipsum 
Jiidaeis  et  Grascis,  gentibus  ac  barbaris,  sapientibus 
et  insipientibus  debilorcro  csse.  Dic  ergo  de  Cbri- 
slo  quod  Judaei  tuo  verissiii<o  lcstimonio  convicti, 
deposito  infidelitatis  errore,  convertantur  ad  veram 
ganciae  Trinitatis  ftdem,  Patris  videlicet  el  Filii  el 
Spiritiis  sancti.  Cratioit  inquit,  agamui  Deo  Patri 
qui  dignoi  noi  fecit  in  partem  iortii  ianctorum  in  /m- 
mtite,  ^ut  eripuit  noi  de  poteitate  tenebrarum^  et 
tramtuUt  in  regnum  Filii  ditectionii  iuce^  in  quo  ha- 
bemui  redemptionem  per  ianguinem  ejui  %n  remiisuh' 
nem  peccatonsm :  qui  eit  imago  Dei  mvfiifrt/tf » frimiH 
genitui  omnii  ereaturm  (Cotou,  i).       * 

{%T)  Iroo  lu  Epist.  /  Cor.  iii,  iO. 


LEGI0NENS1S  S3o 

A  Moneo  vos,  o  Ju  *aei,  ut  tara  perspicuse  Teritatis 
auctori'atem  non  maliiiae  vel  neiuilix  caecilate  prae- 
pedlti  negligenter  prxtereatis,  scd  pro  aniinaruin 
vestrarum  salute  attentius  animo  recondatis.  Prae* 
diclum  ergo  Aposloli  lestimonium  diligonter  atlen- 
damus;  ct  qualiter  nobis  intelligendum  sil  subti- 
lius  inspiciamus.  In  boc  igilur  qiiod  Apostolus  nos 
admonel,  ut  Deo  Palris  gralias  agamus,  eo  videli- 
cel  quod  nos  in  partlm  sortis  sancloriiro  dignos 
fecerit,  el  quod  de  potestate  tcnebrarum  nos  eri- 
puerit,  et  in  regnum  Filii  dilectionis  suae  transtule- 
rit ;  patet  nrofeclo,  o  inimici  veritatis  Judaei,  quod 
Cbristus  non  est  bomo  purus,  ut  vos  blasphemapdo 
mentimini,  sed  verus  bomo  est  et  verus  Filius 
Dei.  In  eo  vero  quod  de  illo  subsequenler  ail,  tJt 

"quo  habemui  redemptionem  per  ianguinem  ejui  in  re- 
nMiiionem  peccaCorum;  aperte  demonstral,  ipsum 
pro  redemptione  mundi  in  ara  crucis  se  ipsum  Deo 
Patri  obtulisse,  populumque  suum  a  peccatis  in 
sanguine  proprio  lavisse.  Redemptio  qutppe  noslra 
cst,  destructa  potcstate  diaboli,  facultas  libertatis. 
Qnid  etiam  de  illo  Paulus  apostolus  subjungal, 
iiioneo,  0  Judaei,  ut  patienter  audiatis.  Qui  e»t 
imago  Dei  invisibilis,  primogenitus  omnis  creatura:. 
Ac  si  apertius  dicerel :  Bene  per  ipsuro  Dci  el  Xw^ 
C^iis  Fijium  tanla  bona  nobis  provenerunt,  qui  eil 
imago  Dei,  plene  videlicet  similis  est  Deo  Patri» 
invisibUiSy  id  est  incomprehensibilis,  pnmo^iuliif 
omnis  creatura^y  acternus  scilicet  et  solus  genltus 

r  anle  emnem  creaturam.  Aliler  imago  regis  esl  m 
nummo,  et  aliter  in  Filio.  Nos  supius  numrous  qui 
ad  imagiiiem  Dei  farli  sumus,  Christus  est  Filius 
qui  est  imago  per  omnia  Deo  Patri  similis.  Unde 
Magjster  Pctrus  Lombardus  ail  super  hunc  versi- 
Gulum  iii  •EpistoIIs  :  i  Imago  Pci  Patris  Christus» 
quia  videlicet  de  ipso  est  cl  nibil  dislal  ab  eo.  » 
Ilem  ipse  :  <  NuIIa .  imago  Dei  coli  debet  nisi  illa» 
quae  hoc  cst  quod  illc ;  nec  ipsa  pro  illo,  sed  eura 
illo.  I  lianifesle  paiel,  o  rebelles  el  increduli  Ju- 
daei,  Deum  et  bominem  Jesum  Cbristum,  secun- 
dum  quod  Deus  est,  ante  omnia  saecula  ex  Deo 
Patre  naturaliter  geniluro  esse :  el  in  saeculo  ex  ui- 
temerata\irgine  carnem  sine  peccato  assumpsisse; 
secundum  ipsam  pro  redemptione  mundi  seipsuro 

D  in  ara  crucis  Deo  Patri  obtulisse;  sanguinem  pro- 
prium  in  remissionero  peccatorum  noslrorum  mise- 
ricordiler  fudisse,  et  plenissimaro  dimittendi  pec- 
cala  poleslalem,  etiaro  secundum  quod  homo  est, 
habuisse.  Polestatero  eniro  quam  idem  Dei  Filiut 
a  Deo  Patre  aetemaliter  habuil,  hanc  Idem  ex  ?ir- 
gine  horoo  natus  teroporaliter  accepil.  Unde  ipsc, 
curo  illi  paralyticum  in  lecio  curandum  oflbrrent, 
quibus  dum  Scribis  de  se  rourmuranlibus  sibique 
invidenlibus  ait :  Ut  seiatis  quoniam  Fiiiui  kcminis 
habet  poteitatem  in  terra  dimittendi  peecata,  tune  aii 
paraiytico :  Surge,  toiie  iectum  tuum^  et  vade  in  do 
mum  tuam  (Matth,  ix).  Veteris  ilaque  el  novi  testa- 
menti  doctores,  o  infelices  Judaei,  dum  Jesnro  Chri- 


537  SERMONES.  -  SERM    IV 

htuni  Yeruiu  Deuui  essc  ct  verum  houiiuem  prsedi-  A 
caDt,  et  plenissimam  dimiltendi  peccata  potesialem 
habere  assevcrant ,  iu  vestris  meudacissimis  asser- 
lionibus  iudubitanter  vos  falsos  testes  csse  com- 
probant. 

Sed  si  adhuc  de  ipsius  Dei  et  hominis  Jesu  Chri- 
sti  divinitaCe  dubilalis^  si  adhuc  itlum  in  se  spe- 
rantibus  pcccata  posse  dimittere  non  crcditis,  si 
eum  pro  mundi  redeniptione  a  Deo  Patre  missum 
fuisse  negatis;  beatum  Joannem  cvangelistam  in 
inedium  introducamus,  et  quidquid  nobis-  de  Chri- 
sto  dixerit  indubitanler  credamus.  II ic  enim  san- 
ctissimus  evangehsta  veraciter  Christo  testimonium 
perbibuit  in  his  quaecunque  vidit.  Dic  ei^o,  S.  Joan- 
»63,  de  Christo  quod  nosti ;  ut  Judaei  qui  illum  a 
Deo  Patre  pro  humani  generis  salute  missum  fuisse 
et  in  se  sperantibus  pcccata  dimiitere  posse  negant, 
Cua  auctoritatc  convieti  verum  Deum  illum  csse 
credant,  et  cathoiicam  ndcm  devota  mente  susci- 
piant  :  In  hoc  est  charitaty  inquit,  non  quasi  nos 
diUxerimus  Deum^  sed  quoniam  ipse  prior  dilexit 
uos,  el  misit  Filium  sunm  propitiationem  pro  pecca' 
tis  nostris  (/  Joan.  iv).  0  sancle  Joannes,  in  hoc 
quod  Deum  Patrcm  nos  dilciisse,  et  Fihum  suum 
propitiationem  pro  pcccatis  noslris  misissc  asseris, 
Judsis  falsis  lcstibus  qui  illum  Dei  Filium  csse  ct 
pro  peccatis  nostris  secundum  humanitatcm  pas- 
stzn  fuisse  pertinacitcr  negant,  rationabiliter  con- 
Iradicis;  imo  in  eoru.m  opposilione  potenter  ilios 
convincis.  ^ 

B.  etiam  Ambrosius  magnx  in  Christi  Ecclesia 
pevercntix  accedat,  cl  ad  caihoticam  fidem  corro- 
tiorandam,  et  vestram,  o  Judan,  perfidiam  omuino 
eonvincendam  accedat,  et  an  Christus  in  sc  spe- 
rantibus  dimitlcndi  ^ieccata  potestatem  habeat,  co- 
ram  omnibus  dicat.  t  lllc  solus,  inquit  (28),  peccata 
dirolttit  qui  so!us  pro  peccatis  nostris  mortuus 
csl.  >  Deatus  etiam  Augustinus  hxreticoruni,  paga- 
norum  alque  Judxorum  malleus  forlisslmus,  dignap- 
tcr  accedat,  et  ad  vcstram,  o  inimici  veritatis  Ju- 
dan,  perfidlam  confiilandam,  atqtie  ad  caiholicam 
fidem  magis  magisque  roborandam,  Christo  testi- 
monidm  perhibeat.  c  Nenio,  inquit,  toUil  peccata 
nisi  solus  Christus  qui  est  .\gnus  Dei  Pairis  toUcus 
pcccata  mundi  {Joan,  i).  »  ^ 

Sciendum  tamen  quod  nihil  Filius  operatiir  siue 
Patre  et  Spiritu  sancto.  Opera  enim  sanct»  Trini^ 
tatis  indlvisibilia  sunt.  Quid  etiain  de  potestate 
Christl  B.  Augustinus  subjungat  audiamus.  <  ToUit, 
inquit,  Chiistus  peccata,  et  dimittendo  quae  facta 
sunt»  et  ad>vando  ne  iterum^  fiant,  et  perduccndo 
ad  Tilam  aetcriiam,  ubi  omnino  fieri  iion  possint.  > 
Ecce  quomodo  sibi  concordant  praecones  veritatis, 
o  duri  et  tardi  corde  ad  credendum  Judaei  \  Ecce 
quam  aperta  ratione  vos  mentitos  esse  comprobant 
in  omnibus  assertionibus  vestrisl  Est  igitur  Domi- 
nus  Bosier  Jesus  Christus  veras  Deus  ante  omnta 


(28)  Sent.y  dist   18,  §  Sed  quxrilur. 


,  IN  NATALE  DOMINI.  358 

sxcula  ei  Deo  Patre  genitus ;  est  et  verus  homo 
ei  incorrupta  Virgine  in  saeculo  natus,  veram  ha- 
bens  potestatem  dimittendi  peccata  in  se  speran 
tibus. 

§  XllV.  —  Quo  pacto  velum  interiorem  tabernacuU 
partem  occultans^  diuturnam  Judceorum  obccBca^ 
tionem  prcesignabat ;  ostendit  ita  ei  prcsser^icm  Et- 
clesiam^  etsi  minns  ignorantia  cognoseendce  teriia^ 
tis  impulabatur,  Uortatur  Judceos  ut  sanctce  Ec' 
clesicB  doctores  libenter  audiant^  el  eorum  pracept§ 
bonis  operibus  adimpleant,  Ponit  proilatorum  Ei^ 
clesice  inconcionando  mensuram  perquam  pulchram^ 
et  eam  ex  Exodi  dictis  prcefigurat,  Subjungit  quan^ 
tus  rigor  misericordia  admistus  confessori  messe 
habtt ;  et  Moym  historiam.  Bonis  rectoribus  ver^ 
mista  sit  regendi  auctoritas  et  consolandi  beniffni' 
tas ;  et  quanta  pariter  sit  misericordi(e  cum  dtsci- 
plina  connexio,  et  anqui  irce  Dti  obviant,  impetui 
pra:cisionis  divime  opponantur.  Quccrit  cum  irce 
Dei  nuiius  rcsistere  potest,  quomodo  mullos  indi-' 
gnntioni  supemce  animadversionis  obviasse,  eloquia 
Domini  testantur.  Respondet  ex  B.  Gregorii  dictis. 
Profterea  fidetium  diversitates  intra  sanctani  Ec» 
clesiam  numerat^  et  eas  prcefigurat  in  diversitattt 
operum  tabernaculi.  Convocat  Judceos,  ut  Christia^ 
num  nomen  suicipiant  a  Christo ;  et  eum  missum 
.  ad  rcdemptionem  mundi,  et  spirituali  unctione  un- 
ctum,  credant  :  qui  a  peccatis  suos  lavat  tt  rhri' 
smate  sanctificattonis  consiqnat.  Prosfigurat  sai^ 
ctum  chrisma,  pariter  et  orattones  et  virtuosa  opercu 

Si  ergo  ad  aetcrnam  vitam  cum  elcctis  ejiis  per 
eum  cupitis  pertingere»  ipsum  cum  Deo  Patre  ec 
Spiritu  sancto  unum  et  verum  Deum  esse  indubi- 
tanter  credite ;  baptismum  illius  devota  mente  gus- 
cipite,  eumqiie  ad  judicandum  vivos  et  morluos 
venturum  esse  firmiter  tenete.  Si  vero  in  increduli- 
tatis  Tcstrae  perfidia  permanseritis,  absque  dubio  in 
aeternum  peribilis.  Uuid  ad  baec  dicitis,  o  Judael» 
quid  objicitis,  vel  quid  respondetis?  Vellem  scire 
utrum,  jam  dcposila  increduUtatis  perfidia,  Chri- 
stuin  verum  Deum  esse  credatis,  an  adhuc  ad  ve« 
stram  damna\tionem  augmeniandam  de  illius  divinl- 
tate  dubitetis.  Ad  haec  respondentes  dicitis,  quod 
nec  Jesum  Christum  verum  Deum  esse  vultis  cre- 
dere,  nec  baptismum  ejus  suscipere,  sed  in  Ju- 
daismo,  sicut  omnes  patres  vestri,  desideratis  vi- 
tam  finire.  0  gens  prava  et  perfida!  0  gens  utique 
per\'ersa  et  sine  spiritali  priidentia !  Adhuc  perse- 
verare  disponis  in  tuae  incredulilatis  malitia?  0 
gcns  caeca  et  a  verilatis  lucc,  quae  Christus  est, 
aliena !  Nonne  multo  melius  esset  tibi  salvari  cum 
fidelibus,  quam  perire  cum  infidelibus?  Absque 
dubio  in  aeternum  peribis,  nisi  Jesum  Christuni 
cum  Deo  Patre  et  Spiritu  sancto  unum  et  veruni 
Deum  esse  credideris. 

Hanc  procul  dubio  veslrae  increduliutift  diutur- 
nam  obcaecationem^  o  miseri  et  miserandi  Judaei, 
velum  quod  parlem  tabernacuU  interioris,  ne  ab 
omnibus  videretur,  occulubat,  figurative  praesigna- 
bat  (2»).  Quae  enim  lex  et  prophetae,  SpirUu  sanctu 
dictante,  cecinerunl,  occulta  erant,  et  interjecto 
velamine,  aperte  inteUigi  non  poterant.  Ipsa  erga 

(29)  Isid.,  Quast.inExod.,  cap.  55,  circa  finem* 


S59  S.  MARTINl  LEf.lONENSlS  310 

obscura  el  oblecla  qnx  illi  de  Cbrislu  ei  Ecclesin  A  animae  justorum,  ubi  et  mundis  corde  apparet  ipse 


de  novo  testamenlo  ct  de  futuro  judicio  protule* 
rnnt,  hanc  in  cordibus  vestris  mortireram  obslina- 
tionem  generarunt.  Cum  enini  non  erat  qui  Veleris 
Teslamcnti  Scripturas  spiritaliter  inlerprelaretur, 
minus  vobis  ignoranlia  cognoscendse  verilalis  iin- 
putabatur.  Sed  postquam  Cbristus  adveniens  tem- 
pore  passlonis  su.ie,  vclum  illud  a  summo  usque 
deorsum  disrupit  (Marc.  xv) ;  omnia  illa  (\uJd  erant 
occuila,  per  passionem  ejus  ad  noslram  fidem  con- 
.firmnndam  sunt  revclala,  dicente  Aposlolo  :  Nobi$ 
autem  revelavU  Deus  per  Spiritum  sunm  :  Spiritus 
enim  sanctus  omnia  icrutatur,  etiam  profunda  Dei 
{I  Cor.  II). 
Jam  ilaquc,  o  inreliccs  Judaii,  Deus  et  homo  Je- 


Oeus.  In  qua  tamcn  cenversatione,  scillcel  in  prao* 
scnii  vita,  non  sine  adjulorio  Spiritus  sancti  con^* 
sistimus.  HaLemus  enim  ex  uno  Spiritus  sancU 
fonie  septcm  luccrnas  quae  illuminant  popnlnm  Ec- 
clesix,  id  est  septemplicem  Domini  gratiam  in  uni- 
versum  orbem  terrarum  missam,  quae  populos  Ec- 
clesise  fulgore  Spirilus  sancti  divcrsa  charismatuai 
clarilate  illustral. 

De  ignorantia  igilur  vcslra,  o  pcrfidi  Judaci,  iara 
nullam,  ut  supra  diximus,  excusalionem  babcli», 
quia  mediator  Dei  et  homiuum  Jesus  CUristus  qui 
verus  Dcus  el  verus  homo  esl,  a  Oeo  Palre  missus 
in  hunc  mundum  venil ;  jam  per  p;issioiieui  ct  saa- 
ctissimam  crucem  suam  humanuui  genus  redemit; 


8US  Christus  suo  pretiosissimo  sanguine  mundiim  ^  Mosaicas  legis  obscura  ac  mysiica  prsecepla  cxpla- 

navit,  et  ea  in  se  spiritaliter  implcta  esse  docuit ; 
quae  eliam  legi  deerant,  per  scmelipsum  complc^U. 
lloc  igitur  loco  vos,  o  insensati  Judan»  charitatc 
cogente  moneo,  ut  solerlcr  audiaiis  quae  dico  ;  Je- 
sum  Chrislum  quem  miiliolies  blasphemasiis  el  cui 
multas  injurias  inlulisiis,  vcrum  Deuin  et  verum 
hominem  esse  credite :  veram  coram  illo  de  trans- 
aciis  culpis  poeniientiam  agite;  sanctx  Ecclesiae 
minisiris  vos  ipses  humiliter  subjicile ;  baptismum 
Christi  per  manum  eorum  in  nomine  saiiciae  Trini- 
tatis  devota  mente  suscipiie,  ut  per  lavacrum  re- 
generationis  et  renovationis  Spiritus  sancti  a  pcc- 
catis  purgati  Ecclcsiae  filiis  mereaiuini  associari. 


dc  potcstate  diaboli  eripuit ;  jam  velum  quod  intcr 
sancta  ei  sancta  sanctorum  appendebatur,  a  summo 
usque  deorsum  disrupit  {Marc,  xv),  obscura.  vide- 
licci  iegis  ct  propheiarum  dicta  spiriialiter  inieili- 
gere  docuit ;  jam  nos  qui  per  primi  hominis  inobe- 
dtentlam  nascebamur  ad  morlem,  per  sancii  Spi- 
ritus  gratiam  ei  per  sacri  bapiismali^  undam  ad 
aeternam  vUam  regeneravit ;  in  se  credeniibus  coe- 
lesiis  palriae  januam,  quod  antiquis  patribus  ncn 
concedebatur,  dignantcr  aperuit,  atque  ad  viden^Jam 
sni  Pairis  claritatem  quotidic  intromitlii.  Nullaiii 
iiaque  jam,  o  miseri  et  miscrandi  Judxi,  de  infide- 
Uiaie  vestra  excusationem  habeiis,  dum  legis  prae- 


cepia  et  propheiarum  dicla  obscure  posita,  jam  in  ^  Sanctae  Ecclesia;  doctores  libenter  audite,  et  quid- 


sancta  Ecclesia  aperle  intellec|a,  spiritaliter  videa 
tis  esse  completa.  Non  igiiur  ad  vitam  sed  ad  aeier- 
nam  mortem  ienditis,  qui  vetus  tesiamentnm  spi- 
ritaliter  non  inteUit:iiis,  nec  novum  recipere  vul- 
tis. 

(30)  Potest  quippe  idem  velum  quod  in  medium 
labernaculi  inier  sancta  videUcet  et  sancla  sancto- 
riim  appendebatur,  ne  intcrior  pars  ab  omnibus  vi- 
deretur,  iilud  significari,  quod  nunc  populus  Eccle- 
siac  coelestia  et  aetcrna  bona  quae  illi  promissa  suut, 
per  speciem  videre  non  potest.  Sic  enim  et  Aposlo- 
lus  ait :  Videmus  nunc  per  speculum  in  wnigmate ; 
tunc  autem,  scilicet  in  fiiiuro  saeculo  vel  post  rc- 
surrcctionem,  facie  ad  faciem  (ICor.  xiii).  Quandiu 


quid  vobis  praeceperint,  devota  mente  bonis  operi- 
biis  implete.  Praelati  enim  sanciac  Ecclesiae  bonos 
hortantur ,  ut  in  Dei  servitio  permaneant ;  malos 
corripiiint,  ut  a  sua  maliiia  quaniorius  discedant. 
Perfectioribus  sublimiora  prxcepta  annuntianl; 
rudibus  autein^^t  simplicioribus  minora  ac  simpU- 
ciora  praedicant.  SoUdo  cibo  fortioribus  reficiunt» 
parvulos  vero  lacte  nutriunt.  Undc  Apostohis  qui- 
busdam  discipolisde  perfectione  adhuc  aUquid  mi- 
nus  babeniibus,  ait :  Facti  estis  quibus  lacte  oput 
sit,  non  solido  cibo  (Hebr.  v).  Et  iterum :  Lac  vobis 
potum  dedi,  non  escam  (I  Cor.  iii).  Rispanianim 
etiam  doctor  Isidorus  cuilibet  praelato  Ecclesiae 
quasi  consulendo  ail  (31) :  <  Opcrta  divinarum  Scri- 


igitur  in  tabemaculo,  id  cst  in  praeseuti  Ecclesia  D  pturarum   paucis   ei   pcrfeclioribus  ,  aperta  vero 


sumus ;  tanquam  pcr  speculum  veritatem  quae  Chri- 
stus  est  videmus^quasi  insanctuario  posili  nondum 
ad  Sancta  saiictorum  pervenienles.  Sancia  enim 
esse  possunt  ea  quae  In  praeseiiii  saeculo  habere 
sanctam  conversaiionem  possuut.  Sancta  vero  san- 
ciorum  sunt,  in  quae  semel  tantummodo  inhratur  ad 
coelum  ubi  est  propitiatorium,  arca  videlicet  el 
cherubim,  sciUcei  Deus  et  bomo  Jesus  Christus,  at- 
qiie  omnes  coclestes  ordines  bcaiorum  spirituum  ct 

(30)  Isidor.,  ii6t  sup,y  in  iniiio. 

(31)  Div.I$idor.,Ub.ii$yn(m<^m.,cap.  Dedoetrina^ 
inquit  absolute:  Cicm  ...  aoces  ....  dic  ut  intelUgaris, 
nee  simplicibus  loquendo  displiceas,  nec  prudentes 
c/fcndas.,..  Inspicienda  est  varietas  personarum 


ciinctis  annuntia.  i  Et  iterum :  <  Sic  doce,  ut  nec 
simpUcioribus  displiccas,  ncc  prudentes  oflendas.  > 
Hanc  procui  dubio  mensuram  sive  discretionem 
dociorum  Dominus  in  sancta  Ecclesia  futuram  prter 
signabat,  cum  inter  caetera  Moysi  figurate  dicebal : 
Parabis  et  acetabula  ac  phialas^  t/mribula  et  cyathos, 
in  quibus  offerenda  sunt  libamina  (Exod.  xxv).  B. 
Gregorium  virum  scilicet  in  exponendis  sanclarum 
Scripturarum  sensibus  valde  cauliim  interrogemus ; 

aperta  cunclis^  operla  paucis  denunlia.  Ila  quod  S. 

Rraesul  oinnes  in  quacunquc  doctrina  edocel,  B. 
[artmus  Ecclesiae  prxlaiis  in  exposiiionc  Scriptu- 
rarum  scquendum  proponit. 


341  SERMONES.  —  SERM. 

el  quid  pnedicla  tabernaculi  vasa  significcnt,  ab  eo 
diligeDter  audiamus.  Rogamus,  o  S.  Gregori,  ut  in 
j  medio  nostrum  consistas,  et  allegoricos  nobis  su« 


'  pradietorum  yasorum  sensus  dignanter  exponas. 

^  €  Qaid  (3i)  per  phialas,  inquit,  et  cyalhos  nisi  roen- 
sura  praedicationis  accipilur?  Quia  videiicet  oporlct, 
ut  exbortationis  gratia  singulis  juxta  capacilatem 
iogenii  conferaiur.  Debet  is  qui  docet  subtiliicr 
prospicere,  ne  plus  studeat  pra;dicare,quam  capilur 
ab  audiente.  Debet  etiani  ad  infirmilatcm  audicn- 
tium  semetipsum  contrabcndo  dcscendere,  ne  dnm 
parvis  au  !itoribus  sublimia,  el  idcirco  non  proru  • 
lura  loquiinr,  Re  magis  curot  ostendere,  quam  au- 
dlloribus  prodesse.  Jubente  autem  Domino,  non  so- 
lum  pbiaLff  ad  mensani  tabernaculi,  sed  ctiam  cya- 
Ihi  praeparantur.  Quid  enim  per  pbialas  nisi  longa 
praedicatio,  ctquid  p<r  cyathum  nisi  miuima  ac  te- 
nuis  de  Deo  locutio  designalur?  In  mensa  igitur 
Domini  et  pbialae  et  cyatbi  prapparantur,  quia  vide- 
licet  in  doctrina  sacri  cloquii  non  solum  exhibenda 
sur.l  niagna  et  arcana  qua;  de^bricnt ;  sed  etiam 
p.irva  et  subtilia  qux  quasi  aperto  gustu  notiliam 
praeslent  (53).  Quid  ergo  per  phialas,  ut  dictum  est, 
nisi  doctrina  exuberans ;  et  quid  per  cyathos  nisi 
parva  et  angusta  scientia  designatur?  Alius  namquc 
doctrina  veritatis  plenus  mentcs  audientium  ine- 
briat ;  et  per  hoc  quod  dicit  profecto  phialam  por 
rigil.  Alius  explere  quod  sentit  non  valet ;  sed  quia 
lioc  utcunque  denuntiat,  profecto  per  cyathum  gu- 
stum  praebet. 

c  Notandum  interea,  quod  cyathus  ventrem  am« 
f  luro,  os  vero  babet  anguslissimum.  Pliiala  autem 
os  habet  patens  et  magnum.*Recle  ergo  per  cyatbos 
iiii  designantur  qui  ea  quae  de  sanctis  Scripturis 
intclligunt,  proferre  ad  eruditionem  proximorum 
perfette  non  possunt.Pbialae  autem  illos  signlficant 
qui  spiritali  scientia  pleni,  praedicando  audientium 
corda  largius  irrigant.  >  In  Dei  ergo  tabcmaculo,  id 
cst  in  sancta  Ecclesia  ilii  qui  per  cyathos  designan- 
tur  positi ;  si  per  doctrinae  sapientiam  ministrare 
pbialas  m;nime  possunt ;  in  quantum  tamen  per  di- 
vinitatis  largilatem  sufiiciunt,  proximis  suis  boni 
▼erbi  cyathos  dare  non  desistant. 

Audistis,oJudaei,quanlum  in  praedicando  discre- 
tionem  boni  rectorcs  Ecclesiae  tencant,  qoantamque 
sibi  subjectis  popuHs  mensuramdoctrinae  exhibeant. 
Audite  eliam  quanta  diligentia  peccantes  corripiant. 
Boni  quippe  sanctae  Ecclesiae  reclores  rigorem  te- 
fient  in  discussione  juslilia?  et  misericordiam  in 
diflSnitione  sentenlise.  Aptid  eos  quoque  justitiae 
e\amen  sequitur  pietas,  discrelionis  censuram  tem- 
perat  indulgenlia.  (34)  Doctores  sanctae  Ecclesi» 
iioununquam  duris  feriunt  increpationibus  subdi- 


IV,  IN  NATALE  DOMINI.  542 

A  tos,  qui  tamcn  a  charitate  eonim  quos  corrigunt 
non  recedunt. 

Quam  nimirum  discretioncm  Moyscs  dux  populi 
Israel  reclissime  tenuit,  quando  de  monte  Sinai 
desccndens  et  populum  Israel  coram  idolo  ludere 
videns,  duasquc  tabulas  digito  Dei  scriptas  quas 
manibus  ferebat,  ad  radices  montis  confringens, 
quasi  iracundia  molus  filiis  Levi  sic  ait :  Ponat  vir 
glftdlum  super  femur  tuum(Exod,\iLX\i).Ei  adjecit: 
Ite  el  redite  de  porta  usque  ad  portam  per  medium 
caatrorum,  et  occidat  unu$quisque  [ratrem  et  amicum 
el  proximum  suum  (ibid.),  Bcatus  igttur  Grcgorius 
catbolicae  fidei  defensor  fidelissimus  accedat,  et 
praed.ctam  Moysi  seulentiain  ul  vir  sapiens  et.  di- 
scrctus  ad  aedificationem  nostram  imo  totius  Eccle- 

^  siae,  diligenlcr  exponat.  c  Gladium,  inquit  (55),  super 
femur  ponerc  est  praedicationis  studium  voluptatl- 
bus  carnis  anteferre,  ut  cum  sancta  quis  studel 
prsedicare,  curet  neccsse  est  suggestiones  edomare. 
De  porta  usqtie  ad  portam  ire,  est  a  vitio  usque  ad 
vitium,  per  quod  ad  mentem  culpa  ingredilur,  in- 
crepando  discurrere.  Per  medium  vero  castrorum 
transire,  esl  tanta  a^qualitate  intra  sanctam  Ecclo- 
siam  vivere,  ut  qui  delinquentium  culpas  redarguit, 
in  nullius  sc  debeat  favorcm  inclinare.  Unde  el  recte 
subjungilur  :  Occidat  vir  fratrem  el  amicum  et  pro^ 
ximum  suum.  Fratrem  et  amicum  et  proximum  in- 
terficit,  qui  cum  punienda  invenit,  ab  increpationis 
gladio  nec  his  quos  per  cognalionem  diltgit,  par- 

C  clt.  Si  crgo  ille  Dei  dicilur,  qui  ad  ferienda  vitia 
zelo  divinl  amoris  excitatur,  profecto  esse  se  Dei 
dcnegat,  qui  in  quantum  suflicit,  increoare  vitam 
carnalium  recusat. 

Quia  praidiclam  Moysi  erga  filios  Israel  severiU- 
tcm  a  B.  Grcgorio  spiritaliter  exposium  audivimus, 
necesse  est  ut  eamdem  historiam  ad  xdificalionem 
sanctae  Ecclcsiae  aliquantulum  latius  percurramus. 
Locutus  est  ergo  Dominus  ad  Mogsen,  dicens :  Vade, 
descende,  quia  peccavit  populus  tuus  quem  eduxisti 
de  terra  ^f^gtfiti.  Recesserunt  cito  de  via  quam  osten- 
disti  eis;  [eceruntque  sibi  vitnlum  conflatilem  et  ado- 
raverunt^  atque  immolantes  ei  hostias  dixerunt:  Isti 
sunt  dii  tui,  Israel,  qui  te  eduxerunt  de  terra  jEgy 
pti,  Rursumque  ait  Dominus  ad  Moysen :  Dimitte  me 

D  ut  irascatur  furor  meus  contra  eos  et  deleam  eos» 
faciamque  te  in  gentem  magnam  (ibid.), 

Hanc  bisloriam  reciores  Ecclesiae  diligenter  le- 
gant,  et  quid  in  expositione  illius  sapiens  Gregoriuf 
dicat  (56),  attentius  audiant.  c  iGdificare,  inquit, 
lectorem  supradicta  historia  valde  potest,  si  per- 
pendal  quomodo  bonis  rectoribus  permista  sit  re- 
gendiauctoritasetconsolandi  benignitas.  Disciplina 
enim  vel  misericordia  multum  destituitur ,  si  una 


(3i)  Qiiod  D.  Greg.  ad  illa  verba  Job  xxix,22: 
Et  super  iUos  stillabat  eloquium  ttieum,  dixit,  vide- 
licet  in  Hae  stittatione  eloquii  quid  aliud  quam  men- 
$ura  prffdicationis  accipilur ;  saiciov  iioslcr  intcr- 
pretatus  est  dc  pbialis  et  cyatbis. 


(55)  Id.,  hom.  6  in  Evang, 
(34)  Isid.,  lib.  ui  Sent,,  c.  46. 

55)  Rea,  past.,  part.  ni,  cap.  2o.  .  •        . 

(56)  Lib.  \x  MoraL,  cap.  8,  ct  Pathcr.  m  E«w<., 
cap.  55. 


345  S.  MARTLNl 

sine  aliera  lenealur.Gircasubditos  enim  suos  inesse 
debet  rectoribus,  et  juste  consulens  misericordia , 
el  pie  sxviens  diaciplina,  Intueri  namque  libet  in 
Moysi  peclore  misericordiam  cum  severilate  socia- 
tam.  Yideamus  igitur  pie  amantem  et  districle  sse- 
Yientem.  Gertc  cupi  Israelilicus  populus  ante  Dei 
eculos  pene  inyeniabiiem  contraxissel  oflensam,  ita 
ut  ejus  recior  audiret ;  deicende^  populus  tuu$  pec- 
eavii  graviter;  Deum  adversum  se  ad  iracundiam 
provocavit.  Ac  si  eidivinavox  aperlius  dicerel :  Po- 
pulus  qui  in  tali  peccato  lapsus  est,  jam  non  meus 
esi,  sed  diiuitte  me  ut  irascatur  furor  nieus  contra 
euni,  ct  dclenm  eum,  faciamque  te  \n  gentem  ma- 
gnam.  Moyscsvcro  scmcl  cl  ilorum  pro  populo,  t.nj 
prxcr«l.  sc  aJriiipctum  Dei  irascciilis  opponens  ail: 
Aut  diiuile  elt  Itdnc  nzxam  ;  cut  $i  non  facu,  dele 
me  libro  tuo  quem  scripsisti,  Pensciniis  crgp  quibus 
visceriLuseiiimlem  populum  amavlt,  procujiis  vita 
deleri  Jc  flbro  Aitx  pctiit.  Sed  lameiv  iste  qui  tanlo 
amore  ipsius  populi  consrringebaliir,  coulra  eorum 
culpas  pciisemus  quanto  zclo  rcctiludinis  accensus 
fuit.  Mox  cnim  ut  prima  petitione  culpae  veniam  iie 
delerentur  obtinuit;  ad  eumdem  populum  veniens 
ait  :  Ponai  vir  gladlum  $uper  femur  $uum ;  et  ite  ac 
fedite  de  porta  u$que  ad  portam  per  medium  ca^tro^ 
rum^  et  oecidal  unu$qui$que  fratrem  et  amicum  et 
proximum  suum^  Cecideruntque  in  iila  die  qua$i  (37) 
tria  milCia  hominum,  Ccce  Moyses,  qui  vitam  borai- 
num  eliam  cum  sua  morte  petiit,  paucorum  vitam 
gladio  exstinxit.  Intus  arsit  igne  amoris,  foris  ac- 
census  est  zelo  severilatis.  Tanta  fuit  pietas;  ut  se 
prp  UUs  coram  Ddmino  mnrti  offerre  non  dubitaret ; 
tanta  severitas,  ut  eos  quos  divinitus  feriri  timue- 
rat,  jpse  judicii  gladio  feriret.  Sic  amavit  eos,  qui- 
bti»  prxfuil,  ut  pro  eis  iiec  sibi  parceret ;  et  Umen 
delinqueiiCes  sic  persecutiis  est  quos  amavit,  ut  eos 
eliam,  Domino  parcente,  prosterneret.  Utrobique 
allegator  fort!s,  utrobique  mediator  mirabilis.  Gau- 
sani  populi  itpiid  Deum  precibus,  causam  Dei  apud 
populum  gladiis  allegavit.  Inlus  amans»  divinae  irae 
suppiicaiido  obstilit ;  foris  sxviens  culpam  feriendo 
consumpsit.  Surcurrit  citius  omnibus  ostcnsa  morte 
paucorum ;  et  idcircoomnipotcnsDeiis  fidelem  suum 
famulum  citius  exaudivit  agcntem  pro  popuIo;qula 
vidit  quid  super  populum  factorus  esset  ipse  pro 
Deo.  In  regimine  ergo  populi  utrumque  Moyses 
iniscuit,  videlicet  ut  nec  disciplina  deesset  miseri- 
cordiae,  nec  misericordia  disciplir.ae.  >  Ut  ergo  su- 
pra  diximus,  o  religiosi  calholica;  Fcclesi;v.  reclores, 
roultum  proficere  poteritis,  si  iq  regimine  vobis 
commisso  Moysi  Israelitici  populi  ducis  imitatores 
fueritis.  Mista  sit  apud  vos  et  regendi  auctoritas  et 
consolandi  benignitas.  Sit  erga  subditos  juxie  con- 
sulens  misericordia,  et  pie  sasviens  disciplina. 

Sedjam  quid  omnipolens  Deus,  qui  veracilerpo- 
tcns  est  in  suis  operibus,  et  erga  famulos  suos  clc- 

fr»7)  Edit.,  viginti  tria,  cum  Vulgata.  Videas  bic 
noi.i<  ioii.'  Beiiedictinoruiii. 
^38j  Imo  in  Moral.  lib.  ix,  cap.  9,  el  Pather.  m 


LEGIONENSIS  544 

A  roens  ac  pius,  Moysi  servo  suo  dlxerit  s^udiaBuif. 
Dimiite  nt^,  inquit,  ut  irauatur  fwror  mefu  00tUra 
eos  et  deleam  eo$,  f  Omnes  $ai^|it  Vl  ait  B«  Gr€g<^ 
rius  in  Commentario  E%eekieii$  (38)  ^  qHi  irae  Dei 
obvianty  ab  ipso  accipiunt,  ut  contra  inipel^v  per* 
cussionis  ejas  opponantur ;  atque ,  ut  ita  diierio^  » 
cum  ipso  erigiintur  contra  ipsum,  eos^ue  ipaa  vis 
divina  sibi  opponit;  quia  in  eo  quod  adversani  te 
sa^vienlis  iram  foras  opponunt,  intus  eos  gratia  ira- 
scentis  fovet;  et  famulantes  iiiteriiis  levat,  quei. 
quasi  adversantes  exterius  tolerat.  Porta|ergo  Deus 
conlpadictionem  deprecantium,  quam  aspirat ;  et 
velut  volenli  iinponituFr  quod.ab  ipso  ut  fiatimpe- 
ratur.  Sloysi  crgo  dicit,  dimitte  me^  ut  ira$etktur 
furor  meu$  cpntra  eo$,  et  ca^cra.  Quid  est  if^ilur 

B  servo  dicere,  dimiite  me,  nisi  deprecandi  ausun  pne» 
bere2  Ac  sl  ei  apcitius  diceretiir :  Pensa,  quMitoBi 
apud  me  valeas ;  et  cognosce  quia  obtinere  poteris  t 
quidquid  pro  populo  exoraveris. 

f  Scd  dum  hxc  ita  aint,  nimis  legeatis  animum 
movet  illud,  quod  contra  per  B.  Job  dicitur :  Ihue 
eui  re$i$tere  nemo  pole$t  (39).  Mlrum  valde  esi  quod 
irae  Dei  milliis  resistere  posse  dicilur,  cifr  mullos 
indignationi  supernae  animadversioni»  obviasse  elo» 
quia  divina  testantur.  An  non  irae  Dei  idem  Moyses 
restitit,  qui  pro  peccante  populo  deprecans,  Ipsum 
supemap.  percussionis  impetum  mortis  suae  oblatione 
restrinxit,  dicens :  DimiUe  iUi$  hanc  no»amf  alioqniK 
dele  me  de  libro  quem  $crip$i$ti  ?  An  non  Irae  Dei 
Aaron  restitit,  cum  inter  viventes  ac  mortues  Ihuri 

C  biflium  Kumpsit  (Kum.  xvi),  atque  animadversients 
ignem  incensi  fumo  temperavit?  An  non  irae  Dei 
Phinces  restitit,  qui  luxuriantes  cum  alienigenis  in 
ipso  coitu  trucidans,  zelum  suum  divinas  indigna- 
tioni  obtulit,  et  furorem  gladio  placavit?  {Num. 
XXV.)  An  non  David  iraB  Dei  restitii,  qui  Deo  per 
angdum  percutienti  populum  offerens  pla^atioiiis 
hostiam  (II  Reg.  xxiv),  etiam  ante  tempiis  proposi* 
tuin  exegit?An  non  Elias  irae  Dci  restitilrqui  longe 
jam  tempore  aridae  terrae  siibdiutas  coelo  phivia^  * 
oratione  revocavit  ?  {III  Reg.  xvin.)  Quomodo  ergo 
divinae  irae  nullum  posse  resistere  dicitur ,  cum 
msi2tos  saepe  reslitisse  testanlibus  exemplis  deinon- 
stratur?  Scd  si  suhtiliter  et  B.  Job  eloquia,  et  illo- 

|.  rum  facta  pensamus;  et  verum  esse  cognoscemus, 
qiiod  divinae  irae  nemo  restitit  (Job  ix) ;  et  vcritm 
quod  multi  sxpe  restiterunt.  Nam  plerique  sancto- 
rum  irsc  Domini,  sicut  uniusciijusque  superius  ordo 
veraoiter  edocuit,  restiterunt.  Resjsti  autem  irae  Dei 
non  potest,cum  ejus  indignatio  sese,  ut  ita  dixerimt 
medullitus  movet.  Quaedum  se  moveritf  hanc  oppo- 
sitio  humana  non  retinet.  Nec  se  utlliter  cujuslibet 
deprecatio  objicit,  cum  semel  Deus  aliquid  ab  in- 
tiinis  irascendo  disponit.  Hinc  est  onim  quod  Moy- 
ses  qui  reatum  totius  plebis  apud  Deum  suis  preci- 
bus  tersit,  dumque  se  obicem  obtulit,  divinae  ira- 

Exod,  cap.  54. 
(39)  Id.  Givg.,  ibid 


513 


SERMONES.  —  SERJr.  IT,  IN  NATALE  DOMINT. 


3S^ 


cundis  ▼im  placavil ;   apud  pclram   anlem  Oreb  A  ruhricatai  el  h^cinUiinai  ;  ««H,  argenli  et  arts  me* 


▼«nlens  (Exod.  xvii),  ct  pro  aquae  eiliibilioiie  difll* 
dens  {Sum,  xs),  repromissionis  terram  Ingredi,  Deo 
irascenle*  non  poluit.  Et  saepe  hae  ile  re  aflliclus 
fuit»  ^aepe  desiderio  excitante  lurbalus  exstitit,  et 
di»positione  nltionis  iracundiam  repellere  a  semet- 
ipso  nunquam  Taluit,  qui  banc,  volente  Oommo ,  a 
popuk)  amovit.  HincDaTid,quia  (40)  prostrata  plebe 
postmodum  angell  gladium  prece  compescuit  (// 
Reg.  xxiv),  prius  plorans  et  ejulans,  niidis  pedibus 
Alium  fugit,  et  quousque  perpetrati  facinoris  ultio- 
nero  ad  plennm  recipcrct  (ibid,),  iram  Dei  nequa- 
qoam  Taluil  per  semetipsum  tempcrare.  Hinck  A8| 
Ul  sicut  homo  parum  aliquid  quasi  de  divhia  aiii- 
nadTersione  sentiret,  qul  \erbo  coetos  aperuii,ante 


talla  oktulerunt  Domino,  Principes  vero  obtuU* 
runt  lapides  onychinos  et  getnmos  ad  superhumt" 
rate  et  rationate ,  aromataque  et  oleum  ad  lums' 
naria  concinnanda  ,  et  ad  pnvparandum  unguen" 
tum  ac  thymiamata  odoris  snavissimi  componendum 
{Exod.  XXV ;  Exod,  xxxv).  Hoc  loco  vos  nioneo,  o 
duri  et  tardi  corde  ad  credendum  Judaei,  ul  praedi- 
cta  labernacuH  foederis  ornamenta  quid  in  sancU 
Ecclesia  praefiguraverint  diltgenter  attendatis;qua* 
tcnus  testamentum  Tctus  non  jam  carnaliter  obser- 
vare,  sed  spirilaiiter  intelligere  siudealis,  et  salii- 
taria  novi  lesiamenti  sacramenla  cwn  omnibus  Ec* 
clesiae  filiis  devota  mente  «uscipere  fcMinelis 
(41)  Per  bane  itaque  prioris  laberBacuti  donaria 


indignalionem  mulieris  territus  pcr  deserlum  fi.gil  «  signiflcantur  merilorura  dooa  quibus  ornatur  saiicC^ 


(///  Reg.  xix) ;  et  pro  scmetipso  inflrniatur  in  for- 
roidinem,  qui  furorem  Dei  ptacavcrat  atiis  pcr  in- 
lervenlionem.  Irae  igitur  Dei  rcsisli  valet,  quando 
ipse  qui  irascilur,  upitulatur ;  ct  resisii  omnino  non 
Talel,  quando  se  ad  ulciscendum  cxcilat,  et  ipse 
Deus  precein,  quaeei  rundatur,  non  aspirat.  > 
.  His  a  B.  Grcgorioad  erudilioncm  iiostram  eipo- 
siiis,  necesse  est,  o  Juda:i,  ut  ad  ea  qu?e  supcrius 
de  Teslranim  animarum  salute  alque  exhortationc 
omisimus,  ilerum  redcamu^.  Il;ec  crgo  fuil  prxdicta 
exhortatio  at«|ue  admonitio  nostra,  ut  diulurna  ]am 
infidelitatis  vestrae  relicla  periiiliat  vos  ipsos  Eccle- 
siae  doctoribus  humiliter  subjicialis,  baplismum 
Chrisli  per  illorum  ministeriiim  fldclitersuscipiatis. 


Ecclcsia.  In  ornamento  tabernaculi  viri  cum  mulier^ 
bus  dona  oflerunl,  quia  in  explendo  cultum  sanclas 
Ecclesiae  fortlum  factn  sublimia  et  inflrroorum  opera 
cxtrema  numerantur.  Fides  quoque  sanctae  Ecclcsi» 
auro  eomparatur,  sermo  praedicationis  argento.  Quod 
vero  ad  construeQdnm  labernaculum  Tiri  cum  mu- 
lieribus  necessaria  praebuerunt,  lioc  sigiiiflcabat , 
quia  intra  sanciam  Ecclesiam  virtutes  fortium,  qvm 
per  viros  exprimuntur,  «t  exigua  bona  inflrmorum 
opera,  qiiae  per  mulieres  designantur,  a  justis&imo 
Dco  judice  non  despiciuniur,  sed  miacricorditer  ad 
sanctac  aediflcationis  opus  recipiuntiir.  Coliatio  vero 
ipsa  non  flt  necessitate,  sed  spontanea  voluntalc» 
quia  fidea  spontanea  est.  Nam  per  armillas  quae 


sanclae  Ecclesiae  flliis  summa  cum  devolione  et  gra-  C  iaoertos  aalringunt,  praepositorum  Talide  laboran- 

tium  opera  demonstranlur.  Per  inaures  autem  sub- 
ditorum  obcdientia  exprimitur.  Per  annulos,  secre- 
lorum  mysteriorum  signaculum  ostendiiur.  Unde 
el  quaedam  profunda  el  arcana  doctores'  Ecclesiae 
quibusdam  mjnus  intelligentibus  quasi  sub  signa- 
culo  recondunt,  ne  iudignis  quibusque  Dei  sacra- 
menta  credantur.  Plerumque  enim  Ecclesiae  praelati 
siguanl,  qiiod  ab  auditoribus  capi  iion  posse  con* 
siderant.  Unde  Psalmista  ail  :  In  corde  meo  abs* 
condi  elo4fuia  Itia,  icl  non  pe^cem  tibi  (Psal,  cxviii). 
Porro  per  dextralia  opera  bQn^  8igniflcantur,-qu« 
dextra  eomtnemoranlur.  Yas  aureum  in  donaria 
Domini  separatum,  divinit;^tis  intelligentia  accipi- 
tur;  quae  tanto  ab  inrcriorum  amore  disjungitur. 


Inlalione  aggrcgari  festinetis.  Ibi  enim,  hoc  cst  in- 
ira  sanctam  Ecclesiam;  fortcs  in  Dci  servitio  viri 
forlla  el  magna  operantur;  ibietiam  iiiflriiiorum  ac 
debilium  extrema  quxque  et  cxigua  facta  ad  usiim 
Chrlstianae  religionis  cum  rccta  Hde  locuni  iuve- 
niunt.  Ibi  fortium  virorum  virtiites  in  exemplo 
cunctis  fidclibus  pracponuntur ;  ibi  niinorum  bona 
opera,  quamvis  impcrfecta,  ab  ejusdem  sanctae  Ec- 
clesiae  reaoribus  niisericordiler  loierantiir.lbi  quip- 
pe,  id  estintra  sanctam  Ecclesiam,  suntalil  in  Dei 
serTilio  aliis  fortfores,  aliialiis  humiliorcs,  alii  aliis 
sapienliores,  alii  aliis  sanctiores,  alii  aliis  perfectio- 
res.  Has  quippe  fidelium  diflerentias  Deus  omni- 
polens  intra  snnctam  Eeclesiam  futuras  praefigura- 


bal,  cum  Moysi  inler  c«tera  dc  donanis  filiorum  ^  ?"*"i^  ^^  *^'*  ^,"*  *^f™^  ^""^   *|^f  "?.^  ^ublcTa- 
Israel  tjpice  dicebat : 

Loqutre^  inquit,  /iliis  Israel,  ut  toUant  mihi  pri- 
mt/Ms,  ah  omnihominequioffert  ultrooeus,  accipieii^ 
fa$.  Yiriergo  cum  m%lieribw  ment^  promplissima 
alque  devota  primitias  Domino  ad  fqciendum  opus 
akemasufi  testimonii^  et  quidquid  in  cullu  ejus ,  el 
td  t€*te%  sanclas  necetsarium  erat,  pruebuerunt.  06- 
tuterunt  ergoarmillas  et  inaures^  annulos  et  dexlralia. 
Omne  vos  aicr^ttm  tn  donaria  f>omini  separatum  est. 
\Si  quis  habuit  hgacinthumt  purpuram,  coccumque  bis 
tinctum,  bystum  ct  pllos  caprarum,  pelles  arieluni 


|ur.  Porro  per  hyacinthum  spes  coelcbtium  hono- 
rum  designatur.  Quid  per  purpuram  nisi  cruor  ac 
loleraniia  passiunum  aniofe  perpetui  regni  ^xhibita 
oslenditur?  El  quid  per  bis  tinctiim  coccum,  nisl 
cbaritas  demonstratur,  cujus  pcrfectione  iinusquis- 
que  bis  tingitiir,  quia  Dei  el  prpximi  dileclion^ 
decoratur?  Pcr  byssum  immaculatoa  cari^^  el  in- 
corniptos  mente  intelligimiis,  splendidissimum  san- 
ctimoniae  candorcm  coram  Dco  et  cpram  homiuibus 
conservanlcs.  Byssum  enim  lignum  est  candidissi- 
mum.  Quid  vero  pcr  pilos  caprarum»  ex  quibus 
ciliciorum  aspciitas  tcxitur,  nisi  dura  pcenitentiuni 


(40)  Qui.. 

(41)  Greg.,  lib.  XXX  Ifora/.,  c.  6,  ctlsidor.yQttrr^r  i/i  Ejo(/.,c. 


oG 


M7 


S.  NARTINI  LEGIONENSIS 


5;s 


afiliclio  osteiidilur?  Bene  ergo  alii  per  armillas  el  A     Ipsam  ergo  saiictam  omnium  fldelium  matrcm 


annulos  forte  mysterium  exercent ;  alii  per  inaures 
et  deitralia  dcvotam  obedientiam  reclamque  opera- 
tionem  exbibeni;  alii  per  scparatum  vas  aureum 
prxclaram  subtilioremque  Dci  intelligenliam  te- 
nent ;  alii  pcr  byacinUium,  purpuram  et  coccum 
audita  coelestia  sperare  et  ainare  non  desinunt,  et 
i|uae  adbuc  per  subtiliorem  inteiiectum  roinime  co- 
gnoscunt,  adipisci  per  Dei  graliam  credunt;  alii 
per  byssum  incorruplionis  carnem  offerunt ;  alii  per 
vaprarum  pilos  dcploranl  aspere  quod  libenter  ami- 
Bcrunt.  Ecce  ex  tanta  diversitate  operum  unuin 
perflcitur  tabernaculum,  sicut  ex  diverso  pulvere 
uims  compingitur  terrse  globus  infusione  sancti 
Spiritus  irrigatii^s.  Jam  vero  per  ligna  setim  iinpu 


Ecclesiam »  o  Judaei,  fldeliter  ingredi  summoperc 
elaborate,  baplismum  Christi  per  manum  sancto- 
rum  ejusdem  sanctae  Ecclesiae  ministrorum  devota 
mente  suscipite,  ut  cum  fldelibus  Gbristianis  aetem» 
beatitudinls  mereamini  consortes  esse.  Procul  dubio 
bic  et  in  xtcriium  bene  erit  vobis,  si  fide  et  opere 
a  Ghristo  Ghristiani  nuncupati  fueritis;  sicut  eaim 
Judxi  a  Juda,  ila  Ghristiani  a  Ghristo  nuncupantur. 
Ghristus  namque  a  cbrismate  est  appeilatus,  hoc  est 
unctus  (42).  Praeceptum  namque  fuerat  Judaeis  ut 
sacrum  conficerent  unguentum,  quo  perungi  posscnt 
hi  qui  vocabantur  ad  sacerdotium  vel  ad  regnum. 
Et  sicut  nunc  regibus  indumentum  purpurae  insigne 
est  regiai  dignitatis,  sic  illis  unctio  sacri  unguenti 


tribilia,  omnes  sancti  intelliguntur  mente  et  cor-  B  nomen  ac  potestatem  regiam  confercbat ;  et  inde 


pore  incorrupti,  nec  in  saeculo  pereuntes,  sed 
ieterni  permanentes.  Lapides  quoque  pretiosi  apo- 
stoli,  martyrcs,  confessores  et  omnes  sancti  sunt, 
quos  B.  Petrus  apostolus  lapides  vivos  appellans, 
ait  :  Vo$  tanquam  lapides  vivi  supercedificamini  do- 
imiipiritualei^  iacerdotium  tanctumofferre  spiriialet 
acceptabilet  hoslia$  Deo  per  Jesum  Christum  (/ 
Petr.  ii).  Ilasc  igitur  omnia  oiTeruntur  in  taber- 
naculo  Dei,  ut  nullus  de  salute  desperet. 

Quia  vestrae  infelicitati,  o  inimici  veritatis  Jo^aet, 
nlmium  condoleo,  idcirco  ad  vos  toties  revertor  lo- 
quendo.  Praeclare  igitur,  ut  legitis,  Domini  taber- 
iiaculum    ex    filiorum    Israel    donariis    ornatum 


Ghrisii  dicti  a  chrismale,  quod  est  unctio.  Nam 
chrisma  Graece,  Lati^ie  unclio  nuncupatur  :  quae 
etiam  Domino  nostro  Jesu  Ghristo  nomen  accom- 
modavit  spiritalitcr  facta,  quia  Spiritu  sancto  un- 
ctus  est  a  Deo  Patre ,  sicul  in  Actis  apostolorum 
dicitur :  Collecti  sunt  enim  in  hac  civitate  adversus 
sanclum  Filium  tuum  quem  unxisti  {Act.  iv),  non 
utique  oleo  visibili,  sed  spiritalis  gratiae  dono,  q:iod 
visibili  signiflcatur  unguento.  De  quo  etiam  B.  Pe- 
trus  apostolorum  princeps  ait  :  Viri  fratres,  vos 
scilis  quod  factum  est  verbum  per  universam  Judccam : 
incipiens  enim  a  Galilaa  post  bapiismum,  quod  prce^ 
dicavit  Joannes  Jesum  a  Nazareth  :  quomodo  unxit 


fuit;  sed  multo  praeclarius  ornatur  sancta  Ecclesia,  p  ^m  Deus  Spiritu  sancto  et  virtute,  qui  perlransirit 

benefaciendo  et  sanando  omnes  oppressos  a  diabolo, 
quoniam  Deus  erat  cum  illo  (Act,  x).  Quod  etiain 
ipse  Deus  et  homo  Jesus  Chnstus  unctione  sancti 
Spiiitus  a  Deo  Patre  fuerit  unctus,  per  Isaiam  pro- 
phetam  aperte  insiniiat ,  dicens  :  Spiritus  Domini 
super  me  eo  quod  unxerit  me ;  *ad  annuntiandum 
mansuetis  misit  me  {Isa.  lxi),  et  caetera.  Unctus 
Itaque  fuit  Dei  Virginisque  Filius  unctione  spirilali, 
Psalmista  testante,  qui  eidem  loquens,  alt :  Vnxit 
te  Deus  Deus  tuus  oleo  exsultationis  prw  participibus 
tuis  {PsaL  xLiv).  Ac  si  rex  et  propbeta  David  Jesu 
Christo,  quem  in  spirilu  ventiirum  praesciebat,con* 
gralulans  nimiumque  exsultans  aperlius  diceret  : 
Unxitte  Deus  Pater  spiritali  unctione;  et  boc  pne 


ciijus  ipsum  tabernaculum  figuram  tenuit,  ex  spiri- 
talibus  fideliuinCbristianorum  studiis.  Materialia  fll.i 
Israel  ad  ornandum  Domini  tabemaculum  donaria 
obtulerunt ;  sed  sanclae  Ecclesiae  filii  ad  laudem  et 
gloriam  omnipotentis  Dei  meritorum  dona  intra  eam- 
dem  Ecclesiam  offerre  non  desistunt.  Indubitantcr 
credile,  o  Judaei.  quia  quantum  distat  coelum  a  t^rra, 
lanlum  distant  sanctae  con  versationis  virtulcs  et  eccle- 
siastica  sacramenta,  quaefidelessecundnm  evangelice 
Snstitutionisregulam,  per  Christura  indesincnter  Deo 
Palri  oflerunt ,  ex  quibus  ornatur  et  propagatur 
sancta  Ecclesia,  a  donariis  Hebraeorum  quibus  Moy. 
ses  tabernaculum  construxit.  Qiiia  videlicet  illa 
lerrena,  hacc  coelestia  ;  illa  carnalia,  haec  spiritalia  ; 


illa  transitoria,  haec  nihilominus  sunt  sempiterna.  D  consortibus  tuis,idcstprae  participibus  tuis;  scilicet 


Et,  ut  breviter  dicam,  tabernaculum  illud  quod,  ju- 
bente  Domino,  Moyses  ex  flliorum  Israel  donariis 
cmistruxit  et  studiose  ornavit,  Jeremias  propheta  in 
quadam  spelunca,  ne  a  Ghaldaeis  diriperetur,  abs- 
condit  {II  Machab.  ii) ;  sanctam  vero  Ecc!esiam 
Deus  et  homo  Jesus  Chrislus  per  seipsum  ad  xter- 
nam  felicitatem  quotidie  transvehit.  Tabernaculum 
ergo  illud  sanctae  Ecclcsipe  lypuin  tenuit,  ideoqiie 
cum  suis  carnalibus  caerenioniis  diu  non  permansit; 
sancla  autcm  Ecclesia  Christi  sangiiine  redenipta, 
cum  eodem  Jesii  Ghristo  sponso  suo  in  co^Icsti  pa- 
tria  sine  flnc  regnabit. 


prae  omnibus  illis  qui  consortes  tui  sunt  in  humana 
natitra.  Et  quia  dlcit  illum  prae  omnibus  unctum 
esse,  ostendit  unctionem  fldelium  Gbrislianorum 
esse  magnam,  ut  inde  unctienem  ejusdem  Dei  et 
bominis  Jesu  Ghristi  intelligamus  admirabilem  esse 
atqiie  spiritilem,  cum  prae  omnibus  illis  a  Deo 
Patre  unctus  sit. 

Gredere  itaque  indubitanter  debutis,  o  Judaei,  Je- 
siim  Christum  a  Deo  Palre  ad  redemptionem  mundi 
fuisse  missum,  etab  eo  in  huinanilalc  nostra  un- 
clione  spiritali  unctum.  Ipse  etiam  populum  in  se 
credentium  sacri  baptismatis  umla  a  pccoatis  lavnt. 


(li)  Isiddi*  ,  lib.  vii  Ltnm  ,v.  "i. 


oi9  SERMONES.  —  SERM.  IV,  IN  NATALE  DOMINI.  350 

chrismate  saiictificaiionis  consignat,  invisibili  san-  A  ri$y  pones  ex  eo  coram  tabernaculo  te$timonii,  ki 


cli  Spiritus  unctiune  connrmal  atque  sanctificat. 
Quod  B.  Joannes  Baptisla  testatur,  dicens  :  Venit 
fortior  me  poit  me,-  cujus  non  tum  dignus  $olvere 
corrigiam  calceamentorum  ejut.  Ipse  vero  baptiiabii 
vjs  Spiritu  sancto  et  igni  (Luc.  iii).  Iloc  uiique  san- 
ctum  cbrisma,  quo  Gbristiani  in  remissionem  pec- 
catorum  et  catbolicae  fidei  confirroalioncm  pcrun- 
gunlur,  oleo  sanctificationis  praefigurabatur,  quo 
Moyses,  jubente  Domino,  tubernaculum  et  omnia 
ejus  utensiiia  in  die  erectionis  perunxit  (45).  Un- 
guentum  igitur,  qno  tabernaculum  Moyses  pcrunge- 
bat,  tanctum  cbrisma  praesignabat,  quo  in  sancta 
Ecclesia  fidelis  populus  jungitur,  in  quo  divinitas 
tanquam  in  tabernaculo  habitat.  Possunt  quidem 
inleUigi  hoc  unguento  eliam  virtutes  sanctorum,  ^ 
sive  odor  justitiae  longe  laleque  diffusus,  de  quo  di« 
cit  Apostolus  :  Deo  autem  gralias  qui  triumphat  nos^ 
id  est  triumpbare  facit,  in  Christo  Jesu  et  odorem 
justitiiB  (ii)  suo!  manifestat  super  nos  et  per  nos  in 
omni  loco  (II  Cor,  ii). 

Quia  igitur  tam  evidenter,  o  Judaei,  baptisroa 
Cbristi  praefiguraturo  fuit  in  traiisitu  maris  Rubri, 
ei  sanctum  chrisma  in  unctione  tabernaculi,  vos 
ipsos  omni  dubietate  postposita  Ecclesix  sacerdoti- 
bus  baptizandos  debetis  offerri.  Nisi  enim  «x  aqua 
et  Spiritu  sancto  intra  sanctam  Ecclesiam  in  nomine 
sanct»  Triiiitalis  renali  fueritis,  dc  coetu  sanctorum 
omnino  peribitis  (Joan.  111).  Fidem  ergo  catholicam 


tenuisslmum  pulverem  aromata  conterimus ,  curo 
bona  nostra  quasi  in  pila  cordis  occulla  discussione 
tundimus,  et  si  veraciter  bona  sunt  relractamus. 
Aromata  ergo  in  pulverem  redigere  est  virtutes  re- 
cogilando  terere,  et  usque  ad  subtiiitatero  occulti 
examinis  revocare. 

c  Et  notandum  quod  de  eodem  pulvere  dicitur, 
pones  ex  eo  coram  labernaculc  testimonii ;  quia  tune 
nimiruni  bona  noslra  veraciter  in  conspectu  judicis 
placeut,  cum  bsec  mens  subtilius  recogilando  con- 
terit,  et  quasi  de  aromatibus  pulverem  reddit.  Ne 
ergo  grossum  durumque  sit  bonum  quod  agitor; 
ne  si  bxc  arcta  relractalione  manus  non  commi- 
nuat,  odorem  de  subtllibus  iion  aspergat.  > 

(46)  Potest  ciiam  ipsiim  thymiaina  ei  prxdictis 
qHatuorodoratissimis  aroroatum  generibus  in  fliaxi- 
raam  subtilitatem  tritis,  scilicct  stactis,  onycbis, 
galbani,  et  tliuris  compositum,  fidelium  formam 
•rationum  typice  des'gnare,  Joanne  in  Apccahjpti 
testante,  qiii  ait  :  Cum  aperuisset  agnus  librum^ 
qualuor  animalia  et  viginti  quatuor  seniores  habentn 
singuli  cijtharas  et  phiaias  aureas  ptenas  odoramen- 
torum  quo!  sunt  oraliones  sanctorum^  Deo  suaviler 
rcdolentiuin ,  ceciderunt  coram  Agno  (Apoc,  v). 
Quanquam  elspeciem  quatuor  e!e:iieiitorum  horuni 
qiiatuor  colorum  naturse  et  species  significare  vi- 
deantur,  ut  thus  quod  perlucidum  (46'),  aeri  com- 
paralur;  stactem  vero   aquis;.galbanum  et  oiiys 


devota  mente  suscipite ;  baptizari  a  ministris  sancta;  q  terrae  atque  igni ;  ut  per  boc  omnium  qux  in  coclo 


Ecclesiae  humiliter  exposcite ;  jejuniis  et  oralionibus 
de  Iransacla  infidelitate  Deo  satisfacite ;  cum  lacry- 
mis  et  suspiriis,  et  profundo  cordis  gemitu  pecca- 
torum  vestrorum  veniain  postulate ;  bonis  operibus 
Odeoi  eiornate;  vitia  summQpere  fugite,  virtutes  di- 
ligite,  charitatero,  humilitatem  et  veram  patientiam 
in  moribus  tenele,  ut  a  peccatorum  maculis  emun- 
dati,  virtutibus  refecti,  ciim  sanctae  Ecclesiae  filiis 
ad  aeternae  felicitatis  gaudia  possitis  pertingere. 

Ipsum  quoque  orationum  odorem  et  virlutes  bo- 
norum  operum,  quae  sanct^  Ecclesiae  filii  per  divi- 
nani  gratiam  nunc  operaiitur,  Deus  omnipotens  sibi 
a  fidellbus  intra  sanclnm  Ecclesiam  offerri  prae- 
ostendebat,  cum  inter  caetera  Moysi  figuraliter  prae- 
cipiebat.  dicens  :  Sume  tibi  aromata^  stacten  et  D 
onychay  galbanum  boni  odoris,  et  thus  lucidissimum, 
mqualis  ponderis  erunt  omnia;  faciesque  thymiama 
eompcsilum  opere  unguentarii  mistnm  dHigenter  et 
purum  [Exod,  xxx).  c  Tbymiama ,  ut  ait  B.  Gre- 
gorius  (45),  ex  aromatibus  compositum  facimus, 
cum  in  aliari  boni  operis  virtuturo  multiplicitate 
redolemus.  Quod  mistum  et  purum  fit,  quia  quan- 
tum  Yirtus  virtuti  jungitur,  tanto  incensum  boni 
operis  sincerius  exhibelur.  Ubi  et  bene  subjiingitur : 
Ciimque  in  tenuissimum  vulverem  universa  contunde- 

(13)    isid.,  Quojst,  in  Exod,,  c,  .S7. 

r4i)  Al.  nis.,  nolitia\  et  pauln  post  ail  tnntnin, 
super  nos  tn  omni  loco.  h\6oT.,justiti(e  ul  poslor ;  sed 
poslca  dui.taxal,  per  nos  in  omni  loic. 


et  infra  coelum,  in  terra  et  in  aquis  sunt,  placi- 
lum  Deo  incensum  sit  hic  creaturae  laudis  oralio. 

Peccata  igitur  et  vilia,  0  Judaei,  sumniopcre  fu- 
gitc,  virtules  diligite,  Jesuin  Ghristum  veriim  Deum 
et  verum  hominem  esse  cerlissime  credite,  ejusque 
baptisinum  devota  menic  per  sanctae  Ecclesiae  mi- 
nistros  suscipite,  ut  non  cum  incredulis  vobis  coh- 
tingat  perire,  sed  cum  fideli  populo  Gbristiano  ad 
veslrarum  salutem  animarum  possitis  pertkigere. 
Quidergo  dicitis,  0  Judiei?quidad  haec  respondetiSf 
vel  quid  objicitis? 

§  XXV.  —  Ex  libri  Exodi  dictis  Christum  ad  mundi 
redemptionem  venturum,  pdeles  suosproprio  san» 
guine  a  peccatis  loturum  pranuntiat.  Sic  et  Jere" 
mias  ex  iutimo  pectore  suspiria  trahens  Judwos  pa* 
trum  iniquitates  portare  ail,  Denique  inquirit  quo- 
nampacto  /itius  iniquitatempatrum  portat,  Subditf 
quonam  modo  Deus  in  filios  parentum  iniquitates; 
et  quare  parvuti  a  da:monibus  cbsidentur;  et  cur 
usque  ad  tertiam  et  quartam  generationem  pu- 
niuntur,  Ex  Davidis  dictis  Cliristum  verum  Deum 
dectarat.  Prwterea  Aaron  indumenta  Christuuk 
Virginis  fitium,  ejusque  Ecctesiam^  et  sacerdotum 
rirlutes  priBsignant.  Vltra  trf,  elsi  in  Levitico  in 
diversHate  animalium  victimas  fieri  sit  prafceplum^ 
(d  liumani  generis  redemptionem  miuime  suffi- 
ciuut;  sed  sotumChtisti  figuram  gercbanl,  in  qua 
tictima  peccatorum  remissio  fieri  debei ;  alque  in 

(45)  Lib.  1  .Woffli.  cap.  10,  ct  Pal.  iii  ExodtH 
cap.  51. 

(40)  Isid.,  (3fi(t'«f.  in  E.vod.y  c.  58. 
(iO*)  S!i|>pl.  Cil. 


E5I 


S.  MARTINl  LCGIONCNSIS 


952 


d.fnnis  figurabatur  vere  Chri$tianum  diversa  of-  A  a<l  implendam  scilicet  veriUileio»  quae  Moysi  foerat 
ferre  debere.  Ambrosii  dicti$  nec  veteris   testa-      osleiisa  in  paschali  agno. 


menH  holoeanstomata ,  sicut  nec  puri  hominis 
hoitia  erat  sufpciens  pro  hominis  redemptione 
oblatio  :  solus  Christus  vera  et  sufficiens  fuit  et 
ad  decreti  delendum  ehirographum  ex  Pauli  sen- 
tentia.  Christi  morte  regvi  aditus  est  patefactus, 
Queetit  simul  et  solvil^  an  humani  generis  nedem- 
ptor  sanguine  suo  a  diabdo  et  peccato  liberaverit_, 
et  an  diabolus  aliquod  noxium  in  Christo  repere- 
ritf  ut  per  suos  miuistros  eum  cruci  affigerct,  Sub- 
dit  Christum  mortalem  hominem  factum  ad  diaboti 
victoriam;  et  quare  non  per  angelum,  non  per  uo- 
vum  hominem^  non  per  prophetam  nec  patriar^ 
cham^  sed  per  unigenitum  Filium  suum  mHndnm 
eripere  voluitt  citjus  victoriam  ignis  sacrificia  in 
odorem  suavitatis  coueremans^  et  Christi  passio- 
nem  Abel  praifigurabat, 

Yeilem  nosse   cujus  vohintaiis  vcl   fidei  ostis ; 


Notandum  quia  in  hoc  quod  Moyses  ad  radices 
montis  altare  sedificavit,  et  super  illud  Deo  holo- 
caustum  obtulit,  Dei  et  huminis  Jesu  Chrisli  figu- 
ram  tenuit.  Ipsequippe  Deus  etbomoJesu^Gbristus 
quasi  ad  radices  montis  altare  Deo  Palri  aedifieavit, 
cum  de  ejusdem  sui  Patris  sinu  desceadeiis»  ex 
intemerata  Virgine  hgmanum  corpus  sine  peccato 
assumpsit.  In  hoc  altari  hosiias  pacificas  obtullt; 
quia  seipsum  in  odorem  suavitaiis  pro  muadi  re- 
demptione  offerens,  humanum  gcnus  Deo  Patrt  re- 
conciliavit.  Moyses  quoque  sauguine  veteris  |esta- 
menti  populum  et  tabernaculum  atque  omnia  quae 
in  eo  eraiit  purificavit ;  Christus  vero  sanctam  Ec^ 


utruro  scilicet  Jesum  Clirislum  jam  vcrum  Dt;um  ct  ^  clesiam  omnesque  ejus  filios  proprio  susq  p:iftsioni6 

sanguine  quotidie  a  peccatis  purgat,  et  ne  in  liac 
peregrinationis  via  deficiant,  assidue  rcficit,  quem 
novi  testamenti  saiiguinem  appellavit. 

Quid  apertius,  quid  lucidius,  quidve  clarins  de 
Christo  audire  poteraiis,  o  inimici  veritatis  Juda&i  ? 
indubitanter  utique  illum,  ut  cernitis,  liber  Exodus 
ad  redemptionem  mundi  venturum,  et  fideles  suos 
prnprio  sanguine  a  peccatis  loturum  praenuuliat , 
vosque  in  vcstra  oppositione,  qui  illum  nec  pra^fi- 
guratum  fuisse,  ncc  mundum  redimere  posse  dici- 
tis,  falsos  testes  esse  aperte  demonstrai.  Vetus  tes- 
tamentum  veruni  Dcum  illum  et  verumessc  homi- 
ncm  figuris  et  ainigmatibus  ac  propbetarum  vati* 


verumhominem  esse  credatts,  an  adhucde  illius  di- 
vinitateinaliquodubitetis.  Ilaec  esl  vestra  responsio 
slmul  et  oppositio.  Dicitis  eiiim  quod  nullateniis 
Jesum  Christum  vcrum  Deum  esse  potcstis  cre- 
dere,  nec  munduin  veraciter  redemisse,  nec  in  san- 
guine  suo  populum  in  se  credentem  a  peccatis  la- 
visse.  Subsequenter  etiam  dicitis  in  tota  illum  vc- 
leris  testamenti  serie,  quod  in  sanguine  suo  inun- 
dum  redeniplurus  esset ,  uunquam  praefiguratum 
fuissc.  Nos  autem  vobis  econtra  respondenies  di- 
cimus,  indubitantcr  verum  Deum  illum  vcriimquc 
hominem  esse,  et  quod  mundum  redemplurus  essct, 
ab  eiordio  mundi  figuris  et  aenigmatikius,  atque  in 


veteris  testamenti  libris  pluribusque  in  locis  pra;fi-  ^  ciniis,  pnedixit ;  et  vos  qui  illum  obstinala  mente 


guratum  fuisse.  Ut  ergo  vos  in  vestra  objectione 
roentitos  esse  aperte  comprobemus,  sicut  jam  su- 
perius  multoties  comprobavimus,  libri  Exodi  testi- 
roonium  in  mediuni  proferamus.  Ait  enim  : 

jEdificavit  Moyses  altare  ad  radices  montis  Sinai 
et  duodecim  lilutos  per  duodecim  tribus  Israel,  Misit' 
que  juveties  de  filiis  Israet^  et  obtulerunt  kjtocausta^ 
immolaveruntque  victinkas  pacificas  Domino  et  vitu^ 
los.  Tulit  itaque  Moyses  dimidiam  partem  sanguinis^ 
et  misil  in  crateras ;  partem  autem  residuam  fudit 
super  altare.  Assumensque  votumen  fcederis  legit , 
audientt  poputo.  Qui  dixerunt :  Omnia  quwcwtque 
pnecepit  Dominus  faciemus^  et  erimus  obedientes.  Ille 
vero  sumptum  sanguinem  respersit  in  poputum^  et 


negatis  in  vcstris  asscrtionibus  mcntitos  esse  aperte 
eonvincit.  Obstinatio  quippe  quae  ad  non  crcden- 
dum  patrum  vestroruni  corda  induravit,  ipsa  ocu- 
los  inentiP  vestrae,  ne  aeterni  solis  iiimen,  qiiotl 
Christus  est,  videre  possitis,  obcaecavil.  Patrea 
vestri  sine  causa  crucifixerunt  Cbristuin ;  et  voa 
per  longam  hujus  mundi  servitutem  sustiiielis  pcc- 
cata  eorum.  Ipsi  eausa  invidisc  crucifixemnt  Chri- 
stum  in  lege  sibi  promissuin,  atqiie  a  Deo  Patre  pro 
illorum  salute  specialitcr  missum;  et  vos  per  biijiis 
muiidi  longa  exsilia  toleratis  scclcra  gravissima  ah 
eis  commissa. 

Quod  Jeremias  propbeta  in  spiritu  cernens  ni- 
miumque  vcstrae  infelicitati  condolens,  et  de  futu:t>^ 


eut :  Hic  est  sanguis  foederis,  quod  pepigit  Dominus  vo-  «v  quasi  de  jam  praeterito  loquens,  ex  intimo  pectore 

suspiria  irahens.dicebat :  Patrei  no<(n  ffccatfemiil, 

et  non  sunt ;  et  nos  iniquitate*  eorum  poriammu4 
(7/lir«it.v).Quare,o  increduli  et  subversores  Judan, 
patrum  vestrorum  iniquilate^  portatis  nisi  quiaillo- 
rum  incredulitatis  et  malitiaeimitatoresestisTQuan- 
qiiam  ipsiChristum  Redemptorem  mundi  sinecausa 
crucifixerunt;  Unien  si  vos  in  euni  fideliter  credi- 
deritis,  si  illius  baptismum  devota  nente  suscepe- 
ritis,  si  illum  in  veritale  confessi  fueritis,  propicr 
patrum  vestrorum  iniquitates  roinime  peribitis.  Si 
autem  pravas  illorum  actiones  iniitati  fueritis ,  ec 
veslrae  incredulitatis  peccata,  el  illorum  iniquiules 


biscumsupercunctis  sermonibus  his  (47)  (Exod.  xxiv.) 
Sangnis  ergo  ilie,  qiio  Moyses  popalum  aspergit 
el  purificat,  et  tabeniaculum  atque  omnia  quae  in 
co  erant,  dicens  :  Sanguis  is  sanguis  teslameuti  est; 
evidenter  Doinini  nostri  Jesu  Christi  sanguinem 
prjedicare  monstratur,  quo  oniniuro  credentium 
«*orda  purgantur,  quo  sanctae  Ccclesiae  fides  signa- 
tur  et  propagatur,  quo  omnis  populus,  id  esl  omne 
opus  Ubernaculi,  scilicet  totius  Ccclesiae  conventus, 
aanctificatur ,  dicente  Domino  suis  discipulis  : 
llic  est  sanguis  meus  novi  testamenti,  qui  pro  multis 
€fundetur  in  remissiouem  peccatorum  (Matlk.  xxvi), 


(47)  Isid.,  cod.  cap.  'j8. 


353  SERMONES.  —  SERM.  IV.  IN  NATALE  DOMINI. 

porUlritis,  testante  Moyse,  qui  Domhium  suppliciicr  A  p»lri   reddilur ,  qualenus 


inTOcanSy  ait : 

Dominator  Domine^  Deus  misericor$  et  clemem, 
foiiint  €t  multm  miuraliom»t  ac  veru$,  qui  custodis 
misericoraiam  in  millia;  qui  au(ers4niqmtatem  tt 
u$Ura  atque  peccata^  nullusque  apud  te  per  se  tit- 
nocens  est ;  qui  reddis  iniquitates  palrum  filiis^  ac 
'  mapotihu  in  tertiam  et  quartam  progeniem  (Exod, 
xixit).  Cum  Dominus  per  Ezechielem  dicat :  Quid 
€st  quod  inter  90s  parabolam  vertitis  in  proverbium 
istud  in  terra  Israel  dicintes  :  Patres  nostri  comede- 
runt  uvam  acerbam,  et  dentes  filiorum  obstupescunlf 
Vivoego^  dicit  Dominus  Deus^^i  fuerit  ultra  parabola 
ka*c  in  proverbium  in  Israet.  Vt  anima  patris,  ita 
€t  amima  filU  mea  est,  Anima  qua  peccaterit,  ipsa 


S54 
filiornm  pcena  meus 
palris  iniqua  puniatur.  Guni  vero  non  panr- 
vuli,  sed  jaiii  provectiores  filii  ex  parentum  culpa. 
feriuutur,  quid  aliud  datur  intelligi,  nisi  quod  ilkH 
ruui  poenas  luunt,  qiiorum  facla  secuti  suiit  ?  Unoe 
ct  recte  dicilur  :  Usque  ad  tertiam  et  quartam  pro- 
geniem.  Quia  enim  usque  in  tertiam  et  quartam 
progeniem,  eam  quam  imitantur  filii,  vitam  paren- 
lum  possunt  videre ,  usque  ad  eos  ultio  extenditur, 
qui  viderunt  quod  male  scquereiitur.  • 

Ni)lite  ergo  infidelium  patrum  vestrorum  pravi- 
taies  imitari,  sed  estote  imitatores  Dei  eC  horoinii 
Jcsu  Christi,  et  ambulate  in  ejvs  dilectione,  quia 
dilectio  est  plenitudo  iegis  (Rom.  xiu) !  sicut  ipse 
dilexit  onines  nos,  et  tradidit  semetipsum  pro  nobis » 


morietur.  Filius  non  portabit  iniquilatem  patrU ,  €t      oblationem  et  hostiam  Deo  Patri  in  odorem  suavHor 


pater  non  portabit  iniquitatem  fHii  (Ezech.  xviii). 
Quid  est  ergo  quod  nunc  pcr  Moysen  dicitur  : 
Qtij  reddes  iniquitates  patrum  fUiis  ac  nepotibus  u<- 
qu€  in  tertiam  etquartam  progeniem?  (Exod.  xxxiv.) 
c  Sed  in  utraque  senlenlia  dissimilis  scnsus  inve- 
nltur,  et  anditoris  aiiimus ,  ut  discretionis  viain 
subliliter  requirat,  instruilur.  Peccatuin  quippe 
originale,  ut  ait  B.  Gregorius,  a  parentibus  tra- 
himos  et  nisi  per  graliam  Laptismatis  (4S)  sol 
vamur,  parenlum  peccata  poftainiis;  quia  unum 
adlmc  Tidelicet  cum  illis  sumus.  Reddit  ergo  Deus 
iniquitatem  patruro  in  filiis,  dum  pro  culpa  paren- 
lis  ex  originali  peccato  anima  poliuitur  prolis.  Et 


tis  (Ephes.  v).  Si  enim,  ul  dictum  est ,  incredulita- 
tcro  et  iniquilatcs  patrum  vestrorum  secuti  fueri- 
tis,  absqiie  dubio  cum  eis  peribitis.  Si  autem  Je- 
sum  Chrisluin  verum  Deum  et  vcrum  honiinein 
csse  credideritis  ,  ejusque  l>aptismuni  devota 
roente  susceperitis,  per  ipsum ,  qui  verus  sacerdos 
est,  Deo  Patri  pi;e  conversationis  hostias  oflerre, 
et  ad  vestrariim  animarum  saiuteiu  polcslis  pertin- 
gerc. 

Ad  b«c  nobis  respondentes  dicitis,  o  Judati , 
quod  Jesuni  Gliristum  verum  Dcum  esse  ,  et  a  Deo 
Patre  sacerdotalem  dignitatem  accepisse  nequaquam 
potestis  credere,  nec  per  illum  bonx  conversationis 


rursnm  non  reddit  parentum  iniquitatem  in  fiiiis,  q  $pirita!es  bostias  vultis  offerrc ;  quia  ut  saoerdos 

quia  cum  ab  origiiiaii  culpa  per  baptlsmum  libera- 

uur»  non  jan  parentum  culpas,  sed  qiias  ipsi  com- 

niftimus,  habemus.  Quod  tamen   iiitelligi  et  aliter 

potoftl ;  quia  quisquis  pravi  pareniis   iniquitatem 

inittatur,  ex  ejus  delicto  reiis  constringitur ;  qiiis- 

quift  autem  parentis  iniquilatem  non  imilatur,  ne- 

quaquam  illiua  delicto  gravaiur.  Uiide  fit  ui  ini- 

quuft  filius  iniqui  patris ,  non  soluni   qu»  addidit, 

fted  eliam  peccata  illius  persolvat ,  cum  viis  (Ad) 

palrift,  quibus  iratuin  Dominum   non  ignorat,  et 

ftuam  adhuc  malitiam  adjungere  non  formidat.  Et 

juslum  utiqiie  est ,  ut  qui  sub  districto  judice  vias 

parenlis  iniqui  non  timet  imitari ,  cogalur  eiiain  in 

vila    prxsenti  culpas  parentis  iniqui   persolvere. 


futurus  existeret,  in  loio  vcleri  testamento  prav 
figuratum  fuisse,  nunquain  vos  dicitis  invenire 
potulsse.  Subseqiieiiter  ctiam  dicitis,  quod  id- 
circo  nos  illum  rcgcni  et  sacerdolem  vocanius,  quia 
cuin  valde  diligimus,  ct  vcruin  Dcum  esse  crc- 
(!imus. 

Nos  vcro  liujiisinodi  vobis,  o  Judasi ,  e  diverso 
rcspondcmus,  quod  Jesus  Christus  Acriis  Deus  esl 
cx  Deo  Palre  ante  omnia  ineflabiliter  genitns;el 
verus  honio  cx  incorrupla  Virgine  in  tenipore  na- 
tus.  Est  eliani  verus  rcx,  qucm  Deus  Pater  super 
omnia  opcra  manuuin  suarum  constituit,  ipso  le- 
stante,  qui  de  seipso  per  Psalmislam  sic  aii  :  Ego 
autem  coniii:u!us  sum  rcx  ab  eo  super  Sion  montem 


unde  el  illic  diclum  est :   Vt  anima  patris,  ita  et  d  fanctum  ejus  (PsaL  u),  \d  est  super  sanciam  Ec- 


ontma  filii  mea  est.  Et  iterum  :  Anima  qute  pecca- 
%erit  ipsa  morietur ;  quia  videlicet  in  carne  non- 
nunquam  filii  ex  patris  peccaio  perimuntur.  i  Quid 
enim  esl  quod  parvuli  filii  pleruinque  a  d^emonibus 
arripiunturTB.Gregorius(50)  magnae  in  Christi  Ec- 
eleftiareverentiasaccedat,  et  pnedictam  nobis  quae- 
ftlionem  dignanter  solvat.  <  Quid  est ,  inquit,  quod 
paituli  filii  nonnunquam  a  da^monibus  vexantur, 
nisi  quod  caro  filii  ex  patris  poena  muletatur?  In  seme- 
lipfto  enim  percutitur  pater  iniquus,  et  percussionis 
irim  seniire  contemnit.  Plerumque  percutitur  in  fi- 
liis,  ui  acrius   uratur;  ei  doior  carnis  filiorum 


(48)  Lib. 

€.  eo. 


XV  MoraL,  c.  31,  et  Patber.  in  Exod,^ 


clesiani.  De  quo  iterum  Psalmographus  Deo  Patri 
loquitur,  dicens  :  Clnria  ethonore  coronasti  eum;€t 
constiluisti  eum  super  opera  nianuum  tuarum  (Psat^ 
Tiii).  Ipsum  etiam  Deus  Pater  summum  sacerdoiem 
constituit,  per  quein  s.bi  humanum  genus  reconci- 
liavil.  Cui  David  propheta  in  psalmis  loquitur,  di- 
cens  :  Tti  es  sacerdos  in  aternum  secundum  ordinem 
Melchisedech  (Psal.  cix).  Ad  nostrae  ilaque  fidei 
vcrilatem  ex  onini  parte  roLorandam,  et  vestrae  in- 
fidelitatis  omnino  perfidiam  coiifutandam ,  o  Judasi, 
libri  Exodi  hisioriam  in  mcdium  proferamus,  eam« 
que  diligenter  omnes  simul  audiamus ;  et  qualiter 

(49)  Ediium  vitiis. 

(50)  i6td. 


V 


S55 


S.  MARTINI  LEGIONENSIS 


S58 


ipsiim  Dei  V.rginisque  Filium  ,  cjusque  Eccles.am  A  bentcs  iii  se  sculpla  iioniiua  duodeciui  palnarcha- 


Aarun  sacerdos  indulus.sacris  vcstibus  praeHgura- 
yerit,  atteniius  inspiciamus. 

Locutus  est  ergo  Dominus  ad  Moysen ,  di- 
cens:  Fackt  vestem  $anctam  (ratri  tuo  jti  glo' 
.riam  et  decorem  f  rationale  videlicet  et  $uperhume- 
raU^  tunicam  et  lineam  $trictam,  cidarim,  haltheum 
(Exocf.  XX VII i),  etc.  (51).  Saccrdos  itaque  Aaron.ut 
supradictum  est,  Ghristum  significabat,  cui  dicitur : 
Tu  e$  $acerdo$  in  a:ternum  $ecundumordinem  Melchi* 
$edech(P$aL  cix).Veslis  autemaacerdotalissanctam 
Ecclesiam  pnsfigurabat,  quxvereChristiveslis  est, 
de  qua  sicait  Aposlolus  :  Ideopa$$u$  e$t  Chri$tu$, 
ut  exhiberet  ip$e  $ibi  glorio$am  Ecclesiam  non  haben- 
tem  macujam  neque  rugam  (Ephe$,  v).  Omnes  quippe 


fideles  vestimenta  Chrisli  sunl,  Isaia  teslante,  qui  ^  dila,  simplcx  et  myslica. 

eidem  Deo  et  homini  Jesu  Christo  ait :  Ommbu$  hi$ 

velul  ornamento  ve$tieri$  (I$ai.  xlix).  Quatuor  au  • 

lem  colores,  scilicet  hyacinthus,  purpura,  coc- 

cusque  his  tinctus«t  byssus;  ex  quibus  vestis  ejus 

lexitur,  meritorum  diversitatcs   sunt,  quae  intra 

sanctam  Ecclesiam   in  Christi  corpore,  quod  est 

congregatio  fidelium,  rutilant.   Phodereui  autein 

illam,  id   est  sacerdoialein   lineam,    Incarnatio- 

nem  (52)  Christi  accipimus,  quse  de  terra  est,  ct 

significatur  in  pedibus :  linum  cnim  de  lerra  orilur. 

Cidarim  super  caput  ejiis   cl    auream   laminam, 

splendorem  divinitatis  intclligimus,  ut  unus  atque 

idem  secundum  hominem  phodere,secundumDeum 


rum,  ad  imiiandum  scHicct  exemplum  vit^e  sancto- 
rum  apostolorum.  Aln  cosdem  duos  lapides  duo 
teslamenta  dixerunt ;  sive  litleram  et  spiritum  :  in 
quibus  plenissime  Legis  et  Evangelii  universa  iny- 
steria  continentur;  in  dextra  videlicet,  spirilus 
qui  vivificat  fideles;  in  sinistra  vero,  littera  quae 
occidit  transgrcssores.  Rationale  autem  sacerdoiis 
pectori  superpositum,  et  qualerno  lapidum  ordine 
distinctum,  sermonem  figurabat  evangelicum,  qui 
quadruplicato  ordine  veriiatem  nobis  fidei  et  doc- 
Irinam  sanclissima;  Trinitatis  exposnil,  eui  coiive- 
nit  in  gemmisapostolicus  sermo,  tam  virtutequaro 
numero.  IIoc  autem  raiionale  duplex  e?t,  quia 
evangelicae  doctrinae  scientia  aperta  est  et  abscon- 


Ilem  idem  sacerdos  noster  Jesiis  Christus  nnn 
incongrue  significatur  in  membris  suis,  et  maxime 
in  pontifice  qui  cominoratur  in  ssinctis,  et  offert 
victimas  pro  populo,  carnes  iuimaculati  Agnisacro 
ore  conficicns.  Primo  enim,  quod  in  Aaron  pectore 
rationale  judicii  vittis  liganlibus  iinprimitur,  signi- 
ficat,  ut  sacerdolale  cor  nunqu^^m  cogitationes 
fluxas  possideant,  sed  ratio  sola  constringat.  In 
quo  etiam  rationali  vigilanler  adjungitur,  ut  duo- 
decim  patriarcharuin  nomina  ascribanlur.  Ascri- 
ptos  etenim  sanctos  patres  seinper  in  pectore  ferre 
debet,  quorum  exenipla  imitari  non  ccsset.  Recte 
quippe  mroque  hiimero  sacerdos  vclamine  astrin- 


vero  cidari  ornctur.  Femoralia  autem  illa,  quibus  p  gitur  superhumeralis,  videlicei  ul  cuntra  adversa 


Aaron  sacerdos  induebatiir,  castitatcm  corporis 
Chr.sti  et  inlegritalem  praiaionslrnbat.  Cingiiluin 
vero  illud,  quo  sacerdotale  peclus  aslringebaiur, 
choros  sanctorum  eorumque  concordiam  piacsigna- 
Lat.  Ilasc  vestis  tota  hyacinlhina  erat ;  hyacinthus 
quippe  seris  colore  resplendet.  lloc  videlicet  desi- 
gnans,  ut  omnis  Ecclesia  quse  sursum  sunt  sapiat, 
el  tota  ad  amorem  ecclesiasticae  religionis  surgnt. 
Mala  aiilem  punic4  in  inferioribus  posita,  ejusdem 
Ecclesiae  unitatem  dedarant.  Nain,  sicut  in  malo 
punico,  uno  exteriiis  corlice  multa  interius  grana 
muniuntuT,  sic  innumeros  sanctae  Ecclesiae  popu- 
los  unitas  fidei  coiitegit,  qiios  interius  diversitas 
meritorum  tenet.  Tintinnabula  autem  intermalo- 


et  prospera  virtutum  semper  ornamenlis  muniatur. 
Nam  et  in  hoc  quod  supcrhumcrale  ex  aiiro  et  hya- 
cintho,  purpura  et  bis  tinclo  cocco,  ac  retorta 
bysso  fieri  praecipitur,  quanta  sacerdos  virtutum 
diversitatr!  Horere  debeat,  demonstratur.  In  sacer- 
dotis  quippe  babilu  auruin  folget,  duin  intelleclus 
sapienlia  emicat.  Cui  hyacinlhus,  qui  aerio  colore 
resplendet,  adjungitur,  scilicet  ut  in  omne  quod 
tractat,  ad  ainorem  coelestium  surgat.  Iluic  admis- 
cetur  regalis  purpura,  ut  suggestiones  daemonuni 
A'eluli  ex  poteslate  regia  comprimat.  Coccus  quo- 
qiie  bis  tinctus  ipsi  superhumerali  adjungitur,  ut 
ante  intcriii  judicis  oculos  omnia  virtutiim  bona 
opera  ex  cliaritate  docerentur :  qusc  charitas,  qnia 


granata  consonantiii  prophetae  inleltiguntur,  et  do-  D  intellectum  in  Dei  et  proximi  dilectione   pendet. 


^ctores  sancti  in  medio  Ecclesiae  collocati,  quorum 
lingua  doctrina  scieiiliae  resonans  tangil  utrasque 
acies  tintinnabuH,  id  cst  partes  Legis  et  Evangelii. 
Haec  autem  lintinnabula  in  extreaio  vestimenti  sunt 
posila,  idcirco  ut  de  fine  miindi  et  de  vita  futiira 
disputanies,  nunquam  sileant.  Superhuinerale  au- 
lem,  id  est  palliuin,  potestatem  el  regnum  Salvato- 
ris  insinual,  sicut  de  illo  Isaias  ait :  Factu$  e$t 
principatu$  $uper  humerum  eju$  (isat.ix).  Duo  quo- 
que  lapides  onycbini  in  superhumerali  a  dextra  et 
a  sinistra  positi,  duos  populos  significabanl ;  gen- 
tilem  scilicet  dextrum,  et  Judaicum  sinislrum,  ha- 

(5i)  Isid.,  Qua^^t,  in  Exod.^  cap.  59. 


qtasi  ex  duplici  junctura  refulgct.  Cui  bis  tinclo 
<:occo  torta  byssus  adjungitur.  De  terra  enim'bys- 
sus  nilenli  specie  oritur,  per  qiiod  candens  decor 
munditiae,  et  corporalis  caslitas  designatur :  quae 
videlicet  et  torta  pulchritudini  supcrhumeralis  in« 
nectitur,  quia  tunc  castiinonia  ad  perfectum  mun- 
ditiae  candorem  ducitur,  cuni  per  abstinentiam 
corpus  affligiiur.  Siquidein  et  balieo  praecingifur, 
per  quod  renum  incentiva  et  luxuriae  motus  re- 
stringunlur. 

Tabernaculum  autem  sacerdos  ingrediens,  in  lu- 
nica  tintinnabulis  ambilur,  videlicct  ul  vocem  prae^ 


(54)  Carnem. 


3!»1  SERMONES.  —  SERM. 

dicationis  babeat,  ne  superni  inspectoris  jiidicium 
ex  silenlio  oflendat.  Mala  quoque  punica  in  tintin- 
nabulis  conjunguntur»  scilicet  ut  pcr  sacerdotis 
doctrinam  fidei  unitas  signetur.  Quod  autein  in 
prima  parte  labernaculi  quotidie  sacerdos  ad  im- 
raolandas  bostias  intrabat,  instantia  nobis  quolt- 
diana  praecipitur,  ut  ab  boc  loco,  ubi  populus  I>et 
e&ulritur  cl  spiritaliter  reficitur,  vocibus  coclosti- 
bu6  nunquam  abscedamus,  scd  quotidie  confcssio- 
nis  et  laudis  spiritale  sacrificium,  id  est  humiiita- 
tero  animarum  nostrarum  et  contriti  cordis  iacry- 
nia&,  quap  sunt  verae  boslia;,  Deo  ofleramus.  Unde 
scriptum  est :  Sacrificium  Deo  $pirilus  contribulatus; 
car  contrilum  et  humiliatum  {PsaL  l),  etc.  Illud 
aulem  quod  semel  in  anno  pontifex  relicto  populo 
Ingrediebalur  in  Saucta  sanctorum,  ubi  erat  pro- 
pitialorium,  signiflcabat  summum  pontificem  Do- 
minum  nostrum  Jesum  Christum,  qui  in  carne  po- 
situs  per  totum  annum  erat  cum  populo  ;  annum 
▼ero  illum  de  quo  ipse  dixil :  Evangeliiare  pauptri- 
bu$  miiit  me ;  et  vocare  annum  Domini  acceptum  et 
diem  propitiationii  (hai,  Lxi).  Iste  ergo  vcrus  pon- 
Lirex  noster  semel  in  anno  isto,  hoc  est  in  die  pro- 
pitiationis,  inlravit  Sitncta  sanctorum,  id  estcom- 
plela  dispensalione  nostrae  redemptionis  penetra- 
▼it  coelos,  intrans  ad  Deum  Patrem  qui  eum  roisit, 
ut  illuro  buniano  gencri  propitium  faciat,  et  se- 
cundum  bufflanilatem  pro  omnibus  in  se  credenli- 
bus  cxoret. 

Unde  B.  Paulus  ad  Ilebrxos  loquens,  ait :  Jesus 
eo  quod  maneat  in  tBternum,  sempiternum  habet  sa- 
cerdotium.  Vnde  et  salvare  in  perpetuum  potest^ 
accedens  per  semetipsum  ad  Deum:  semper  vivens 
ad  interpeUandum  pro  nobis  (Hebr,  vii).  Ilinc  etiam 
B.  Joanncs  evangclista  ait  :  Si  quis  peccaverit , 
advoeatum  hatemus  apud  Patrem^  Jesum  Christum 
jusium ;  et  ipse  est  propitiatio  pro  peccatis  nostris 
{I  Joan.  ii). 

Satis  evidenter  ostensum  est ,  o  Judxi ,  Jesum 
Cbristum  in  sacenlotio  Aaron  praefiguratum  fuisse, 
d  a  Deo  Patre,  secundumquod  bomo  est,  summum 
sanclae  Ecelesiae  pontificem  constitulum  esse.  Pcr 
Ipsum  enim  Deus  Pater  omnia  ex  nihilo  creavit, 
humanum  genus  de  potestate  diaboli  redemit  :  ip- 
sum  post  victociosissimae  passionis  et  resurrectio- 
nis  triumphum  summa  gloria  et  lionore  coronavit, 
el  in  dextera  siia  exaltavit.  Cum  ergoExodusliber 
illum  praefiguratum  fuisse  ostendit ,  vos  qui  illuin 
pertinaciter  negatis,  investra  objectione  mentitos 
esse  aperte  convincit.  Ipse  utiqiie  est  humani  ge- 
neris  piissimus  Redemplor  ,  ipse  Dei  et  hominum 
Ycrns  mediator,  ipse  fortissimus  antiqui  hostis  ex- 
Ipagnaior,  ipse  est  in  se  sperantium  omnipolentis- 
simus  consenralor.  Ipse  de  Dei  Palris  siiiu  descen- 
dens  nostrae  carnis  substantiam  ex  incurrupta 
Virgine  suscepit,  et  pro  bumani  generis  redem- 
ptione  misericorditer  iu   ara  crucis  seipsiim  Deo 


IV,  IN  NATALE  DOMINF.  ,  jjjg 

A  Patri  odoreni  suavitalis  acceptabile  sacrificium  ob- 
tulil.  IIoc  loco  respondenles  nobis  objicitis,  o  Jo- 
da;i,  quod  nunquam  Deus  hominem  pro  peccato 
populi  oflerri  jussil;  sed  vitulos,  arietes  ct  hircos 
pro  emundatione  delictorum  iminolari  praecepit.  Ad 
ha»c  nos  e  diverso  vobis  bujusinodi  respondenius, 
quod  illae  carnales  veteris  testamenti  bostix  ad  li- 
bcrandum  humanum  genus  a  reatu  praevaricalionis 
non  sufliciebant,  quod  bsec  sola  et  immaculata,  scl- 
licct  Deus  et  homo  Jesus  Cbristus ,  seniel  se  Dco 
Patri  pro  humani  generis  redemplione  oflerendo 
potuil ;  quia  sinc  virili  coinplexu  in  Virgine  con- 
ccptus,  sine  ullo  contagio  natus  ,  et  sine  pcccato 
inler  honiines  conversalus  fuit  (Baruch  iii) ;  ct 
quia  non  pro  suis  sed  pro  tolius   roundi  peccatis 

*  in  cruce  sangulnero  suum  dedit.  Illa  quippe  car- 
nalia  veteris  institutionis  sacrificia ,  ut  dictum  est, 
humanum  genus  redimere  non  polerant ,  sed  tan- 
tip.n  hiijus  verissimx  et  sufficientissim»  hostiaet 
scilicet  Jcsu  Cbristi  Domini  iioslri ,  figuram  gere- 
bant. 

(53)  Libri  itaque  Levitici  bistorlam ,  si  placct ,  in 
medium  proferamus  ,  et  diversitates  hostiarum , 
quaruni  typus  iinaginem  passionis  Chnsli  praefere- 
bat,  diligcnter  attendamus.  Nam  postquam  ipse 
Deus  et  bomo  Jesus  Ghristus  pro  mundi  redein- 
flione  Deo  Palri  oblatus  esl,  omiies  ill»  bostias 
cessaverunt,  quae  in  lype  vel  in  umbra  ejusdem 
Redemploris  praecesserant ,  praefigurantes  illud  sa« 

Q  crificium,  quod  idem  unus  et  vcrus  sacerdos  iii 
odorem  suavitatis  obtulil,  id  est  seipsum.  Cujus  sa-i 
crificii  promissivas  figuras  in  victimis  aniinalium 
celebrare  antea  oportebal ,  pro  emundatione  futu- 
rae  carnis  et  sanguiiiis  :  per  quam  unam  vlctimani 
fieret  remissio  peccatoi^m.  Ipseenim  mediatorDei 
et  homiuum  in  vitulo  proptcr  virtutem  crucis  ofle- 
relMlur;  ipse  in  agno  propter  innocentiam;  in 
ariele  propter  principatuin ;  in  birco  propter 
simHitudinem  carnis  peccati,  ut  depeccato  damnarei 
peccatum  in  came  (Hom.  viii);  in  turture  et  co- 
lnmba  propter  Deum ;  quia  medi^ntor  Dei  et  homK- 
nirm  iii  diiarum  sul>stantiarum  conjunctione  futu* 
rus  erat.  Porro  similaginis  conspersio  sanctam  oin« 
niuin  credentiuro   matrem  Ecclesiam  pcr  aquaih 

D  baptismatis  coUeclam,  quae  Christi  corpus  est,  per» 
spicue  demonstrabat. 

Nos  autem  moraliter  munus  Deo  offerimus  Yitu- 
lum,  cum  carnis  superbiam  vincimus.  Agnum, 
cum  irrationabiles  atque  insipientes  motus  ratione 
superamus ;  haedum,  dum  lasciviam  vitanius ;  co- 
lumbam,  dum  simplicitalem  roemis  conservamus; 
turturem,  cum  castitatem  corporiscuslodimus;  pa- 
nes  azymos,  dum  non  in  fermento  malitio!  et  nequi» 
tia!y  sed  in  azymis  ginceritatis  et  veritatis  ambulamus 
(/  Cor.  v). 

Prsrdicta  ergo  veteris  testamenti  sacriflcia,  o  iu-» 
dj;i,  ad  bumanum  genus   redimenduro,  ut  dictuiii 


(53)  Isid.,  Quast.  in  Uvitic,  cap.  1. 


559  <  ^.  SIABT1N1 

G8t,  noii  siiiOciebaiit ;  sed  illiim  praefigurabaDt»  4|ui 
seipsum  pro  lottus  niundi  saltfle  I>eo  Patri  in  ara 
crucis  oblaturus  erat  (54).  Per  pii&simam  ergo 
niortem,  crucem  et  resurreciionem  suam  acquisivit 
nobis  indignis  peccatoribus  aditum  paradisi»  re- 
demptionem  a  peccato,  libertaiem  a  pcena  et  a  dia* 
bolo.  Per  mortem  itaque  et  gloriosam  ipsius  resur- 
reciionem  adepti  sumus  redemptionem  et  filiorum 
gloriae  adoptionem  {Rom.  viii).  Ipse  quippe  nio« 
riendo  factus  est  hostia  surficiens  nostrae  liberatio- 
nis,  q«od  omiiia  veteris  tcslamenti  holocausComata 
iinplere  minime  poluerunt. 

Moneo  vos,  o  inimici  veritatis  Judaei,  ut  diligen- 
ter  audiatis  notflrae  reparationis  dispensationem,  ut 
de  transacta  vestrae  inlidelitatis  perfidia  ad  poeni- 
teiitiam  compuncti,  Jesum  Christum  verum  Deum 
et  verum  hominem  alque  humani  geiieris  piissimum 
credalis  esse  Redemplorem.  Beatuin  igitur  Ambro- 
siwn,  Judaeonim,  paganorum ,  atque  baereticorum 
in^incibiiem  expugnalorem  in  medium  introduca- 
mus,  et  quidquid  nobis  de  redcmplionis  uostrae  ar- 
ticulis  dixerit,  libenter  audiainus. 

€  Decreverat,  inquit  (55),  J)cus  in  mysterio  pro- 
pter  prinii  bomiiiis  peccatum  non  intromitti  homi- 
nem  iii  paradisuin,  id  est  ad  Dei  contemplationem 
non  admitti,  nisi  in  uno  homineChristo,  qui  verus 
Deus  est  et  verus  homo,  tanta  existeret  huinilitas, 
quae  omnibus  suis  sufficere  possct;  sicut  in  p.imo 
homiiie  tanta  fuit  superbia,  quae  o)nnibus  suis  no- 
cuit.  Non  est  autem  inventus  inter  homines  aliquis, 
^qui  id  posset  iroplere,  nisi  Leo  de  tribu  Juda,  qui 
aperuit  librum  et  solvit  signacula  ejus  implendo  in 
se  omnem  justitiam  (Apoc.  v),  id  esl  consumma- 
tissimain  humiiitatem,  qua  major  esse  non  potcst. 
Nam  alii  homines  debitores  erant,  et  vix  uiiicuiqiie 
cua  virlus  sufliciebat,  suaque  huniilttas.  Nullus  ergo 
Gcrum  hostiam  poterat  offerre  suflicienteni  nostrap 
rccoiiciliationi.  Christus  vcro  sufiiciens  ct  pcrfccta 
fuit  hostia,  (|ui  multo  amplius  est  humiliatus  ania- 
ritud.ncm  mortis  gustando,  quain  ille  Adain  super* 
blit  per  esum  veliti  ligni  noxia  delcctatione  por- 
fruendo.  Si  ergo  illius  superbia  olim  exstitit  ruina, 
ipsuro  de  paradiso  emitteiis  foras,  aliisque  clau- 
dcns  jaiiuani ;  multo  magfis  Cbristi  humilitas ,  qua 
niortem  gustavit,  ingressum  regni  coelcstis  oinnibus 
suis,  impleto  Dei  decreto,  apcrire  valuit  atque  dc- 
creti  delere  chirographum.  Ut  enim  ait  B.  Anibro- 
sius  in  III  SenlentiU :  Tanlura  fiiit  peccatum  no- 
Irum,  ut  salvari  non  possemus,  nisi  Jesus  Chrtstus 
pro  nobis  debitoribus  mortis  pie  huioiliterque  mo  - 
reretur ;  sed  sic  dignos  nos  fecit  testamenti  et  pro- 
nsissap  haereditatis.  Quod  non  ita  est  intelligendum, 
quasi  non  allo  modo  nos  salvare  potuerit,  quam 
per  mortem  suam ;  sed  qnod  per  aliam  hostiam 
noii  potuit  aperiii  nobis  regni  coclestis  aditus  eC 
fieri   salus ,  nisi  per  mortem    Unigeniti  :  ciijus 

(U)  Sent,,  dist.  18 :  Ad  quid  ergo, 

(55)  Se«f.,  ibid. 

(5G)  Sent.f  dist.  19  :  ^unc  ergo. 


LECrONENSlS 

A  tanta  fuit,  ut  dictum  est,  humlliias  et 
ut  ejus  iiterito  pateret  credentibus  in  eum  rtpA 
aditus.  > 

Moneo  vos,  o  Judsi,  ut  diligenter  audlatis  et  al^ 
tentius  animo  recondatis  ca  quae  de  beneficiisa  De* 
Patre  per  Jesuin  Christum  nobis  collatis  referuntiir 
asanctis  veteris  et  novi  tefttamenU  dodotiiHis.  ■*• ' 
gua  quippe  iu  morle  ejusdem  mediatoris  tkA  el 
hoininum  Jesu  Christi  nobis  sunt  prsestita  ;  vide» 
licet  ut  liceat  nobls  redire  in  patriam  ,  sicut  olitu 
in  murle  suiiinii  pontificis  bis  qui  ad  civilatem 
refugii  confugerant,  secure  ad  proprla  remeip» 
licebat  (Num.  xiw).  Ecoe  tliquatenus  ostensem 
est,  0  duri  et  tardi  corde  ad  credendum  Judai, 
qiialiter  per  mortem  Clirisli  adilus  regni  sit  nobis 

"  paratus. 

Boc  loco  quaestionem  moventes  nos  inlerrogttlt, 
«cire  cupientes  quomodo  hnmanum  genus  per  mor- 
tem  Jesb  Christi  Domini  nostri  a  diaKK>Io,  et  a  pec- 
cato,  et  a  poona  peccatl  potuerit  redimi.  Nos  aa- 
tem  de  inttdelitatis  vestrae  pertinacia  nimium  do* 
lcnles,  et  aniniarum  vestrarum  salutem  optantes » 
ad  intcrrogata  hnjusmodi  respondcmus  vobis.  Per 
piissimam  utiquepassionemetgloriosissimam  resur- 
rectionem  suain « ul  dicluni  est,  Jesus  Chrislus  &* 
dcles  suos  a  diabolo ,  et  a  peccato ,  et  a  pcsna'  eri- 
puit,  eisque  coeleslis  regni  aditum  aperuit.  Et  ut 
vera  esse  quae  dicimus,  o  incrcduli  et  subversores 
Judaei,  omnino  non  dubitclis,  B.  Paulum  contribu» 

Q  lem  vestrum  ad  pedes  Gamaliclis  optiinalis  vcstrt 
nutritum ,  sed  in  errore  vestro  non  relictuni,  In 
medium  introducamus,  et  ab  eo  siipraditta;  qiiac- 
stioiiis  veslne  diligentcr  veritatem  audiamus.  Nesci- 
tii,  inquit,  quoniam  cui  exhibeti$  vos  sertos  ad  obe^ 
diendum,  servi  estis  cui  obedistis,  siie  feccati  in 
mortem,  sive  obedilionis  adjustitiam  ?  Gratias  autem 
Deo  quod  fuistis  servi  peccati;  literati  autem  a 
peccato  servi  facti  estisjustiti<e  (Rom.  vi).  Ut  etiaiu 
de  nostra  redcmpiione  nos  certiores  redderet,  itc- 
rum  subjungens,  ait :  Cum  adhuc  peccatores  eshgmust 
pro  nobis  mortuus  est.  Multtt  magis  ergo  justificati 
uunc  in  sanguine  rp«tiii,  salti  erimus  ab  ira  per  ip^ 
sum  (Rom.  v).  (56)  In  eo  ergo  quod  per  ipsius  san- 
guinem  sumusjustificati,  id  esta  peccatis  soluti,  a 

D  diabolo  sumus  Iiberati,quinosviiiculis  pcccatorum 
astrictos  tenebat. 

Forte  quaeritis,  o  Judaei,  quomodo  a  peccata  €t 
a  diaboio  per  mortem  Christi  soluti  suiiius.  Scd  si 
hoc  dicitis  vel  nosse  vultis,  scitote  quia,  ut  ait  Paa- 
his  apostolus,  per  mortcm  ejus  commendatur  no« 
bis  c  aritas  Dei  (ibid.),  id  est  apparet  eximia  et 
commeiidabilis  charilas  Dei  crga  nos  in  hoc,  qiiod 
Filium  suum  tradidit  in  niorlein  pro  oobis  pecca* 
toribus  (57).  Exhibita  autein  taiitae  dilectionis  ergi 
nos  arrba,  sed  (58)  et  nos  movemur  accendimur- 
qiie  ad  diligendum  Deum,  qui   pro  no!:is  tantt  le» 

(57)  111  Sent.,  ibid 
(bS)  Supeiiluit,  scd. 


S6I 


SERMONES.  —  SERM.  IV,  IN  NATALE  DOMINI. 


m 


eii;  el  per  hoc  jiistificainur,  id  esC  soluti  a  pecca-  A  tia  et  pro  juslitia  mortem  gui^<>avit,  per  quam  nos 


tisjusli  efficimur.  Mors  igilur  Ghrisli  uos  juslincat, 
dum  pcr  eam  cliarilas  Clirisli  excitalur  in  cordi- 
bus  noslris.  Dicimur  qiioquc  et  aliter  per  niortem 
Gliristi  justifirari ,  quia  pcr  fidem  morlis  ejiis  a 
peccatis  niundniniir.  Undc  Aposlolus  a  t  :  Justitia 
Deiestperfidem  Jer,uChri$ti  omnicrcdenti  (Rom.  iii). 
Et  iteriiin  :  Quem  proposuil  Deus  prcpitiatorem  per 
fidem  in  zanguine  ipsius  (ibid.)^  id  est  pcr  fidcm* 
passPonis  ejiis,  ut  oliin  aspicieutes  in  serpenlem 
«HCiim  in  ligno  erecluin  a  morsibus  scrpentium 
sanabanlur  (.\um.  xxi).  Si  crgo  rcctsc  fidci  inluitu 
in  illuni  respicimus,  qui  pvo  nobis  pependit  in  li- 
gno,  continuo  a  vinciilis  diaboli  solvimur,  id  est  a 
peccalis;  ct  ita  a  diabolo  liberamur,  ut  nec  etiain 


redcmii  a  scrvitule  diaboli.  Inculerainus  enim  in 
principcm  hujus  swculi,  qul  seduxit  Adam  ei  scr- 
vum  siium  fecit,  ca^pitque  nos  quasi  vernaculog 
possiderc;  sed  venil  Rcdeniptor,  et  vicUis  esi  de- 
ceplor. 

Moneo  vos,  o  Judaii,  ut  diligeulcr  audiatis,  ol 
audiia  attcntius  aninio  recondatis,  quae  Rc-lcnipior 
noster  Jesus  Gbristus  humani  generis  capiiva:ori 
nostro  fecit.  Tetendil  ei  muscipiilnni,  scilicct  rni- 
cem  suam,  et  posuit  in  ea  quasi  cscani  sanguinem 
suum.  Ille  autem,  ^iit  rcvcra  homicida  fuit  ab  initio, 
ct  in  veritate  non  ttetit  (Joan,  viii),  sanguinem  Ghri- 
sti  per  niinistros  sjsb  uialignitatis  subditos  cnidcli- 
ter  fiidit,  per  quem  a  nobis  debitoribus  recessit. 


posi  banc  vitam  in  nobis  inveniat  qiiod   puniat.  "  Ghrislus  quippe  pro  nobis  ad  hoc  sangiiiiieni 


Moric  quippe  sua  Jesus  Ghristiis  (59)  uno  vcris- 
gimo  sacrificio  quidquid  culpariim  erat,  undo  nos 
diabolus  ad  luenda  supplicia  deiinebat,  Ghristus 
exstinxii,  ut  in  bac  vita  lentando  nobis  non  prx- 
valeai.  Licet  enim  nos  post  mortem  Ghristi  tentot, 
quibus  niodis  ante  tcntabat,  tamcn,  ut  ait  B.  Au- 
gustinus,  viuccre  nos  non  potesl,  sicut  aiite  vin- 
cebat.  Nam  Pclrus,  qui  ante  mortem  Ghrisli  vocc 
ancillse  lerritus  negavit  (Matth,  xxvi),  post  mortem 
antc  reges  et  prxsidcs  ductus  non  cessit  (Act,  v). 
Quare?  Quia  fortior,  id  cst  Ghristus,  vcniens  ii 
donium  foriis,  id  est  in  corda  nostra,  ubi  diabolus 
habiiabat,  alligavit  fortem  (Matth,  xii) ;  a  seduclione 
seilicet  fideiinm  compesciiii  illum,  ut  tentaiionein,  c:  ^^^  faciens,  evacuavit  menies  nostras  ainariiudine 


suum 
dedit,  et  sese  a  Pilato  atqiic  a  raetcris  diaboli  saleU 
lilibiis  occidi  per^nisit,  ut  peccaia  nostra  delcrci» 
nosque  ab  ejusdem  anliqiii  hostis  poleslatc  rcdi- 
meret.  Unde  ergo  diabolus  captivum  teiiebat  huma- 
iium  genus,  deletum  est  saiiguiiie  Redemptoris* 
Non  enim  aslrictos  tenebai  nos,  nisi  vinculis  pec-  • 
caiorum  nostrorum.  Istse  erant  catenae  c&ptivonim. 
Yenit  ergo  mediator  Dei  et  hominum  Jesus  Ghri- 
stus,  ei  alligavit  fortcm  vinculis  passionis  sua^; 
iniravit  in  domum  ejus,  id  est  in  corda  eoruin  ubi 
ipse  habitabai;  ei  vasa  cjus,  scilicei  iios,  eripuit, 
qiiae  illc  inipleverai  sua  amaritudine.  Deiis  autcm 
ci  homo  Jcsus  Ghrisius  vasa  4IIius  eripicns,  ci  sua 


quae  adhuc  ei  pcrmiltitur,  non  sequatur  seductie. 
Itaqiie  in  Ghristi  saiiguine,  qui  solvit  qiiae  non 
rapiiii,  0  Judaei,  redeinpii  stimus  a  peccato,  et  per 
boc  a  diabolo.  Nam,  iii  ail  B.  Aiigustiniis,  fidei  ca- 
ibolicae.  defensor  fidclissimus,  in  ipso  vincuutur 
inimicae  nobis  invisibiles  potestates,  ubi  vincuiitur 
iDrisibiles  cupidilatcs.  Fuso  eniin  sanguine  sine 
culpa  omnium  culparum  chirographa,  id  cst  de- 
bita,  delcia  sunt,  qiiibus  debitores  qui  in  eum  crc- 
duiil,  a  diabolo  aute  lcncbaniur.  De»quo  sanguine 
ipse  mediaior  Dci  ci  hominum  Jcsus  Ghrisius  pri- 
die  quam  pateretur,  discipulis  suis,  iino  omnibus 
iain  praesemibus,  quain  futuri  temporis  in  se  fideli- 
ier  cretlentibus,  diccbat  :  Sanguis  nteus^  qui  vera- 


et  replevit  sui  anioris  dulcedine,  per  roorteiii  siinm 
a  peccatis  redimens,  et  adoplioncm  filioruin  nobis 
largiens  (GO).  Facius  esi  igitur  homo  moitalis,  ut 
moriendo  diaboluin  vincerci.  Nisi  eiiiin  hoiiso  essct 
qui  diabolum  vincercl,  non  juste  sed  violenter  homo 
ei  auferri  videretur,  qui  sc  illi  sponte  subjccil.  Sed. 
si  eura  bomo  vicit,  jure  manifesto  diabolus  hoini- 
nem  perdidit ;  ci  ui  homo  vincat,  neccsse  est  ut 
Dcus  in  eo  sit,  id  est  ut  Deus  sit  homo,  qu^homi- 
nein  a  peccatis  immuncm  faciai. 

Foiie  quxritis,  o  Judaei,  dicentes :  Guin  oinni- 
potcnti  Deo  inuUa  ad  redimcnduin  bumanum  genus 
suppeterent,  quare  unigenitum  Filiuin  suum  cx  in- 
corrupta  Virginc  carnem  suscipere,  et  antiquuin 


citer  novi  et  a^ierni  testainenli  est,  pro  vobis  et  pro  ^  ho^cm  per  illum  expiignare  ac  de  ipsius  imperio 


multit  effundelur  in  remissionem  peccatorum  (Matlh, 
XXVI).  Per  sangiiiuein  ergo  suuin  Redemptor  hu- 
n;:ini  gcneris  nos  liberavit  a  peccato  et  a  diabolo. 
Per  diieciissimum  igitiir  Filium  suuin  Deus  Palcr 
nos  niiKiricordiler  redciiiit,  in  quo  pi*inceps  hujus 
oiundi,  scilicci  diabolus,  nihil  suuin  iuvenit. 

QiKieriis,  o  Judaei,  si  aliquid  diabolus  in  Ghrislo 
reperii,  qiiia  iiluin  per  suos  niinisiros  iam  crude- 
liier  cruci  aflixil.  Ad  ha!C'vobis  respondenies  dici- 
mus,  quod  diaboius  nibil  in  Ghristo  ui  morerctiir 
invcnii,  sed  pro  voluniate  Palris  mori  voluit,  non 
hab.  iis  mortis  caiisain  dc  peccato,  sed  pro  obedien- 

(o9)  Siiperfluit  hie  nominativus. 
Patbol.  CCVIU. 


mundum  cripere  voluit?  Quare  Deus  Pater,  sicui 
vos  Gliristiani  asseritis«  dilectissimum  Fiiriim  si- 
biquecostemiim,  ut  primum  hominem  pcr  cnicem 
redimeret,  de  coelis  misii,  ei  non  poiius  illum  per 
angclum  sive  perarihangelum  de  diaboli  servituto 
eripiiit?  Ad  haec  nos  e  diverso  respondeinus ;  quia, 
si  Deus  angeluin  ad  redenipiioneni  hominis  misis- 
sei,  iunc  bomo  angeli  scrvus  esset.  Ei  aliiid  obcrai; 
angelus  videlicct  in  sua  natiira  ad  redin  eiidiiin  ho« 
niinein  invalidus  erai.  Si  autein  homo  fieret,minu8 
posset.  Forie  cliam,  o  JudaeU  inierrogando  dicitts: 
Qiiarc  Dcus  alium  boniinem  de  terra  non  crcavit. 


(60)  ui  Seiif.,  i6.,  §  Faclus  eit. 


12 


9G3 


S.  UARTINI 


ct  pro  perdito  iUam  misit?  Ad  liscc  nos  econtra  re- 
spnndemiis ;  quia,  si  novum  liominem  Dcus  creas- 
ftet,  iilumque  ad  humani  generis  redemplionem  mi- 
Mssei,  tuDC  ad  genns  Adae  redempiio  non  pertine- 
rei :  de  suo  enim  genere  esse  debuit,  qui  pro  ilio 
Deo  satisfaccret.  Si  etiam  quacritis,  o  perQdi  Ju- 
usei,  qiiAfe  Deus  ad  redemptionem  mundi  non  pa- 
Uiarcham  aut  prophetam  misil?  Respondemus, 
quia  palriarchse  ct  prophctac  in  peccatts  conccpti 
ei  nati  erant,  et  ideo  genus  humanum  redimere 
iQon  poteranl.  Si  enim  per  se  homo  esset,  vcl  an- 
gelus  buraanam  naturam  suscipcrel,  neuter  mun- 
dum  redimcre  posset;  sed  facile  peccaret,  cum 
ntiunique;  scilicet  angehtni  et  bominem  constct  a 
Dei  contemplatione  cccidisse.  Homo  quippe  sic  repa« 
vari  debuit,  ul  angelis  aequalis  esset.  Dei  ergo  Fi- 
lius  ideo  bominem  passibilem  sine  peccato  ex  Vir- 
gine  matre  assumpsit,  in  quo  eUmortem  guslaret, 
qtio  coelum  nobis  aperirel;  et  a  servilute  diaboli, 
id  est  a  peccato  liberaret.  Qiiia  igtiur  angelus  redi- 
mere  hominem  non  debuit,  et  homo  satisfacere 
•Deo  per  se  non  potuit ,  Dei  Filius  pcr  quem  omnia 
Cacta  snnt,  ut  et  redemptio  per  eum  fieret,  homi- 
uem  asstimpsit,  et  duabus  naturis  Tactu.s  est  una 
persona,  et  in  illa  natura  quse  (61)  Deus  erat,  dia- 
botum  vicit ;  sicut  ipse  hominem  vicerat,  et  omni- 
Lus  praedeslinatis  coeiuin  aperuit,  et  angelis  co- 
asquavit,  quod  solus  Deus  facere  potuil.  In  ea  vero 
natura  qua  homo  erat,  per  injuriam  quam  pertulit, 
id  est  cum  mortem  indebitam  subiit,  mundum  a 
peccato  solvit,  qiiod  solus  homo  facerc  debuil. 

Est  iiaqiie  Dominus  noster  Jesus  Christus,  o  Ju- 
flaei,  verus  Deus  et  verus  homo,  qui  siio  prctiosis- 
siii.o  sanguine  munduni  rcdemit,  diaholiim  vicit, 
iii  se  credentibus  eoeliim  aperuit,  alqiie  ad  sui  Pa- 
iris  claritatem  prospiciendam  quotidie  per  seipsum 
hitromittit.  Quasi  omnipotentidsimus  rex  diabolum 
eipiignavit,  ct  ab  ejus  tyrannide  humanum  genus 
eripuit^  quasi  verus  sacerdos  seipsum  Deo  Palri  io 
Ara  ciucis  propter  peccata  nostra,  charitate  iilum 
cogente,  in  oUorem  suavitatis  obtulit.  Ipsum  quippe 
Ticioriosissimum  regem  ac  piissimum  sacerdotem 
Cbristum  ejiisque  opera  ignis  iile  praefigtirabat,  qui 
in  veteri  tesiamento  sacriflcia  Deo  sacris  altaribus 
oblata  in  odorem  suavitatis  concremabat  (Levit.  n). 

(62)  Ignis  ergo  in  altari  sacrificium  concremans 
significabat  Cliristi  victorlam  mortem  absorbentcm. 
)n  ipso  autein  Judaico  populo  legalia  sacrificia  se- 
cundum  tempus  rite  celebrabantur,  cujus  regnum 
ei  sacerdotium  prophetia  erat  venturi  Rcgis  et  Sa- 
cerdolis,  scilicet  Cbristi,  ad  regendos  ot  conservan- 
dos  fideles  suos  in  omnibiis  gontibus,  et  introducen- 
^os  eos  in  regnuin  coBlorum,  et  in  sciretanum  an- 
gelonim  ad  vitam  aeternam.  llebr;eoriim  ilaqiie 
secrificia  secundum  legem,  ut  dictum  est,  riie  cele- 
brata,  Christum  verum  regem  verumque  sacerdo- 

m)Qua, 

m)  isid.,  Qu(vst,  in  Lev.,  c.  i. 

^63;  Al,  ms.  diverso  modo  incipit»  nempe  :  Mo 


LECIONENSIS  SOi 

A  tem  in  plenituJInc  temporis  Tcniurum  praeflgura- 
bant,  gontilcs  vero  non  Deo  scd  daemoniis  iinmola* 
bant.  De  quibus  ait  Apostolus  :  Quce  immolant 
gentesy  non  Deo  $ed  da^moniis  immolant  (I  Cor,  x), 
Nolo  vos,  0  rcbelles  et  increduli  Judaei,  ignorare 
quod  antiqua  et  pvacnuntiativa  res  est  immolalio 
sanguinis,  futuram  mcdiatoris  Dei  ei  hov.  iiiis  Jesu 
Chrisli  passionem  ab  initio  humani  geners  iestifl« 
•cans.  llanc  cnim  primus  Abel  obtulisse  in  sacris 
litteris  invenitur  (Cen,  iv).  Omnis  igitur  Vclcris 
Tesiamenii  sairra  Scriptura  Cbristum  vcrum  Dei 
Patris  ct  verutn  honiiiiis  mntris  Filium  esse,  et  ad 
redemplionem  mtiiidi  venisse  pr^dicat;  et  vos,  qui 
Ulum  obstinata  niente  negatis,  falsos  iesies  esse 
apertissiine  comprobat. 

§  XXVI.  —  Quof  multa  in  haac  cum  Rebecca  de- 
sponsalione  Cenesis  historia  refert ,  my$terit$  gra- 
vida  atjnoscit ,  ei  declarat :  ac  in  ei^  prcetertim 
unionem  $piriiualem  Christi  cum  Ecclesia  ex  Jir- 
daii$ ,  et  gentibus  congregala,  Ejuidem  Eccle$iiv 
spirilualis  generatlo ,  ac  doclrina ,  qua  fHio$  $u(t$ 
nutrit ,  in  terra  profereute  herbam ,  el  ligno  [aciente 
fructum  o$tenditur.  Pwnilenttam  necvhsariam ,  nec 
huperstitiosam  e$$e;  quam  Chri$tn$  instituit ;  ei 
$ine  qua  nullu$  veniam  consequi  pntest,  Triplex 
conver$ioni$  genu$ ,  ejusque  qualitate$  ex  l$idoro, 
Panitentia  in  hac  vita  agenda  e$t ,  cum  post  mor' 
tem  non  maneat  correctioni  locu$,  Ralionabili$  di* 
$cretiOf  quam  $al  in  sacrificii$  adhiberi  solitum 
$iguificat ,  Judnis  necessaria  est^  quo  Novum  Te- 
$taiientum  Veteri  anteponant,  Deo  non  tri$titia » 
$ed  cum  devotioue  et  hilaritute  ob$equendnm. 

Q^  Ipsum  (65)  crgo  veruin  Deum  ac  verum  bomi^ 
ncm  csse ,  et  ad  sanctam  sibi  Ecclcsiam  copiilan- 
dain  a  Deo  Palre  de  coclis  missum  fuisse  indubi- 
tanler  credite. 

Ad  hxc  rcspondentcs  diciiis ,  o  stulli  ei  iardi 
corde  ad  credendum  Judaei,  quod  nec  Christum 
verum  D.um  esse,  nec  ipsius  Chrisli  Ecclesiam  u 
Deo  in^titulam  vel  praefiguratam  fuisse,  nrc  cjus- 
dem  Ecclesiae  populum  aliquaienus  salvari  posse » 
credere  vuUis.  Subsequenter  etiam  assertivc  oppo- 
niiis,  quod  sol^m  Vcius  Tesiamentum  vos  vcllere- 
cipere;  Novum  autem  et  omnia  quae  in  eo  a  Chri- 
stianis  fiuni ,  pro  nihilo  habcri  mentiendo  asscrilis. 
Praedictisoppositionibus  vestris,  oJuda*i,  hiijusmodi 
rcspondemus.Videlicct  qiiodsi  Velus  Testamenium 

D  spiritaliter  intelligitis ,  siciit  intelligere  debeiis  ,  in 
co  Christum  a  Deo  Patre  missum  ad  rcdemptionem 
mundi  fuisse,  sanctam  Ecclcsiam  sibi  conjunxisse, 
camque  nobilitcr,  imo  nobilissime  donis  coelestibus 
ditasse,  sibique  illam  in  sponsam  adopiasse,  inve- 
nire  poteslis.  Talc  etiain  privilegium  illi  conlulit, 
quod  nisi  infra  (Gi)  ipsaiii  nemo  salvari  poterii. 

Ad  veslram  ilnque  falsam  assertioncm  omnuio 
fruslrandani ,  et  catliolicx  Ecclesiae  religionem  , 
quam  vos  pro  nihilo  habctis  ,  magis  magisquc  con- 
firmaikdam ,  libri  Cenesis  historia  in  medium  pro- 
feralur  ;  el  spiritaliter  exposita  ,  qualiter  Cbrisiuni 

neo  euim  vo$ ,  o  Judwi ,  ut  Christum  verum  Deum 

ac  verum  hominem  esse credatis, 

(64)  Intra, 


S^^  SERMONES.  —  SERM. 

aii  redempiiiinein  mundi  venlurum ,  sanctamqtie 
IScclesIanisibisociaturum  praeliguraverit ,  diligciiler 
inspiciamus.  Ait  ergo  Abrahaui  ad  pucrum  suum 
prxpositum  domus  sux  :  Pone  manum  tuam  subler 
femur  meiim,  ut  adjurem  te  per  Dominum  corti  et 
tefTas ,  ut  non  accipia$  uxorem  filio  meo  Isaac  de  fi'* 
tiabus  Chananfforum  inter  quos  habito;  sedad  terram 
et  ad  cognationem  meam  propciscaris ;  et  inde  acci* 
piu  uxorem  filio  meo  Isaac  (Gen.  xxiv).  (G5)  Libet 
^MCdam  de  Abrabae  et  Isaac  liistoria  ad  niemoriam 
r«ihiC9re,  ut  possimus  in  ipsis  quae  secundum  alle* 
goriud  intcHigenda  sunt ,  apertius  aliquid  denion- 
strare.  Akraham  crgo  puerum  vocat ,  eique  praK;i- 
p'l,  ut  tvbier  femur  ejiis  manum  ponat.  Rt,  sicut 
habet  antiqua  translalio  per  Dominum  (6G)  Domini 
cocli  puerum  Jurare  jussit ,  cui  statim  ,  ne  Isaac 
filio  suo  uxorem  de  filiabus  Cananxorum  accipe- 
rei ,  sed  ut  ad  ejus  cognationem  pcrgcrct ,  alque 
ut  inde  uxorem  deducorct,  praHipii.  Qui  ila,  ut 
inipcratum  fuerat ,  mauuiii  siib  fcmorc  Abrahx  po- 
suil ,  ciqiie  juravii,  atque  ex  ouinibus  bonis  domini 
sui  tulit ;  in  Mcsopotamiam  perrextt ,  illicque  stans 
juxta  fonlem ,  Uxc  orando  proposuit ,  qiiod  puella 
cui  dicerct :  Iiiclina  hydriam  tuain  ul  bibaiii ;  et 
illa  responderit :  Bibe ,  quin  et  camelis  tuis  po- 
tum  tribuam  ;  ipsa  esset  uior  domini  sui  Isaac. 
Protinus  Rcbccca  egreditur,  qua^  piiero  aquam  pe- 
lenti  rcspondit :  IVil)e ,  doniine  mi ;  et  celeriler  by- 
driani  supcr  uhiam  deposuit,  potuuique  dcdit : 
i|uiii  ctiain  camclifi  aquain  bausit  et  pratbuit.  Cui 
puer  Abralix  protinus  inaurcs  aureas  appendcntcs 
•iclos  duos ,  et  armillas  pondcre  sicloruni  decem 
dedii.  Qux  ab  eodem  piicro  rc(|uisita  ,  et  genus  re- 
lulil,  et  quia  in  domo  patris  ejus  esset  locus  spa- 
tiosus  ad  mauendum,  ct  quod  palearum  ac  fcni 
plurinium  baberct,  indicavit.  Cui  Rebeccx  frater 
erai  Laban  noniinc,  qiii  fesliniis  egressus  est, 
el  inaurcs  at^iue  armillas  sororis  videns,  intus 
ptieruui  Tocavit ,  eique  paleas  et  fcnum  dcdit ; 
aquam  ad  iavandos  pedcs  camelorum  et  virorum , 
qul  cum  eo  venrrant ,  pra*buit ;  panem  coram  eis 
apposuit.  Puer  vero  qui  ab  Abrabam  missus  fuerat, 
coir.edere  recusavit,  nisi  priiis  caiisam  ccnjugii  li- 
lio  doinini  sui  obttucrct.  Qui  mox  ut  causam  quam 
quacri^bat ,  obtinuit ,  prolaiis  vasis  aureis  et  argen- 
leis  ac  Testibus ,  munera  Rebeccx  auxii ,  fratribus 
aulem  et  matri  dona  bbtiilit.  Rebeccse  aiitem  et 
pucllis  ejus  asccnsis  camelis ,  ipsum  Abrabx  pue- 
ruin  secuUc  sunt.  Qui  festinus  ad  Abrabam  domi- 
num  suuin  reversus  est.  Eoauiem  tempore  Isaac  ani- 
bulabat  per  viam  quae  ducit  ad  puteum ,  ciii  nomcn 
rsi  Viventis  et  Videntis,  Ilabiiabat  enim  in  lerra 
australi,  et  egressus  fucrat  ad  nieditandum  in 
nf  ro,  indinata  jain  die.  Sed  mox  ut  Rcbecca  Isaac 
vidit ,  de  caroelo  dcscendit ,  et  a  pucro  inquisivit 

(65)  Patherius  ,  suver  Gen, ,  cap.  hZ. 

(60)  Deum ,  ut  Patlier. :  nam  mss.  Domini  appo- 
nnnt  per  errorem  loco  Deum,  Niitla  enini  translatio 
Dominum  Domim  le^i ;  sed  onines  Dominum  Deum; 


IV.  IN  iNATALE  DOMINl.  IC(^ 

A  quis  ille  homo  csset  qui  pcr  agrum  Tcniret  ?  Cui 
ille  respondit :  Ipse  est  dominus  mcus.  At  illa  cito 
tulit  pallium  suum ,  scseque  operuit.  Quam  Isaac 
in  tabernaculum  Sarae  matris  suae  inlroduxit ,  ct 
iixorcm  accepit ,  atqiie  in  lantum  dilcxit ,  ul  dolo- 
rem,  qui  ei  ex  morte  luatris  acciderat,  teuipera- 
ret  (i6id.). 

H.  Grcgorius  (G7)  calbo!icae  fidei  columna  inP.e- 
xibilis  (liguanter  acccdat ,  el  pncdictam  libri  Exodi 
(G{>)  bisloriam  spiritalitcr  nobis  expoiiat.  <  Quid  est, 
inquil,  qiiod  Abrabani  puerum  julH:t  sub  feiuore 
suo  nianuin  poncre,  et  per  Dominum  coeli  jiirare, 
nisi  quod  iHius  caro  per  il!ud  membrum  de$cen<* 
sura  erat,  qui  Abrahai  fllius  esset  ex  bumanilaie, 
et  Dei  Palris  ex  divinitate  ?  i  Moneo  vos ,  o  Jiidaei , 

"  iit  ea,  quae  a  R.  Gregorio  spiritaliter  exponuntiir, 
diligentcr  audiatis ,  et  audita  attentius  animo  re* 
condatis  ut,  expulsa  inlidelitatis  diuturna  perfidia, 
Jesum  Christiim  verum  Deum  verumque  bominem 
esse ,  ct  a  Deo  Patre  de  coelis  ad  humani  generis 
rcdeniptionein  missum  fui^se,  sanctam  Ecclesiam 
ex  Judaeis  et  gcntibus  collectam  sibi  spiritaliter  co* 
pulassc,  indubitauler  credatis.  Nam  praedicta  librl 
Genesis  historia ,  quae  sanctorum  patriarcliarum , 
scilicct  Abrahae  et  Isaac ,  ct  sapientis  tlebeccx  car« 
nalia  facta  referre  videtur,  spiritaliler  exposita  de 
Christo  ejusque  Ecclcsia  aple  intelligitur.  Omnia 
enim ,  ut  ait  Apostolus ,  tfi  figura  contingebant  illis 
( /  Cor.  X ).  Quid  crgo  Abraham  puero  suo  dixerit , 
audiamus. 

Poue,  ]n(|u'it,  manum  tuam  sub  femore  meot  et 
jura  per  Deum  cocli.  Ac  si  apertius  dicerelur :  Tange 
Filiirm  mcuin  Christum ,  qui  secunduni  huinanita* 
tciu  cx  progcnie  inea  ad  coiijiingendam  sibi  saii- 
clain  Ecclcsiam  nasciturus  est ;  et  jura  per  eum 
dem  Deum  incum ,  qui  veram  cuni  Dco  Patre  habet 
divinitatem ,  et  naturalem  de  Virgine  niaire  assu  • 
niet  humanitatem.  Unde  nec  super  femur,  sed  sub 
femore  nianuin  ponere  jubetiir,  qiiia  ex  illo  feniora 
ille  desccnsurus  erat ,  qiii  bomo  quidem ,  sed  supiT 
omnes  homiiies  venirct.  Et  dignum  utique  fiiil ,  ut 
nianum  subier  feinur  poneret ,  quia  nulla  caro  un* 
qtiain  super  iltam  carnem  exstitit,  quam  in  redem* 
plione  nostra  sibi  Dei  Palris  Unigenitus  uuivit. 

0  Quid  est  etiam  quod  Abrabam  dilecto  filio  suo 
Isaac  uxorem  de  filiabus  Cananaeorum  ducerc  pro- 
bibct,  nisi  quod  illi  de  quo  scriptum  est  iJIic  est 
Pilius  meus  dilectus  in  quo  .  mihi  bene  complacui 
{  Matth.  111 ) ,  nullae  reprobae  animae  conjungun- 
tur?  De  cognatione  autein  servus  uxoreni  diicere 
praicipitur,  quia  sola  sancta  electorum  Ecclesia 
Unigcnito  Dei  Patris  Filio  copulanda  erai,  quam 
ipse  Unigcnitus  ex  praedestinatione  jam  et  pi-a- 
scicntia  cognitam  habebat.  Quis  vero  cst  iste  puer, 
qui  ad  ducendam  uxorem  mittitur,  nisi  propheta- 

prpeter  eam  quam  supra  adducit  auctor,  et  qux  Dq^ 
minum  cceli  et  terra:  tantum  legcbal. 

(67)  lino  Pather. ,  ubi  supra, 

(68)  Cenesis, 


3GT  S.  MARTINI  LEGIONENSIS  36S 

niin  ordo  atqne  apostoloruni ,  emniumquc  doclo-  A  proximus  diligntur.  Rccta  quippc  opcralio  ex  Dcca- 


rum,  qui  dum  verbum  praedicationis  bonis  mcn- 
tibuftftciunt,  ad  unamquamque  animam  Unigcnito 
Dei  Fiiio  conjungendani  provisores  fiunt?  Qui  pcr- 
gens,  de  bonis  omnibus  Domini  sui  secum  detulit; 
quia  in  bis ,  qu^  de  Domino  doctore»  Ecclcsic-e  lo- 
quuntur,  in  scmetipsis  virlulum  divillas  oslendunt , 
ut  tanlo  citius  ad  sequcndum  Dcum  populos  per- 
traliant,  quanto  auditoribus  suis  in  semetipsis 
moQSlrant  ea  qux  narrant.  Puer  autcm  illc  juxla 
fontem  stetit ,  atque  ex  prselixa  senlcntia ,  quac 
puella  eiigcnda  esset,  proposuil ;  quia  pracdica- 
lores  sancti  fluenta  sacri  eloquii  consideraiit,  at- 
quc  ex  ipsis  coiUgunt ,  quab  vei  quibus  audiloriLus 
pnedicationis  suae  verba  commiltanl,  cx  quibus 


logi  complclione  perficitur,  ul  cum  bona  agi  cocpe- 
rint,  niala  jam  nulla  pcrpelrcntur.  Rebccca  aulem 
in  domo  palris  sui  locuin  spatiosum  ad  mancnduin 
prxbuit,  quia  a  prlori  jam  populo  iiaturalein  legeiii 
sancta  Ecclesia  sc  scisse  monstravit,  ct  praedica- 
tionis  vcrbn  iii  amplo  cliaritalis  greniio  suscepil. 
Doctorum  eniin  spatiosus  est  lociis  nd  manendum, 
diim  in  audiloris  corde  latiludo  bonilatis  qiiicscit. 
Unde  ct  quibusdam,  iit  reor,  pcr  Puulum  dicitur  : 
Cavete.  (()9)  Nos  i:eminem  lasimuSf  neminem  cor^ 
KumpimuB.  Non  amjustiamini  in  tobis  {II  Cor.  vii). 
Angusliamini  aulem  in  visceribus  reslris  (II  Cor,  vi). 
Ac  si  apeilius  dicerelur  :  Ad  suscipicndam  doctri- 
nain,  spatiosum  mentis  locum  facitc;  sod  ad  cogi* 


certitndinis  fiduciam  assumanl.  Potum  vero  puer  B  tanda  carnalia  angusti  rcmanete.  Palcarum  quoquc 


ille  petiit,  quia  bonus  prxdicator  auditoris  sui  ani- 
roam  sitit.  Sed  sapiens  Rcbecca  potum  prxbuit , 
quia  sancta  eleclorum  Ecclesia  praedicatorum  suo« 
rum  desiderio  ex  virtutibus  sux  fidei  satisfacit. 
Quae  enim  Deum  quem  audivit  confessa  esi ,.  prse* 
dicatori  suo  aquam  refectionis  obtulit ,  ejiisquc 
animum  rclrigeravit. 

Et  notandum  quod  astula  Rebecca  bydriam  ab 
humero  in  ulnas  deposuit ;  quia  illa  Deo  et  eccle- 
siaslico  doctori  cst  placita  confessio ,  quae  a  bono 
opere  procedit.  Sic  cerle  sancla  Ecclesia  spiriia* 
liter  aquani  praebuit ;  quia  in  eo  quod  credidit,  va- 
cua  non  rcmansit.  Nam  mox  pnedicarc  sludult 


ac  feni  pliirimum  habere  indicavit ;  qiiia  sancta 
Ecclesia  vcrbum  vita;  audiens,  terrena  sti|>endia 
praedicatoribus  suis  rcddidit.  Qux  dum  U.  Paulus 
quasi  pro  nihiloaceiperct,  dixil  :  Si  nos  robit  spi- 
titalia  seminavimuSf  non  esl  magnum  si  carnalia 
veslra  metamus  (I  Cor.  ix).  Fraler  autem  Rcbeccae 
erat  Laban.  Qui  concitc  cgressus,  inaures  et  ur- 
millas  sororis  aspiciens,  intus  puerum  vocavit; 
quia  sunt  carnnlcs  quique  fidelibus  conjuncti,  qui 
dum  spirilaliiim  virtulum  dona  conspicinnt  in  ad- 
miratione  qiiasi  hospites  flunt;  ct  si  non  usque  ad 
opera ,  tamcn  in  anima  iisque  ad  suscipiendaiii 
fldem  vcrbum  prxdicationis  admittunt.  Quia  enim 


quod  audivit ;  et  docendo ,  muUos  ex  se  praedica-      boiios  sacpc  miraculis  fulgere  considcrant ,  ea  qu» 

lores  prolulit.  Aqua  quippe  in  liydria  est  scienlia      -*-  -^ — ='  ' — "'■—'■  — - ' *  - 

fraedicalionis  in  meusura ;  quia  sancta  Ecclesia 
studet  iton  plus  sapere,  quam  oportet  sapere ,  sed 
$apere  ad  sobrietatem  (Rom,  xii).  Est  igitur  bydria 
aquae  in  ulnis  doctrina  praedicationis  in  opere. 
Quse  Rebecca  non  solum  pueri  comilibus,  sed 
etiam  camelis  potum  praebuit ;  quia  sancta  Ec- 
clesia  verbum  vitae  non  solum  prudenlibus ,  sed 
eliam  stultis  pracdicat,  juxta  Paiili  vocem  dicentis  : 
Sapientibus  et  insipientibus  debitor  sum  {Rom,  i). 
Tel  certe  aqua  eliam  jumentis  dalur,  quando  cura 
earnis,  quoniodo  sit  habenda,  disponilur;  scilicct 
Qt  ei  voluntate  impendi  non  debeat ,  et  tamen  in 
necessitatibus  non  negelur ,  sicut  scriptum  est  : 


de  scternitateaudiunt,  credere  non  recusant,  quaiii- 
vis  in  sancta  Ecclesia  elcctorum  moribus  nou  se- 
qjucntcs,  in  carnali  operatione  remaneant.  Qiii 
Laban,  paleas,  aquam  fcnum  et  pancm  obtulit  :  sed 
puer  quem  Abraham  miserat,  nisi  prius  causam 
conjiigii  obtineret,  ea  suscipere  recusavil;  quia 
videHcet  sunt  plcriqiie ,  qui  praKlicatorcs  suos  ex 
temporalibus  stipendiis  coiitinere  parati  sunt ;  sed 
pracdicatores  sancti  percipcre  nolunl  teinporalia, 
nisi  prius  oblineant  aeterna.  Si  enim  aiiimabu& 
£ructum  non  inveniunt ,  sumere  slipendia  corpo- 
ribus  conlemnuiit.  Nec  pedes  aqua  lavant,  quia  la- 
borisjsui  desideria  nulla  consolatione  relevant.  h\o\ 
vero  ut  pucr  causam  conjugii  domini  sui  obtinuit» 


Vuram  carnis  ne  feceris  in  desideriis  (Rom,  xiii).  ]>  vasa  aurea  atqiie  argentea,  ac  vestcs  ^rotulit  qiias 


Qui  enim  banc  in  desideriis  fleri  prohibet,  procul 
dublo  in  necessilatibus  concedit,  juxta  boc  quod 
cursum  dicitur  :  Nemo  carnem  suam  odio  habuit; 
sed  nutrit  et  fovet  eam  (Epftes.  v).  Puer  autem  in- 
atires  et  arroillas  Rebeccae  dedit ;  quia  praediLalor 
quisque,  et  audilum  sanclae  Ecclesiae  per  obedien- 
tiaro,  et  manus  per  bonae  operationis  meritum 
exornat.  Sed  inaures  duorum  siclorum  sunt,  ar- 
millae  vero  decem  siclorum ;  quia  prima  virtus  obe- 
dlentiae  in  charitate  est ,  quae  videlicet  charitas  in 
duobus  praeccptis  distinguitur,  scilicet  ut  Dcus  et 

(69)  A1.  ms.  Capite  nos,  Neminem  licsimust  elc, 
ui  communiter.  Sed  lectio,  angustamini  propria 
ipslua  est,  manusque  pemdicula  correxit  in  noslro 


Rebeccae  dedit ;  quia  doctorcs  sanctx  Ecclesix  Uit 
ornamenla  praebent,  quot  virtutum  dona  doccnt. 
Qiiae  ctiam  prius  inaures  ct  armillas  accep.  rat,  jain 
nuuc  vasa  aurea  et  argeiitea  et  vestos  acccpit; 
quia  sniicla  Ecclesia,  quae  ante  per  fidem  obcdien- 
tiam  et  operationem  acccpit,  excresccns  postino- 
dum,  ad  spiritalia  dona  convalcscit ;  ul  prophctias 
spiritu  ct  gralia  repleta,  ampliatis  jam  muneribus, 
ditescat.  Puer  vero  etiain  matri  ejus  ac  fiatribus 
dona  oblulit,  q.uia  gentililas,  ex  quo  Ecrlesia  ad 
fldcm  venit,  post  coiivcrsionem  ejus  iii  gloria  lcm- 

ms.  aliam  communiorcn ,  angustiamitii ,  utroqne  ia 
loco ;  ut  illum  conformaret  aiteri  exemplari. 


SC9  SERMONES.  -  SERM.  IV,  IN  NATALE  DOMINI.  570 

porali  convalescit.  slcul  el  niinc  cernimus;  quia  A  iignacula  ejus  (Apoc.  v).  Ipse  enim  lihrum  apenift 


C^risliani  ubique  aOliclioncm  senliunt ,  et  gcntilcs 
quique  in  terrena  virtuie  gloriantur.  Sedet  fratres 
liebeccx  dona  pcrcipiunt ;  quia  lii^  qui  in  Ecclesia 
fiJem  vcrbo  teneiit,  sed  tamen  proressionem  siiain 
morilus  non  scqneutes  carnalitcr  vivunl,  Lenignc 
a  ficlclibus  lionorari  solent,  pro  eo  quod  fidcles  esse 
vidcntur.  Maler  ergo  ct  frntrcs  doiia  percipiunt,  a 
sorte  tamen  hxr^dkatis  alieni  suut;  quia  sive  infi- 
deles,  seu  carnales  qui  intra  fidei  proressioncm  te- 
uentur,  ad  lixreditatem  sortis  a^tcrnx  non  veniuiH; 
8;'d  tanien  siipcrnse  largitionis  gloriam  temporalitcr 
conseqiiuiitiir.  Reliecca  autein  cum  pueris  suis  vi- 
niin  scciiia  cst ;  qiiia  sancta  Eccicsia  habet  sccuni 
meriii  iuinoris  animas  sodalcs  suas.  Nam  etsi  in 
quibiisdam  pcr  asccnsum  meniis  iii  throno  contcm-  ^ 


plnlionem  non  habcnt  :  qtia:  videlicct  tules  auimic 
qnasi  puelhe  Rcbccca;  suiit ,  quia  sequunlur  niori- 
bus,  sed  tamen  ad  conteinplationis  thronum  mi- 
iMine  ascenduiit.  Naui  et  idem  puer  quosdam  ba- 
buii  in  comilatu;  quia  ei  cuin  sanclis  propltetis 
fuerunt  quidam  qiii  bone  vlverent,  et  spiritum  pro- 
phetiae  non  habercnt.  Et  (uin  B.  apostolis  fiiere, 
qui  viiani  morilus  tenerent,  sed  tamen  praedica- 
lionis  verba  in  populis  nou  seininarenl.  Festinus 
aiilem  pirerad  douiinuin  rcdil,  quia  prxdicatores 
ftancti  cuin  pra^dicundu  vitnm  audieiilium  obtincnt, 
iDOi  gralias  reddunt  ei,  de  cujiis  munere  hoc  per- 
ccperunt,  ut  sibi  in  ipsa  opcralione  nihil  tribuaut, 
ted  Auclori. 

Eo  autem  tempure  Isaac  deambulabat  per  viam, 
fuie  ducit  ad  luteum,  cujus  nomen  esl  Viventis  et 
Yidentis.  Quis  esl  vivcns  ct  videiis  nisi  Domiuus 
oninipolens,  de  qiio  scripUim  est  :  Vivo  ego  in 
^rtemum,  dicit  Dominus?  (Deut.  xxxii).  Quod  etiam 
tpse  oinnia  videat,  rursuin  dicitur  :  Omnia  nuda  et 
tperta  sunt  oculisejus  (Hebr,  iv).  Putcus  vero.Vi* 
veiitis  e(  Yidentis  sacrx  Scriplurx  profundilns  est^ 
quain  nobis  ad  irrigalionem  mentis  prxbuit  oinni- 
potens  Deus.  Qux  csl  aulein  via  qux  ducit  aJ  pu- 
leum  Viventis  et  Videnlis,  nisi  humililus  passionis 
Unigeniti  Filii  Dei,  per  qiiam  nobis  aperlum  cst  hoc 
quod  prius  latenter  Scripliira!  sncrse  flucuta  io(iiic- 
lAntur?  Nisi  eniin  Unigenilus  Dei  Palris  incarna- 


*  et  «ignacula  ejus  solvit,  qui  nascendo ,  moriendo, 
resurgciido  atqiie  ad  coclos  ascendendo  Scripturs 
sacne  nobis  ai  cana  patefccit. 

Et  notandum  qiiod  non  dicitur  :  ambulabat  ptr 
viam,  qutv  dutit  ad  puteum;  sed  deambulabal, 
Dcambulat  quippe,  qiii  viam  per  quain  ambulat, 
eundo  et  redeundo  conculr:it.  In  hiimilitatc  autem 
passioiiis  Dominus  dcainbulavit;  qiiia  modo  a  Ja- 
da>is  verborum  contunielias,  modoconlra  se  falsum 
(esliinonium,  modo  alapas,  modo  sputa,  modo  spi- 
neam  coronam,  nM)Jo  crucem  tolerando  sustinuit. 
Denmbulasse  ergo  in  humilitate  passionis  est  tot 
adversitates  et  iinproperia,  divei*sis  inodis  iterando 
pertulisse. 

Sed  Isaac,  Rebecca  voniente,  in  terra  australl 


habitabat ;  quia  Unigenitus  Dominus  ac  Redemptor 
iiosler,  vcniente  ad  se  Ecclesia,  in  iliorum  mentibus 
mansit,  quos  ex  Juda^a  editos ,  «on  torporis  friguSi 
sed  fervor  charitali«  teiiuit.  Ex  illo  quippe  populo 
Anna  prophetissa,  et  cx  illo  Simeon  exstitit,  qui  ia 
ulnas  Dominum  accepit.  Egressus,  inquit,  fuerut 
Jsaac  ad  meditandum  in  agro,  Quod  ager  mundus 
accipitur ,  ipse  per  sc  Dominus  exponit,  diceus  : 
Ager  autem  est  mundas  (Mattli.  xni).  Dei  Filius  in 
hoc  cgressus  est,  quod  visibilis  apparere  dignatus 
esi ;  sicut  de  illo  per  prophelam  dictum  cst  :  Exisii 
in  salutem  populi  tui^  ut  salvos  facias  Christos  tuoi 
(Habac.  iii).  Solent  aiitein  cxerli  juvcnes  in  armo- 
Q  riim  usu  nu^dilari.  Isaac  crgo  ad  meditandum  in 
ngro  exiit,  qiiia  Redeniplor  nusler  se  sequentibus 
forniain  hiimililatis  piaebens,  per  excn.ilium  siias 
longaiiimilatis  et  passionis  in  se  patientix  rxempla 
nioiistrnvit.  Medilalio  quippe  armorum  est,  ut  aU 
D.  Grogorius  (70) ,  frequcntalio  passioniim.  Qui 
enim  vcrbera  manuum,  lanceam  et  crucem  pertuiit, 
pussioiiem  suam  iisque  ad  mortem  in  se  frequentari 
permisit.  Passionis  vero  arina  deduciinus,  qiiia  pcr 
ipsa  ab  adverfiaiio  liberainur,  sicut  per  semelipsum 
Doniinus  dicit  :  In  patientia  vestra  possidebiiis  afil- 
mas  vcotras  (Luc-.  xxi).  Ipse  crgo  niediator  Dei  ci 
hoininum  Jesus  Christus  ad  medil.indum ,  inclinata 
jaii)  die,  in  agro  exit ;  quia  passionum  exercitia  juita 
liiiein  nuindi  susccpil,  sicut  per  Psalniislam  dc  cru- 


tus,  tentatu^,  apprehcnsiis,  colaphis  co^sus,  sputis  ^  cifixionissu:e  exprcssioiie  loquitur,  dicens  :  Elevatio 


iilinitus,  crucifixus  ac  niorluus  fuisset,  nobis  pulei, 
idest  Scriplurseprofunditas  nonpatcrct.  Quid  ergo 
bumititas  pasKionis  cjus  (ideiibns  facta  est ,  nisi 
clavis  apertiouis,  per  qiiain  niysleriorum  Dei  pu- 
teum  invenimus,  ut  aquuni  scientia!  de  profundo 
biberemus?  Incarnaiioncm  quippe ,  passioncm, 
iNortcin,  resurrectionem  alquc  ascensionein  iiljus 
sacrsR  paginx  eloquuntiir.  Qux  quia  fucta  cognovi- 
luns,  jani  nunc  intcUigiinus  audita.  Ilxc  autcm 
prius  legi  polerant ;  sed  quia  necdum  vencrant , 
inteliigi  non  valcbant.  Uiide  per  Joanncm  dicitur  : 
\icit  leo  de  tribu  Juda^  aperire  tibrum,  et  solvere 


manuum  mcarumsacri/iciumvespertinum^Psal.  cxl.) 

Quid  est  autem  quod  Rebecca  ad  Isaac  dorso  ca« 
mcli  dcducilur,  nisi  quod  pcr  Rebeccam,  sicut  prae- 
fati  siimus,  Ecclesia ;  et  pcr  camelum  cui  praesi- 
debat,  lorlus  raoribus  alque  onustus  idolorum  cul- 
tibus  gentilium  poputus  designatur?  Qui  enim  sibi 
ex  seuictipsis  iiivenerunt  deos  quos  colerent,  qiuisi 
a  scmetipsis  eorum  oiius  in  dorso  excrcverar,  quod 
porlarent.  (71)  Rcbccca  ergo  ad  Isaac  venicns,  dorso 
camcli  deducitur;  quia  ad  Christum  cx  gentilitate. 
Kcclesia  properuns,  in  tortis  vitiosisque  vike  vetd- 
ris  convcrsationibus  inveuitur.  Quse,  ut  Isaac  ▼idilf 


i70)  Imo  B.  Pather.,  ubi  svpra. 
71)  Greg.,  lib.  i.  Moral,^  cap.  6,  Ct  lib.  xxxy,cap  11. 


571  '  S.  MARTINI 

dc  careclo  dcsccndit  quia  sancla  Ecclcsia  quanlo 
Redcroptorem  suum  sublilius  agnoscit,  lanlo  car- 
nalis  vilae  sludia  liumilius  dcseril,  atcjuc  in  semct- 
ipsam\itio  lorliludinis  conlradicil.  Isaac  igilur 
\iso,  Rebecca  de  caniclo  desccndil;  quia  Doniino 
cognito  vitam  suam  gciitilltas  dcscniil,  ct  ab  ela* 
tione  cclsitudinis  ima  (72)  humiliiatis  peliit.  Quid 
est  autera  quod  Isaac  Rebccca  in  camelo  sedens 
conspcxit ,  nisi  quod  Rcdemptorem  suum  Ecclesia 
exgentibus  veniens,  duin  adhuc  in  viliis  essct  in- 
nixa,  et  necdum  spirilualibus  seJ  animalibus  mo- 
tibus  inhaereret  (73),  in  hunc  munduin  advcnissc 
cognovit?Nec  movere  debetquod  puer  qiioquecuin 
camelis  vcncrat,  in  quibus  domini  sui  divitias  fere- 
bat ;  quia  ipsi  sancli  prsedicatorcs,  quainvis  jnm  ail 
superiora  intcUigenda  et  profercnda  ctiam  intcllectu 
et  vita  emineant,  adhuc  tamen  in  semetipsis  con- 
tradictiones  carnis  aenliuut.  Nam  vident  aliam  tegem 
in  membris  suis,  repugnantem  legi  mentiSj  et  capli- 
vos  se  ducentem  m  lcge  peccati  (Rom.  vii).  Et  divi- 
tias  in  camelis  portant ;  quia  ne  magniludo  revela- 
tionum  extollat  eos,  datur  eis  stimulus  carnis  susc 
(//  Cor.  xii).  Habent  cnim  lliesaurum  istum ,  ut  ait 
Aposlolus,  in  vasis  ficlilibus,  ul  sublimitas  sil  vir- 
tutis  Dei  et  non  ipsis  (//  Cor.  iv).  Qui  pcr  carncm 
ccelestia  IOf]uuntur,  et  tan.en  adhiic  contradiclioncm 
siiggcslionis  sciitiunt,  quid  aliud  quam  in  torluosa 
camelorum  dorsa  divitias  ferunt?  Robccca  Isaac 
viso,  quis  ille  homo  sit,  rcquisito  puero,  cognoscit ; 
quia  quolidie  sancta  Ecclesia  adhuc  prophctaruni 
atque  aposiolorum  dicta,  qind  de  Redcmptorc  suo 
cre<lere  debeat,  intelligit.  Quae  scsc  niox  pallio 
operuit  ;  quia  quanto  sublilius  Salvatoris  sui 
iiysteria  penetrat,  lanto  allius  dc  anleaita  viia 
confiinditur.  Et  quia  (74)  perverse  cgerit,  verecun- 
dalur;  palliose  opcrire  curavit,  quia,  viso  domino, 
iurirmilatcm  suse  actionis  erubuit.  Et  illa  quae  prius 
in  camclo  liberc  gestabaiur,  descendcns  postmoduin 
ycrccundia  legitur.  Unde  eidem  Lcclcsia^  a  priori 
elationc  conversae  per  apostolicam  vocciu  quasi 
Rebcccae  dc  camelo  descendcnti  Mb.que  palliiim 
supcrduccnti,  dicitur  :  Quem  enim  fructum  habui' 
ttis  tunc  in  iUiSj  in  quibus  nunc  erubescitis?  (Rom. 
vi).  Qiiain  Isaac  in  tabcrnaculum  suae  inatris  intro- 
duxil,  atquc  uxorem  acccpil;  quia  loco  Synagog», 
£X  qua  Dominus  per  carnem  natus  est ,  sanctam 
Ecclesiam  diligit,  camque  sibi  in  amore  et  coiitem- 
platione  conjungit ;  ut  quae  prius  ex  maxima  cogna- 
tione,  id  est  cognita  per  prsedestinatiom^m  fuerat, 
poslmodum  jain  juncta  in  amore  coiitinuo  uxor 
liat.  Quam  in  tantum  dilexit,  ui  dol.orem  qui  ei  ex 
jnorte  matris  acciderat  temperaret';  quia  ex  lucro 
sanciae  Ecclesiac  Redemptor  noslor  illam  quae  ex 
perditione  Synagogae  tristiliam  acciderc  potuit,  de- 
tersit.  Oum  enim  Rebccca  Isaac  conjnngitur  dolor 

I7i)  Mss.  corruptc  una. 
(75)  All«  ms.  inharent. 
ni)  AIl.  ms.  quasi, 
(iSJPaiUcr.,  ibid. 


LEGIONENSIS  8*7« 

A  de  matris  morte  tcmperalur;  quia,  dum  saiicu  Eo 
clesia  ex  gentiliiate  veniens,  usque  ad  cootempla- 
tionis  toruni  perducitur,  ut  ait  R.  Gregorius  super , 
hunc  locuin  iii  Moraiibus  (75) ,  Judaa  pro  libilo 
babetur.  Qui  si  iiiicrpretari  ipsa  eorum  noinina  cu- 
ramiis.  Isaac  risus ,  Rcbecca  autcm  pntientia  dici- 
tiir.  Risus,  ut  ail  R.  Gregorius  (76),  cx  Ixiilia  est, 
patientia  autein  dc  tribulatione.  Et  qiiamvis  sancta 
Ecclesia  jara  in  coeleslis  sit  gaudii  conteinplatione 
suspcnsa ,  halwt  tamcn  adhuc  quod  trisle  de  mor- 
talis  carnis  pondere  tolcrct.  Isaac  vero  et  Rebecca 
junguntur,  scilicct  risus  ct  patientia  periniscentur; 
qnia  fit  in  sancta  Ecclcsia  hoc  quod  Apostolus  inter 
caetera  prsecipit,  dicens  :  Spe  gaudeutes,  in  tribula^ 
tione  patientes  (Rom.  xii),  uthanc  prospcra  infcon- 

^  templalione  la'ti(lcenl,  et  adhuc  advcrsa  deiribula- 
tionc  pertiirbent. 

Est  igitiir  Doininus  iioster  Jesus  Ghristus,  ome»- 
daccs  et  pcrfidi  Jud;ci,  verus  Deus  et  verus  bomo» 
qui  ad  hoc  de  coelis  descendit,  ut  humanum  genus 
redimcret,  et  sanctain  sibi  Ecclesiam  sociaret.  In 
hoc  ergo  quod  sacra  Scriplura  evid.  nt.ssimis  illuni 
Novi  et  Veteris  Teslamenti  Uguris  et  a^nigmatibus 
pi^xfiguiratum  fu'sse  asserit,  vos  qui  illiim  ad  re- 
demptionem  mundi  non  venisse,  nec  sauctam  sibl 
Ecclcsiam  conjunxisse,  nec  in  se  credentes  salvare 
posse,  pertinaciler  negatis,  in  vcstris  opposittoni* 
biis  mentitos  esse  aperte  ostendit.  Est  itaqiie  saucU 
Ecclesia  a  JcsuChrisiosponso  suo  veraciler  redcDi- 

Q  pla,  ipsique  suo  capiti  conjuncta,  quse  revrra  Ildc- 
Ics  populos  spirilali  doctrina  erudit ,  panc  ccbIc- 
stis  verbi  reflcil,  alque  in  unitate  *vcra*  fidei  col- 

ligit. 

Ilas  prociil  dubio  sanclae  Ecdcsi»  virtutes  Moy- 
scs  typicc  pt  xmonstrabat,  ciim  de  sex  dierum  ope- 
ribus  inter  c:cte/a  dicebat  :  Protulit  terra  herbam 
virentem  et  aHerentem  semen  juxta  genus  tuum^  /i- 
gnumque  faciens  fructum  et  habens  unumquodque  se- 
mentem  secundum  speciem  suam  (Gen.  i).  Quid 
R.  Gregorius  super  hunc  locum  dicat  (77),  audia* 
mus.  c  Hoc,  inquit,  quod  testatur  historia,  sic  est 
vcracitcr  factuni,  ut  significaret  aliquid  veraciter 
fncienduin.  Per  terram  quippc  significaturEccIesis, 
quae  nos  vcrbi  pabulo  reficit,  ct  patrocinii  umbra- 
D  ciilo  custodit.  Qiiae  loquendo  nos  pascit,  et  opitu- 
lando  prolf  git ;  ut  non  solum  herbam  proferat  re« 
fectionis,  sed  etiam  cum  fructu  boni  operis  arbo- 
rein  protectionis  adhibeat.  (78)  Lignum  quoque  se- 
cundum  speciem  suam  semen  producit,  cuin  mcns 
nostra  ex  se  considerationem  in  alterum  colligit,  cl 
rccti  operis  germcn  parit.  Hinc  sapicna  quidain 
dixit  :  Quod  tibi  fieri  non  vis,  alteri  ne  feceris 
(Tob,  iv).  Unde  Domiuus  in  Evangelio  nit ;  Qvcr- 
cunque  vuitis  ut  faciant  vobis  homines,  et  vot  eadem 
facite  illis  (Matth.  vii).   Ac  si  apcrtius  dlcerel  : 

(7())  Patbcr,,  ibid. 

(77)  Palher,  in  Gen.,  cap.  iv. 

(78)  Id.,  cap.  5. 


373 


S:-RMONES.  —  SEUM.  IV.  IN  NATALE  DOMINI. 


574 


Spriii  Tcstram  InaUenitrumrcspioile,  atque  ex  vo-  A  tentiarum  iibro,alii  incipiuiit  a  dulcedtne,  alii  aien« 


blsmetipsis  agnosciie  quid  vos  oportcal  aliis  exlii- 
beie. 

Est  itaqiie  Dominus  nostcr  Jcsus  Christus,  o  Ju- 
dxu  Tcrus  Deus,  per  (luein  Dcus  Paler  oninia  cx  ni- 
hilo  creafit ;  est  et  vcrus  lionio,  pcr  qticm  liuina- 
num  gcnus  dc  aittiqui  boKtis  doitiinatione  redemil. 
Ipse  crgo  mngno  sui  sanguinis  prctio  sanctam  Ec- 
clesiam  emit,  ipsc  cain  sibi  desponsavit,  ipse  ex  ea 
indeslnenter  spiritalcs  filios  gignit,  ipse  quotidie 
illaui  ad  promereiidum  a^lernae  felioitalis  bravium 
eriid.iiontbus  sacris  sustollit.  Moneo  igitiir  vos.  o 
miBeri  ei  miserandi  Judxi,  ut  Vi  teris  et  Novi  Tesia- 
menti  auclorilatibus,  quod  Cbrislus  vcrus  Deus  ct 
Tenis  ho!no  sit  verissime  proiatis,  libenter  Adem 
attnbiialis;  ct  de  transacta  iiifidelitatc  veslra  atque 
blasphemiis,  quibus  iilum  non  solum  in  terra, 
adbuc  inter  horoines  convcrsantcm,  vcrum  ctiani 
in  Dei  Patris  dcxtera  jnm  regnaiitem  multoties 
dehonestastis,  bumilitcr  pG&nitcnliam  agatis,  ut  ab 
stema  damnatione  Ciipi,  ct  inclcctorum  ejiis  nu- 
mero  mereamini  computari. 

Hoc  loco  qnasi  caliimniam  inslriiendo,  o  Judsci, 
ft  adhuc  ad  non  crcdcndum  reluct.indo,  nobis  bu- 
jusmodi  respondelis  diccntes  :  Ad  quid  nobis  ne- 
cessaria  csl  pocnitenlia,  vel  qute  utilitas  est  in  ea? 
superstitiosam  illam  atque  inutilein  essc  putamus, 
et  idclrco  per  illain  remissionem  peccaiorum  conse- 
qui  posse  minlnie  credimus.  Non  enim  per  eccle- 


tationutn  amaritudiue.  Necesse  est  igitur  ut  omnis 
conversus  prius  ex  fletu  inchoet  peccatorumt  et  sic 
traiiseat  ad  dcsiderium  siipernorum.  Prius  enim 
Incrymis  purganda  sunt  vilia  quaegessimus,  ettunc 
miHidala  mentis  acie,  id  quod  quxrimus,  contem- 
pleinur ;  ut  dum  antea  flcndo  peccati  a  nobis  ca- 
ligo  dclergitur,  mundaiis  cordis  oculis  libere  su* 
periia  inspiciantur.  Ante  necesse  cst  cuni  timore 
converti  ad  Deum,  ut  mctu  futurarum  pcenarum 
cariKilcs  illccebiae  dcvincaiilur  :  deinde  oportet, 
abjccto  liiuore',  ad  amorein  vilae  aetcrnae  trausire. 

ilanc  procul  dubio  poenitcntiae  aspcritatem  Domi- 
nus  in  sancta  Ecclcsia  futuram  pra^signabat,  cum 
in  omiii  sacrilicio  inel  ofTerri  prohibebat,  dic^ns  : 
Omnis  oblatio  qua:  offertur  Domino,  absque  [ermento 
fiet;  nec  quidquam  fermenti  ac  metlis  cdo(ebitur  in 
sacrificio  Domini,  Primitias  tantum  eorum  offerelit 
et  munera.  Super  attare  tero  non  ponentur  in  odorem 
suavitatis  {Levit,  ii).  (80)  Quod  ergo  mel  in  sacri- 
ficio  non  o.Terlur,  indicat  apud  Deum  nibil  volti* 
ptuoium,  iiibil  suave  bujus  muiidi  placere,  nihll- 
quc  quod  non  habet  mordacis  aliquid  veritatis.  * 
Undc  ct  pascha  non  cuni  melle,  id  cst  cum  delecta- 
lionibus  carnalibus,  scd  cum  lactucis  agrestibut 
(Kxod,  xii),  id  est  cuin  conlritione  cordis  mandu- 
catur.  Recte  siquidem  pasc-ha  cum  lactiicis  agrestl- 
bus  celebramus,  cuin  Jcsum  Christum  verum 
Dcum  veruiiiquc  hominem  esse,  ct  pro  mundi  re- 


fiiasticae  religionis  poenitentiam,  sed  per  legis  prae-  ^  dcmptione  indubitanter  passuui  fuisse  crcdimus,  ac 


cepta,  sicut  patros  nosiri  salvari  confidimus. 

Ad  bttc  nos,  o  JuJxi,  econtra  vobis  respondemus, 

qiiod  poenitentia  non  est,  ut  vos  mentimini,  super- 

stitiota  vel  inutilis,  sed  ex  loto  corde  illam  coiiser- 

vantibus  fructuosa  ac  Deo  placita.  Cliristus  eniin 

qoi  vcre  est  a  Deo  Patre  summus  pontifex  consti- 

tiitus,  illam  in  rcinissionem   pcccalorum  instituit, 

diccns  :  Posnitentiam  agite :  appropinquavii  enim  re- 

gnumc(Blorttm(Matth,  iv).  lllam  crgo  Ipse  instituit, 

et  pcr  eain  in  se  fideliier  credenlibus  cuncionim 

rcinissionem  peccatorum  tribuit.  Uiiauivis  quisque 

s*i  peccator  et  impius,  tainen  si  ex  toio  corde  ad 

Deum  conversus  fuerit,  ct  digiios  pocnilcntiaj  fru- 

ctus  feccrit,  a  Chrislo  qui  indubilantcr   pcccata 

mtindi  tcHIil,  plcnain  dcIiLtorum  veniam  consequi 

potcrit.  NoH  cium  iii  carnalibus  desideriis  dulciter 

vivendo,  sed  humilitct  pccnitcndo,  el  amare  prae- 

terita  peccata  dcfltmdo,  vciiiam  conscqui  poteri- 

mus.   IJnde  ips3   Deus  ct   homo   Jesus   Christus 

ait  :  Beaii  qui  lugent^  qnoniam   ipsi  con^iolabuntur 

{Matth.  v). 

lulerca  volo  vos  scirc,  o  Jud.-ei,  trimodum  csse 
genus  conversionis  ad  Dcuni  (79).  Primuni  scirK-et 
inchoationis  cuin  dulcediiie;  secundum  mcdietalis 
comlabore;  tertium  perfettionrs  ciiin  requic.  Ple- 
rumque  lainen,  ut  ait  B.  Isidorus  in  sccun.U)  Sen- 

(79)  Isidor.,  lib.  ii  Se»t.,  c.  8. 

(80)  Isid.,  OttflPil.iM  Lev,,  r:»|^.  5. 
^81)  Lib.  II  Seitt.y  cap.  12. 


de  peccatis  nostris  coram  illo  pocnitcntiam  ag<*nte8, 
in  flctibus  co.npungimur,  quatenus  ipsa  amaritudo 
poenitenliaeabstergat  a  nieiitis  stoinacho  ainorcm  per- 
vcrsae  vilae.  c  Compunctio  ccrdis  est,  ut  ait  B.  Isido- 
rus(81).  humilitas mentis  cumlacryinis  cxoriensdo 
rerordationc  peccati  et  timore  judicii.  lllaestconver- 
sis'pcrfeclior  compunctionis  aflectio,  qu«  omoes  aso 
carnalium  dcsideriorum  afl^cctus  repellil,  el  inten- 
tioneni  suani  toto  nientis  studio  in  Dei  contempla- 
tione  defigit.  Geminam.  esse  compunctior.em  legi- 
nius;  quapropter  Deuin  aniuia  cujusque  electi  affi- 
cilur,  id  esl  vel  dum  opcrum  suorum  mala  conside- 
rat  vel  dum  ad  dcsideria  a:lernae  vitae  suspirat. 

c  Quatuor  cssc  (82)  qualitates  aflectionum,  ut  ait 
^  B.  Isidorus  (83),  quibus  mens  justi  taidio  salubri 
compuiigilur  :  hoc  esl  memoria  praeteritorum  facl- 
norum,  rccordalio  futurarum  poenarum,  considera- 
tio  poregrinalionis  suae  in  hujus  vilae  longinquitate, 
desiderium  supcrnae  patria»,  quatenus  ad  eam  qiian- 
tOLius  valeat  pcrvcnire.  Quisque  peccatorum  roe- 
luoria  compungilur  ad  lameuta,  et  tunc  Dei  sc  fi- 
sllari  sciat  prxseiitia.  quandoex  co  quod  se  deli- 
quisse  recoliS  iulerius  eruT)escil,  suoque  jiidicio 
poeuiteiido  jam  punit.  Nam  liinc  Petrus  flevit, 
quando  in  euin  Christus  respexit  (Luc.  xxn).  Undo 
Psalmista  ait  :  Rcspexit,  c t  commota  est  et  coniu^ 

(82)  Sunt. 

(83)  Ibid 


375  8.  IIARTINI 

tnuit  terra  {PsaL  lxxyi),  scilicel  peccalorum  liomi- 
num  corda.  Gressus  Dei  sunt  in  cor  hominis  inle- 
rioris,  cum  Uona  desideria  surgunt,  et  mala  cal- 
cantur.  Quando  ergo  ista  in  corde  homiuis  fiunt, 
sciendum  est  tunc  esse  Deum  per  graiiam  cordi 
humano  prxsentcm.  Unde  se  tunc  magishomo  ^ol- 
licilare  debet  ad  compunctionem,  quaudo  Deum 
sentit  interiusoperaulem.  Quo  mens  bominis  justi 
ex  vera  compunctione  rapialur,  el  qualitcr  infirmata 
revertatur  dc  gustatsc  lucis  magnitudine,  iile  nossc 
potest,  qui  jam  aliquid  eiinde  gustavit.  Sunt  non- 
nulli  qui  non  ex  vera  cordis  compunctione  sui  ac- 
cusatores  fiunt,  sed  tantum  se  ad  boc  esse  pe<ica- 
tores  assignant  ut  aedificata  humilitate  confcssionis 
locum  inveniant  sanctitatis.  > 

Utergo  supradictum  est,  o  inimiciveritatisJudasi, 
idcirco  Deus  in  Yeteri  Testamento  mel  sibi  in  sacri- 
ficium  offerri  prohibuit,  quia  non  in  desideriis  sua; 
iUecebrosae  carnis  voluptuose  viventibus,  sed  dc 
recordaiione  deiictorum  amare  poenitentibus  ve- 
niam  dare  decrevit  (84).  Auiaritudo  quoque  poeni- 
tenliae  facit  animum  sua  facta  subtilius  disculcre. 
.  et  dona  Dei  quae  peccando  contempsit,  flendo  com- 
uiemorare.  Moneo  itaque  vos,  o  Judaei»  ut  de  Dei 
pietate  nullalenus  dubitetis  ,  quia  si  ex  tolo  corde 
ad  eum  de  transacta  infidelitate  vostra  humiliter 
picnitendo  acccsserilis,  plenam  ab  eo  indulgen- 
liam  consequi  potcritis.  Sic  enim  ipse  pcr  prophe- 
tam  ait  vobis,  imo  etiam  cunctis  hominibus  :  Coii- 
vertimini  ad  me,  el  salvi  eritit  {l$a,  xlv).  Ac  si 
ap^rtius  diceret  :  Si  ad  aniroarum  vesirarum  sa- 
lutem  vultis  pertingere,  a  nialo  recedcntes  in  me 
lideliter  credite,  fidem  bonis  operibus  ornaie»  me 
eliam  in  his  quse  recle  agdis,  timete ,  ct  supcr  om- 
nia  diligite. 

Yolo  vos  scire,  o  iniTircumcisi  et  indomabili  cor- 
de  Judaei,  quod  tantumdem  in  hac  vila  pcenitentiae 
patet  libertas,  post  mortem  vero  nullam  correciio- 
nis  esse  licenliam  (85).  Unde  Dominus  ait  :  Me  o- 
portet  operari  vpera  ejm  qui  miiit  me,  donec  die» 
€$t,  Veniet  aulem  nox  qudndo  nemo  potest  operari 
(Joan.  ix).  Ilinc  propheta  ait  :  Date  Domino  Deo 
vestro  gloriam  anlequam  tenebrescat  (Jer.xp.i),  id  cst 
ai:tc(]iiam  mors  xlerna  praeveniat;  in  hac  vita  dum 
estis  Deum  per  pocnilenliam  glorilicate.  Unde  ctiam 
£zechias  rex  ait  :  Domine,  infernut  non  confiiebitur 
tibi,  neque  mor$  laudabit  te  :  non  exspectabunt  qui 
descendunt  in  lacum  veriiatem  tuam  (l$a,  xxxviii). 
Ac  si  aperlius  diccret  :  0  Domine,  infernu$,  id  cst 
reprobi  seniel  damnati  non  confitebuntur  tibi  lau- 
daiido ;  neque  mor$^  id  est  diabolus  laudabit  te ; 
non  ex$pectabunt  qui  de$eendunt  in  lacum  verita- 
tem  tuam^  scilicel  qui«omiiino  damnati  sunt  in  la- 
cu  inferni  non  exspectabunt  reritatem  tuam ,  id 
€St  Filii  tui  liberalionem,  qui  dicit :  Ego  $um  via , 
verita$  et  vita  {Joan,  xiv).  Ac  si  patenter  direret : 
Sine  finejam  damnati  neque  inferno  poenitentiam 

(84)  Isid.,  ibid.,  cap.  43. 


LEGIONENSIS  ST8 

A  agent,  neque  laiides  Deo  referent.  Et  ut  pro  ccrtn 
sciatis,  o  Judaei,  quod  non  qui  in  infcmo  sunt, 
sed  qui  in  pracsenti  sxculo  veracitcr  pcenitentiam 
agunl,  et  qui  jam  in  coelesti  regno  feliciter  consi* 
stunl,  Deuui  laudant,  quid  iterum  Ezechias  rex 
subsequenter  Dco  dicat,  moneo  ut  patienter  audia- 
lis  :  Vivens  vivens  ip$e  ccnfitebitur  tibi ,  $icut  et  ego 
hodie;  pater  filii$  notam  faciet  veritatem  tuam  {Itai. 
xxxviii).Quasi  diceret  :  Yivensvivens  nuiic  in  tua 
protcctione.  el  in  fultiro  in  aeterna  requieipse  con- 
fitebiiur  tibi  laudando,  sicut  et  ego  hodie  liberatus 
ab  hostibus  et  a  carnis  tciitationibus  gratias  tibi 
ago,  sicut  bonus  pater  subdijlis  filiis  notam  faciet 
veritatem  tuam,  scilicel  cultum  verae  religionis,  ut 
in  posteros  tua  clcmentia  praedicetur. 

Quod  revera  in  inferno  nemo  confiteatur  Deo 
Psulinisla  etiam  testatur  ,  dicens  :  Domiiie^  uon  ett 
in  morte  qui  memor  $it  tui ;  in  inferno  autem  quit 
confitebitur  tibi?(P$al,  vi.)  Ac  si  apertius  diceret, 
Domine ,  $alvum  me  fac  propter  miurieordiam 
tuam  {ibid, )  :  quod  si  iuterius  milu  inspirando 
cordis  compunctionem  et  humilem  peccatorum 
confessioncra  non  feceris,  non  ero  niemor  tui ,  quia 
ero  in  morte,  id  cst  in  peccato ;  et  nullus  in  pec« 
cato  manens  ,  ei  de  tua  misericordia  diffidens  est 
memor  tui.  Ilac  simililudine  peccatum  dicitur 
mors  ,  quia  quemadmodum  niors  separat  aul- 
uinm  ab  hac  transiloria  vita,  ita  peccatuin  a 
sempiterna.  Quasi  diceret  :  0  Domine,  nisi  me  sal- 
C  vaveris,  ct  a  peccatorum  vulncribus  curaveris.  non 
conlilebor  tibi,  qiiia  ero  positus  in  iuferno.  Infcr- 
nus  est  profunditas  vitioruni ;  et  omnis  in  peccato 
persevcrans  ,  et  Dei  benignilatem  contemnens  de- 
sperat.  Qui  ergo  tuam  bcnignilatem  contemnit,  o 
Dominc,  non  confitebitur  tibi,  quia  desperat  :  quod 
dicitiir  ad  simililudincm  aegrotantium ,  qui  dum 
iiifirinantur,  a  mcdicis  possunt  curari;  post  inor- 
tcin  vcro  iiullis  indigent  carnalibus  niedicinis.  Ita 
et  qui  sperat ,  polest  medicari ;  postquam  vcio 
desperavil,  iiuUu  potest  ei  medicina  adhiberi.  Ali- 
ter  :  Quandoquidem  aliquis  esl  in  niorle,  nou  erit 
memor  tui;  inullo  miuus  qui  est  in  infcrno,  con- 
fitebitur  libi. 

igilur  duin  adhuc  vobis  Hcentia  vivendi  in  hac 
D 

praescnti  vila  conccdilur,   o  pcriidi  Judaci,  vcrani 

de.  pra:tcrita   incredulitatis   perfidia   poenitentiain 

agite ;  verain  fidem  corde  et  opere    firmiler   con- 

scrvate ;  transactae  vitae  maculas  lacrymis  abliiitc ; 

mores  veslros  juxtu  ccclesiaslicae  rcligionis  iior- 

niain  quantoclus  commutatc  ;    iit    antequam  vos 

aelerna    mors  pnBveniat,   Jesuin  Christum  verum 

Deum  et  veriim  bominem  esse  possitis  credere ;  ct 

per  ipsnm  ad  aeternam  vitam,  quae  cum  Deo  Patre 

et  Spiritu  sancto  ipse  est,  possttis  pertingere.  Igitur 

antequam  propler  incredulitatem  tuam  et  impocni- 

leiis  cor,  0  gens  prava  atque  perversa,  te  mors 

perpetua  rapiat ;  antequam  aeternus  interitus  occts- 

(8o)bidor.,  ibid. 


577  SERMOiNES.  —  SERM.  IV.  IN  NATALE  DOMINI.  578 

p^t ;  priusfiii.im  dies  jiidicii  advenial;   priusaiiam  ^     Nt>lo  vos  ignorarc,  o  Judxi,  quod   sine  diserclio- 


tenebrosus  liirl>o  possideal ;  anleqiniin  lcncbra;  le 
involvant;  priusquam  iufernus  alsorbeat ;  nnte- 
qutm  cternus  ignis  te  devorel,  nioiieo  iit  ex  iiitimo 
corde  longa  trahens  siispliia,  aniarissiinosque  sin- 
gultus  peccatoris  emitlens,  ubertira  lacryinas  fun- 
dens  et  valde  ejulans,  Deo  dicns  cum  Psalmista  : 
iVofi  avertas  faciem  tuam  a  me;  ei  similis  ero  dcscen- 
dentibu  in  lacum  (Psal.  cxlii).  Ac  si  diceret  :  Non 
avcrias  faciein  tuam,  id  est  inisericordiain  tuaiu 
noR  auferas  a  me,  quia  si  abstuleris,  sintilis  ero 
descendentibus  in  lacuin,scilicetin  profundum  pec- 
cati  in  quo  contemnunt  homiaes,  et  perit  coiifes- 
f  io.  Uude  quidani  sapiens  ait :  Impius  cum  venerit 
in    profundum   malorum^ '  contemmt  (Prov.    xviii). 


ne  quidquid  fcceritis,  erit  vilium  ;  quidquid  vero 
ciini  discrctione,  eritviitus.  Virtuseniir.  indiscrcta 
vitii  oLtiiiet  locuin.  Veram  uliqiie  discretionem 
tenclis,  si  novum  testamenluin  a  Jesu  Christo  spi- 
rilualiler  firmiterque  institutum  veteri  tcstamento 
prsefertis ;  et  vclus  testamentiim  non  carnaliler  scd 
sp  ritaliter  esse  observanduin  indubitanlcr  crcditis. 
Non  irrationabilcs  ut  brula  aninialia,  sed  veracitcr 
ut  homines  ralionalcs  eslis,  si  putriarcharum  figU' 
ris,  si  prophelarum  valiciuiis  et  apostolorum  atqiic 
cvangelislarum  pr.rconiis,  qua;  veraciler  ac  spiri- 
talilcr  de  Christi  incariialioiie,  passionc,  resurrc- 
ctione,  alqiic  in  ccrlum  ascensione  prolnta  sunl, 
absque  ulla  anibiguitate  fidcm  acconimodntis.  Uiide 


c  Me  enim,  ut  ait  Magister  Pclrus  super  hunc  ver-  D  Dominus  ad  Cain  non  recta  intentione  munera  of- 


sicnlum,  inprofuiidum  pcccali  desccndit,  qui  ctiain 
confessioncm  perdit,  vcl  qui  proponit  sibi   licen- 
tiain  peccandi,  sive  spem  vcnise,  habenis  iniquitatis 
efftisis.  Talis  non  audit  Do:uiiium  dicentem  :  Coh" 
vertimini  ad  me^  et  ego  convertar  ad  vos  (  Zuch,  i).  i 
Adbuc  ergo  ,    ut   dictum    cst,    in   hoc   prxsenti 
sa!ru1o  poenitcnt.am  agcutibus,   o  iiiimici  veritntis 
Judae',  loisericordta  Dei  sujvenit ;  in  futuro  aiilem 
jam  pocnltcntia  non  jungctur,  sed  ratio  operuiu  |)0- 
netur  (8G).  Pro  co  plerumque  deterioraiitur  iniqui, 
ul  ait  B.  Isidorus,  pro  quo  pcr  patientinni  Dci  spa- 
tium  accipiunt  emendandi ;  quia  illi  moi-a  vivendi 
non  uluntur  ad  po^nilcnliam,  sed  ad  pctcnndi  usnr- 
panl   audaciam.  A   inalo  auiem  in  delerius  vadit, 
qui  teniporc  sibi  ad  pccnilentiani  iiidul:o,  ad  libcr-  ^ 
tatem   pravi  operis   ulit:ir.    Feitinare  debet  uniis- 
quisque    ad  Deum   poenilendo  duin  piilest,  nc  si 
duiu  potest  noluerit,  cum  tandeiH  volucrit,  oinnino 
non  pnsst.  Proindc  propheta  ail  :  Quarite  Domi- 
Hxm  dum  imeniri  potest;  invucate  eum ,  dum  prcpe 
est  [Isa,   Lv).  Ei  ubi  inveniri  polest,  nisi  iii   prx- 
scnti  vita,  in  qua  prope  et   oiiiiiibiis  i.kvocanlibus 
se?   Unde  ail  Psalniista  :  Prope  esl  Dominus  invo- 
cantibus  eum ;    omntbus  invocantibus  cu;n   in   ttfrt- 
taie  (Psal.  CJiU\),yan\  tunc  jnm  loiigCeril  qnaudo 
reprobis  dixeril  :  l:e  in    iguem    orternum    (Miitih. 
xxv).  Modo  cniin  no:i  vidclur,  el  prope  csl;  lunc 
autein  videbitur,  cl  propc  non  eril ;  quia  videri  po- 
ter.l,  et  non  poterit  inveniri.  i 

Dum  igitur  vobis  adhuc  In  pra^seiili  vi.a,  o  nii-  p 
seri  et  infelices  Juda^i,  spatiiiin  vivendi  daUir, 
dum  lireiitia  converlendi  ad  Dcum  concedilur,  diiin 
spatiiim  pocnitendi  Iribuitur,  dum  janiia  niiscricor- 
di;e  panditur,  dum  spcs  veniic  promiltilur,  Chri- 
stuin  verum  Deum  verumqne  hominem  isse  iiidu- 
bitanter  credile  ;  per  vcr»  poenilenlia  asperilatem 
de  injusia  incredulilatis  veslrae  perfidia  veniani 
consequi  feslinate ;  vos  ipsos  sanctas  Ecclcsiae  rai- 
nistris  devota  inentc  baptizandos  ( fl.Mtc ;  qualenus, 
a  peccatorum  maculis  einundali  et  sacro  baplis- 
niate  in  Chrislo  renovali,  saiiclx  Ecclesix  liliis 
ni:  reamini  consociari 


(86)  Isid.,  ibid. 

(87)  Patber.  in  Ceit.  cap.  31. 


fcrenlem  typice  loquens,  ait :  Si  recle  offeras,  recte 
autem  non  dividas,  peccasli  (Gen,  iv).  Recte  offertur, 
ut  ait  B.  Grcgorius  (87),  cum  recta  intentione  quid 
agitur,  sed  recte  non  dividitur,  si  non  hoc  quod 
pie  agitur,  eliain  sul.tiliter  discernatur.  Oblata  enini 
recte  dividere  est,  qiia.'lihet  bona  nostra  studia  sol- 
licitc  discerncndo  pensare  :  quod  nimiruinquiagere 
dissimulal,  reclc  offerens  peccat.  Ssepe  namqiia 
etiam  qiiod  bono  sludio  gerimus,  dum  discernere 
caute  negligimus,  quo  judicctur  fine  nescimus  :  ut 
nonnunqiiam  boc  sit  rcatus  criininis  ,  quod  putatur 
causa  virlutis.  Rccte  ergooireriinus,  cuin  bonostu- 
dio  bonuin  opus  agimus  ;  sed  recte  non  dividiinus» 
si  h.ibcre  discretioncm  in  bono  opcre  (lostponimus. 
Ralionabililer  ergo,  o  insipicntes  ct  maligni  Ju- 
dx'i,  vos  oporict  discernerc,  quid  eligere,  quid  re- 
spnere,  qnid  ct  qunliler  credcrc,  quid  .•;gcrevel  quid 
«nvcrc  dcbenlis  (88).  Ilanc  procul  diibio  verse  fidei 
oiuiiiuinque  bonorum  opcruin  discietionem,  quae 
revera  norma  sanctilalis  est  ct  jiislilia; ,  Doininus 
suinma  diligcntia  suo  cullui  adhibendam  figurate 
pnccipiebat,  cuin  in  vcleri  tcslaincnto  in  oumi  sa- 
crificio  s:d  offerri  jubebat  (Levit.  ii).  Ideo  igitur  in 
omnibus  sncrificiis  sal  aJmisceri  jubctur,  scilicet 
iit  omnia  quie  ad  Christi  honorein  oflerlmiis,  sal 
rntionis  ac  discrelionis  SLmper  accipiant. 

Chrisluin  crgo  cuin  Dco  Pntre  et  Spiritii  saiicto, 
0  Jiid;ei,  indubilanlcr  vcrum  Deum  et  veruin  hoini- 
ncm  csse  credi:e ,  ipsum  ciini  tiniore  diligiie,  el 
cum  dilcctionc  liuieie ;  spirilalia  ipsius  praccpla 
non  ex  iristitia,  aut  ex  neccssilate,  sed  cum  oiuni 
devotione  ct  liLailia  scrvate ;  in  cjus  sanclis  laudibus 
die  noctuque  hilari  mente  perseverale,  ut  juxtaec- 
ilesinslic;e  religionis  norinam  vivcndo,  digni  ha- 
beamini  Chrisliano  cciiseri  noinine.  Quod  non  cuni 
trislilia  scd  cuin  spirilali  Ix^litia  Deo  scrviie  debea- 
nius,*aperle  Psnliuistn  nos  ndmonet,  dicens  :  Ju- 
bilal'i  Domino  ierraomnis  ;  servite  Domino  in  Iwti" 
lia  (Psat.  xcix). 

I  Jubilatio,  id  est  confcssio,  ut  ait  Magister  Pe- 
irus,  gemina  cst  :  una  est  laudis,  altera  peccalo- 
^88)  Isid.,  Qua:st,  in  Lev  ,  cap.  4. 


37D  B.  MARTIM 

ruDi.  ConFessio  laudis  convcnit  pcrfectis,  confessio 
peccatorum  Dco  servire  ineipientibus.  Docet  nos 
Psalmisla  Deiiin  abcriler  iaudare,  et  peccata  no- 
stra  plangere ;  quia  nec  in  malis  est  desperandum, 
nec  in  bonis  aninius  debet  esse  elatus. 

f  Notandum,quod  jubilatio  Tcra  sit  voce  et  corde. 
Intelligat  igitur  cor  interius,  jubilet  vox  exterius. 
Sbnus  enim  cordis  est  intellectus.  Jubilus  autcm 
€St  sonus  l.^etitiae  sine  verbis.  qui  ipsa  la^titia  auimi 
non  potest  explicari ;  quando  vidclicet  honr^o  gau- 
dens  ex  his  quae  non  possunt  explicari  verbis,eruni- 
pit  in  vocem  quamdam  cxsultationis  sine  verbis, 
ita  ut  appareat  cum  ipsa  voce  gaudere.  llic  autem 
jubilus  nt  a  bonis  in  confessionc;  a  malis  vcro  non 
fit  in  confessione,  cum  de  tcrrenis  adeo  gaudent, 
sicut  verbi  gratia  inessorcs  vel  vindcniiatores  copia 
fructuum  jucundantur,  ct  dc  fertilitale  terrx  gau- 
dentes  canunt,  et  intcr  cantica  inserunt  voces  qiiab- 
dam  sine  vcrbis  modulatione  exsultantis  animi. 
Ilaec  est  jubilatio  improbanda.  Justi  vero  gaudent, 
videntcs  mundo  corde,  quis  Deus,  et  quo  ordine, 
e(  quani  mirifice  fecit  (anla  :  unde  exsullaiites  ca- 
nunt.  Hacc  est  exsultatio  coronanda.  »  Seqtiitur : 
Serviu  Domino  in  la'tiiia;  scillcet  noii  ncccssilate 
sed  cbaritate,  qi:a  liberati  estis  per  Christum.  Ac 
si  apcrtius  DaviJ  rex  ct  propheta  Chrislianum  po- 
pulum  consulcndo  alloqueretur,  dlcens  :  Yos  qui 
per  Jesum  Christum  redempli  estis  de  vana  vesira 
eonversaiione  (/  Petr.  i) ;  non  murmurantes,  ut  Ju- 
dxi  in  deserto  murmuraverunt  et  ab  exterminatore 
perierunt  (/  Cor.  x) ;  sed  in  laetitia  Doinino  servire 
dcbetis. 

Audite  etiam,  o  rcbelles  et  increduli  Judsei,  quid 
de  ipsis  patribus  vestris  in  libro  Exodi  scriplum 
sit.  Formcati  sunt,  inquit,  in  adinventionibus  suis 
{Psal,  cv);  et  ceciderunt  una  die  viyinti  tria  millia 
exeis  (Exod.  xxxii).  £t  iierum  :  Sedit  populus  man^ 
ducare  et  bibere,  et  surrexerunt  ludere  {ibid.)  (89). 
Esus  potusque  ad  luduni  impulit ;  ludus  vcro  ad 
idololatriam  traxit;  quia  vanitatisculpacumnequa- 
quam  cautc  compescilur,  ab  iniquitate  protinus 
mens  incauta  dcvoratur,  Salomonc  atleslanle,  qui 
ait :  Qui  mcdica  non  spernit  (90),  paulutim  decidet 
{Eccli.  xix).  Cum  eiiim  parva  cavcre  negligimus, 
insensibiiliter  scducli,  audacter  clinm  majora  per- 
petramus.  Non  ergo  in  tristiiia  vcl  anxiclate  animi, 
ut  supra  diximus,  o  Judaci,  Domino  dcbetis  sei*- 
Tire ;  sed  in  laetitia  ct  exsultationc  meiitis  pro  col- 
latis  beneficiis  ei  laudes  et  gratiarum  actioncs 
summa  cum  dcvotione  ofTerre.  Hxc  scrvitus  non 
est  amaritudinis  nec  indignalionis,  sed  felicitalis 
et  libertatls.  Gratum  enim  debct  esse  rcdcmptis, 
8e  Cbristi  servos  esse.  Servos  igitur  vos  faciat  csse 
[charitas,  o  Judaei ;  quia  si  veraciler  fideni  Christi 
Isusceperiiis,  liberos  vos  faciet  ipsa  veracissima 
frcritas,  quae  Christus  est.  tnde  ipse   discipulis 

(89)  GrefT.,  lib.  x,  Morat.,  c.  9,  ct  Pathrr.,  m 
lui/Hi.,  c.  52. 
(:)0)  Super/luit. 


LEGIONENSIS  5S0 

A  suis,  imo  gcneraliter  omniLus  in  te  credituris  ait : 

Si  manseritis  in  nif,  et  verbm  mea  in  tobis  man9§* 

rint,  vere  discipuU  mei  ertlts,  et  cognoscetis  terita-' 

/em,  et  veritas  Uberabit  vos  {Joan.  xv).  Ipsam  pro- 

ciil  dubio  spiiitalem  laetitiam,  qiiae  revera  Dei  ser- 

vis  est  necessaria,  ac  Dco  nimis  placita,  in  libro 

Levitico  ipse  Deus  praefigurabat,  cum  in  sacrincio 

oleum  sibi  ofTerri  pnccipiebat  {Levit,  ii)  (91).  Quod 

ergo  in  sacrificio  oleum  oflerebatur,  hoc  significa- 

bat  ut  quidquid  ad  cultum  Christi  et  honorein  san* 

ctorum  exliibcmus,  totum  in  spirilali  hilaritate  fa* 

cinmus;  et,  ut  ait  Apostolus,  nihil  ex  tristitia  aut 

ex  necessitate  agamus.  Sicut  enim  diligit  Deus  hi- 

larem  datorem  (//  Cor,  ix),  sic  et  gratulabunduin 

servientem.  Oleum  enim  hilaritatem  significat,  sic- 

"  ut  scriplum  est :  Ut  exhilaret  faciem  in  oleo;  et  pa- 

nis  cor  hominis  eonfirmet  {Psal.  ciii).  Quid  dicitis,o 

Judaci,  quid  objicilis,  vei  quid  ad  haecrespondeti^T 

§  XXVII.  —  Judiei  excusari  non  possunt,  ut  in  Chri^ 

stum  credant^  licet  eum  passum.  mortuunit  et  mo 

numento  sepullum  fides  Christiana  confiteatur  : 

quandoquidem  ha^c  omnia  non  coacte^  sed  per  vo^ 

luntariam  obedientiam  ;  nec  secundum  tirtutem 

divinitatiSj  sed  secundum  infirmitatem  camis  per" 

tulit.  Cum  etiam  qui  hcec  egerunt,  divince  totun^ 

tati  sint  famulati;  et  unde  ianominiam  inferre^ 

iude  gl  tia  et  nominis  exaitatio  Christo  tenerit : 

quod  appositis  exemplis  ex  saeris  litteris  Cregor, 

confirmat,  Pater  Christum  ex  charitate  traduiit^ 

Judas  avaritia,  Jndai  iiiridia,  aiqite  Christus  «e- 

ipsum  ineffabili  clemeniia.  Quid  Judrni  intelligere 

non  possunt,  littera:  legis  adhtvrentes.  Eos  ad  ju- 

gem  Christi  amorem  hortatur ;  qui  ignis  ille  est  tn 

G      altari  semper  incensus,  Ei^dem  respondet^  quare 

cum  voluntas  Patris  ejus  omuipotentia  sit,  mun^ 

dum  tamen  non  per  alium,  quam  per  Filium  ejus 

redimere  decrevcrit.  Qui  etiam  in  quatuor  generi* 

bus  oblationum^  qua:  in  Levitico  offerri  pracipiuH" 

ftir,  prwfiguratus  fuit, 

Yellcm  nosse  cujus  voluntatis  vel  propositi  estis ; 
utrum  scilicel  jam  dcposita  diuturnae  infidelitatis 
veslrje  perMia  f92),  Jesum  Christum  verum  Deuii 
esse,  et  a  Deo  Patre  ad  redemptionem  mundi  dc 
coeiis  missum  fuisse  indubitanter  credalis;  an  ad- 
huc  de  illiuj  coxtcrna  Deo  Palri  divinitate  in  ali- 
quo  dubitelis.  Ilaec  est  responsio  vestra,  o  Judasi» 
alquc  oppositio.  Dicitis  eniin  qiiod  idcirco  Jesum 
Chrislum  verum  Deum  esse  non  vultis  credere, 
quia  patribus  vestris  illum  accusantibus,  praesidis 
D  luilites  qunsi  alium  hominem  criici  eum  potuerunt 
arTigere,  morti  tradere,  et  in  monumento  sepelire. 
Subsequcnlcr  eliam  blasphemando  suhjungitis  quod 
si  verus  Dcus  esset,  nullatenus  ab  boroinibus  cru- 
cifigi,  occidi  et  scpeliri  posset. 

Ad  ha;c  noi  e  diverso  rcspondentes  dicimus 
quod  rcvera  Jesus  Christiis  verus  Deus  est  et  homo, 
per  quem  Deus  Paler  omma  ex  nihilo  creavit,  et 
muiidum  de  potesiate  diaboli  ciementer  eripuit. 
Quod  autem  a  Judaiis  patribus  vestris  comprehendi, 
lignri  et  cruci  afligi,  in  ea  misericorditer  non  pro 
suis  reatibus,  sed  pro  nostris  de^ictis  mori  voluit, 

(91)  Isid.,  Quctst,  in  Levit,,  c.  5. 

(92)  Addit.  hic  alter  ins.  ex  assertionibus.vtrissi' 
mii  in  prircedcntibus  sermonibus. 


58!  S^RMONES.  —  SEHM 

Bon  li«ic  (licr  impolentiain  scd  por  4)bedicnliain  pcr- 
tntit«  qnam  Deo  Patri  exbibuil.  Sccunduin  infirnii- 
tatcm  assumpiae  carnis  pro  hun)ani  generis  redein- 
plione  propria  volunlalc  niorteni  suslinuil ;  sccun- 
dum  divinitatem  vero,  qnani  ex  Deo  Palre  nalura- 
Illcr  habet,  semper  vivit.  Sccumluin  quod  bonio 
est,  de  torrente  in  via  bibit  (PsaL  cix),  scilicct 
nir>rtem  quasi  in  traiisitu  gustavit ;  sccuiidum  qiiod 
Tcros  Deus  est,  mortem  destruiit.  Non  ei^go  passus 
est  quasi  de  manibus  pcrsequenlium  cripi  non  po- 
tuert,  sed  quasi  pctestalem  bal)cns  ponendi  ct  sii- 
mendi  animam  suam,  spontanea  volunlate  niori 
prn  ovibus  siiis  voluit.  Sicul  bonus  pastor  libenter 
animam  suam  pro  ovilnis  suis  dcdil  (Jvan,  x) ;  sicut 
verus  Deifs  terlia  die  de  sepiilcro  corpus  suuin, 
quod  de  Yirgine  sine  peccato  assunipserat,  potcn- 
ter  resuscitavil.  Majoris  quippc  potcnliu:  et  viilu- 
l:s  fut  post  mortcm  de  monumento  rcsuscitare, 
quam  ante  passionem  persequcntium  maniis  effu- 
ger^e.  Qui  ergo  corpus  suuni  post  niortcm  de  scpul- 
cro  potult  rcsusrflare.  poterat  ulique  anle  pnssio- 
ncm,  si  veii  t,  insidias  pcrscculoruin,  iie  compre- 
hende  etur,  evadere.  Comp.chcndi  ergo ,  ligari , 
crueifigi  el  mori  sccundum  bumaAila*eni  pniuit; 
Ron  tainen  quod  Judaica  gens  adveisus  euin  prac- 
valuit,  scd  quia  sponlanea  voluntalc,  ut  mundiiin  re- 
dimeret,  ipse  voluif.  Apertc  itaquc  vcrissima  rntio 
Ciiristum  pro  humnni  generis  redcmptione  sponla- 
nea  voluntate  passuin  fuisse  demonslrnl;  ei  vos,  o 
Judsei,  qui  illum  dicitis  invilum  passionem  subiissis 
in  vestra  oppositione  mentitos  esse  coniprobnt. 

Audite  ergo  qiiae  dico,  o  increduli  et  subversores 
Jud«ei,  qui  regnum  coelorum  recte  credendo  non 
intratis,  et  alios  qui  ingredi  poterant,  sine  inler* 
j)issione  prnvis  pprsuasionibus  iiilrandi  adiuim 
obs!ruilis.  Audite  qii%  ad  correclionem  vcslrnin, 
charil;Ue  cogcnle,  loquor.  Quanto  ampliiis  vos  ct 
patres  vestri  Jcsu  Cbrisli  Dei  ct  Virginis  Filii  dc- 
Totius  ac  sludiosius  fidem  alque  doclrinnm  susci- 
pere  debueratis ;  Innto  amplius  illum  conviciis,  ct 
maitimodis  injuriis  inbonornstis  ;  cl  undc  majorcm 
illi  rcverentiain  ^xhibcre  dcbnistis,  iiide  p  tius  il- 
lum  ojiisque  discipulos  opprobriis  el  verberibus, 
diversisqiie  pocnis  crucinii  estis,  et  noinen  illius 
alque  memorinin  de  sub  coclo,  si  ficri  posscl,  dc- 
lere  conati  eslis.  Sed  vos,  o  iniscri  ct  iniscrandi^ 
Jud.ii,  qui  cstis,  qui  ab  xterno  Dei  cons  lio  con- 
traire  moliti  eslis?  Vos,  o  infclices,  qui  cstis,  qui 
acternum  bencficiuin,  quod  Deus  Patcr  in  sua  prae- 
destinatione  huniano  generi  prxstare  decrevit,  et 
p  r  dilccrissiinuin  Filiuin  snuni  staluto  teinpurc 
niisericordiler  complevit,  perversa  mcnlc,  et  pol- 
l:!lo  ore  negare  prxsumilis?  Quare,  o  iniseri  et 
mi&erandi  Jiidaei,  humnni  generis  ledeniplionein, 
qnam  ab  inilio  mundi  Deus  per  figuras  innotuil, 
per  oraciila  intimavit,  pcr  pnecedentn  yroniisit, 
per  Jesuin  Chrislum  coxterniim  sibi  Filiuni  vcra- 
citer  cemplevil,  per  aposlolorum  at(|ue  evnngelisla- 
runi  pncdicalionem  jam   per  ipsuiu  Dei   Virginis' 

(9o)natber.,  w  6>N.,cap.  71. 


.  IV,  IN  NATALE  DOMINI.  S8i  - 

A  que  Filium  celebratani  universo  mundo  manifesle 
ostendit,  pertinacitcr  L-cg;.tis;  injuper  et  ipsum 
Dei  Filium  purum  hoininem  Tuisse  blasphemando 
asseritis  ?  Ignoratis,  o  miseri,  quia  quanto  perti- 
nacius  patrum  vestrorum  mnlltia  de  lerra  memo» 
riain  Chrisli  delere  volnit,  tanto  magis  illius  no- 
men  ct  gloria  in  cognilione  gentium  crevit?  Duin 
enim  divinae  dispositioni  pertinaciter  repugnabant, 
procul  dubio  divinx  voluDtati  ignorantes  scrvie- 
bnnt. 

Sed  ut  vos  horum  quse  diciinus.  o  Judxi,  ccrliorcs 
racinmus,  vcracem  Joscph  historiam  in  inedium 
proferamus.  Ecce  sommalor  rent/,  inquiunt  fratres 
e^us,  venite  occidamus  eum  ;  et  tunc  apparebit  quid 
illi  prosint  somnia  sua  (Gen,  nxxtii).  Quid  itaque 

^  super  bunc  locum  B.  Grcgorius  dicat  (93),  simul 
omnes  audiamus.  <  S%pe,  inquit,  nonnuUi  humana 
sapientia  inflati,  dum  desideriis  suis  divina  judicia 
contrnire  conspiciunt,  astulis  ei  reluctari  machina- 
lionibus  conantur ;  ct,  ut  ad  volum  suum  vim  su- 
perme  disposilionis  intorqucanl ,  callidis  cogilalio» 
nibus  insistunt,  subliliora  consilia  exquirunt.  Sed 
indc  voluntatem  Dci  pcrngunl,  unde  hanc  immutare 
contcndunl,  atque  oinnipotcntis  Dei  consilio  dura 
resistere  nitnntur,  plcnius  obscquuntur  ;  quia  sa:pe 
ct  hoc  ejus  dispositioni  apte  iniliiat,  quod  ei  per 
hiiinanum  studiuUl  rrivolc  rcsultnt,  sicul  scriplum 
cst  :  Qui  comprehendit  sapieutes  in  astutia  eorum 
(Job  v).  In  aslulia  nain(|ue  sua   sapicnles  compre- 

Q  hendit,  qunndo  ejus  consiliishuniana  factacongrue 
tiinc  serviunl,  cuin  rcsistuiil.  Undcct  per  Psalmistain 
dicilur  :  Novit  Dominus  cogitationes  hominum,  quo* 
niain  vanrr  sunt(PsaL  xciii).  Qiiod  inclius  ostendlirtus, 
si  pauca  ad  mcdium  gestarum  rcruin  cxcmpla  profc- 
riinus.  Joscph,  ut  supra  diclum  csl,  somnium  vi- 
dcrat,  quod  suo  mnnipulo  fralrum  cjus  manipuli 
se  prostcrnchanl.  Soinnium  vidcral,  quod  sol  ac 
luna  cuni  undecim  stcllis  sc  adornbanl  (Gcn.xxxvii). 
Qiia;  quia  palri  fralribusque  relulit,  eoruni  corda 
protinus  fiilurof  doininationis  invidia  pavorquc  per- 
ciissil.  Cuiii  ad  se  hunc  vcnire  conspicerent,  ma- 
lilia  srcvicnte,  diicrunl :  Ecce  somniator  venit ;  »e- 
uite  occidamus  eum,  et  videamus  quid  prosiul  illt 
somnia  sua.  Cumque  se  ejus  dominio  subjici  mo- 

D  luunt,   somniatorem  in  putcum  deponunl,  cumqiie 

^lsmaelilis  transcuntibus  vendunl.  Qui  in  iOgypluni 
ductus ,  scrviluti  subditus ,  luxuri»  accusalioiie 
dnmnatus,  castitatis  nterito  adjutus,  propbctixju- 
dicio  crcplus,  omni  iEgyplo  esl  prxlniiis.  Per  su- 
pernnin  vcio  snpientiani  providus  frumenla  con- 
gossil,  el  futurjc  pciiculo  necessitalis  obviavit^ 
Cumque  in  orbem  fanies  prxvnluissct,  de  alimen- 
toruin  prscpnrnlione  soUicilus  Jacob  filios  in  iCgy- 
ptMin  misit.  Qui  frumentorum  dispensationis  pi*ae 
posilum  Joscph  nescientes  invcniunl,  alque  ut  me* 
rerentur  nliinenta  percipere,  ipsum  dispensaioremy 
scilicct  Joseph,  coinpulsi  sunt  pronis  in  terram  cer- 
vicibus  ndornrc. 

(  PeiiKenius  igitur  gcslx  rci  ordinem;  pensenin* 


«83  8.  MARTINI  LEGIONENSIS  S8I 

quoiiiodo  cogilaliones  hominuniipsa  sua  provisioiic  A      «  Perscruleiiiiir  adbuc,  si  placel,  llcbraeoniin  sai- 


vis  divina  coiiiprclicndat.  Idco  Joscpli  veiidilus 
fuerat  ne  adorarclur,  scd  tunc  non  esl  adoratus, 
^uia  fuit  a  fralribus  vendilus.  Asiulc  namq}ie  uli- 
quid  agere  ausi  sunt,  ut  Dei  consiliiiin  mularelur; 
sed  divino  judicio,  quod  declinare  conati  sunt,  re- 
nil.-ndo  servierunt.  Indc  quippc  conati  sunt  Dci  vo- 
luntalein  perngere,  uiidc  banc  conati  fucrant  astute 
cominutare.  Sic  ergo  diviiiuni  consilium  dum  vi- 
taiur,  implelur;  sic  bumana  sapientia  dum  rclucta- 
tur,  comprehenditur.  Timjcrunt  fratres  nc  Joseph 
si*pcr  cos  excrcscer.  t ;  sed  boc  quod  divinitusdis- 
positiim  fueral  cavcndo,  actuin  cst  ut  evenirel. 
Jlumana  sapicnlia  in  s  ipsa  rcprebensa  cst,  quac 
voluntati  Dei  unde  per  mter.tioncm  rcsiilit,  indc 
flc  implicantlo  mili(a\il. 

€  Sic  Saul,  diiin  David  subjcctum  quotidiano 
sucrrcsccre  virtutnm  succcssu  conspiccrct,  siiain 
ei  filiain  in  conjugio  spopondit,  atquc  in  ejus  dote 
ecntuni  dari  ab  eo  Pbilist  .inorum  pncputia  petiit  : 
ut  cuin  provocatiis  niiles  ultra  se  exerccre  qux- 
reret,  inimicorum  gladiis  traJilus  vitain  liniret,  sic- 
ut  s^^riptum  cst  :  JSon  habet  rex  nects^  sponsaiia, 
nisi  lantiim  ccnlum  prayntia  Philisthinorum,  ul  pat 
uilio  de  inimicis  regis.  Porro  Saui  cogitabat  tradere 
David  in  manibtis  Piiiiistliinorum  (I  Reg,  xviii).  Scd 
David  dispositionis  intiinac  favorc  roboratus,  ccn* 
i^m  sc  dare  pcrbibuil,  ct  duccnla  reporlavit.  Cujus 
uiinirum  opcris  argiimcnlo  superatus,  supcrna  dis- 


pieiilia*Ji;  ul  vidcamus  quid  providendo  prohibnit, 
ct  quid  probil>cndo  provocavit.  Ccrle  cum  ad  Re- 
demptoris  noslri  miracula  crcdcntium  turba  con- 
fliicrct,  ciiin  saccrdolcs  ct  poptili  invidiae  facibus 
acccnsi,  quod  inundus  post  euin  abirct  (94),  ut  ab 
illovim  tanlacconcursionisabscindcrcnt,  tinire  ejiis 
potcnliain  niorte  conali  suiit,  diecntcs :  Expedit^ 
ut  unus  moriatur  homo  pro  popttio  et  non  tota  gem 
pereat  (Joan.  xi).  Sed  Redemploris  nostri  niors  ad 
convinclionem  suicorporis,  sci.icct  Ecclesiai  vahiit, 
non  ad  separaiionem.  Ergo  ctiani  bec-ad  pietatis 
suuc  studium  vel  obsc(iuiuni  redcgit,  quod  contra 
illusn  buinana  crudclitas  cxarsit.  Ipsc  namqu^ 
justusct  iniseric(»rs  mortaliuin  acta  <!isponen8,alia 
^  concedit  propitius,  alia  vero  permittit  iratus ;  at« 
quc  ca  quae  pcrmiltit  sic  tolcrat,  ut  baec  insuicon- 
silii  usiim  vcrtnt.  Unde  miro  modo  fil  ul,  quod  sino 
voliintatc  Dci  ngitur,  conlrarium  Deivoiuntali  noii 
sil;  quia,  duni  in  bonum  iisum  male  facta  vertun- 
tur,  ejus  consilio  militant,  qu:e  ipsius  consilio  rey 
piigiiaiit  llinc  cniin  pcr  Psalinislani  dicitur  :  Mq- 
gna  opera  Domini;  exquisitain  omnes  voiuntates  eju$ 
(Psa/.  cx).  Sic  ()uippc  ejus  opera  niagnasunt,  ut 
per  omnc  qiiod  ab  bominibus  agitur,  ejus  foluntas 
acquiratur.  Nam  s.Tpe  indeperficitur,  unde  repelli 
putalirr.  Hinc  rursus  d  cit  :  Ontiita  qtiffcungue  vo- 
iuil  Dominus  fecit  in  cwio,  et  in  terra  (PsaL  gxxxiv). 
.  Hinc  Snlomon  ait  :  ISon  est  sapientia,  non  est  pru" 


ponciitc  Providcntia,  insipicntiac  siia;  cst  consilio  C  ^«-'"''«i  "<^w  ^«'  consilium  eontra  Deum  (Prov.  xxii). 


comprcbcnsus ;  quia  uiide  succrcscenlis  mililis 
viiam  sc  exstingucrc  credidit,  virtutis  ejus  gloriam 
inde  amplius  cumulavit. 

(  Scd  quia  nonnunquam  asliitc  aliquid  sapcre 
etiam  elecli  moliuntur,  libct  ad  inediiim  alium  sa- 
picntcm  deducerc,  cl  quod  veraciier  sinu  interni 
consilii  astulia  mortalium  comprcbendatur ,  dc- 
monstrare.  Prudenler  qiiippe  Jonas  se  sapere  pu- 
tavit,  ciim  ad  pncdicaiuliim  pQDnitciitiam  Ninivila- 
rum  missus,  quia  eleclis  gcntibiis  ^udicam  dcseri 
timuit,  pracdicatio::is  oniciiim  implcrc  rccusavit, 
navcm  petiit,  fugcre  Tliarsis  elrgit.  Sed  prolinus 
CempcslMs  cxoritur,  sors  nnttltur,  iit  vidcliccl  CfH 
gnoscatur  cujus  cnlpa  maria  turbenlur.  Jonas  ergf) 
in  culp.1  dcprelicnditur,  in  p 'ofuiidiim  mnris  dc- 
mergilur,  cctc  sorhcntcdcvoinlur;  alquc  illwc  g(v 
stanlc  bcliua  pcrvciiit,  quo  ire  sponte  coiilcmpsit 
(Joan,  i).  Eccc  fugitivuiiiDci  tcmpcslas  invcnit,  sors 
ligat,  marc  suscipit,  bc!Iua  iucludit,ct  quiaauctoris 
sui  voci  obedirc  rccusnl,  ad  lociim  quo  mittcudiis 
erat,suorcug  carccre  portaiur.  Jubcnte  Deo,  bomo 
proplieliam  ministrnrc  noluil;  aspiraiite  Dco,  bcl- 
lua  prophetam  cvomuit.  Intorqiict  crgo  Deus  pru- 
dentiain  hominis,  ut  supra  dictuin  cst,  ad  ininisto- 
rium  suum,  quando  ct  boc  in  usum  sua;  voliintnlis 
redigit,  pcr  quod  sibi  buinana  voluntas  contradi- 
cit. 

(94)  Suppl.  proclamarcHt, 


Rcstat  ergo  ut  in  cunctis  quas  aginius,  vim  supcrnke 
voluntatis  inquiramus.  Cui  videlicetcc^nilae  ifostra 
aclio  devotc  famulari  debet,  ct  quasi  diiccni  snf 
ilincris  porscqiii,  ne  el  iiolcns  scrviat,  si  banc  su- 
pcrbiens  dcclinat.  Vitari  enim  vis  superni  consilii 
ncqiiaqiiam  potcst;  sed  mngna  sibi  virlute  hanc 
tcinpcrat,  qiii  se  sub  ejiis  nutibus  refrenat,  cjusqne 
sibi  pondcra  levignl,  qui  hxc  ex  subjecti  cordis 
buincro  volcns  porlnt.  i 

Ut  crgo  supra  dicliim  est,  o  inimici  veritaiis  iu- 
dxi,  (Miniito  studiosius  patrcs  vcstri  Cbristuin  crti- 
cifigendo  .'cierno  Dei  consilio  rcsistere  voluerunt ; 
(nnto  illud  ncscicntes  ct  in  sua  nialitia  perseveran- 
tcs.  pcrfcctiiis  coniplcvcriinl,  Deus  Pater  propler 
^  niiiiiam  cbnrilalem  suani  qua  nos  dilexit,  Filium 
suum  tradidit,  iit  nos  pcr  pasjfionem  ct  crucem  de 
inimici  polcslatc  rcdiniercl.  Uiide  D.  Joannes  cvan- 
gelisia  ait  :  Sic  Deus  diiexit  mundum^^  ut  Fiiium 
suum  unigenitum  daret,  ut  omnis  qui  credit  in  ipsum 
non  pereat,  sed  Itabeat  ritam  aternam  (Jnan.  iii;. 
Tradidit  etiain  semetipsum  pro  nobis  Dei  Fi/tiis,  iif 
aos  redimeret  ab  oinni  iniquilate  [Tit,  ii),  iil  ado  • 
ptionem  piiorum  reciperenws  (Caiat,  iv).  Dc  quo 
Apostolus  ait  :  Ciiristus  tradidit  semetipsum  pro 
nobis  obiationcm  et  iiostiam  Deo  in  odorem  suari' 
latis  (Epltes.  v).  Judas  vcro  Iscariot  dolo  ct  mali- 
gnitate  plenus.  ct  avaritiae  facibtis  succensus  ira- 


583  SERMONES.  —  SERM.  IV.  IN  NATALE  DOMINI.  5Jt5 

diditenmJudjeis.  Judxi  autcm  iiividiae  et  odii  tene   A  esl,  ab  oculis  cordis  maiiu  discreiion.'s  rcmovere 


t»ris  obcaecati  tradiderunt  ilium  ad  crucifigcndiird 
Pontio  Pilato  pnnsivii. 

Sed  nolandum  quod  Deus  Palor  proptcr  magnam 
charitatcm  suam  Iradidil  suum  dileclissinuim  Fi- 
lium  ;  ipse  aulem  Fiiius,  dilectionc  iiluin  cogeiite 
et  ineflabili  clementia  supcranlc,  tradidit  somct^ 
ipsuin,  ut  nosde  diaboli  potcslale  liberaret,  ct  siiae 
passionis  sanguine  a  {leccalorum  sordihus  miin- 
darot.  Qui  dilexit  nos  et  lavit  no3  a  pcccatis  no- 
stris  in  san^uinc  suo  {Apuc.  i).  InelTubilis  quoque 
illum  clementia  supcravit,  ut  de  sinu  Dei  Pali-is 
descenderet,  humaiiam  naliir.im  sibi  unirct,  pas- 
ftionem  subiret,  crucem  non  pro  suis,  sed  pro  liu- 
raani  generis  pcccatis  ascendcrct,  suam  dile.tissi- 
mam  atqiic  sanclissimam  aiiimam  poncrct,  ail  in- 
ferni  claustra  desccndeiet,  suos  qiii  ibidem  raplivi 
detinebantur,  ad  sempcr  vircntia  pascua  revocaret, 
eecundum  eamdem  quam  dc  Virgine  sine  pccrato 
carnem  assumpserat  tcrtia  die  de  monumento  re* 
«urgerct,  suos  in  fide  discipulos  confiriiiaret,  pcr 
cosdem  verbi  Dei  semina  super  ratioJialcm  terram, 
scilicet  in  cordibiis  omniumgcnlium  scminaret,  ct 
^uadragesima  rcsurrectionis  die  gloria  ct  bonore 
coronatus  ad  Patrem  a  qiio  cxierat,  asceiidcrct. 
€ui  valde  admirans  iiimiiimque  congralulans  quidam 
sapiens  ail  (95) : 


Qum  te  riclt  ciementia, 
IJl  ferres  nostra  crimina  : 
Crudelem  mortem  patiens^ 
l't  nos  a  morte  toUeres  ? 
Inferni  claustra  pcneiruns^ 
Tuos  caplivos  redimens, 
Yictor  triumpho  nobiti, 
Ad  dextra.H  Vattis  residens 

Perfectaergo  cburitasGiirislumcompulit,  sumuia 
illam  clementia,  ut  nos  redimeret,  vicit;  cor  Juda!i, 
m  ipsum  Dei  Virginisque  Filium  traderet  Juda^is, 
avaritia  decepit ;  sacerdotum,  Scribarum  ct  Piia- 
risaeorum  oculos,  qui  Gbristum  Pontio  Piluto  ad 
cnicifigendnm  tradidcrunt ,  invidix  et  maliliae  nu- 
lii.um  obca^cavit.  Non  crgo  Cbnstus,  iit  vos  men- 
limini,  o  Jud<ei,  invitus  ad  passionem  venit  ut 
mundum  red.iiieret ;  scd  spontanea  voluntate  se- 
ipsum  manibiis  impiorum  tradidlt. 

Adlme  in  vestne  incrediii.talis  malisia  pcrscvc- 
rantes,  o  Judaei,  uobis  respondcntcs,  dicitis  qiiod 
sive  Jesiis  Ghrislus  ad  passioiiem  spontanciis  vc- 
nerit,  sive  invitus ;  nullatenus  tamcn  illu.ii  verum 
Deum,  sed  purum  hominem  fuilse  asseritis.  Ad 
hxc  nos  econtra  vobis  respondentes  dicimus  quod 
revera  Jcsus  Chrisius  vcrus  est  homo  ct  verus 
Ueus;  sed  idcirco  illum  verum.  Deum  non  crcdilis 
esse,  quia  pallii  Joscph  vclumen  oLnubilat  oculos 
meiitis  vestra;.  Nullatenus  ergo  ea  qwx  de  Christo 
In  Veleri  Testamcnlo  scripla  sunt,  spirituliler  iii- 
tcUigere  potcritis,  nisi  pallium  Joseph,  ut  diclum 


sludueritis. 

Notandum    quod  palriarcha  Joscph,  vir  scilicct 
innoccns   et  justus,  Dci  et    hominis  Jesu  Christl 
figiiram  gestavit  iu  suis  opcribus.  Adiiltcra  vero,  in 
cujiis  manibus  foras  fugicns  pallium  reliquit,  Sy- 
nagogx»   typum   tenuit,  qua;  Christum  non  veruni 
Deum,  sed  purum  hoininem  esse  credil.  Congrue 
siquidem  Synagoga  in  Vetcri  Tcstamento  mulieris 
aduItci3B   figurain    lcniiil,   qiiae  omnipotenti    Dco 
fidcm  noii   conscrvavit,  sed  ciim  diis  alienis  mul- 
tolics  fornicala  cst.  Sicut  ergo  niulier  illa  adullera 
voluit   J  ;seph    sibi  adulterino  amore  sociari,  ita 
Synagoga  volcbal  Christum  in  adullerio  sui  scele- 
ris  dclincro,  ut  ncgarct  se  esse  Deum  ;  el  Pharisao- 
rum   mui;is  ac  Siribarum  traditiones,  quam  legis 
praccpta  spirilalitcr  scrvare,  cui  ipse  velut  maritus 
erat    Ipsc  autem  ncciuaquam    acquiescens  illicit» 
doctriii»   adullerio,   adullcrinx  Synagogae  manu» 
vcslc  corporis  apprchensus  carne  se  exuit,  ac  liber 
nioriis  in  cosliim   ascendit.  Dcus  et   homo  Jcsus 
Christus  deccm  prxecpla  legis  spirilalilcr  custo- 
diebat;    Synagoga   vcro  Icgem   carnaliier   ob$er« 
vaiis  pr.cvaricaiorem  lcgis  eum   inclamabat.  Doi  el 
Virginis  Filius  lcgem  ct  prophctas   spirilalitcr  ex- 
poncbat,    Synagoga    vcro   Icgi  ct   prophelis  iilum 
contrnriu  docuissc  dicchat.  Quid  pliira  (9Gj  ?  Diim 
ergo  niulicr  adullcra  malc  uli  Joseph  voluisset,  re- 
litto  pallio  Joscph    fugit    foras;  quia,  dnin   Syna- 
^  goga  Dominum  Jesiini  Chrislum  purum  homiiu^m 
crcdcns,  quasi  adultcrino  coniplexu   constringere 
voluit ,  ipsc  taiitum  litterse  tcgimcn  ejiis  oculis  re» 
liquit,  ct  ad  cognosccudam  suae  divinitatis  polenr 
liam  conspicuum  se  gentibus  prxbuit.  (Jnde  apo- 
stolus  Paiilus  dU.iiiUsque  hodie  velamen  est  positum 
supcr  cor  Judworum  (II  Cor.  iii).  Quae   videlicct 
adultera  mulier  upud  semetipsam  paMiuni  rctinuit, 
quia  Christo  in  crucc  passo,  ct  a  mortuis  die  lertia 
resiiscitato,  atquc  in  Dei  Palris  dex!era  cxaltato^ 
mulicr  adultera,  id  est  Syiiagoga,  apiid  semet-psaiii 
Icgis  et  prophetarum   ignorantiam  retinuit,  quia 
omnia  Veieris  Tcstamcnti  volumina  non  spiritalite:*» 
sed   tantummodo  ad   l.tterain  inCelligere  studuX 
Quia  ergo  Sygnagoga  Christum  illicite  rclinere  vo- 
D  luit,  carnalibus  scillcet  veteris  tcstamenti  inslitu* 
tionibus  subigerc   illum    tentavit ;  idcirco  quein 
malc  tcncbat,  ct  non  vcrum   Dcum   scd  hominem  * 
piiium  credobat,  qnasi  nierctrix  nudum  amisit. 

Audite  qu;c  dico,  o  Judxi,  audile  qiiae  loquor, 
aus4nilla(c  quac,  charitale  cogcnie,  moiieo.  Si  xUr- 
nuiii  danuiationem  cupitis  evaJcre,  et  ad  jelerp.ae 
\\ix  gaudia  pcrtingcrc,  Jcsum  Christum  cum  Deo 
Patre  ct  Spiritu  sancio  unum  et  vcriim  Deum  esse 
imluhituntcr  credite,  Novum  Tcstamenlum  reci- 
pite,  sucras  Veteris  Teslamenti  paginas  iion  carna- 
litcr  sed  spiritaliter  iiitel.igere,  et  opere  tnip'crc 
sludcte;  ut  sacro  baptismate  rcuovati,  et  sanct^» 


(95)  E\  hymRO  ad  Vcspcras  Ascens 


(96)  Paihcr.,  ubi  sup.,c.skp.  73. 


SS7  5.  MARTINI 

Spiritu  illnniinaii,  eidem  Jesu  Chrislo,  qui  Yera- 
ciler  omnium  Adeiium  caput  est,  ndcliler  conjungi 
possitis»  electorumque  ejns  collegio  sociari.  Nisi 
enim  Cbristum  verum  Deum  verumque  honiincm 
esse  firmiter  credideritis,  nullalenus  a  cordiLus 
Testris  infidelilatis  tenebras  expellere  potcrilis. 

Ipsum  ergo  verdciter  mundi  Rcdemptorem  esse 
crcdite,  ipsum  infinem  mundi  justissiniuni  judit-eui 
vcnturuiu  formidate,  ipsum  cuni  Deo  Patre  et  Spi- 
rilu  sancto  in  omnibus  et  super  omnia  dilf^ile,  pcr 
ipsum  ad  animarum  nostrarum  salutem  nos  perliu- 
gere  posse,  omnino  confidite.  Si  illuni  verum  Dcum 
esse  crcdideritis,  eumque  perfecte  dilexcritis,  credo 
quod  iibenti  animo  praecepta  illius  conservabilis. 
Amorem  Christi  in  cordibus  vcsiris  jugiter  conser- 
vate,  et  sl  eum  vcre  diligitis,  hoc  bouis  opcribus 
declarate.  lllius  amor  in  cordibus  vestris  seniper 
ardeat,  ejusdemque  amoris  effcctus  in  opcratione 
?estra  rcsplendeat. 

Hanc  procul  dubio  perfectam  divini  amoris  ob« 
servaBtiam  Dominus  efllcacitcr  hahenilani  pr.-psi- 
gnaLal,  cum  Moysi  in  Levilieo  figuratedicebat :  Ignis 
iit  altari  semper  ardebit  .  que:n  nutriet  sarerdos 
iubjieiens  mane  ligua  iu  altari  per  singulos  dies,  cl 
imposito  holocausto,  desuper  adolebit  adipes  paci^ 
fieorum,  Ignit  iste  esl  perpetuus  qui  mimiuam  de- 
ficiet  de  allari  {Levit,  vi).  i  Altare  Dci  esl  cor  no- 
ttrum,  ut  ait  B.  Gregorius  (97),  in  quo  jubclur 
fgnis  semper  ardere ;  qnia  ncccsse  est  ex  illo  scm- 
yerad  Dominu<n  charilatis  flammam  indestnenlcr 
rscendere.  Cui  per  singulos  dies  sacerdos  ligna 
snhjiciat,  ne  exstinguatur.  Omnis  Oirisli  pr:rdi- 
cator  membrum  utique  summi  saccrdoils  dicitur, 
sicut  cunctis  fidelibus  B.  Petrus  apostoliis  dicit : 
Vos  autem  estis  genus  electum,  regale  sacerdotinm 
(I  Petr.  ii).  Et  sicut  in  Apocalypsi  cidcin  sumnio 
fiacerdoti  dicitur  :  Fecisti  nos  Deo  nostro  regnum  et 
taeerdotes  {Apoc.  v),  etc.  Sacerdos  crgo  in  aliari 
ignem  nutriens  quotidie  ligna  subjicict,  id  est 
fidelis  qui«qiie,  ne  in  eo  flamnia  charitatls  deficiat, 
incordesiio  tam  exempla  praccedentium  Patruin, 
quam  sacrae  Scripturas  teslimonia  congcrere  non 
desistat.  Nam  quasi  quncdam  fomcnta  igui  dare 
estin  exercitatione  charitatis,  vel  exempla  Patniiu, 
>el  praecepta  Dominica  populis  minislraro.  Qiiia 
onim  inlerna  novitas  noslra  ipsa  quotidie  liujiis 
vitas  conversatione  vetcrascit,  iste  ignis  Tignis  ad- 
hihitis  nutriendiis  est,  ut  dum  per  usuin  se  nosliie 
Tctiislatis  extenuat,  per  Patrum  testimonia  atqiie 
exempla  reviviscat.  Et  bene  illl  prxcipitur,  ut  mane 
ligna  per  dics  singulos  congregcntur;  vel  ccrte 
quia  maiie  prima  pars  diei  cst,  postpositis  cogita- 
lionibus  vilse  pra;sentis,  hoc  priori  loco  quisque 
fideliuni  cogitct,  ut  quod  in  se  jain  quasi  deficit, 
quibus  valet  nisibus  studiuni  charitalis  inflaminet.* 
Ignis  enim  iste  in  altari  Domini,  id  cst  in  corde 
iiostro,  citius  exsiinguilur,  nisi  solcrler  adhibilis 


LEGIONENSIS  911 

A  exeinplis  Palrum  el  Dominicis  tcslimonilft  repare» 
lur.  Bene  autem  illic  subditur  :  Imposito  holocausto^ 
desuper  adolebit  adipes  paciftcorum  {Levit,  vi).  Naiu 
quisquis  hunc  in  se  igncm  charitatis  accendit,  in 
semeiipsum  iitique  holocausta  desuper  ponil;  qiiia 
onine  vitium,  quod  in  se  niarle  vivebal,  exurit.  Cuni 
eniin  cogilationum  siiarum  interna  considerat,  ct 
vitani  rcprobain  per  imitationis  gladium  mactat; 
in  ara  se  sui  cordis  imponit,  et  igne  charitatis  in- 
cendit.  De  qua  hostia  pacilicorum  adipes  redoIent« 
quia  interna  novx  vitae  iinpinguatio  pacem  inter 
i:os  et  Deum  raciens,  odorcm  de  nobis  suavissi- 
inuin  Dco  reddit.  Quia  vcro  eadem  charitas  in  cor* 
dibus  elcctorum  inexstinguibilis  nianet,  apte  illic 
siibdilur  :  Ignis  iste  est  perpetuus^  qui  nunquam  de- 

^  ficiet  de  altari  (ibiii),  Nuni|uam  profecto  igais  iste 
de  ailari  dcficit,  quia  ct  post  lianc  vitam  eoru!u 
lucnlibiis  fcrvor  charitatisaccrescit.  iOternaquippe 
couteiiiplationi'.  agitur,  ut  omnipolens  Deus,  quo 
inagis  visus  fuerit,  co  amplius  diligatur.  i 

Ipsum  ergo  Dcuin  ct  homincm  Jcsum  Christum, 
o  Judaii,  toto  corde  diligite,  illius  baptismum  de- 
vota  mcntc  suscipite,  per  eum  sanctam  Ecclesiam 
fidelitcr  iugredi  festinate,  ut  non  perire  cum  incre- 
diilis,  sed  cum  elcctis  cjtis  mereamini  pcrfrui  acter- 
nis  gaudiis.  Quid  dicitis,  o  Judsi,  quid  responde* 
tis,  vel  quid  objicitis?  Jam  utique  deposito,  infide- 
litatis  errore,  Jesum  Christum  verum  Deum  verum- 
que  hominem  esse,  munduiu  suo  pretioso  sanguine 
rcdemissc,  tertia  dic  a  moituis  rcsurrexisse,  coe- 
lum  vidcntibus  discipuUs  ascendisse,  et  in  Dei  Pa- 
tris  dcxtcra  sedcre  iitcunclanter  nobiscum  credcre 
dcbcrclis.  Volumus  tamen  scire  cujus  voluntatis 
vcl  fidci  eslis,  aut  quid  respondetis.  llxc  esr  ria- 
spousio  vestra,  0  Judu)i :  Diciiis  enimvos  magnopero 
scirc  vcllc,  qua  necessitate  Deus  Patcr  compulsus, 
qui  omnia  quxxunque  vult  facit,  cujus  voluntas 
omnipntentia  e$t,suuin  Filiumdileciissimum  sibi- 
que  coactemum,  ut  nos  Christiani  asserimus,  de 
coelis  misit,  manibus  impiorum  tradidil,  pati,  cru- 
cifigi  ct  mori  voluit,  cum  solo  verbo  onima  qiiae- 
cunqtie  incoelo  et  in  tcrra  vult(P5a/.cxxviv),statim 
pcrficere  possit. 
Nos  huic  quxstioni  vcstrae  satisfacere  volentes,  o 

D  Jiidxi,  hiijusiiiodi  volis  respondemus  dicentes , 
qiiod  revera  Deus  omnipotens  in  ccelo  et  in  terra 
oiunia  quaeciinqiie  vult  facil ;  et  quia  voluntas  ip- 
sius,  ut  dicitis,oiunipotentia  est :  sed  tainen  perFi- 
lium  suum,  idc^pcr  coxternum  sibi  Verbum,  per 
quodomniaex  nihiIocondidit,ctfprimum  liomincin 
formavit,  diccus  :  Faciomus  hominem  ad  imaginem 
et  similitudinem  nostram  (iien.  i) ;  per  illiid  idcni 
Vcrbuin,  ipsum  hontinciu  qucm  fecerat,rediinere  vo- 
luit.  Non  euim  pcr  angelum  vel  pcr  archangelum 
rcdimcre  illuni  dccrevit,  sed  per  coscternum  sibi  Fi- 
lium,  per  quem  onmia  creavit  (98).  Et  licct  per 
euindem  sibi  coseternum  Filium  Deus  Paicr  cuncta 


(07)  Pathcr.,  fii  Leril,^  cap.  f^ 


(98)  Pather.y  in  Ge».,  cap.  7. 


589  SERMONES.-  SERM. 

ereaveril,  in  ipsa  lainen  relaiione  crcalionis  Oftten- 
ditur,  quanlum  cunclis  animalibus,  quantum  rebus 
lenrenis  vcl  coelestibns,  sed  tamcn  insensibiiibus 
homo  praeferalur.  Ccnrta  quippe  dixit  Deus,  et 
facta  sunt  (PsaL  ixxii).  Cum  verohoniinem  facere 
decrevlsset,  hoc  quod  reverenier  pensandum  est, 
pracmis.t,  dicens :  Faciamus  hominem  ad  imaginem 
ei  iimilitudinem  nostram.  Neque  eniui  sicut  de  re- 
buscaeteris  scriptum  est,  Fiai^  et  factum  est;  ne- 
qoe  ut  aqua  volatilia  prolulit,  sic  terra  liominem 
germinavit:  sed  priusquam  lierct,  Faeiamui  di- 
ciftor;  ut  videlicct  quia  ralionalis  crealnra  conde- 
balur,  quasi  cum  consilio  facta  viderelur.  Quasi 
per  studium  de  terra  plasmatur,  et  iuspiralione 
Conditoris  in  virtutem  vilalis  spiritus  erigilur; 
scilicet  ut  non  per  jussionis  vocem,  sed  per  opera- 
lionis  dignitatem  existeret,  qui  ad  Condiloris  inia- 
ginem  fiebat.  H.xc  ilaque  causiai  fuit,  o  Judxi,  nt 
ftupra  dictum  est,  qua  Deus  Paler  unigenitum  Fi- 
lium  suum  dc  coelis  misit ;  quia  videlicet  houiincm 
quem  ad  imagineni  et  similitudinem  suam  fonua- 
veral,  per  ipsum  rcdimere  voluit. 

Adhuc  in  vestra  malitia  perseverantes,  o  Juda^i, 
nohis  opponilis  dicentes,  quod  nullatenusChrisium 
▼erum  Deum  csse  potcritis  credere,  ncc  nostris  ad- 
roonitionibus  assensum  praebere,  nisi  illum  in  Ve- 
teri  Testamento  cvidcnter  ostenderimus  prasfigura- 
lum  fuisse.  Ad  haec  nos,  o  Judiei,  vobis  hujusmodi 
respondemus,  quod  revera  Deus  et  homo  Jesus 
Christus  multo  ante  lcgem  te :  pore  figuris  et  aeni- 
gniatibus  palriarcharum  fuit  praesignatus,  prophc- 
Lirum  oraculis  praeostensus,  sui  advenlus  tcmpore 
cum  hominibus  conversatus,  apostolorum  atque 
evangelistarum  praecouiis  posl  passioncui  ct  crucem 
illius  quod  jam  venerat  et  nnindum  rcdcmcrat, 
lolo  orbi  manifesle  exstitit  prxdicatus ;  scd  lanien 
ad  vestram  perfidiam  oinnlno  convincendam,  et 
eatholicam  fidein  magis  inagisque  corroborandam, 
quam  perspicue  in  quatuor  gcneribus  principaliuin 
oblationum  praefiguratis  fuerit,  monemus,  o  iuimici 
verilalis  Judaei,  ut  diligcntcr  audiatis. 

(99;  In  exordio  libri  LeiHici  quatuor  genera  princi- 
paliumobhitionum  describuntur,  qux  in  odorem  sua  • 
irltalis  Dominooflerri  vJdebanhir.  Primum  scilicct, 
Titulum  dearmento  sine  macnla ;  secundumt  agiium 
de.ovibus;  tertium,  turturem  et  colunibam ;  quar- 
lom,  simiiam  conspersam,  asymam,  o!eo  unctam 
clibano  coctam.  Reli({ua  autein  sacrificia  pro  quali- 
latibus  causarum  in  persoua  popuii  oflerebantur. 
Priuium  itaque  sacrificium,  scilicet  vitulus  de  ar- 
iiienlo,  Christum  prasfigurabat  ex  patriarcharum 
progenic  descendentcm.  Jlic  procul  dubio  aralro 
aiiae  crucis  terram  corporis  noslri  perdomuit,  ct 
Spiritus  sancli  semine  fruge  ditavit.  Iste  vilulus, 
scilicet  Christus  sine  peccato  cst ;  quia  sinc  virili 
ampleiu  conceptus,  sine  poilutione  natiis,  et  sir.e 
eulpa  fuit  crucifixus.  Oflertur  auiem  vitulus  non  iu 


lY,  1N  NATALE  rOMIM.  890 

A  labernaculo,  sed  ai  ostium  ejus ;  quia  exlra  castra 
crucifixus  est  Christus  {Hebr.  xiii).  Per  filios  aiiteni 
Aaron  saccrdoiis  oflertur  sanguis  ejus  :  quod  de 
Anna  et  Caipha  intelligilur,  qui  concilium  faciente», 
per  maiius  luililum  cfl^uderunt  saiiguinem  ChrislK 
Secunda  hostia»  agnus  de  ovibus  oLIatus,  id  esl 
Christus,  qui  propter  iunocentiain  in  agno  figiira- 
lur.  Ilic  est  agiius  qui  per  Isaiam  in  sacrificiura 
adducilur ;  et  per  Joannem  digito  hoiuini!  us  de- 
monstra*,ur.  De  quo  Isaias  prophela  sic  ait :  Sicui 
otis  ad  occisiouem  ducetur,  et  quasi  agnus  coram 
tondente  $e  obmutescet^  et  sic  non  aperiet  eos  suum 
{Isai,  Liii).  IpsuAi  eliam  mansuclissimuiu  agiium 
Joannes  Bapiisla  homiulbus  demonstrabat,  dkeiis  : 
EcceAgnus  Dei,  ecce  qui  tollitpeccata  mundi  {Joan.  i). 

B  Bene  aiitcm  in  sacrificio  agnus  oflertur,  ut  inno« 
centiai  et  passiouis  Christi  figura  demonstraretur. 
Bene  et  haedus  oflerlur,  quia  per  Christi  morieni 
peccalum  deletum  est,  et  actor  pcccati  diabolus 
victus  est.  Teiiium  sacrificium  est  turturet  coluni- 
ba.  Tuttur  quippe  summam  atque  perfeclam  corw 
poris  Christri  castitatem  designat.  Coluniha  vero 
Spiritns  saiicti  figuram  habere  ostendilur,  sicul 
B.  Joanni  Baptistx  a  Doiniiio  dicilur  :  Super  quem 
videris  Spiritum  descendentem  et  manentem  iuper 
eum,  hic  est  qui  baplizat  in  Spirilu  sancto.  Et  egc^ 
inqtiit  Joannes,  vidi  Spiritum  descendenlem  sicui 
columbam  de  coelo,  et  mansit  super  eum  {ibid.)^  id 
est  super  Christum.  Turtur  crgo  el  eolumba,  id  esl 
caroCliristi,  Spiritui  sancto  fcociata  pcr  myslerium 

^  passionis  sacrificium  Deo  Patri  in  odorem  suavila- 
tis  oflertiir.  Ista  tria  sacrificia  sccundum  humaiiiU» 
lem  oflcrt  Chrislus  Jcsus.  Quartum  autem  sacrifi- 
cium  oflert  Ecclcsia  de  siiui*a;  (100)  ejiisdein 
sanctae  Ecclcsiae  catliolicae  figuram  denuntiat,  quft 
ex  ccnyenientibus  meiiibris,  quasi  siiuila  ex  mulfis 
credentium  grauis  collecla  est,  et  legis  alqiie  Evaii* 
geliorum  mola  in  litlcrn  ct  spiritu  reparata,  per 
aquam  baplismalis  aduuata,  chiismatis  oleo  per- 
uncta,  sancti  Spiritus  igne  solidala,  el  per  humiii- 
lalein  spiritus  Deo  hostia  placens  eflecia. 

Praefiguratus  ilaquefuit  Chrislus,  o  inimlci  veri* 
talis  Judael,  in  vitulo  propter  passioiiem,  in  agno 
propter  innoceutiam,  in  lurture  et  columba  propter 

I)  inconiparabilem  castitatein  et  vitae  siniplicitatem. 
Praefigurata  etiam  fuit  in  simiia  cjus  spons.a.  scili« 
cet  sancta  Ecclcsia,  quae  chariiatls  vinculo  illi  esl 
conjuucta,  etquasi  meiubra  capiti  spiritalis  dilectlo- 
uis  gluliuo  cousociata.  Ilis  ergoethujusmodi  verissi- 
mis  Tcstamenti  Vcl.  ris  figuris,  o  Jiida-i,  fidcs  Chri- 
stiana  roboratur  et  V  stra  mendax  assei-tioevidenlcr 
cnnvincitur.  JcsuinChristum  ilaqucverum  Deum  el 
verum  homineiu  credite,  ejusque  bnptismum  devota 
mentesuscipite,  ut  recle  crcdcndo  et  bona  opcrando* 
ad  clectorum  illius  socielatem  possitis  periingere. 

§  XXVIII.  —  Synagoga  Satanie  et  plii  diaboli  suni 
Judoiit  non  Abrahtc  et  patriarcharum^  quos  nom 


(99)  Ishi.,  Qu4gst.  in  Levit.,  cap.  6. 


(100)  Suppl.  Iiiciterum,  «fmt/o. 


5Jl 


S.  MARTIM 


itnitantur  :  quibut  hortatur^  ut  culpam  suam  hu- 
rnililer  agnotcant;  nee  Adam  uquanlur^  qui  post- 
qunm  peeeavit,  abscondit  se,  Hortalur  etiam  eo$ 
ad  bcJtismum ;  et  ut  maculam  transactce  infideli^ 
tatis  tacrymis  lavent;  ut  veram  doctrinam  ab  apo- 
slolis  et  evangeti%tis  studiose  perquirente^y  peream 
proficere  sludeant  :  ac  spirituales  hostias  Deo  olfc^ 
ranty  sicut  patres  ipsorum  carnales  o/ferebant,  In- 
ter  hac  etiam,  ut  superbiam  et  elationem  fugianl^ 
quas  angelos  depusuit.  Qui  per  ignorantiam  vcl 
negligentiam  votum  qucd  promiseral,  ncn  exsolvit^ 
per  veram  cordis  contritionem  veniam  conseque- 
tur;  cum  legalia  sccrificia  non  sint  iam  Deo  plar 
ciia.  Chrislus  non  est  per  mortem  ab  Ecclesia  se* 
paratusj  sei  eam  potius  sibi  univit,  In  cujus 
signum  ita  de  columba  sacrificSum  in  lege  offerri 
mandalur^  ul  collu  caput  inluvreat.  Cavendum  est 
Judoiis,  ne  a  diabolo  per  speciem  boni  decipian- 
tur. 

Adhuc  in  incrcdulitalis  malilia  porsevcranlcs,  o 
Judaei,  ad  excusandas  excusationcs  in  peccalis  (Psal. 
CXL),iterumsubseqiienter  dicitis,quod  necChristuni 
▼erum  Deumessc  vullis  crederc,  ncc  Novum  Tcsla- 
mentum  suscipere»  scd  sicut  omnes  patres  vestri  in 
Judaismo  permanerc  docernilis.  Quasi  ctiain  vestrx 
iiicreduliiatis  culp:^ni  derciidcndo  ct  cxcusando, 
patriarc!iaruin  et  prophelanim  ac  snnctorum  honii- 
nuin  vos  felices  esse  jnctalis ;  et  idcirco  aliam  vos 
novam  religionem  Quain  ipsi  ncscierunt,  nollc 
cnere  dicilis. 

Ad  hsec  respondenlcs  vobis  dicimus,  o  duri  et 
iardi  corde  ad  credendum  Judici,  quud  iliius  qiiis- 
que  filius  dicitur,  cujus  doctrinam  sequitur;  sicut 
per  prophetaro,  AmorrliaMim  patrcm  et  Cethacam 
matrem  Israeli  Dominus  dicit,  non  utique  nascendo, 
sed  imitando  (Ezech,  xvi).  Sic  ct  in  mcliorem  par- 
tem  d  ii  Dei  niincupantur,  qui  praeccpta  Dci  custo- 
diunt.  Unde  ct  nos  non  nalura  sed  iinitalione  Dco 
in  oratione  clamainus  :  Pater  noster^  qui  es  in 
ciBlts  (Matth.  vi).  Novimus  crgo  non  tanlum  nati- 
Yitalc,  sed  etiam  imitalione  filios  alicujus  vocari. 
Nam  vos,  o  Judxi,  sccundum  carncni  Pilii  Abrab^e 
est  s,  sccundum  coavcrsalioncm  ve.o  filii  diaboli 
dicimini.  Ipsc  quippc  Deus  ei  lioiuo  Jesus  Chrisliis, 
cum  patres  vcstros  incorrigibiics  vidcrct,  cosquc 
in  sua  malitia  perseveranlcs  ccriicrct,  ait  ilKs  : 
Vcs  ex  patre  diabolo  estis ;  et  desideria  patris  vestri 
tultis  facere  (Joan.  viii).  Erant  itaquc  filii  Abrahx 
propter  origincin  cariiis,  et  non  erant  lilii  Abrahae 
propicr  viiium  diaboiicae  persuasionis.  £x  patre 
diabolo  erant,  quia  imitando  diabolum  filii  dial:oli 
facti  crant.  Quid  etiam  inler  cxMcra  Jesus  Chrislus 
ad  coiisolationem  sepliformi  Ecclcsi:c  sua;  loiiucns 
in  Apocalypsi  pcr  angelum  suum  scrvo  suo  Joan!i 
ile  vobis  dixerit,  o  Judxi,  omncs  simul  audianiiis. 

Hae  dicit  primus  et  novissimus^  qui  fuil  mortuus, 
et  vivii  :  Scio  tribulationem  fit  paupcrtatem  /tiam, 
4ed  dives  es;  et  blasphemaris  ab  his  qui  se  dicunt 
Judaos  esse,  et  non  svfil,  sed  sunt  Synagoga  Satana\ 
{Apoc.  ii).  Quasi  dicerct  :  0  fideles  ntci,  non  dcfi- 
ciatis  in  tribulatioiiibus;  quia  cgo  lantuni  primus, 

(i)  Pather.,  inGen.,  cr.p.  22 


LEGIONENSIS  ^93 

A  scilicet  existens  ante  omnia,  et  per  quem  omnia 
siibsistunt ;  et  novissimus^  per  quein  omnia  con- 
summabuntur,  propicr  vos  passus  sum  mortem  dc 
qua  surrexi ;  quam  et  vos  pro  me  exspec  tare  et  pali 
debelis;  el  fui  mortuus  pro  vobis  per  quem  vivetis, 
quia  ego  vivo.  Taicm  Joannes  dcscribit  Christuni, 
qui  valeat  illos  de  tribulationibus  eripere,  qui  pro 
ipsius  nomine  tribulanlur.  Moneo  vos,  0  Judaei,  nt 
ea  quae  ipse  Deus  et  honio  Jesus  Cbristus  ad  conso- 
lationem  Ecclesiae  sux  ioquitur,  patienter  audiatis» 
quatcnus  ab  inridclitatls  slultiiia  recedentes,  verum 
Deum  ilhim  esse  nobiscum  iiidubitanter  credatis. 
Scio,  inquit,  tribulationem  tuam^  qiiia  beali  qui 
persecutionempatiuntur  propter  justitiam  (Matth.  v) ; 
et  paupertatem  tuam^  quia,  beati  pauperes  spirilu 
(ibid.);  sed  dives  es  in  spc  remiineratlonis;  et  blu' 
sphemaris  ab  his,  qui  se  dicunt  Judacos^  id  est  0011(1- 
tentcs,  esse,  ct  non  sunt;  quia  si  filii  Abrahx  essenl, 
opera  Abrahre  faccrcnt  (Joan.  viii);  sed  sunt  Syna- 
guga  Sa/dN^,  id  cst  congrcgatio  adversanlis. 

Audilc,  0  pcrfidi  Juda^i,  qiiae  dico,  audile  quae 
loquor.  Absquc  dubio,  0  niiscri,  decepli  eslis,  qui 
vos  Abrahae  filios  essc  jactatis,  dum  Abrahx  opera 
non  faciiis ,  ncc  iilius  fidcin  tcnctis.  Incassum 
quippc  vos  sanctoruin  filios  esse  dicitis,  qui  non 
bonis  moribus  ilioruin  fidcm  conservatis,  sed  verLo 
tenus  illam  custodirc  simula!is.  In  hoc  ergo  qiiod 
vos  sanctorum  filios  essc  dicitis,  ct  idcirco  novi 
lestamenti  regulam  quam  ipsi  ncscicrunt,  suscipere 

Q  rcspuilis ;  excusationem  prsctendilis,  ne  catholicoB 
fidci  normam  suscipicntcs,  Jesuin  Christuin  verum 
Deum,  ac  veruin  homiiicin  cssc  crcdatis.  Quod  vero 
dc  nobilitale  gencris  Al  rahx  gloriamini,  pertinct 
ad  elalion»5m  ;  quod  autem  non  spirilaliter,  sed  car- 
nalitcr  legem  observare  decernitis,  sicut  patres 
vcstri  observavcrunt,  pcrlinet  ad  incrcdulitalis  ex» 
cusationem. 

Nolo  vos  ignbrare,  0  Jud;ci,  qiiod  Adam  quando 
in  paradiso  pcr  inobedicntiani  poiiium  vetiti  arboris 
conicdit,  gravitcr  peccavit,  scd  iniilto  gravius  de- 
liquit,  qiiaiido  niciitis  niidacia  se  ab  i'Io  excusare 
voluit,  diccns  :  Mulier^  quam  dedisti  mihi  sociam^ 
dedit  mihi  de  ligno,  et  comedi  (Gen.  111).  f  Quatuor 
modis  pcccatuin  perpetratur  in  corde,   ut  ail  B. 

D  Gregorius  (1),  etquatuor  consuinm:;turin  opere.In 
corde  nainque  suggeslione,  delectatione,  consensu, 
et  delectationis  audacia  perpetratur.  Fit  eniin  sug- 
gestio  per  advcrsarium,  deleclatiopcrcarnem,  con- 
scnstis  per  animain,  defensionis  vel  excusationis 
audacia  pcr  elationem.,  Culpa  cnim  qu»  terrcre 
meiitem  debuit,  extollil,  ct  dejicicndo  ekvat,  sed 
gravius  elevando  siipplantat.  Unde  et  illius  primi 
hoininis  reclitudincm  anliqaus  hostis  Lis  quatiior 
ictibus  fregit.  Nam  serpens  suasit,  Eva  dclectaia 
est,  Adam  consensil,  qui  cliain  requisitus  confiteri 
culpam  pcr  audaciam  noluit.  IIoc  vero  iiT  buniaKo 
genere  quotidie  agitur,  quod  actum  in  primo  pa- 


892r 


SERMONES.  —  SERM. 


renle  noslri  generis  uon  ignoralur.  Serpens  suasil, 
quia  occullus  hostis  mala  cordibus  bominum  la- 
lenter  suggerit.  Eva  dcleclaia  est,  quia  carnales 
•ensus  ad  yerba  serpenlis,  id  est  suggerejilis  diu- 
boli  mox  se  delectatioiii  substernil.  Assensum  vero 
Adam  rouiieri  ipse  praepositus  praebuil ;  quia  ,dum 
caro  in  delectationem  rapilur,  etiam  a  sua  rectitu- 
dine  spiritus  inflrmalus  inclinatur.  Et  requisitus 
Adam  confiteri  culpam  noluit;  quia  videlicet  spi- 
ritos,  quo  peccaodo  a  ve ritate  disjungitur,  eo  in 
niinae  suae  audacia  obduratur.  Per  tumorem  quidem 
Adam  semetipsum  absconsurus  fugerat,  sed  tamen 
requisitus  innotuit,  quantum  timens  tumebat.  Cum 
enim  ex  peccato  praesens  pcena  metuitur,  et  aniissa 
I)ei  faeies  non  amatur;  timor  ex  tumore  est,  non 
ex  bumilitate.  Superbit  quippe,  qui  peccatum,  si 
liceat  non  punire,  non  deserit.  lisdem  etiam  quatuor 
modis  peccatum  consummalur  in  opere.Prius  enim 
blens  culpa  agitur ;  posimodum  vero  etiam  anle 
oculos  homiuum  sine  confusione  realus  aperitur ; 
debinc  el  in  constietudinem  ducitur ;  ad  exiremum 
quoque  vel  falsae  spei  seductionibus  vel  obstina* 
lione  miseras  desperationis  enutritur.  i  IIoc  ioco 
pro  salule  vestra  vos  moneoi  o  Judxi,  ut  gravissi- 
mauD  infidelilatis  vestrae  culpam  bumiiitercognosca- 
Us,  eamque  per  cordis  elationem  defendere  amplius 
non  praesumatis,  sed  ex  ea  pcr  veram  poenitentiam 
el  cordis  contritionem  ab  omnipolenli  Deo  quan- 
tocius  veniam  consequi  studeatis,  nc  subilo  prae- 
occupali  die  mortis  pro  tam  mortiferi  peccali  excu- 
salione  sive  defensione  cum  incredulis  percaiis. 

Yerae  bumililatis  tcstimonia  sunt»  ut  aitB.  Gre- 
gorlus,  iniquitatem  suam  quemque  cognoscerc,  et 
cognitam  voce  confessionis  aperire;  At  contra,  usi- 
lalum  humani  generis  vitium  est,  et  labendo  pec- 
catum  commiitere,  et  cummissum  negando  defen^ 
dere,  et  convictum  dcfendendo  muitiplicare.  Ex 
illp  quippe  lapsu  primi  bominis  bsec  augmcnla  ne- 
quiliae  ducimus,  ex  quo  ipsani  radicein  traximus 
colpae.  Sic  namque  ille  dum  lignum  velitum  coi>ti-« 
gisset,  abscondit  se  a  facie  Domiai  inler  ligna  pa- 
radisi.  In  qua  ubsconsione,  scilicet  quia  Deum  la- 
lere  non  poterat,  non  latcndi  effectus  describitur, 
sed  adeclus  notatur.  Qui  cuin  argueretur  a  Domino,' 
quod  de  ligno  vetito  guslasset ,  illico  respondlt  : 
Mulier,  quam  dedi$ti  niihi  sociqm^  ipsa  dedit  mihi 
4t  ligno^  et  comcdi.  Ipsa  quoqiie  mulicr  inquisila 
reepondit :  Serpens  decepit  me,  et  eomedi  (ibid,). 
Ad  hoc  quippe  a  Doniino  requisiti  fuerant,  nt  peo- 
calum  quod  Iransgrediendo  conimiserant,  confl- 
tendo  delerent.  Unde  et  serpens  ille  persuasor,  qul 
non  eral  ad  veniam  rovocandus,  de  culpa  non  esl 
requisilus.  Interrogatur  ilaqiie  homo  ubi  esset,  ut 
perpelraUm  culpam  respiceret ,  d  confltendo  co- 
gnosceret,  quam  longe  s  Conditoris  sui  farie  abis- 
tei.  Sed  adhibere  sibiroet  utrique  potius  defensio- 
tiis  solatia,  quaro  coRfessionis  remedia  elegerunl. 
Cumqoe  exciisare  peccalum  vir  per  mulierero  vo- 
luissel,  mulier  per  serpentem ,  aMXcruul  culpam, 
Patrol.  CCVIIJ. 


lY»  IN  NATALE  DOMfM.  SM 

A  quam  tueri  conati  sunt  :  oblique  Adam  Dominum 
tangens,  quod  ipse  pcccali  eorum  auctor  exstiteiit, 
qui  mulierem  fecit ;  Eva  culparo  ad  Dominum  re- 
fcrcns,  qui  serpentem  in  paradiso  posuit.  Qui 
cnim  diaboli  fallenlis  verba  audierant :  Eriiis  sicut 
dii;  quia  Dei  similes  esse  in  divinitate  ncquivcrunt» 
ad  crroris  sui  cumulum  Deum  sibi  facere  sinii!em 
in  culpa  conati  sunt.  Sic  ergo  reatum  suum,  dunf 
defendere  moliti  sunt,  addiderunt,  ut  culpa  eorum 
atrocior .  fleret  discnssa,  qiiam  fucrat  pcrpetrata. 
tnde  nunc  quoque  bumani  generis  rami  ex  hac 
adhuc  radice  amaritudinem  trabunt.  Et  cum  de 
vitio  suo  quisque  arguitur,  sub  defensionum  um- 
bra  quasi  sub  qusedam  se  arborum  fulia  abscondit : 
ct  vult  ad  quaedam  excusationis  suae  secreta  fa- 

^  ciem  Condiloris  fugere,  dum  non  vult  cognosa 
quod  facit.  In  qiia  videlicet  occultalione  non  se 
Domino,  seJ  Dominum  abscondit  sibi.  Agilquippe 
ne  omnia  videntem  videat,  non  aulem  ne  ipse  vi- 
deatur.  Quo  contra  cuique  peccatori  jam  exordium 
illuminationis  est  bumililas  confessionis;  qua  sibi- 
metipsi  jam  parcere  renuit,  qui  malum  non  eru* 
bescit  confileri,  quod  fecit;  et  quod  defeudenJo 
cxcusare  potuit ,  accusando  se  celerrime  non  de- 
lendit.  Unde  ct  raortuo  Lazaro,  qui  mole  magna 
premebatur,  nequaquam  dicitur :  Reviviscc;  sed, 
.  Veni  foras  (Joan,  xi).  Ex  qua  scilicet  resurrectionc, 
quac  gesia  in  illius  est  corporc,  signatur  qualiter 
nos  resuscitemur  in   corde.  Cui  videlicet  mortuo 

Q  dicitur  :  \eni  foras ;  ut  nimirum  bomo  in  peccato 
suo  ir.ortuus,  et  per  niolem  malae  consuetudinis 
jam  sepultus,  quia  intra  consciciitiam  suain  abscon- 
sus  jacet  pcr  nequlliam,  a  seipso  foras  exeat  pcr 
confessionem.  Mortuo  enim,  veni  foras  dicitur,  ut 
ab  cxcusatione  atque  occultatione  peccali  ad  accu- 
salioncm  suani  ore  proprio  exire  provocctuc.  Unde 
David  propbcta  ab  illa  tanti  morlc  facinoris  revi- 
viscens,  ad  vocem  Domini  quasi  foras  cxiit,  dum 
pcr  Nalban  corroplus ,  quod  fccerat  accusavil 
(//  Rcg.  XII). 

Ilujus  itaque  sancti  patriarcbac,  scilicct  David,  o 
Judaei,  exemplum  tenete,  devotam  istius  regis  con- 
fcssionem  imiiari  studeie,  bumilem  hujus  sancll 
prophelae    poenitentiam   de    transacta  infidelitate 

{)  vestra  agere  fe^tinate,  ut  noii  per  incredulitatis 
culpam  vobis  conlingat  perire,  sed  cum  fidelibus 
populis  ad  coelestis  pauiae  felicitaiem  possitis  per- 
tingere.  Nolite  igitur  culpam  diulurnae  incredull- 
tatis  vestrae  per  raentis  elationem  ulterius  excu- 
sare  ;  peccatum  durissimae  obsiinationis  per  cordis 
tmnorem  deinceps  non  praesumatis  defendere ;  ad 
arma  versutae  disputationis  ne  ultra  velitis  concur- 
rere ;  sub  malitiae  et  nequitiae  tegomento  vos  ipsos 
non  quaeratis  abscondere.  Deus  OBAipolens  delin- 
qucntium  facla  odit,  et  libenter  conversomm  poe- 
nitentlam  suscipit.  Ipse  quoque  -iniquoram  viia^ 
reprobat,  eosiue  ut  resipscant,  misericorditer 
exspcctat. 
Uoc  procul  dublo  Ipse  Deus  omnipoter.s,  nilseri- 


505  S.  MARTINI  LEGIONENSIS      .  896 

cors  et  clemens  significabat ,  cum  ad   auram  post  A  quia  sanctse  antnm  eiiam  curo  infirniitat^  adhoe 


meridiem  in  paradiso  dcambulans,  Adam  post 
transgressionis  culpam  requircbat,  dicens  :  Adatn^ 
ubi  e$f{CeH.  in.)  Quid  inter  bxc  esl  anhuadver- 
tendum?  (2)  Nunquidnamdivina  potcntia  nesciebat, 
ad  quae  lalibula  Adam  post  culpam  fMgerat,  quem 
paulo  antea  de  limo  terrae  plasmaverat?  Sed  quia 
vidit  in  culpa  lapsum,  jam  sub  peccato  velut  ab 
o<ftiIis  vcritatis  absconditum ;  quia  tenebras  erroris 
ejus  non  approbat;  quQsi  ubi  sit  peccator  ignorat, 
comquc  vocat  ac  requirit,  dicens  :  Adam,  ubies  ? 
Per  boc  quod  vocat,  signum  dat,  quia  clcclos  ad 
poeniteiTtiam  revocat.  Pcr  lioc  autem  quod  requi- 
lit,  aperte  insinuat,  quia  quasi  peccatorcs  jure 
damnandos  ignorat 


carnis  gravantu^,  amore  tamen  coniinuo  ingrcssum 
afterni  introitus  oI>servant.  Moyses  ergo  labiura  sa 
cerdolibus  de  speculis  mulieruni  fecit,  quia  lex  Dei 
lavacrum  compunctionis  pcccalorum  nrstrorum 
exhibet,  per  quod  sanctae  animae  supemo  sponso 
placuerunt.  Intuenda  nobis  coel  'stia  prjecepia  prae- 
bet ;  quibus  si  diligenter  intendimus,  iniernae  no- 
Ftrae  iniaginis  mrculas  videmus.  Yidentes  aulem 
maculns  in  popnitentiae  dolore  compungimur;  com- 
puncti  vero,  quasi  in  labro  de  speculis  mulierum 
lavamur.  Tiinc  ergo  de  nobis  vere  coHipungimur, 
si  studiosePatrum  pra^cedentiuni  Tacta  pensamus 
ul  ex  conspecta  illorum  gloria,  in  nostris  nobis  ocu- 
lis  nostca  vita  sordescat.  Tunc  vere  coinpun^mur. 


Dd  prxterila  ighur  infidelitate  vestra,  o  Judxi,  ^  cum  prxcepla  Dei  studiose  perscrutaniur,  ut  per 


humiliter  poenitentiam  agile,  ct  ad  defensionis 
vestrae  lalibulum  nolil^  confugere.  Yersutse  dispu- 
tationis  vestrae  arma  jam  deponite,  ct  incredulilatis 
culpam  humiliter  coguoscite,  eainque  lacryinis 
fbluere  festinate,  ut  per  veram  pcenilenliam  et 
cordis  contrHionem  cunctorum  remissionem  pecca- 
torum  possitis  percipere.  Spiritalia  clram  Christi 
pnecepta  studiose  custodite,  baptismum  ejus  devola 
niente  suscipile,  pcccatorum  maculas  iacrymis  in- 
desinenier  lavale,  ut  sanctae  Ecclesix  janiiain  fidc- 
liier  ac  decenter  nobiscum  possilis  inti  are. 

Hanc  procul  dubio  praeceptorum  Christi  obser- 
valionem  (3)   ctiam  peccatorum  necessariam  per 


baec  proficcre  ipsi  contendanius.  per  quae  jain  pro- 
fecisse,  novimus,  quos  venerainur.  i 

Poenileat  igitur  vos  jam  nunc  usque,  o  Jtidael, 
Christuro  negasse,  et  dc  tam  gravissima  infidelita- 
tis  vestrae  culpa  vcraciter  poenilentiam  agite,  ne  in 
incrcdulilatis  duritia  diutius  permanentes,  q'uod 
absii!  cum  incredulis  patribusvestris  contingatvo- 
bis  pcrire.  Pi^cepta  etiam  Dci  et.hominisJesuCbri* 
sti  studiose  ab  ecclesiaslicis  viris  perquirite,  eaque 
studiosius  opere  implere  curate,  per  qiiae  jain  olim 
praecedenles  patres,  apostolos  scilicet  eC  evangeli- 
stus,  martyrcs  et  confessorcs,  cseteros!|ije  sanctae 
Ecclcsiac  doclores  indubilanter  cognoscitis  profe- 


lacryiiiarum  ablutioncin  Moyscs  futuram  in  snncla  ^<  cisse.  Nam  si  ejusdcm  suinini  pontificis  JcsuChristi 


EcclcBia  praesignnbat,  cuni  in  tabernaculo  labriiin 
aeneum  in  quo  sacerdoles  lavarentur,  jussione  Do- 
inini  de  speculis  mulieruin  faciebat.  Fccit  ergo 
Moyses  labrum  aeiieum  cum  basi  sua  dc  spcculls 
inulierum,  qua;  excubabant  in  ostio  tabernactili 
(Exod.  xxxvtiO.  B.  Gregoriusivirscilicct  inChrisli 
Ecclesia  valde  utilis  ac  necessarius  accednt,  et 
quid  labrum  aeneum  de  speculis  mulicriim  fa- 
ctum  significet,  nobis  exponat.  (l)  f  Labrum,  inqiiit, 
icneum  Mo}ses  ponit  in  quo  sacerdoles  lavari  de- 
bcant,  et  Sancta  sanctorum  ingredi ;  quia  lex  Dei 
prius  nos  lavari  per  compunctionem  praecipit,  ut 
nostra  immunditia  ad  penetrandum  sanctorum  Dci 
munditiam  non  sit  indigna.  Qui  bene  labrum  dc 


piaecepta  sine  do!o  cnslodieritis,  et  eorumdem  sancts 
Ecclesiae  doctorum  vcsligia  inofienso  pedc  scciiti 
fiieiitis ;  ipsorum  adjuti  orationibus ,  ad  illorum 
societatein  pertingere  poleritis.  Iltorum  itaque  facta 
iiidesinenter  prae  oculis  habete,  ut,  eoruin  cognila 
juslilia  atque  sanclilate,  ipsorum  sacratissiiito  ini« 
nisterJo  baptismum  Christi  gratulanler  susciplatis, 
eorumquereginiini  vosipsos  devota  mentecommit- 
tere  festfnelis;  ut  sacri  baptismatis  nnda  et  sanc- 
li  Spiritus  gratia  renovali ,  sanctissimo  illorum 
collegio  cuin  cacteiis  Ecclesiae  filiis  consociari  feli- 
citer  valcatis.  Poeniteat  vos  igitur  usque  hodic  in 
peccitorum  vcstrorum  sordibus  vixisse ,  pcrtinacl 
menle  Christum  negasse,  sacrilego  spiritu  ct  poU 


speculis  mulierum  peiiiibel  factum,  quae  ad  taber-  D  luto  ore  ipsum  blasphemasse,  sanctae  Ecclesiae  mi- 


nQCuli  ostium  indesinenter  excubant.  Specula  quippe 
«unt  mtilierum  praecepta  Dei,  in  quibus  sese  sanctae 
animae  semper  aspiciunt,  et  si  quae  in  eis  sunt  foe- 
ditatis  maculae,  deprehendunt,  et  cogiiationum  vitia 
«orrigunt,  et  quasi  retinentes  vulus  ex  reddita  ima  • 
gine  componunt ;  quia,  dum  praeceptis  Doroinicis 
solerter  intendunt,  in  cis  procul  dubio,  vel  quid 
in  se  coelesti  viro  placeat,  vel  quid  displiceat  agno- 
scunt:  quae  quandiu  in  hac  vita  sqnt,  aeiernum 
Cabernaculum  ingredi  nequaquam  possunt.  Sed  ta- 
men  ad  ostium   tabernaculi   muliercs  excubant , 

m  Pather.,  cap.  21. 

{Z}  Suppl.  et  remisiionem. 


n;stris  irreverenter  detraxisse,  novum  testamentum 
superba  mente  repudiasse,  eidem  Jesu  Christo,  qui 
illud  infirmiter  instiluit,  et  sanctae  Ecclcsiae  siiae 
cusiodiendum  ac  summopere  conservandum  prae- 
cepit,  procacibus  verbis  muItoti«s  insultaase  :  el 
dum  adhuc  in  praesenti  saeculo  vivendi  spatium  vo-  . 
bis  conceditur,  vitam  moresque  in  melius  commu-  . 
taie,  peccatorum  maculas  lacrymis  abluite,  ut  sacro  ; 
prius  baptisniate  rcnovati,  ct  bonis  subsequentibus 
operibus  exerciiati  omnium  delictorum  mereamiDi 
veniam  percipere. 

• 
(4)  Pather.,  in  Exod.,  cap.  62» 


m  SERMONES.  —  SERM. 

AmfiU»,  O  pcrfidi  Judai,  qiuB  dico ;  audiUi  qi\x 
loqnor ;  ausculUCe,  qiue  pro  salule  vestra  nioiieo. 
Ilostias  quas  {xatrcs  vestri  io  Yeleri  leslamenlocar- 
naliter  oflerebant,  vos  in  novo,  prius  percepta  br.- 
^ismi  gratia,  pro  expellcndis  viiiis  et  adipiscendis 
viriutibus  spirltaliier  oiTerre  studcte.  ]lli  oCTeicbant 
lioves  et  oves,  et  vos  in  aracordis  innponiie  rigorem 
pcrfectae  religionis  et  innoccnliam  pix  conversatio- 
nio.  Uli  immoiabant  vitulos  et  aricies ,  vos  offerte 
discretionein  boiue  operaiionis.  llii  ofrercbant  co- 
lumbas  et  turtures,  vos  immolate  Deo  puras  ora- 
liones  et  lacrymas  vnra;  compunctionis.  Ut  crgo 
su|Mradictum  est,  o  Judaei,  palrcs  veslti  otrcrebant 
carnalia  sacrilicia,  vos  in  reuiissioncm  peccatorum 
vestrorum  oportet  oflcrre  spirilalia. 

Interea  quo  ordinc  Doininus  in  LevUico  bostiaiu 
Iroinolari  praecepit,  audiainus  :  Uomo ,  inqiiit ,  qui 
obluleril  hostiam,  offeret  eam  ad  ostium  tabernacuU^ 
et  ponel  manu$  $ua$  $uper  caput  ho$lia :  el  offerenl 
fiiii  Aaron  $acerdoti$  $anguinem  eju$,  e/fundentes  per 
allari$  eircttitum^  quod  e$t  nnte  o$tium  tabernacuti, 
Deiractaque  velte  /io««(r,  artu$  in  fru$ta  concident , 
et  $ub}fcient  xn  allari  ignem^  $true  lignorum  ante 
compo$ita ;  et  membra  qux  cce$a  $unl  de$uper  ordi- 
nantet^  caput  videlicet  et  cuncta  qu<B  adhcerent  jecori, 
iHie$tint$,  el  pedibn$  toti$  aqua  (Levii,  i).  c  PcUem 
lioslise  sublrubimus,  ut  ait  B.  Grcgorius  (5),  cum  a 
mentis  noslrae  oculis  virtulis  siip.M-riciem  atnove- 
mus;  cujus  artus  in  frusla  concidimus,  cum  distin- 
guentes  subliliter  ejus  iiitiina  mciubratim  cogita- 
mus*  Sed  inter  bxcscicndumcst  qiiod  idcirco  non- 
nunqiiam  inipulsu  illicit^e  cogilalionls  afHiginiur, 
quia  in  quibusJaiii  tcrrense  coiivcrsalionis  actlbus, 
quamvis  illicitis  libentenoccupainur.  Cumquc  vcl  in 
minimis  terrcna  actio  pcr  desiderium  tangltur,  cre- 
scente  contra  nos  antiqui  Itoslis  fortiludine,  mcns 
nostra  non  miiiima  imporlunilate  tentationis  inqui- 
liatur  Unde  et  meniLra  hostio;  per  frbMa  concisu  ca- 
put  atque  omnia  qtioe  circa  jecur  sunt,  jubenlur 
ignibus  cremari.  Nos  quippe  pedcs  atque  intcstina 
bostix  prius  aqua  dilucre  est(6) ;  cum  nos  ipsos  sa- 
crificiuin  Deo  oflerlmus,  cum  vilain  nostram  cullui 
divino  dedicamus.  Qu;e  membra  bostiae  et  per 
frusta  concisa  super  igncm  ponimus,  cum  vitae  no- 
stne  opera  virlulibus  distiiiguentes  immolamus. 
Caput  atquc  ea  qiix  juxia  jccur  continenlur,  incen- 
dimus,  cum  in  seiisu  nostro,  quo  omiie  corpus  re- 
gitur  atque  in  occultis  desidcriis,  flamma  divini 
amoris  ardemus.  Et  tamcii  prxcipitur,  ut  pedes  alque 
intestiua  hostix  laventur.  Pedibus  enim  terra  tan- 
gitur,  inlestinis  vero  stercora  geslantur ;  quia  plc- 
runiquejam  ex  desiderio  inxternitaic  succendimur, 
jaiutotodevotionis  sensu  adappetilum  iiostrae  mor« 
lificationis  inbiamus.  Sed  quia  adbuc  prae  intirmi- 
tateterrena  aliquando  ngimus,  nonnuUa,  qtixjain 
subegimus  illicila,  in  corde  loleramus.  Cuinque  co- 

(5)  Pather.  m  Levit.,  cap.  i. 
(G)  Adde  hic  :  Pedes  vero  atque  intcr^iina  hnsti{v 
prius  aqua  diluere. 


IV,  IN  NAT.\LE  DOMINl.  Zn 

A  gitationcs  iioslras  immunda  tentatio  inquinat,  quid 
aliudquam  intesiina  hosti«e  stercus  portant?  Sed  ut 
comburi  debeant,  lavaiUur;  quia  niniirum  ncccsse 
cst  ut,  immundas  cogilaliones  flettis  diluat,  quis  iii 
actione  sacrificii  superuus  amor  iuccndal.  Et  qtiid- 
quid  mens  vel  de  aperlo  ccrtamine,  vel  de  conver- 
sationis  pristinae  memoria  patitur  lavettir,  uttanto 
suavius  iu  conspectu  a^tcrni  inspectoris  ardcat, 
quanto  cum  ei  assislcre  coppcril,  nihil  terrenuin 
sccum,  nil  lubricum  in  aia  sua^  orationis  impo- 
uat.  » 

Vetusitaque  (eslamcntum,  o  Judoii,  spiritaliter  in- 
tclligite,  et  non  carnalcs  scd  spiritalcs  Deo  Palii 
hostias  per  Jesum  Christitm  fidcliler  oflcrre  curalc, 
ut  cunctorum  veniam  peccutorum  possitis  acqui- 

"  rcre,  et  ad  xlcriiam  felicitalem  cum  sanctse  Eccle- 
six  filiis  pertingcrc.  Virtules  ergo  diligiie,  vitia 
fugite,  contra  tcnlationes  tam  carnalcs,  qtiain  spiri- 
tales  totomenlisnisu  decertate,ut  non  abcisvinci, 
scd  eas  eum  Dei  juvamine  foriiler  possitis  vincere. 
In  omni  etiain  vestra  actione  caute  vos  agite  ;  vide- 
licet,  ut  non  vos  superbia  elevcl,  non  elalio  inflet , 
non  ambitio  per  terrena  oblcctamenta  dilaniet, 
non  adversitas  pcrturbet,  non  pra^sentis  vilae  pros- 
peritas  ad  appelenda  o^terua  gaudia  negligentcs 
faciat. 

Quod  iu  cunclis  suis  opcribtis  sese  homo  caute 
et  diligenterageredebeat,  in  G^nesi  figuralc  osten- 
ditur,  ubisic  Iegitur:ru/f<  Dominu$  Deu$  homincm^ 

^  et  po$uit  eum  in  paradiso  vjluntati$,  ut  operareiur  et 
custodiret  illud  (Gen.  ii).  Quid  B.  Grcgorius  super 
hunc  locum  dicat  (7j,  audiamus.  c  Pensandum , 
inquit,  maguopere  est  qttod  bona  prodesse  nequcunt, 
si  mala  qtiae  subrepunt,  non  cavcantur.  Perit  omiie 
quod  agiiur,  si  sollicite  in  humilitate  non  custodi- 
(ur.  Unde  bene  quoque  de  ipso  primo  parente  di« 
citur:  Po$uit  eum  Dominu$  in  parudiso  voluptali$^  %t 
operarctur  ct  cu$todiret  illud,  Operatur  quippe,  qiii 
bonum  agit  quod  prsecipitur.  Sed  quod  operatus 
fuerit  non  custodit,  cui  hoc  subripitur,  quod  pro- 
hibetur.  Unde  magnopere  oportet  bona  sempeT 
agere,  ct  ab  ipsis  nos  bonis  operibus  caule  in  co* 
gitatione  custodire.Nam  si  mentem  clevant.bona  non 
sunt;quia  videlicet  nonmilitant  aclori,  sedelatiooi. 

D  Qua  in  re  nou  inordinate  agiinus,  si  cx  librislicet 
iion  canonicis,  sed  tamen  in  aedificatione  Ecclesiitt 
editis  tesiimonium  proferainiist  »  In  libro  itaque 
Macltabie&rum  legitur,  quot^EIeazar  in  praelio  ele- 
phanlem  feriens  stravit,  sed  sub  ipso  quem  occidit, 
ipse  occubuit  (/  Machab.  vi).Quos  ergo  Eleazariste 
significabat,  quem  sua  vicloria  oppressit ,  nisf  eos 
qui  sua  vitia  superant,  et  sub  ipsa,  quae  sibi  obji- 
ciunt  (8),  superbiendosuccumbunt?Quasienim  &ub 
hoste,  quem  prosternit,  moritur,  qui  de  culpa  quaui 
superat,  elevalur. 
Fidem  ergo  catholicam,  o  Judaei,  dcvota  meRtc 

(7)  Palh(»r.,  in  Ccn.^  cnp.  12. 

(8)  Subjicivnt. 


899 


5.  MARTINI  LEGIONENSIS 


m 


tenete  •    in  bonis  cperibus  elalionem  fugile  ;  ne  A  lumque  carnis  nostrae  TOTemus,  m&Ie  ad  pranens 


nnde  vos  vilia  superare  pulatis,  forte  sub  illa  ca- 
datis  (9).  Qui  cnira  superbe  altollilur,  in  sui  confu- 
sione  buroiliabitur;  qui  exallatur,  dejicietlir;  qui 
elevatur ,  prosternetur  ;  qui  inflalur ,  allidetur. 
Quare?Quia  de  excciso  gravior  casus,  de  allo  major 
ruina  esl.  Initium  enim  omni$  peccati  $uperbia  est 
{EccU.  x).  Superbia  angelo&  deposuit,  tumorregna 
dissolvil,  elatio  excclsos  dejecit,  arrogantia  subli- 
mes  humiliavit.  Econtra  huniilitas  casum  nescit , 
humililas  lapsuni  non  novil,  buniililas  ruinam 
aanquam  incurrit,humililas  nunquam  lapsum  passa 

•€St. 

Profundam  igitur  humililatcm,  ut  di(  tum  est,  o 
ludaei,  in  moribus  tencle,  superbiam  fugite,  elatio- 
nem  cavcte,  fiJem  sanclae  Trinitatis,  Patris  vide- 
licet,  et  Filii,el  Spiritu)  sancti  devota  mente  susci- 
pite,  vos  ipsos  ecclcsiaslicis  sacramentis  humiliter 
Suhjicite,  ut  a  servitule  peccati  erepti  et  pristinse 
vitae  sordibus  emundali,  ad  animarum  vestrarum 
.salutem  possitis  pertingere.  Vovele  ergo  summo 
^ntifici  Jesu  Cbristo  fidem  intemeratam,  conscien- 
tiam  puram,  conversationem  sanctani,  vitam  rcli- 
giosam,  ut  digni  babeamini  cum  fidelibus  populis 
Jngredi  sanctam  Ecclcsiani. 

Forte  quxritisnobis,  oJudu;i,dicentes;Poslqu&m 
Deo  votum  nostrum  voveriinus,  si  iii  aliquod  illud 
fregerimus,  si  per  ignoranliam  vel  per  iiegligcntiam 
illud  non  implcverimus,  si  fortc  illud  pi-opter  hu- 


nos  nobis  facere  juramus.  Sed  quia  nuHus  in  hac 
Tita  ita  perfectus  est,  ut  quamlibet  Deo  deTotus  sit, 
iuter  ipsa  quantumcunque  pia  Tota  non  peccet» 
pro  peccato  agna  sive  capra  oflferri  prsecipilur.  Qukl 
enim  per  agnam ,  nisi  activae  innoceniiaro  ,  ei  quid 
per  caprani,  quae  in  summis  extremisque  saepe  ru- 
pibus  pendens  pascitur,  nisi  contcmplativa  vila 
signatur?  Qui  er^^o  se  conspicit  promissa  ac  pro- 
posiia  non  implesse,  ad  sacriOcium  Dei  sestudiostus 
del^et,  vel  innoccntia  boni  operis,  vel  in  sublimi 
pastu  contemplationis  accingere.  Et  bene  agna  de 
gregibus,  capra  Tcro  de  gregibus  oOerri  non  prae- 
cipitur;  quia  activa  vita  multorum  est,  contem* 
pl.nliva  vero  paucorum.  Et  nos  cum  h«c  agimus, 
^  quae  multos  agere  et  egisse  conspicimus,  quasi 
agnam  de  gregibus  damus.  Scd  cum  offerentis  virtus 
ad  agnam  capramque  non  suflicit,  in  remedlum 
pcenitentiae  adjungitur,  ut  aut  duo  pulli  colunibarum, 
aut  duo  turtures  offcrantur.  Sciinus  quia  colum- 
baruni  vei  turturuin  pulli  pro  cantu  gemitus  babcnt. 
Quid  crgo  per  duos  columbarum  vei  turturum 
pullos,  nisi  duplex  pocnitcnliae  nostrae  gemitiis  de- 
signalur?  Ut  cum  ad  offerenda  bona  opera  non 
assurgimus  ,  nosmetipsos  dupliciter  defleamus  ; 
quia  videliccl  recta  non  fecimus,  et  prava  operali 
sumus.  Unde  et  unus  turlur  pro  peccato,  aiter 
vcro  in  holocaustum  offerri  jubetur.  Holocaustum 
namque  totum  incensum  dicitur.  Unum  ergo  tur- 


jnanam  fragilitatem  transgressi  fuerimus,  Deoqua-  r  turein  pro  pcccato  offerimus,  cum  pro  culpa  gemi- 

liter  salisfacere  potcrimus?  Ad  haecnos  rcsponden- 

tcs  vobis  dicimus,  quod  si  pcr  ignorantiam  velper 

negligentiam,  sive  per  oblivionem  voia  veslra  riige- 

ritis ;  per  vitae  emendatiouem,  et  veram  cordis  con- 

trilionem,  et  pcr  bumilcm  poenilentiam  abonuiipo- 

tenti  Deo  veniam  consciiui  poterilis. 

Sed  liber  Leviticu?  de  illu  qui  se  juramcnto  con- 
sirinxerit,  et  postea  per  ignorantiam  vel  negligcn- 
t!am,  sivc  per  oblivionem  illud  fregerit,  quid  dicat, 
omnes  simul  audiamus  :  Anima  qnte  juraverit,  et 
protuterit  labii$  $ui8,  ut  male  quid  faceret,  vel  bene , 
et  idipsum  juramento  et  $ermone  firmaverit^  cblita- 
que  po$tea  intellexerit  delictum  stfum,  agat  pontiten- 
tiam  pro  peccato,  et  offerat  agnam  de  gregibut  $ire 


tum  damus.  De  altero  vero  holocauslum  facimus, 
cum  pro  co  quod  bona  facere  negleximus ,  nos- 
nielipsos  funditus  succcndcntes  igne  doluris  ar- 
deuius.  I 

Fidem  crgo  calholicam,  o  Judaei,  dcvola  mente 
suscipite ;  testamentum  velus  spiritaliter  intelligere 
ruratc,  novi  lesiamcnti  sacrameuta  )ier  omnia  re- 
cipitc;  bonorum  operuin  sacrificia  in  remissionem 
pcccaloruro  vestrorum  per  summum  ponlificem  Je- 
sum  Christum  DcoPalri  offerre  studete.  Post  passio- 
neni  itaque,  ct  rcsurrectionem,  alque  in  coclimi 
ascensioncm  Jesu  Christr  Doniini  nostri  jam  pec- 
cata  non  sunt  piirganda  laurorum,  vitulorum,  hir» 
corum,  arietum,  aut  aguorum   sanguinibus;  sed 


rapram,  orabitque  pro  ea  $acerdo$,  et  pro  peccato  D  lacrymis,   oralionibus,  jejuniis,  vigiliis ,  eleemo- 


eju$.  Si  autem  non  potuerit  offerre  pecu$,  offeral  duo$ 
Uirture$,  tel  duo$  puUo$  columbflrum  Domino,  unum 
pro  peecatOy  et  alium  in  holocau$tum\(Levit.  v).  Vetus 
leslamentum,  o  Judaei,  ut  testatus  sum,  uon  ad  lit* 
teram  sed  spiriialiter  est  intelligendum. 

Beatus  igitur  Gregorius  vir  8apiens,(10)  et  in 
expenendis  sanctarum  Scrip^uraruro  sensibus  valde 
discretus  accedat,  et  praedictarum  hostiarum  difl^ 
renllas  nobis  spiritaliter  ostendat.  c  Juramenturo, 
Inqiiit,  proferre  est,  voto  nos  divinas  servituli  illi- 
gari.  Cum  enim  bona  opera  promittimus,  bene  nos 
fecere  spondemus ;  cum  vero  abstinentiam  crucia- 

(9)  1sid.,lib.  \i  Svnon.  De  humilitate. 

(10)  Lib.  xxxii.  Moral.,  c.4,etPalber.,fn  Lerfl.,cap.  2. 


synis  et  caeteris  bonis  operibiis.  Jam  procul  dubio 
isla  legalia  sacrificia  in  novo  testamento  non  sunt 
nccessaria,  nec  Deo  placita.  Nam  si  Deiis  in  noTO 
testamento  ista  sibi  carnalia  sacrificia  offerri  Tellet, 
neqnaquam  per  Isaiam  prophetam  illa  reprobaret, 
dicensTobis:  Quo  mihi  multitudinem  victimttrum 
ve$trarum,  dieit  Dominu$f  Plenu$  tum  kolocdk$to 
arietum  et  adipe  pinguium ;  $anguinem  viluhrum 
€t  agnorum  et  hircorum  nolui.  Gum  venireti$  ante 
eon$pectum  meum,  qui$  qua!$ivit  hoec  de  manibu$ 
ve$tri$.  Ne  offerati»,  inquit,  ultra  $acrificiumfru$tra 
(ha.  i).  In  hoc  crgoquod  Dominusait :  Neofferati$ 


*«  SERMONES.  —  SERM. 

miira  iucrifieium  frutra,  aperte  demonstrat,  post 
Bovi  tesUmenti  institutionem  carnalia  veteris  tes- 
lameiiti  aacrificia  ab  eo  esse  reprobata,  et  offeren- 
tibus  inutilia.  Constat  ergo  carnales  vcteris  testa- 
menti  caeremonias  in  adventu  Dei  et  hominis  Jesu 
Cbristi  finem  accepisse,  et  ecclesiastica  religionis 
•icramenta,  quibus  venia  peccaiorum  conceditur, 
et  coB!estc  regnuro  fidelibus  aperitur,  initium  sump> 
sisse.  Si  igitur  delictorum  veslrorum  veniam  cu- 
p  tis  obtinere,  non  taurorum  nec  vitulorum  san- 
guinem,  nec  pecuduni  carnes ;  sed  dignos  poeni* 
lenilx  fructus,  iacrymas  scilicet  vera  compunttio* 
n;s,  eleeroosyuas  graluiiae  voluntatis,  oraiiones  con* 
Iriii  cordis,  et  co^lera  Deo  digna  ac  placita  opera 
summopere  oflerre  curate. 

Quid  ad  bxc  dicitis,  o  Jud^ei,  quid  objicitis,  vel 
quid  respondetis  ?  Nunquid  Jesum  Cbristum  vorum 
Deum  essc  jam  credilis?  An  adbuc  de  illius  divi- 
ntate  nialitlae el  n.>quiii;e  nebula  coiilenebruii,  in 
aliquo  dubilalis?  Vellem  lamen  certius  cognosccr^, 
cujus  fldei  vel  volunlalis  eslis.  Si  enim,  quod  ni- 
niiuro  optamus,  Jesuin  CLrislum  unum  Deuin  esso 
jam  creditis,  pro  veslra  conversione  Deo  gratias 
reddemus.  Si  auiem  in  vcslrae  increduiilatis  nialilia 
adhuc  perseverare  disponitis,  boc  ipsum  indicnte 
nobis.  Jam  superius  prolcstatus  sum,  quod  nulla 
Yidelicet  ratione  vos  invitos  dimitlamus,  qiiosqtie 
novi  et  vetcris  tcstamcnti  verissimis  teslimoniis 
Josum  Cbristum  verum  Doum  et  verum  boniincm 
esse  aperte  oslendam  ;  ct  vos  qui  ilhim  obsiinnta 
roente  veruni  Deum  non  esse  asseritis,  falsos  tesles 
fore  evidentissimo  convincam. 

ilxc  est  vestra  responsio,  oJudaei,  simuletoppo* 
iitio.  Dicitis  enim,  Jesum  Christum  tanlse  virtutis 
vel  poteniiie  non  fuisse,  ut  sanctam  Ecclesiam  a 
damnalione  perpetua  rcilimere,  et  ad  coelestem 
patriam  sublevare  posset;quinetiain  asseritis  per 
luortero  crucis  ab  ca  scpnratum  fuisse. 

Nos  vcro  buic  veslrse  niendacissimaeoppositioni, 
0  Judaei,  respondentes,  indubitanter  Jesuin  Cbris- 
lum  dicimus  verum  lieuin  verumque  bominem  esse, 
iancUm  Ecclesiam  in  utero  inienieratae  virginis 
Mariae  inseparabiliter  sibi  conjunxisse,  per  crucem 
et  piissimam  mortem  suam  potenter  ac  miseri- 
corditer  a  damnatione  perpetua  redemisse,  sanguine 
proprio  a  peccatis  lavisse,  sacro  baptismate  con- 
secrasse,  sancti  Spiritus  magisierio  illam  perfecte 
docuisse ;  in  se,  pcr  se,  et  post  se  ad  coelestis  pa- 
iriae«felicitatem,  id  est  ad  videndam  sui  Patris  cla- 
riiatem  perduiisse,et  ejusdem  sanctae  Ecclesi» 
aetemaliter  caput  factum  esse.  Et  iit  non  dubitetis, 
o  Judxi,  vera  esse  quae  pncdixinius,  libri  Leiniici 
testimonio  incontinenii  probare  volumns.  Ad  nos- 
tram  itaque  fidem  corroborandam,  et  vestra;  infi- 
delitatis  perfidiam  omnino  convincendam ,  quid 
liber  Levilicu$  dicat  omnes  simul  audiamus.  Si  de 

(li)  Pather.,  tn  Lmt^  cap.  5. 

(ii)  Rcctius  nimirum.  ut  Pather. 

(13)  Edit.  addiicuiit  aUcriiro  Pauii  testiinonium 


IV,  D  N.VTALE  DOMIHI.  401 

A  turture  vet  columba,  quce  pro  peceato  o/ferri  jubetur, 
holoaiustum  fuerit  Domino ;  eaput  ejui  retorqueaJur 
ad  pennulas,  ita  ut  coilo  caput  inhareat  et  non  p#- 
nitus  abrumpalur  (Levit,  \), 

(H)  Quid  in  hac  oblalione  turturis  vcl  colitmbae^ 
qiiae  pro  peccato  jubentur  ofTcrri,  atque  ut  pnsl. 
mortcm  bostiae  corpori  inhaereat  caput,  o  Judaei». 
irisi  Jcsu  Christi  Redemptoris  noslris  persona.- 
signatur?  &Iediatoris  elcniin  nostri  mors,  ut  ait  B. 
Grcgorius,  ad  conjunclionem  sui  corporis,  id  est 
Ecclesiae,  valu.it,  non  ad  separationem.  Mediator 
enini  Dei  et  bominum,  id  est  caput  oinnium  no8« 
trum  et  verx  mundationis  hostia,  unde  pro  nobis 
mortem  pertulit,  inde  nobis  verius  iiihaisit.  Posi 
seclionem  ergocaputturluris  suo  corpori  inhxret; 

B  quia  Christum  ab  Ecclcsia  nec  mors  intervciiienft 
divisit.  Pcrsecutores  quoqiie  percgcrunt  hoc  quod 
perniciose  molili  suiit.  Intulerunt  ei  mortem,  ut 
ab  ea  absciderent  fidcliuin  devotionem ;  sod  inde 
potius  fides  crevit,  unde  hanc  se  exstinguere  infl- 
delium  crudelitas  crcdidit.  Cumqiie  se  existimarent, 
ejus  miraciila  persequendo  abscidcre,  ipsa  quippe 
(12)  miracula  compulsi  sunt  nesciendo  dilatare.. 
Quis  ilaqiie  caput  nostrum  cst,  o  inimici  veritati» 
Judaji,  nisi  Redcmplor  buinani  g^icris  Jesus  Chrii^ 
tus,  in  quo  Aposloliis  dicil  (15),  universa  condita 
essc  in  ta/ii  et  in  lerra,  visibilia  et  invi$ibHia,  siva 
throni,  sive  dominaliones^  sive  principatus,  sive  pe* 
testates  ;  omnia  per  ipsum,  et  in  ipso  creata  suKt 
et  ipse  est  anle  omnes,  ct  omnia  in  ipso  constant,  et 
ipse  est  caput  corporis  Ecclesiw,  qui  est  principium^ 
primogenilus  ex  mortuis ;  ut  sit  in  omnibus  ipg$ 
principatum  tenens  ( Cotoss.  i ).  Quem  ciim  palret 
vestri  persequerentur,  noinen  ejus  dc  lcrra  delero 
conati  sunt.  Cumque  illuin  crucifixum  el  sepultura 
vidcrent,  euin  se  ab  amore  oniniiiin  dividissc  credi- 
derunt.  Sed  capui  turluris  incisum  est,  ct  lamen 
a  suo  corporc  divisum  non  esl,  quia  ex  eo  quod 
pro  nobis  Cbristus  pertulit,  omnes  nos  sibi  verius 
in  ipsa  sua  niorte  conjtinxit.  Cupiit  crgo  turturit 
incisum  inhaesil  corpori ;  qiiia  pro  nobis  quidem 
Redeinptor  nostcr  passus  est,  sed  ul  vos  mentiminit 

.  0  Jiida^i,  a  nobis  separalus  non  est. 

•IlaiC  itaque  Levitici  libri  historia  spirttaliter  ex« 

D  posita,  nos  qui  Jesnni  Cbrislum  caputnostrnm  este 
finniter  crcdimus,  in  fide  catholica  induhitpnter 
confirmat,  et  vos  qiii  illum  a  sancta  Ecclesia  sepa* 
ratum  essc  obslinata  menl^  asseritis.  aperle  raisi- 
tatis  asseriores  essc  convincit.  Vos  igijlur,  o  iiii- 
inict  veritatis  Judaei,  qm  tain  evidentisiiinis  no- 
vi  et  veteris  testamenti  assertionibus,  quod  Jesus 
Chrislus  verus  Dcus  ct  verus  bomo  sit,  pertinaci 
animo  non  credendo  rcsistitis;  forsitan  antiqui 
boslis  suggcslionibus  jain  illecti  estis.  IUe  forsilan 
qui  Evam,  ut  de  ligni  veliti  pomo  contra  Dei  pne- 
ccptum  gustaret,  verbis  pcrsuasoriisdecepit;  corda 

Eptm  1,22  :  Ipsumdedil  caput  super  [Greg.,  iMpfrt 
omnem  Ecclesiam ;  non  autem  boc  quod  exbibel 
Martin. 


C 


A(^  S.  MARTfNI 

Testra  ne  Cbrislum  veram  Deum  el  verum  Iiomi- 
ncm  esse  creclj^fis,  calliditatis  gu«  argumeniift  irre- 
iivit.  Sollicite  ergo  autiqui  bostis  insidias,  o  Judsei, 
inleUigcre  pariler  ct  cavcre  debelis,  ne  caUidis- 
umis  illius  suggeslionibus  decepti,  per  infldelitaiis 
malitiam,  perealis  (44).  Sic  quoque  innocentia  vilae 
oporlct  vos  esse  simplices,  ut  tamen  cum  simpli- 
citatc  eiisterc  deheatis  prudentes.  0  gcns  Judaica, 
gens  pravaatque  perversa!  indubitanlcr  tcne ,  quia 
si  prudentiam  simplicilati  non  miscueris,  juxla 
prophclam  columba  seducta  es  non  haben$  cor 
{Osee.  vii).  Sed«idco  columba  quia  simplex,  ideo 
autcm  cor  non  hahens,^  quia  es  ignara  prudcnti<e. 
Tantam  hahcre  discretionem  dehetis,  o  Judaei,  ut 
ralionepraedili  intcr  konum  et  malum,  inler  bonum 
et  mclius,  intcr  vcritatem  et  falsilatem  disccrnere 
possilis  ;  ne  ocullis  diaholi  suggestionihus  per 
speciem  boni  dccepti,  aetern»  damnalionis  pcri- 
ciilum  incurralls.  Et,  ul  apcrtius  dicam,  hxc  cst 
pcrcunctatio  Josne  ducis  popnli  Isracl  diccnlis: 
^oster  e$t  an  adversariorum  ?  (Joiue  v.)  Ac  si  apcr  > 
tius  dicerel:  Virtuscs,  qiia  aniraa  ad  hcne  operan- 
dum  soUicitetur  et  jiigiter  in  hono  operc  conser- 
\eliir,  an  vitium,  quo  siiggcrente  dinbolo  pcr  spe- 
ciem  boni  decipiatur ;  cl  dcccpta  in  aeterna^  morlis 
profundum  mergalur?  Unde  et  Jeremine  prophet» 
a  Domino  dicitur :  Si  preliosum  a  vHi  separaveris , 
quasi  os  meum  eris  {Jer.  xv). 

Nolo  vos  ignorare,  o  Jiidsei,  quod  multi  deci- 
{Muntiir  a  diaholo,  et  tamen  ignorant  se  esse  de- 
oeptos,  Osee  prophctae  tcstimonio  dcclarante.  Co- 
wederuntt  inqiiit,  alieni  robur  ejus,  et  ipse  nescivit 
(Qsee,  vii).  Alicni  itaque  maligni  Spiritus  signifi- 
caiitiir,  qul  virtutes  mentis  corrodunt,  sed  negli- 
gcnlium  corda  hoc  non  intelligunt.  c  Tunc  diabolus 
t^nquam  iDcnnis  vincitur,  ut  aitin  liiiro  Scntenti>^ 
rnin  B.  bidorus  noster  patroiius  (15),  quando  dc 
aperta  iniquitate  homincm  depravarc  conalur.  Ar- 
matus  vero  tuuc  incedit,  dum  per  spcciem  sancti- 
tatis.  et  virtulis  ea  quae  sancta  sunt,  destruil; 
quandoot  qui  deripitur,  sua  detrimenta  non  sentil, 
sed  taiiqiiam  virtutcs  sint  ouae  sunt  vitia,  sectatur 
et  diligit.  In  oculis  carnarium  diaholus  tefribilis 
ost,  in  ociilis  autcm  electorum  terror  ejus  vilis  esl. 
Ah  inccedulis  ut  leo  timetur;  a  fortibus  in  fide  ul 
verniis  rontemiiitur,  alque  ad  modicum  ostcnsus, 
farilc  repellitur.  Qui  Ruggestiones  diaheli  non  re- 
ripit,  in  ejtis  iiisidias  myMme  transit.  Nam  in  con- 
srqiicnti  opcre  facile  repcllitur,  si  prima  oblecia- 
inenta  illius  respuantur.  Diaholus  quasi  serpens  est 
Iiih-icii&,itla.tU  Isodorusin  lihroSfii(en(tanim(16), 
rujus  capiii,  id  est  primae  siiggestioni,  si  non  resi- 
Mit<:r,  toiiis  i»  interna  cordis,  dum  non  sentitur, 
Uinbitur.  Teniationum  dtaholicarum  inilia  fragilia 
^wM^  qux  si  non  caveantur,  sed  pcr  usum  in  cou- 

« •  '0  Isid.,  lih.  II.  Sent.f  cap.  v. 
l->!  Isiil.,  ti6f  sup. 
\V*)  Llui  supra. 
^ii]  Paiher.,  in  Qen  ,  cap,  xxv. 


LECIKkNENSIS  401 

A  iiietadinem  traBseant,  in  dovImhdiU  feftiier  eoow- 
lescunt,  iu  iit  nunquam  aut  cum  difOcvltate  fimr 
cantur.  Dum  in  tota  vita  diabolus  sapplantare 
boininem  cupiat,  amplius  Uimen  illum  in  flie  decl- 
pere  desiderat.  > 

Hiiic  est  quod  in  princlpio  lyminn»  wi^enii 
minatur,  dicens  :  Inimicitias  fHmam  inler  te^  #C 
mulierem,  et  semen  (tium,  et  semen  Hlius  {Gen.  iii>. 
Et  adjecit :  Ipsa  eonteret  eaput  tuum^  et  tu  insidkH 
beris  calcaneo  ejus  {Ibid.).  c  Capui  serpentis  conte- 
rere  cst,  utaitB.  Gregorius  (47/,  Initia  diaboUcx 
suggcstionis  manu  sollicitae  consideralionis  a  cordis 
aditu  funditus  exstirpare.  Qui  lainen  eum  ak  Inilie 
deprehcmlitur,  percutere  calcaneum  molitur;  qnia 
etsi  prima  siiggestione  intentionem  Ifominis  nen 

'^  percutit, .  decipere  tamen  in  fine  toto  conamlne 
cupit.  Si  autem  semel  cor  intentione  corrumpitur, 
scquentis  aclionis  nimietas  (18),  et  terminus  ab 
hosle  callido  secure  possidcntur;  quoniam  totan 
sibi  arhorcm  frucliiin  ferre  conspicit,  qiiam  vene- 
noso  dente  in  ipsa  radice  vitiavit.  i  (19)  Quia  igitur 
non  sohim  in  adolesceiitta,  sed  etiam  in  senectute; 
nec  tanlum  iii  seneciutc,  sed  etiam  iji  fine  dialiolus 
homincm  decipere  cupit;  neccsse  est  ut  in  har.  vita 
botno,  quamvis  sit  jusius,  quamvis  sanctus,  nun- 
quaro  tamen  sit  securus ;  sed  setnper  humilis  ca- 
veat,  sempcrque  ne  in  finem  corruat,  sollicitus 
j^rtimcscat. 
Audite  igiiur  qiiae  dico,  o  rebelles  el  peifidi 

r  Judaei ;  audiie  qiiae  loquor ;  diligenter  auscultate» 
qua»  recta  inteiitione  pro  animarum  vestrarum  sa* 
lute  vob's  suadeo.  Si  antiquus  hosiis  vobis  sugge- 
rit,  ut  a  culiu  et  dilectionc  Dei  reccdatis,  nullatenua 
illi  assensum  praeheatis(20).  Primam  suggeslionem 
diaboli  a  cordibus  vcslris  expellite,  et  immtnenles 
tentationes  a  mentihus  vcstr^  facilius  poleritis  ab-^ 
jiccre.  Stalim  ut  apparuerit  scorpio,  caput  illius 
conterite,  id  est  initium  mortifene  suggestionis  a 
mentis  adilu  expellite,  et  non  prot  umpet  in  opere. 
Caput  serpentis  calcate,  hoc  est  pravae  persuasioni» 
principium  rcpellite,  ut  innocenler  peccati  maculan^ 
posaitis  evadere,  el  Jesum  Ghrtslum  verum  Deun» 
.et  veriim  hominem  esse  indubitanter  eredeie. 
Vclus  itaque  lcstamentum,   o  Judaei,  spiriuliier 

D  intclligcre  curale ;  novum  devota  niente  suscipite ; 
cvaBgelicae  insiitutionis  praccepta  studiose  implere 
satagite;  superstiliosas  Pharisaeorum  traditioncs 
vilipendite ;  legis  mandata  non  carnaliter,  sed  spi* 
riialiter  ob.servale,  ut  digni  mereamini  censer. 
Christiano  nomine.  Jam  posi  Jesu  Cbrisli  nativita- 
tem,  resurrectionem,  aique  in  coelis  ascensionem 
non  carnaies  veieris  lestamenii  oblationes,  nec 
PharisaM>rum  inutiles  traditiones;  sed  spiritales 
sanctAR  Ecclcsise  hostiae  pcr  eumdem  summuni  pon- 
tificem  lesum  Christum  Deo  Palri  sunl  accepU- 

(18)  3ledi^Jas 

(19)  Isid.,  ubi  supru.  • 

(90)  Isid.,  lib.  11   Stjncnym.y  circa  fin.  II  seclioa. 


M5  SERMONES.  —  SERM.  IV,  IN  NATALE  DOMINI.  40C 

iHtet.  Csremoiiiis  quoque  veteris  legts,  quas  Dcus  A  offerebant,  illos   significabant-,  qni  relieCo  Dei  ct 


Paier  Hel>raico  popnlo  custodiri  ad  tempus  man- 
davit,  in  adventu  Clirisli  finem  imponens,  per  eum- 
dem  novum  sacerdotem  Filium  suum  Christum 
Bova  praccepla  mundo  edidit,  quae  nisi  devota 
mente  et  fideli  devQtlonj  susceperitis,  o  iudasi, 
salvari  nequaquam  poterilis. 

i  XXIX.  —  /ft  Nadab  et  Abiu,  qui  ignem  atienum 
o/ferentes  a  Domino  interempti  sunt^  illi  sianifican" 
tnr,  qui  Pharisworum  tradiiionibus^  et  hwreticis 
dogmatibus  Ecctesiam  perturbant'.  Inde  de  variis 
iHterJud'jtos  sectis^  acharesum  natura  juxia  7«i- 
dorum :  quas  Ecclesia  sapientia  sua  superat,  sicut 
persecutiunes  patientia.  A  nua  dum  ha^relici^  se^ 
cundum  nominis  ettjmologiam^  per  voluntariam 
eUctionem  separantur^   sui  sin.ilium  exempio  in 


horoinis  Jesu  Clirisii  magisterio,  Pharisxorum  tra- 
dilionibus  et  haereticoruin  falsis  dogmaliluis  san- 
clara  Ecclesiaro  scaiidaHzant.  Quos  ipse  Dominus 
increpat  et  objurgal  in  Evangello,  dicens  :  Quare  et 
vos  transgredimini  mandatum  Dei  propter  traditiO' 
nem  vestramt  {Matth,  xv.)  Et  ilerum  :  Sine  caus^ 
colunt  mCf  docentes  doctrinas  et  mandata  hominum 
(ibid.). 

c  Haeresis  Graece,  ut  ail  B.  Isidorus  in  EtymotogiU" 
rum  libro  (21),  ab  electione  dicitur:  quod  scilicei 
unusquisque  id  sibi  eligal  qiiod  inclius  illi  csse  vi- 
dclur,  ut  philosophi  Peripalelici,  Acadcmici,  Epicu- 
rei  et  Sloici;  vel  sicut  alii,  qui  perversum  dogmt 
cogitantes,  arbitrio  suo  do  Ecclesia  rcccsseruntv 

itternum  peribunt.  Iraditur  doctrma  Pauli  de  B-|„je  ergo  haercsis  dlcta  Grajca  voce,  ex  inlerpre. 

phtlosophn  gentium^  qut  vtam  Chrisium  non  tnve'  •  i    ••     •  i  •,  •  /- 


uientes  in  prwvaricatores  angeios  inciderunt,  ac 
gloriam  Dci  in  creaturis  splendentem  in  vanitatem 
et  idolorum  eutturum  convertcrunt :  qui  ideo  ex^ 
cusari  non  possuut,  nec  salulem  inveniret  cum 
justitia  sittantum  ex  fide  J,  C.  Respondet  Judais 
qua-rentibus :  Cur  Christiam  aui  vetm  testamenium 
recipimus,  animalia  immunda  manducemus?  Quia 
scili  et  Christus  venieus  spiriialem  intelligeniiam 
in  Hs  prwceptis  tatentcn  reserarit,  ut  superstitio' 
$u$  sit^  qui  Dei  creaturam  exsecrando  a  quibus- 
fiam  escis  abstinet.  De  uiililute  contemplationis. 
m  superior  pars  inferiori  pra^sit :  utque  viriliter 
i»  omni  opere  agamus;  ne  frigidi  a  Deo  contemna' 
mur.  Simul  etiam  ayit  de  superbioi  malis  quas^ 
dum  Deo  non  vult  subjici,  ea  quai  iiifra  ipsiun 
tuntf  patitur  adversa. 


talione  eleclionis,  qua  quisque  arbitrio  suo  ad  in- 
slitucnda  sive  ad  suscipienda  qiiselibct  ipse  sibi  elr* 
gil.  Nobis  vero,  o  Judaei,  nihii  ex  noslro  arbitrio 
iiiduccrc  licet,  sed  neqiie  eligere  qiiod  aliquis  do 
arbitrio  suo  induxerit.  Pro  ccrlo  scialis,  quod  apo- 
slolos  Jjsu  Chrisli  habemus  auctores,  qui  ncc  ipsl 
qiiidquam  ex  suo  arbitrio,  qiiod  iiiducerent  elege- 
ruut;  sed  susceplam  a  Chrislo  disciplinam  fidelitcr 
nationibus  assignaverunl ;  ita  ut  si  eliam  angelUB^ 
de  coelo  alilcr  evangelizaveritf  anatJiema  sit  {Ga* 
lat.  i).  » 
S^rd  quid  D.  IsiJorus  de  Xuda?oriim  haeresibus. 


qui  Christum  negant,  ojusque  fidelissiuios  discipa 
Si  ergo  aliam  doclrinam  susceperilis,  vel  aliter  q  ^^^  perscquunlur,   ct  sine  inlermissione  blasphe- 


quam  Christus  Chrislianos  vivere  docuit,  vixeritis; 
de  CQStu  eleclorum  ejus  omnino  peribitis.  Nescitis, 
o  miseri  et  miserandi  Judxi,  quia  Nadab  ct  Abiu 
f  iii  AaroR  sacerdoles  idcirco  perieruiit,  quia  super 
altare  ignem  alicnum  Damino  obtuleriint?  Sed  ut 
pleniusscire  possimus  qualiler  gestum  sil,  oJudaei, 
iliiiis  teniporis  historiaiii,  si  placet,  latius  percur- 
famus.  Obiatis  ergo  holocaustis  super  altare  in  odo* 
rem  sujvitatis  Domino,  Moyses  et  Aaron  ingressi  ta- 
bemacutum  testimonii,  et  egressi,  benedixerunt  po* 
fuio  Israel.  Apparuitque  gloria  Domini  omni  muiti* 
Hutini  filiorum  Israel,  et  ecce  ignis  egressus  a  Do- 
tuino,  devoratil  holocaustum  et  adipes,  (fUi  erant  i«« 
per  altare.  Qtiod  cum  vidissent  lurbopy  laudaverunt 


maiil,  et  sanclam  Ecclesram  diversis  concertatieni- 
bus  ac  latiatibus  inquielant,  dicat,  moneo,  o  Jn* 
d!ei,  ut  solerler  audiatis;  quulenus  veslrse  pravita- 
tis  ct  incredulilaiis  agnila  maliiia,  Jesum  Chrislum 
veruin  Deum  el  verum  hominem  esse  credatis, 
ejusque  baptisinum  devola  inenle  in  remissionem 
peccalorum  vcstrorum  suscipialis.  Judaei  ergocon- 
fessores  iiilerpretanlur,  eo  qifod  Lia  quando  ge« 
nuil  Judam,  a  qno  Judaii  cognominantur,  laudem 
Domino  retulit,  diccns :  ffunc  luper  hoc  confitebor 
Domino.  Et  ob  id  vocalus  est  Judas  (Gen.  xxix).  A 
confessioiie  ilaque  nonien  ejus  dictiim  cst,  quod  esi 
gratiarum  actio.  Judaci  igitur,  ut  dictum  est,  con- 
fessores  inlerpretantiir ;  sed  jam  non  sunt  conf^ 


Dominum  ruentes  in  facies  suas  (Levit.  ix).  Arrep-  D  sores,  sed  suiit  Synagoga  Satanae.  Quare?  Quia  vi- 

delicct  Dcuni  Patrem  non  laudant,  sed  inhonorant; 
dum  ejiis  dilectissimum  FiJium  per  quem  ipse 
Deus  Paler  oinnia  creavit,  regit  et  gubcrnat,  perii- 
naciter  negant,  ct  prooaciter  blasphemant  (22). 
llcbnei  transeuntes  dicuntur :  quo  nomine  admo- 
nenlur,  ut  de  pejoribus  ad  meliora  transeant,  et 
prislinos  err^ircs  relinquant.  Pharisaci  el  SadducsRi 
iiitcr'se  contrarii  sunt.  Nam  Pharisaci  ex  Ilebraeo 
in  Latinum  divisi  iiiterpretantur,  eo  quod  trMditio- 
num  ct  observalionuin.  quas  illi  deuterosis  vocant, 
justitiam  pneferunt:  undc  divisi  vocantur  a  po- 
p  )o,  quasi  per  justitiam.  Sadducxi  inlerpreiantur 


titque  Nadab  et  Abiu  fitii  Aaron  tliuribulis,  posue- 
runt  ignem  et  incensnm  desuper^  offerentes  coram 
Domino  ignem  alienum:  quod  eis  prwceptum  non 
erat.  Egressusque  ignis  a  Domino  devoravit  eos,  et 
mortui  sunt  coram  Domino.  Dixitque  Moyses  adAa- 
ron :  Hoc  est  quod  locutus  est  Dominus :  Sanctifi- 
eabor  in  his  qni  appropinquant  nif/it,  et  in  conspectu 
omuispopuli  gtorificabor,  Quod  audiens  Aaron  patcr 
eomm  tacuit.  Confestim  itaque  tulerunt  eos  sicutja* 
cebant^  vestitos  lineis  tunicis,  et  ejecerunt  foras  ex- 
tra  castra  (Uvit.  x).  Nadab  ergo  el  Abiu,  qui 
igncni  alienum  quod  a  Domino  pioiiibitum  fucrat, 

(il)  Etym.,  lib.  viii,  cap.  5. 


(22)  Id.,  lib.  vui,  cap.  3^ 


407 


S.  MAHTLNl 


iusti.  Vendlcant  enim  sibi  qood  non  sunt;  oorpo- 
riim  resurreciionem  negant,  et  animam  inlerire 
eum  corpore  pra^dicant.  Hi  quinque  tantum  libros 
legis  recipiunt,  prophelarum  valicinia  rcspuunt. 
Efnei  (i5)  dicunt,  ipsum  esse  Christum,  qui  docnit 
illos  omiiein  abstinentiam.  Marbonei  (i4)  dicunt» 
ipsum  csse  Christuin,  qui  docuit  illos  in  omni  re 
sabbalizare.  Genistae  (25)  dicti,  eo  quod  de  genere 
Abrahae  se  cssc  glorientur.  Nam  cum  in  Baliylonia 
vcnisset  populus  Dei,  plcrique  relinquentes  uxores 
6uas,  Babylonicis  inulicribus  adhaeserunt.  Quidam 
aulem  Isiaellticis  tanliiin  conjugiiscontcnti,  vel  cx 
eis  gcniti,  dum  rcversi  esscnt  de  Babylonia,  divi- 
serunt  sc  ab  omni  populo,  et  assumpserunt  sibi 
hoc  nomen  jactantiae,  scillcct  Gcnistse.  Mcriste  (26) 
appclfaii,  eo  qund  separcnt  Scripturas,  non  cre-' 
dentes  omnibiis  proplietis,  dicentes  aliis  aique  aliis 
spiritibus  illos  prophetassc.  Samaritse  dicti,  eo 
quod  legem  solain  custodiaiit :  nam  propbeias  non 
recipiunt.  Alii  autem  Immerobaplistx  (27)  dicun- 
tur,  co  qiiod  quolidie  vestiinenta  sua  et  corpora 
lavent.  Omncs  \\x  supradiclse  hxrcses  Jud;coruin 
sunt.  IIos  quippe  hxreticos,  scilicet  Pharisaeos, 
Sadducaeos,  Efneos,  Mnrboneos,  Genisteos,  Meri- 
steos,  Samariteos,  Iinmeroliapiisteos,  ut  supra  di- 
ctum  est,  qui  tfaditiones  hominum  Dei  prxceplis 
pracponunt,  ct  diversis  conccrtationibus  sanctain 
Ecclcsiam  inqiiielant ,  Nadab  ct  Abiu  filii  Aaron 
prxfigurabant,  qui  ignem  alienum,  qiiod  prohibi- 
tum  fucrat,  Domiiio  super  altare  oflerebant.  Rc- 
vera  non  concessum,  sed  prohibitum  ignem  Do- 
mlno  ofiertmt,  qiii  per  haereses  et  schismata  san- 
ctain  Ecclesiam  contiirbant.  Non  proprium  Doniini 
Ignem,  de  quo  ipsc  ait :  Ignem  veni  mittere  in  ter» 
tam^  et  volo  ut  ardeat  (Luc,  xii),  scilicet  cliaritatem, 
qiis  per  dilectionem  operatur  in  altari,  id  est  in 
tancla  Ecclesia,  nutriunt,  sed  diabolics^  crudclita« 
tis  rabie  incitati,  et  ej4isdem  maligni  hostis  veneno 
crapulati,  alienum  ignem  intra  eamilem  sanclam 
Ecclesiam  Christi  sponsam  inferunt,  qui  in  ca  per- 
secutiones  et  scandala  siiccendunt. 

Tolo  vos  scire»  o  iudaei,  gcminam  esse  Ecclesiae 
pulchritudinem ;  unam  vidclicct,  quam  hic  bene 
Tivendoconsequitur ;  aliera  vcro  per  quam  in  co^.Io 
ex  retributione  coronabitur.  c  Sanctx  Ecclesi^ 
propter  Christum,  ut  ait  B.  Isidorus  (28),  geminx 
tribulationes  existunt,  sive  quas  a  paganis  pertuiit 
in  roartyribus,  sive  quas  ab  lixreticis  perfert  di- 
▼ersis  <k>ncertationibus ;  utrasque  autcm  perDei 
gratiam  exsuperat,  partim  ferendo,  partiin  rest- 
stendo.  Sancta  Ecclcsia  catholica  sicut  malc  viven- 
tes  in  se  patienter  tolerat,  ita  malc  credentes  a  se 
repellit.  Sancta  matcr  et  virgo  Ecclesia  contra  gen- 
tilium  atque  hsercticorum  pervicaciam  summopcrc 

(25)  Esseni. 

m)  Marbolhni. 

(25)  Cenista^ 

(26J  Meristai, 

(27)  Hemerobaptista!, 

128)  Lib.  \Sent.,cikp.  t6. 


LEGIOMENSIS 

A  sapientia  el  patlentia  sludet;  tedeiereotar  i 
tia,  cum  tentatur  verbis ;  exercetur  patieBtia,  caoi 
tenutur  gladiis.  Causa  haeretic»  pravitalii,  ut  ill 
B.  Isidorus  in  primo  SenttHtiarum  iibro  (29),  doc» 
trinis  est  propagata  sancta  JScclesia:  naia  antea 
Untumdem  fide  (50)  vigebal.  Haereticoruro  ergo 
occasione  propagaii  sunt  in  sancta  Ecclesia  ma'- 
gistri,  ct  crevcrunt.  Na:ii  tunc  clarius  manifesta- 
tur  veritatis  assertio,  quando  patuerit  quaeribei 
dissensio.  Nolo  vos  ignorare,  o  Judaei,*quia  sancta 
Ecclesia  idcirco  diciliir  ca*.holica,  quod  universali- 
ter  per  universum  nuindum  sit  diflusa.  Nam  lixre- 
ticorum  conventiciila  inquibusdam  partibus  mundi 
coarclantnr ;  hacc  vcro  in  loto  orbe  dilTusa  cxpan- 
ditur,  Paulo  aposlolo   lcslantc,  qui   ait:   Graliat 

^  ago  Deo  meo  pro  omnibus  vobis ,  quia  pdes  veslrm 
anuuntiatur  in  universo  mundo  (Rom,  i).  Haerescft 
aut  in  aliqucm  anguliim  mundi,  ut  ait  Uispania- 
ruin  doctor  Isidorus  (31),  aut  in  unam  gentero  in- 
veniunlur  versari ;  Ecclesia  vero  catholira,  sicut 
per  totum  mundum  extenditur,  ita  et  omnium  gcn- 
tium  societale  coostruitur.  i 

Forte  quaeritis,  o  Judaei,  scire.  volentes  qui  sunt 
hxretici,  vel  ob  quani  caiisam,  «ut  pcr  qBain  cftu- 
sam  lit  haeresis?  Beatuin  ergo  Isidorum  Legionensis 
urbis  specialeni  patronuin  in  inedium  introduca- 
mus,  et  praediciarum  qiiaestionum  solutionem  ab 
eo,  si  placet,  diligenter  audiamtis.  <Qui  sunt,  In- 
quit,  haeretici,  nisi  qui  relicta  DeiEccIesia  privalas 

Q  sibi  elcgcrunt  socictates?  De  quibus  quasi  querimo- 
niam  faciendo,  Dominus  per  prophetam  dicit :  B»9 
mala  fedt  populus  meus :  me  sciUcet  dereliquerunt 
fontem  aquas  vivK^  et  foderunt  sibi  ciiternas  dissipa^ 
tas,  qua:  eontinerenon  vatent  aquas  (Jer.  ii).  Caasa 
haeresis  ob  quam  rem  lit?  Videlicet  ad  exercitatio- 
ncm  (idei.  Causa  (52)  vero  per  quam  lit,  ol>scurita8 
est  divinarum  Siriptiirarnm,  in  qua  caligantes  hay 
retici,  alitcr  quam  se  res  habet,  intelligunt.  Male 
eniin  sentiendo  scient.am  non  acquirunt,  ad  nilti- 
lum  enim  tendunt.  Ilicretici  irigenli  studio  menda« 
cia  sua  discunt,  ct  labore  vehementi,  ne  ad  unita- 
tem  Ecclcsi»  venianl,  derertant.  De  quibus  per 
prophctam  congrue  dicitur :  Vocuerunt  lingua^ 
iuas  loqui  mendaciuniy  et  ut  inique  agerent  labora^ 

0  rfrtinr  (Jer,  \\).  Tunc  vicissim  haeretici  mufuo  se 
laccssunt,  quando  alterutruin  sese  in  proprias  se- 
ctas  indueunt;  sk  tamen  invieem  sese  coHidunt, 
ut  contra  Ecclesiain  pari  erroris  spiritii  dccertenl« 
Et  qui  abinvicem  sunt  divisi,  in  adversitate  Ecclc-^ 
siae  simul  exislunt  conjiincti. 

Scicndum  tamen,  quod  haeretici  non  possiint  ha- 
bere  veniam  nisi  per  sanctam  Ecclesiam  catholi^ 
cani,  sicut  aniici  Job  pcr  se  Deo  placcre  non  p0'< 
tuerunt,  nisi  pro  cis  bcatus  iob  sacriGcinm  obtu* 

(29)  llbisupra. 

(50)  Edil.  nieiius :  iiam  antea  simplici  tantum  fida 
tigebat.  Videas  in  hor  cap.  notation.  pcrdocti  viri 
Garci»  de  Loaysa. 

(51)  Ubi  supra.    . 

(52)  F.dil.,  Yia. 


m  SEllMONES.  —  SERM. 

lissel  (Jeb  ju.it).  Pi-aelerea  volo  tob  scire,  o  JudSei, 
quod  opera  qux  luerelici  faciuat ,  quamvis  recta 
IlUi  esse  videantur,  iiihil  Umen  eis  proderunt,  nisi 
priu«  juxta  sanctie  Ecclesiae  regulau)  vitam  tuam 
emendare  studuerint,  testante  Domino  perieremiam 
(53)  prophetam  :  Quia  mei  obliius  es,  popule  titfuf, 
ecce  ego  annuntiabu  jusliliam  tuamy  et  operatuanon 
proderunt  tibi,  Hu^relici  quamvis  legem  et  proplietas 
ex  lota  mentti  implcunt ;  co  quod  Catbolici  non 
sunt,  non  csi  Deus  in  eorum  conventibus,  ipso  Do- 
mino  testante,  qui  ait :  Si  tteterit  Moysei  et  Samuel 
coram  me^  non  est  anima  mea  ad  populum  istum, 
Ejiciam  eos  a  facie  mea,  et  egredientur  {Jer.  xv). 
Per  Noysen  quippe  et  Samuelem,  legem  accipc  ct 
prophetas,  quos  qnamvis  hxrclici  opere  complere 
contendunt,  proplcr  erroris  tamen  iinpietatem  a 
▼ultu  Dei  projiciuntur,  et  a  juslorum  coetibus  sepa- 
rantnr  pagantts  et  bxrelicus :  illc,  quia  nuiiquam 
fuit  cum  Dci  populo ;  isle  videlicet  baireticus,  quia 
recessit  a  Dei  popu.'o  ;  ulerque  i-eccdons  a  Chrislo, 
ad  diaboli  pertinct  corpus.  Qui  ab  idololatria  ad 
Judaismum,  et  a  Judaismo  ad  baeresim  transeunt, 
jnxia  propheiam  de  malo  ad  malum  egresA  suni 
(Jer.  ix);  et  Dumiiium  non  cognoverunt,  quia  de 
infidelitatis  errore  in  alium  errorem  transierunt. 

Audite  quae  dico,  o  Judaei ;  audite  qu»  loquor; 
auacultate  quae  moneo.  Non  pncsumatis  ultra  alie- 
iium  ignem  cum  Nadab  et  Abiu  oflerre;  Pharisseo- 
rum  videlicet,  Sadducaeorum,  Blarboneorum,  caete- 
roruraque  haereticorum  tradiliones  non  quxratis 
iQpertndncere ;  ne  forte  cum  eisdem  transgressori- 
bus  Aaron  fdiis  vobis,  qiiod  absit !  contingat  pcrire. 
Absque  dubio  si  supradictorum*baercticorum  sectam 
tenere,  et  a  Cbristo  recedere  volueritis,  cum  eis  in 
aetemum  peribitis.  Sed  quid  prjudicta  libri  Leviiici 
hisloria  dicat,  Iterum  ad  memoriam  reducamus. 
CaufeMtim  ingredientest  scilicct  juvenes,  tulerunt  eo$ 
€t  ejecerunl  eos  foras  extra  castra  (Levit.  x).  Sic  ct 
vos,  o  Judaei,  si  ignem  alienum,  ut  saepe  dictuni  est, 
id  est  si  relicta  summi  ponlificis  Jcsu  Chrif>ti  pra> 
clarissima  doctrina,  Pharisaeorum  vel  Sadducaeorum 
Craditiones  induxcritis,  sive  ca^terorum  haereticorum 
ftupcratitiosas  sectas  observare  volueritis,  ab  ange* 
Us  ejasdem  Dei  et  hominis  Jesu  Chrisli  extra  fide- 
iiuro  Cbristiauorum  castra  infeliciter  projecti,  in 
aempilernum  pcribitis. 

Et  quid  vobis  de  stulta  philosophoruin  gentium 
sapieiitia  dicam,  o  Judaci?  Philosophi  gentium,  quia 
non  sieut  oportcbat  Deum  tota  mente  quaesierunt, 
In  praevaricalores  angelos  inciderunt ;  et ,  ut  ait 
Ilispanianim  doctor  Isidorus  in  primo  Sentenliarum 

(55)  '"  excusis  Ugebatur  per  jerehum»  inquit 
hic  pncfalus  vir  Garcia  de  Loaysa,  vemm  emcndavi 
IsAiAS  con^enlientibus  omnibus  mss.  ct  veritate.  Lo* 
eus  est  Isaiae.  c.  lvii,  v.  il,  li.  Ergo  non  vidit  do* 
clissirous  adnotator  nostrum  ros.  qui  Jeremiam  re- 
tinet ;  et  aliunde  opus  non  erat  cxcusa  corrigcrc. 
Solemne  esl  apud  veteres,  etiam  apud  ipsos  s^ri- 
p!ores  canonicos,  ordinein-  prophetarum  immiitare, 
ut  omncs  norunt  in  Mattbae)  et  Marco  evangelistis, 


IV«  IN  NATALE  DOMLNI.  410 

A  libro  (54)«  factus  est  lllis  mediator  diabolus  ad  morr 
tem,  sicut  nobis  Christus  ad  vitain.  Multa  mundi 
philosophi  praedicant  in  dimensione  temporum,  cur- 
suque  s.dcrum  ,  ac  discursione  elementorum  ;  et 
tamen  hoc  nonnisi  a  Deo  habuerunt.  Volando  enim 
superbe,  ut  aves  aerem,  et  demergentes  in  profun- 
duin,  ut  p''sces  mare,  et  ut  pecora  gradierites  tei^ 
ram  descripserunt;  vcrunitamen  tota  mente  auclo- 
rem  eorum  intelligere  nolucrunt.  Quare  autcm  non 
possunt  animalia  brula  interrogare?  Ideo  videlicet 
quia  nesciunt  ratiocinari.  Ideo  tgitur  iion  dissimiles 
sunt  gentiles  bomines  animalibus,  qui  talia  non 
considerant,  ct  ipsa  amplius  diligcntes  usque  ad  eo- 
rum  cultum  evanueruiit.  Yia  igitur  recta  Christus 
est,  0  Judsei,  et  si  quis  in  ea  non  gradiiur,  non  est 

^  qiiomodo  ad  Deum  Patrem  pcrveniat.  Pbilosophi 
autem  inundi  utique  Deum  cognoverunt ;  sed  quia 
displicuit  illis  humilitas  Incarnationls  et  passionis 
Christi,  iransierunt  in  invio  et  non  in  via  (Psal. 
cvi) ;  idcoqiie  evanescentes  glorinm  Dei  in  nien* 
dacium  commutaverunt,  et  rc.titudinem  viae  re* 
linqiientes  in  anlVactus  erroris  inciderunt. 

Pro  ccrto  scialis,  o  Judaci,  quia  virtus  Dei  est  in 
salutem  omni  credenti.  Justitia  enim  Dei,  ut  ait  B. 
Paulus,  revelatur  in  eo,  scilicet  in  Evangelio  Christi, 
ex  /ide  in  /idem,  sicut  scriptum  est :  Justus  autem  ex 
f,de  vivU  (Rom.  i).  Ac  si  apertius  diceret :  Ex  fide 
est  juslitia  et  salus :  et  ita  justus,  non  ex  lege  sed 
cx  fide  vivit  in  Christo,  qui  est  aeterna  viia.  Justitia 

C  ergo  Dci  est  qune  gratis  justificat  iir.pium  per  fidem 
sine  operibus  legis  (Rom.  iii) :  qiiam  revelat  praedi* 
catio  Evangelii,  dum  dat  fidem  homini,  per  quam 
justificalur,  qui  credit  Deum  esse  justum  et  veracem 
in  promissis.  Nequaquam  ergo,  o  Judaei,  ex  operi* 
bus  legis,  ut  vos  putatis,  justificari  poteritis,  nisi 
Jesum  Christum  cuin  Deo  Patre  et  Spiritu  sancto 
unuro  et  verum  Deuro  esse  firmiter  credideritis. 
Justitia  igitur  Dci  rcvelatur  ex  fide  Dei  promittentis» 
in  fidem  hoininis  credentis.  Ex  fide  in  fidem,  scili- 
cet  propler  omnes  partes  fidei.  Ex  fide  veteris  testa- 
menti,  ubi  creditur  et  est  unus  Deus ;  in  fidem  novi 
tcstamenti,  ubi  Pater  et  Filius  et  Spiritus  sanctus 
prxdicatur,  creditur,  et  cst  unus  'Deip ;  ei  fide 
primi  adventiis  in  fidem  secundi ;  ex  fi(\e  primae  re- 

^  siirrectionis  in  fidem  secundae;  ex  fide  proroissionis 
in  fidcm  redditionis ;  ex  fidc  praedicatorum  in  fidem 
populorum;  ex  fide  seminantium  in  fidero  roeten- 
tium.  Est  ergo  ci  justitia  qui  transit  de  fide  in  fl« 
dem,  ut  transeat  Judaeus  et  quicunque  alius  de  ttde 
vcteris  testaroenti  in  fidem  novi ;  de  fide  verboniro 
el  spei,  in  fidem  reruro  et  speciei.  Fides  est  ergo 

qui  Zachariaro  ct  Malachiaro  noroine  Isaiae  ac  Jer» 
iniae  citarunt.  IIIo,  cap.  xxvii,  v.  9;  iste  vero  cap.  i» 
V.  2.  Qua  de  re  vide  praeter  alios  perillustrem  To- 
Icfaiiuni  theologum  Hieronymiim  de  la  Rua  in  Cott 
troversis  Uteologic.  pai  t.  i,  coiitrov.  4,  ei  Positivis^ 
'    ct  praefationem  in  novissima  editione  Dreviarii  Mo 
^  zarabici,  ubi  nonnulla  exempla  leges  ex  codicibua 
venerandis. 
(34)  Vbisupra.Ca^^.il, 


411 


S.  MAUTIM  LEGIONENSIS 


m 


QtiA  crodunliir  quae  non  yidentur.  Esisel  fides,  ut  A  teitam   et    alias    creaturas  ,  qoas    immeiisas  H 


ail  Magistcr  Pclrus  supcr  hunc  lociim,  justus  auUm 
ex  fide  vivitf  quando  non  vcrbis,  scd  rebiis  prxsen- 
libiis  credilur,  qiiod  eril  cuni  Dous  se  videndum  in 
rnttiro  dcderit.  Dicit  ergo  ex  fide  verborum,  quibus 
crcdimus  quac  non  videmus,  in  fidem  rerum,  qua 
credita  ohtinebimus. 

Nullntcnus  crgo  philosophi  gentium  vel  cjeteri 
pngaiii  de  siia  infKlcliiale  et  prava  conversatione 
scsc  excusare  poterunt,  qui  veritutem  Dei  in  mcn- 
dacium  commutarunl,dicenteApostolo:  Cum  Deum 
ccgnovhsent,  mulaverunt  gloriam  Dei  in  similitudU' 
nem  imaginis  corruptibilis  hominis  (Rom.  i),  ctc. 
Qtiorum  abominabilcm  conversalionom  Apostolus 
deiestans,  conimque  justam  damiiationem  conside 


perpetuas  inlellexerunt ,  ipsura  Conditorem  Iih 
coniparabilem,  immcnsum,  atque  aeternum  menfe 
conspexenmt.  Ac  si  aperte  dicat  :  Invitikitia 
Dei  a  creatura  tnundi  ,  id  csl  non  solum  ab 
angelis  sed  etiam  ab  hominibus  a  constitutione 
mundi,  per  ea  qiiae  facta  sunt,  inteHecta  coa- 
spiciuiitur  Iterum  ipsos  mundi  pbilosopbos  'et 
gentiles  inexcusabiics  esse  aperte  oslendens,  ail ; 
Sempiterna  quoque  ejus  virtus  et  divinitas^  ita  ut  sinX 
inexcusabiles ;  quia,  cum  cognovissent  Deum^  non  siC" 
ut  Deum  illum  gloriftcaverunt,  aut  gratias  egeruni ; 
sed  evanueruut  in  cogitationibus  suis  et  obscuratum 
est  insipiens  cor  eorum^  dicentes  enim  se  esse  samen' 
tes,  stulii  facti  sunt.  Ac  si  aperlius  diceret :  Conspi  • 


rans,  subsequenler  ait :  Revelatur  ira  DA  de  coelo      citur  etiam  scmpiterna  ejus  virtus,  quae  onmia  gii- 

super  omnem  impietatem,  et  injustitiam  hominum  eo^ 

rum^  qui  veritatem  Dei  in  injuslitiam  detinent ;  quia 

quod  notum  est  Dei,  manifestum  est  illis,  Deus  enim 

iHis  manifestavit  (ibid,).  Commendata  p.eiate  fidci, 

qua  Deo  justificati  grati  esse  delieinus,  contrarium 

detcstando  subinre/t»  quod  gentilcs  iiiflati  per  se  in 

idololatriam  cecidcrunt.  Ait  cnim  :  Reveiatur  ira  Dei 

de  caeto  super  omnem  inipietatem,  elc.  Iloc  loco  Apo- 

stolus  aggreditur  gcntilcs  secuiidum  priorcm  sta- 

tum,  qui  jactant  bonam  naturam,  ct  excussant  suas 

turpidines  per  ignorantiam.  Ecoiitra  illis  B.  Paiilus 

biijusmodi  oppoiicns  dicit,  ct  prius  habuissc  cos  Dei 

notitiam,  et  postea  pcrdidissc  iilain  per  culpam  ct 


bernat,  scilicct  Jesus  Christus ;  et  divtnitas^  id  est 
Spiritiis  sanctus,  scilicet  bonitas  Dei  Patris,  qii» 
omnia  replet ;  ita  ut  sint  inexcusabiles,  qiiia  cum 
•pcr  naturalem  rationem  cognovissenl  Deum,  non 
illum  sicut  Deiim  colendoet  bene  vivendo  gloriTica^» 
verunt,  aut  de  cognitione  sibi  coucessa  gralias  ^e- 
runt,  sed  evanuerunt  in  cogitalionibus  ct  oralioni- 
bus  suis,  quae  a  se,  non  a  Deo  habuerunt,  sed  sibi 
videlicct  altribiierunt,  in  quo  vani  et  falsi  fuerunt, 
putantes  se  aliquid  esse,  cum  nihil  essent;  et  pau- 
latim,  tnmore  supcrbiae  obumbrante,  obscuratum 
est  insipiens  cor  corum,  id  est  ralio  usque  ad  insi- 
pientiam.  Eccc  qiiomodo  evanueriint  ore  vel  corde; 


bonam  naturam  sibi  ipsis  a  Deo  relictam  in  omnia  r  Dic^nles  enim  Se  esse  sapientes^   stuiti  facti  sunt, 

uiala  ab  eis  pr.xcipitatam.  Poterant  quidem  Deum 

cognoscere,  sed  sibi  tollunt  cjus  cognitionem,  ma«- 

gis  volentcs  pcrmnncre  in  suis  pravis  aiiionibus 

qiiam  in  Dei  operibus.  Ac  si  Apostolus  ad  corrcctio- 

nemgenliliumet  caulelam  Christianorumapertius  lo- 

querelur,  dicens :  Revetalur  ira  Dei,  vcnturi  sciliret 

de  CQCli  ad  juJicium,  super  omnem  impielatem  et  in- 

juslitiam  huminum ,  id  cst  siiper  omiiis  impietatis 

et  injusiitiae  partes,  qua:  ex  culpa  corum,  qui  vcri- 

tatein,  scilicet  veram  Dei  cognitioncm,  in  iiijustltia 

dctinent,  manentes  in  malo  opcre,  cum  sponte  se 

oflerat :  quia  quod  notum  est  Dei  manifestum  est 

illis,  duclu  scilicet   rationis.  Quasi  dicerct :  Quia 

boc  Dci  qiTod  noscibilc  est,  in  illis  quasi  in  se  ha- 


Qiiia  vidclicet  se  esse  sapicntes  in  naturis  rerum:  a 
se  et  non  a  Deo  dixerunt ;  idcirco  in  Deum  stulti 
facii  suiit,  non  soluAi  sensu,  sed  etiain  opere.  Ei 
mutaverunt  gloriam  incorruplibHis  Dei  in  similitHdi" 
nem  imaginis  corruptibilis  hominis,  et  votucrum^  ei 
quadrupedum^  et  serpenliwtn,  Quasi  dicerct  :  Mu- 
tavcrunt  quantum  ad  se  gloriam,  id  est  culturam 
Deo  incorruptibili  debitam,  in  similitudinem  iinagi- 
nis  prius  corruptibilis  hominis,  scilicct  imaginem 
cujus  erat  assimilalam  :  et  post  volucrum,  el  inde 
quadrupcdum,  et  denique  serpentiiim.  Ilic  damnai 
Apos'.olus  simulacra,  in  quoruin  alio  lerram,  alio 
solem  et  hujusmodi  vcnerabantur.  Mos  fuit  apud 
Romanos  ab  antiquo,  adorare  simulacra  homiDum, 


bcnt  unde  noscant  secundum  naturalcm  rationem.  D  ui  Uoinuli,  Jovis,  ct  aliorum,  maxime   ab  advciitu 


Quxdam  tainen  snnt  quse  de  Dco  pcr  naturam  non 
possunl  sciri,  ut  de  nostrae  redeniptionis  mysterio, 
Deus,  inquit,  manifestav  t  itlis,  Per  quod  ?  Sciliccl 
per  opus  suum.  Ac  si  dicerel:  Nonsolum  naturalis 
ratio  profult,  sed  et  Deus  quotidie  adjuvit,  ne  sola 
nalura  sufliccre  vidcrelur. 

Iterum  subjungens  ait :  Invisibitia  enim  ipsius  a 
creatura  mundi,  per  ea  qua:  facta  sunt,  intetlecta 
conspiciuntur.Wic  apcrtius  ustendit  Apostolus,  qiiid 
de  Deo  gentiles  sine  lege  etiam  scire  poluerunt. 
Pluraliier  ponit  invisibilia  Dei,  quia  pluribus  modis 
Deiis  cognoscitur,scilicct  quod  xtenius^omnipoter.s 
et  iinmensus  sit,  cl  hiijusmodi.  Intcllccta  etiam  ipsa 
iivisibilia  dicit  cssc  prrfecta »  qiiia  pcr  ccclum  et 


i£ucac  in  lialia.  Volucrum  aulem  et  quadrupcdum 
ct  serpentium,  ex  quo  Alcxandria  victa  csl  ab  Au- 
gusto  Cxsare,  et  Romx  siibjugata,  adorari  et  Ycne- 
rari  cccpcrunt  siuiulacra.  Propter  hoc  ergo  quo«l 
gcntiles  mutaverunt  gloriam  incorruptibilis  Dei  in  n 
mititudinem  imaginis  corrupiibitis  hominis ;  tradidit 
iltos  Deus  in  desideria  cordis  eorum,  in  immundi' 
tiam,  ut  contumetiis  afficiant  corpora  sua  in  semetip^ 
sis,  c  Manilestum  est  Deum  operari  in  cordibus  ho- 
minum,  utdicit  B.Auguslinus,  ad  inclinandas  eorum 
voluntaies  quocunque  voluerit,  sive  ad  bona  pcr 
suam  misericordiam,  sive  ad  mala  pro  mcritis  co- 
rum:  judicio  utiqiie  suo  aliqiiando  aperto.  aliquan<^ 
do  occullo,  semper  aulem  justo.  i  TradidU  crgn  Ul»i 


^•5  SERMONES.  -  SCRM:  IV.  IN  N\TALE  DOMINI,  4U 

^«1«  (qoia  nihil  ^que  ejus  perinissione  fil)  in  de-  A  aii  B.  Isidorus  nosler  palronus  (35),  quo  tcndas 
/  „  .       ,   .. .    ^  ^^.^^^  ^^  nescire  iler  per  qwod  expediat  ire.  Quid 

enim  prodest  si  quis  famis  lempore  uberlatis  regio- 
nem  vidcal,  et  viam  nesciat  per  quam  ad  illam 
pergat.'  Ecce  patriam  quisque  quxrit;  sed  si  viam 
perdidit,  errando  graditur  non  proflciendo  ;  quanto- 
que  plus  ambulat  tanto  magis  ab  eo  quod  qiiaerii  se 
elongat.  Sic  ergo  qui  viam  regiain,  hoc  est  Chris- 
tum  deserit,  etsi  videat  ubertatem,  a  longe  vi- 
delv  quia,  nisi  per  viam,  id  est  per  Christum  non 
esl,  quomodo  ad  eam,  id  est  ad  cocleslem  pa- 
iriam  appropinquet.  Quod  si  gradiens  per  de- 
sertum  leonem  scilicet  diaboluni  incurrerit,  se 
metipsum  redarguat,  eo  quod  in  Christum  recle 
non  credidit,  dufh  in  diaboli  faucibus  b;eserit.  » 
Si  ei^go,  quod  verum  est,  Justus  ex  fide  vivit,  geii- 
tinm  populi  eorumque  philosophi,  qui  Chrisliim  ob 
infirmitatem  nostrae  carnis  quam  pro  humani  gcne- 
ris  redemptione  misericorditer  suscepit,  despiciunt, 
eumque  verum  Deum  esse  credere  renuuiit,  ex  flde 
vivere  non  possunt ;  quia  n«c  illam  se  ad  veram 
salutem  ore  profllentur  vclle  tenere,  nec  rectis  eam 
nioribus  custodiunt.  Yos  ergo  summa  aflectione  mo- 
neo,  0  Judaei^  ut  jam  posl  Incarnationem,  nativita- 
tem,  passionem  alque  in  coelum  admirabilem  ascen- 
sioiiem  Dei  ct  hominis  Jesu  Christi  Pharisa^orum  et 
Sadduoeorum  traditiones  vobis  in  excmplum  vi- 
vendi  ultra  non  proponatis.  Falsam  eliam  haeretico- 
rum  sectam  et  philosophorum  slultam   sapientiam 


nderia  eordU  eorum,  (quod  erat  sibi  a  Deo  relictura) 

et  post  in  immunditiain  aclu  tanlam,  ut  corpora  na- 

turaliler  repiignantia  quadani  vi  applicarent,  et  vi- 

tiis  aptiora  faeerent.  Ostendit  igitur  eos   per  par- 

tet  mutasse  gloriam  Dei,  scilicetquod  Deum  puta- 

verunt,  qui  non  erat,   et  coluenint,  eique  servie- 

nint;et^  exsequitur  parles  immunditiae,  quia  feminae 

Ib  feiBiiias,  et  masculi  in  masculos  exarserunt ;  in 

quibug  comparat  poinam  culpae,  ut,  sicut  contra 

naturam  peccaverunt,  in  nalura  punirentur.  Unde 

concludit,  dicens  :  Mercedenx  quam  oporiuit,  errorii 

svi  in  semetipsis  recipientes.  Propter  idololalriam 

ergo  et  impielatem,  et  cxlera  mala  quae  insipienter 

gcssenint,  tradidit,  id  esl  permisit  illos  Dcus,  sub- 

trahendo  illis  gratiam  suam,  ire  in  desideria  cordis 

eoram  in  immunditiam,  ul  quantum  ad  se,  vel 

quanturo  ad  naturam  contumeliis  afliciant  corpora 

sua  non  4liunde,  sed  a  se  haec  habentes.  De  quibus 

etiani  subseqiienter  ait  :  Qui  commutatferunt  verita" 

tem  Dei  in  mendacium ;   et  eoluerunt  et  strvierunl 

creaturm  potius  quam  Creatori,  qui  est  benedictus  in 

scrcula.  Amen.  Quasi  diceret  :  llli  qui  afficiunt  cor- 

pora  sua  in  scmetipsis,  qui  commulaverunt  verita- 

tcin  Dei,  quam  superius  vocavit  gloriam,  in  menda-  . 

cium ;  videlicet  quod  de  Deo  veriim  est,  dederunt 

iJo!o;  et  coluerunt  diligenter  ornando,   et  servie- 

nint  aclu  creaturae  potius,  qflasi  esset  melius,  quan 

servire  Creatorrtantum  :  qui  est  benexiictus^  id  est 

cxaltatns  super  omnia  in  saccula,  hoc  est  sine  fine.  q^  summopere  fugite;  Baptismum  Chrisli  devota  mente 


Ainen. 

Qaid  inter  haec  animadvertiiis,  o  Judae',  qiiid  di- 
t.lis^  vel  quid  de  his  quae  de  gentilium  stulta  sa* 
pientia  dicuntur,  cogitatis?  Diccntes  enim  se  esse 
sapientes,  stulti  facti  sunt.  Qiiare?  Quia  quantnm 
aJ  se  miitaverunt  gloriam  omnipotentis  Dei,  omnia 
qii«  in  terris  et  in  mari  sunt  creantis,  regentis  ct 
giibemantis,  in  simililudinem  imaginis  corruptibi- 
lis  ac  miserrimi  hominis.  Revera  genliles  eorumqiie 
philosopbi  supra  id  quod  dici  potest,  stulti  facti 
sunt,  qui  gloriam  Creatoris  mundi  in  similitudi- 
nem  sceleratorum  hominum  commutarunt.  Absqiie 
tfobio  in  suis  pravis  cogitalionrbus  evanuerifnt,  qui 
ennctorum  plasmatori,  omniumque  s  t  culorum  re- 


suscipitc ;  ecclesiasticae  religionis  sacrameniis  fide- 
liter  vos  ipsos  subjicile,  ut  juste  et  pie.vivendo  ad 
electorum  Dei  consorlium  mereainini  pertingere. 
Nullus  vos  diabolicae  tentationis  impiitsus  ab  slati 
verae  fidei  moveat;  nulla  antiqui  hostis  suggestio  a 
cogniiione  Christi  avertat;  nulla  pravi  dogmatis 
persuasio  a  rectitudine  catholicae  fldei  dejiciat. 
Quamvis  iniqua  lenlatio  mentem  pulset,  nunquani 
tamen  lumen  verae  fldei  ab  intentione  discedat. 
Quamvis  prava  suggestio  a  rectitudine  fidei  animum 
deviare  pertentet,  lux  tamen  veritatis  quae  Christus 
esi,  semper  in  mente  perseveret. 

(56)  Nequaqiiam   sic  in   hac  praesenti   vila  per 
exercitium  justitiae  peccatum  deseritur,  ut  eadem 


ctori  mortuorum  hominum  imagines  praetulerunt.  ^  justitia  inconcussa  maneat,  quia  etsi  jam  a  cordis 


Revera  plusquam  omnes  homincs  tenebris  insipien- 
tiae  et  malitiae  cor  obscuratum  habuerunt,  qui  veri- 
latcm  Dei  quoad  sc  in  mendaciiim  commutantes, 
boDorem  divinae  majestali  debitum  impiorum  ho- 
minum  simulacris  reverenler  obtulerunt.  Hi  quippe 
Deum  Patrem  idcirco  invenire  non  meruerunt,  qtiia 
Christum,  qui  rectissima  via  est,  non  humiliter 
quaesienint,  nec  sapienter  receperunt,  sed  siiperbe 
illom  in  suis  sanctis  operibus  despexcrunt. 

f  Primum  ergo  studium  unicuique  est  scire  quod 
appctat ;  secundum  vero  est,  ut  id  quod  appetit, 
apprehendat.  Imperfecta  quoque  sapientia  est,  ut 

(35)  Vhi  supra. 

(50)  Greg.,  lib.  viii,  Moral.j  cap.  6,  et  Palher.^  tii  Cch.,  cap.  3. 


habitaculo  culpam  rectitudo  eliniinat,  ipsa  tamen 
culpa  qiiae  repellitur,  cogitationis  nostrae  foribus  as- 
sidens  ul  sibi  aperiatur  iterum  pulsat.  Quod  Moy- 
ses  spiritaliter  innuit,  cum  facta  corporaliter  tem- 
porum  momenta  narravit,  dicens  :  Facla  est  lux, 
atque  paulo  post  aubjiciens  ail :  Factum  est  vespere 
{Gen.  i).  Creator  quippe  omnium  humanae  culpae 
praescius,  tunc  expressit  tempore  quod  nunc  versa* 
tur  in  menle.  Lux  quippe  ad  vespcrum  dicitur; 
qnia  nimirum  lumen  recliliidinis  umbra  seqnf- 
tur  lenlationis.  Sed  quia  clectorum  lux  tenta- 
tione  non  exstinguitur,  neqiiaquam  nox  sed  vespera 


415  6.  MARTINI  LEGIONENSIS 

facta  perliibetur ;  quia  niminim  saspe  lenlaiio  in  A  menta  recipientes. 


413 


corde  reclorum  lumen  juslilix  abscondil,  sed  non 
penitus  exslinguit. 

Monco  igiiur  vos,  o  Judxi,  ut  lumen  fidei  etcha- 
ritatis  Christi  jugiier  in  cordibus  vestris  permaneat. 
Quamvis  pocna  compellat,  qnamvis  tormenta  des»- 
viant,.quamvis  mors  immineat,  quainvis  aliqua  sae- 
cularis  polesias  ut  a  caiholicae  fidei  rectitudine  re« 
cedatis  vos  pcrlinaciler  connlringal ;  lamen  nulla- 
tenus  ci  assensum  praebealis.  Melius  est  enim  hene 
roori  quam  male  vivere.  Multo  melius  est  pro  fidei 
verilate  corp:is  diversis  tormenlis  subjicere,  quam 
a  lide  sanclse  Trinilatis  recedere. 

Qiiid  dicilis,  o  Judxi,  quid  objicitis,  aut  quid  ad 
baec  respondetis  ?  ydim  scire  cujas  voluntatis  vel  fi- 


tamen  qula  vseriitlis  doctrliuun 

ore  non  rumiuanl,  nikilominus  et  ipsi  immundi 
sunt. 

Iterum  Scriptura  subjungtt,  dicens :  QuiiUfuid  ts 
omnibu$  qum  gignuntur  in  aquii^  et  kabent  pitmutoi. 
et  squamas  non  habent^  abominabile  vobie  erit  (iM.). 
Quod  ergo  in  piscium  squamis  aspera  pro  mundls 
babeniur,  bispidi  hirti,etfirmi  et  graves  mores  ap- 
probantur.  Quid  aulem  sibi  vult,  qnod  lex  dicit : 
Camelum  non  manducabitis^  4iisi  quia  ex  exemplo 
animalis  vitam  damnat  informem  et  crimlnibus  tor- 
tuosam  ?  Cum  autem  lei  in  cibum  suem  prohibeC, 
rcprehcndit  utique  coenosam  et  lutulentam  et  gan- 
denlem  viliorum  sordibus  vitam.  Et  cum  Scripiura 
leporem  accusat,  reformatos  utique  in  feminis  vi- 


dei  estis.  Ad  hsec  nobis  sub  quadam  inlcrrogntione  '^  ros  damnat.  Quis  autem  ex  corpore  muslelUe  cibos 


rcspondeiisa  dicenles  :  Qunre,  o  Chrisliani,  qui  vos 
prae  cxtcris  qua^  sub  coelo  sunf  gentibus  specialiter 
Dei  scrvos  essc  jactatis,  vclus  <)t  novum  leslamen- 
tum  recipitis,  prophelarum  diclis  fidem  accommo- 
dalis,  et  immunda  animalia,  quse  Deus  in  legc  pro- 
bibuil  manducalis?  Cur  nos,  ut  ecclesiastic;p  rcli- 
gionis  sacramenla  percipiamus,  instanter  admonetis, 
qui  reprchensibiliter  vivitis?  Ad  haec  nos  econtra 
respondentes  dicimus  :  quod  sive  illa  qua:  in  veteri 
teslamento  concessa,  sive  ea  qux  prohibita  sunt,  ut 
saepe  teslati  sumus,  non  carnaliter  sed  spiritaliter 
intclligerc  debemus.  Ea  igitur  quae  de  bonis  Domini 
cum  gratiarum  actione  sumimus,  nequaquam  im- 
munda  sed  munda  esse  credimus.  In  animalibus  q 
vcro  quac  ut  iniinunda  rejiciuntur,  non  immunditia 
sed  pravi  morcs  intelliguntur,  quibus  homines  im- 
mundi  eiliciuntur.  Bonum  est  crgo  quidquid  a 
Deo  est  crcatum  ,  ct  nihil  ex  his  qua;  iu  nomine 
Domini  cum  graliaruin  actione  sumuntur  rejicicn- 
dum. 

(37)  Quid  ergo  ?  In  animalibus  quippe,  ut  dictum 
est,  roores  intelliguntur  huinani  et  actus  et  volun- 
latcs,  ex  quibus  ipsi  fiunt  mumlt  vel  immundi.  SeU 
Jam  videmus  qualiter  lex  ab  immundis  muiida  dis- 
cernat.  Omne,  inquit,  animal  quod  divUam  hqbet 
uugulam  et  ruminqt  in  pecoribus  comedetis  (Levit, 
xi).  Quod  cum  dicerct,  non  pecora  sed  mores  bo- 
mimim  discemebat.  Deni(|iie  hi  homin  s  mundi 
sunt,  qui  ore  quasi  cibum  praecepta  Dei  sempcr  ru- 
roioant.  £t  hi  ungulam  findunt;  quia  duo  testameii- 
la,  legis  scilicct  et  Evangelioriim  credentcs,  forti 
gressu  innocentiae  justitiaeqiie  et  vitae  gradiuntur. 
Tos  miseri  et  miserandi  Jutiaei,  verba  quoque  legts 
ruminatis,  sed  ungulam  non  dividitis;  quia  videlicet 
tfuo  testamenta  non  suscipitis ;  ideoque  per  oinnia 
pon  mundi  estis,  quia  in  Dco  Patre  et  Filio  et  Spi- 
ritu  sancto  grcssus  fiJei  non  figitis.  Ifxretici  quippe 
licet  ungulara  findant,  Deuni  Palrem  et  Filiu  n 
tt    Spiritum    sanctum    credcnies,  duoque    tcsta- 

i^7)  Isid.,  Qu(e$t,  in  Levit,^  c.  9. 
38)  Lib.  XII,  c.  4. 

(39)  Charadrium. 

(40)  Isid.,  lib,  xii  E/ym.,  c   7. 


facint?  Sed  in  hoc  quod  musteiiam  in  cibo  non 
esse  sumendam  dicit,  in  bomines  furlum  repreben- 
dit.  Quis  unquam  lacertam  coinederet,  eliamsi  lex 
hanc  non  prohiberet?  Sed  pcr  hoc  quod  illam  ne 
in  cibum  sumalur  interdicit,  incertam  prociil  dubio 
varielatein  pcrvcrsx  vitae  odit.  Quis  eliam  Bteliioue 
vesti  posset,  qiiamvis  hunc  lex  magnopere  non 
prohibuisset  ?  c  StcUio  itaque,  iit  ait  B.  Isidorus  in 
Etymologiarum  libro  (58),  genus  serpentis  est,  qui 
a  colore  nomen  inditum  habet.  Est  eniin  tergo  re- 
pictiis,  jaccntibus  gutlis  in  modum  stellaruro.  De 
quo  Ovidius  dicit : 

.  .  .  .  aplumque  colori 
Nomen  habet,  variii  stellatug  corpore  guttis. 
Hic  autem  scorpionihus  adeo  contrariusdicitur.ut 
viso  00  pavorem  his  aflcrat  ettorporem.»  Cum  igilur 
lex  stellionem  incibumnoncsse  assumenduro  dicit, 
maculas  utique  perversae  vila*  exsecrandas  et  abhor- 
rendas  esse  figurate  ostendit.  Quis  etiam  accipitrem, 
mllvum  aut  aquilam  in  cibum  sumerct,  et  si  iiasc  kx 
roinime  prohibuisset  ?  Cum  igitur  praedictas  aves  no 
inanducari  debeant,  interdicit,  raptores  quosqnf 
violenlos  et  scelcrate  vivcntes  typice  odit.  Cum  nO' 
ctuam  non  csse  comedendam  dicit,  inimicos  Terl 
luminis  et  verllaiis  iticifugos  a  societale  fidelium 
longius  figurate  repcllit.  Quis  vulturem  aliquando 
comederet,  etiamsi  lex  comedendam  essediceret? 
Sed  in  hoc  quod  illam  in  cibum  non  esse  suroen- 
D  dam  dicit ,  typice  exsccratur  praedain  de  afiena 
roorte  quxrcntes.  Nam  et  cum  prohibet  in  cibum 
sumere  corvum,  impiiras  figurale  repellit  Tolun- 
tates  hominum.  Quando  lex  caladriiim  (39)  non 
csse  coroedeiidura  dicit,  garrulam  atque  iniempera- 
tam  linguai  loquacitatem  reprehendit.  (40)  Olor 
avis  est,  quem  Graeci  cygnum  (41)  appellant.  Olor 
autcm  dictus,  eo  quod  sit  totus  plumis  albus.  Cy- 
gnus  a  canendo  est  appellalus,  eo  quod  carroinis 
dulcedincm  modulatis  vocibus  emittat.  Ideo  autera 
suavitcr  canit,  quia  coDum  longuro  et  inllexuia 

(ii)  Suppl.  hic,  ut  sensiis  coitstel :  Qui$  et  eygna 
vesci  posset^  quamvis  iex  non  prohibuisset^  aul  quid 
simile. 


417  SERMONES.  —  SERM. 

liabeC.  Et  neeetse  est  elactaiiiem  yocem  per  lon- 
fum  et  flexuDSum  spatium  varias  modulaliones  red- 
dere.  Ferunt  in  herboreis  (i2)  partibus  prxcinen- 
tibus  citbarcedis  olores,  id  est  cygnos  plurimos  ad- 
Tolare»  apteque  admodum  concinere.  Olores  autem 
Latinum  nomen  est.  Nam  Graece  cjgni  dicuntur. 
Nautae  yero  sibi  bunc  Imnam  pronosim  facerc  di- 
conl,  sicul  iEmilius  ait : 

Cwgnut  in  auspkii$  umper  lirtiisimus  a/ei. 
Umnc  opiuni  iiati(<F,  ifuia  u  commergii  in  undas. 

Gum  ergo  lcx  cygnum  non  esse  comedendum  di- 
cit,  elalae  cervicis  superbiam  retundit.  Quis  un- 
qunm  Tesperlilionem  comederct,  etiam  si  hunc  iex 
comedi  minime  prohibuisset  ?  Sed  in  boc  quod  il- 
lum  non  esse  comedendum  asserii,  iudaeonini  at- 
que  baer^licorum  diulumi  crroris  tenebras  odit. 

Haec  ergo  ct  bis  similia  lex  in  animalibus  cxse- 
cratur,  quae  in  illis  quidcm  non  sunt  criminosn, 
quia  in  boc  naia  sunt,  sed  quia  contra  naturani, 
non  ex  insljtutione  scd  ex  errore  figurnte  qua^sita 
sunt.  Scd  fuit  aliquaiulo  tenipus  anlitjuum,  scilicet 
legis  quando  islae  figurae  vel  umbrx  exercende 
erant  vel  gercndas  a  populo,  ut  abslincndum  essct 
a  cibis,  quos  instilutio  quidem  lcmpore  Noe  roni- 
mendaverat,  sed  lex  inlerdixerat.  Carnes  quiJera 
Yel  (i3)  vinum  post  diluvium  hominibus  in  usura 
concesba  sunt.(6>n.  ix).  Nnm  in  iiiitio  mundi,  sci- 
licet  tenipore  Adae  pormissa  non  fucrant  nisi  inn- 
tum  illud  quod  scriplum  est  :  Lignum  fructiferum 
ei  herbam  seminalem  dcdi  vobis  in  escam  (Gen.  i). 
Postea  vero  Noe  et  filiis  cjus  datn  sunt  in  csi»» 
cuncia  animalia  vinique  tunc  allribula  est  licentia. 
Sive  igitur  ea^quae  lex  ad  esum  bominibus  conccs- 
scrat,  sive  ilia  quae  inlerdixerat,  non  ad  liltcraxn 
suat  inlelligenda,  scd  spiritaliier  juxla  niorcs  ex- 
poncnda.  Non  eniin  apcrte,  sed  obscurc  locuta  est. 
Ycrum  postqnam  Cl.ristus  qui  cst  linis  legis  ad  ju« 
slitiam  omni  credcnli  advenit  (Rom.  x),  cuncla  le- 
fis  obtecta  aperiens,  obscura  rescrans,  alqiie  oxi- 
Mia  sacramenta  quae  nobis  antiquitas  texerat,  ipse 
Magistcr  insignis  ct  doctor  coelestis  ct  institutor 
ffcseratc  veritalis  manireste  patefccit.  Sub  quo  ja/j 
ab  apostolo  Paulo  dicilur  :  Oinnra  munda  mundis ; 
hiquinatis  autem  ei  infideiibus  nihil  mundum^  sed 
foUutm  sunt  eorum  mentes  et  comcientite  (Tit,  i). 

Audite,  0  Judaei,  quae  dico ;  anscultate  quae  prs 
mimarum  vestrarum  salute  vobis  suadco.  Quicun- 
quc  non  abstinentiae  voto,  sed  Dei  creaturam  exse- 
craudov  se  abescis  carnium  suspendil,  ipse  potius 
eisecrandus  est  qui  Dei  crealuram  bumanis  usiLus 
ctnccssam  rejicit.  Nihil  enim  fldelibus  Christi  in- 
qninatum  nihilque  esse  judicatur  immundum.  Nolo 
TOS»  0  Jndaei,  immcmores  esse  praedicta:  opposltio- 
iiis  TCSlrae.  Dixistis  enim  nos  non  debcrc  carnes  a 
Deo  in  lege  probibilas  comedere,  qui  pnc  caeteris 
i|uae  sub  coelo  sunt  nalionibus,  spccialitor  nos  Dei 

(49)  Biperborais. 

(43)  Fnistra  quasras  hanc  vini  conccssioiicm  in 
tacris  iibris. 


IV,  IN  N.\TALE  DOMINI.  418 

A  cullores  essedicimus.  Revera  ut  asseritis,  o  Judaci, 
nos  tolius  sanctae  Trinitalis  Patris  videlicel  et  Filii 
et  Spiritus  sancti  fldelitcr  cultores  esse  profllemur, 
ejusque  creaturam  ab  co  nobis  concessam  in  ipsius 
nomine  l)enedicimus ,  et  cum  gratiarum  actione 
indubitanter  manducamus,  vosque  in  vestra  oppo- 
sitione  superstitiosos  csse  evidcnler  cumprobamus. 
Yos  potius  exsecrandi  estis,  qui  bonam  creaturam 
a  lK)no  Deo  creatam  et  hominibus  ad  usuin  vitae 
concessam  rcjicitis,  atque  aboniinabilcm  csi^  di- 
cilis.  Nos  aulem  animalia  quae  Icx  nmnda  vel  iin- 
munda  esse  dixii,  spiritaliter  inteirgenies  in  no- 
mine  Domini  bene<]icimus,  et  cum  gratiarum  actio- 
ne  sumimus  nihil  dubitantcs. 
Jesum  Cbhstuni  itaque,  o  Judaei,  verum  Dcum 

^  et  verum  homincm  esse  credite,  amoris  illiiis  causa 
terrena  despicitc,  ipsumque  in  Dei  Patris  dextera 
regnantom  ociilis  cordis  vidcre  concupiscite.  Nc- 
qiiaquam  ipsum  supcr  omnes  choros  aiigelorum  et 
supcr  omne  quod  creatum  est  cxailatum  menfe 
conspicere  potcritis,  nisi  ah  exterioribus  negotiis 
inlentionem  cordis  intcrius  revocare  studueritis. 
(44)  Nullalenus  quoque  ad  culmen  divinae  contem- 
plalionis  atlingerc  polerimus,  si  non  prius  ab  ex- 
terioris  vitac  occupatioiie  ccssaverimus.  Pro  certo 
sciatis,  o  Judxi,  quod  ncqunquam  nosinetipsos 
perfecte  intucri  potcrinius,  ut  sciamus  aliiid  in  no- 
bis  esse  raiionalc  qiiod  rcgil,  etaliud  aniuiale  quod 
regitur;  nisi  ad  sccretum  hiijiis  silenlii,  id  est  con- 

^  lemplationis  currentcs,  ab  omni  cxtciius  pcriur- 
batione  sopiamiir. 

Quod  silcntium  nostrum  bcne  Adam  dormicns 
flguravit,  dc  cujus  mox  laterc  mulicr  proccssit ; 
quia  quisquis  ad  interiora  intelligcnda  rapitur,  a 
rebus  visibilibus  oculns  claudil :  et  ti:nc  in  seipso 
vel  qiiae  prx esse  viriliter  debcnnt,  vel  qiiae  subesse 
possint,  inflrma  disiingiiit,  ut  aliud  in  ipso  sit, 
quod  regcre  valeal  tanquam  vir,  et  aliud  tanquam 
femina,  qiiod  regatur. 

Ratio  itaqiie  in  incntilius  vestris,  o  Jud»!,  doinl- 
nium  obtincal,  ratio  virtutes  eligal,  illicitos  caniis 
motus  reprimat,  intcr  bonum  et  malum,  inter  bo- 
niim  et  melius  discernat.  Ycra  ratic  in  corde  quasi 
vrrsuper  omnes  cogitntiones  principatum  teneat,  et 

D  omne s  animi  aflectus  illi  in  omnibus  obcdientes 
flant.  Ratio  summa  diligcntia  virtutes  in  animo 
custodial,  et  viriliter  ab  eo  yilia  manu  auctoritatis 
longius  repellat.  Catholicam  ergo  fidcm,  o  Judaei, 
devota  menle  suscipite,  et  in  ea  bona  operando 
Tirilitcr  agite.  Si  in  Dei  scrvilio  molles  fueritis  et 
dissoluti  non  masculino  sed  feminino  nomine  me- 
reiniiii  ccnseri.  Unde  sponsus  scilicel  Chrisius  In 
Cantico  spiritalis  ainbris  sponsam  id  est  animnm 
diviux  coutemplationi  deditam,  ne  a  quibusilam 
bominihus  sxcularis  vit»  curis  deditis  excitetur, 
ait :  Adjuro  vos  filice  Jerusatem  per  capreas  ««rt0f- 

(44)  Crcg.,  lib.  xxx  l/er/i/.,  c.  «,  et  Patber.^ 
in  Gni.,  cap.  13. 


4f9  S.  MARTINl 

que  camporumt  ne  it:%citeti$  neque  evigilare  faciatis 
ditectam,  donec  ipsa  velit  (Cant,  n).  Carnales  ho- 
ntiiies  qui  sunt  in  sancla  Ecclesia  nonniinquani 
sanctani  animani  amore  Clirisli  inebriaiam  ejusque 
contemplalioni  dedilam  imporiune  excitant,  nego- 
liis  saecularibus  eani  implicare  desiderant;  quia 
ejus  vitam  inulilem  existimant,  dum  ab  eorum 
crjris  eani  se  abstinentem  considerant.  tli  tales»  ut 
prsediximus,  salis  congrue  non  filii  sed  filiae  uomi- 
nantur;  quia  dum  efleminalos  mores  nutriunt,  vi- 
rili  dignitate  amissa,  quales  interius  habentdr,  ex- 
terius  remiuino  nomine  designantur.  Hi  dileclam 
animam  suscilare  sub  jurationis  pondere  prohiben- 
tur,  ne  videlicel  mentem  qu»  ad  vacandum  Deo  se 
accingit,  et  solum  spiritalibus  studiis  inhaerere 
concupiscit,  importunis  sollicilationibus  inquietent, 
ct  tenebris  curaruni  terrenaium  oculum  cordis 
cjus  obniibilent.  Ut  ergo  prxdiximus,  non  filii  sed 
filiae  nominanlur,  qui  in  l)ei  servitio  non  viriliter 
se  accingunt,  sed  debiles  et  dissoliiti  existunt. 

Sititaque  in  mente  vestra,  o  Judxi,  inferior  pars 
rationis  pro  mulicre;  sit  superior  pars  ejusdein  ra- 
tionis  pro  viro,  ita  ul  in  eadem  menle  nihil  fiat 
sine  ipsius  auctoritate  vel  consilio.  Ipsa  quippe  su- 
perior  pars  rationis  esl  vir,  qiii  secundum  Aposto-' 
lum  dicitur  imago  Dei  et  gloria;  et  illa  inferior 
pars  ratioiiis  est  mulier,  quac  socundum  eumdem 
Apostohini  dicitur  gloria  viri  (/  Cor,  xi);  atqiie 
inter  hunc  viruni  et  hanc  mulierem  est  veltit  quod- 
dam  spiiilale  conjugium  naturalisque  contraclus. 
Superior  ergo  pars  rationis,  ut  diximus,  quasi  vir 
debet  praecssc  in  mente  et  dominari ;  inrerior  vero 
pars  quasi  mulier  debct  subcsse  et  obeclire.  Ideo 
vir,  ut  ait  Apostolus,  non  dcbet  liabere  velame» 
super  caput  suum  sed  niulicr  (ibid.).  Mulier  itaque 
Yiro  scilicet  inrerior  pars  rationis  superiori  parti 
rniionis  in  menie  hominis  obedicns  fiat,  et  sine  il- 
lius  auctoritate  nihil  agere  praesumal.  Sit  igitiir 
ratio  in  menle  hominis  domina  iiiter  ancillas,  id  est 
inter  justas  cogilationes,  sit  regina  inter  sorores, 
huc  est  inter  condignas  animi  virtutes. 

Fidcm  ergo  caiholicam,  o  Judaei,  dcvota  mente 
suscipile  et  evangelicae  institutionis  praecepia,  non 
rcmisse  sed  viriliter  fideliterque  perficite.  Non  filii, 
ut  pr;edictum  est,  sed  filias  vocantur,  qui  in  Dei 
scrvitio  segnes  et  dissoluti  habentur.  Ilanc  procul 
dublo  quorumdam  Dei  scrvorum  fortitudiiiem,  qiiu- 
ruindam  vero  scgniliem  ac  debililatero  intra  san- 
ciani  Ecclcsiam  futuram  Moyses  pu^signabat,  cum 
ex  praeceplo  Doinini  filiis  Israel  diccbat :  Mulier  si, 
suscepto  semine,  peperit  masculum,  immunda  erii 
septem  diebus;  octavo  autem  die  circumcidetur  in- 
fantulus;  ipsa  rero  sexagesimo  die  oblalis  hostiis 
purificabitur.  Mulier  autem  quw  feminam  peperit^ 
duabus  hebaomadibus  immunda  erit;  sexagesimo  die 
purgari  non  poterit,  octogesimo  autem  munda  erit 
(Lcvit.  xii).  (Ij)  In  istis  ergo  Domini  prxceplis 


LEGIONENSIS       '  :  i20 

A  quaedam  mysteria  latentis  arcani  non  est  dubiuoi 
contineri.  Sexagenario  enim  numero  pmne  hujut 
prxsenlis  vitae  tempus  potest  designari;  quia  sei 
dienim  operatione  consumroatus  est  mundu8y«in 
qiio  donec  sumns  in  carne  positi  ad  liquidum  puri 
esse  non  possuniiis,  nisi  octava  venerii  dies,  quod 
est  futurum  saeculi  tempus,  in  quo  sine  dubio  pur- 
gatus  erit  ille  qui  a  malo  recedit,  et  se  in  Dei  aer». 
vitio  viriliter  accingit.  Statim  enim  munda  eflicie- 
tur  mater  ejus,  id  est  caro.  Purgatam  namque  a 
vitiis  excipiet  carnem  ex  resurrectione.  Qui  auiem 
adversus  peccatum  nunquam  repugnavit,  nihiiqne 
adversus  carnis  tentationes  virile  egit,  sed  nniis- 
sus  in  Dei  servitio,  et  effeminatus  in  omnibus  acii- 
bus  suis  permansit;  iste  nec  in  praesenti  saecult 
hebdomada,  neqiie  in  fuluro,  ut  putamus^  purgart 
poteril  ab  immunditia  sua.  Si  eiiim  jusius  et  in  Dci 
servitio  sollicitus  vix,  id  esi  cum  ma|^o  labore  ei 
studio  salvabitur ;  iinpiiis  et  in  Dei  servitio  negli* 
geiis  remissus  et  dissolutus  ac  tepidus  ubi  appare-* 
bil?(ProP.  XI.) 

Cui  salis  convenienter  potest  aptari  quod  Domi- 
nus  angelo  Laodiciae  in  Apocalypsi  ad  correctionem 
loqiiitiir,  dicens  :  Scio  opera  tua^  quia  neque  frigi^ 
dus  es  neque  calidus ;  sed  quia  tepidus,  incipiam  ere- 
mere  te  ex  ore  nieo  {Apoc.  iii).  Ac  si  diceret:  Scfo«  . 
id  est  r.on  me  latent  op^ra  tua,scilicet,  non  vis  cor* 
rigi  a  pravitate  tua ;  quia  neque  frigidus  e«,  id  esl 
neqiie  omnino  fidcm  ignoras;  neque  calidus,  Yide- 

Q  licel  neque  accepiam  aperte  negaf.  Frigidus  esl 
qui  iieque  Dei  cognitionem  halet,  neque  opera  cha« 
ritatis  exerccl.  Calidus  est  qui  cum  habeat  Dei  co* 
gnitionem,  habet  charitatis  fervorem.  Sequitur  i 
Sed  quia  tepidus  es  et  nec  frigidus  nec  calidus^  ttiri- 
piam  te  evomere  ex  ore  meo.  Tepidum  namque  dici- 
mus,  qui  cum  Dei  notitiam  habeat,  charitatis  fer- 
vore  caret,  vel  fidem  sinc  operibiis  tenet.  Ac  ai 
aperte  dicat :  Sed  quia  tepidus^  id  est  tor|)ens  es.  il 
nec  frigidns  nec  calidus^  incipiam  te  evomere  ex  ort 
meot  id  esl  rcmovcre  de  co::sor:io  sanctorum  mco- 
rum. 

Fidem  ergo  catholicam,  o  Judaei,  dcrota  menie 
suscipite,  eamque  non  verLo  tenus,  sed  bonis  ope- 
ribus  tcnete ;  in  Dei  servitio  non  tepidi  sed  solli- 

D  citi  estote,  ut  intcr  agmina  clectorum  Dei  non  lilia- 
rum,  sed  filiorum  mereamini  censeri  noniine.  Nc- 
sciiis,  o  miseri  et  infclices  Judaei,  quia  superbia 
est  divinae  dispcnsalioni  nolle  oLedire,  ct  justis- 
siinae  voluntati  illius  semper  in  omnibus  coniradi» 
cere?  Qualiter  a  peccato  vel  a  pocna  peccati  libc- 
rari  polcritis,  qui  ea  quie  ab  initio  miindi  Deua 
Pater  de  Incarnalione  Filii  sui  per  figuras  innotuit, 
per  propheiarum  oraciila  intiiiiavit,  pcr  apustulo- 
rum  prxdicationem  universo  mundo  aperte  oslcn- 
dit;  vos  negando,  Masphemando,  detestando,  usque 
in  hodiernum  diem  superbe  non  solum  credere,  sttd 
etiam  audirc  conlcmnitis?  OuomoJo,  ut  ita  dicani, 


(45)  Isid.,  Qurst.  in  Levit  ,  c.  10. 


iSl  SERHONES.  -  SERM. 

▼obitmeiipsis  poterilis  dominari,  qui  Deo  rebelles 
esl;s  stqu3  contrarii  ? 

Pro  ceilo  sciatis,  o  Judaei,  quod  neiiuaqunm  vilia 
el  peccata  superare  prxvalebiiis  nisi  omnipotenli 
Deo  toto  corde  subjecli  fuerilis.  In  hoc  cognosci- 
mus  quod  Adam  slalim  ut  conira  Dcuin  peccando 
superbivit,  libidinem  carnis  sensit.  (46)  Qui  ergo 
veraciter  conservare  vull  niundiliarh  castitaiis , 
semper  in  omnibus  Deo  sil  humilis.  Per  hnniilitalis 
custodiam  servanda  csl  carnis  continentia.  Si  enim 
spiritus  pie  sub  Deo  premitnr,  caro  illicite  contra 
8|#ritum  non  levattir.  Ilaliet  quippe  spiritus  com- 
uiissam  suo  doininio  carnem,  si  tanicn  cognoscit 
sui  Domini  jura  legitimae  servitutis.  Nam  si  aiiclo- 
rem  suum,  ut  supra  dictum  est,  superbicndo  con- 
lemnity  jureinsiibjecta  carneprxlium  suscipit.  Unde 
ilb  priin:is  inobeJiens,  scilicet  Adain,  moxulsuper- 
biendo  peccavit,  pudenda  roliiscontexuit[con(exit?] 
{Cen,  ui);  quia  videlicel  slalini  iit  spirilus  honiinis 
Deo  conlumeliam  intulit,  niox  conlumeliam  carnis 
sensit.  Et  qui  Auctoi  i  suo  esse  siibditus  noluil,  jus 
caritis  siiiditx  quam  regcbal  nmisit,  ut  in  seipso, 
▼idelicet  inobedientiae  suse  confiisio  rcdundaret,  et 
saperatus  diceret,  quid  elatus  ainisit. 

Nolo  vos  ignorare,  o  Judsci,  quod  fcre  cuiicta 
inala  per  peccaluni  ejusdem  priini  homlnis  pro 
poena  sunt  translata  (47)  universum  huinanum  ge- 
nns.  c  Proinde,  ut  ait  B.  Isidorus  nosler  patronus 
(i8),  quaecunque  videnlur  mala  ,  pnrliin  nobis  ser- 
▼iunt  origiiie,  partiin  culpa.  MaMicunt  inuUa  in 
creaturis  perversi  honiines,  ut  ignein  quia  urit;  ut 
ferrum,  quia  occidit ;  ut  reram,  quia  inordet :  sed 
coromoda  ipsorum  non  intendens  homo  accusat  in 
illis  quod  sibi  deberet  potius  imputare,  cujiis  pro 
peccato  ista  eflecia  sunl  noxia ,  qii»  ipsi  boniisii 
ex  parte  ruernnt  ante  peccatum  subjecta.  Nostro 
igitur  vitio  non  sua  natura  nobis  niala  siint  ea  quse 
nobis  nocent.  Nara  lux,  dum  sit  bona ,  innriuis  ta- 
men  oculis  noxin  est ;  el  tunc  oculorum  vitium, 
non  lucis  est ;  sic  efcaetrra.  Cum  ergo  creaturarum 
stimulis  et  elemcntorum  advcrsitatibus  homo  ver- 
beratur,  peccuti  hoc  exigit  pocna ,  ut  Deo  supcr- 
biens  homo  ea  quai  infra  ipsuin  siint  patinlur  ad- 
versa.  Unde  et  in  libro  Sapienlio!  legitur :  Pugnabit 
fro  eo  orbis  terrarum  conlra  insensatos  {Sap,  v). 
Ucrito  ergo  peccatorum  hoc  actum  est,  ut  natiira- 
liter  prospera  mutentur  homini  in  adversis  (49). 
Unde  Salomon  ait  :  Cteatura  exardescit  in  tormen- 
lum  adversus  injustos ,  et  lenior  est  ad  beuefacien- 
dumhiSt  qui  in  Deum  confidunt  {Sap,  xvi).  Ut crgo 
iupra  dictuni  est,  non  erit  caro  subjecta  animx , 
nec  vitia  rntioni,  si  animus  non  fuerit  subditus 
Conditori.  Tunc  autein  recte  subjiciuiitur  nobis 
oninia  quae  sub  nos  suut,  si  nos  subjiciinur  ci  a 
quo  nobis  illa  subjccta  sunt.  Nam  et  qu;e  videutnr 

(i6)  Greg.,  lib.  xxvi  Moral,,  c.  13,  cl  Pallicr., 
fM  Cen.,  cap.  VJ. 
(il)  Snppl.  t;i. 
(48)  Lib.  1  Sent.,  cap.  9. 


IV,  IN  NATALE  DOMINI.  Ht 

A  esse  subjecta  ei ,  qui  Dco  subjecius  non  est« 
ille  potius  subjicitur  eis ;  quia  suam  vohintatein 
subjicit  ainori  enrum,  qu;e  sibi  subjecta  cxistiniat. 
Si  ergo  veraciter  cupitis,  o  Jud;ci,  peccata  et  vi- 
tia  superare,  vos  ipsos  Jesu  Christi  inipcrio  fideli 
menle  subjicite,  b:iptisiiiuin  ejus  devota  intentlone 
suscipite,  cl  deinccps  prailcr  ipsius  voliintatem  ni- 
hil  praisuiiialis  agcre.  Siiit  igitur  meinbra  corporis 
subdita  animae ,  vitia  ralioni ,  homo  Creatori,  ut 
ipsius  gratia  adjuti  cxcusso  de  cervicibus  vestris 
servitutis  jugo  et  abjeclo  jam  rccle  credendo  inft- 
delitatis  opprobrio  Christiaiiorum  coliegio  mcrea- 
mini  consociari. 

§  XXX.  —  Ncn  earnatiter  leprosos  ,  sed  eos  qui  fal'» 
sam  doclrinam  sequnnlur,  Ecctesia  a  se  expettit : 
U  quorum  qui  divinitatem  Patris,  Filii  et  Spiritus 
sancti  negaut,  tanquam  in  primum  omnium  prine'* 
plum  offendenles  in  capite  lepram  liabent.  Ex  his 
Valeminiqnost  M arcionislus  ^  Pholinianos^  Ma- 
nichwos,  Arianos^  aliosque  numerat:  quorum  ha^ 
reses  ex  Isidoro  et  Magistro  Sentent.  refert  et  im- 
pugnat.  Anthropomorphitas  qui  Deo  corpus  tri- 
buunt  simititer  refutat,  ac  magna  erudilione  Scri- 
piurarum  ea  quw  in  ipsis  speciem  humanam  et 
corporeas  affeciiones  Deo  accommodare  videntur^ 
explicGl.  Euttjchianos  ut  impugnet ,  Paulum  ,  Do" 
nietem  et  Stephanum  introdu.  it,  qui  Cliristum  se- 
cundum  humamtatemin  sancla^  id  est  in  ccetum 
introisse,  ei  ad  dexteram  Dei  Patris  stanleni 
viderU7it,  II i  ergo  qui  hareticam  doetrinam  SC" 
ctantur,  EcctesvB  sacerdolibus  sunt  ostendendi^ 
ut  ab  eis  recoucitienlur :  qui  potius  sunt  lepra 
infecti ,  quam  quos  varicn  infirmilates  exte- 
t:uant,  , 

C  Quid  (50)  drcitis,  o  JudaM,  quid  rcspondetis,  vel 
quid  objieitls?  Nunquid  Jcsum  Chri!>tum  jam  vo- 
rum  Dciiin  ci  verum  honiinem  esse  creJitis ,  an 
adhuc  in  incrcduhtatis  vestrae  malitla  -permanere 
disponitis?  lloc  ipsuin  quod  menlc  tractatis,  ne 
diflcratis  iiitiniarc  nobis,  jaln  diviua  inspirante 
gratia,  ad  rcsponsioiiem  nos  paratos  habcb.lis. 

Ad  hxc  nobis,  o  Judxi,  respondentcs,  ista  oppo- 
nitis  dicenles  :  0  vos  Christiani  qui  velus  lcsta- 
mcntum  spirilaliter  recipitis,  qiiinqiie  videlicct  li- 
bros  Moysi  legitis,  pioplielas ,  Spiritii  sancto  inte- 
rius  docente,  lucutos  fuisse  crcditis,  legem  a  Deo 
per  manum  Moysi  in  Moiite  Sinai  datam  riiisse  as- 
serilis :  quare  gentis  vcstra:   leprosos,  ct  jiigcm 

|v  scabiem  ac  cicatriccs  in  corpore  habentcs  vobiscuni 
habitare  permittitis,  eosque  secundum  legem  e.Nt:a 
castra  noii  cjicitis?  Huic  vestrae  quxstioni  in  pri- 
niis,  0  Juda^i,  respondentes  dicimus  illud' qitoJ 
so^pe  testnli  sumus;  quia  videlicct  jain  lex  post 
nativitatem  pnssionem,  resurrectionem  et  in  co^luni 
asccnsioiicm  Cbristi  non  carnaliter  sed  spiritaliler 
est  intelligenda.  Leprosos  ergo  quos  dicitis  non 
soluin  nostrse  genlis  sed  nec  eliam  cujuslibet  alie- 
nse  nationis  iiobiscum  intia  sanctnm  Kcclcstain  ha- 
bit.rc  permittiiiius ;  sed  summa  vigilantiaeosi;uasi 

(49)  Edil.,  advcrsa. 

(.50)  Ait.  ins.  iitcipit  :  Ent  miAi,  oJudai^  deJ' 
Ueriu:n  sciendi  7W v.ruid^  clc. 


m  S.  NARTINI 

hofvtes  longius  a  nobis  repeUimus.  Quid  igiiur  Do- 
minusde  Icprosis  Moysi  dicat,  oJudsei,  ouines  si- 
mul  audiainus. 

Locttlus  eit  Dominus  ad  Moy$en  et  Aarony  dicent: 
Bomo  in  cujua  carne  vel  cttte  ortus  fuerit  ditfersui 
color^  $ive  pusiula^  aut  quasi  lucensquidpiam  ,  id  est 
plaga  lepra:^  adducetttr  ad  Aaron  sacerdotem  ,  vel 
ad  unumquemlibei  /lliorum  ejus.  Qui  cum  viderit 
Upram  in  cule,  et  pilos  in  album  coiorem  mutatos^ 
plaga  leprce  est,  et  arbitrio  ejus  separabitur  a  castris 
{Levii,  xiii).  Moneo  vos  ,  o  Judaei,  ut  solerter  aii- 
diutis  et  altentius  animo  recondatis  quid  h.iec  si- 
gni(icat  liistoria  spiritaliter  exposita  (51).  Lepra 
quippe  falsam  doctrinam  significat.  Proinde  ergo 
leprosi  non  absurde  intclliguntur  haBretici,  qui  uni- 
Uteiii  verae  (idei  non  babenles  varias  doctrinas  in- 
ducunt  erroris,  veraquc  falsis  admiscent ,  sicut  le- 
pra  variis  diversisque  locis  bumana  corpora  va- 
riando  coinmaculat.  Hujiis  lcprae  invenirous  legisla- 
torem  sex  species  in  bomine  posuisse :  primam 
scilicet  capitis  et  barbae ;  secundam  calvitii  et  re- 
calvationis;  terliam  carnis  et  cutis  ;  quartam  culis 
corporis  et  cicalricis  alb;e  cum  rubore;  quinlam 
ulceris  et  cicatricis  ;  sextam  us  ionis. 

Praedicta  carnalis  lepra  spiritaliter  exposita  qiiid 
signiQcet,  o  Judxi,  moneo  ut  diligenter  audiatis.  In 
capite  utique  leprain  port?t,  qui  in  divinitate  Pa- 
iris  el  Filii  ct  Spiritus  sancti  pccrat ,  qui  oninium 
crca^urarum  caput  est  et  principium.  Yel  ille  in  ca- 
pilc  lepram  poriat,  qui  in  Cbrislum  qui  cs:  caput 
viri,  imo  qui  totius  Ecclesiac  est  caput  (/  Cor,  \i), 
peccat.  Hanc  utique  leprani,  o  Judaci,  quod  omnino 
conlradicere  no»  potestis,  vos  in  capiie  poriatis, 
qui  JesumChristum  veruin  Deuni  ct  vcriiin  boiui- 
neni  esse  negatis.  per  quem  Deus  Paler  vos  de 
iEgypliaca  servitute  redeniit,  et  in  lerram  promis- 
sioiiis  collocavit;  quinetiaro  universuin  mundum 
de  diaboli  poieslatcmiscricorditcr  eripuit.  Quandiu 
igitur  Chrislum  negaveritis ,  inlidelitalis  lepra  per- 
russi  eritis,  ita  ut  ad  electorum  Dci  sociclaiem 
pertingere  minime  possitis.  Hanc  etiani  Yalenti- 
niani,  Marcionistae,  Pholiniani,  Manicbjei,  Ariani, 
Salieliiani,  Macedoniani,  Anthropomorpbilx,  Pri- 
sciUiani  (52),  Donatislx,  Ncstoriaiii  ct  Eulycbiari 
in  calvaria  lepram  gerunl,  quia  videliccl  eriorissui 
perfidiaro  aperta  callidilate  defendunt. 

Qiiid  vcro  de  praedictis  hxrcticis  qui  per  lcpram 
4eslgnantur  Hispaniarum ,  doctor  Isidorus  in 
Elymologiarum  libro  viii,  cap.  5,  dicat  audiamus. 
(55)yalentiniani  haeretici  a  Yalentino  quodam  Pla- 
tonis  consectatore  vocati,  qui  J£onas,  id  esl  saecula 
in  origUiem  Dei  Creatoris  induxit ;  Cbristum  quo- 
qoe  de  Yirgine  nibil  corporis  assiimpsissc,  sed  per 

(5l)Isi(l.,  QutvH.  in  Levit.^  c.  ii. 

(52)  PriscHianisto!. 

(55)  Vatentiniani  hteretici  unde  dicuntur.  De  Chri- 
$io  sentiunt  nihil  corporis  de  Virgine  assumpsisse^ 
$ed  peream  qnasi  per  Jistulam  transisse.  UwcdispU' 
tatione  convincuntur,  lia  Sum.Alt.  ms. 

(54)  111  S^l.,  disU  i,  Diligeitt.r. 


LEGIONENSIS  4t4 

A  eam  quasi  per  fistulam  transisse  asserunl.  Quod 
tamen  falsum  est ;  quia  Dei  Filius  perYirginem  mm 
quasi  per  fistulam  inaniler  pcrtransivit ,  sed  ex  ea 
veram  carnis  substantiam  assunipsit,  qita  inter 
homines  verus  homo  existens  sine  peccato  conver- 
satus  fuit,  et  secundum  quam  ab  bominibus  coni« 
prebcndi,  ligari,  flagellari ,  crucifigi ,  occidi ,  sepe- 
liri  et  resurgere  de  sepulcro  potuit  (54). 

Sciendum  quod  non  Deus  Pater  carnem  assnm* 
psit,  nec  Spiritus  sanctus,  sed  Filius  tantum,  ut 
qui  erat  in  divinitate  Dei  Filius,  ipsefieret  inho- 
mineYirginis  filius,  nefilii  nomen  ad  aitenim  trails- 
iret ,  qui  non  esset  aeterna  naiivicate  filius.  Dei 
ergo  Filius  bominis  factus  est  filius ,  natus  secun- 
dum  veritatem  natur»  ex  DeoDei  ^ilius,  et  sectin- 

B  dum  veriialem  natura;  ex  virgine  Yirginis  filius;  ut 
verilas  geniti  non  appellatiouc,  sed  in  ulraqiie  na- 
tivitate  filii  nomen  nascendo  haberet,  et  esset  ve- 
rus  Deus  et  verus  bomo  unus  filius  (55j.  Et  quia 
in  homliie  tola  humana  natura  vitio  concepta 
erat,  totain  assumpsit,  id  est  animam  et  carnem, 
ut  totam  curaret  et  sanctificaret.  Non  ergo,  ut  Ya- 
leniiniani  ha;reiici  asserunt,  Dei  Filius  per  Yirgi- 
nem  nibil  borum  quae  ad  humanam  naturam  per* 
tinciit  suscipiens,  quasi  pcr  fistulam  transivit,  sed 
lolam  naluram,  id  est  animam  etcarnem  et  borum 
proprietates  sive  accidentia  assiimpsit,  iioncarncro 
sine  anima  nec  animam  sine  ratione,  sed  etiam  car- 
nem  et  animam  cuni  scnsibus  suis.  Unde  Joannes 

^  Damasccnus  ait :  4  Oninia  quae  in  noslra  natura 
plantavit  Dcus  Yerbum  assunipsit ,  corpus  scilicet 
et  animam  inlellectualem  et  bonim  idiomala,  id  cst 
proprielales.  Totuni  eniin  Dci  Patris  Yerbuin  to- 
tam  bumanam  naluiam  assumps.t;  quia  quoJ  in- 
assumplibile  est,  incurabilc  est.  >  EruLescat  itaque 
Yalentinus  baereticus  omnesque  discipuli  cjus  qui 
mcntiendo  dicuiit  non  vcrum  de  Yirgine  matre  Dei 
Filium  corpus  assumpsisse,  sed  siinulatam  carnem 
cernenlibus  oslendisse. 

c  Marcionistx  [Marcionito!  (5C)]  baeretici  ut  ait  B. 
Isidorus  (57)  a  Marcione,  sloico  pbilosupbo,  appeliati, 
'{ui  Cerdojiis  dogiua  secutus  alterum  bonum  alterum 
justum  Deum  asseruil  tanquaiitduo  principia  crea- 
tionis  et  bonitatis.   >    Male  eliain  ct  iste   scnsil, 

D  qui  duos  dcos  esse  dixit.  Nam  unus  est  Deus  in 
coelo  et  in  terra,  qui  cst  omiiium  creaturarum  prin- 
cipium,  a  qiio  o:iin'a,  per  quein  omnia,  et*inquo 
oninia  subsistunt.  Dicitur  enim  principium  relatio- 
nem  iiouns  ad  aliqua  (58).  Est  igitur  Deus  Paler 
principium  ct  Filius  principluin  et  Spiritus  sanctu» 
principiuni ;  scd  diflerenter.  Nani  Pater  dicitur  prui-- 
cipiuin  ad  Filium  et  ad  Spiritum  sanrtum.  Unde 
B.  Aiigustiniis  iii  qnarto  libro  df  Trinitate.  ait  : 

(55)  D  st.  5,  Et  quia. 

{ho)  Marcionistae  baerctici  altenim  I)onum,  alte* 
ruin  justum  Deiini  asserentes  impugnantur;  quia 
uniis  Deus  omniiim  creaturaruro  principium^  ctsi 
trrs  divinac  personac  uniiin  tantum  principium. 

(57)  Eiifm.^  nbi  supr. 

(58)  1  Sent.  dist.  29,  .£'  prtrterea. 


4K  SCHMONES.  —  SGRM.  IV, 

c  Pater  est  principtuin  tolins  Dcitalis,  quia  ipse  \ 
eftt  a  nullo.  Non  enim  habet  de  quo*8'tt  vel  de  quo 
procedat ;  sed  ab  eo  Filius  est  gcnitus  et  Spiritus 
sanctus  procedit»  Paler  ergo  principiura  est  sine 
pHncipio ;  f  ilius  principium  de  principio,  sicut  \ux 
de  Ittce,  lumen  de  lumine^  Spiritus  sanctus  princi- 
pium  de  utroque,  id  est  ile  Palre  et  Filio :  nop 
quod  Pater  anterior  sit  Filio  vel  Spirilu  sancto; 
sed  quia  cum  eis  est  omniuni  creaturarum  unnm 
principium.  Dicuntur  itaque  bi  tres  non  tria  princi- 
pia,  ted  unum  principium  omnium  creaturarum, 
quia  uno  eodemque  modo  principium  omBium 
renim  sunt.  >  Ideo  Apostblus  intelligens  Lanc  Tri- 
nitatero  esse  unuro  principium  omnium  rerum,  ait : 
Ex  fpso,  et  per  ipsum,  et  in  ip$o  $unl  omnia  {Rom, 
xi).  Cum  enim  audimus  omnia  esse  a  Deo,  ut  ait  B 
B.  Augnstinus  ia  libro  De  natura  boni^  omnes  uti- 
que  naturas  intelligere  debemus,  id  est  omnia  quae 
naturalia  sunt.  Non  enim  et  ipso  sunt  peccata,  quae 
natnram  non  senrant  sed  vitiant,  quae  ex  voluntate 
peccantium  nascuntur.  Omniuni  erg&  qitae  naturali- 
ter  sunt,  unum  principium  est  Pater  cum  Filio  et 
Spiritu  sancto.  Revera  et  Filius  principium  creatu- 
rarum  est,  qui  Judacis  inlerrogantibus  quis  esset, 
respondit,  dicens  :  Ego  principium  qui  et  loquor 
uobit  (Joan.  viii).  Cum  igitur  principium  se  esse 
dixit,  Creatorem  se  esse  cum  Deo  Patre  omniuin 
creaturarum  ostendere  voluit ;  quia  per  ipsum  Deus 
Pater  omnia  ex  nihilo  creavit.  Filius  ergo  sicut  et 
Pater  principium  est  creatune;  quia  per  ipsum  ^ 
fMta  sunt  omnia.  Cum  vero  dicimus  Patrem  prin- 
df  ;um  et  Filium  principium,  non  duo  principia 
omnium  creaturaruni  osiendimus  sed  unum ;  quia 
Pater  et  Filius  simul  ad  credtiiram  unuiu  princi- 
pium  est,  sicut  unus  Creator.  Non  possumus  nec 
debemus  negare  etiam  Spiritum  sanctum  recte  dici* 
principium,  quia  non  eum  separamus  ab  appella- 
tione  vel  operatione  Creatoris.  De  qno  B.  Paulum , 
enameratis  ejusdem  sancti  Spiritus  donis,  dixisse 
legimus  :  Hofc  omnia  operalur  unui  atque  idem 
Spiritus ,  dividens  $ingulis  prout  vult  (I  Cor.  xii). 
Unum  ergo  principiuin  est  ad  creatuiam  cum  Patre 
et  f  ilio  Spiritus  sanctus  et  non  duo  vel  tria  princi- 
pia.  Male  iUque  Marcion  de  Deo  sensit,  et  a  verita- 
tis  tramite  longius  recessit,  qui  duos  deos  vel  duo  D 
creaturarum  principia  esse  dixii,  cum  utique  Pater 
el  Filius  et  Spiritus  sanctus  unus  Deus,  unus  Crea- 
tor  et  unam  omnium  principium  sit.  Non  est  igitur 
andlendus,  nec  fldelium  collegio  associandus,  sed 
poliu»  quasi  leprosus  ab  Ecclesia  longius  repellen- 
dtts  qui  non  unum  vernm  Deum  omnia  lcontinen* 
lem,  regentem  et  circumplectentem  cognovit,  sed 
lenebria  ob^scatos  erroria  daos  deos  esse  asse- 
mit. 
<  Photiniani(59)haeretici,  utaitHispanlarum  do* 


IN  NATALE  DOMINI.  m 

ctor  Isidorus  (60),  a  PhotiiTo  GMIograeciae  Syrmiae  epi* 
scopo  nunrupati,  qui  Ebionilarum  haeresim  snsci- 
tans,  asseruit  Christum  ex  Maria  per  Joseph  nu- 
ptiali  coitu  Tuisse  conceptum.  i  Et  iste  quippe  in 
assertione  sna  per  omnia  mentitus  est.  MHria  cerie 
iine  amplexu  virili  Jcsum  Cbristum  a  Spiritu  san- 
cto  concepit,  ipsumquesine  poilulione  genuit,  sine 
dolore  et  comiptione  peperit.  Exstitit  enim  ante 
concepium  virgo,  in  conceptu  virgo,  cum  parta 
virgo,  et  jK>st  partum  virgo.  Ipsa  quoque  regina  ccd* 
lorum  ac  terrae,  virgo,  ante  filii  adveiitum,  virgo 
cum  filii  generatione,  virgo  post  filium  natum  per- 
roansit  (61).  Spiriius  sanctus  in  eam  superveniens 
totam  prorsus  a  peccaio  purgavit,  et  a  fomite  pec« 
cali  etiam  liberavit,  vel  fomitem  ipsum  penitus 
evacuando,  eam  debilitavit  et  extenoavit,  ut  ei 
postmodiim  peccandi  occasio  nullatenus  exstiterit, 
potentiamque  generandi  absqoe  viri  semine  praepa- 
rayit.  Hoc  enim  verba  sancti  Evangelii  testantur, 
ubi  angelus  Virginem  alloquens,  alt :  Spiritus  san^ 
elus  superveniet  in  (e,  et  virlus  Allissimi  obumbrabit 
tibi :  et  quod  nascetur  ex  te  Sanctum  vocabitur  Fitius 
Dei  [Luc,  i).  Cui  sacra  Virgo  bumiliter  concedens 
ait :  Ecce  anciUa  Dominif  fiat  mitii  secundum  ver^ 
bum  tuum  (ibid.),  Unde  Joannes  Damascenus  ait  : 
c  Post  concessum  (62)  sanctissimae  Virginis  Spi- 
ritus  sanctus  praevenit  in  ipsam  secundum  ver* 
bum  Domini,  quod  dixit  angelus  purgans  eam, 
et  potentiam  Deitatis  Verbi  receptivam  praepa- 
rans,  simul  autem  et  generativam ;  et  tunc 
oburobravit  ipsaro  Dei  alilssiroi  per  se  sapientia  et 
virtus  existens,  id  est  Dei  Filius  Patri  bomousios, 
id  est  consubstantialis  sicut  divinuro  seroen  :  et  co- 
pulavit  sibi  ipsi  ex  sanctissirois  et  purissirois  ipsius 
Virginis  sanguinibua  nostrae  antiquae  conspersionis 
carnero  aniroataro  aniroa  rationali  et  intellectiva, 
non  seroinans  sed  per  Spiritum  sancturo  creans.  » 
Ex  bis  utique  perspicuuro  fit  quod  ait  B.  Augusiinus 
in  libro  De  fide  ad  Petrum,  camero  scilicet  Verbi 
siroul  conceptaro  et  assuinptam,  eanidem(|iie  imo 
totam  Virginem ,  Spiritu  sancto  pneveniente,  ab 
omni  labe  peccati  castificataro  :  cui  coltata  est  po- 
tenlia  novo  roore  generandi,  ut  sine  coitu  viri  siiie 
libidine  concupiscentis  in  utero  Virginis  celebrare- 
tur  conceptus  Dei  et  horoinis  Jesu  Chrisli.  Illa  igi- 
tur  caro  quam  Dei  Filius  ex  Virgine  sibi  unire  di- 
gnatus  est,  non  ex  nuptiali  concubitu  ut  mendacis- 
siinus  Photinus  baereticus  asseruit,  concepta  fuit ; 
sed  de  Spiritu  sancto,  id  est  operatione  Spiritus 
sancti  sine  peccato  est  assumpta  et  sine  vitio  nata. 
Hanc  taroen  carnero,  o  nefandissiroe  Pbotine  baer^ 
tice,  non  coelestis,  non  aerii,  non  alterius  cujus:» 
quaro  putes  esse  naturae,  seJ  ejus  ciijus  est  oronium 
boroinum  caro.  Iste  etiaro  baereticus  scilicet  PUoti^ 
nus,  0  Judaei,  ut  cemitis,  in  capite  leprsm  ]N>ir.at^ 


(59)  Pbotinlani  afllrmant  Cbristum  ex  Maria  pet 
losepb  nuptiali  coitu  fuisse  coneeptum. 
(60^  Vbisupra. 

Pataol.  CCVIll. 


f61)  III  Sml.,  dist.  3,  Quwritur. 
{wi  Magist.,  eontensum^ 


Ks 


a?  S.  MARTINI 

qiii  publice  Cbristum  blasphcmat,  et  de  illo  per* 
vcrsa  praedicat. 

(B3)  Manichaei  (di)  haeretici  a  quodam  Persa  cxsti- 
terimt,  qui  vocatus  esl  Maneth  (65).  Hic  duas  nalu- 
ras  el  suiistautias  introduxit,  id  esl  bonam  et  ma- 
lam ;  et  animas  ex  Deo  quasi  ex  aliquo  fonte  ma- 
nare  asseruii.  Recte  etiam  et  iste  inler  haerelicos 
rcpulatur,  quia  in  asserlione  sua  ab  ecclesiasticis 
viris  falsa  proluUsse  convincitur.  Nam  in  hoc  quod 
duas  substantias  vei  duas  naturas,  malam  scilicel 
et  bonam,  dixit,  procui  dubio  a  veritatis  tramite 
multum  deviavit.  Deus  enim  malum  non  creavit ; 
%  sed  non  solum  bona,  sed  eliam  vaide  bona  suut 
cuncta  quae  fecit  (66)  Malum  etiam  a  diabolo  non 
est  creatum  sed  inventum ;  et  ideo  nihil  est  malum, 
quia  sine  Deo  faclum  est  nihil.  Deus  autem  nun- 
quam  maium  fecit.  Non  alicubi  aut  aliquando  erat 
malum,  uude  fieret  diabolus  raaius;  sed  quia  vitium 
est  maium,  dum  esset  bonus  angelus,  supcrbiendo 
effectus  est  malus,  et  ideo  recte  dicitur  ab  eo  in- 
ventum  malum. 

<  Nulla  natura  est  mali,  ut  ait  B.  Isidorus  (67), 
quia  omnis  natura  aut  incommutabilis,  ut  Deus  est« 
aut  commutabilis  ut  creatura.  Malum  vero  ideo 
nulla  natura  est,  quia  accedendo  in  bonam  natu« 
ram,  elTicit  eam  vitiosam.  Quod  dum  discedit,  na- 
tura  manet;  ct  malum  quod  inerat  nusquam  est. 
Ex  eo  quod  vUium  nocet  naturae,  agnoscitur  vitium 
naturaro  non  esse,  quia  nihil  quod  naturale  esl 
nocet.  Duni  natura  bona  Jamnatur  propter  volun- 
tatem  malam,  ipsa  mala  voluntas  tcstis  est  na- 
turae  bonae,  quae  in  tanto  testatur  eam  esse  bonam» 
ut  illam  Deus  pro  malo  non  relinquat  inultam. 
Crediiur  ab  haereticis  meutem  a  Deo  vitium  a  dia- 
holo  fuisse  creatum  :  unde  et  ab  ipsis  duae  naturae 
bona  scilicet  et  mala  putantur,  sed  vitia  natura 
non  sunt ;  et  dtim  vere  a  diabolo  sint,  non  tamen 
creatura  sunt.  Quam  ob  causam  permisit  Deus  mali 
oboriri  statum,  nisi  ut  ex  contrariis  malis  bonum 
naturae  decorarel?  Modus  iste  etiam  in  verbis  esse 
comperitur.  Qui  modus  antiteta  (68)  dicitur  quod 
Latine  oppositum  vel  contrapoiUum  nominatur.  Et 
fit  pulchra  elocutio,  quando  mox  contraria  prospe- 
ris  proferuntur.  Iia  et  in  rebus  permistum  est  ma- 
lum,  ut  naturae  bonum  ad  comparationem  mali 
excelleret.  Non  ilaque  sicut  hsreticus  Maneth  (69) 
asseniit,  Deus  bonam  et  malam  naturam  creavit , 
sed  valde  bona  sunt  cuncta  quae  fecit.  Nihii  ergo 
nalura  malum,  quando  et  ipsa  quae  in  creaturis 
videntur  esse  poenalia  et  nociva,  si  bene  utantur  et 
l)ona  ct  prospera  sunt;  si  auten)'maie  utantur,  no- 
eent. 

/63)  Isid.,  ttbi  sup. 

(64)  Manichsei  unde  nuncupati.  Affirmant  duas 
substantias,  scilicet  bonani  et  malam;  et  animas 
tx  Deo  quasi  ex  quodam  fonte  emanare.  Deducilur 
q«iomodo  nihil  natura  nialum,  clsi  ex  nostro  usu 
#ion  bono  efficiiur  quandoque  nociva.  Si  ex  Isidori 
diciis,  animani  non  ex  Deo  emanare,  cujus  naturae, 
ct  quando  introducitur  corpori  :  et  anliqui  pbiloso- 


LEGIONENSIS  4i8 

A  Sed  etsi  hoc  forsitan  ab  aliquibus  aut  ambiguum 
putetur  aut  falsum ,  illud  cerle  nemo  negare  per^ 
mitlitur,  quod  admirabile  in  serpentibus  invenitur. 
Yiperas  quippe,  ut  ait  B.  Fulgentius  episcopus  in 
sermone  De  Incarnatione  Chrisli,  naturaliter  vene* 
nosas  esse  nullus  ignorat;  quoniaiii  mortifero 
,  morsu  multo  celerius  interimunt,  quam  venenoso 
aculeo  scorpiones  occidunt.  Et  tamen  ut  ostenda- 
tur  quod  non  naturs  malitia,  sed  inconvenientia 
noceat,  novimus  viperarum  carnibus  aliarum  roruin 
congruentia  teraperaiis  contra  viperarum  morsiis 
medicamina  ^onfici ;  nec  soium  his  qui  ab  scorpio- 
nibus  percutiuntur,  verum  ctiam  illis  qui  morden- 
tur  a  viperis  salubriter  subveniri.  Quis  hic  Dei  sa- 
pientiam  non  miretur?  Quis  non  ejusdem  boniUlem 

^  magnificet,  providentiamque  collaudet  ?  Qui  non 
continet  in  ira  misericordias  suas,  unde  pericuia 
fccit  peccatoribus  nasci,  inde  statuit  auxilia  peri* 
critanlibus  subrogari»  ut  quae  incomrooda  pro  noslra 
iniquitate  sentimus,  ex  ejus  bonitate  commoda  sen- 
tiremus.  Quis  budem  Creatoris  sufficienlibus  expli- 
cet  verbis,  quando  unam  eamdemque  viperam  sic 
creavit,  ut  simul  in  se  et  mortem  et  remedium  ge« 
rat,  et  quae  vivens  ingerit  exitium ,  mortua  reparet 
sanitatem  ?  perniciemque  vitae  et  inferat  et  repellalt 
Et  venenum  quod  dente  serpentis  infunditur,  ejus- 
dem  serpentis  carnibus  exstinguatur  ?  Qno  fil  vC 
vipera,  quae  vivens  infirmitati  humanae  miliuivil  ac 
morti,  mortua  vitae  militet  ei  saluti.  Quis,  quaeso* 

^  haec  facit,  nisi  cui  misericordiam  et  judicium  canUi 
Ecclesia  ? 

Species,  quae  dicitur  scammonia,  quis  ignoral 
quantum  obsit  sanis,  si  sola  sumatur;  el  quantum 
prosit  infirmis,  si  speciebus  aliis  congrue  miscea- 
tur?  Eliam  de  his  loquar  quae  saepe  ab  omnibus 
appetuntur,  et  quorum  quotidiano  usu  non  soium 
infirmitas,  sed  ipsa  etiam  inveniuir  vitae  humanas 
sanitas  indigere,  panem  scilicet  aitendamus  et  vi- 
num,  quorum  neutrum  convenit  febricitanti.  Nam 
videmus  a  medicis  quod  vini  quidem  potus,  nonnun- 
quam  vero  etiam  panis  cibus  interdicatur  aegrotis. 
Sed  hoc  ideo  fit,  non  quia  panis  aut  vinum  maia 
sunl,  sed  quia  infirmo  non  congruuiit.  Nam  conse- 
quenter  cum  congrue  recepta  fuerint  et  cibi  sunt, 

D  fortitudineiu  custodiunt  et  sanitatem.  Quorum  U- 
men  inimoderata  perceptio  fortibus  virtutero  adi- 
mit,  dum  sanos  infirmari  compellit.  Ecce  quanlum 
valet  Dei  Creatoris  modus  et  congruentia  renim, 
quibus  immoderatio  atque  incongruentia  invenitur 
contraria.  Quibus  dum  natura  lcsdilur,  non  nalura- 
lis  malitia,  sed  accidens  infirmitas  invenitur,  quud 
in  omnibus  pene  creaturis  facile  reperiel  quisquis 

phi  quid  de  ejus  introductione  sensere^  Elsi  solum 
aflectionibus  mutetur  ex  qua  parte  ad  peccandum 
vertitur. 

(65)  Mane$. 

(66)  Isid.,  iib.  i  Sent.,  cnp.  9. 

(67)  Ibid. 

(68)  Antitethon  Crg^ce, 

(69)  Manes.      ^' 


A^  SERMONES   —  SERM 

A  sumino  bono  creata  bona  sic  considerat,  ut  in  eis 
inexplicabilero  atque  inenarrabilem  Creatorem  agno- 
scat.  Ae  per  hoc  fit  ipse  prae  omnibus  diligendus, 
qui  etiam  in  eis  qux  poenalia  pro  nostra  iniquitate 
«entiQius,  misericors  iavenitur  et  justus,  dum  inde 
sublevat  fragiles,  unde  comprimit  contumaces.  Et 
qiiia  praecedente  superbia  continuo  est  horoinem 
consecuta  miseria ,  misericors  Dominus  et  justus 
unde  superbiae  pondus  iroponit,  inde  miserise  ieva- 
men  apponit.  Nibii  ergo  creatura  malum,  ut  snpe- 
rius  dictum  etit,  quando  et  ipsa  qu»  in  creaturis  vi- 
dentur  esse  pocnalia  et  nociva;  si  bene  utantur,  et 
bona  et  prospera  sunt ;  si  autem  male  utantur, 
nocent.  Ita  igilur  pensanda  est  creatura;  quia  ex 
Doslro  usu  non  bono  efficitur  quandoque  nociva, 
oon  ex  sua  nalura  valde  bona. 

Maneth  etiam  hsereticus  inter  caetera  subsequen- 
ter  animas  ex  Deo  quasi  ex  aliquo  fonte  manare 
«sseruit.  Verurotamen  etiam  in  hac  assertione  sicot 
et  in  caeleris  a  veritutis  regula  nimium  deviavit, 
cum  «nimas  ex  Deo  roanare  perhibuit.  Anima  quippe 
non  ett  divina  substanlia,  sed  divinie  dignationis 
nobllls  crealura.  Concessum  est  animae  a  Deo  ha- 
bere  donum  rationalis  iutelligentiae,  non  partem 
dWiMn  essentiae.  Quid  tamen  de  illa  B.  Isidorus  in 
priaio  Senleniiarum  libro,  cap.  12,  dicat,  audiamus. 

<  Vita  corporis,  >  inquit,  c  anima  est,  vita  animae 
Deus  est.  Et  sicut  corpus  mortuum  est  sine  anima, 
iu  anima  mortua  est  sine  Deo.  Aiiima  horainis  non 
est  homo,  sedcorpus,  quod  ex  humo  factumest,  id 
tanlum  homo  est.  Inbabitando  autem  in  corpore 
inima,  ex  ipso  participio  corporis  hominis  nomen 
accepit.  Sic  etiam  Apostolus  dicit  non  camem,  sed 
mnimam  conditam  esse  ad  Dei  imaginem.  Maie  ergo 
a  quibusdam  creditur,  animam  hominis  esse  corpo- 
ream,  quae,  >  ut  ait  B.  Isidorus,  c  per  id  ad  imagi- 
nem  Dei  facta  est,  ut  si  uon  incommutabilis  ut  Deus 
esset,  tamen  incorporea,  ut  Deus,  existeret.  Sicut 
angeli,  ita  et  animae  :  habent  enim  initium,  finem 
iiuUum.  Nam  quaedam  in  rebus  temporalia  sunt; 
qoaedam  perpetua,  quaedam  vero  seropiterna.  Tem- 
poralia  snnt,  quibus  inest  ortus  et  obitus;  perpe- 
tua  quibus  ortus  et  non  terroinus ;  sempitema  qui- 
ha»  nec  ortus  nec  termiuus.  Animam,  >  inquit  bea- 
toi  Isidorus  in  eodem  primo  Sentenliarum  libro, 

<  Don  esse  partem  divinae  substantiae  nec  naturae, 
see  esse  priusquam  corpori  misceatnr;  sed  tunc 
eam  creari  quando  corpus  creatur  cui  intromitti 
irel  admiscen  videtur.  >  Mentiti  sunt  ergo,  Maneth 
acilieet  et  Manichaei  ejus  discipuli»  qui  asserunt 
animam  divinam  habere  snbstantiam  vel  naturam. 
Tonc  enim  Deus  illam  ex  nihilo  creat,  quando  per 
illam  in  ntero  matris  corpus  vivificat. 

c  Philosophorum  etiam  sententlae  dicunt  esse 
animim  priusquam  admisceatur  corpori :  quod  ve- 

(70)  Snpp.  hic  doctor  ex  alio  ms. 

(7l)Ariani  Filiuro  in  divinis  non  agnoscentes, 
diversas  in  Trinitale  substantias  asserunt,  aliain 
•cilicct  Patris,aliam  Filii.  Sic  et  Christiim  non  ve- 


lY,  IN  NATALE  DOMINI.  4:^ 

A  rum  esse  nullis  approbatur  indidis.  Nam  utrum 
antea  fuissenius,  nec  Ipsi  novimus ;  nec  quls  vera 
sapiens  dicat  habemus.  Non  est  ergo  quaerendum 
quod  quaerendo  magis  est  irritandum.  Centiles  et 
baeretici  dc  anima  dispuiare  conantur ;  sed  quo- 
modo  de  illa  aliquid  recte  sentire  possunt,  qui  Au- 
ctorem  ad  cujiis  imaginem  factaest,  non  noverunt? 
Et  ideo  multa  errore  digna  dixerunt  Mutabiis 
est  anima,  ut  ait  Etymologiarum  dominus  Isido- 
rus  (70),  non  localiter,  sed  temporaliter  suis  aOe- 
ctionibus.  Corpus  autem  et  loco  et  tempore  mnta- 
bile  es(,  quia  et  tempore  mutatur  et  loco  variatur. 
Quod  est  ad  corpus  mutatio  locorum,  boc  est  ad 
animam  mulabilitas  cogitationuro.  Quae  varietat 
malae  motionis  tunc  menti  adhaesit,  quando  ab 
aeteraorum  conteniplatione  primus  homo  recedens 
in  illo  stare  noluit,  a  quo  male  recessit;  et  jusU 
damnatione  inconstans  per  rerum  raptus  varietatem 
defluxit.  Multum  quidem  ex  sua  natura  splkndoretii 
possidet  anima,  sed  fiiscatur  coramistione  carais. 
qua  retinetur  inclusa.  Ex  ejus  enim  parte  vertitur  ad 
peccandi  infirmitatero,  Salomone  testaule,  qui  ait : 
Corpus  quod  corrumpitwr  aggravat  ammam,  et  depri" 
mit  terrena  inhabitatio  sensum  mulla  eogitantem 
{Sap.  ix).  >  Haec  ad  falsam  Manichaeorum  asseriio- 
nem  convincendam  et  catholicam  fidem  corrobo- 
randam  ex  sanctorum  Patrum  auctoritatibus  protu  • 
llmus ;  nunc  iterum  de  ArianorumsecU,  quid  Hispa- 
niarum  doctor  Isidorus  dicat,  diligemer  audiamus. 

Q  c  Ariani  (71),  >  inquit,  c  ab  Ario  Alexandrino 
presbytero  orti  sunt,  qui  coaeternum  Deo  Patri  Fi- 
lium  non  agnoscens  diversas  in  Trinitate  snbstan- 
tias  asaeruit,  contra  illud  quod  ipse  Deus  et  honio 
Jesus  Christus  Deo  Patri  loquitur,  dicens :  Ego  ei 
Pater  unum  sunun  (Joan.  x).  >  (72)  Ipsi  quippe 
Ariant  dicuntur  probare  alterius  substantiae  Patrem» 
alterius  esse  Filiuro  ;  quia  ille  ingenitus,  iste  est 
geiiitu*»  (73).  Quibus  iu  respondenduro,  Patrem  vi- 
delicet  et  Filium  et  Spirituro  sanctum  unum  esse 
naturaliter  Deuro ;  nec  taroen  ipsum  esse  Patrem, 
qui  Filius  est ;  nec  Filium  ipsum  esse,  qui  Pater 
est ;  uec  Spiritum  sanctum  ipsum  esse,  qui  Pater 
aut  Filius  est.  Una  est  enim  essentia  Patris  et  Filii 
et  Spiritus  sancti,  in  qua  non  est  aliud  Pater,  aiiud 

^  Filius,  aliud  Spiritus  saiictus,  quamvis  personalitcr 
alius  sit  PaUr,  alius  Filius,  alius  Splritus  sanclus. 
Genitus  est  enim  a  Patre  Fiiius,  et  ideo  alius  est 
Pater,  et  alius  est  Filius.;  non  tamen  anu  fuit  Pa- 
ter  quam  Filius,  vel  quam  Spiritus  sanctus.  Co- 
aeternae  enim  sibi  sunt  tres  personae.  Sed  contra 
hoc  diclt  Arius  hsrelicus,  ut  refert  Ambrosins  in 
prhno  libro  De  Trinitate  :  c  Omne  qiiod  natum  est 
principium  habet ;  et  ideo  quia  Filius  est,  princi- 
pium  babet  et  esse  coepit.  >  Quod  haereticoruro  ore 
sic  dictum  est.  Nam  ipse  Arius  presbyter  et  hamti- 

nim  Deum,  sed  creaturam.  Doctorum  dictls  eorum 
dicla  convincuntur. 


(72)  Etum.,  ubi  suj 
(75j  1  f  '     ^ 


Sent.,  dist.  9,  Nune. 


131  S.  UARTIM  LEGIONEiNSIS  431 

cits,  irt  ineminit  B.  Aagustinus  in  teito  libro  De  A  creaiur»  non  est,  Deus  est.  Sed  si  Flllus  non  ejus- 


Tfinitate  dixisse  Tertur  :  Si  Filius  est,  nalus  est,  et 
st  natas  est,  erat  tempus  quando  non  erai  Filius. 
Responsio  Augustini  catbolici  contra  Arium  baere- 
ticum  ^  €  Qui  boc  dicit  non  intelligit  etiam  natum 
esse,  Deo  sempitemum  esse,  ut  sit  coxternus  Palri 
Filins,  Vicut  splendor  qui  gignitur  ab  igne  alque  dif- 
funditar  coaeTusest  illi ;  et  esset  coaeternus,  si  ignii 
esset  «ternus.  > 

Item  4n  eodem  libro  oppositio  S.  Auguslini  con« 
tra  eumdem  Arium  Iixreticum  :  €  Si  Dei  Filius,  > 
inquit  Anguslinus,  c  virtus  et  sapientia  Dei  est,  nec 
unquam  fuit  Deus  sine  yirtute  et  sapientia ;  ergo 
coseiemus^st  Deo  Patri  Filius.  Dicii  auiem  Aposto* 
lus  Cbristum  esse  Dei  virtutem  et  Dei  sapientiam. 


dem  substantiae  est  cum  Paire,  ergo  facta  substan- 
tia  est.  Et  si  facta  substantia  est,  non  omnia  per 
ipsum  facta  sunt.  Sed  quia  Tcraciter  ipse  facta  sub* 
stantia  non  est,  cum  Deo  Patre  unius  substanliae 
est. 

Ut  ergo  Arium  baereticum  qui  Christum  creatu« 
ram  esse  asseruit,  in  sua  objectione  mentitum  fuisso 
comprobemus,  ex  ejusdem  Dei  et  hominis  Jesa 
Cbristi  verbis  testimonium  sumamus.  Att  enim 
discipulis  suis  :  Euntes  in  mundum  «nivertifm,  ftref* 
dicate  Evangelium  omni  ereaturte  {Marc,  xvi).  Qui 
ergo  uniyersam  creaturam  dixit,  nullam  praeter* 
misit.  Erubescat  igitur  Arius  presbyter  in  siiA  ob* 
jectione,  et  resipiscat  a  sua  prxsumptione ;  quia  sl, 


Aut  igitur  Aon   fuit  quando  non  fuit  Filius ;  aut  B  ut  ipse  mentitur,  Christus  creatiira  essct,  sibi  E?»n* 


aliqiiando  Deus  non  babuit  virtutem  et  sapientiam, 
quod  demenlis  est  dicere.  Constat  eiiim  quia  sem- 
per  babuit  Deiis  sapientiam ;  semper  igitiir  babuit 
FiUum.  >  Eidem-<7i)  quoque  Arianicae  quaestioni  B. 
Ambrosius  in  bunc  modum  respondit ,  dicens  : 
c  Ego,  >  inquit,  c  {'ilium  de  Deo  Patre  confileor  : 
quod  reliquum  est  impietalis  borresco.  >  Iterum 
«ubjungens  ait  :  c  Scriptum  est  in  Veteri  Testa- 
mento  (ut  vel  unum  e  pluribus  dicam)  ante  me  non 
Jwit  alius  Deut,  et  post  me  non  erit  {Isa.  xliii).  Quis 
hoc  4icii?  Paier  an  Filius  ?  Si  Filius  anle  me,  in- 
quit,  non  fuit  alius  Deus ;  si  Pater  post  me,  iiiquit, 
non6rii-:bic  scilicet  Filius  priorem,  ille  scHicet 


gelium  praedicare  mandaret,  et  (76)  apostolica 
doctrinae  subjectus  esset.  Non  igitnrCbristus  crea* 
tura  est  sed  Cre^tor,  qui  dicendo  (77)  omni  creft* 
turae  ofBcium  mandavit  discipulis.  Infelix  itaque 
presbyler  Arius  in  assertione  sua  mendax  et  per- 
fidus,  quia  Chnstum  verum  Deum  esse  negavit,  id- 
circo  crepuit  medius,  et  effusa  siint  omnia  Tiscera 
ejus  (Act,  i),  cedidit  in  facicm  proslratus;  ea  qui* 
bus  Christum  negaverat,  fneda  ora  pollutus,  dignam 
ab  impietate  sua  pocnam  ab  eodem  Deo  et  homiiie 
Jesu  Christo  consecutus.  Aperte  cognoscitis,  o  Ju- 
daei,  Arium  presbyterum,  ut  supra  dictum  est,  bse- 
reticae   pravitatis   lepram  in  capite  gestasse,  qni 


Paier  posieriorem  non  habet :  invicem  enim  in  se     Christum  publice  blaspbemans  ejusdem  subsUqtlsb 

At  DrttAB    *M    I7:iaA      Af    ITiliflia     in    D«klVA    /»<\flmnff«*atiir     ^ i\..    fk^« 2. r.  • ■■ m 


et  Pater  in  Filio,  et  Filius  in  Patre  cognoscitur, 
€um  enim  PaCrem  dixeris,  ejus  Filium  designasti, 
quia  iiemo  ipse  sibipater  est.  Cum  Filium  nominas, 
etiam  Patrem  fatteris,  quia  nemo  ipse  sibi  filius  est. 
luqucAec  filius  «ine  patre,  nec  pater  potest  esse 
nne  fllio.  Semper  est  igitur  Paier,  semper  est  et 
f  iUus.  > 

(75)  Arii  presbyteri  haeretici  haec  fuit  perfidia,  ut 
legitur.  Diversas  in  Trinitate  substaiitias  mentiendo 
OBseruit,  ei  Gbristum  non  verum  Deum,  sed  crea  • 
luram  esse  dixit.  Sed  l«men  miser  desipuit,  Joanne 
erangelista  tesUnte,  qul  de  illius  divinitate  atque 
«lemitaie  sle  ait :  In  princifno  erat  Vtrbum^  et  Yer- 
tum  $rat  Ojpud  Jkum,  «/  Deu$  erat  Verbum.  Hoe 


cum  Deo  Patre  asseruit  non  fuisse.  Hiinc  procul 
dubio  et  omnes  siipra  dicios  catholicae  fidei  adter- 
sarios  sancta  Ecclesia  respuit,  ei  quasi  haerctica 
praviiatis  lepra  commaculatos  a  se  loiigius  repel- 
lit. 

c  Fuit  praeterea  quidam  haereticus  (78)  nomine 
Noctus  (79),  ut  ait  R.  Isidorus,  a  quo  Nociiani  (80) 
haeietici  cxorti  sunt  (81).SabeIliani  etiam  ab  eodem 
Nocto  (82)  hai^retico  pullulasse  dicuntur,  cujus  di- 
scipulum  perhibent  luisse  Sabellium,  ex  ciijus  no- 
mine  maxime  innotaemnt,  ande  et  Sabelliani  vo- 
cati  sunt.  Hi  unam  esse  personam  Patris  et  Filii  el 
Spiritus  sancti  asserunt.  >  Sed  evidenter  Sabellianl 
in  assertione  siia  mentiti  sunt,  qui  Deum  Patrem 


#faf  in  fnindfh  ofmd  Deum.  Omnia  per  ipeum  faeta  d  et  Filium  et  Spiritum  sancium  unam  esse  perso- 


sunt  {Joan.  i),  id  est  amnis  creatura;  Neque  dicit 
omnia,  nisi  quae  fiicta  sunt,  id  est  omnem  creatu- 
ram.Undeiiquideapparet  ipsum  factum  non  esse 
perquem  facU  sunt  omnia.  Et  si  factus  non  est, 
crealura  non  est.  Si  autem  creatura  non  est,  ejus- 
demeum  Palre  subsuntiae  est.  Omnis  enim  sub- 
itantii  qvm  Deus  non  «it,  ereatura  esl;  et  quae 

(74)  Wtius  quamediU  fidem. 

(75)  III  Seifl.,  dist.  il,  «o/el. 
(76)'Locusdepravatas,  quem  slc  corrige  exedil., 

et  subjectus  esset  vanitati,  quia  testante  Apostoio, 
omnis  creatura  vanitali  subjecu  est. 

(77)  Dccenda, 

(78)  Sabelliani  unam  Patris,  et  Fiiii,  et  Spiritus 
sancti  aflirmant  personam.  Manifestat  Davidis  testi- 


nam  dixerunt.  Dicite,  o  infelices  Sabeiliani «  et  a 
luce  veritatis  alieni,  si  Deus  unapersona  est«  quare 
David  propheta  8piritu«ancloedoctusaitinPsaIme: 
Dixit  Dominus  Domino  meo  :  Sede  a  dextris  meis  : 
donec  fMfnam  tfiimlco<  ftf o«  scabetlum  pedam  hiomm? 
{PsaL  cix).  Dicite,  quis  est  iste  Doininus  qul  dixil 
Domino,  sede  adextris  meis  f^rocul  dubio  alius 

monio  personam  Filii  aliam  a  persona  Patris,  etsi 
supra  omnem  sensum  talis  generatio.  Aliorum  a»- 
sertione  Spirilus  sancti  aliam  a  Patre  et  Filio. 

!79)  Noetus. 
80)  Noeliani. 
81)  Etym.^  ubi  sup, 
82)  Noeto. 


*33  SERMONES.  —  SERM.  IV,  LN  NATALE  DOMlNt.  iS4 

est  qui  diiit,  $ede  a  dextris  meis  ;  et  alius  qui  dixit,  A  quallter  ut  vos  asseritis»  ex  seipso  geuuit  eum  7 


sede,  Si  ergo  quod  negare  non  potestis,  alius  alio 
dixit;  profecto  duo  sunt  Pater  et  Filius,  et  non 
UQU8.  Duo,  inquam,  sunt  in  personis,  et  in  essentia 
UDuro.  Deus  enini  Pater  Deum  et  hominero  Jesuin 
Cbrislum  Filium  suura  post  triumphum  yicloriosis- 
simx  passionis  et  resurrectionis  in  dextera  sua  col- 
locavit,  et  hoc  est  dicerc  sede  a  dextris  meis. 

Advertite,  oinsensati  Sabelliani,  quia  si  Deus.una 
persona  esset,  nequaquam  sibimetipsi,  sede  a  dex^ 
tris  meis,  dixisset.  Sed  quia  alius  est  Pat^r  in  per- 
«ona  et  alius  Filius ;  alius  scilicet  Pater  dixit  Filio : 
Sede  a  dextris  meis.  Alius  est,  inqnam,  Pater  in 
persona  et  alius  Filius;  sed  in  esseiitia  Pater  et  Fi- 
lius  unus  est  Deus.  Si  yero  praedict^   auctoritati, 


Iterum  nos  a  yobis  quaerimus,  o  haeretici,  quomodo 
putetis  a  Deo  Patre  Filium  esse  generatum  ?  Nobis 
certe  impossibile  est  generationis  illius  scire  se- 
cretura  (83).  Mens  deflcit,  yoxsilet;  non  nostra 
tantum  sed  etiam  angelorum.  Supra  potestates  enim 
et  supra  angelos,  supra  cherubin  et  seraphin,  & 
supra  omnem  sensum  est  tanta  generatio,  seciin* 
dumquodscriptum  est :  Pax  Christiqua  exsuperat 
omnem  sensum  (Philipp.  iv).  Et  si  pax  Christi  supra 
omnem  sensum  est,  sine  dubio  supra  omnem  sen- 
sum  est  illa  geueratio.  Yos  ergo,  o  insensati  Sa- 
belliani,  manum  ori  vestro  admovete,  quia  scriitari 
non  licet  superna  mysteria.  Licet  scire  quod  natus 
sit,  non  licet  discufere  quomodo  natus  sit.  Inefbi^ 


o  Sabelliani,  fidem  accommodare  non  vultis,   sed  B  bilis  est  enim  illa  generatio,  de  qua  Isaias  ait  : 


in  yeslra  adhuc  perlidia  permaiiere  disponitis,  ad 
ea  qux  interrogavero  voio,  ut  respondeatis.  Si  Deus 
nni  persona  est,  quis  est  illecui  dixit  in  psalmo : 
Tecum  principium  in  die  virtutis  tute  in  splendoribus 
sanctorum^  exutero  ante  Luciferumgenuite?  {Psal. 
cix).  Nunquid  Deus  anteluciferum^id  est  antequam 
aliqua  creatura  fieret,  sibi  ipsi  loquebatur,  aut  se- 
ipsum  gignere  potuit  ?  Nequaquam.  Impossibile  est: 
enim  quemquam  seipsum  gignere.  Cui  ergo  dixit 
(antequam  aliquam  carnalem  vel  ipiritualem  fa- 
ceret  creaturam) :  Genui  te?  Dicite,  o  inimici  yeri- 
tatis  Sabelliani,  cui  dixit  Deus,  genui  te  ?  Sed  quia 
partim  malitia,  parlim  ignorantia  respondere  non 
potestis;  Dei  me  gralia  prseveniente,  comitanle 
et  subsequente,  ego  vobis  aperiam  bujus  versiculi 
apiritalem  intelligentiam.  Vos  igitur,  o  insipientes 
ct  periidi  Sabelliani,  qui  divinam  essenliam  unam 
atsvrilis  esse  personam,  moneo,  ut  diligenter  au- 
diatis,  et  audita  non  oblivioni  tradatis  sed  altentius 
animo  recondatis,  ut  vario  leprae  colore  deposito, 
id  est  baeretica  pravilate  depulsa,  sacerdotum  ju- 
dicio  sanctam  Ecclesiam  catholicam  fideliter  ingredi 
possitis. 

Deus  igitur  omnipotens  et  aelemus  coaetemum 
aibi  et  consubstantialem  ante  Lucifemm,  hoc  est 
infe  omnem  creaturam,  ex  utero,  id  est  ex  sua  in- 
tima  et  naturali  essentia  genuit  Filium.  Quid  est 
ergo  Deo  Patri  coaeteino  sibi  et  consubstantiali  Fi- 
lio  dicere  :  Ex  utero  genui  te ,  nisi  eumdem  coaeter- 
num  aibi  Filium  angelis  et  hominibus  ex  sua  natu- 
rallter  essentia  genuisse  aperte  demonstrare?  Cuui 
ei^  in  sua  aetemitate  Deus  Pater  coaeterno  et  coae- 
quaii  sibi  Filio,  genui  te.  dixit;  ei  seipso  natura- 
liter  illum  genuisse  manifestayit. 

Meiititos  itaque  vos,  o  iiisipientes  et  duro  corde, 
ad  aaaclpiendam  catholicae  fidei  verilatem  Sabelliani 
in  vestra  assertione  cognoscite,  dum  verissimis 
anctoritatibus  sibi  concordantibus,  Dei  Filium  ante 
omnia  sarcula  ex  Deo  Patre  naturaliter  audiatis 
genitum  esse.  Hoc  loco  respondentes,  o  Sabelliani 
nos  interrogatis,  dicentes :  Si  Deus  habet  Filium 


;C 


Generationem  ejus  quis  enarrabU?iIsa.  Liii).  Gene- 
ratio  itaqueFilii  Dei  a  Patre,  nec  principium  habet 
nec  flnem.  IpseSalvator  noster  Sapientia  Dei  Patris 
est.  Sapientia  yero  splendoraeternaelucisest.  liidu- 
biUnter  igitur  credite,  o  Sabelliani,  Deum  Patrem 
anteomnia  saecula  ex  seipso  Filium  naturaliter  ge^- 
nuisse,  et  per  eum  omnia  quae  incoelis  et  in  terris. 
sunt,  creasse.  Nam  si  Deus  Pater  Jesum  Christum 
secundum  divinitatem  ex  seipso  ante  omnia  saecula 
uaturaliter  non  genuisset,  nequaquam  illi  jam  bapli- 
zato  Joanne  Baptista  et  quibusdam  aliis  audienti- 
bus,  emissa  yoce  dixisset :  Tu  es   Filius  meus  di* 
Uctus,  in  te  complacui  miki  (Lue  lii).  Revera  si  ua- 
turaliter  Filius  ejus  non  esset,  nullatenus  illi  corani 
mortalibus,  quod   ejus   Filius  esset  testimonium 
perhiberet.  Et  iterum,  si  ipse  Deus  et  homo  Jesus 
Christus  secundum  divinitatem  ex  Deo  Patre  ante 
omnia  saecula  naturaliter  genitus  non  fuisset,  ne- 
quaquam  diceret  :  Sicut  misit  me  Pater  vivenSt  et 
ego  vivo  propter  Patrem  (Joan.  vi).  His  yerbis  ipse 
Deus  et  homo  Jesus  Christusdocuit  vitamin  se  per 
yiventem  Pairem  inesse.  Et  ut  cerlos  nos  redderet 
quia  non  est  a  seipso,  sed  a  Patre,  ait :  Sieut.  Pa- 
ter  habet  vitam  in  semetipso^  sic  dedit  et  Filio  vitam 
habere  in  semetipso  (Joan.  v).  Generatur  ergo  yivePS; 
Filius  a  vivo  Patre  Deo.  Natum  igitur  unigenitum 
Dei  Patris  confitemur»  sed  uatuin  ante  omnia  sae- 
cula. 
0     (84)  Deus  itaque  Pater  de  sua  naturali  essentia 
genuit  Filium  Deum  sibi  coaequalem  et  coaeti^rnum. 
Idem  quoque  Unigenitus  Deus  secundo  natus  est 
semel  ex  Patre,  semel  ex  matre.  Natus  est  enim  de 
Patre  Deus  Yerbum ,  natus  est  de  matre  Yerbum 
caro  factum.  Unus  igitur  atque  idem  DeiFilius  na- 
tus  est  ante  saecula  et  natus  in  «aeculo ;  et  utraque 
nativitas  unius  est  Fllii  Dei,  divina  scilicet  et  hu- 
mana.  De   boc  etiam  'Joannes  Damascenus  alt : 
c  Duas  Christi  nativitates  veneramur  :  unam  ex 
Deo  Patre  aiite  saecula,  quse  est  super  causam  et 
ralionem  et  tempus  et  naturam ;  et  alteram  qiiae  in 
ultimis  lemporibus  propter  nos  et  ^eciindum  nos  el 


(83)  I  Sent.,  dist.  9,  Sed  quteris. 


(8i)  III  Sent.,  dist.  8,  Qii«rt. 


435  S.  MARTINI 

super  no8.  Propler  nos,  qula  propter  nostrani  sa- 
liiLem ;  secuudum  nos,  quia  natus  est  bomq  ex  mu- 
liere »  el  tempore  conceptionis ,  scilicet  novem 
niensiuro ;  super  nos.  quia  non  ex  semine  ^iri.  >  In 
umnibus  ergo,  o  insensati  Sabelliani,  sicut  dixi- 
nms,  squalis  est  Patri  FiliuSt  ^t  est  unius  ejusdem- 
qtie  substantiae  Quapropter  etiam  Spiritus  sanctusi 
a  Patre  Filioque  procedens,  in  eadem  unitale  ei 
Trinitate  tertia  est  pcrson^  (85).  Quod  autem  de 
utroque  procedat,  miiltis  divinorum  eloquiorum 
testimoniis  comproli^tur.  Sic  enim  ait  Apostolus  : 
Mi8{t  DetHi  Spiritum  FiUi  sui  in  cordq  nostra  cla- 
mantcm :  Abba  Pater  {Galat,  iv).  Ecce  hic  dicilur 
Spiritus  Filii.  E^l.  ilerum  :  Quiatttem  Spiritum  Chri-' 
$ti  non  habet,  hiq  non  CAt  fjus  {Rom.  viii).  Ipse 
etiani  Filius  de  Spiritu  snDClQ  dicit  in  Evangelio  : 
Cum  venerit  Paracletui ,  quem  ego  mittam  vobis  a 
Patre^  Spiritum  veritatis  qvi  a  Patre  procedit^  ille 
tcstimonium  perhibebit  de  me{Joan,  xv).  Patris  autem 
Spiritus  dictus  esjt,  ubi  legitiir  :  Si  Spiritus  ejus 
qui  suscitavit  Jesum  a  mortuis  habita{  in  vobis^  non 
in  tenebris,,  sed  in  luqe  ambutatis  {Hom,  vin).  Ipse 
cliam  Deus  el  liomo  Jesus  Christus  dicit :  Non 
enim  estis  vos.  qui  loquimini,  se4  Spiritus  Patris 
vestri  ipse  ioquituji:  in  vobis  {Matth.  x).  Et  alibl : 
ParacUtus  autem  Spiritus  sanctus  quem  mittet  Pa- 
ter  in  nomine  mea.,  iltfi  vos  docebit  omnia^  et  sugge^ 
ret  vobis,  omi^ia  qucBcunque  dixero  vobis  {Joan,  xiv). 
His  et  aiiis  pluribus  auctoritatibus  ,  o  Sabelliani, 
aperte  ostenditur  quod  Spirilus  sanctus  a  Patre  et 
Filio  procedit.  Mentitos  igitur  vos  in  vestra  asser- 
tione  fuisse  cognosciie,  qui  divinam  essentiam 
unan\  taintum  personam  dicitis  esse.  Nam  et  in 
hoc  quod  Dj^um  ompjpotentem  qui  revera  omnium 
angelorwn  omniumque  4<leUum  est  caput  publice 
blaspbematis^;  lepram,  hQC  est  maculam  baereticae 
praviiatis  in  capite  gestatis,  quam  nisi  bumililer 
pocnitendo»  et  judicio  saperdotum  bpnis  operibus 
digne  SjEitisfaciendo  purgaveritis  et  sanitatis  colo- 
rem,  scUicet  catholif^  fidei  recVam  confessjonepa 
ostenderi^s»  nibiiominus  de  coelu  justorqn)  p^i- 
biiis, 

Macedoniani  etiam  (86)  haeretici,  ut  ait  B.  Isi- 
dorus  ,  Macedonio  Constantinopolitano  episcopo 
dicti  sunlnegantes  Deum  esse  Spiritum  sanctum.» 
Perverse  utique  Macedoniua  ejusque  discipuli  de 
Deo  senserunt,  dum  Spiritumsanctuinqui  in  divina 
essenli^  tertia  est  pcrsona,  Deum  esse  neg^verunt. 
Ne  ergo  sub  silentio  abscondi  videamur,  et  de.  la- 
citumitate  nostra  graviusjudicemur,  ad  falsam  il- 
lorum  assertionem  convincendam  et  catholicae  £c- 
clesiae  fidem  corrobar^ndam  sanctarum  Scriptura- 
ruin  testimonia,  *quod  veraciter  Spiritus  sanctus 
l)eu5  sit,  in  medium  j^roferamus  (87).  Mi  ergodi- 
vinx  uniutis  ac  Tnnitatis  yerit^  apertius  demon- 

(85)  I  Sent,^  dist.  ll^  Eic  dicendum, 

(86)  Macedoniani  haeretici  Spiriium  sanctum 
Deirin  esse « negavere,  dum  creaturam  aflirmant. 
Veleris  ac  Novi   Testamenti  in  oppositufn  propo- 


LEGIONENSIS  AZ$ 

A  stretur,  atque  n%i*eticorum  perfldia  eridentias  su- 
peretur,  Yeteris  el  Novi  Testamenli  flucloritates  eis 
proponamus.  Aitenim  Moyses  :  Audi  hrael^  Domi' 
nus.  Deus  tuus^  Deus  unus  est  {Deut.  vi).  Item  :  Ego 
sum  Dominus  Deus  tuus  {Exod.  -  xx).  Per^narum 
quoque  pluralitatcm  et  naturae  unilatem  simul 
ostendit  in  Genesi,  dicens  :  Faciamus  hominem  ad 
imaginem  et  similitudiinem  nostram  {Gen,  i).  Dlcenfc 
enim  faciamus  et  nostram,  pluralilatem  personanim 
oslendit.  Dicens  yero  imaginem.,  unilatem  essentisR 
demonstravit.  Ut  enim  dicit  B.  Augustjnus  in  libro 
De  fide  ad  Petrum  :  Si  in  illa  natura  Patriset  Filii 
el  Spiritus  sancti  una  esset  persona  lanluQit  nonydi- 
ceretur  faciamus  hominem  ad  imaginemet  simititu» 
dinem  nostram.  Cum  enim  dicit  ad  imaginem,  o$teii- 
dit  unam  essentiae  naturam,  ad  cnjus  imaginem 
Iiomo  fleret.  Cum  vero  dicit  nostram ,  ostendit 
eumdem  Deum  uon  unam,  sed  ires  esse  personas.  a 
lUe  etiam  mai^imusprophetaruniet  regum  Davidt 
qiii  su^m  caeteris  praefcrt  inlelligentiam,  dicens  : 
Super  senes  intellexi  {Psal.  cxviii);  ejusdem  divin» 
naturae  unitatem  et  aeternitatem  simul  ostendens» 
ait,  ex  persona  ipsius  omnipotentis  Dei :  Israelf  H 
me  audieriSf  non  erit  in  te  Deus  recenSf  neqne  ado^ 
rabis  Deum  alienum  {Psat.  lxxx).  Aliud  horum,  ut 
dicit  B.  Ambrosius  in  primo  libro  D^  Trinitatef  si- 
gnvOcat  aeternitatem,  aliud  unilaiem  substAutiae  in- 
diflerens.  (88),  ut  neque  posteriorem  Patrem,  nec 
alterjus  divinitaiis  Filium   \el  Spiritum  sanctuni 

Q  esse  credamus.  Nam  si  Patre  posterior  est  Filius 
yel  Spiritus  sanctus^  recens  est;  et  si  unius  non 
est divinitatis,  alienusest.  Sed  quia  nec  posterior 
est  Filius„  quia  recens  upn  esl ;  neque  alienus* 
quia  ex  Palre  natus  eat;  neque  Spiritussanctus  re- 
cens  est  neque  alienus«  quia  a  Patre  et  Filio  aeter* 
naliter  procedit,  Mapedonius  omnesque  illiiis  disci» 
puli  sibi  caveant,  qui  SpiritMm  sancium  Deum  esse 
hegant,  ne  pro  tanti  sacrilegli  blasphemia  aeternae 
damnationis  periculum  incurrant.Qui  enim  verbum 
contra  Spirilum  sanclum  dicit,  sacrilegium  incitrrit 
et  iiec  in  praesenti  sasculo  nec  iq  futuro  veniam  con- 
sequi  poterit  (Matth.  xii),  nisi  iUum,  scilicet  cum 
Deo  Patre  et  Filio  unum  et  verum  D^um  esse  indu- 
bitanter  crediderit. 

D  Ut  amplius,  o  Macedoniani,  de  Spirit.u  sancto, 
quod  cum  Deo  Patre  et  Fiiio  unus  et  yerus  Deus 
sit,  non  dubitetis,  quam  verissimum  de  illo  David 
propheta  testimonium  proferat,  moneo  ut.  diligenter 
audiatis.  Verbo  Dominif  inquit,  cosli  firmati  sunt^  et 
Spiritu  oris  ejus  omnis  virtus  eorum  {Psal.  xxxii). 
Quid  lucidius^  quidve  aperlius,  quod  Spiritus  sin- 
clus  qui  ex  ore  Dei  Ps^lris  procedit,  verus  Aeus  sit, 
audire  vultis?  ftuasi  diceret  :  Deus  Pater  per  co- 
?cternum  sibi  Verbum,  id  est  per  coaequalem  sibi 
Fiiium  coelos^  id  est  apostolos  eorumque  succes- 

nunliir  auctoritates. 

(87)  I  Sent.,  disl.  2,  Proponamus, 

(88)  Indilferentii, 


437  SERMONES.  —  SERM.  IV,  IN  NATALE  DOMINI.  438 

sorcs,  Mtlicet  sancUe  Ecclesiae  doctores  pi^.dica-  A  uiateriae  praeerat,    videlicet  ul  eam  iufortnaret   ct 


lione  cvangelica  et  operalione  virlutum  condrniavil; 
el  Spiritu  oris  xiit,  videlic«t  qui  ab  eo  aeternalitcr 
procedit,  illos  ne  adversa  pertiroescerent,  et  ne  im- 
pioruro  minas  eipavescerent  corroboravit.  Indubi- 
tanter  igitur  credere  debetts,  o  Macedoniani ,  Spi- 
ritum  oris  Dei  non  creaturam,  sed  veraciter  esse 
Deum,  qui  revera  est  omnis  virtus  coelorum.  Non 
enim  est  aliud  ipse,  et  aliud  Spiritus  oris  ejus;sed 
quidquid  iii  eo  est,  Deus  est.  Nam,  ut  ait  B.  Au- 
guslinus  in  septimo  libro  De  Trinitate :  t  Non  est 
aliud  ilii  essemagnum  et  afiud  csse  Deuro.Itaetiam 
|H>lentia  Dei  Deus  est,  et  voUmtas  DeiDeusest; 
pulchritudo  Dei  Dens  est,  aetemitas  Dei  Deus  ipse 
est.  lu  ergo  et  Spirilus  Dei  Dens  est.  lii  Deo  enim 


ordinaret,  atque  in  diversas  formas  distingueret. 
Quod  etiam  Spiriius  sanctus  a  Patre  et  Filio  proce- 
dens  veraciler  Deus  sit,  et  quod  ubique  prsesens 
sit,  David  rex  et  propheta  ostendit,  qui  omnipoten- 
tiam  Dei  considerans  et  suam  infirmitalem  inteili- 
gens  ait  :  Domine,  quo  ibo  a  Spiritu  tuo  f  Et  quo  a 
facietua  fugia^A  f  (Psal,  cxxiviii.)  Quod  subsequen» 
terexponens,  dicit :  Si  ascendero  in  coBlumj  tu  illic 
es ;  si  descendero  in  infernum  adef  (ibid,).  Recle 
quippe  David  propbeia  de  sancti  Spiritus  poteuti» 
sensit,  qui  se  illius  praesentiam  effugere  uun^  posse* 
dixit.  Deura  uiique  illum  esse  credidit,  ideoque 
praesentem  eum  ubique  esse  non  dubitavit.  NisL 
enim  illum  veraciler  cum  Deo  ex  quo  procedit, 


saroma  simplicitas  est,  et  ideo  non  est  aliud  ipse,      unum  Deum  esse  crederet ,  nequaquam  eum  ubi- 


et  aliud  quod  in  eo  est.  >  Mentitos  itaque  vos,  o 
Maccdoniani  haeretici,  in  vestra  assertione  esse  co- 
guoscite,  qui  usque  nunc  eumdem  Spiritum  san- 
ctum  Deo  Palri  Filioque  coaeternum  negatis  Deum 
esse.  Revera  non  creaiura,  ut  vos  mentimini,  sed 
naturaliter  ex  Deo  Paire  et  Filio  procedens  verus 
Deus  est ,  quia  non  circumscriptus  ut  creatura, 
sed  sicut  Deus  ubique  totus  est,  quod  propric  di- 
Tinitatis  est.  Cum  omnis  creatura  certis  naturae 
suae  sit  circumscripta  liminibus,  vos,  o  insipientes 
haeretici»  quomodo  non  erubescitis  creaturam  ap*^ 
pellare  Spiritum  sanctum,  qui  non  babet  circum- 
scriptam  determinatamque  virtulem,  qui  et  in  om- 
uibus  et  ubique  semper  est,  quod  utique  divini-  r 
tatis  et  domlnationis  propriura  est?  Quia  Igitur 
naturaliter  semper  est  in '  Deo ,  cum  illo  etiaro 
iibiqae  est  qui  dicil  coelum  et  terram  ego  impleo 
(Jer.  txtii).  * 

Ut  ergo  ea  quaediximus,»o  haeretici,  vera  esse 
non  dobitetis,  et  vos  in  vestra  assertione  victos 
esse  cognoscatis ;  qui  de  eodem  Spiritu  sanclo  pro^ 
pbeU  didt  moneo  ut  solerter  audiatis.  Spiritus 
Jhmimifeeit  me,  el  spiraculum  Omnipotentit  vtm/i- 
eavit  me  {Job  xxxiii).  Patris  utique  et  Filii  et  Spiri- 
tus  sancti  opera  inseparabilia  sunt.  Si  igitur  cum 
DeoPatreetFilioSpiritus  sanctus  bominem  facere 
etinspirare  potest,  non  creatura  sed  Creatorcre- 
dendus  est.  Creator  itaque  est  Spiritus  sanctus, 


que  adesse  diceret.  Iluic  simile  est,  quod  ipse  pa- 
triarcha  David  ejusdein  sancti  Spiritus  ex  Deopro- 
cedeutis  virtutem  perpendens,  alibi  ait :  Non  est 
qui  se  abscondat  a  calore  ejus  (Psal.  xviii),  scilicet 
a  cognitione  ejusdem  Spirilus  sancti  omnia  cogiio- 
scentis,  etnon  soliim  cogitationes  bominum,  verum 
etiam  profunda  Dei  scrutantis.  Non  est  ergo  Spiri- 
tussanctus  creatura  sed  Creator  qui  non  soium  co- 
gitationes  hominum,  sed  etiam  profunda  Dei  scru 
tatur  (/  Cor.  ii).  De  quo  etiam  in  libro  Sapientia: 
legitur  :  Spiritus  sanctus  disciplinte  effugiet  ficium, 
et  abstinet  se  a  cogitaiionibus^  qutJB  sunt  sine  intel- 
lectu  (Sap.  i).  Et  iterum  :  Benignus  est  enim  Spi-- 
ritus  sanctust  et  liberabit  (89)  maledktum  a  tabiis 
suis  (ibid,),  Revera  surome  benignus  est  Spiritus 
sanctus»  quia  ipsc  est  Patris  et  Filii  amor  coaeter- 
nus,  et  in  ipso  constat  remissio  peccalonim  cunctisL 
iidelibus  (90).  Spiritus  ergo  sanctus  diiectio  est  stve 
amor  Palris  et  Filii,  qiio  sctltcet  Pater  diligit  Fi- 
liuin,  et  Filius  Palrem.  Quod  autem  Spiritus  san- 
ctus  veraciter  Deus  sit^  et  quod  Deo  Patri  et  Pilio 
aequalis  sit,  B.  Augustinus  insinuat,  dicens  :  c  II 
omnibus  est  aequalis  Patri  Filius,  et  est  unius  ejus- 
demqtie  substanliae.  Quapropter  etiam  Spiritus 
sanctus  in  eadetn  unitate  et  aequalitate  consistit, 
qu*.a  videHcet  est  unitas»  et  sanctilas,  et  cbaritas 
amborum,  qua  uterque  conjungttur,  qua  genitus  a 
gignente  diligitur,  geniioremque  suum  diligit,  ambo 


sicut  Pater  et  Filius;  ideoque  iion  creatura.  sed  I^  servantes  icnifal«m  Spfrifui  tn  vinctilo  pac»  (Ephes, 

iv).  Ut  ergo  Spirituni  sanctuni  a  Palre  ct  Filio  pro- 
cedenteni,  o  Macedoniani,  verum  Deum  esse  cre- 
datis,  ei  jam  amplius  de  iHius  divinilate  non  dubi- 
tetis ;  quid  de  illius  roagnitudine  quam  curo  Deo 
Patre  et  Filio  communem  Iiabet,  liber  Sapientiag 
dicat,  moneo  ut  libenter  audiatis  :  Spiritus  Domini 
replevit  orbem  terrarum ;  et  koc  quod  continet  omnia^ 
scientiam  habet  vocis  (Sap.  i).  Si  ^rgo  sua  virtute 
et  operatione  orbem  terrarum  replevit  Spiritus 
sanctus,  procul  dubio  non  est  creatura,  ut  yos 
mentiroini,  sed  cum  Paire  et  Filio  a  quibus  proce- 
dit,  naturaliter  unus  et  verus  Deus.  Nam  et  in  hoc 


com  eodeni  Patre  et  Spirilit  sancto  unus  est  Deits. 
Spiritus  sanctus  Patris  et  Filii  est,  et  inde  unum 
sunt  Pater  et  Filius,  quia  nibil  habet  Pater,  quod 
Don  habeat  Filius.Quod  etiant  Spiritus  sanctusnon 
creatura ,  ut  vos  plane  mentimini,  o  baeretici,  sed 
uatura  Deus  est,  liber  Genesis  ostendit,  ubi  ait  : 
Tenehtm^  inquit,  erant  super  faciem  abyssi;  et  Spi- 
ritus  Domini  ferebatur  super  aquas  (Gen,  i).  In  hoc 
liquido  apparet,  quia  non  creaiura  sed  uatura  Deus 
erat ;  quod  snper  aquas  ferri  poterat,  et  mundi 
jam  designataro  materiaro  regebat.  Recte  quippe 
Spiritussanctusjaro  in  ipso  roundi  exordio  informi 


(89)  Oiniios  legunt,  et  non  liberabtt. 


(90)  1  Sent.,  dist.  10,  Nune  vero  quoA. 


m 


8.  MARTINI  LEGSONENSIS 


4iA 


quod  cam  Deo  Patre  et  Filio  omnia  continet  et  gu-.A  tentiatam  sluite  praecipitaoda,  ut  diTinam  euentiun 


bernat,  se  cum  eodero  Paire  et  Filio  Creatorem 
ease  apenissime  demonstrat.  1n  hoc  etiam  quod 
Ul)er  Sapieniiis  eumdcm  Spiritum  sanctum  scien- 
tiam  Yocis  babere  dicit,  manifeste  ipsum  esse 
ostendit,  de  quo  Deus  et  homo  Jesus  Ghristus  Nico- 
denio  principi  Judaeorum  ait :  Spmtu$  ubi  vult  spi- 
rait  et  vocem  ejus  audis;  sed  non  scis  unde  veniat^ 
aut  qno  vadat  (Joan.  iii).  Ipse  quippe  voiuntate  Pa-c 
tris  et  Filii  a  quibus  procedit,  quibus  vult  chari* 
f matum  dona  infundit,  et  quos  Tult  spiritaliter  elo- 
quentes  facit. 

Ecce  quomodo  conveniunt  sibi»  qiiod  Spiritus 
sanctus  verus  Deus  sit,  teslimonia  veritatis ;  ecce 
quam  evidenier  vestram  convincunt  falsam  asser- 
tionem,  o  Macedoniani  ,  qui  illum  verum  Deum  ^ 
esse  negatis.  Veteris  et  Novi  Testamenli  idonei 
testes  veraciter  concordant,  et  vestram  abomina- 
bilem  sectam  omnino  condemnant.  Vestra  igitur 
mendax  perfldia  jam  victa  deficiat  et  mens  vestra 
Patrem  et  Filium  et  Spiritum  sanctum  unum  et 
verum  Deum  esse  indubitanter  credat.  Tandem 
moneo  vos  ut  felidsR  leprae  maculas,  boc  est  haerer 
ticae  pravilatis  horribiles  blasphemias  sancUe  Ec- 
clesiae  aacerdotibus  humiliter  ostendatis,  eorumque 
judicio  illas  salubriter  deponatis,  et  verae  salutis 
Golorem,  id  est  veram  Ecclesiae  catholicae  doctrinam 
illorum  raagisterio  devota  mente  suscipiatis,  ut 
deinceps  a  pravis  operibus  recedendo  ^  et  dignos 


dicamus  habere  humana  membra  (92).  Intelligert 
iiiterea  opns  est  quasdam  passiones,  quas  de  afle- 
ctione  humana  ducit  Scriptura  ad  Deum,  ut'juxta 
se  incoramuiabiiis  sil  credendus,  et  tamen  pro  caii- 
sarum  alTeciibus;  ut  facilius  intelligantur  nostr» 
locutionis  et  mutabilitatis  genera,  routabilit  appei* 
letur.  Non  ergo  secundum  essentiam,  sed  secundum 
similitudinem  species  ducuntur  ad  Deum;  neque 
pro  substantise  proprieiate  sed  efficientiis  caugarum. 
Unde  et  crediiur  Deum  nunquam  hominibus  visi- 
VUter  apparuisse  nisi  per  assumptam  creaturarufB 
speciem.  Falluntur  quidam  stulti,  qui,  dum  legunl 
ail  imagiqem  Dei  factum  esse  hominero,  arbitran- 
tur  Deum  esse  corporeum ,  duin  non  caro  quod  est 
corpus,  sed  anima  quae  est  Spiritus  Dei  imagi» 
nem  habeat.  Non  ergo  esse  corporis  formam  in 
Deum  (93) ,  qui^  hominem  ad  imaginem  suam  le- 
cit»  quia  mentem  non  carnem  ad  aimilitudiJiem 
suam  creavit. 

Haec  est  responsio  vestra,  o  anthropomorphltie 
haeretici,  simul  et  objectio.  Quid  roali  agiinus»  si 
Dcum  huinana  membra  habere  credimus,  cnm  l^oc 
ipsum  in  pluribus  sanctarum  Scriptnranim  locia 
scriptum  iiiveniamus  ?  Sic  eniro  David  prophela 
Deuroexorans,  ait  :  IUumina  faciem  tuam  super 
servum  tuum  {Psal.  cxviii).  Sic  etiam  alibi  legitur : 
Aperi  ocnlos  tuos  el  vide  tribulationem  nostram  (Bm^ 
\i),  Et  B.  Job  :  Manus  tuoBy  Domine,  fecerunt  wu^ 


poenitentiaB  fructua  faciendo*  cum  ejusdem  sanctae  r  ^^  plasmaverunt  me  (Job,  x).  Unde  etiam  ipse  omni*^ 

Ecciesiae  filiis  ad  aetemaa  felicitatis  gaudia  perlin-  -  - 

gere  possitla.  Amen. 

Quid  etiam  B,  Isidorua  de  Anthropomorphifis 
(91)  hpereticis  dicat,  audiamus.  Amhropomor- 
phitae  dicti  pro  eo  quod  simpjicitate  rustica  Deum 
habereliiimanamerobra,  quae  in  divinislibri^scri- 
pla  sunt  arbitrentur.  Anthropos  enim  Graece  Latioe 
homo  ii^terpretatur.  Antbropomorphitae  ergo  Deum 
putant  habere  bumana  membra,  ignorantes  vocem 
Domini  qui  su)»er  piiteum  Samariae  sedens  et  mu* 
lieri  S:^mariianx  loqu^ns,  ail  :  Spirilus  est  Dens ; 
et  eos  qui  adorant  eum  in  spiritu  et  verilate  opqrtet 
adorar^  (Joan,  iv). 

Yos  ita(iue  convenio  et  obtestor,  o.  anihropo- 


potens  Deus  ai^ :  Cal^m  mihi  sedes  est,  terra  autem 
scabelium  pedum  meorum  (Isai.  i^xvi).  Quid  ei^o^ 
m^U  credimus  si  Deum  humana  membra  habere 
credimus,  cum  hoc  ipsum  certis  ScripturaruDi 
documeiitis  teneamus  ?  * 

Ad  haec  nos,  o  haeretici,  vobis  e  diverso  dicinua, 
quod  indubitanter  de  Deo  male  sentitis,  qui  illuni 
huinana  merobra  habere  credi^is,  cum  etiam  san- 
ctarum  Scriplurarum  testimonia,  quae  de  ipsiua. 
membris  ad  vestram  defensionem  in  medium  pro- 
fertis,  non  corporaliter  nec  ad  litteram  ut  iii  super- 
iicie  sonant,  sod  spirilaliter  inielligere  debereiis. 
Quare  ?  (94)  Quin  videlicet  plerumque  de  corpor 
ribus  humanis  ad  Deum  sumuntur  qualitatum  spe- 


morphitae  haeretici,  ut  Deum  amplius  humana  mem-  D  cies,  quae  tamen  in  Deo  non  sunt,  quia  in  sna  pro- 


bra  halere  non  credatis,  sicut  nunc  usque  credi- 
distis.  Revera  simplices  et  idiotae  estis,  qui  Deum 
sicui  hominem  lineamenta  membrorum  hciberecre- 
dilis.  Suscepit  quidem  Dei  Filius  de  Virgine  matre 
nostrae  fr^igilitatis  et  mortaliiatis  membra  secun-' 
dum  qiiam  per  crucem  niundum  redemit,  mortuus 
est,  et  resurrexit,  et  ad  dexteram  Dei  Patris  a  quo 
exierat  asceodit;  sed  tamen  divina  essentia  secuu- 
dtiro  quod  Deus  est,  non  est  credenda,  ut  vos  pu- 
taiis,  b^bere  I^umana  membra.  Non  est  igitur  seur 

(91)  Anthropomorphitae  Deuro  membr^  humana 
quie  iii  libris  divinis  scripta  sunt,  habere  arbi- 
trantur.  Sed  tainen  mjro  modo  spiritaliter  esse 
iutel|i^'enda  aperitqr. 


pria  natura  incprporeus  est  et  incircuroscriptus,  et 
pra  efficientiis  cstusarum  in  ipso  reruin  apecies 
describuntur ;  ut  quia  omnia  videt,  dicatur  oculus ; 
et  propterea  quod  audit  omnia,  dicatur  auris ;  pro 
eo  autein  quod  avertitur,  ambulare  dicitur ;  pro  eo 
quod  exspectat,  stare  videtur ;  sic  et  in  caeteris  ho- 
rum  similibus  ab  humanis  mentibus  vel  corporibus 
trabitur  similitudo  ad  Deum.  Cogitate  ergo,  o  hae«> 
retici,  qiiale  corpushabeat  Veritas ;  etdum  invenire 
non  potueritis,  hoc  est  Deus. 

(92)  Isidor.,  lib.  i  Sent.,  cap.  5  et  auct.  Specufi^ 
cap  i2  in  App,  August.,  tom.  Vi.    ^ 

(93)  Suppi.  ex  isidoro,  credamus, 

(94)  Isid.,  lib.  i  Sent,,  nbi  s;upra^ 


^il  SERMONKS.  —  SERM.  IV.  IS  NATALE  DOMINI.  Ut 

Aadiie  ergo,  o  simplices  et  idiolae  baeretici,  qua-  A  Bonus  odor  sumug  Deo  in  omni  loco  in  hi$  qui  p$' 


liter  Dei  iuembra  intelligere  debeatis,  qiix  in  san- 
clis  Scripluris  legitis.  (95)*Facies  Dei  in  Scripturis 
sacris,  non  caro,  sed  divina  cognitio  inteliigitur, 
eadem  ratione  quia  per  faciem  conspectam  quisque 
cognoscitor.  Hoc  enjm  in  oratione  dicimus  Deo  : 
OsUnde  (96)  nobis,  Domine,  faciem  tuam,  Ac  si  dica- 
tur  :  Da  Dot)is  cogni^onem  luam,  Os  Dei  Patris 
Unigenitus  ejus  est.  Nam  sicut  pro  yerbis  quas  pcr 
linguam  fiunt,  sxpe  dicimus  iHam  et  illam  linguam ; 
^ta  cl  pro  Dei  verbo  os  ponitur,  quia  mos  esl  ut  ore 
?erba  formeniur.  Unigenitus  autem  Dei  Patris  ideo 
Verbum  dicitur,  quia  per  eum  Deus  Pater  omnia 
condidit  sive  jussit.  Bene  quippe  os  pro  verbo  po- 
nitur,  sicut  linguam  pro  verbis*  sicut  manus  pro 


reunl,  et  in  his  qui  salvi  fiunt  (JI  Cor,  ii). 

Imago  Dei  Patris  est  Unigenitus  Filius  ejus.  Ali- 
ter  namque  imago  Dei  Patris  in  Filio  suo  est,  quem 
non  aliunde  sed  ex  semetipso  est,  hoc  est  ex  sua 
subslantia  sibi  per  omnia  similem  et  aequalem  ge- 
nuit,  et  aliter  hominis  anima  quam  non  ex  se,  id 
est  ex  sua  substantia ,  ut  quidam  haeretici  opinatl 
simt,  genuit,  sed  ex  nibilo  creavit.  Sicut  etiam 
aliter  imago  cujuslibet-  regis  in  filio  suo  quem  ex 
semctipso  sibi  similem  genuit,  id  est  bomo  homi- 
nem;  aliter  vero  in  annulo  ejus  sive  in  cera  imago 
ejus  est  impressa,  quae  non  quod  ipse  sicut  filius 
qui  naturaliler  hoc  est  quod  Pater.  Substantia  enim 
vel  essenlia  Latine,  ic5ta  dicitur  Graece,  homo  dici* 


lilteris  (97)  Lingua  Dei  mystice  Spirifum   sanctum  H  tur  unum.  Utrumque  igitur  conjunctum  sonat  una 


signittcat,  per  quem  Deus  Pater  secretum  suum 
propbetis  et  sanelis  hominibus  manifestat.  Unde  ; 
Lingua  meacalamusscribce  velociter  scribentis  (Psal. 
xlit).  Lingua  pro  verbo,  calamus  pro  scripto; 
caosam  videlicet  posuit  pro  eHectu.  Tanquam  si  di- 
ce  et :  Verbum  meum  non  cst  transilorium,  sed 
^t  calamus  scr.bae,1d  est  comparabile  verbo  scripto 
et  pemianentt.  Scribce  dico  velociter  scribenlis,  id 
est  gine  mora  scribenlis,  et  muita  comprehenden- 
tia.  Sunt  enim  quidam  Scribae,  qui  in  uno  puncto 
▼el  una  linea  totam  orationem  comprehendunt.  Cui 
volocitatl  verbum  Patris  comparatur  quodammodo* 
quia  nibil  est  velocius,  quam  simul  omnia  dixisse. 


subslantia  :  hoc  enim  vocatur  homousion,  quod 
est  :  Ego  et  Pater  unum  sumus  {Joan,  x) ,  hoc  est 
ejusaem  cum  Patre  substantiae.  Ilomousion  similis 
substantiae;  quia  sequalis  Deus  talis  est  et  imago 
ejus.  Invisibilis  Deus,  invisibilis  est  et  imagoejus. 
Brachia  Dei  Patris  Filiiis  ejus  et  Spiritus  sanctus 
intelliguntur,  sicut  ipse  Deus  Pater  in  Isaia  testa- 
tur,  dicens  :  Brachia  mea  populos  judicabunt  (Isat. 
Li).  Brachium  autem  Dei  Pairis  sin|;ulariter  Filius 
ejus  accipitur  de  quo  Jeremias  ad  ipsum  bujus* 
modi  loquilur :  Domine  Deus^  qui  eduxisti  populum 
tuum  de  terra  ^gypti  in  manu  (orti  et  brachio  ex- 
tento  (Jer,  xxxii).  Ipsum  ellam  Dei  Filium  Isaias 


Unde  est  illud  :  Semel  loculus  est  Deus  (PsaL  lxi),  ^  propheta  Spiritu  sancto  edoctus  ad  redemplionem 


et  caetera. 

I^bia  Dei  in  ^cripturis  Testamenti  consonantia 
intclliguntur  de  quibus  dicitur  :  Sapientia  (98)  t9 
Miis  ejus^  et  in  ju^icio  non  erravi^  os  ejus  (Prov. 
xvt).  De  cujus  labiis  etiain  Saloinon  recte  ait  in 
Caiiticis  :  Labia  illius  lilia  distillantia  myrham  pri- 
mam  (Cant,  v).  (99)  Quid  enim  per  labia  Dei  e( 
bominis  Jesu  Christi  nisi  sanclae  Ecclesije  praedica- 
tores  intelligimus,  qui  duin  mortes  mnrtyrum  prae- 
dicant»  quasi  myrrham  mortificaiidis  corporibus  ad 
coudimentum  saUitis  distillanl?  Quae  myrrha  bei^e 
prima  esse  dicitur,  quia  nullus  sic  inortificatur, 
sicQt  ille  qui  pro  Christo  marlyrio  finitur.  Primam 
enim  dixit  non  pro  tempore  sec^pro  dignitate.  Quid 
est  quod  labia  Dei  et  Yirgiiiis  Filii  lilia  esse  dici-  p 
mus,  nisi  quia  illi  per  quus  ipse  loquitur,  necesse 
ettut  mundi  sint,  et  per  eos  bonus  odor  asperga-p 
|ur?  De  quibus  erat  apos^olus  Paulus,  quidicebat  : 

(95)  Isidor.,  ihi, 

(96)  Atludit  hic  Isidorus  ad  eam  orationem  Bref 
Tiarii  Gothici  qiiae  in  seciiiida  Dominica  Adventus 
fietat  his  verbis  coiicepta  :  Veni  ad  liberandum 
nos;  Domine  Deus  virtutum,  converte  nos:  et  os^ 
tende  faciem  tuam^  et  salvierimus^  etc.  Yeriiin  cuni 
actate  Martini  abrogatus  jarn  esset  ritus  Hispanus, 
et  inductus  Ronianus  in  quo  jiullam  similem  inve« 
niiiius  oralionem,  parum  caute  B.  auctor  tani  presse 
transtulit  Isidorum.  Nec  perdoctiis  vir  Garcia  de 
Loaysa  in  oratione  ad  hiinc  locum  .S.  Patris  bene 
scopum  rei  attigit,  cum  subjunxit  :  Vt  uuncinora- 
tionibui  ecclesiasticis  praponwntur  hi  versus :  Oslenie 
wobis  faciem  tuam  et  Salu^are  tuum  da  nobis.  In 


niundi  venturum  intelligens  ejusque  foriitudiiiem 
considerans,  ait :  Ecce  Dominus  in  fortitudine  veniet^ 
ft  brachium  ejus  dominabitur  (Isai,  xl).  Et  iterum : 
Paravit  Dominus  brachium  sanctum  suum  in  ocuHs 
omnium  gentium  (Jsai,  lii).  Recte  ergo  Dominus 
noster  Jesus  Christus  brac^ium  Dei  Pairis  dicitur, 
quia  ab  ipso  omnia  continentur. 

Dicitur  eliam  Dei  Filius  dexiera  Dei  Patris,  sed 
propter  effectum  operis  totius  crcaturae,  quae  per 
ipsum  rorniata  est.  Dextera  ergo  Dei  Uiiigenitus 
ejus  cst,  unde  ex  persona  hominis  assumpti  diciiur  : 
Dexlera  Domini  fecit  virtutem,  dextera  Domini  exat^ 
tavil  me  (Psal.  cxvii).  Aliter  :  Dextera  Dei  gloriam 
Patris  et  aeternitatem  significat.  Unde  ex  per- 
sona  Patris  ad  Filium  dicilur  :  Sede  a  dextris 
meis  (PsaL  cix).  Dicitur  etiam  dcxtera  Dei  omnig 
electa  creatura  in  coelo  et  in  terra,  sicut  et  per 
sinistram  ejus  intelligitur  omnis  reproba  creatura, 

Breviario  Romano  semper  dicitur  :  Ostende  nobis, 
Dumine,  misericordiani  tuam  et  Salutare  tuun  da 
nobis,  SaVius  comniemorasset  preces  feriales  ad 
Tertiain  et  Nonam  in  Adventu,  Qiiadragesiiiia.  etc. 
ubi  ante  orationem  praemittimus  :  Domine  Deus 
virtutum^  converte  nos;  et  ostende  faciem  tuam  et 
falvi  erimus,  Si  preces  istae  tempore  Martini  jaiii 
rccitabantur ,  potuit  ad  eas  respicere  kidorum 
transcTJliendo. 

(97)  li\b.  De  essentia  divinilat.  in  App.  Augiist., 

tom.  yiii. 

(98)  lo  lib.  De  essentia.  divinatio^  ut  Vulgata, 
(9H)  Greg.,  in  hurtc  loc. 


ii5  S.  MARTINI  LEGIONENSIS  4U 

id  esl  damones  el  omncs  impH,  qui  ad  laevam  po-  A  legilur  :  FecU  Deus  prmamentum  eeelum  {Cen,  i). 


nendi,  et  aeterna  supplicia  sunt  passHri.  Quod  ipsa 
omnipoleBlis  Dei  dextcra  clectam  crealuram  sem- 
per  adjuyet,  et  ad  nieliorem  statum  promoveat, 
Psalmista  testaiur,  quiait :  Nonenimin  gladioiuo^ 
idest  in  sua  viriute  electi  possederunt  vel  posses- 
suri  sunt  terram  viventium,  et  brachium  eorum,  id 
est  illorum  forlitudo  a  damnatione  perpetua  non 
ialvabit  eoi:  $ed  dextera  tua^  et  brachium  Itciim,  et 
iltuminatio  vultu$  tui  iiberavit  eos,  quoniam  com- 
placui$ti  in  eis  {Psal.  xliii).  Quod  etiam  Dei  Palris 
dexlera  reprol)os  contcrat,  reprimat  et  a  societate 
el(;ctorum  longius  repellat,  Israelitica  plebs  sanctae 
Ecclesiae  typum  lenens,  et  in  transitu  maris  Rubri 
Deum  laudans  aperte  insinuabat,  dicens :  Dextera 


scilicel  sanctam  Srripluram.  Per  coelos  ergo  om- 
nes  libros  sacrae  legis  ac  prophetanim,  per  digitos 
vero  sanctos,  ut  diclum  esl,  prnphetas  mvstice  *n- 
sinuavit. 

Cor  Dei  Patris  arcanum  sapientix  ejtis  niystice 
insinuat,  ex  quo  Verbum  suum,  id  est  Filium  suum- 
sineinitio  genuit,  ipsodicente  :  Eructavit  cor  meum- 
Verbum  bonum  {Psal.  xuv),  etc.  Alas  babere  dicitur 
Deus  pro  eo  quod  more  avis  eleclos  suos  tanquam 
pullos  sub  se  colligit  fovet ,  ab  insidiis  diaboli  et: 
nialoruni  bominum  protegit.  Quod  Psalmista  preca- 
tur,  d icen s :  Domtnr,  a  retistentibus  dexterm  tum 
custodi  me,  tt(  pupillam  oculi,  Sub  umbra  atarum  Ivn- 
rum  protege  me;  a  faeie  impiorum  qui  me  affixerunt 


tua,  Domine,  magnificata  in  fortitudine ;  dexteratua,  B  C**"'-  ^^0.  Scapulas  habere  dicitur  Deus,  pro  eo 


DominCtpercussit  inimicum,  et  in  multitudine  gtorio! 
tuiB  deposuisti  adversarios  meos  {Exod.  xv). 

Manus  Dei  Pairis  Filius  ejus  acdpitur  pro  eo 
quod  per  ipsum  facta  sunt  omnia.  Unde  ex  persona 
Dei  Patris  Isaias  ait  :  Omnia  hcec  manus  mea  fecit 
{Isai.  Lxvi).  Unde  Moys^  ait  :  /n  principio^  hoc 
esty  in  Filio  creavit  Deus  coslum  et  terram  (Gen,  i). 
Et  Joannes  evangelista  :  Omnia  peripsum  facta 
sunt,  et  sine  ips^  factum  est  nihit  {Joan.i)  Aliter 
inaiius  Dei  ejus  potestas  intelligiiur,  sicut  ipse  per 
Jeremiam  ait :  Sicut  lutum  in  manu  figuli,  sic  vos 
in  manu  meajdomus  Israel  {Jer.  xviii).  Hanc  procul 
dui)io  Dei  potestatem  David  propheta  considerabat, 
cum  dicebat  :  Si  sumpsero  pennas  meas  diluculo,  et 


quod  infirma  membra  Eeclesise  quasi  in  scapulis 
suis  portel,  sicul  in  psalmo  Icgitur  :  Scaputis  suis 
obumbravit  tibij  et  sub  pennis  ejus  sperabis  {Psai. 
xc). 

Venter  Dei  intima  ac  secrcta  nativitas  Filii  ejus 
accipitur.  Unde  ex  persona  Patris  per  Psalmistam 
Filio  dicitur :  /n  splendoribus  sanctorum  ex  utero  ante 
Luciferum  genui  te  {Psal.  cix).  Aliter  venter  Dei  in- 
comprebensibilia  judicia  ejus  quae  rimari  nequeunl 
mystice  insinuat.  De  quo  ipse  Dominus  beatuin  Job 
quasi  siib  quadam  interrogatione  increpans,  ait  : 
Dic  mihi  it  nosti  quis  est  pluvia^pater  ?  vel  quis  genuit 
stillas  roris  ?  de  cujus  utero  egressa  est  gtacies  ?  et 
gettt  de  ccelo  quis  genuit?  {Job.  xxxviii.)   Dicitur 


habitavero  in  extremis  maris  :  etenim  iltuc  manus  ^  ctiam  Dei  Filiiis  Patris  virtus  pro  eo  quod  omnem 


tua  deducet  me,  et  tenebit  me  dextera  tua  {Psal. 
cxxxviii).  item  manus  Domini  (lagcllum  accipitur, 
de  cujus  percussione  in  Sophonia  sic  lcgitur.  Ex- 
tendam  manum  meam  super  Judam  et  super  babi^ 
tante$  Israet,  et  disperdam  de  ioco  hoc  reliquias 
Baal  {Sophon,  i).  Quod  etiam  manos  Domini  fla* 
getlum  signiflcet,  beatus  Job  testatur,  dicens : 
Manus  Domini  tetigit  me  {Job  x). 

Digitus  Dei  Spiritus  sanctus  accipitur,  a  quo  le\ 
in  duabus  tabulis  lapideis  scripla  narratur  {Exod. 
xxxi).  Ipse  enim  scripsit,  qui  scribenda  dictavil, 
scilicet  sanctus  Spiritus.  De  quo  in  Evangelio  Deus 
ct  homo  Jesus  Christiis  sic  ait :  Si  ego  in  digito  Dei 


polestatem  Patris  in  semeptisum  habeat,  et  om* 
nem  coeli  terraeque  creaturam  gubernat,  contineat 
ac  regat. 

Vocatur  etiam  sapientia  pro  eo  quod  ipse  revelet 
mysteria  scientiae  et  arcana  sapientiae.  Sed  tamen 
cum  sit  Pater  et  Filius  et  Spiriius  sanctus  sapientia» 
et  virtus,  et  lumen,  et  lux ;  propric  tamen  his  n(H 
niinibus  Filius  nuncupatur.  Splendor  etiam  app^I- 
latur  propter  quod  manifestat  lumen  scilicet  Deum 
Patrem.Luxquiaad  verilateiu  contemplandam  cor- 
dis  oculos  reserat. 

Posteriora  Filii  Dci  Incarnatio  ejus  accipitur,  de 
qua  posteriori  parte  fpse  Dei  Filius  in  monte  Sinai 


ejicio  dcemonia^  filii  {\(Hi)vestri  in  quo  ejiciunt  ? {Luc.  j)  ad  Moysen  per  angelum  ait :  Pusteriora  mea  vide- 


XI.)  Quod  alius  evangelista  aperte  declarans,  ait :  Si 
ego  in  Spiritu  Dei  ejicio  dwmonia,  profecto  pervenit  in 
vos  regnumDei{Matth.  xii).  Siculeiiim  digituscum 
manu  et  brachio,  manus  vero  et  brachium  cum  cor- 
pore  unum  sunt  in  natura ;  ita  Pater  et  Filius  ct 
Spiritus  sanctus  tres  quidem  personx  sunt,  una 
autem  essentia  divinitatis.  Digiti  Dei  pluraliler  in- 
telliguntur  sancti  prophet»,  per  quos  sanctus  Spi- 
ritus  in  libro  legis  ac  prophetarum  siia  inspiratione 
describitur.  De  quibus  eidem  omnipotenli  Deo  flgu- 
raledicitur  :  Yidebo  eoBios  f«o«,  operadigitorum  tuo- 
rum  {Psal,  viii).  Unde  et  in  Genesi  mystice   sic 


bis;  faciem  meam  videre  non  poteris  (Exod,  xxxiii). 
Islam  promissionem  credimus  tunc  fuisse  comple- 
tam,  quando  discipuli  in  medio  Moysi  et  Eliae  ipsnm 
Deum  el  hominem  Jesum  Christum  in  monte  Tabor 
viderunt  transflguratum  {Matth.  xvii).  Vidit  ergo 
Moyses  prosteriora  Christi ;  vidit  scilicet  ea  quae  in 
posterioribus  et  novissimis  diebus  facta  sunl. 

Pedes  Dei  stabilimentum  virtutis  ejus  est,eo  quod 
ipse  ubique  prsesens  sit  cique  universa  subjecla 
sint.  Unde  ipse  per  IsaTain  dicit  :  Coelum  mihi  sedes 
est^  terra  autem  scabetlum  pedum  meorum  {Isai.  Lxvi)« 
Pedes  Filii  Dci  Incarnatio  illius  accipitur  quae  divi- 


(100)  Minus  congrue  adjuncia  fuit  hsec  periodus  versieulo  vigesimo,  cum  speclelad  decimumaoiittm. 
St  ego  in  Beeliebub  ejicio  daemoma 


£13  SERMONCS.  ^  SERM.  IV»  LN  NATALE  DOMiNL  ii6 

nitati  subjecu  est.  Sicut  enim  per  capiit  divinitas,  A  extendam  caleeamenlum  meum  {P$aLcyn)'Ad  esl  in 


sic  per  pedes  humanitas  cjus  exprimitur,  sicut  de 
illo  in  Rxodo  figurare  legitur.  Viderunt^  inquit* 
Dominum  Deum  Israel  Moyses  et  Aaronj  Nadab  ei 
AkiUj  et  teptuaginta  de  senioribu$pojfuU;  et  $ub  p«- 
dibui  eju$  qua$i  lapie  $apphiri  etqua$i  calum  cum 
$erenum  e$t  (Exad.  xxiv).  Sicut  aulem  per  lapidem 
sappbirinum  coelestes  ereaturas  vel  sanctos  ange- 
los,  ita  per  coelum  serenum  sanctam  Ecclesiam  ex 
electis  hominibus  assumptam  nguraliterdemonstrare 
voluit;  super  quas  duas  crealuras  homo  a  Vcrbo 
assumptus  eique  conjunctus  cum  eo  in  pcpp«{tuum 
regnat.  De  quo  Psalmista  exsultans  nimiunique  con  • 
gralulans  Deo  Patri  loquilur,  dicens  :  Omnia  iti6- 
jeci$ti  iub  pedibu$  eju$  ove$  et  bove$  univer$a$  in$uper 


plebem  gentium  manifestabo  Incarnationem  meam, 
et  sic  mibi  subditi  erunt  alienigenae.  Quid  ergo  pcr 
Idumaeam  nisi  gentilitas ;  et  quid  per  calceamentuiu 
nisiassuropta  mortalitas  designatur?  In  Idumaeaui 
ergo  Dominus  calceamentum  suum  extendere  se 
asserit;  quia,  dum  per  carnem  gentibus  innotuit, 
quasl  caiceata  ad  nos  divlnitas  venil.  Quis  namque 
nesciat  ex  tnortuis  animalibus  fiunt  ?  (4)  !n  came 
ergo  Dominus  veniens  quasi  calceatus  apparuit,  qui 
in  divinitate  sua  morticina  noslrae  corruplionis  as- 
siimpsit.  Pedes  itaque  Domini  aliquando  significaut 
slabilitalem  xlernitatis,  aliquando  humanitalem  per 
quam  venit  ad  nos  cognitio  diviniiatis,  aliquando 
praedicatores  sanctos,  de  quibus   scriptum   est ; 


et  peeora  campi  (P$aL  viii),  Aiiter  autem  pedibus  ^  Quam  $pecio$i  pede$  evangeliMntium  pacem  et  evan- 
Jesu   Christi  sancli   apostoli  caelerique  iloctores     geHumtium  bona  (I$ai,  lu). 


Ecdesiae  significati  sunt,  de  quibus  in  Deuterono- 
niio  scripliim  est :  Qui  appropinquant  pedib^$  eju$ , 
aceipieht  de  doctrina  iUiu$  (Deut,  xxxiii). 

Vestimentum  Filii  Dei  aliquando  caro  ejus  quae  a 
divinitate  assunipta  est,  in  divinis  libris  flguraliter 
accipitur.  De  quo  indumento  carnis  Isaias  ait :  Qui$ 
est  i$te  qui  venit  de  Edom,  tincti$  ve$tibu$  de  Bo$ra? 
{I$ai.  Lxiii.)  Et  ilerum  :  Quare  rubrum  e$t  indumen- 
tum  tuum  et  vestimenta  tua  $tcut  calcantium  in  torcu- 
iari  f  (ibid.).  Rursus  veslimentum  ejus  sancta  Ec- 
clesia  dicitur  quae  per  fidein  et  dilectionem  ei  con- 
juncta  est.  Unde  in  psalmo  canitur :  Dominu$  regna- 


Gressus  Dei  adventus  Filii  Dei  in  munduin  et  re- 
gressus  ejus  ad  Patrem  intelliguntur  de  qtiibus 
Prophela  in  psalmo  eidem  Fiiio  Dei  sic  loqiiitur : 
Viderunt  ingre$$u$  tuo$j  Deue,  ingre$$u$  Dei  ftiet,  re- 
gi$  meiqui  e$t  in  $ancto(P9al,  Liyrii),  Decoelo  veiiit 
in  uterura  Virginis,  de  utero  Virginis  natus  positus 
ost  in  praesepio.  Postquam  autem  oninia  implevit 
pro  quibus  a  Patre  missus  venerat,  appensus  est  in 
ligno  crucis ;  de  cruce  depositus  secundum  corput 
sepultus  est,  secundum  animam  ad  inferna  descen- 
dit,tertiadieper  potentiam  divinitatis  camem  suam 
de  sepulcro  suscitavit,  et  post  diem  resurrectionig 


9it^  decorem  indutu$  e$t;  indutu$  e$t  Dominu$  forti^  p  quadragesimiim,  Tidentibus  apostolis,  ascendit  in 


tudinem  et  pracinxit  $e  (P$al.  xcn).  In  alio  etian 
psalmo  Propbeta  eidem  Deo  et  homini  Jesu  Christo 
ex9ultans,  sic  ait :  Con/e^mnem  et  decorem  indui$ti; 
anuctus  lumine  $icut  vestititentQ  (Psai,  ciii). 

Pallium  Christi  jam  dicla  Ecclesia  iutelligitur  (1). 
De  quo  in  Genesi  Jacob  lilium  suum  Judam  benedi- 
censfigurate,ait:Lapa6i(  in  vitfo  $tolam  suam  (Gen, 
xLix),  id  est  carncm  suam  in  sanguiiie  passionis 
SII2  sive  sanctam  Eccle$iam  in  vino  illo  qui  pro 
multis  effunditur  in  reraissionem  peccalorum.  5e- 
quilur,  et  in  eanguine  t*f}ce  palUum  $uum.  Pallium 
Chrlsti  gentes  sunt  quas  corpori  suo  perpetua  chn- 
ritate  copulavit,  sicut  de  ipso  propheta  ait  :  Vivo 
ego  dicit  Dominus,  nisi  homines  induam  $icut  ve$ti- 


coBlum  (Act.  i),  et  sedet  ad  dexteram  Patris  in  ejus 
gloria.  Amen.  lili  sunt  gressiis  Filii  Dei,  iste  ascen- 
sus  ct  descensus  ejus  qni  firequenter  in  sacris  Scri- 
pturis  leguntur. 

Ascensus  Dei  dicitur,  cum  Filius  carnem  ex  nobis 
sumptam  in  coelum  velut  captivam  reportavit,  sicui 
de  illo  Psalmista  aii  :  A$unden$  in  aUum  captivam 
duxit  captivitatem  (Ephee.  iv  ) ;  quia  scilicet  natu* 
ram  humani  geueris  quae  a  diabolo  in  miindo  tene- 
batur  captiva ,  secum  eam  in  coclum  ubi  nunquam 
antea  fuerat,  tanquam  captivam  id  est  captam  su- 
blevavit.  A$cenden$  in  aUum  caplivam  duxit  captivi^ 
tatem ;  quia  videlicet  corruptionem  nostram  virtute 
suae  incocruptionis  absorbuit.  Deditverodona  homi- 


menium  (Isai,  xLix).Quod  ipse  Deus  et  homo  Jesus  D  nibtis,  quia  misso  desuper  Spiritu  sancto,  alii  ser- 


Christus  per  mysterium  Incarnationis  gentes  sibt 
copulaturus  erat,  Isaiaspropheta  spiritalibus  intuens 
oculis  eidem  Jesu  Chris^o  sanctae  Ecclesiae  sponso 
gratulabundus  ait  (2) :  Omnibus  hi$  velut  ornamento 
ve$tieri$.  Hos  quippe  sanctae  Ecclesix  populos  Deiet 
Virginis  Filius  sanguine  uvae  mandavit ;  sanguine 
Tldelicet  sui  corporis  a  peccatis  purgavit,  quando 
sicut  bolrus  ligno  crucis  pro  mundi  redemptione 
pependit. 

(3)  Calceamentum  Domini  myslice  Incarnationem 
eju8  significat,  quam  ex  mortalitate  bumani  generis 
ftssuinpsit :  de  quoin  psabno  ipse  ait  :/n  idummam 

(i)  Haec  ex  Isidor.,  Qua!$t  in  Gen.^  c.  31. 
{%)  Ibid,^  secundum  Viilgat. 


monem  scientiae,  aiii  sermonem  sapientia,  aiii  gra- 
tiam  curationuro,  aiii  genera  iinguaruro,  aiii  inter* 
pretationem  sermonum  tribuit  (I  Cor.  xii).  Dona 
ergo  dedit  hominibus,  dum  per  sancti  Spiritus  gra 
tiam  eorum  in  mundo  vitam  exercuit. 

Abscondere  faciem  suam  dicitur  Deus,  cum,  qui- 
busdam  eorum  exigentibus  culpis,  cognitionem  suaiu 
abscondit,  sicut  in  populo  Judaeorum  nunc  implo 
tiim  videmus;  quia  negantes  Filium  Dei  scientiatt 
Dei  perdiderupt,  ut  siroiies  sint  gentibus  quae  Deuiu 
nou  noverunt.  De  quibus  ipse  Deus  et  homo  Jesiis 
Christus  per  Jeremiam  prophetam  juste  conqueritari 

(5)  Lib.  Dee$$entia» 
(4)  Fieri. 


447  8.  MARTINI  LEGIONENSIS  448 

diceiis  :  Negaverunt  me  et  dixerunt ;  Non  e$t  ipu  A  esl,  qnia  nonea  clariuteab  inferioribus  homialbut 
{Jer.  t).  Sed  quid  de  illis  Doroinus  dical,  qui  eum 
negaverunt  audiamus  :  Derelinquam  pofiulum  meum 


et  recedam  ab  eo  {ibid,).  Quibus  eliain  per  Isaiani 
prophctam,  eorum  exigenlibus  culpis,  sic  ait :  Cum 
multiplicaverilis  orationem,  non  exaudiam ;  et  cum  ex^ 
tenderitis  manui  ve$tra$,  avertam  oculos  meo$  a  vobii 
(hai.  i).  Et  alibi  :  Abscondam  faciem  meam  ab  ei$, 
etcon$iderabo  novi$$ima  eorum  {Deut.  xxxti).Dicitur 
itaque  Deus,  ut  supra  dictum  est,  quibusdam  homi- 
nibus  exigentibus  eorum  culpis  faciem  suam  ab« 
scondere,  eis  videiicet  coguilionem  suam  non 
dare. 

Dicitur  etiam  Deus  laciem  suam  ostendere,  cum 
respectu  gratis  su»,  quibus  vult  scilicet  sanclis  et 
electis  suis  seipsum  in  corda  ipsorum  occulta  in* 
spiratione  insinuat,  et  ad  diligendum  se  amorem 
suum  infundit.  Quod  David  suppliciter  precatur» 
dicens  :  Domine  Deu$  virtutum,  converte  no$ ;  et  0$- 
tende  faciem  tuam,  et  ialvi  erimu$  {P$al.  lxxix).  Ac 
si  apertius  diceret  :  Domine  Deus  omnium  coeles- 
tiura  yirtulum,  a  carnalibus  desideriis  nos  potenter 
retrahe,  misericorditer  ad  amorem  tuum  converte 
faciem  tuam,  id  e3t  cognitionein  tux  majestatis  dig- 
nanter  ostende,  et  sic,  te  adjuvante,  ab  imniinenti- 
bus  malis  salvi  poterimus  esse. 

Sedere  dicitur  Deus  non  corporaliter  humano 
more,  sed  super  omnem  creaturam  potentialiter 
prxsidere.  Unde  Psalmista  ait :  Regnabit  Deu$  iic- 


cemitur,  qua  in  superioribus  dominatur. 

Stare  dicitur  Deus,  cnm  nos  infirmos  ad  poeni- 
tentiam  et  conversionem  palienter  sustinet.  De  quo 
Habacuc  propheta  sic  ail  :  Egredietur  diabolu»  amie 
pede$  eju$;  $tetit  et  men$u$  e$t  terram  {Habac.  iii). 

'  Pedibus  Filii  Dei,  ut  supra  dictum  est,  humaniUH 
lem  quam  de  Yirgine  assumpsit,  qua  pro  bumanl 
generis  redemptione  crucem  ascendit,  diabolum  tUf 
peravit,  bumanum  genus  redemit,  non  iDCongro» 
intelligimus.  Saneios  etiam  apostoios  pedes  ejus 
accipimus,  in  quibiis  niroirum  per  universum  mun- 
dum  ibat,  et  gentibus  praedicabat.  Eecte  ergo  dicl-^ 
tur  egredietur  diabolu$ant$  pede$  eju$;  quia  ipso  in 

^  carne  posito,  ct  apostolis  universo  munao  Evan- 
geliiiin  praedicantibus,  de  cordibus  fidelium  est  ex- 
pulsus.  Unde  ipsum  Deum  et  horoinem  Jesum  Chrif 
stum  dixisse  legimus  :  Nune  princeps  mmtdi  kujm», 
ejicietur  fora$  {Joan.  xii).  Sequilur  :  SteUl^  inquit, 
et  men$u$  e$t  terram.  Quasi  diceret :  Sletit  Deus  ei 
Yirginis  Filius  in  adventu  suo  pravitates  horoinum 
corripiendo,  eorum  mala  increpando,  bona  praedir 
cando,  eiectos  ad  conversionem  et  veram  poenilen* 
tiaro  exspectando ;  et  men$u$  e$t  terram^  quia  vide^ 
licet  etsi  primum  servat,  prius  tamen  vires  pensai 
in  opere.  Non  enim  alicui  impossibilia  praecipily 
nec  ab  aliquo  exigit  quod  non  dedit,  et  non  metit 
quod  non  seroinavit.  Steiil  crgo  in  huroanitate  no« 
stra  et  mensus  esl  terraro,  quia  uniuscujusque  ho-*. 


per  gente$:  Deu$  $edet  $uper  eedem  eanctam  $uam  q  n^injj  mentero  considerans,  bcne  operantes  feU: 


{P$al.  xLvi).  Sedere  etiaro  dicitur  super  cherubin, 
quod  inlerpretatur  muUitudo  vel  plenitudo  <cf<n(f(P, 
per  quod  significantur  sanctl  angeli  vel  roentes 
spiritualium  virorum,  in  quibus  Deus  invisibiliter 
sedct  et  regnat.  In  iiiif»  enim  sedet  et  regnat  qui 
scientia  et  dileclione  Dei  et  proxiroi  plcni  sunt. 
Uiide  in  Proverbiis  Icgitur  :  Anifha  ju$ti  $ede$  sa- 
pienti(e.  S:ipientia  quidero  Dei  Patris  Ghristus  est, 
qui  in  animabus  sanctoniro  sedere  dicitur. 

Descendere  etiaro  Deus  in  rounduro  dicitur, 
quando  aliquod  novuro  quod  ante  non  Tuerat,  in 
creatiira  humana  operalur.  Unde  et  curo  Doroinus 
Sodomaro  et  Goniorrharo  propter  itihabitantium  in 
eis  malitiain  subvertere  voluisset,  sic  in  Genesi  le- 
giliir  dixisse  :  Descendam  et  videbo  utrum  clamorem  D 
opere  perpetraverint  {Gen,  xviii).  Sic  et  Dei  Patris  Fi- 
lius  de  crclo  descendit,  quando  veram  carnero  ex 
yirgine  pro  redemptione  nostra  suscepil.  De  cujus 
descensione,  id  est  Incamatione  in  psalmo  scri- 
plumest :  InclinavU  calos  et  de$cendit;et  caligo  snb 
pedibu$  ejtt$  {P$at.  xvii).  CobIos  inclinavit,  quia 
antc  adveutiim  suum  angelos  et  prophetas  roisit»  qui 
ejus  Incarnationero  horoinibus  praedicarent.  Aposto- 
los  elegit  etdocuit  ac  per  universum  munduro  roi- 
sil,  qui  earo  runctis  qnae  sub  coelo  sunt  nationibus 
jani  celebrtiam  nuntiarent.  Caligo  sub  pedibus  ejus 
fuit,  qui3  impii  horoines  ob  suaro  malitiam  Incar- 
nationem  illius  agnoscere  non  potuerunt,  sed  nec 
adhuc  hodie  possunt.  Aliter  :  Caligo  ei  sub  pedibus 


citer  remuiierat,  iropios  vero  juste  condemnat. 

Ileruro  subjungens,  ait :  A$pexit  et  di$$olvit  gentm^ 
et  contriti  $unt  monte$  $wculi  (Habac.  iii).  Ac  si  dtce- 
ret :  In  suo  adventu  Dei  Filius  aspexit  et  dissolvit 
gentes;  populuro  videlicet  gentilero  roisericorditer 
respexit,  ipsuroque  per  crucero  et  resurrectionem 
suaro  a  peccatoruro  vinculis  absolvil,  et  a  damna^ 
lione  perpelua  eripuit.  Aliter  :  Aspexit  gentilis  po- 
puli  idolis  servitium  exhibentis  errorem,  et  aposio- 
lica  praedicatioiie  illius  sacrilegam  dissolvit  conspi- 
ralionero;  et  contriti  $unt  monie$  $xculif  scilicet 
potentes,  id  est  iroperalores  et  hiijus  mundi  prin- 
cipes  in  illius  adventu  humiliati  sunt  ejusque  domi- 
nio  subjecti. 

Transire  etiam  Deus  dicitur,  curo  de  cordibus 
nuorumdam  hominuro  in  quibus  antea  habitare 
credebatur;  postea  vero  subrepente  perfidia  vel 
quolibet  delicto,  ab  eis  recedit,  et  ad  alios  transit, 
utpote  de  Esau  ad  Jacob,  de  Heli  ad  Sarouelero,  de 
Saul  ad  David,  de  Juda  proditore  ad  Maihiaro,  de 
Judxis  ad  gentes,  de  haereticis  ad  Catholicos,  qiiod 
non  localiter  aut  visibiliter  sed  invisibiliter  occulto- 
que  judicio  facere  consuevit. 

Arobulare  etiam  dicitur  Deus,  non  de  loco  ad 
locuin  transeundo,  sed  ambulatio  ejus  est  in  cordl* 
bus  sanctorum  habitatio,  sicut  scriptum  esl  :  hi 
inhabitabo  tn  eic,  et  inambutabo,  et  ero  iUorumDeu» 
{Levit.  xxvi).  Vcl  certe  ambulare  Dei  est  in  aan* 


419  SERMONES.  —  SERM.  lY, 

ctis  pmdicatoribas  snis  de  loco  ad  locum  trans-  A 


Loqui  Dei  est  invisibiliter  sine  sono  vocis  yel 
quolitiet  strepitu  occulle  in  mentibus  sanctorum  vo- 
iuntatem  suam  et  rectum  intellectum  inspirare,  seu 
futura  sicut  sanctis  prophetis  revelare.  Quae  loculio 
Dei,  ut  quidam  volunt,  tril^us  modis  accipilar. 
Primo  namque  modo  per  snbjectam  creaturam, 
sicut  Moysi  in  igne  rubi  apparuit  (Exod.  iii),  vel 
sicut  Abrahae  (Gen,  xvni)  etJacob  casterisque  san- 
ctis  quibus  in  angelis  apparere  dignatus  est  (Gtn. 
xxviii).  Secundo  vero  modo  in  sonmis,  sicut  Jacob 
€t  Zachariae  uni  ex  duodecim  prophetis  {Zach.  i) 
«tque  Joseph  sponso  semper  virginis  Maria^  et  aliis 
tjuibus  secretum  suum  revelare  voluit  (Maith.  ii). 
Tertio  autein  mo^  neque  per  crealuram  visibilem  ^ 
neque  per  angelnm,  sed  occulta  tantum  inspiratlone 
suoram  corda  tangendo  eloquentes  efiicit,  sicut  in 
libris  Propheiarum  scriptum  est,  cum  ipsi  prophetae 
subfto  afflala  divino  Spiritu  exclainabant,  diceutes : 
Bigc  dicU  Dominui, 

Videre  Dei  est  bona  facta  approbare,  sicut  est 
Hlud  in  Genesi :  Vidii  Deus  cuncla  qum  fecerai^  et 
'tremi  valde  bona  (Gen.  i).  V.dit,  id  est  iflteHigenti- 
tibus  bona  esse  demoustravil.  Item  videre  Dei,  eli'- 
fere  vel  liberare  est,  sictit  ipse  ait  ad  Moysen : 
Videns  vidi  afflictionem  populi  mei  qui  e$t  in  ^gy^ 
pfo,  et  descendi  liberare  eum  (Exod.  ni).  Unde  etiam 
ad  Nathanaeiem  ipse  Deus  et  homo  Jesus  Christus 
in  Evangeiio  ait :  Priusquam  le  Philippus  vocarel  r 
€um  eiici  iub  ficu,  vidi  te  (Joan.  i),  id  est  elegi  te. 
Ilnde  etiam  ibi  legitur  :  Ambulam  JeiUijuxta  mare 
HatHceiB  vidit  duoi  fralrti,  Petrum  icilicet  et  Au" 
4ream  (Matth.  iv),  hoc  est  elegit  eos.  Aliter  videre 
etiam  Dei  est  eos  qui  non  vident  ad  videndum 
acuere.  llnde  Psalmisla  precatur,  dicens :  Domine^ 
tide  ti  via  iniquitatii  in  me  esi^  et  deduc  me  in  via 
etterna  (Pial.  cxxxviii).  Ac  si  aperlius  diceret : 
Doreine,  fac  me  iniqtiitatis  meae  vias  videre,  id  est 
cognoscere ;  ut  non  contingat  mihi  per  viam  erro- 
ris  in  perditionem  descendere,  sed  in  te  qui  aeterna 
salutis  via  est,  semper  ambuiare.  Modus  isle  lo- 
qiiendi  similiter  in  libro  Job  legitur.  Unde  de  ipsa 
sapientia  cum  multa  locutus  fuisset  de  eodem  Patre 
1  quo  procedit,  adjecit  :  Tune  vidii  Hiam  et  enar-  D 
mU  ei  inveitigavit  et  pneparavit  (Job,  xxviii).  Ac 
si  diceret :  Vidit  illam  Deus,  scilicet  homines  illam 
videre  oculis  cordis  fecit.  Et  enarravU,  id  est  enar- 
rare  lilam  sibi  iuvicem  homines  fecit.  Et  inveiti- 
f  «Wr,  scilicet  investigare  fecit.  Et  prteparavit^  hoc 
est  ad  inteiiigendum  ipsam  sapientiam  mentes  ho- 
minnm  lumine  suae  claritatis  illustravit,  et  ut  aliis 
basc  praedicarent  suflicienter  edocuit. 

Cognoscere  Dei  est  cognoscentes  se  facere,  sicot 
ait  ad  Abraham  :  Nunc  cognovi  quod  timeai  Deum 
{Gen.  xxii),  etc.  Non  enim  in  lempore  novit  qui  scit 
omnia,  anlequam  Ganl  (Dan.  xiii).  Tale  est  illud  in 


IN  NATALE  DOMINI.  4M 

legede  populo  Israeiitico.  Vt  tentem  (5),  inquit,  eoi^ 
ulrum  cuitodiani  mandata  mea  an  non  {Ezod.  xvi). 
Cognoscere  ergo  dicitur,  id  est  cognoscentes  facere 
ut  qui  prius  de  se  quales  essent  incogniti  erant» 
per  ejus  interrogationem  vel  probationem  sibimet- 
ipsis  inanifesii  Gerent. 

Nescire  Dei  est  impios  reprobare,  sicut  ipse 
Deus  et  homo  Jesus  Chrisltrs  faluis  virginibus  in 
Evangelio  ait  :  Amen  dico  vobii  :  Nacio  voi 
(Matih,  xxv).  Sic  eliam  in  judicio  reprobis  dicturus 
esl :  Diicedite  «  me,  operarii  iniquitatii ;  neicio  voi 
undeeitii  (Luc.  lui).  Unde  etiam  omni  electorum 
collegio  ipse  ait :  Voi  iantummodo  cognovi  ex  om" 
nibui  gentibui  (Amoi.  iii).  Justus  itaque  et  impios 
novit  Dcus«  sed  lamen  justos  se  testalur  cogno- 
scere,  et  impios  nescire,  id  est  reprobare,  Psal- 
niista  testante:  Ecce^  inquit,  oculi  Domini  iuper 
juitoi,  et  aurei  ejui  ad  precet  eorum.  \uUui  auiem 
Domini  super  facienlei  mala,  ut  perdal  de  terra  iNe- 
moriam  eorum  (Ptal.  xxxiii). 

Zelare  dicitur  Deus,  cum  nullum  peccatum  im- 
punitum  vult  rdiiiquere»  Est  enim  suuime  justus, 
et  ideo  omnis  injustilia  exsecrabllis  est  illi,  quam 
nullo  modo  iinpunitam  relinquit.  Nostro  igitur  usu 
Deuszelare  dicitur  vel  dolere,  non  siia  natura.  Ho- 
ruin  enim  motuum  apud  Deum  perturbatio  nulla 
est,  apud  quem  tranquillitas  summa  est.  Non  est 
ergo  ita  praecipitanda  mentis  sententia,  ut  creda- 
mus  posse  Deo  furoris  vel  zeii  perturbationem  ac^ 
cidere,  sed  tpsam  asquitatem  justttiae  qiia  reos  pu« 
nit,  iram  vel  zelum  sacra  lectio  nominavit ;  qiio- 
niam  quod  judicantis  aequmn  est,  furor  esl  vel  in- 
dignatio  patientis. 

Poenitere  Deus  dicitor,  non  taroen  quod  pro 
transactis  operibus  suis  pomiteat.  Qul  enim  omnia 
novit  antequam  Gant  (Dan,  xiii),  pro  perpetratls 
actibus  suis  pcenitere  non  potest ;  sed  pcenitentia 
Dei  est  statuta  mutare,  et  qiiod  pi  ius  aliter  inchoa- 
Uim  fuerat  in  aliud  transmntare.  Unde  ipsum 
legimus  ad  Noe  dixisse  :  Panitet  me  feciae  homi' 
nem  iuper  terram  (Gen.  vi).  Poenitudo  niilla  qtiippe 
cadit  in  Deum,  quia  immutabilis  et  incorruptiLiUs 
est ;  sed  dicens,  pcenitet  me  fecuae  hominem  signi- 
Acabat  jusio  judicio  exigentibus  peccatis  velle  ho- 
mines  delere  de  siiperttcie  terrae.  Ipse  etiam  quod 
prius  alter  incboatum  fuerat  in  aliud,  exige^bus 
culpis,  transmutare  volens,  aii  ad  Samuelem :  P#- 
nitet  me  quod  coniiiiuerim  Saul  regem  iuper  hrael 
(I  Reg.  xv).  Sed  eurge  e$  accipe  eomu  olei^  et  mU- 
tam  te  in  domum  /<at,  ungeique  David  fUium  ejui  in 
regem  iuper  Israel  (/  Reg,  xvi).  Saepe  de  bono  iu 
malum  exlgentibus  pecc;itis  mutanlor  bomines,  si- 
cut  nunc  videmus  actum  in  populo  Judaeorum,  qoi 
cum  esset  populus  Dei  ob  impietatem  suam  factos 
est  Synagoga  Satanae.  De  malo  vero  in  bonum* 
sicui  accidit  in  populo  genttum  qui  cum  ante  non 
esset  populus  Dei,  nunc  autem  per  graiiam  Dei  61 


* 


(8)  Deut.viii,  2,  seu  xiii,5,  ut  notapt  Benediclini ;  quod  nobis  aon  arridet. 


451 


S.  MARTINI 


bofflinis  Jesu  Chrisii  Dei  populus  factus  est.  Hoc 
etiam  roodo  occuItoDei  judicioJudas  de  apostolatus 
gradu  lapsus  in  inferni  barathro  demersus  est,  la- 
tro  yero  post  crimen  rapacitatis  de  cruce  in  para- 
disum  translatns  est  (Luc,  xxiii).  Hanc  ergo  mu« 
tationem  de  bono  in  malum  Deo  permittente^  sive 
de  malo  in  bonum  ipso  operante,  quae  occulto 
jusloque  Dei  judicio  per  seTeritatem  suae  justili8e« 
sJTe  per  suam  roisericordiam  fii,  pGcnitentiam  Dei 
dicimus.  Non  pcenitere  Dei  est  statuta  nulio  modo 
mulare,  ut  est  illud  :  Juravit  Dominus  et  non  poe^ 
nilebit  eum,  id  est  Pater  Filio  dicens  :  Tu  e$  sacer' 
do$  in  aternum  seeundum  ordinem  Melchisedech 
{P$al.  cix).  Sacerdos  Dei  Patris  dictus  est  Fiiius, 
non  socundum  divinitatem  sed  secundum  humani- 
tatem,  in  qua  se  pro  nobis  per  passionem  et  mor* 
lem  acceptabile  Deo  Patri  sacrificium  obtulit,  ut 
ipfe  esset  sacerdos  qui  et  sacrificium. 

Oblivisci  Deus  dicitur,  curo  quibusdam  iinpiis 
non  miseretur,  quod  utique  non  facit  per  ignoran- 
tiam  quae  in  Deo  non  est,  sedper  occuitum  justum- 
que  judicium  suum.  Unde  Psalniisla  Deo  conque- 
ritur,  dicens :  Quare  oblitus  es  mei;  et  quare  tri- 
stisincedoj  dum  af^igit}j(ne  inimicus  {PsaL  xli).  Ac 
si  aperlius  diceret :  Quare  oblitus  es  mei,  u  Do- 
mine,  id  est  quare  permiitis  me  tentari  supra  id 
quod  possum  susiinere,  et  in  viciorum  seniinam 
tam  racile  cadere?  Quare  tristis  incedo,  dum  cor- 
rupiibilis  caro  in  qua  inbabito,  camalia  concu- 
piscendo,  illicita  suggerendo  me  ad  peccandum 
provocat,  dum  antiquus  hostis  diversis  tentationi- 
bus  indesinenter  tmpngnans  me  alHigit,  et  ne  ad 
melioris  \\Ub  statum  de  volutabro  viliorum  erigi 
possim,  jugiter  impedit?  Te  ergo  dfeprecor,  o  dul- 
cissime  Pater,  ut  priusquam  pro  peccaiis  meis 
praecipiter  in  gehennam,  mihi  operi  inanuum  tua- 
rum  misericorditer  porrigas  dexteram,  et  facias 
me  pertingere  cum  electis  tuis  ad  beatitudinem  sem- 
piternam 

Indurare  dicitur  Deus  quorumdam  malorum,  si- 
cut  de  Pharaone  scriptum  est :  non  quod  omnipo- 
tens  Deus  per  suam  potentiam  eorum  corda  tn- 
duret,  quod  impium  est  credere ;  sed,  exigentibus 
ipsorum  culpis,  cum  cordis  duritiam  qua  ipsi  sibi 
omnia  mala  inlra  se  nutriunt,  a  cordibus  non  ex- 
pelliint,  quasi  illos  ipse  indurasse  dicatur,  quos 
justo  judicio  induratos  esse  permittit. 

Dormire  Dei  est  cum  Deus  el  homo  Jesus  Chri- 
8tu8  secundum  humanitatem  pro  nobis  mori  digna- 
lus  est,  cojus  mors  figurale  dulcis  somnus  per  Je- 
raniam  hujusmodi  praedicta  est :  Ego,  mquii,  quasi 
de  somno  excitatus  sum ;  et  vidi,  et  somnus  meus 
duicis  est  mihi  {Jer.  xxxi).  Aliler  dormire  etiam 
Deus  dicilur,  cum  fldes  ejus  inler  prosperiiates 
bujus  mundi  et  inter  quorumdam  corda  fidelium 
non  vigilat,  sed  dormit.Quos  ad  vigilandumB.  Pau- 


IS)  .?*^  ^^  Gregor.,  inhunc  loc. 
(i)  Hic desinit  iiber  De 


essentia  in  nonnullis  ms. 


LEGIONENSIS  iSl 

A  lus  soilicitat,  dicens :  Vigitate,  staU  m  fide^  viriUler 
agitCy  et  confortamini  (i  Cor,  xvi).  Et :  Omnia  «e- 
stra  in  charitate  fiant  (ibid),  Et  iterum :  Evigilate 
justif  a  somno  videlicet  peccati  vel  a  terrenarum 
rerum  immoderata  sollicitudine,  et  nolite  peccare 
(/  Cor,  xv).  Et  alibi :  Exsurge  qui  dormis^  scilicec 

.  in  peccatis,  et  exsurge  a  mortuis,  id  est  a  delecta- 
tione  et  consuetudine  mortalis  peccati,  et  tl/icmnui- 
bat  tibi  Christus  (Ephes,  v),  hoc  est  lucebil  libi. 
Dormire  eliam  ipse  Deus  et  homo  Jesus  Chrlstus 
sanctx  Ecclesix  sponsus  dicitur,  cum  jam  in  Del 
Patris  dextera  exaltatus  requiescil,  et  ipsius  amore 
ac  desiderio  fideles  ejus  lerrena  ncgotia  exlerius 
deserunt,  coelestia  et  spiritalia  interius  sludU  ap- 
petunt.  Unde  idem  sanct»  Ecclesiae  sponsus   in 

"  Cantico  spiritalis  amoris  sic  ait :  Ego  dormio^  et 
cor  meum  tfigilat  (Cant,  v)  (6).  Electi  quippe  eor 
sponsi  bene  vocari  possunt,  qui  quo  amplius  exli^ 
riora  quae  sunt  in  mundo  fugiunt,  eo  secrellus  ea 
quae  sunt  interiora  sponsi  cognoscuot.  Quasi  ergo 
Chfistus  donnit  et  cor  ejus  vigilat ;  quia,  dum  ip&e 
jam  glorificatus  in  Dei  Patris  gloria  quiescit,  qui- 
cunque  eum  perfecte  amant,  ut  ad  ipsum  perve- 
niant  summopere  elaborant.  Vei  certe  dormire  Dei 
est  in  tribulatione  positis  tardius  subvenire.  Unde 
Psalroisia  ex  ihtimo  pectore  longa  trabens  suspiria, 
dolens  atque  amare  plorans,  Deo  conqueritur,  di- 
cens  :  Exsurge ;  quare  obdormis,  Domine  f  exsurge^ 
et  ne  repellas  in  finem  (PsaL  xliii).  Ac  si  in  per- 

Q  sona  afflictorum  apertius  diceret  :  Exsurge,  Do- 
mine,  qui  diu  jacere  et  dormire  videris :  exsurge 
in  auxilium  nostrum.  Et  cum  jam  aeslimamur  ul 
oves  occisionis,  Domine,  quare  dlu  obdormisel 
nos  citius  non  defendis?  IIIos  utique  qui  sanct» 
Trinitntis  fidem  verbo  tenus  profilentur,  et  mentis 
oculos  in  leinporalium  rerum  amore  deftgunt,  ipse 
Deuset  homo  Jesus  Christus  apte  significabat,cum 
inter  fluctus  maris  dormiebat  (Jf  auA.  viu).  QuosPro- 
pbeta  in  psalmo  redarguens  ait:  DormtVrttit/  som- 
num  suum;  et  nihil  invenerunt  omnes  viri  divitiarum 
in  manibu.%  suis  {Psal.  lxxv). 

Vigilare  Dei  est,  in  defensione  bonorum  et  ul- 
tione  malorumsestalim  manifestare,  ipso  testantt', 
qui  ad  Jeremiam  propbetam  intcr  caetera  sic  ait  : 

D  Quid  tu  vides,  Jeremia  ?  Virgam,  inquit,  vigiiantem 
ego  video.  Cui  respondit  Dominus :  Bene  vidisti,  quia 
vigilabo  ego  super  verbum  meum^  ut  perficiam  illud  (7) 
(Jer.  ,). 

Audite  igitur  quae  dico,  o  Anthropomorphitae  hae- 
retici,  audite  quae  loquor,  auscultate  quae  moneo. 
Deus  omnipotens  in  sua  divina  essentia,  ot  supra- 
dictum  est,  non  est  corporalis,  ul  vos  mentimini 
intelligendus,  sed  spiritalis  firmiter  credeiidus.  Nec 
mirum  tamen  si  Dei  Filius  vilibus  significationibns 
figuretnr,  qui  usque  ad  nostrarum  passionum  seu 
carnis   contumelias  descendisse  cogiioscilur.  Qui 

ut  notam  Benediclini,  et  in  his  quos  nostflr  aucl 
evolvit. 


-4^3  SERMONES.  —  SERM. 

cum  sit  Dei  Patris  C02elernu8  anle  saecula  Dei  (8) 
Filius,  poslquam  vero  pleniludo  temporis  (9), 
propter  salutem  nostram  servt  formam  accepit 
(Caial.  iv),  et  factus  est  hominis  filius  (10).  Inde 
<piaedam  de  illo  in  Scripturis  secundum  formam 
Dei ,  quasdam  secundum  forniam  servi  dicun- 
tur;  quorum  exempli  gratia  duo  quaedam  conn 
memorantur,  ut  singula  ad  singula  referantur. 
Secunduni  formam  enim  Dei  de  seipso  dixit: 
Ego  ei  .Pater  unum  sumus  (Joan.  x) ;  secundum 
vcro  formam  servi :  Pater  major  me  ett  (Joan. 
juv).  Quidam  autem  bomines  quid  pro  quod  (ii) 
4icatur  minus  intelligentes,  ea  qu»  propter  for- 
mam  servi  dicta  sunt,  volunt  transferre  ad  formam 
4>ei,  et  rursus  ea  quae  dicta  sunt,  ut  ad  se  invicem 
4>erson£  referantur,  volunt  nomiua  esse  naturae  al- 
4|ue  sulwtantiae,  et  sic  faciunt  errorem  in  fide. 

Yolo  vos  scire,  o  anthroponiorpliilae  baerelici  quod 
sic  Dei  Filio  conjuncta  est  bumana  natura,  ut  ex 
duabus  substantiis  fieret  una  persona.  Solus  igitur 
bomo  pertulil  crucem,  sed  propter  unilatem  per- 
sonae  eliam  Deus  dicilur  pertulisse.  Ilinc  est  quod 
ait  B.  Pauius  :  Si  enim  cognovisseni^  nunquam  Do- 
jniJiiim  gloriiB  crucifixissent  (i^)  (/Cor.ii).  c  Filium 
.ergo  Dei  cruciiixum  fatemur,  ut  in  Etymologiarum 
libro  ait  B.  Isidorus,  non  tamen  ei  virtute  divinita- 
4is,  sed  ex  infirmitate  humanitatis.  Non  ex  suae  na- 
turae  incommutabiiitate,  sed  ex  nosirae  carnis  sus- 
•ceplione.  > 

Mentitos  itaque  vos,  o  antbroponorphitae  haere- 
tici,  in  vestra  assertione  cognoscite  qui  divinam  es- 
^ntiam  bumana  membra  habere  praesumpsistis  as- 
•serere.  Non  est  enim  corporeus  aestimandus,  sed 
«Bcorporeus.  Est  utique  immensus,  incircumscri- 
pLuSf  atque  ubique  totus.  Moneo  igitur  vos  affecta 
charitalis,  ut  varias  borridasque  lepra  maculas, 
iioc  esl  haereticde  pravitatis  damnabiles  blasphe- 
mias  calholicis  sanctae  Ecclesiae  sacerdoiibus  humi- 
liler  ostendatis ,  ipsorumqne  magisterio  sanita- 
tis  colorem,  id  est  catholicae  fidei  sanam  doctrinam 
devola  mente  suscipiatis,  quaienus  cumejusdem 
aanctae  Ecclesiae  filiis  ad  aeternam  coelestis  pa- 
4riae  remunerationem  recte  credendo  pertingere 
lioasitis. 

Quid  etiam  de  Priscillianistis  {13)  haerelicis  B. 
Isidorus  (14)  dicat  omnes  simul  audiamus.  €  Pri' 
scillaiiistap,  inquit,  a  Priscilliano  vocati  qui  in  Hi- 
.^paaia  ex  errore  Gnosticorum  el  Manicbaeorum  per 
jDixtam  dogma  composuil.  > 

Donatisiae,  ut  ait  Hispaiuarum  doclor  Isidorus,  a 
XKmato  quodam  Africano  nominati  sunt,  qui  de  Nu- 


f8)  Superest  boc  verbum. 
m  Suppl.ofmi. 

(10)  Isid.,  libr.  vii  Etym.,  cap.  2. 

(11)  Quo. 

(12)  Ibidem. 

(13)  Uoc  loco  convincuntur  Pi*isciIIianistae  haere- 
ttci.  Priscillianistae  pariter  et  Donatistae  minorem 
IfiWo  sanctuin  Spiritum  afiirmanl.  Ita  et  Calbolicos 
rcbaptizari  debere  impiignatur.  Ponuntur  peccati  in 


IV,  IN  NATALE  DOMINI.  4g| 

A  midia  veniens,  totaro  pene  Africam  sua  persuulone 
decepit,  asserens  minorem  Filio  Splri.tum  sanctom 
ct  rebaptizans  catholicos  (15).  Revera  istede  divina 
essentia  male  sensit.  qui  Spiritum  sancium  minorem 
esse  Filio  docuit.  Spiritus  saiictus  qujppe  aroor  est 
sive  dilectio  Patris  el  Filii.  Unde  B.  Augustinus 
in  quinto  decimo  libro  De  Trinitate  ait  :  Spiritus 
sanctus  nec  Patris  est  solius  nec  Filii  esl  solius, 
se4  amborum;  et  ideo  communirm  qua  invicem.se 
diligunt  Pater  et  Filius,  nobis  insinuat  cbaritateni. 
Spiritus  aulein  sanctus  ubi  sit  |dictus  charitas  in- 
venimus,  si  diligenter  Joannis  evangelistae  elO" 
quium  scrutemur  (16).  Qui  cum  dixisset  :  Z>f7i- 
gamus  tnvicem,  quia  charitas  ex  Deo  est,  adjunxit : 
Et  omnis  qui  diligit  ex  Deo  natus  est;  quia  De9t$ 

C  charitas  est  (I  Joan.  iv).  Hic  raanifesUvit  B  Joan- 
nes  se  dixisse  eain  cbaritatem  esse  Deum,  quam 
dixit  ex  Deo  Deus.  Ergo  ex  Deo  esi  chariUs. 

Sciendum  praeterea  quod  Pater  solus  itaque  Deus 
est,  ul  non  sit  ex  Deo ;  et  ideo  dilectio  quae  ila  est 
Deus,'ut  ex  Deo  sit  non  ipse  Pater  est,  sed  aul  Fi- 
lius  aut  Spiritus  sanctus.  Quia  ergo  dilectionem  di- 
xerat,  statim  volens  apertius  de  bac  re  aliquid  elo- 
qui,  ait  :  In  hoc  cognoscimus  quia  in  ipso  manemus^ 
et  ipse  in  nobis^  quia  de  Spiritu  suo  dedil  nobU 
(ibid.)^  Spiritus  ilaque  sanctus,  de  quo  dedit  nobis, 
facit  nos  in  Deo  manere  et  ipsum  in  nobis.  Ipse  igi- 
lur  Spiritus  sanctus  est  Deus  charitas.  Deiis  ei|[o 
Spiritus  sanctus  qui  procedit  ex  Deo,   significalur 

p  ubi  legitur  :  Deus  charitas  est,  ei  charitas  ex  Deo 
est.  Est  igitur  Spiritus  sanctus  charttas  Patris  et 
Filii,  qua  se  invlcem  diligunl  Pater  et  Filius,  ideo- 
que  non  esl  minor  Palre  vei  Filio,  sed  Palri  Filio- 
que  aequalis.  Non  eniai  esl  Paler  vei  Filius  major 
suo  amore  vel  sua  boniute,  sicut  nec  sua  sapientia 
vel  potentia.  Unde  ait  B.  Au^stinus  in  secundo  li- 
bro  De  Trinitate^  cap.  C  :  Ideo  nusquam  scriplum 
est,  quod  Deus  Paler  sit  major  Spiritu  sanclo,  vei 
Spiritus  sanctiis  minor ;  quia  non  sic  est  assumpU 
creatura  in  qua  appareret  Spirilus  sanctus,  sicut 
assumptus  est  Filius  hominis,  in  qua  forma  ipsius 
Dci  Verbi  persona  praesentaretur.  Ideo  simpiex  di- 
cilur,  quia  quidquid  in  eo  est,  Deus  esl.  Non  est 
aliiid  ipse,  et  aliud  quod  tn  eo  est.  Nam  fortitudo 

D  Dei  Deus  est,  sapientia  Dei  Deus  est,  amor  Dei  Deus 
est,  aelernitas  Dei  Deus  est.  Ih  hac  ergo  TriniUtc 
quae  Deus  est,  uibil  prius  aut  poslerius,  nihil  ma- 
jus  vel  minus  aliquid  esl,  sed  lolae  tres  personacco- 
aeternae  sibi  sunt  el  coeequales.  Uanc  igitiir  veram 
fidem,  0  haeretici,  sine  qua  nemo  salvari  polerit, 
devoia  mente  suscipite,  mundo  corde  conservate, 

Spiritum  sanctum  descriptiones.  Pari  modo  et 
secnndum  quaeril,  an  si  corruptc  baptismi  verha 
proferantur  sacramenlum  sit  ?  et  quid  de  illo,  cui 
stat  dubium  de  baplismo?  et  si  joco  forma  servetor 
baptismi  ? 

(14)  Lib.  vtii  £/ym.,  cap.  5. 

(15)  I  Sent.,  di$t.  iO,  cap.  iVvnc  fiosr 

(16)  Cap.  Sed  Dei  verbum. 


^ 


«I  S.  MARTINl 

peripMm  quasi  per  orieDtaiein  portam  sanctam  £c- 
ctesiam  catbolicam  ingredi  festinate. 

Nolo  yos  ignorare,  o  Donatistx  haerelici,  quod 
qui  in  Deum  Patrem  peccaverit  remiltetur  ei»  et 
qui  in  Filium  ejus  peccaverit  remiltelur  ei,  et  qui 
in  Spiritum  sanctum  qui  ab  eodem  Patre  et  Filio 
procedil  blasphemiam  dixerit,  non  remiUeturei,  ne» 
qu€  in  hoc  s(rr«/o,  neque  in  futuro  (Matth.  xii).  Sed 
quid  est  peccare  in  Spiriium  sancium  ?  Obstinata 
•cilicet  mente  in  piccaio  perseverare,  vel  de  Dei  bo- 
nitate  penilus  desperare  (17).  Obslinatio  est  indu- 
rata^  mentis  in  malitia  pertinacia,  per  quam  fit  bo- 
mo  impoenitens.  Desperatio  est,  qua  quisque  peni- 
tus  de  Dei  bonitate  diffidit,  scstimans  suam  malk- 
tiam  divinae  bonitatis  raagnitudinem  eicedere«  sicui 
Cain  qui  dixit :  Major  est  iniquita9  mea^  quam  at 
veniam  merear  (Cen,  iv).  CJtrumque  vero  dicitur 
peccare  in  i^piritum  sanctum  quia  Spiritus  sanctus, 
ut  praedixlmus,  amor  est  Patris  et  Filii,  et  benigni- 
tas  qiia  se  invicem  et  nus  diligunt,  qiise  tanta  est 
cujus  flnis  non  est.  Moriifera  igitur  obstinatione  a 
mentibus  vestris  expulsa,  o  Donatistae  haeretici,  pce* 
niteat  vos  tant»!  blasphemi.e  auctores  fuisse;  et  Pa- 
trein  et  Filium  et  Spiritnm  sanctuin  unum  etverum 
Deum  esse  certissime  credite,  ut  coram  eo  humili- 
ter  pccnitcndo,  ipsiimque  fideliter  confilendo  ab  eo 
indulgentiam  possitis  acquirere.  Summopere  vobis 
ctvete  nec  (18)  in  hoc  turbuleiitissimo  iniquitatum 
mari  vobis  ipsis  indulgenti«  obsllnatlone  menlis 
poitum  tollatis,  quo  post  lam  gravissimi  erroris 
uaufragium  (luctuantes  vos  ipso»  recipiatis. 

Sciendum  praeterea  quod  ille  peccat  in  Spiritum 
sanctum,  ut  ait  B.  Auguslinas,  qui  peceatum  cora- 
luittit,  et  obstinatiou«  mentis  non  vult  poeniiere, 
nec  per  pccniteiitiam  emendare  malum  quod  feclt. 
Hoc  soluin  peccatum/ut  sitB.  Augustinus,  veniam 
mereri  non  potest.  Si  ergo,  o  DonatisUe,  falsam 
basreiic»  pravilatis  superstitionem  ab  aninio  expu- 
leritis,  et  de  blasphemiis  in  Spiritum  sanctum  pro- 
latis  digne  poenitentiam  egeritis,  a  misericordissirao 
Deo  veniain  consequi  poteriiis.  Ne<!esse  est  itaqiie, 
o  Donatistae  ha;retici,  qui  Spirilum  sanctum  Patri 
Filioque  aequalem*  minorem  Filio  dicitis,  ut  in  ve- 
stra  assertione  mentitos  vos  esse  coguoscatis,  et  de 
tain  faisa  tamque  damnabili  blasphemia  catbolico- 
rum  jadicio  sacerdolum  pcenileutiam  legitime  aga- 
tis,  ita  ut  divinsB  essentise  blasphemiam  uUra  male 
credendo  isferre  non  pnesumatis. 

Etiam  vos  convenio,  o  Donatistae  hcretici,  qui 
mtla  malis  addidistis,  peccata  pec^tis  conjuniistiSy 
laitbolice  scilicet  baptixatos  iterum  contra  ecclesia- 
aticc  religlonis  consuetudinem  rebaptizatis.  Quae 
^ros  maiilia  compulit,  quae  insania  incitavit,  quae 
mallgnitas  decepit,  quae  audacia ,  utjuxtasummi 
pontificis  iesu  Cbristi  formam  bapdzatoa  denuo  re- 


(t7)  11  Sent.f  dist.  45,  cap.  E$t  prmterea. 
\iS)  Ne, 

i9)  IV  Sent.^  dist.  6,  cap.  Nune  quibut. 

'^O)  Ita  recte  uon  ul  In  edlt.  apud  Mag.  Masimiih 


LEGIONENSIS   '  4j6 

A  baptizare  praesumeretis,  permovit?  Volo  vosacire» 
0  Donatistae  bsereticl,  quod  qiiii  unque  sit  qni  Dapti-' 
zet,  si  forma  servatur  a  Chris^o  tradita,  venim 
bap'jsmum  dat ;  et  ideo  qui  iiiuin  baptisiiium  su* 
mit,  non  debet  rebaptizari  (19).  Unde  ait  venerrbt- 
lisBeda  inqundam  homilia  .  f  Si^ehaeretieos,  slvie 
schismaticus,  sive  facinorosiis  qiiisqiinm  in  con« 
fessiune  sanctae  Trimtatis  bnptizet,  non  valet  ilie 
qui  baptizatus  est  a  bonis  Cathuiicis  rebaptizari,  m 
confessio  vel  invocatio  sanctae  Trinitatis  videator 
annullari.  > 

Item  B.  Augustinus,  haereticomm  scilieet  mal- 
leus  foriissiinus,  ad  quaestiooes  Orosii  respondea» 
ait :  €  Quamvis  unus  baptismus  sit,  et  haeretico- 
rum  videlicet  eorum  qui  in  nomiuL^  Patris  et  Filii  eft 

B  Splritus  sancti  baptizant,  et  Ecclesiae  catholie»,  li- 
men  qui  foris  Ecclesiam  baptizantur,  non  auuinit 
baptismum  ad  salutem,  sed  ad  perniciem;  habentes 
formara  sacramenli,  virtutem  autem  eju$  abnegantaa 
(II  Tim.  iii) :  ideoque  Ecclesia  non  eos  rebapiizat, 
quia  in  nomine  sanctissimae  Triiiitatis  baptizatl 
siinl,  et  ipsa  est  forma  baptisnii.  >  Item  ipse  ad 
Maximinum  (20)  inter  aiia  rcspondens,  ait :  c  Re- 
baplizare  haerciicum,  qui  haec  sanct.talis  signa  per- 
cepit,  omnino  peccatuiu  est ;  Catholicum  vero,  im« 
manissimum  scelus  est.  >  Ex  his  aperte  intelligitur, 
quod  qui  etiam  ab  haeieticis  baptizali  sunt,  servata 
caractere,  id  est  forma  Christi  rebaptizandi  non 
sunt,  sed  tantum  manus  imposilione  reconcil.Midi ; 
vtdelicet  ut  Spiritum  sancium  accipiant  in  signum 
detestationis  haereticorum. 

Quaeri  etiam  solet  (2i)  si  corrupte  proferantar 
illa  verba  in  baptismo  a  sacerdote,  an  l>apt:8iiiat 
sit  ?  De  hoc  Zacharias  papa  Bonefacio  episcopo  ita 
scripsit :  c  Retolerunt  mihi,  tnquit,  nuntii  lui  quod 
fuerft  sacerdos  in  eadcm  provincia,  qui  La  inam 
liuguam  penitus  ignorabat  :  et  dum  baptizaret,  ne- 
acius  Laiini  eloquii  infringens  linguam  tiiceret: 
Baptixo  te  in  nomine  Patria,  et  /'*t7.a,  et  Spiritu  »an» 
cta ;  et  propier  hoc  consiJerasti  rebaptizare  i.l  i» 
quos  ipse  baptizavorat.  Sed  si  ille  qui  hujuamodi 
baptizavit  non  errorem  introducens  vel  h.x  resimy 
aed  pro  sola  ignorantia  Romanae  locutionis  iufrin* 
genilo  linguam  baptizans  dixisset ,  non  possumoa 

D  conscntire  utdenuo  baptizentur  quiab  illo  i>aptixati 
sunt.  > 

Praeterea  (22)  sciendum  est  quod  illi  do  qnibva 
nulla  exstant  indicia  inter  propinquos  vei  cleri- 
eos,  aive  vicinos  quibua  baptizati  fuisse  doceantHr« 
agendom  est  ut  renascantur  ne  pereant.  In  quibua 
non  oatenditur  geslum ,  ratio  non  sinit  ut  videatur 
iteratuni.  Conferendum  ergo  eis  videtur  quod  col« 
latum  esse  nescitur  ;  qoia  noii  tenieritas  interveult 
praesumptionis ,  ubi  est  diligentia  pietatis 
Solet  (23)  etiam  quaeri  de  illo ,  qui  jocans  aiciit 

num. 
(2i)/6.  cap.  Qumrietiam. 
(22  Cap.  Prteterea. 
(25)  Cap.  Solet. 


4S1  SERMONES.  -  8ERM. 

luiiiiu^,  commerooratloite  tamen  TrinitatiA  immer- 
gftur,  utrum  baptiiatiis  sit  ?  Hoc  B.  Auguslinus  non 
difliiiivit  Ita  dicens :  €  Si  totaro  ludicre  et  mimice 
et  joculariter  ageretur,  ulnim  approbandus  esset 
baplismus  qui  sic  darelur«  divinum  judicluin  per 
aliciijus  reveldtionie  miraculum  oratioiie  iniploraii- 
dum  esse  ccnserem.  Yidelur  tamen  sapieniibus  non 
faisse  baptitma ,  ut  cum  aliqui  in  balneum  vel  in 
flumcn  merguhtur  In  nomine  Trini^atis ,  non  est 
tam^n  baptismos ;  quia  noi)  inteniione  baptizandi 
illud  geritur.  Nam  et  in  boc  et  iu  aliis  sacramentis 
sfcut  fbrma  est'servanda,  ita  et  intentio  illud  cele- 
brandr  est  babend^  >  Yictos  itaque  vos ,  o  Dona- 
tistae  haerelici ,  in  vestris  assertionibus  certlssime 
cognoscite,  et  ecclesiasticis  dogmatibus  vos  ipsos 
devoU  niente  subjidle.  Patrem  et  Filium  et  Spiri- 
lam  sanctum  unuib  ,et  verum  Deum  esse  cradile , 
4^  9h  ecclesiasticis  viris  secundum  formam  Gfaristi 
bapliiatos  rebaptizare  nolite.  Recte  credendo  et 
bona  operando  catholicaro  matrem  Ecclesiam  iq- 
gredi  festinate ,  at  cnm  ipsius  filiis  ad  «ternae  feti- 
citatis  gaudia  possitis  periingere. 

Quld  Hispaniarum  doctor  Isidoros  (24)  de  Neslo- 
riani8(i5)  baerelicis  dicat,  audiaroiis.  c  Ncstoriani  a 
Netiorio  Constantiiiopolilano  episcopo  nuncupati 
saBt ,  qui  beatlssimam  virginem  Mariam  non  Dei » 
sed  bomliiis  tanlummodo  asseruit  genitricem ,  iit 
aliam  personam  camis ,  aliam  faceret  D^tatis.  Nec 
itnuni  Gliristuin  Dei  Patris  Yerbuni  incarnatum  cre* 
didit ,  sed  separatim  atque  sejunctim  alterum  Fi- 
iium  Dei »  altenim  vero  filium  bominis  pnedica* 
vil.  •  Sed  procul  dubio  bic  Nestorius  desipuit  el  a 
veritatis  traroile  nimiura  deviavit ,  dum  Deo  Patrl 
oofietcrnum  Filium  bumanam  nalurani ,  scilicet  car- 
tiem  et  animam ,  ex  incornipla  Yirgine  assufkipsisse 
negavit.  Gerturo  esl  enim  et  sine  anibiguitate  veruni» 
q&od  Filii  Dei  persona  bumanam  uaturam  sine 
peccalo  assumpsit,  quod  sanctorumcomprobalur» 
lesliiuoniis ,  et  astruitur  documentis.  Ait  enim 
Leatissimiis  Augustinus  in.  libro  De  fide  ad  Pe- 
fr«m  (26) :  c  De.:s  Unigenilus  duin  concipereturi 
visritatem  carnis  accepit  ex  Yirgine ;  et  cum  nasce- 
rctur,  integritatem  virginitaiis  ser%'avit  in  niatre. » 
E|  paulo  post :  c  Dei  Filiiis  hunianam  naturam  in 
unitate  person»  susccpit ,  qiti  se  liumilians  per 
misericordiaro  inrorruptae  Yirginis  ulerum  ex  ea 
naaciturus  implevit.  Non  ergo  sicut  Nestorius  men- 
lilas  est ,  alia  est  persona  Filii  Dei  et  alia  sepaia- 
lim  lllii  homiiiis,  sed  vere  et  abs(jue  ulla  anil)igui- 
lale  Deus  et  homo*  uiiiis  est  Cbrislus.  Ipse  eniiu 
Dm  Palris  Yerbum  non  personam  sed  naturaui/bo- 
loiiiisi  Id  esl  animam  et  carnem  suscepit.  >Legitur 

(24)  Lib.  VIII  Etym,^  cap.  5. 

(25)  Nestorius  alierum  Filium  Del,  altenim  Yirci- 
Ais  praedicai.  declarat  eom  a  tramite  veritatis  de* 
viasse  sanclorum  testimoniis. 

(i6)  111  Sent.,  Dist.  5,  cap.  Prwterea. 

{%lj  Yariant  bic  ediliones  Magistri ,  alise  ociiiTO, 
el  qnidem  perantiquae  aliae  sexio  concilio  Toletaiio 
luBC  ascribentes ;  sed  standum  est  his  postrcuiis  : 

PATllOt.   CCVlll. 


IT,  tN  NATALE  DOMINL  .  ISl» 

A  enlm  in  concilio  Tolelano  (27)  tradiiiim  sle ;  i  8a» 
bjm  Yerbum  caro  factum  est ,  et  babitavil  Ia  wh 
bis  ;  et  curo  tota  TriniUs  operala  sit  formalionem 
suscepti  bominis,  quoniam  inseparabilia  sunt  opera 
Trinitalis,  solus  lamen  Filius  hominem  accepit  in 
singularitatem  suae  personae,  id  est  in  id  quod  pro- 
prium  est  Filii.  ( Incarnationem  ergo  Fiiii  Dei  tota 
Trinitas  oi))erata  esse  credenda  est,  solum  tamen 
Filius  formam  servi  accepit  (28). )  > 

Mentitus  cst  iUque  Nestorius  in  sua  assertione» 
qui  divinam  atque  humanam  Chrisli  subsUnliam 
noA  unam  sed'  duas  personas  esse  dixit.  Non  esl 
aliuft  Dei  Filius  ct  alius  Yirginis  filius  ;  sed ,  sicul 
anima  rationalis  et  caro  unus  esl  homo ,  iu  Deus 
et  homo  unus  est  Christus.  Pceniteat  igitur  vos ,  • 

Q  Nestorlaiii,  Je  Christo  indigna  hactenus  sensisse,  d 
falsa  prolulisse ,  et  hanc  mendaccm  alque  dainua- 
bilem  sectam  a  cordibus  vestris  quaiitocius  expel-  ' 

lite  9  verissimis  catholicae  Ecclesiae  dogmaiiiHis  voe  * 
ipsos  bumiliter  atque  dcvotc  subjicite ,  ut  non  cum 
liaerelicis  vobis  contingat  perircy  sed  cum  ejusden 
sanctae  Ecclesiae  riliis  ad  aflimarum  vestrarum  sa- 
lutem  possitis  pertingere.  Exsecrabiles  leprae  ma- 
culas » id  est  baeretic»  pravltatis  detestabiles  bla* 
sphemias  calholicae  Ecclcsiae  sacerdolibus  cum  la- 
Cfymis  et  cordis  poenitudine  in  confessione  cordis 
oslenJite,  eorumque  consilip  atque  doctrina  colp* 
rem  sanitatis ,  scilicet  bene  vivendi  normam  susci* 
pite,  ut  cum  eisdem  in  praMenli  et  in  futuro  sae* 
culo  feliciter  valeatis  vivere.  Anien. 

C  Quid  etiam  B.  Isidonis  de  Eutychlanis  (29)  hae- 
reticis  irf  £ly«o%tanim  libro  dlcat,  audiamus. 
c  Eutychlani,  iiiqullt  haerQllci  dicti  ab  Eutycbio 
ConstantinoimUtano  abbale,  qw  Cbristum  post  hu- 
manam  assumptioaem  negavil  asstsiere  de  duabus 
naturis ,  sed  solam  in  eo  divinam  asaeruit  esse  na- 
turam.  >  Maie  quippe  et  Iste  Eulychiof  abbas  de.  - 
Cbristo  sensit,  qui  ilium  exuU  humaniute,  quam 
pro  mundi  redemptione  sine  peccalo  induerat,  ln 
sola  divinitaie  assistere  dixit.  Sed  illiua  falsam 
assertionem  catholicae  fidei  doctor  et  institutor 
Paulus  evidenler.  conviiicit ,  qiii  de  ipso  Deo  el  ho^ 
miue  Jesu  Christo  sic  ait^:  Chri§tn$  auutens  pontifeM 
futurorum  bonorum  per  amplius  et  perfectiuM  taber'* 

0  naculum  non  manu  facium ,  id  est  nou  kujne  crenn 
tionis ,  sed  per  proprium  sanguiuem  introivit  semdl 
in  sancta  wterna  redemplione  inventa  ( Uebr,  ix ). 
Nunc  videainus  hic  pontifex  futurorum  lM>norum 
scilicet  Cbrisius ,  quare  pontilex  dieatur  et  qualitei 
et  cui  assistit.  Ideo  sacerdos  appellatur,  quia  prc 
salute  nostra  seipsiim  Deo  Patri  in  ara  criicis  im'* 
iiKiculaturo  obiulit  sacri(lci4im«  Est  ergo  sacerdoi 

nam  verba  sunt  can.  1,  prxfaUe  sextae'  synodi. 

(^)  Quae  parenlbesi  iiicludimus  terba  sunl  con'* 
cilii  XI  ToleUni. 

(29)  Eutychiani  haeretici  asseruere  Christum  pesl 
huinanam  assumptionem  non  assistere  la  duabiia 
naturis,  sed  solain  in  eo  esse  divtnam  naturam  ; 
vaUdissiinis  auctoritatibus  Pauli,  DanieKia,  Stepbaiiii. 
Joaunis,  Ezechleiisconvicti  redddntur, 

t2i 


489  8.  MARTlNt 

el  lacriflciuin.Pontirei  dicHur  quia  ex  incorrupta 
Virgine  liumanum  corpus  suscipiens,  ft  post  trium- 
phum  victoriosissimae  passionis  et  resurrectionis 
In  eadem  came  quam  de  Yirgine  matre  sine  pec- 
cato  assumpsK  coelum  ascendens^  et  Deo  Patri  scm- 
per  assistens,  interpeliat  pro  nobis.  Quod  eliam 
Apostolus  subsequenter  testatur,dicens :  Non  enim  in 
manu  facia  tancia  Jetut  introivii ,  quia  videlicet  sunt 
exemplaria  verorum  ;  ted  in  iptum  talum ,  ui  appa- 
reat  uunc  vultui  Dei  prt>  vobit  ^brd,).  Ciir-non  in 
nianu  facta  templa  Jesus  introivit  ?  -Quia  sciiicet 
verus  sacerdos  non  in  umbraiilia ,  sed  in  vera  in- 
Irare  debiiit,  hoc  est  in  coelum.  Dicite  ergo,  o  Eu- 
tyciriaiii  bxretici ,  iste  aeternus  pontifei  qui  coclum 
per  propriuiu  sanguinem  introivit ,  in  coelo  cui  as- 
sistit  T  Dlcite  cui  asbistit  ?  Vuliis  audire  cui  ?  Deo 
Fatri  videlicet ,  qui  illum  pro  humani  generis  re- 
demptione  in  bunc  mundum  misit ,  et  ex  incorrupta 
Tirgine  carnem  suscipere  voluit.  Et  ipsi  quidem 
Pntrt ,  qui  illum  ante  omnia  saecnla  geniiit  et  in 
Mnpore  incarnari  consUluit,  qualiter  assislit?ln 
ipsa  jam  videiicet  glerificata  humanitate ,  quam  ex 
Vtrgine  de  Spiritu  sancto  conccpla  sine  culpa  su- 
scepit,  in  ipsa  Dei  Filius  mundum  redeinit,  in 
lusa  eoclum  aseendit ,  in  ipsa  Deo  Patri  aetcrnus 
jam  et  immortalis  pontifex  assistit ,  in  ipsa  ad  ju- 
dicandum  vivos  et  mortuos  et  saeculuni  per  ignem 
•e  venturum  esse  praedixit.  Non  ergq  ipse  Dei  et 
Virginis  Filius  in  sola  divtnltate  ut  vos,  Eiilychiani 
hscrelici,  plane  mentiminl,  in  Dei  Patris  dextcra 
constitit ;  sed  ipse  verus  Deus  per  bumanitatem 
quam  ex  Virgjine  assumpait,  Deo^Patrl  assistens  in- 
tcrpellat  prb  mntbus  ad  aetemam  vitam  praeordi- 
natis.  Sed  ad  vestram  evidenlius  falsam  scctam 
superandam  ,  et  catholicae  fidei  veritaiem  corrobo- 
randam,  sanclarumjVeteris  et  Wovi  Testamentl 
Scripturarum  testimonia  in  me^Tium  proferamus. 

Dic ,  -sancte  Daniel ,  quid  in  visione  de  Christi 
divinitate  ct  humanitale  ejusque  cxaltatione  tibi 
fuerit  revelatum,  ut  tuo  verissimo  testimonio  Eu- 
lychiani  haerelici  a  sua  falsa  assertione  convlcti 
catholicam  fidem  snscipiant,  et  Jesum  Cbristum 
verum  Deum  et  verum  bominein  In  Dei  Patiis  glo- 
rla  esse  nobiscum  veraciter  credant.  Atpiciebam , 
Inquit ,  in  viiione  noctiM ,  et  ecce  cum  nubibut  coeli  Fi- 
Ilu9  hominit  veniebat ,  et  utque  ad  antiquum  dierum 
pervenit ;  et  obtuterunt  eum  in  eontpeeiu  ejut  (Dan, 
Yii).  Prxvidebal  enim  pVopheta  Spiritu  sancto  edo- 
clus,  Christum  ex  Vlrgine  nascituruin,  mundum 
redempturum ,  coclum  asceosurum ,  in  Dci  Patris 
dextera  sessurum  ,  et  ideo  de  f^iluro  qiiasi  de  prae- 
lerito  loquebatur.  Ac  si  apertius  diceret :  Aipide- 
bam ,  lii  vitione  noetit^  id  est  inter  praesentis  saeculi 
nebulas  ignorantiae  positus  ;  et  ecce  cum  nubibus 
cctti ,  hoc  est  cum  patriarchis  et  prophetis  spiritalls 
pluviae  mentes  hominum  irrigantibus ,  Filiut  ho- 
minit  veniebat;  posl  nobilissimum  tidelicet  pas- 
&lovis  et  resurrectionis  triumpl^um  ccelum  In  ma« 


LEGiONENSIS  4M 

A  tnn  gloria  comitantibos  angdis  ascendebal^,  el 
utque  ad  antiquum  dierum  ,  id  est  usque  ad  Deom 
Patrero  pervenit,  «ui  Psalmis'a  inter  caeten  sic  I07 
qiiitur,  dicens  :  Tu  autem  idem  ipu  et ,  et  anni  tmi 
non  deficient  ( Ptal,  ci ).  El  angeli  qui  ipsum  lio- 
niinis  Filium  comitabanlur,  obtulerunt  illum  ia  con- 
spectu  ejus.  Sequilur : 

Et  datum  ett  ei  ab  ipto  aniiquo  dierum  scHicel  m 
Deo  Patre  regnum  et  honor^  et  omnit  popuius  tribuB 
et  lingum  tervient  ei.  Et  adjecit :  Potettat  ejut  sci- 
licet  ejusdem  Filii  Dei  et  hominis  potetiat  wtenut 
qum  non  auferelur;  et  regnum  ejut  quod  non  c^f 
rumpetur  (Dan.  vii).  Hoc  testigionio  Daniel  pro- 
phela ,  0  Eutychiani  haerelici ,  falsam  assenionein 
vestram  qui  Chrlstum  exuta  humanitate  quam  de 

^  Virgine  roaire  suie  peccato  accepii  in  sola  divini-' 
tate  assistere  dicitis,  apeile  su^rat,  et  catholicae 
fidei  verilatem  indubitanter  corroborat.  AnimoA^in 
Christum  credentium  in  fide  confortat,  et  vos  qui 
illyffi  ex  duabus  subslantiis  divina  scilicet  atque 
Immana  unam  personam  esse  negaiis,  evidenler 
condemnat. 

Sed  ad  nostram  adhuc  fidem  cumiilandam  et  ve- 
strani  pcrfldiam  convincendaro  alios  introducemus 
tesies.  Beatum  ergo  Stephanum  levilan  unum  ex 
septem  diaconlbus  a  B.  Petro  apostolo  ordinatum, 
el  pro  fide  Cbristi  a  Judaeis  lapidatum  in  mediun» 
introJucainus ,  ct  quid  nobis  de  Cbristo  dlxeril 
omnes  simul  audiamus.  Dic,  sancte  Stepbaiie»  pro- 

Q  lomartyr  Cbristi,  dic  nobis  audientibus  illud  testl- 
moniuin  de  Christo  quod  Judaeis  te  pro  fidei  veri  • 
tate  lapidantibus  in  coelum  intendeiis  ei  Dei  gloriam 
videns,  deCbrislo  perhibuisti.  Ecce^  inquit,  rt^o 
coilot  aperlot ,  et  Filium  hominit  ttantem  «  dexiris 
virtutit  Vei  {Act.  vii).  Ac  si  apcrtius  dieerel.:  Vi- 
deo  verum  Deum  et  verum  hominem  Jesum  Chri- 
slum  a  dextris  virtutis  Dei  Patris  stantcra ,  et  n% 
ictibus  lapidantium  ab  illius  fidci  statu.movear,  me 
conrorlantein.  lii  hoc  Itaque  qiiod  B.  Stephanas 
Filium  hominis  a  dextri^  virtutis  Dei  se  slanlom 
vidisse  dicit ,  0  Eutychiani  haeretici ,  falsam  asser- 
lioncm  veslram  omnino  convincit ,  qui  illum  In  bu- 
manitale  quam  de  Virgine  assumpsit  negatis  in 
sempiternum  permanere,  sed  in   sola  divlnitale 

^  quani  ex  Deo  Paire  aeternaliter  habet  dicitis  eidem 
Deo  Patri  assistere.  Hac  igitur  verissima  B.  Ste- 
pfaani  aucloritale  vestra^haereticae  pravitatis  perfi- 
dia  falsificaiur,  el  Cbristianorum  fldes  ex  omni 
parteroboratur.  ^ 

Sed  ad  nostram  fidem  confirmandam  et  veslram 
mendacissimam  perfidiain  superandam,  iteruro  alios 
introducamus  lestes,  qaalenus  catholica  fldes  roa- 
gis  magisque  confirinetur,  et  vesira  mendacissima 
secta  penitus  convincatur.  B.  ergo  Joannem  evan- 
gelisUm  in  roedium  deducamus;  etJesumChristum 
utruin  in  eadem  carne  quam  pro  humani  generls 
redeniplione  ex  iniemerata  Virgine  sine  culpa  acce* 
pil  in  Del  Patris  dextera  sedeati  an  in  sola  divini- 


m  SERMONES.  —  SERM. 

ute,  iit  Tos  meniiinhii,eidemf)eoPatri  aft$islal(30)? 
Dic  ergo,  sancte  Joannes,  4e  Cliri^o  qnod  iii  spi- 
ritti  vidisti,  nl  tiio  verissimoiestimonio  Eiitycliiani 
lia^retici  convicii  a  saa  pravitate  corrrgantur,.et 
xntbolioe  fidei  ^-eritas  omiiin^tdis  rohoretur.  Bic 
ergo  iiobis  illtidi]iiod  vidtsli,  quoniam  videKcet  Do- 
ininica  die  iti  spiritu  fuisti,  ct  vocem  magnam  post 
te  audisti,  et  ul  vlderes  vocem  -qxisi  loquebatur  le^ 
cum,  faciem  tuam  convertisti.  Conversus  stim,  in- 
quit,  tir  viderem  voceni  qnce  lofptcbatur  mecum :  ei 
rtf/t  sep(em  can&dubra  aurea,  ei  in  medio  septem 
tandelabrorum  anreorum  simihm  Filio  hominis  ve- 
$titum  podere  et  prarcinctum  ad  mamillas  %ona  oii- 
rea.  Capnt  autem  cjus  et  capiUi  erant  candidi  ran- 
qnam  lana  alba  et  tanquam  nix,  Oculi  ejus  velut 
flamma  igms^  pcdes  ejus  similes  aurichaico  sieut  in 
camino  ignh  ardentis  (Apoc.  i).  Hoc  testimonio  B. 
Joannis  evangflistoB,  o  Euiycbiani  hseretici,  vestra 
inendacissima  asscrtio  indubilanter  falsificatur,  eC 
sanctae  Ecclesije  (ides  ccrtissime  solidatur.  Yeninh» 
tamen  hxc  B.  Joannis  visio  ad  memoriaiQ  iterum 
rcducatur,  et  jui^ta  mysticum  scnsum  qualiler  Hi- 
lelKgenda  sii  sollicite  pefpendamus. 

Et  conversus,  inquit,  vidi  septem  candelabra  au- 
rea^  id  cst  septcm  Ecclesias  ardcntes  et  illuminatas 
tapicnlia  diviui  Ycrbi.  Et  in  medio  septem  cande^ 
iabrorum  aureorum  similem  Filio  hominis :  quia  vl- 
delicel  noti  quasi  pm  Fihus  hontinis,  sed  similis ; 
quia  jam  non  morilur  et  mors  iUi  uUra  non  domina' 
bitur  {flom,  vi).  Yel  Filio  horoinis  similis,  quia  non 
cum  peccato  sed  in  simiUtudinem  carnis  peccati 
{Hom.  viii)  apparuit.  Yeslitum  autem  podere,  id  est 
Mcerdotali  vosle,  id  est  humana  carne  in  qua  se 
obtulit  ct  quotidic  oflert  seipsum  repncsentans  Deo 
Patri.  Yel  indumentum  poderis  est  Ecclesia,  qua 
induitur  Deus  quae  est  talaris,  quia  usr|ue  ad  flnen 
mundi  protenditur.  Et  pr(ccinctum  ad  mamiUa^ 
qnja  ipsc  caput  lotius  Ecclesise  prius  in  se  ostendH 
quod  nunc  a  suis  exigil.  Prcccinctum^  inqitlt,  zana 
aurea^  id  est  cingulo  charitatis,  quia  dileciionero 
'mtnistrai*  sifis  sanctis.  tJnde  ipse  in-€vangeKo  de 
•eait!  Transiens  ministrabit  iUis  {tuc.  xti) ;  sciliccfl 
posl  judicium  pneparabil,  id  cst  disponct  eis  aeter- 
Uas  mansioni^s;  rapKf  autem  ejus'  et  capiUi  erant 
gmuiidi  tanquam  lana  alba  et  tanquam  nix.  Ac  si 
diceret :  €aput  Cbristi  erat  candidum,  ig  quo  «anl 
omnia  neccssaria  ad  regimen  Ecclcsiae ;  ct  caplHt 
eranl  caiididi  candorc  justiliae ;  sancti  videlicet  inii« 
tatores  innoccntix  cl  simplicitatis  illius,  extenuati 
disciplinis  et  adhxTcntcs  ipsi  capiti  tanqnam  tana 
alba,  id  est  vestimcntuin  coutra  frigus,  scilicel  con- 
Ira  vitia ;  et  tanquam  nix  candida,  scilicet  omnl 
cre^tura  per  quam  imniortalitatis  candor  designa- 
liir.  Et  ocuU  ejus  «e/ur  fiamma  ignis^  dona  videlicel 
sancti  Spiritus  quae  sunt  Cbrisli  habentis,  el  fideli- 
bus  suis  damis,  simt  etEcclesiae  accipientis;  quae 
illuiuinanl  et  in  Dci  ainore  fideles  ardere  faciunt. 


B 


lY,  IN  NATALE  DOMINK  Aj 

A  Yel  oculi  Christi  spiritalcs  viri  s*int  iii  Ecd^b.^ 
Pedes  ejus  simiies  aurichalco  sicnt  in  camino  ignis 
ardentis.  Ac  si  apcrte  dicai :  Pedes  ejus,  id  esl  ul- 
timi  fideles  qoi  circa  finem  mtindi  temjt^ribus  vide- 
licel  Anlichristi  invenieiidi  sunt,  prae  magnitudine 
passionum  ac  diversarum  tribulationum  quasi  mul- 
tis  coniusionibiis  experli,  non  retinebunt  velerls 
hominis  vetustatem,  sed  transfercntur.perChristuin 
in  meliorem  colorem,  hoc  est  in  spiritalis  vitae  no« 
vitatem  ;  sicut  aurichalcutn  quod  quaiito  amplius 
incenditur  ct  lundilur,  lanto  clarius  conspicitur. 
Aliter  pedcs  Domini  aifqnando  sifnificant  stabilita- 
teni  aetcrnitalis,  aliquando  hunianitatem,  aliquando 
praedicatores  sanctae  Ecclestae  de  ^uibus  icriptuni 
est :  Quam  speciosi  pedes  evangeiizantium  pacem  $t 
evangelizantium  bona  {Isai.  lu). 

IToc  testimonio  B.  Joannis  evanf  elistae,  ul  pr»* 
diximus,  sanciae  Ecclesi^e  fides  maxime,  roboralari 
haereticorum  assertio  convincitur,  Jud;porum  perS«> 
ilia  superatur,  paganorum  superstilio  frustraluf. 
Sed  si  adhuc  Jcsum  Christum  in  humanitate  qaaA 
de  Yirgine  sine  conlagione  pcccati  assumpsil»  <| 
Eulychiani  hatretici,  assistere  non  creditis,  sl  ia 
.vestrae  pravilatis  malitia  perseverare  disponitis,  si 
praediciis  sanctorum  Patrum  testimonils  fidem  non* 
dum  accommodare  vullis,  si  adhuc  in  vcstrae  per« 
versitatis  secta  perseverare  decernitis,  Ezechieleni 
prophetam  in  medium  inlroducamus,  cl  quidquid 
nobis  de  Dei  et  bominis  Fffio  dixerit  diligenter  au^r 

C  diamus. 

Dicergo,  oEzechiel  propheia»  qu{,casto  corpore« 
simplici  et  mondo  corde  l^o  lerYiro  meruisti ;  dic 
de  Filio  hominis  illuii  guod»  cum  esses  in  medlo 
captivorum  juxta  flutittiD  Gbcter  {quando  videlicet 
apcrti  sunt  cceU,.el  vidi&li  visioncs  Dei),  tibi  reve- 
latum  fuit,  quatenus  supradicti  baeretici  tuo  fidelit* 
simo  lestimonio  supcraM  a  suae  pcrversitatis  iio* 
quiiia  recedant,  ei  Jesuoi  Chrislum  verum  Deuiii 
et  verum  hominem  in  Dei  Patris  dexlera  sedere  fi- 
deliter  credant.  Super  firmamentum^  inquil,  qnod 
erat  imminens  capiti  tfortmi»  scilicet  animaliuro, 
quasi  aspectut  lapidis  sapphiri  similitudo  throni ;  et 
wper  simUitudinem  throni^  simiiitudo  quati  aspcctue 

D  lnfminis  desuper  {Ezech.  i).  B.  Gregorius  catholic» 
Ecclesiae  doctor  eximius  accedat,  ct  tantas  subtiliU- 
tis  versiculum  nobis  exponat.  l  Quid  per  thronum, 
inquit,  nisi  illae  virtutcs  angelicae  designantur  qvao 
ipsos  qiioque  angelos  dignitatc  superioris  loci  ex- 
cellunt?  Nam  cum  angeli  nuiitli  dicantur  et  saepo 
angeli  ad  annuntiaiida  quaedam  *hominibus  venianl, 
throni  missi  ad  minititerium  nuntii  niinquam  le- 
guntur,  quia  eis  longe  sublimis  Creator  omnium 
praesidet.  Uiide  ^aulus  aposlolus  ordines  cocleatium 
agminum  quos  ad  tertium  coelum  raptus  videjral, 
describens  ait :  Sive  throm,  sive  dominaticnes,  sire 
prlncipatust  sive  potcstates :  omnia  pcr  ipium  et  in 


(30)  Suppl.  videimus 


4t>3 


8.  MARTINI  LCGrONENSlS 


«61 


ip»o  ereaia  sunt  (Celo$$.  xi).  Throiios^igiiur  ante  A  mis  aiiclorilalibos  cum  magistro  vestro  Eutycliio 

in  falsa  asscrlipne  vestra  procul  dubio  victi  eslis» 
qui  Deum  et  hominem  Jesum  Ghristum  in  sola  di- 
vipitaie  Deo  Patri  asslstere  dicitis.  Yeteris  et  Novi 
Teslameiiti  idonei  testes,  quod  Christus  verus  Deut 
et  verus  homo.  sit,  apertissime  concordant»  et  vo» 
bsereticae  pravitatis  dogmatizatores  esse  compro* 
bant.  lili  Jesum  Chnstum  in  eadem  humanitaio 
quam  de  Virgine  matre  sine  percato  assumpsit,  in 
Dei  Patiis  dextera  sedere  confirmant ;  et  vos  qui 
boc  pcrtinaciler  iiegatis,  in  vestra  disputatione 
omnino  superant.Necesse  est  itaque  ut  Jesam  Chr> 
^stum  verum  Deum  et  verum  hominem  esse  indubi- 
tanter  credatis,  et  de  blasphemiis  a  vobis  prolatts 
bumiiiter  coram  Deo  et  coram  sanctse  Ccclesi»  pne- 


ipsos  angelos(5i)  ordines  dixit,  quibus  illos  prae- 
latos  esse  cognovit.  Bene  autem  thronus  lapidi  sap- 
pliiro  cbmjnratur,  quoniam  lapis  sapphinis  aerium 
habet  colorem.  Virtutes  ergo  coclestium  spiriluum 
lapide  sapphiro  designantur ;  quia  hi  spiritus,  qui- 
bus  Deus  omnipotens  ailius  prsesidel,  superioris 
loci  in  coeleslibus  dignitalem  teneiit.  Super  ihronum 
tero  similitudo  homiuis  erat,  quia  et  super  illas 
virlutes,  quae  ipsos  angclos  antecedunt,  Redempto- 
ris  iioslri  est  gloria. 

tNotanduin  ergo  qiiis  ordo  servatur  :  super  ani- 
malia  enim  rirmamcntuin,superflrmamentum  thro- 
nus,  super  throBuro  homo  esse  desmbitur;.quia  et 
super  sanctos  hoinines  adhuc  iii  hac  corruptione 


corporis  viventes  angeli,  et  super  angelos  superio-  ^  latis  poenitentiam  agatis>  ut  dignos  poenitentiae  friH 


rcs  et  Deo  proximac  angelicae  potestates ;  super  po- 
testates  vero  Deo  proximas  elevatus  est  mediator 
Dei  et  honiinum  homo  Gbristus  Jesus,  et  exaltatus 
in  dextcra  Dei  Patris.» 

•  In  hoc  ergo  quod  Ezechiel  propheta  super  thro-  ' 
kios,  id  est  super  principatus  et  potestates  similitu- 
diiiem  hominis  essedicebat,  jam  procul  dubio  ipsum 
Dei  et  Virginis  Filium  secundum  carnem  nascitu* 
nim  et  in  Dei  Patris  dextera  sessnrum  in  spirilu- 
praevidebat.  Cum  igitur  prophcta  euper  omnes  an- 
gelicas  potesiates  simililudinem  hominis  sedere  as- 
serit,  vobis  Culychianis  hacreticis  qiii  illum  non  in 
liumanitate,  qiiam  de  inlemerata  Virgine  sinc  pec« 
cato  suscepit,  sed  in  sola  divinitaie  Deo  Patri  as-  ^ 
sistere  dicitis,  aperle  contradicit.  Menlilos  ilaque 
yos  in  vcstra  assertione  esse  cognoscite,  et  Jesuni 
Christum  r^on  in  sola  divlniUite  nec  in  sola  humar 
nitate,  sed  ipsum  verum  Deum  et  verum  hominem 
in  Dci  Patris  dextera  sedere  crcdite.  ilumaniinieni 
enim  nostrLm  iu  unilate  personae  suae  suscepit  Dti 
Filius,  qiiam  erat  siiie  dubio  de  potestale  antiqui 
bostis  redeniplurus.  Et  quoniaio  a  Dei  Filio  hnma' 
liiias  ejus  nunquam,  ut  dictum  esl,  sejungitur;  pro* 
pterea  in  coelo  omnibus  angelis  ct  in  terra  omnibus 
iiominibus  dominaiur.  Secundum  naluram  proprie 
bumanam  Filius  Dci  humUavit  se  faclu»  obediens* 
Deo  Palri  u$que  ad  mortem^  mortem  autem  cntcij* 
Secundum  quam  naluram  etiam  Deu$  Pater  illUm 


ctus  facientes  remissionem  peccatorum  ab  eodem 
Jesu  Christo,  Agno  sine  macula  Jqui  tollit  peccata 
miindi,  conseqiii  possitis.  Lepram  itaque  haereticae 
pra\itatis  veslrae  secundum  ejusdem  Dei  et  boiuiois 
JesuChrisii  pnecepiumCccIesiae  saccrdotibus  osten- 
dile,  et  sanitatis  colorem,  scilicet  catholicae  fidei 
Veritalem  eoruin}udiciovd  magisterio  devota  mente 
susciptte,  ut  recie  credeudo,  humiliter  poerfitendo, 
et  digna  operaiido  ejusdem  Filii  Dei  etVirginis  gra- 
tiam  possitis  recuperare.  Amen.  ^ 

Nolo  vos,  0  Judaci,  immemores  esse  vestrae  op- 
posilionis  qtiam  nupcr  de  leprosis  opposuistis  HO'^ 
bis.  Dixistis  enim  nos  qui  Icgem  a  Deo  instirutam 
legimus  et  prophetas  ab  eo  missos  credimus,  non 
debere  leprosos  suscipere,  nec  eos  nobiscum  coAi- 
moruri  permitterc,  sed  longius  a  nobis  illos  secun* 
dum  Doniini  praeceptum  deberemus  repellere.  Not 
vero  legem  non  ad  litteram  sed  spirilaliter  iutelli*- 
gcntcs  vos,  0  Judaei,  qui  Christum  publice  blasplie* 
matis,  omnesqiie  ^iipradictos  baereticos  quos  siipo- 
rius  Veteris  et  Novi  Teslamcnti  verissimis  sanctaruoi 
Scripturarum  tcstimoniis  apertissime  convincimuSt 
quasi  ulceribus  plenos  et  lepra  pcrcussos  extra 
castra,  id  est  extra  omnium  fidelium  sancta  ac  de^ 
vota  collegia  projicimus.  Revera  vos  estis-condem-' 
nandi,  o  Judaei,  et  omnes  baerelici,  qui  Christum 
blasphemant,  non  ilii  quos  diversae  infirmitates 
debilitant.  Vos  igitur  atque  omnes  supradicti  hae- 


exaltavitf  et  donavil  illi  nomen  quod  e$t  $nper  omne  D  relici  lepram,  id  est  falsam  doctrinam  in  capitibus^ 


nomen^  uc  in  nomine  ipsius  Dei  et  hominis  Je$u 
.Christi  omne  genu  flectatur  cwle$tium,  ten'e$trium  et 
inferndrum^  et  omnis  linyua  eonfiteatur  quia  ipse 
Dominu$  noster  Je$u$  Chri$tu$  in  glorin  est  Dei  Pa^ 
tri$  (Philip,  ii).  In  tantum  enim  ipse  Dei  Fiiius  na- 
tiirain  no^tram  dilSxit,  ut  eam  non  soium  a  pote- 
Btate  dTaboli  liberaret,  veruin  etiani  in  scipso  super 
omnes  bonos  angelns  in  Patris  dextera  collocaret. 
Natura  quoque  humaiia  quac  in  primo  homine  Adam 
a  diabolo  captivata  fuerat,  ipsa  nunc  in  redein- 
ptore  nostro  Jesu  Christo  super  omncs  angelos 
re(<:nat. 

llis  supradictis,  o  Cutychiani  baeretici,  verissi- 

t 

(Z\)  Angelorum, 


gestatis,  qui  Deum  et  hominem  Jesum  Christum 
publice  dchonestatis,  et  erroris  veslri  blasphemias 
noii  soluin  non  absconditis,  verum  etiam,  quod  est 
delerius,  publica  voce  profcrtis,  et  toto  nlciitis  co- 
naminc  defendiiis.  Vos  itaque  maxime  leprosi  csti^ 
vocandi  et  a  caslris  fidelium  separandi  quos  baere- 
tica  pravitas  commaculat,  quam  quos  accidens  in- 
firmilas  dcbilitat  et  intcrcutaneus  huinor  foedat. 

S  XXXI.  Alogii  hwretici  Dei  Verbum  ante  omnim 
$ircula  a  Deo  Patre  genituin  non  crednnt.  Joannig 
Evangslium  ct  Apocattfpsim  re$puunt,  Joannis 
Evangelio  convincuntur. 

Uuia  igitur  falsas  haercticorum  sectas»  illonim 


4«  6ERM0NES.  —  8KRM.  IV,  LN  NATALE  DOMINI.  fM 

■cHicel  qui  In  capite,  id  est  qiii  niaiiiresle  liacreii*  A  operaiidiim  amplius  proToeatur,  ptebe  sancla  ChritH 

sanguine  reJeiiipla  devoUua.  ebarisroau  meliora 


cam  penrersiutem  defendiint  aperie  notavimus,  eo 
rumque  Tersutas  asserliones  sancfarum  Scriptura- 
ruin  verissimis  rationibus,  Deo  adjuvante,  evidonter 
siiperaviinus;  itcrum  restat  vidcndum  qui  sunt  illi, 
qui  in  barba  leprafti  gestant.  Sicut  enim  barba  or* 
namentuin  est  viri,  ila  sancii  apostoli  et  doclores 
omameiitum  praestant  corpori  Christi,  id  est  Eccle* 
sin;.  In  barba  ergo  lepram  gerunl,  qui  de  aposto- 
lis  caeterisque  Ecclesi»  sanctis  praeposilis  pcrverse 
aliquid  sentiunt,  atque  eos  aliquod  falsuin  praedi- 
casse  confingunt,  ut  Alogii  bxretici,  qui  eisdem 
tanctis  apostolis  in  multis  contradixeruht. 

c-AIogii  b«retici  vocantur,  ut  ait  B.  Isidoirus  (32)/ 
tamiuam  sine  verbo.  Logos  eniin  Gra*ce  verbu*n  di- 


«mulatiir. 

S;ipradictuin  ergo  teslimonFum  B.  Joannis  evan^ 
gelistse,  o  haeretici»  iterum  in  medium  proferamua, 
et  quid  nobis  de  Christo  secundum  divinitateni 
dicat  solerler  audiamus.  Jn  principiOf  inquit,  eral 
Verbum  et  Xerbut^  eral  apud  Deum^  et  Deus  erat 
Verbum,  In  boc  ergo  quod  illud  iii  principio  ess^ 
dicit,  vos  in  vestra  mendaci  assertione,  qui  illud 
negatis  aperte  convincit.  In  lioc  eliam  quod  illiid 
apud  Deuin  Pairein  teslatur  fuisse,  manifeste  der 
inonstrat  Patrem  et  Filiuiu  non  unam  sed  dua$ 
personas  csse.  In  hoc  rursus  quod  illud  Deum  esM 
et  apud  Deuin  fuisse  commemorat,  vos  qui  Cliri- 


ciiur.  Dei  enim  Verbuni  ante  oinnia  saecula  ex  Deo  ^  slum  non  veruin  Deum  sed  purum  bominem  essa 


Patre  genitum  non  crediint,  respuenles  Joannis 
Evangelium  el  Apocalypsiiu.  i  Recte  siquid^m  et 
isti  Alogii  bxretici  quasi  lepram  in  barba  gcriint 
qui  Dei  Patris  Yerbum,  per  quod  omnia  facla  sunt, 
non  credentes  et  aposioloriiin  dicta  respucntes 
maximam  omni  Ecclcsiae  focditatem  ingerere  nitun* 
lur;  sed  omnino  non  polerunl,  quia  in  sua  di* 
sputatione  plane  menliuntur.  Quorum  errorero 
B.  Joannes  evangelista  in  initio  Evangelii  sui 
aperte  destruit,  cum  ait  :  Jn  principio  erat  Verbum^ 
ei  Verbum  erat  apud  Deum^  et  Deus  erat  Verbmm 
{Joan.  I,  1). 

Notandum  quod  praedicti  Alogii  baeretici,  qui  co- 
aelemum  Deo  Patri  Yerbum  non  credunt,  idcirco 
hoc  Evangelium  non  recipiunt,  quia  in  eo  Joannes 
erangelista  testatur,  Cbristura  secundum  diviniu- 
tero  in  priucipio  Verbiim  esse,  et  apiid  Deum  Pa- 
treoi  esse  et  Deum  esse.  Cum  idem  beatissimus 
«postolus  et  evangelisU  Joannes  in  Pathmos  insula 
propter  insuperabilem  evangelizandi  constantiam 
Jiiasa  Domitiani.detineretur,  Ecclesias  Christi  quas 
II.  Pauius  Dei  gratia  adjutus  plantaverat,  Apollo 
rigaverat,  idem  B.  Joaniies  evangelista  spiritali 
doctrina  praedicando  illustraverat,  Alogius,  Ebbio 
et  Cerintbus  bxrelici  atque  alii  pseudoapostoK  bse- 
reticae  perversiiaiis  errore  perturbaverant,  dicentes 
Cbristuro  secundum  divinitalein  C^o  Patri  non  esse 
coaeternum,  sed  temporalitcr  de  Virgine  sumpsisse 


negatis  (33)  evidenler  superal.  Habct  ilaque  DomL^ 
niis  nosler  Jcsus  Christus  de  Deo  Palre  naturaleia 
divinilalis  subslantiam,  habet  de  Virgine  matre 
veram  c^iruis  naturani.  Nalus  est  cx  Dco  Palrc  iri^ 
effabililer  ante  onuiia  ssecula,  nalus  cst  in  sasculc 
ex  incomipta  vlrgine  Maria. 

Ad  vcstixiin  etiani  falsain  asscrtionem  omnino 
convincendam  el  noslra;  tidci  veritalcm  confirman* 
dam  libri  Apocalijpiis  tesliinonium  preferamus,  et 
quid  nobis  dc  Clirisli  diviniiate  alque  bumanitate 
dicat,  sollicile  audiamus.  Ccrte  si  sanctorum  pnK 
phelarum  dictis  indubitanter  fidem  accommoda- 
mus,  sanctis  angelis  ad  ministerium  nostrse  salufis 
,  a  Deo  niissis  credero  debemus.  Quid  ergo  angclus 
'  in  persona  Dei  ct  bominid  Jcsu  Christi  omni  Eccle- 
siae  dicat,  omnes  simul  audiamus  :  Ha:e  dicit  pri- 
mus  et  novissimuSi,  qui  fuit  morluus  et  vivit:  Scia 
tribulationem  tuam  $t  pa^upertatem  (Apoc,  ii).  Ac  si 
divinitalem  et  humaniUtem  auam  ad  fideliuni  con- 
solationem  et  corroborationeroyadJudxorum  vero» 
paganorum  atque  hxrelicorum  confutationem  aperv 
tius  manifestans  diceret :  Non  deficialis  vos,  o  fide^ 
les  mei,  in  iribulalionibus,  quae  odio  nominis  tnei 
ab  impiis  ingeruntur  vobis ;  quia  ego  tanlus  prt- 
mK5,  scilicet  existens  ante  omnia  et  pcr  quein  om« 
nia  subsislunt ;  ct  novissimus^  per  quem  omnia 
consummabuntur,  propter  vos  passus  sum  morlem. 
Moneo  vos,  o  hxrelici,  qui  Christum  ab  aeterno  in 


initiuro.  Beatus  itaque  Joannes  Domitiano  Cxsare  d  Deo  Patre  fuisse  pertinaciter  negatis,  ut  ea  quaa 


a  senatu  Romano  jam  tnterfecto,  divina  disponente 
gratia,  dePathmos  insula  redicns,  rogalus  ab  epi-' 
seopia  Asiae,  ut  contra  supradictos  haereticos  Evani- 
gflium  veritatis  scriberet,  eoruinque  mortiferam  ac 
venenosaro  haeresiro  destrueret;  ipse  vero  omni 
Ecclesiae  indicto  triduano  jejunio  Spiritus  sancti 
magisterio  scripsit  Evangelium,  pcr  quod  omnium 
baereticorum  versuta  assertio  destruitur,  omnis 
Ecclesta  in  fide  catholica  roboratur,  fidelium 
mentes  ad  coelestia  desideranda  sublevantiir,  corda 
electorum  in  amorc  Dei  et  proximi  magis  ac  magis 
accendantur,  omnis  devotus  Dco  popiilus  ad  bene 


dicuntur  sollicita  mente  audiatis.  Per  hoc  erqa 
quod  Christus  per  angelum  primus^  id  est  ante  om- 
nem  creaiuram  existens  dicitur,  aperte  non  homo 
purus  ut  vos  mentimini,  sed  verus  Deus  est  cre- 
dendus.  Per  hoc  etiam  quod  ab  eodem  angelo  sub- 
sequenter  novissimus,  scilicet  per  quem  omnia  con- 
SHuunabuntur,  et  morluus  et  vivus  asseritur,  ve^ 
Fus  Deus  et  verus  homo  intelligitur,  et  firmiier  ab 
omni  Ecclcsia  creditur.  Est  itaque  Dominus  noster 
Jesns  Cliristus  primus^  id  esl  ante  omnia  saecuia  ex 
Deo  Patre  iiieirabilitcr  genitus,  et  est  novissimus 
post  qucm  nullus,  scilicet  in  qoo  omnia  Urmin*- 


(33)  Lib.  VIII  Etym,^  cap.  )S 


(33)  Imo  asseritisy  aui  quid  simile. 


467  S.  UARTINI 

buntur ;  qui  etiam  ad  judicandum  titos  et  mortuos 
cum  potestate  et  majestate  est  venturus.  In  yestra 
igitur  assertione,  o  hxrctici,  nientilos  ¥08  fuisse 
eognoscite,  et  Jesum' Cliristum  verum  Deum  et  ve- 
rum  hominem  esse  indubitanter  credite.  Ipsum 
qiiippe  sanctarum  Scripturarum  auctoriiatcs  ve- 
rum  Dei  Patris  et  verum  bominis  matris  Filium 
esse  praedicaut;  et  vos  qui  iliun^non  ex  Deo  Patre 
ante  omnia  sxcula,sed  tcmporalHer  ex  matre  prin- 
eipium  babuisse  asseritis,  mentitos  esse  coropro- 
bant.  Quasi  ergo  in  barba,  o  baereiici,  lepram  ba- 
betis  qui  sanctorum  apostolorum  dicta  respuistis, 
et  Jesum  Cbristum,  pcr  quem  Deus  Pater  ex  ni- 
bilo  omnia  condidit,  publice  blasphcmatis.  Tanien 
•I  ex  toto  corde  de  tam  damnabili  secta  recesseri- 
lis,  humiliterque  de  blasphemiis  a  vobis  prolatis 
coram  Deo  poenitueritisr  et  pcr  sanctae  Ecclcsiae  mi« 
nistros  verae  fldei  regulam  susceperitis,  ab  eodem 
omnipotenti  Deo  qui  trinus  est  in  personis  ct  in 
essentia  unus  veaiam  censequi  poteritis.  Amen. 

I  XXXII. —  Severiani  hcereiici  Vetus  non  recipien^ 
U$  Testamenlum  et  carnis  resurrectionem  negan- 
tes,  vinum  non  bibetites  annutlantur,  Job  atsertione^ 
Exodi  prtefiffuratione^  Pauli  testimonio  oppositum 
afirmatur.  Qua  astate,  et  quales,  et  quo  statu  re- 
gurgemus,  Jtem  quonam  modo  Christus  descendet 
itt  voce  archangeii,  in  sono  tubce^  atque  in  media 
noetis  hora,  Eam  iterum  ex  Ezechielis  dictis  figu- 
rat:  et  Osee  in  Christi  resurrectione  omnium  mundi 
fidelium  prcedicat  resurrectionem :  sic  et  NumerO' 
rum  libri  historia.  Etsi  ossa  in  pulveribus  redacta 
non  minus  resurgemus,  Infert  pnlchram  in  Seve- 
rianos  exchmationem, 

In  corporc  etiam  lepram  habent  qui  sanctx  Ec- 
clesia:  dctrabunt:  sicut  Severiani  baerctici,  qui 
Yetus  Testamenlum  non  recipiunt,  et  carnis  resur- 
rectionein  ncgant :  sicut  Hcniclilae,  qui-  nnplias 
dainnant  et  ccDloruin  rcgna  parvulos  habere  non 
credunt ;  sicut  Calbaro;i^  (34)  qui  de  suis  merilis 
gloriantes,  negant  pQenileiitibus  vcniam  peccalo- 
runi,  et  viduas  si  nupscrint  tanquani  adulteras 
daninant.  Oinues  bi,  quos  praediximus  haeretici, 
qui  Sanct»  Ecclesix  qii»  cst  corpus  Cbrisli,  pu- 
blicc   delrabunt,  quasi  lepram  in  corpore  gerunt. 

Scd  jam  de  prj^diclis  baerclicis  quid  B.  Isidorus 
dicat  audiamus.  i  Severiani,  inquit  (55),  baeretici 
a  Severo  baeretico  orti  vinuin  non  bibunt,  Vetus 
Testamenluin  uon  recipiuiit,  ct  inter  alios  dainna- 
biles  errores  generalcin  omnium  bominiini  rcsur- 
rcctioneni  negant.  i  Recte  quippe  et  isii  ab  eccle- 
siasticis  viris  quasi  leprosi  de  coetu  tldclium  proji- 
ciuntur,  id  est  inter  baeretitos  rcpiitantur,  qiii  car- 
nis  resurrectionem  negant,  ei  sese  falsa  aestinia- 
tione  religiosos  putant.  Quos  aperte  B.  Job  in  sua 
falsa  asserlione  mentitos  esse  convincil,  cuin  se 
in  novissiino  die  resurrccturum  in  sua  propria 
carne  asserit,  dicens :  Credo  qucd  Redempior  meus 
tititf  et  in  novissimo  die  de  terra  surrecturus  sum ; 

(54)  Cathari, 

(55)  Efijm.^  u.  i  siipra. 

(5<>»  K\  Ibiilor.,  Qhust,   in  Exod.y  cap.  8,  circa 


LEGIOXENSIS  4CS 

A  ei  ruvsus  circumdabor  peUemea^  ei  in  cmmenea  ri- 
dtbo  Deum  Salvatorem  meum  {Job.  xix).  Cum  ei|lflt 
lA  e%dem  carne  qua  vivebat,  se  indubitanter  resur- 
rcctunim,  el  suum  Redemptorem  visurum  esse  as- 
serebat,  vos  evidenter  in  vestra  ■lendacissiiua 
dispuiatione  superabat  vestrainque  damBabileiu 
seclam  oronino  frustrabat. 

Scd  ad  nestram  etiam  Hdem  conffrmandam,  qai 
carnis  resurrectionem  ftrmiler  crediiuus  fuluram^ 
el  vestram  perfldiam  superandam»  B.  Paulum  apCH 
stolum  in  medium  introdiicamus,  et  quidquid  noi- 
bis  dc  omnium  bouiinnm  generali  resurrectione  dl- 
cat,  libentcr  audiamus.  Hoc  enim  dicimus  in  verbo 

^  Dominij  iuquil,  quia  nos  qui  vivimus,  qui  residui  su^ 
mus  in  adtentu  Domini^  non  praveniemus  eot  qui 

"  donnierunt,  Quoniam  ipse  Dominus  in  jussu  et  iu 
vocearchangetis  et  in  tuba  Dei  descendet  de  ctelo ; 
et  morlui  qui  in  Christo  sunt,  resurgent  primi,  Deitide 
nos  qui  vivimus,  qui  relinquimur^  simul  rapiemur 
cum  iUis  in  nubibus  obviam  Chrislo  in  aera^  et  lic 
temper  cum  Domino  erimus  (I  Thess.  iv).  His  verisi- 
simis  B.  Pauli  apostoli  verbis,o  Severiani  bacretici, 
sancta  inatcr  oninium  fidelium  Ecclesia  in  Ode  ca- 
tbolica  foi  tius  roboratur,  et  vestra  inendax  asser- 
tie  ex  toto  frnslrutur  atque  convincitur.  Non  so- 
hitn  enim  simpliciter  cunctoruin  bominum  genera- 
lem  resurreclionem  narrat,  verum  etiam  quo  or- 
dine  celebranda  erit  maaifcste  prxdical.  Ipsam 
quippe  omnium  futuram  resiirrectioneni  Dominiis 

Q  in  libro  Fxodi  praesignabat,  cuin  Moysi  flgurate  di- 
'ccbat :  Quideit  quod  tenes  in  manu  tua  ?  Qui  uspon" 
dit:  Virgam,  Projice^  inquit,  iUam  in  terram,  Et  prc^ 
jecit  et  versa  est  in  serpentem,  Expavit  Jioyses  et  fu^ 
§it.  Cui  ait  Dominus  :  Apprehende  caudam  ejui,  Et 
apprelundit,  et  factus  est  virga  (Exod.  iv).  (S6) 
lu  cauda  eniin  serpcntis  saeculi  flnis  intelligitur,  ' 
quia  bumaiii  gencris  niortalitas  p^  lubrica  teinpo* 
rum  volvitur.  Alii  namqiie  veniunt  nascendi>«  alii 
eunt  moriendo  tanquam  per  serpentem.  Mors  sc 
niita  cst ;  sed  flnc  novissimo  vclut  cauda  sacculi  per 
resurrectioncm  revertcmur  ad  manum  Dai,  qua 
apprebensi  reparabimur  in  meliorero  statum,  et 
iniinica  morte  destrucLi  resurgentes  in  dextera  Uei 
virga  rcgni  erimus. 

D  Siipradictis  auctoritatibns,  o  bxretici,  veritas  fu- 
turae  rcsurrectionis  aperte  ostenditur,  et  vcstras 
disputationis  falsitas  qiii  illain  .negatis,  oinniuo 
convincit  (57).  Utile  nobis  valde  ac  necessariuuL 
videtur,  o  Scveriani  baerctici,  ut  etiam  B.  PauUis 
in  medio  nostruin  vcnial,  et  nobis  rcsurrectionis 
ordinem,  qucin  Spiritu  sancto  inlerius  docente  di- 
dicit,  sicut  stiperius  proposuii,  apertius  exponat. 
Dic  ergo  nobis  si  nosti,  »  sanctc  Paulc,  utrum  nos 
qui  adbuc  in  lnye  sxculo  vivimus,  in  quos  videli- 
cet  saeculorum  flnes  devcnerunt,  in  dic  resurrectio- 
nis  resurgemus  primi,  an  illi  qui  ab  initio  mundi 


flnem. 

(57)  Convincitur. 


m  SERMONES.  —  SERH.  IV 

ex  hoc  saeculo  migrayeriint?  Nos,  inquit,  qui  mimus^  A 
^Bt  residui  $umut  in  adventu  Domini,  non  prfKvenie- 
mut  eo$  tfui  ante  nos  dormierunt.  Dic  elkim  nobis, 
sancte  Paule  aposlole,  ipse  regum  rex,  legislator 
et  jQclexJesus  Cbrislus  qualiter  ad  judirium  e«t 
yentunis.  /pt^,  inquit,  Dominut  injutsu,  et  in  voce 
archangeli  et  in  tuba  Dei  descendet  de  caslo ;  et  mor^ 
tui  qui  in  Christo  sunt  resurgent  primi,  Qui  suiit  illi 
qu:  in  Cbrlslo  sunt  niortui  ?  Illi  scilicet  qui  in  ve- 
teri  testainenlo  Christum  Tenturum  et  ex  Virgine 
nasciturum,  roundum  per  cruceni  redemptumm,  a 
inoriuis  resurrectunim,  vivos  et  morluos  et  ssecii- 
lum  per  ignem  jndicaturnm,  et  per  eum  salvarl 
indubitanter  crediderunt ;  et  qiii  in  novo  tcsta- 
mento  Adem  cathoilcam  ver|K>  et  opere  veraciter 
tenuerunt.  0  sancte  Paule  aposlole !  quoniam  isli  B 
qui  in  Cbristo  mortiii  sunt  resiirrexerunt,  quid  de 
noW»  luncerit?  Nos^  inquil,  qui  adhuc  vivimus,  qui 
reHHqmimur^  simul  rapiemur  cum  illis  in  nubibns 
obviam  Christo  in  aera,  et  sic  semper  cum  Domino 
erimus.  0  sancte  Paule!  etiam  rogamus  iit  dicas 
nobis,  io  qua  aetate  vel  mensura  resurreciuri  su- 
nius.  Omfitf«,  inquit,  occurremifs  invirumperfectum^ 
ifi  mensuram  wtatis  plenitudinis  Christi  {Ephes. 
IV).  (38)  Virum  boc  loco  Apostolus  posuit,  non 
famen  ut  sexum  distingucret,  sed  ut  virium  per- 
fectionem  signiflcaret,  quam  tunc  babebimus  ^  sed 
noD  omnes  eamdem  staluram  corporisobtinebimus. 
Unde  ait  B.  Auguslinus:  c  Non.  disilr  Apostolus  ki 
mensuram  corpcris  vel  staturaeCbristi,  sed  xtatis;^ 
quia  unusquisque  suam  recipiet  mensuram,  vel 
quam  habuil  in  juveniute  etiam  si  senex  obiit,  vei 
fuerat  babiturus  si  ante  cst  derunctiis.  iElas  vero, 
crii  ilia,  ad  quam  pe.rvenit  Cbrislus,  scilicet  juve- 
ailis,  ut  circa  triginta  annos.  Triginta  enim  duo- 
lum  anoorum  et  trium  mensiiim  erat  aetas  Christi 
ia  qoa  mortuus  est  et  resiirrexil  Resurgent  itaque 
Jualorum  corpora  sine  omni  vitio  fulgida  sicut  aol, 
IH^isis  cunctis  deformitatibiis  auas  bic  babue* 
runt.  I  • 

Forte  quaeritis,  o  basretici,  qoae  sit  illa  vox  ar* 
ehangeli  el  tuba  Dei,  in  quibus  juxta  Aposlulum 
Deus  et  bomo.  Jesus  Chrisius  de  coeio  esl  descen- 
surus,  et  quarum  sonilu  de  monumentis  mortui  re- 
suscitalunlur?  (59)  Si  ergo  liaec  scire  vultis,  Magi-  D 
sier  Pelrus  vir  scilicet  sapiens,  et  discretus  acce- 
dat,  et  ea  vobis  exponat.  t  Causa,  inquit,  resurre- 
clionis  mortuorum  erit  vox  tubae,  qiix  in  adventu 
judicis  ab  omiiLbus  audietur,  el  cujus  virtule  exci- 
tabuntur  inortui,  et  de  menumentis  resurgent, 
•icut  de  eodem  Fillo  Dei  et  Virginis  Propbela  ait : 
Dabit  voci  suse  vocem  tirtutis  (Psal,  lxvii),  id  est 
effectuin  resuscitandi  inortuys.  Unde  etiam  Joannes 
tvangelista  ait  :  Venit  /lora,  in  qua  omnes  qui  in 
mcnumentis  suni^  audient  vocem  FHii  Dei :  et  procc" 
dent  boni  in  resurrectionem.vitw ;  mali  vero  in  r«- 
surrectionem  judicii  {Joan,  v).  > 


.  IN  NATALE  DOMINI.  47t 

Sed  etiam  quaerilis,  o  Severiaui  haeretici,  qoaa  et 
qualis  sit  vox  illa  ?  B.  Paulum  itenim  is  medium 
introdiicamus,  et  qua^  el  qaalls  sit  diligenter  ab  eo 
audiamus  :  Ipse,  inquit,  Dominus  in  voce  arcAon- 
geli,  et  in  tuba  Dei  descendet  de  cijelo,  Isle  utiqiie 
qui  ab  Apostolo  archangelus  dicitur  judfex  vivorum 
et  mortuorum,  Jesus  Cbristus  intelligUur.  Eadeui 
vox  etiam  tuba  dicitur  qu»  erit  manifeela  et  novis- 
sima;  quia  post  eam  non  erit  alia.  Est  etiam  babc 
tuba  clamor,  ut  ait  sapiens  Augustinus,  de  quo  iii 
Evangelio  dicitur  :  Media  nocte  chmor  faetns  est: 
Ecce  sponsus  venit^  exite  obmam  ei  (Matth,  ii).  Quod 
ergo  vox  archangelf  et  tuba  Dei  ab  Apostoio  dieitur, 
in  Evangelio  vox  Filii  Dei  et  clamor  appellatur.  Qoa 
hora  etiani  ipse-Deus  et  homo  Jesus  Cbristus  ad 
judicium.venturus  sit,  ipse  in  Evangelio  insinuat, 
dicens  :  Media  nocte  clamor  factus  est;  ecce  sppm^ 
sus  venit,  exite  obviam  ei.  Quod  B.  Auguslious  ^- 
ponens  ait :  c  Media  nox  non  pro  bora  temporia 
ponitur,  sed  quia  tunc  veniel  cum  non  speralur. 
Media  ergo  nocte,  scilicet  cum  valde  obscunim 
erit,  id  est  occultum,  veiriet.  i  Unde  dieitur  :  Dfe» 
bomitti  sicut  furin  nocte  itttffcniet  (t  Tltess.  v).  * 

Sed  quid  de  novissima  tuba  Magister  Anselmna 
dicat  audiamus.  Sicut  cum  Dominus,  Inquit,  darei 
legem  in  monte  Sinai,  audita  est  vox  tubae;  ita  an* 
geli  ad  hoc  constituti  corporlbus  et  tubis  de  aero 
sumpiis  terribile  judicium  Dci  tubae  sonitu  mundo 
intonabunl,  Cbristus  scilicet  per  eos.  Unde  esl  il- 
lud :  Canet  enim  tuba,  et  mowtm  resutgent  (1  Cor.  xv). 
Sic  eiiim  de  reprobis  per  Bsalmistam  dicitur  :  Pe- 
riit  memoria  eorum  cum  soniiu  (Psal.  ix),  scilicel 
novissiinae  tub«.  Ad  quam  vocem  mortui  boni  et 
mali  in  ictu  oculi  io  novissima  tuba,  id  est  in 
quantum  possis  octilum  aperire,  resurgent. 

Quid  ad  liaec  dicitis,  o  Severiani  baereiici,  qoi 
generalem  oninium  bominum  resurrectionera  ne« 
gatis?quid  opponitis  vel  quid  respondeiis  ?  Nunquid 
Jam  supradiclis  aiictoritatibus,  quod  oninium  ho- 
minuni  futura  sit  resurrectio,  sibi  veraciter  concor- 
dantibus,  indubitanter  fidem  accommodatis»  an 
adliuc  de  illa  dubiutis?  Sed  quia  illam  nondum-fo- 
turam  perfecte  creditis ;  ad  vestram  perfidiam  su- 
perandam*  ct  ojusdem  resurrectienis  fidem  confir- 
mandam  alios  introdticamus  testes.  &.  igilur  Job 
iterum  acccdat,  et  nobis  futurae  rcsurrectioiiis  testi* 
monium  proferat.  Scio,  inquit,  quod  Redemptar 
meus  viril,  H  in  jtovissimo  die  de  terra  surreeturus 
sum  :  et  rursus  circumdabor  pelie  ntM,  et  in  came 
mea  videbo  Deum  Salvatorem  meum,  quem  visurue 
sum  ego  ipse^  et  oeuli  mel  conspecturi  sunt  et  non 
aiius  (Job  xix).  Notale  verba,  o  Severiani  baeretictt 
et  tam  perspiouae  aoctoritati  adbibele  mentis  intcl- 
ligentiain.  Quid  ergo  de  Redcmpiore  noslro  qui  pro 
nobis  veraciter  passus  est  et  resurrexit;  qiii  resur- 
rcctione  sua  futuram  omuium  nostrum  resuneclio- 
iiem  aperte  praesignavit,  D.  Job  dicau  aLiuUatuus. 


(38)  IV  Scnt.,  disl.  44,  Solent  ct  Ihc  autcm. 


(59)  Idem.,  dist.  43,  Can^a^ 


471  9.  MART1N1 

SeiOf  ioquit»  quod  Hedmptor  meu$  vivii.  (40)  Quiai 
cnim  non  ait  Conditor  led  Redempior,  aperte  eiim 
denuiitiat,  qui  postquam  oronia  ciseavit,  ut  nos  de 
diaI)oIi  capiivitale  redimeret,  inter  nos  inearnatus 
apparuit,  suaque  nos  passione  a  perpetua  morte  li- 
beravit.  Ac  si  apertius  diceret  :  laftdeles  quique  il' 
lum  flagellaium,  deristim,  palrois  caesniu,  spinis 
coronatuin,  sputis  illinitum,  cruciflxum,  mortuum, 
ac  sopultum  noyerunt ;  et  lamen  verum  Deum  esse, 
et  post  niortem  vivere  non  crcdideruiit  :  sed  ego 
Ipsum  post  mortem  vivere  certa  fide  credo,  libera 
voee  proQleor,  quod  idem  ipse  Redemptor  meus 
resurgcns  a  mortuis  vivit,  qui  inter  impioruin 
luanus  occubuit.  De  futuro  enim  quasi  de  pnpic- 
rito  loquilur.  Scd  qnid,  o  B.  iob,-  per  resurrectio- 
nem  illius  etiam  de  tuse  carnis  resurreetione  con- 
fidis,  aperia,  quajsunius,  voce  confltere,  ut  Seve- 
,  riani  bderelici  a  bua  perversitate  tuo  testimonio 
conversi,  se  resurrecturos  esse  credant,  qui  usque 
in  bodiernum  diein  rcsurrcctionem  caniisnegaiit.  /n 
novi$$imo  die,  inquit,  de  terra  $mrecturu$  $vm  (41). 
Qiiare  ?  Quia  videlicet  rcsurreciionein  qiiam  ipse 
Redempior  meus  in  sc  ostendit,  rn  mc  etiam  indii- 
bitaiiter  lacturus  cst«  Iloc  loco,  .id  est  iu  bac  tanta 
forlitudine  fidei  B.  Job  totius  Ecclesi^  catholicae 
personaiii  teiiet.  Ostcudit  ergo  in  se  rcsurrcctio« 
.  nem,  ut  nos  resurgere  posse  conlidamiis.  Undc  et 
eamdem  mortem  non  plusquam  triduanam  esse  vo- 
luil;  ne  si  in  illo  rcsurreclio  diflcrrelur,  in  nobis 
omnimododcsperaretur.  Qiiod  bene  de  illo  per  Pro- 
pbetam  dicitur  :  De  torrente  in  via  bibet ;  proplerea 
exaltabit  caput  (P$al.  c).  Quasi  enini  de  qiiodam 
ilumine  nostrae  passionis  non  in  mansione,  sed  in 
via  dignatusest  bibcre,  qui  mortem  traiisilotie,  id 
est  ad  tridttum  voluit  gustare.  Dum  ergo  die  terlia 
•urreiit,  quid  in  ejus  corporCv  id  est  in  Ecclesia 
sequatur  ostendil.    . 

Forte,  0  Severiani  baRrelici,  quia  consideralis 
quod  spiritus  a  carne  solvitur,  quod  caro  in  putre- 
dinem  vertitur,quod  putredo  m  pulverem  redigitur, 
qiiod  pulvis  in  clementis  solvilur,  et  nequaquam  ab 
liumanis  oculis  ultra  videtur,  idcirco  resurrectio- 
iiem  fieri  despcratis.  Qiii  etiam  dum  arida  ossa  in- 
spicitis,  liaec  vestiri  carnibus,  rursumqiie  ad  vitani 
virescere  posse  difliditis.  Sed  si  rationis  fidcm  ex 
obcJientia  non  tenetis,  cerie  banc  tenere  ex  rationf^ 
debetis.  Indesinenter  cernitis  parva  arborum  se- 
mina  terrae  bumoribus  commendari,  ex  quibus  iion 
longe  post  aspicitis  magoa  arbusta  surgere,  folia 
poiuaque  proferre.  Quid  ergo  niirum,  si  tenuissi- 
iiium  pulvereni  vel  a  nostris  oculis  in  elemeiitis  re- 
dactum,  cum  vult  in  hominem  refonnat,  qui  ex 
tenuissimlA  seminibus  imniensa  arbusta  reinlegrat? 
Quia  ergo  rationales  estis  a  Deo  conditi,  o  bxre- 
tici,  spem  resurrectionis  vestrae  ex  ipsa  debetis 
rerum  spem  et  coutemplationcni  (42)  colligere. 

(iO)  Ex  Greg.,  lib.  xiv  Moral.,  cap.  'iQ, 

(i!)/6irf.,c.  27. 

(42)  Spfcie  et  contewplatione 


LEGIONENSIS  4» 

A  8ed  |am  quid  B.  Job  dical,  o  SBferlaBl  baitlicl. 
moneo  ut  diligenter  audiatis.  Credo^  Inquil.  quod 
Bedemptor  meu$  rtvtl,  et  in  novi$$imo  dia  de  tetrm 
$urrecturu$  $um.  Ecce  jam  verissimuin  resurredio- 
nis  testimonium,  o  B.  Job,  a  le  audivimus;  ted  U- 
men  efiecliiin  resurrectionis  ilenim  audire  voliiiiiiii. 
Indubitanter  credimus  quia  resurrecturi  tsniss; 
sed  adbuc  scice  destderamus,  quales  in  ipsa  retur- 
rectione  erimus.  Scire  utique  opUmus*  uirum  iH 
quodam  alio  subtili  fortasse  vel  aereo,  an  iii  ۥ, 
quod  (43)  morimur,  curpore  resurgemus?  Neqve 
enim  resurrectio  recie  dici  potest,  ubi  non  resufgil 
quod  moritiir.  Ilanc  ergo  dubitationem,  o  B^  Job, 
nobis  tolle;  el  si  caro  nostra  veraciier  resurgere 
debet,  ad  cailiolicat  fidei  corroborationem  evidea- 

"  ter  ostcnde. 

Sequilur  :  Et  rur$u$  circumdabor  pelle  mem,  Dqhi 
tua  peile  te,  o  B.  Job,  rursiis  circumdandum  dicis» 
oninis  dubitatio  ver,e  resurrectioiiis  a  mentibus  no- 
slris  apcrle  lollitur.  Jam  itaque  de  spe  rcfurrectio* 
nis  nosir»  nun  possnmus  dubitare,  dum  te  abseri» 
in  novissiino  die  rcsurrecturiim  esse.  L't  etiam  a 
nobis  omnem  anibiguitatem  auferas  rogamus,  ul  de 
vene  resurreclionis  slatu  ilerum  aliquod  testimo- 
nium  profcras.  Et  in  came  meOf  inquil,  videbo 
Deum  Satvatorem  meum,  Mbil  uitra  procul  dubio 
restal,  uiide  mens  vestra,  o  Severiani  haerelici«  am- 
plius  dubitar^  dcbeat,  cum  aperie  audiatis  B.  Job  in 
novissimo  die  resurrecturum,  sua  pclle  rursus  cir- 

^  cumdaturum  (44),  et  in  siia  propria  carne  se  Deom 
"Salvatorem  visurum  proiestanteni.  Scd  utnun  in 
hac  eadem  carne,  qua  vivimus,  an  in  qualibet  alia 
resurremuri  sumus,  te,  u  B.  Job,  rogamus,  ut  cer- 
tius  ostcndas  nobis  audire  cupientibus.  Subjunge 
ilaqiie,  o  B.  Joli,  qiio!  sentis,  et  aufer  a  cordibos 
nostiis  scrupuluui  dubieiatis.  Sequitur  :  Quem  m- 
$uru$  $um  ego  ip$e,  et  oculi  mei  compecturi  $mnt  $t 
tton  aUu$,  (45)  Si  euim  post  resiirrectionem  ul  qui- 
dam  arbitrantur,  corpus  palpabile  non  eril,  profe- 
cto  alius  nioritur  cl  alius  rcsurgtl;  et  quod  dictu 
nefas  est  credere,  ac  si  ego  morior  et  aliusresurgsl, 
Sed  H.  Job  banc  seuientiam  veridica  voce  destruit, 
cuin  tiii  :  Ouem  vimru$  $um  ego  ip$e,  et  oculi  mei 
conspecturi  $unt  et  uon  aliu$.  lu  boc  quod  seipsuro 

0  el  non  alium  pro  se  Deum  esse  Visiirum  indubiiaii- 
ler  asseverat,  statuni  vera;  iresuiTectionis  aperle 
deinoiistrat.^  Qiiod  eliain  Bedeinptor  noj^ter  post  re- 
surrectionem  suam  dubitantibusdiscipulispalpanda 
os<a  carnemque  praebebat,  veritatem  simb  jam  ro- 
suscitauc  camis  et  futurae  adbuc  noslrsc  resurre- 
nionis  praeosleiidebat.  Palpatef  inquit,  et  videtg^ 
qnia  $piritu$  carnem  et  oi$a  non  habet^  $wut  me  ti« 
deti$  habere  {Luc,  \\i\J, 

!1uc  loco  vos  monco,  o  Sevcriani  hseretici,  ul 
•B.  Jub  testimonio  fidem  altriluientcs,  et  Jesu  Cbr»> 
sti  redemptoris  mundi  post  rcsurrcctioncm  palpo- 

(io)  Qiio. 

(ii)  Circumdandum. 

(4')}  V.\  (Jreg.,  uti  $up.,  r.  50. 


m 


6ERM0NES.  <-  SERM.  I¥»  IN  NmLE  DOMINI. 


Iftiic  corpn»  imller  aredenles  teretie»  pmiuii«  A  quippe  vir  tiiUai  Ikum  interpretatMr. 
perttdiam  relinqtniis,  el  univertalem  cunctonim 
boaiimim  futuram  resurrectionem  abaquc  uUa  du« 
bitatione  credalis.  Nos  quippe  fatemur  camem  no-> 
fttrara  posl  resurrectioiiem  futuram  et  eamdem  et 
*diTersaiii  :  eanideni  per  naiuram,  diversam  per  glo- 
riam ;  eamdem  per  veritatem.  diversani  per  polen* 
tiara.  iiirit  itaqiie  subliiis,  quia  et  incorruplibiiis ; 
erit  palpabilis,  quia  non  auiitiet  essentiam  veracis 
iittturj;. 

Rogamus  etiam  tc,  o  sancte  Job,  ut  ipsam  resur- 
rcctiouis  Odiiciani  qua  spe  teneas,  quanla  certitu* 
dine  prsstolcris,  subjungas  :  Repo$Ua  esl,  inquit» 
kae  spes  mea  in  sinu  meo,  Certissime  nos  teiiere 
credimus,  quod  in  sinu  repouimus.  In  sinu  ergo 


474 

Oua  igiiur 
ha:c  domus  Jsratl  tst^  id  est  sancta  Ecclesia,  qiiae 
revera  domus  est  Christianorum  flde  et  operaiioiie 
Deuni  videntium. 

Sed  quid  ipsi  mortui  dicant,  audiarous.  ilriferttiil 
ossa  nostra^  periit  spes  nostra  ,  scilicet  quantum  ad 
nos,  et  absciui  sumus.  Ac  si  aperlius  dicerent  :  Si 
pcr  divindni  oinnipotentiam  non  surreieriinus,jam 
per  iios  resurgcre  amplius  niinime  poterimus.  Pro- 
plerea^  iiiquit,  vaticiuare^  et  dices  adeos:  Eose  dicit 
Dominus  Deus :  Ecce  ego  aperiam  tumulos  vesiros^ 
et  educam  vos  de  sepulcris  vestris,  populus  meus ;  ei 
inducam  vos  in  terram  vestram  Israel ;  ei  scietis  quia 
ego  Dominus»  Hic  qiiscritur,  si  adhuc  aperieiidi  sunt 
tumiili,  quoinodo  eraiit  ossa  super  faciem  campi  ? 


suo  iste  vir  sanctus,  id  est  in  corde  suo  spem  re«     Per  boc  ergo  quod  adhuc  mortuonim  lumtilos  ape* 


posiUin  habiiit,  qui  Spiritu  saiicto  illuminatus  de 
spe  retorrectionis  lanta  certitudine  verissima  te« 
stimonia  proiuiit.  Sed  si  adhuc  in  vestra  damnabili 
perfidia,  o  hxretioi,  perseveraotcs  tam  verissimis 
Movi  el  Veteris  Teslamenti  auctoritatibus,  quod 
Teraciter  omnes  homines  cum  corporibus  suis  re« 
surgent,  fldem  accommodare  non  vultis,  quam  per- 
spicue  jusiorum  orariium  rcsurrectionem  ipse  I>eu8 
oranipotens  creator  corporis  et  aninuB  per  Ezechie* 
lcm  propbeum  praesignaverit,  moneo  ut  atientius 
«odiaiis. 

Fmcia  esi ,  inquit,  super  me  manus  Domini^  ei 
eduxii  me  in  spiritu  Domini  :  el  dimisit  me  in  medio 


riendos  esse  dixil,  ngiirale  se  loqui  innotuit.  Se- 
qiiitur :  Cum  aperuero^  inquit,  sepulcra  vestra^  ei 
eduxero  vos  de  tumnlis  vesiris^  poputus  meus  ;  et  de» 
dero  spiritum  meum  in  rolfis^  et  vixeritist  et  requi^ 
eseere  vos  fecero  super  humum  vestram ;  scietis  quia 
ego  Dominus  locutus  sum^  et  feci,  ait  Dominus  Deu$. 
Haec  sup^^adicta  non  de  generali ,  bonorum  scilicet 
et  maloruin,  sed  de  prima  resurrectione,  qua  sancti 
resurgent,inler.igi  debeiit,  dequa  dicitur  :  Beatus  qui 
habet  partem  in  prima  resurrectione ,  ^uta  in  eo  se* 
cunda  mors  potestatem  non  habebit  {Apoc,  xx).  Unde 
ait  B.  Paulus  :  Mortui  qui  in  Christo  sufil,  resurgeni 
primi  (1  Thess.  iv).  Alia  igilur  erit  sanctorum ,  at- 


caimpi  qui  erai  plenus  ossibut.  Ei  circumduxit  fjie  (;;  que  aliaresurrectiopeccatonim.  SicenimPsalmisla 


fer  ea  iu  gyro.  Erant  aulem  mutta  valde  super  fa- 
eiem  campi  siccaque  vehementer^  ei  dixit  ad  me  : 
Fiii  haminis,  putasne  vivant  ossa  ista  ?  Et  dixi  : 
Domine  Dens,  tu  nosti.  Acsi  dicerct:  DomincDeuSt 
qiii  plenam  liabes  omnium  fdturorum  scientiam,  tu 
ncistl  sl  ultra  vivere  poterunt  ossa  isla.  Ei  dixii 
D.^minus  ad  me :  Vaticinare  ossibus  isiit ,  et  dices 
eis :  Ossa  arida^  audite  verbum  Domini  (Eteck. 
xxxvii).  Mirumest  quod  ad  ossaarida  loquitur,  ut 
anteqiiani  haberent  iiervos,  carnem  et  cutein,etspi- 
ritum  vivificantein,  Dci  possint  audire  sermonem. 
Heec  iicii  Dominus  Deus  ossibus  his  :  Ecce  ege  in' 
iromiiiamin  vos  spiritum,  et  vivetis;  ei  dabo  smper 
90$  nervos,  ui  conjungamini,  ei  sueerescere  faciam 


*ait  :  Non  resurgunt  impii  injudicio;  nec  peccatoree 
in  consilio  justorum  (Psal.  i). 

Sed  quid  Douiinus  justis  qui  in  monumentis 
sunt,  qui  scilicct  iion  in  se,  sed  in  ipso  confiden^ 
tiam  habent,  superius  dixerit,  ilcrum  ad  memoriam 
reducamus,  quatcnus  in  cordibus  omnium-  fideliuni 
resurrectionis  fidcs  fortius  roborctur,  ct  vestra 
mendax  assertio ,  o  Sevcriani  baeretici,  qui  illam 
negatis,  evidentius  superetur.  Ait  enim  :  Ecce  ego 
aperiam  lumulos  veslros,  et  educam  vos  de  sepubrU 
vestris ,  populus  meus.  Iluic  simile  est  quod  ipse 
Deus  et  homo  Jesus  Christus  in  Evangeliode  seipso 
ait  :  Venit  hora  quando  mortui ,  qui  in  monumentis 
suntt  audient  vocem  FHii  Dei ;  ei  procedent  qui  bona 


eames  super  vos,  et  superexiendam  in  vobis  cutem,  ^  fecerunt  in  resurrectionem  vito!  (Joan.x).  Et  ileriini 

qui  audierint  vocem  Filit  Dei  vivent  (ibid,).  Ei  tri(/n- 
cam  vos,  inquil,  in  terram  vestram  Israel,  id  cst  iu 
terram  sanctorum  sempcr  viventium ,  ct  faciem 
Dci  videntium,  de  qua  ipse  Dei  Yirgiiiisque  Filius 
ait  in  Evangelio  :  I^Alt  mites^  quoniam  ipsi  possi' 
debunt  terram  (Matth.  v) ;  et  de  qua  Psalmista  gra- 
tuiabundus  cccinit,  dicens  :  Placebo  Domino  in  re- 
gione  vivornm  (Psai.  cxiv).  His  et  hujusmodi  Novi 
ci  Veieris  Testamenti  verissimis  auctoritatibus ,  o 
hxrelici ,  c^lholica  fldes  maxirac  confirmalur  ,  et 
vcstra  perfidia  omnino  convincilur. 

Potest  Umen  b^ec  supradicta  visio  eliam  de  tera- 
porali  resurrectione  intcHigi :  nani  cuin  p^rvcrsi 
qiiique  in  suis  scelcribus  dclectabiliter  ac  pertcve- 


ei  dabo  vobis  spiritum^  et  vivetis^  ei  scietis  quia  ego 
Dominus :  et  prophetavi  sicui  prwceperat  mihi,  Factus 
esi  auiem  sonus,  prophetante  m«,  et  ecce  commotio; 
ei  aecesseruni  ossa  ad  ossa,  unumquodque  ad  junctU' 
ram  suam.  Et  vidi,  ei  ecce  supeream  nervi  etcarnes 
ascenderunt  ;  et  extensa  est  in  eis  cutis  desuper ,  ei 
spiritum  non  habebant.  Et  dixii  ad  me  :  Fili  homi- 
nfs,  vaiicinare,  et  dices  ad  spiritum :  Heee  dicit  Do' 
11.  iriits  Deus  :  A  quatnor  ventis  veni,  spiritus ;  et  in» 
snfia  super  interfectos  istos,  et  reviviscant.  Et  pro^ 
phetavi,  sicui  prceceperat  mihi  Dominus.  Et  ingressus 
estin  ea  epiritus  et  vixerunt;  sieteruntque  superpe* 
des  suQS  exercitus  grandis  nimis  valde.  Et  dixit  ad 
tne:  Fili  hominiSy  ossa  h(rc  domus  Jsrael  est,  Israel 


475  8.  MARTINr 

ranler  vivunt^  et  salvari  posse  de  Dei  boniute  diffi- 
ilunl  ;quamvi8  adhuc  in  corporibus  vivant,  jam  ta- 
nien  in  animabus  Deo  mortui  existuni.  Cum  aulem, 
divina  illustranle  gratia  ,  de  Dei  misericordia  prae- 
sunientes  prseierita  pcccata  jam  plangunt,  et  ite- 
rum  plangendo  non  committunt,  seque  ipsos  bonae 
operationis  studio  devota  mente  subjiciunl;  procul 
dubio  a  perpetua  morte  resurgunt.  Nemo  enim  pec- 
cata  poteril  plangere,  nec  spem  venix  in  corde  re- 
cipere,  nisi  Deo  respicicnte.  Sic  enim  in  Evangelio 
legilur  :  Conversus  Dominus  respexit  Petrum  (Luc, 
xxii).  Unde  etiam  supradicli  in  peccatis  morlui ,  et 
desperationis  mole  obruti,  in  lalitudine.  campf,  id 
est  in  consuetudine  male  videndi  jacentes  prostrati 
apud  semetipsos  dicunt:  Aruerunt  o$$a  nostra,  periil 
$pes  nostra,  et  absci$si  sumus.  Quasi  dicerent : 
Aruerunt  ossa  nostra ,  scilicet  bene  operandi  forti- 
tudo  in  nobis  defecit ;  periit  spes  nostra ,  videlicet 
a  peccatis  resurgendi;  et  abscissi  sumus  nostra 
aestimationc,  id  est  repulsi  ab  electorum  Del  socie- 
tate.  Scd  cum  divinae  bonitatis  gratia  eorum  men- 
tfi%  misericordiler  iliustrat ,  slatim  illos  a  despcra* 
tionis  morte  resuscilat ,  et  ad  consequendam  pce- 
catorum  veniam  fiducialiter  sublevat.  Unde  siipe- 
rius  Domiuus  Ezechielcm  prophetaui  adnionens,  di- 
cit :  Vaticinare,  fili  hominis ,  et  dices  ad  spiritum  : 
HoBC  dicit  Bominus :  A  quatuor  ventis  veni^  spiritus ; 
«I  insuffla  super  interfectos  t</:«,  et  reviviscant,  Et 
prophetavi  sicut  presceperat  mihi  Dominus,  et  m- 
gressus  est  in  ea  spiritus ,  et  vixerunt ;  steteruntque 
Buper  pede$  $uos.  Inspiravit  Dcus  tii  faciem  priini 
hominis  spiraculum  vitait  et  factns  est  homo  in  ani- 
mam  viventem  {Gen.  ii) :  inspirat  eiiam  hodie  in 
cordibus  pcccatorum  quibus  vult,  ct  resuscitat  eos 
atque  reformat  in  spirituro  vivilicantem. 

Quid  ad  hxc  dicitis,  o  Severiani  hxrctici ,  quid 
respondetis^  vel  quid  objicitis  ?  Nunquid  jam  oin- 
nium  liominum  gcneralem  in  novissimo  die  futu- 
ram  resurrectioncm  credilis;  an  adhuc  dc  illa  du- 
bitatis?  SeJ  si  adhuc  omncs  homincs  resurrectu- 
rosessc  non  creditis,  si  aliquem  (46)  dubict.ttis 
ftcrupulum  residct  in  mentibus  veslris ,  si  necdura 
supradictis  auctoriialibus,  quod  veraciter  humanum 
gcnus  rcsurrecturum,  el  de  propriis  actibus  antc 
tribuual  Clirisli  raiionera  rcddiluruin  sit  non  cre- 
dilis :  ad  vcstram  mcndacissimam  perlidiam  omnino 
convinrendam,  ct  calholic»  (idei verilatein  niagis  ma- 
gisque  roboraiulani,  alios  iteruniidoneosinlrodiica- 
mus  tesles.  Moneo  igiiur  vos  ul  patienter  aiidiatis  Osce 
propbeta  Spiritu  sancto  edoctus  qnam  evidenterpcr 
resurrectionem  Dumini  iiostri  Jesu  Christi  olim  ce- 
lebratam,  omnium  honiinum  in  finemniundircsur- 
rectionem  praedicit  futuram.  Ait  enim  in  persoiia 
gcntilium  prius  idola  colentiuni ,  postca  vcro  inu- 
tuo  sesc  ad  fldem  Cliristi  provocantium  :  Venite  et 
revertamur  ad  Dominum  ;  quia  ipse  cepit  et  sanabit^ 
vereutiet  et  curabit   no$  (0$e,   vi).  Aptissiir.e  hxc 


LEGIONENSIS  4W 

A  propheliagentilibus  eontenit,  qui  longa  dlabdi  k^iw 
vitute  idola  adorande  afflicti»  tandem  orto  luoiiM 
veritatis  in  adventu  Christi  per  fidem  de  inAdelit»^ 
tis  tenebris  surgunt,  et  alios  ad  bene  operandum 
hortantur.  Ac  si  apertius  dicerent :  Venite  et  r«- 
vertamnr  ad  Dominum^  a  quo  recesseramos  pecv* 
cando  ;  quia  ip$e  cepit,  quando  scilicet  Verbmm  caro 
faetum  est^  et  habitavit  in  nobi$(Joan.  \);.ei  $anabii 
no$  a  vulneribus  peccatorum,  scllicet  per  poeniteB* 
tiam  curabit.  Sequitiir  :  Vivificabit  no$  po$i  duag 
die$;  in  die  tertia  $u$citabii  no$  ei  vivemu$  tn  can* 
$pectu  eju$,  Ac  si  dicerent  :  Non  solum  curabit,  tfiA 
eliam  viviflcabit  nos  post  duos  dies,  videlicet  qui- 
bus  jacuit  in  sepulcro»  et  in  die  teriia  resurgens  a 
mortuis  suscilabit  nos  secuiu.  Et  ita  per  pcenilen- 

"  tiam  a  peccalis  omnibus  curati%  per  illius  Evange» 
lium  in  Dei  Patris  cognitione  vivificali,  et  cum  eo- 
dem  Jesu  Christo  a  eorporis  et  animae  perpctua 
morle  suscitali,  lam  in  praesenti  quam  in  fuiure 
vivemiis  in  conspectu  ejus,  quo  absenle  mortui  jaf- 
ceLamus  :  cjus  magisterio  instructi  scicmu?  ,  quid 
cavere  vel  quid  sequi  debeamus ,  sequemurque  il- 
luin  vel  nunc  imitando,  sive  ad  coelos  ascendendo  » 
ut  cognoscamiis  Dominum  facie  ad  faciem  sicuti 
est  (i  Cor.  xiii).  Unde  ipse  Deus  et  homo  Jesos 
Christus  Deo  Patri  in  Evangelio  loquilur,  dicens : 
Pater.  hasc  est  viia  a:terna^  ut  cognoscant  te  $olum 
verum  Deum,  et  quem  misisti  Jesum  Christum  {Joan, 
xvii). 

Forte  qiiaeritis,  o  Severiani  hxrelici,  qui  genera- 
lcmomnium  liominiim  resuiTectionein  neg;tli8:  qui 
sint  isti  trcs  dies  quibus  nos  per  Christi  resurrec- 
tionem  propheta  curari,  vivificari ,  et  a  morte  re« 
suscitari  asserit.  Nos  igilur  vobis  respondentes  di^ 
cimus,  primum  dieni  csse  humilem  Chrisli  adven- 
tum ;  secundum  quando  in  polestaie  et  majestale 
magna  ad  judicium  in  gloria  venienlem  (47)  ab  ho- 
ininibus  videbitur;  lerlium  qiiando.,  peraclo  judi- 
cio,  ampliorem  suae  claritatis  gloriam  electis  suis 
monstrabit.  Vel  primusdiesi  priniumsxculi  tempus; 
secundus  exslilil  in  adventu  Christi ,  quo  vivifica- 
murper  fidem,  veljam  per  spe:n  consedemus  cuin 
Chr4slo  in  c(Rleslil)us ;  lertius  dies  resurreclionis  in 
quo  per  Christum  olim  resuscilalum  resurgemus. 

D  Quod  B.  Paulus  teslalur,  dicens :  Unde  etiam  sa/ra- 
iorem  exs]^ctamus,  de  coelis^  videlicel,  DQminum 
nostrum  Jesum  Christum,  qui  reformabit  (in  resur- 
rectioiie)  corpns  humHitati$  no$tra:  configuraium 
eorpori  ciaritati$  suoi  (Philipp.  iii). 

Ecceqiiomodo  lestes  verilalis ,  quod  omnes  ho- 
mincs  resiirgere  habeant ,  sibi  concordant :  ectc 
quam  evideiiler  vos,  o  Severiani  lixrelici «  qui  gc- 
ncralem  resurrectionem  negatis,  in  vestraassertione 
ineiiiitos  esse  comprobant.  Ad  ea  qu»  interrogo  ,  o 
iiifeliccs  h;erelici,  volo  ul  respondealis  mihL  Si 
enim,  ulvos  menlimini,  a  mortuis  non  resurgcmuSf 
qiiemodo  resurreclioncm  Chrisli   priiuiiias  habc- 


(40)  Alifjuis  ..  scruptdus. 


(17)  Vcuicns, 


477  SERMONES.  ^  SCRM. 

ams  I  Si  eiiini  de  illo  ait  Apostojiis  :  Chri$tH$  re$ur' 
rexit  e  mariui$  primitiiB  dormientium  quoniam  qui- 
dem  per  hominem^  scilicet  per  Adani,  mor$  ;  et  per 
kaminemt  id  est  per  Christiini ,  re$urrectio  mortuo' 
fsiii.  E$  $icut  in  Adam'omHe$  morittntury  ita  el  in 
Chri$to  omne$  vivificabuntur  (1  Cor,  xv).  Si  ergo,  ut 
dicttim  est,  a  mortis  somno  non  resurgemiis,  quo- 
.Diodo  resurrectionem  Domioicam  primilias  habe- 
nius  ?  Eoce  veteris  ac  novi  tesiamenli  Patres  uno 
s:bi  sptrltu  de  carnis  resarreclione  conveniunt. 
Ecce  quam  perspicue  vos  assertores  mcndacii  esse 
conTiocunt.  Ecce  ipsa  per  sc  Vcritas  prius  voce 
doAiil,  quod  de  resurrectionc  carnis  postraodum 
opere  osleudit ;  et  tamen  vos  dc  illa,  omiseri,  adhuc 
in  vestra  perHdia  remanetis  dubii.  Credcre  itaqu^ 
Uidubitanter  debetis  Jesum  Christum  terlia  die  a 
niortuis  resurrexisse,  ct  in  novissimo  die  per  illius 
resurrectionem  omnes  bomines  cum  corporibus  suis 
resurreetiiros  esse.  Ipse  quippe  humani  gcneris 
Redemptor  morteni  siiscepit,  ne  mpri  timercmus. 
Ostendit  in  se  resurrccljonem ,  ut  nos  resurgere 
posse  confidamus.  Dum  crgo  die  tertio  resurrexit, 
quid  in  ejus  corpore  ,  id  est  iu  Ecclesia  sequalur, 
ostendit.  Suo  utique  monslravit  excmplo,  qiiod  ft- 
.  delibus  suis  promisit  in  prxniio ;  ut  sicut  ipsum 
resufrexisse  fideles  sui  agnoscerent,  ita  in  seipsis 
in  fine  mundi  resurreclionis  praemia  sperarent. 
Ecce  nos  pcr  mortcm  carnis  usqiic  in  finem  mundi 
remanemusin  pulvcrem;  ilie  autem  die  tcrtia  ab 
«riditate  mortis  viriiit ,  et  divinilatis  siia:  nobis  po- 
tentiaw  ipsa  iiinovatione  carnis  ostendit. 

Ad  convincendam  itaque  obstiiialae  mentis  vestrae 
duntiam,  et  catholicae  fidei  veritatem  coiifirman- 
dam,  quain  perspicue  libri  Numeri  bistoria  ejus- 
de  u  Redemploris  nostri  triduanam,  et  geiieralem 
omniuni  huminum  fiituram  resurrcctioiiem  pra;fi- 
guraverit,  iu  medium  proferamus.  AitergoDominus 
«d'Moysen :  Loquere  ad  filio$  hrael^  el  accipc  ab 
m$  virgtu  $ingula$  per  cognalione$  sum,  a  cuncti$ 
pritteipibu$  tribunni^  virga$  duodecim^  et  Mntuscti- 
ju$que  nomen  $uper$cribe$  virga  $ua!,  Nomen  aulem 
Aaron  erit  in  tribu  Levi^  et  una  virga  cuncta$  eorum 
(amilia$  continebit ;  pone$que  ea$  in  tabernaculo 
(a!deri$  coram  fcjltmonio,  ubi  loquar  ad  te,  Quem 
e*h9$  ekgerOf  germinabit  virga  ejuji;  et  cohibebo  a 
me  querimonia$  filiorum  hrael ,  quibu$  contra  vo$ 
murmurant,  Locutu$  e$tergoMog$e$  ad  filio$  hrael: 
et  dederunt  ei  omne$  principe$  v\rga$  per  $ingula$ 
iribu$,[uerunique  virgce  duodecim  ab$que  virga  Aaron, 
Qua$  cum  po$ui$$et  Moy$e$  coram  Dotnino  in  taber- 
vaculo  testimonii:  $equenti  die  regre$$us  invenll  ger^ 
mitta$$e  virgam  Aaron  in  domo  Leci^  et  turgeutibu$ 
ge  iimt$  eruperant  fiore$^  qui  folii$  dilatati  in  atuijg- 
dala$  deformati  $tlhl,  Prolulit  igilur  Moy$es  omiies 
virga$  de  con$pectu  Domini  ad  cunclo$  filio$  hraei, 
videruntque,  et  receperunt  $inguli  virga$  $ua$.  Dixil* 


ly,  IN  NATALE  DOMLNI.  4^73 

A  qt$e  Dominu$  ad  Moyun :  Refer  virgam  Aaron  tn  ta- 
bernaculutn  (««Itmoiff i,  ut  $ervetur  ibi  in  $ignum  rebel» 
tium  filiorum  hrael  (iVicm.  xvu). 

Notandum  ,  quod  pnedictae  virgae  idcirco  in  ta- 
bernaculo  foidcris  Jussu  Domini  rcponebantur,  ut 
sacerdotrum  Auron,  qui  de  tribu  Levi  ortus  fuerat, 
quod  superbe  a  Core,  Dalhan  et  Abiron  despicie- 
batur,  supradicto  miraculo  a  Domiiio  approbari 
atquc  laudari  manidesle  a  pra^sentibus  et  fuluris 
agnoscerctur  (iS).  Cum  ergo,  ut  dictuni  est,  Aaroii 
ministerium  invidiose  despiceretur,  iie digna  tribus 
ad  oilerenda  bolaucausta  crcderelur ,  duodecim 
virgae  juxta  duodecim  tribus  in  tabernaculo  reponi 
pnecipiuntur.  Et  ccce  virga  Levi  sequenti  die  viruit, 
et  quid  virtulis  in  munere  Aaron  haberet,  ostendit. 

"  Quo  Videlicet  signo  quid  aliud  innuilur,  uisi  quod 
oinnes  qui  usque  ad  finem  mundi  jacemus  in  mor- 
tem  carnis»  quasi  virgoi  reliquae  iu  aridilale  rema- 

.  nemus?  Sed  cunctis  virgis  iu  ariditate  remancu- 
tibus  virga  Levi  ad  florem  rediit,  quia  corpus 
Domini  Jesu  Christi,  veri  scilicet  sacerdotis  uoslr» 
in  morlis  ariditaie  positum  in  florem  verae  resur- 
rectionis  eriipit.  Quo  flore  Aaron  rdtte  sacerdos 
essc  cognoscitur,  quia  hac  rcsurrectionis  gloria 
Redemptor  noster  qui  dc  tribu  Juda  ac  Lcvi  orlus 
est,  iutercessor  pro  nobis  apud  Deum  Pairein  es&e 
monstratur.  Ecce  ergo  jam  virga  Aaron  post  aridi- 
latem  florety  sed  virgae  duodecim  tribuum  in  ari* 
ditate  remaneiil ;  quia  jam  quidein  corpus  Domini 

Q  post  mortem  vivit,  sed  nostra  adbuc  corpora  usque 
in  finem  mundi  a  rcsurreclionis  gloria  difleruntur. 
Quam  dilationi  (i9)  D.  Job  diligenler  considenns 
ait :  Et  in  novi$simo  die  de  terra  $urrectuni$  sum, 
Habeinus  ergo  spem  resurrectionis  noslrae  con&ide- 
rata  gloria  capitis nostii. 

Scd  forte  adhuc  de  gcnerali  resurrectione  dubii 
remauentcs  nobis  bujusmodi  opponitis  diccntes: 
(50)  Quid  miruin  si  Ghristus  terlia  die  a  mortuis 
resiirrcxit,  qtii  non  purus  hoino  sed  verus  Dcus  et 
Ycrus  homo  exislens,  mortcni  quain  ex  humanilatc 
pertulit,  ex  divinitate  superavil?  Nos  vero  qui  piiri 
liomincs  ^umus,  a  morte  in  fine  niundi  de  pulvero 
nullatenus  resurgere  poterimus.  Ad  ha^c  nos,  o 
Severiani  hxrctici,  vobis   rcspondentes   dicimus» 

^  quod  leinpore  resurreclionis  ejusdcmDomini  iiostri 
Jesu  Christl  non  tantum  ipse  qui  verusDeuset  ve- 

H  riis  homo  est,  a  morte  resurrexit ,  sed  etiain  multa 
sanctorum  corpora  qui  dormieranl,  secum  resur* 
gere  fecit  (Mait,  xxvii),  ut  et  in  se  nobis  rcsurrec- 
tionis  exeinplum  oslenderet;  et  de  aliorum,  qui 
uobis  per  puram  humanitatem  similes  fuerunt,  nos 
resurrectione  roboraret;  qualenus  cum  se  homo 
desperaret  pcrcipere,  qiiod  in  se  oftenderat  Deus 
homo ;  hoc  in  sc  ficri  posse  pnesumeret,  quod  i4 
ipsis  faclum  cognosccrct,  quos  puros  fuissc  homiue; 
uon  dubitarcl. 


•    (t8)  Ex  Crogcr.,  lib.  xiv  Morai,,  cap.  28 ,  ct  Pa- 
thcr.,  in  JV(i;/i.,  c.  12. 


(id)  Dilationcm. 


179  S.  MART1NI  LEGIONENSIS 

8cd  in  ▼eitni  adhuc  incrcdulitatis  perfidia  pcr- 
ieTerantcs  ni)bi8  baec  dbjicilia  dicentcs:  Spiritiis 
a  carne  rcsoluius,  caro  iu  putredinem  versa,  pu« 
treJo  in  puivcrem  redacta,  pulvis  in  elcmentis  dis- 
persus,  iia  ut  biimanis  ocuKs  jam  videri  omnino 
non  possit,  in  novissimo  die  rcsurgere  quomodo 
poterii?Vel  arida  ossa  carne  ct  nervis  spoliata, 
vesliri  ilerum  carnibus,  rursumqiie  ad  vitain  viri- 
dcacere,  quoroodo  potcnint  ?  Ad  haec  nos  respon- 
dentes  vobis  dicimus .  qtiia  si  resurrectionis  (idcin 
e&  obcdientia  non  tenelis,  certe  hanc  tenere  cx 
ratione  deberctis.  Sed  B.  Gregorium  in  niediuin 
introducamus,  et  quid  nobis  ad  supradictuin  oppo- 
litionem  vestram  respondendum  sit,  ab  illo  audia- 
mus.  Te  ergo,  o  S.  Gregori,  obnixe  rogamus,  iit 
doceas  nos  qualiler  Severianis  baereticis  ad  supra* 
ilicta  respondere  debeamiis.  €  Quid  aliud,  inquit, 
(51)  respondere  pnedict<e  oppositioni  eoruin  dcbc- 
inus,  nisi  iit  prius  cogitent  qualitcr  in  bunc  mun- 
dum  venerint,  eC  tunc  invenicnt  qualiter  rcsurgant.i 
Tu  ergo,  o  Severc  h«Treiice,  qui  geheralem  omnium 
hominum  resurrectionem  negas,  qiiid  B.  Grogorius 
tibl  dicat  m'oneu  utdiligenter  nudias.  c  Gcrte,  in- 
quit,  tu  haeretice,  qui  de  resurrectione  dubitas,  ali- 
quando  in  matris  utcro  spuma  sanguinls  eras.  Ibt 
qiiippe  ex  patris  scininc  et  matris  sanguine  parvulus 
ac  liquidus  globu^  erns.  Dic  ergo  si  nosli,  qualiter  ille 
hnmor  seaiinis  iu  ossibus  duruit,  qualiterin  niedullis 
Hquidus  remansit,  qualitcr  in  nervis  solidatus  est, 
qiialiter  in  carnibus  crevit ,  qualiter  in  cute  exten- 
8US  est,  qualitcr  in  capillis  atqiic  in  ungulis  distin- 
ctus,  ita*ut  capilli  molliores  carnibus ,  et  ungiics 
esserit  teneriorcs  ossibus,  carnibus  duriores^Si  igi- 
tur  tot  et  tanta  ex  uno  seminc ,  ct  per  specics  dis- 
tiiicta  sunt,  et  tamen  iii  forma  remanent  conjuncta; 
quid  miruni  si  omnipotens  Dcus  corpus  quod  tam 
mirabiliter  poluit  rrcare,  in  illa  etiAm  resiirrectione 
de  pulvcre  possit  resuscilarc  ?  Idcirco  dicitur  om- 
nipotens,  quia  omnia  qiiaH^unque  vult  Tacit  {P$al, 
cxxxiv)  :  nani  iliius  vohintas  omnipotcntia  est. 
Quomodo  ergo,  o  hseretice,  hiimana  ratioiie  vis 
comprchciiderc  qualiterde  morle'ad  vitam  rcdeas, 
qui  quoinodo  in  hunc  mundum  venisti ,  Ignoras  ? 
Da  ergo  Crcitoris  tui  potentise  ,  qiiod  de  tometipsu 
non  vales  comprehenderc. 

<  Ccrte  eniin  qiiia  tu  ex  terra  faclus  es,  tcrra 
▼ero  CT  nihilo  ;  tii  cr  nihilo  creatus  es.  Ne  ergo  do 
carnis  tua;  resurreotione  desperes ,  perpende  pru- 
denter,  quia  niinus  est  Deo  reparare  quod  eral, 
quam  fecissc  quud  non  erat.  Si  non  potes,  o 
h.Tretice,  resurrectionis  eflectum  comprcheiidere» 
pcrpende,  qugm  multa  sunt  quae  non  intelligis  qua- 
litcr  sinl,  et  tamen  illa  esse  non  dubitas.  Dic  crgo 
61  nosti,  gyruin  coeli ,  terne  cnrlincs ,  aqunrum 
rbyssus,  iibi  finiuntur  vcl  ubi  suspensi  sunt  ?>Unde 
ait  B.  Grcgorius  :  c  Scimus  quia  qiiod  ex  nihilo 
laciuin  csi,  pendel  in  nihilo.  i  Itcni  ipse:  c  Sedsl 


'    4to 

A  est  aliquid  qnod  dlcitar  nihllum»  Jam  nllillom  Mn 
est.  Si  autem  nihil  est,  nihilum  nasqaam  mmdi 
moles  dependet,  nec  est  ubi  sit,  qaod  ereaCam  est 
ut  sit.  Qtiomodo  ergo  nusquam-  est ,  qaod  novhmis 
quia  est.  Scd  \\xc  fortassd,  o  h^retlce,  ad  le  maha 
sunt  cl  ad  intelligendum  diilicilia. 

c  Ad  temciipsiim  ergo  rcvertere  et  qualiter  ciea- 
tiis  sis,  si  potes  diligeiiter  p^rpende.  Certe  ex  spi- 
ritu  es  creatus  et  limo  :  nno  invisibili,  elaltero  vi- 
sibili ;  uno  sensihili  et  allero  in^nsibili.  Qiiomodo 
crgo  in  te  permisci  potuerunt  spirilus  ei  limos, 
atqiie  cx.  diverso  fieri  res  non  diversa ,  ila  nt  ia 
tanta  con^enientia  spiritus  et  limus  misoer&ar, 
ut  cum  caro  atteritur,  spiritus  marceal ;  el  com 

.  spiritiis  aflligitur,  caro  contabescat  ?  Sed  lbnasBe,o 

^  hasretice,  necdum  praevales  temetipsuro  discateie. 
Perpende  rogo,  quomodo  rubus  comburi  videbalar, 
et  taroen  igiiis  eum  non  tangebat  {Exod.  it i) ;  qo^- 
modo  marc.Rubrum  virga  divisum  est  {Exod,  xiv); 
quomodo  petne  duritia  percussione  virgae  andu 
emaiiavi^  {Exod.  xvii) ;  quoinodo  Aaron  virga  sicca 
floruit  (iVtf m.  xvii);quomodo  Danicli  inira  lacora 
leonuin  posito  llabaciic  propbeU ,  januis  chasls, 
prandium  infcrre  potuif  {Dan.  xiv)  ;  quomodo  ex 
genere  Aaron  virgo  Haria  veniens,  sine  virili  am« 
plexu  conccpit,  quomodo  et  in  partu  virgo  permau- 

.  sit  (Luc.  i) :  quomodo  quatriduanus'  mortuus  jua- 
sione  Dei  et  hominis  Jesu  Christf  suscitatus,  li- 
gatis  manibus  ac  pcdibus  i\f  sepulcro  exiit,  quem 

^  pustmodum  solvi  Dominus  per  discipulos  jussit 
{Joan.  \i);  quomodo  iJem  Redemptor  noster  In 
veracarneatque  ossibus  resurgeiis,  clausis  ostiis, 
ad  discipulos  intravii  {Joan,  xx).  Ecce  hsec  supra- 
dicta  investigare  noii  vales,  o  haeretice ,  et  tameu 
credis  Ita  csse.  Cur  ergo  de  resurrectionis  ghiria 
disputando  et  discutiendo  dubitas ,  qui  tam  multa 
myslcria  siue  discussione  creilis  ?  i 

Sed  de  resurrectione  adbuc  dubitantes  itenim  not 
interrogatis,  o  Severiani  haeretici,  diccntes :  .Homi-* 
nem  lupus  comedit,  liipum  leo  devoravilf  leo  mo- 
riens  in  puWerem  rediit.  Cum  ergo  pulvis  lllo 
suscitatus  fuerit,  qiioniodo  caro  hominis  a  lupi  et 
leonis  carne  dividi  polerit?  Sed  ad  ha*c  breviler 
respondemus,  quod  facile  est  Deo  in  dle  resurectio- 

D  nis  a  carnibus  leonis  et  lupi  carnem  hominis  4i9- 
tingiiere,  qui  eaniem  hominis  ex  nihilo  potnit 
creare.  Quid  mirum  si  omnipolens  Deus  in  illa 
resurrectione*mortuorum  cnrnem  hominis  sepa- 
rare  a  carnibus  bestiarum  poterit,  ut  uniis  idemqiio 
pulvis  non  resurgat,  in  quantum  pulvis  lupl  et  leo- 
nis  est,  et  tamen  resurn^at  in  quantum  pulvis  est 
hominis  ? 

Quid  ad  haec  dicitis,  o  Scveriani  haeretici,  quid 
ohjicilis  vel  qiiid  respoiidetis  ?  IlaM^  est  vesira  re- 
sponsio  0  liaeretici  :  quod  valde  miraminl  qualiler 
caro  hominis  comesta  a  bcsliis  possit  resurgere  ex 
terrm  i^ilvcre.  Scd  nos  econtra  vobis  rcspoiideinus, 


(i>l)  llom  20,  in  Eztcn, 


Ai 


SERMONCS:  -^  SERM.  IV,  IN  NWALE  DOMIM 


Ut* 


food  ira1lit«iNit  ddbetls  mirari ,  tiee  de  Dei  oinnipo-  A  nemB.  Gregorius  dical.  Ouamtis,  \nquli  (53),  o  kae* 

reUce,  supraditla  credas,  lamen  si  resuiTectionem 
nogas,  onniia  sine  causa  credis ;  quia  in  lioc  angel<H 
rum  speclaculo  videris  quidera  velociler  currere,sed 
poslquam  cursum  vilae  peregeris,  ne  bravium  aeter* 
n».  remuneralionis  percipias,'  advcrsaveris.  Unde 
pcr  Paulum  dicilur  ;  Siccurriie  ut  comprehendaii^. 
(I.Cor.  ix).  Uui  rursus  aii :  Si  in  hae  vita  tanium 
in  Chriifo  speranies  sumui,  miserabiliores  sumu$ 
omnibus  hominibus  (I  Cor.  iv).  Divinae  igilur  virlu- 
lis  mysleria.  quae  coiuprcbendi  non  possunt,  noii 
intclleciii  bumano  disculienda  sunt,  sed  (ide  veiie» 
randa.  Sciendum  itaqiie  nobis  est,  quia  qiiidquid 
ratione  bnmiuis  comprebendi  polest,  mirum  ess% 
jam  noii  poiest;  sed  sola  est  in  miraculis  raliopo- 
B  tentia  facientis. 

Quia  vos,  o  Severiani  ba;reiici,  lidelibus  popiill», 
consociari  desidero,  idcirco  ad  vos  ioiies  revertor 
colloquendo,  et  ad  lidem  calboiicam  suscipiendanft 
fideliier  exhoriando.    Toi   itaqtie  Yeieris  et  Novi 
Testamenii  auctoriiatibus  convicli,  iol  sanciarum 
Scripturarum  testimoniis  superaii ,  obsiinats  iiieii« 
iis  vestrae  perfidia  jam  depgsila  Patrem  ci  Fiiiuiu 
et  Spiritum  sanctum  unum  ci  verum  Deum  esse, 
baptisinum  ab.eodem  Jesu  Cbrislo  Dci  et  Virginis 
Filio  iu  remissionein  peccaionim  insl.iiiium  fuisse» 
ei  omnes  bomines  cum  corporibus  suis  in  novi»» 
simo  die  resurreclurus  esse,  fideliler   firmiierqua 
ciediie.  Praeierea  liaerelicae  praviiatis  lepram  verig 
catbolicae  Ecclesiae  sacerdotibus  ostendiie,  eorum- 
que  jiidicio  saniiatis  coloreiii,  scilicet  ecclesiasticae 
religionis   doctrinam,  devota  nienis  suscipiie,  ul 
cum  'ejusdem  sanclx  Ecclesiae  filiis  ad  aelernae  feli- 
citatis  gaudia  possiiis  pertingere.  Amcn. 
§  XXXIII.  —  tiierachiioB  solum  monachos  recipien* 
tes,  conjugia  rcxpuentes^  nec  regna  coplorum  par^ 
vulos  habere  credcnles  convincunlur,  Dei  tesiimonio 
conjngia  licita  oslendunlur  in  uiroijue  lestamento. 
Taiiani  hareiici  nupiias  deteslantur;  Christi  lesti^ 
monio  reptidianlur. 

Quid  eiiam  Hispaniarum  doctor  Isldorus  de  He- 
raclilis  bxreticis,  qui  lepram  in  corpore  babeiii, 
scilicei  sauctae  Ecclesise  calbolicae,  quae  corpus 
Cbrisli  esl,  detrabunt,*ad  erudilionem  nostram  di- 
cat,  oinnes  simul  audiamus.  €  Heraclitae  (5i),  in^ 
quit  (55),  ab  Ileracleo  auclore  exorii ,  monacbos 
taiitum  recipiunt,  conjugia  respuunl ,  regna  coelo* 
ruin  parvulos  babere  non  credunl.  >  Hevera  ct  vos, ' 
0  Heraclilae  baerctici,  a  veritalis  iramite  nimiuni 
devialis,  qui  Icgilima.coiijiigia  qiiaeDeus  conjunxit, 
separare  praesumilis ;  et  parvulos  qui  per  baptis- 
mum  ab  originali  peccato  suiit  mundati,  ad  coeieste 
regnuin  pervcnire  posse  dididitis.  In  boc  ergo  quod 
nuptias  respuitis,  vos  ipsos  bxreticos  consliiuilis, 
ei  oinnibus  ecclesiasiicis  docioribiis  injuriam  infer- 
iis,  imo  oiniii  Ecclesiae  detrabitis.  Ad  vestrani  ita* 
Que  baerciicam  prayitatem  omnino  desiniendam,  et 


lentia  duhilare,  S(*d  -firmiter  credere  quod'  omnia 
possil  quaecunque  vuli  facere.  Sic  enim  de  illo  PsaU 
misiam  novimus  dixisse  :  Omnia  quacunque  voluit 
Dominns  fecit  in  eoih  et  in  terra^  in  mari  et  in  omni^ 
bus  abysbis  (Psal.  cxxxiv). 

Ul  ergo  non  diibiietis  vera'esse  qu.T  dicimus,  ex 
libri  C^riesis  bistoria  probare  volumiis.  Ait  itaqiie 
Dominus  Noe  el  Aliis  ejus  iiiter  cxiet.i  post  dilu- 
vinin  :  Sanguinem   animarum  vestrarum    reqv.iram 
de  manu  bestiarum  cunciarum  (Gen.  ix).  Cum  igiliir 
Deus   omnipoiens  haec   diccbat,  quid  aliud  quain 
omniuni  bomiiium    fuiuram  resurrectionem   prae- 
ostendebat?  Sanguis  in  boc  loco  pro  bumana  carne 
ponilur,  ac  si  omnipotens  Deus  generalem  omnium 
hoininum  resurrectionem  aperlius  ostendcrei  diceiis: 
Qoarovis  bumSina  caro  a  bestiis  devoraia  sit,  ego  ia- 
nienquiomniaquaecunque  volo  facio,  pulverem  bu* 
manicorpohsa' pulverebestiarum,  a  quibuscomes- 
liun  fuerii,in  novissimodie  segregabo,et  de  morte  rc 
suscitabo  (5^).Miramini  igitur,  si  potesUs,  o  baeretici, 
altiludinem  ei  ampliiudinem  cocli,molem  terrae,abys* 
swn  aquarum,  el  omnia  quae  iii  mundo  sunt,  ipsos 
quoque  angelos  a  Deo  ex  nibilo  creaios.  Ufenim  jani 
SQpra  diximus,minus  valde  cst  aliquid  ex  aliquo  fa- 
cere,quam  omnia  ex  nibilo  fccisse.An  ignoratis,  oin- 
sipieniesbaereiici,  quod  ipsa  nobis  elementa  ipsaeque 
rerum  spccies  resurreclionis  imaginem  praedicant? 
Sol  enim  quolidie  noslris  oculis  quasi  moritur,  el 
quolidie  resurgit.  Luna  eliam  dnni  triginta  dieruro  ^ 
spalio  crescil  ct  deficit,  et  iterum  luirien  pristihum 
rccipil,  quasi  posi  inortem  resvrgit.  Siellae  maiuii- 
lus  boris  nobis  occidunl,  vesperi  resurgunt.  Arbusta 
Kslivis  iemporibus  plena  foliis,  fructibusque  vide« 
mos,  qiiae  biemali  iempore  nuda  fo!iis,  flonbus  ac 
fructibus,  ei  quasi  arida    remanent;  sed  vcmnli 
sole  redeunte,  cum  a  radice  surrexerit  bumor,  suo 
ileroro  decore  vestinntur. 

Cur  ergo  de  resurrectione  bominiim,^  Severiani 
haereiici,  dubilatis,  quod  frequenter  iii  lignis  flcri 
videiis?  Parva  eiiam  semina  ingcnlium  arboruin 
conspicite,  et  iu  eis  si  potestis,  divinam  operatio- 
nem  solerier  consideratc.  Diciie  si  iiostis,  ubi  iu 
eis  lateai  taiita  moles  roboris ,  ianla  diversiias 
ramorum,  ianta  inultitudo  et'  viriditas  foliorum, 
lanla  species  diversorum  floriim,  tanta  ubertas, 
sapor  alqiie  odor  frucluuui  ?  Numquidnam  seniina 
arborum  odorehi  vel  saporem  babent,  quem  ipsae 
posi  arbores  in  suis  fructibusprorerunt?  Si  ergo  ex 
semine  iirborts,  quod  videri  non  polest,  produci 
|Miiest;  cur  de  pulvere  carnis  buinana^  difliditis, 
quia  ex  eo  reparari  forma  valeat  ouod  non  vide- 
lur? 

Audite  ilaque,  oSeveriani  liaereiici,auditequaead 
Tcstram  correciionem,  eicaiholicae  fldei  corroboratio- 


(52)  Greg.,  in  ead.  booL 

(53)  Ead.  bom. 


f'4)  nierachitce...  ab  Hieracha, 
(;5i  Lib.  viii  Eiym.t  cap.  v« 


«S5 


S.  M ARTfM  LEtilONEXSIS 


Ml 


ca:kolica*  Ecdeslse  TerlUiiein  cmroDorandain ;  qnan-  A  ^i  f^ii  ab  inUiOt  ma^eutum  et  t§m»Mim  /«rif  «Mf 


do,  nbi,  et  a  quibus  nuptiae  primum  insiiCutae  fue* 
rint,  Videamus. 

(56)  Cum  ergo  alia  sacramenta  post  peccatum  et 
propter  peccatiim  exordium  sumpserint,  nupiiarum 
sacramenium  etiam  ante  peccatum  lcgttur  a  Domino 
institutum,  non  tanlum  ad  remedium  sed  ad  oCn- 
ciuin.  Refert  enim  Genesis  liistoria  in  Adam  misso 
sopore,  aique  una  de  coslis  ejus-siimpta,  et  ciinde 
rouliero  formata,  ?irum  in  spirilu  intelligentem,  ad 
quem  nsum  mulier  facia  esset,  posi  dormitionem 
prophelice  dixisse  :  Hoe  nunc  os  ex  ossibus  metx,  et 
caro  de  came  mea  \fien,  ii).  Ei  adjecii  :  Propler  kot^ 
inquit,  relinquet  homo  pairem  et  matrem^  ei  adhasre' 
bit  uxori  $n<B;  et  erunt  duo  in  carne  una  (ibid,) 


Et  dixk  :  Propter  hoc  dimittei  komo  patrem  mnam  H 
matrem,  et  adhanrebH  uxori  $ua!;  et  enmi  duo^  fa 
carne  una.  liaque  jam  non  $unt  duo^  $ed  uuu  emrm^ 
Quod  ergo  Deu$  eoHJunxit^  homo  non  $eparei  (Mattk^ 
xix).  Per  boc  igilur  quod  ait  :  Qui  feeit  ab  Mih^ 
masculum  et  femimm  •fecit  eos,  Veteris  Testamcati 
auctoritatem  introducit.' 

Sed  notandum,  quia  non  alt,  mauulum  tt  femh- 
na$:  sed  ma$cutum  et  feminam  fecit  eo$;  scilicet  ui 
ostenderet  unam  conjiigium  esse  licitum  saccobri- 
lius  bominibtis,  non  plura  conjugia*  simal.  Prapter 
hoc,  inquit,  dimiitet  komo  patrem  $uum  et  malrem^  ei 
adharebit^  non  uxoribus,  sed  uni  uxori  8inR;«l 
erunL,  non  tres  in  camali  copula,  sed  duo  in 


Notandum,  qood  coiijiigii  instilutio  duplex  esi  :  *  una.  Itaque  jam  non  $unt.duo^  $ed  una  caro;  quia 


ima  videlicei  ante  peccatum  ad  -officium  facta  est  in 
paradiso,  nt  esset  tonis  immaculatus  et  nupii£  ho- 
iiorabiles  {Hebr,  xiii),  cx  quibus  sine  ardore  conci- 
pcrcnt,  t't  sine  dolorc  parereni;  altera  vero  post 
peccatum  ad  remedium  facta  extra  paradisum  pro- 
pter  iHicitum  motum  deviiandiim.  Prima  scilicei 
instilutio  facta  esl  ut^atura  muUipIicaretur;  se- 
cimda  ut  nattira  exciperetur  et  viiiiiin  cohiberetur. 
Nam  ct  ante  peccatum  Ad;c  et  uxori  cjus  dixit 
Dcus  :  Cre$cite  et  multiplicamini  et  repiete  terram 
{Gen.  i) ;  el  post  peccatum  omnibiis  pene  homini- 
bus  per  diluvium  consumplis,  hoc  ipsum  dixit  Noe 
ci  tlliis  cjus.  Quod  vero  ante  peccalum  instilutum 


Yidelicet  uiium  facit  camalis  conjunciior.  Quod  erga 
DeuM  ab  iniiia  conjunxit  facicndo  unam  camem, 
homo  non  $eparet^  conjugalem  disjungendo  honcsia-* 
teni.  Quia  igitur  ab  initio  saeculi  Deus  nu|itias 
instituit  et  laudavit,  ac  deinceps  ne  ab  homine  se- 
pararcntur,  per  diicctissimum  Filium  suunf  inler- 
dixit,  apeiie  vestram  supersiiliosam  atqiie  damna- 
bilem  secUm,  qui  illos  detestando  respuitis,  omniuo 
fruslravit. 

Fiicrimt  (57)  praeierca  alii  hsereticr  nuptias  de- 
testantcs ,  qui  Taliani  appellati  sunt.  Ili  iiuptias 
omnino  damnnnt  ac  pares  fomicationibus  aliisque 
corruptionibus  eas  faciunt,  nec  in  siiorum  numero 


fucrit  conjugium  ad  olTlcium,  po^t  peccatum  vero  Q  «tenlem  conjugio  masculum  vel  feminam  recipiual. 
~  Hi  eliam  qui  nuptias  quas  Deus  instituil  condem- 

nant,  sanctam  Ecclesiam,  quae  corpus  Cbristi  esi» 
viluperant ;  ideoque  in  corpore  quasi  lepram  ge- 
stant.  Nan)  ci  sancta  Ecclesia  tanto  eos  quasi  le- 
prosos.fl  se  longius  repellit,  quanto  iilos  a  rccie 
vivcndi  doctrina  longius  recedere  cognoscii.  Quod 
autein  rcs  bona  sit  conjugium,  o  haereliciy  iion 
solum  cx  co  probatiir,  quod  Dominus  legitur  con- 
jugium  inst^uisse  inter  primos  parentes;  sedeiiam 
ex  hoc  quod  in  Cana  {Joan.  ii)  Galilaj^  nupiiis 
Interfuit  Christus,  easque  miraculo  commeudavll 
aqua  in  vinum  conversa.  Ipsc  etiam  postea  virom 
uxorem  dimitlere  prohibuit,  nisi  causa  fornicaiio- 
nis  {Matth.  xix).  Aposlolus  ctiam  ait  :  Vtr^o  iioiv 


ad  remediuin  conccssum,  B.  Augustinus  tcstalur, 
dicens  :  <  Quod  sanis  est  ad  oDlciuin,  aegrotis  ad 
remedium.  Inflrmitas  eniin  incoiilinenlia^,  qua^  est 
in  carne  pcr  peccatum  mortua,  ne  cadat  in  ruinani 
flagiliorum,  excipitur  honestaic  nuptiarum.  Si  non 
peccasscnl  priini  homines,  sine  carnis  inccntivo  ac 
fcrvore  libidinis  ipsi  coruinqiie  successores  conve- 
nirent :  Et  sicut  reiiiunerabile  cst  aliquod  bonum 
opus,  ut  ait  B.  Augustinus,  sic  eorum  coitus  esset 
lH>ntis,  ei  remunerabilis.  Quia  vero  proptcr  pecca- 
tum  lethalis  concupiscciiliae  lex  membris  noslris 
inlixsit,  sine  qiia  non  fil  cajrnalis  coministio ;  re- 
prcbcnsibilis  cst  et  malus  coitus,  nisi  excuselur  per 
bona  conjugii.  > 


Cum  crgo  conjugium  ante  peccatum  ad  ofllciuro,  D  peccat^  $i  nubat  {1  Cor,  vii).  Constat  igitur  rem  bo* 


post  pcccatum  vero  ad  remcdium  constct  a  Domino 
csse  conslitutum,  o  Ueraclitae  hxrctici,  vos  qui 
illud  vituperando  respuistis,  a  catholicae  Ecclesiae 
regula  nimiuin  dcvialis,  ac  per'hoc  hacrcticae  pravi- 
iatis  maculam  vohis  ipsis  contrahitis.  Conjugium 
itaque  ante  diluvium  et  post  diluvium  a  Domino 
institutum  fuisse,  el  non  damnandum  vcl  rcspucn- 
dum,  ut  vos  asseritis,  scd  bonum  et  honorabilc  esse, 
Dei  ethominis  Jesu  Chrisli  testimonio  volumus  pro- 
bare.  Ait  ergo  ipse  Dei  et  Virginis  Filius  Pharisaeis 
interrogantibus,  utrum  liceret  homiiii  uxorem  siiam 
dimittere  quacunque  ex  causa  :  Non  iegi$tl$  quia 


nam  esse  matrimonium,  alioquin  non  essei  sacnn 
nicntum.  Sacramentum  cnim  sacrum  signum  esl. 
Sacramcntum  ergo  inter  conjugatos  idco  dictum 
est»  quia  siciit  Ecclesia  non  potcst  dividi  a  Chri- 
sto,  ila  nnc  iixor  a  vifo.  Ciim  igitur  conjngiiim  sa- 
cramenlum  sit,-  ct  sacrum  signum  esl  sairae  rei, 
scilicct  conjunctionis  Christi  el  Ecclcsiae,  sicui  aii 
Apostolus  :  Scriptuoi  e»t,  inqiiit,  r^/iiiTiiel  homo  pa^ 
trein  et  matrem  et  adha^rebit  uxcri  $ua: ,  el  erunt 
duo  in  carne  una,  Hoc  autem^  ait  ,  magnum  $acre^ 
meiitum  est ;  ego  aulem  dico  in  Chri$to  et  in  Eccta* 
$ia  {Ephc$,  v).  Utcnini  inter  coiijugatos  conjuuctio 


(5C)  IV  Sent,  Dist,  2G. 


(57)  IV  Scnt  ,  Dist.  20.  Fucruut 


185  SERMONES.  —  SERM. 

est  secmiduai  coiiseosiiiii  animorum  ei  sccunduiu 
permistionem  cor^orum,  sic  Ecclesia  Gbristo  co- 
pnlatur  yoluntate  el  nstura,  quia  idem  vull  cum  eo, 
et  ipse  formam  assumpsit  dc  nalura  bominis.  Gopu- 
lata  est  ergo  sponsa  sponso  spirilaliler  el  corpora  • 
liier,  id  est  cliaritate  ac  naturae  conrormilalc.  Hu- 
jus  ergo  utriusque  copulae  futura  esi  conjunctio. 

Unde  sponsa,  id  esl  sancta  Ecclesia,  in  Gantico 
spiriuiis  amoris  eidcjn  iesu  Gbristo  coelesti  sponso 
figurate  loquitur,  dicens  :  Veni,  dilecte  mt,  egredia  • 
mur  in  agrum^  commoremur  in  vlUit :  mane  iurga- 
mu$  ad  vinea$^  videamu$  $i  floruit  tinea,  $i  flore$ 
fruclu$  parturittiit ,  $i  florueruni  mala  punica  (58). 
Ager  quippe,*  tesle  Yeritate,  esl  bic  mundus.  in 
agruni  ergo  cum  sponsa  sponsus  cgrcssus  est , 
qoando  Yerbum  Dei  Patris  carne  suscepta  iii  tba- 
lamo  Yirginis  mundo  monstratum  est,  Sancta 
quippe  Ecclesia  in  /iliis  suis  fidc  Gbristo  jungi- 
lury  spe  suspenditur,  cbaritate  conglutinatur.  In 
Tillis  cliam  cuni  sponsa  sponsus  cominoratury 
quando  gentes  pcr  fidem  visilat,  uamquc  devote  su- 
scipientibus  donat.  Mane  ad  vineas  surgit ;  quia 
post  rcsurrectioncm  suam  in  Dei  Patris  gloria  se* 
dens,  Ecclesids  quas  paticndo  et  pnedicaiido  con- 
stlitxit ,  ctiain  bo<iie  misericorditer  visitat  et  po- 
tenter  defendit.  Si  florult  vinca  conspicit,  quia  om- 
nero  profectum  Ecllcsiae  districto  examine  perpen- 
dit.  Videt  si  flores  Tructus  pnrturiunt;  quia  dili- 
gentcr  prospicit ,  ad  quem  profcctum  teneri  quippe 
et  imperfecti  excrescunt.  Yidet  etiara  si  floruerunt 
mala  punica  ;  quia  pcrfectos  quosque  respicit ,  et 
;quid  in  proximis  utilitatis  babeant ,  quasi  in  flori- 
bus  fructutn  arborum  cognoscit.  De  quibus  bene 
subditur  :  Jbi  dabo  tibi  ubera  mea,  In  malis  puni* 
cis  dat  sponso  sponsa  ubera ;  quia  in  viris  perfe- 
ctis  vivit  cbarilas  gemina,  cx  qua  duni  infirma 
membra  in  Ecclesia  nutriunt,  quasi  Gbristum  la- 
ctant.  Gonsensus  ergo  conjugii,  ut  supradictum 
esl,  copulam  spiritalcm  Gbristi  et  Ecclesiae,  quae  fit 
per  cbaiitatem,  significat ;  conjunctio  vero  sexuum 
illum  significat  quae  fit  per  naturx  conforniitatem. 

Forle  quaeritis,  o  llcracliix  bareiici,  utrumilla 
mulier  pertincat  ad  niatrimonium,  qiix  non  cst  ex- 
pcrta  camali  copula.  Scd  a J  bxc  B.  Auguslinus » 
baereticorum  scilicct  mallcus  rortissirous,  Tobis  re- 
spondeat.  Ait  ciiim  :  i  Non  dubium  csi  illam  mu- 
lierem  non  pcrtincre  ad  mntrimonium,  cum  qiia 
ducetur  non  fuissc  conjunctio  scxus.  €  Item  Lco 
p.ipa  :  c  Guin  societas  nuptiarum  ita  a  principio 
sit  insiituta,  ut  prxtcr  commistionem  sexiium  non 
babcat  in  se  Gbrisli  ct  Ecclesi»  sacramentum,  non 
dubium  esl  iilam  mulierem  non  pertinere  ad  matri- 
uionium,  in  qua  docetur  non  fuisse  nuptiale  my» 
sterium.  c  Item  B.  .\ugustinus :  i  Non  est  perfe- 
ctum  eonjiigium  sine  commistione  sexuum.  c  Haec 
supradicta,  ut  ait  Magister  Petrus  in  Seutentii$,  si 


(!)8)  Grc^.  tn  hunc  loc, 
(59)  IV  Sent.,  dist.  51 


(60)  Imo  In   i   lib.  De  nupi,  ti  concupi$ceni., 


lY,  IN  NATALE  DOMINI.  Mf, 

A  secundum  verborum  superficiem  quis  acceperit, 
inducetur  in  tantum  errorcm,  ut  dicat,  sine  camali 
copula  non  posse  pertrabi  matnmonium.et  inter^bea  • 
tissimam  virginem  l^lariam  et  Josepb  non  fuissecon- 
jugium,  vt^I  non  fuisse  perfectum,  quod  nefas  est 
seniire.  Tanto  cnim  sanctius  atque  perfectius  fuit, 
quanto  a  carnali  opcre  immuiiiusexstitit.  Superius 
ergo  posita  ea  raiione  inlelligenda  sunt,  non  ut 
illa  mulier  uon  pertineai  ad  matrimoniiini,  cum 
qua  non  est  perniistio  scxuuni,  sed  non  pertiuei  ad 
iliud  matriinonium  quod  expressam  et  plcnam  teneat 
figuram  conjunctioiiis  Gbristi  et  fLCcIcsix.  Sigiiificat 
enim  unionem  illam  Gbristi  et  EccIesisR,  ut  ait  Magi- 
ster  Petrus,  qiia;  est  in  cbaritatc,  sed  nou  illam  qu» 
est  in  naturx  conformitate.  Est  eigo  etiii  illo  matri- 

''  monio  typus  coiijunctionis  Gbristi  et  Ecclcsiae,  scd 
iliius  lantum  qua  Ecclesia  Gbristo  cbaritate  unitur; 
non  illius  qua  per  susceptionem  carnis  cnpiti  membra 
junguntur.  Non  ideo  tainen  boc  conjiigium  miuus 
sanctum  est ;  quia,  ut  ait  B.  Atigiistinus  in  libro 
De  Bono  conjugii^  plus  valct  sanctitas  sacranieiiti, 
quain  fecunditas  ventris.  Est  eliam  conjugium  si- 
gnum  spirltalis  conjunctionis  ei  dilcctionis  animo- 
rum,  qua  intcr  se  conjuges  iiniri  debent.  Est  ilaque 
conjugium,  o  Heraclilae  bairctici ,  ab  inltio  mundi 
a  Deo  institutum,  et  a  Jesu  (^bristo  Filio  ejus  tem* 
pore  sui  advcntus  laudatum  et  confirmatum,  a  san^ 
ctis  Ecclesia;  doctoribus  studiose  praedicatum,  et 
sxcularibus  bominibus  in  magna  veiieratione  tra- 

^  ditum.  Quia  igitiir  illud  superba  mente  respuitiSf 
et  pro  magno  scelere  babetis,  a  societatc  fide* 
lium  Ghristianorum  vos  ipsos  alienos  exhibetis, 
Satis  quippe  essct  congruum  ac  vcstrse  saluti  ne- 
cessarium,  ut  bona  conjugii  devota  meule  susci- 
pientes  catbolicae  Ecclesiae  venerabilibus  sacra* 
mentis  vos  ipsos  fidelitcr  subjiceretis. 

Sed  ad  baec  respondentes»  o  baefetici ,  nos  iu- 
terrogatis  dicentes  :  Quae  sunt  bona  conjugii?  Si 
ergo  ea  scire  vultis,  B.  Augustinus  accedat,  et  de 
bis  vobis  satisfaciat.  Ait  enim  (59)  :  Nuptiale  bo* 
num  tripartitum  est ,  scilicet  fides,  proles,  sacra- 
mentum,  In  fide  attenditur,  ne  post  vinculum  coa- 
jugale  cum  alio  vcl  cum  alia  cocatur;  in  prole,  ut 
amanter  suscipiatur,  rcligiose  educctur ;  in  sacra- 

D  menio  vero,  utconjiigium  non  separetur,  ct  dimis- 
sus  vel  diinissa  nec  causa  prolis  alteri  conjugatur. 
Separatio  autem  gcmina  est,  corporalis  scilicet 
et.sacramentalis.  Gorporaliter  possunt  separari, 
scilicet  causa  fornicatioiiis,  vel  ex  communi  con- 
'sensu  causa  religionis;  sive  ad  lempus,  sive  usque 
in  finem.  Sacramentalitcr  vero  separari  nequeunt 
dum  vivuitt,  si  legilimx  persona;  sunt.  Manet  enim 
vinculum  conjiigale  intcr  eos  etiamsi  aliis  adbaese- 
riiit,  a  sc  discedentes.  Unde  ait  B.  Augustiiius  in 
libro  De  bono  conjugali  (GO)  :  i  IJsque  adeo  inanet 
inier  viventes  semel  unita  viia  nuptiarum,  ut  pcH 

cap.  10,  ubi  haec  sniit  verba;  sed  ut  in  Magistr. 
manent,,,,,  iniia  jura  nnptiarum;  non  ut  in  auctore 
nostro,  manet,,,  unita  vita  nuptiarum. 


4-n 


rms  sint  inter  se  conjages  etiam  sepai-aii,  quam 
cuiu  Btiis  quibus  adbscserint.  i  Itein  in  eodem  : 
c  Manct  inter  vitentes  quodJam  conjugale  vin- 
cuiuin,  quod  nec  scparatio,  nec  cum  allero  copu- 
latio  poss.it  auferre  ;  sicut  apostata  anima  velut  de 
Cbrisli  conjugio  recedens,  ctiain  fide  perdita  sacra* 
mentum  fidei  non  ainittit ,  quod  lavacro  regeiiera- 
tionis  accepit.  Redderetur  enini  redeunti,  si  aniH 
sisset  abscedens.  Ilabet  autem  boc,  qui  recedil,  ad 
cumulum  supplicii ,  non  ad  merilum  prapinii.  > 

Deest  enim  fides,  ubi  vir  cum  alia,  vel  mulier 
cuin  alio  coit ;  vinculum  vero  conjugii  manet.  Hoc 
enim  bonum,  scilicet  fidei,  iia  conjiigio  adbaerct , 
ut  ex  ea,  si  adsit,  amplius  conjugium  commende- 
tur ;  si  non  adsit ,  non  tamen  annibiletur.  Mulier 
qu»  adultera  est,  non  ideo  conjux  non  est :  imo 
81  conjux  non  esset,  adultera  non  foret.  Quod  cum 
fit,  culpa  committitur,  sacrameiitum  vero  non  cas* 
satur. 

Qiiid  vobis  videtur,  o  Heractitae  bacretici  ?  Quid  de 
bono  conjugii  mente  tractatis,  Vel  quid  de  illo  le* 
ji^re  disponitis?  Nunquid  conjugium  quod  a  Deo 
institutuin  fuisse  nostis,  et  tot  donis  ditatum  essa 
videtis,  nobiscum  illud  jam  laiidatis  ,  et  pro  bono 
babetis»  an  adbuc  in  vestra  pcrfidia  permanentes 
solito  more  superba  mente  vituperando  respuistis? 
Conjugale  utique  decus  quod  Deus  in  prima  crca* 
tioiie  instituit  et  catbolicse  EcclesiaR  doctor  Paiilus 
sine  pcccato  esse  asseruit.;  vos  non  debetrs  dam>« 
iiare,  sed  libenti  animo  sii§cipere.  Sic  enim  ipse 
B.  Apostolus  ait  :  Si  nup$erit  virgo  non  peceabii  (1 
Cor,  vii).  Grcdimus  etiain  qilod  si  absque  peccato 
non  posset  fieri  concubitus  conjugalis,  nbn  prae- 
ccpisset  Domiiius  post  diluvium  eos  copulari ;  di« 
cens  :  Cre$cite  el  multiplicamtni  (Gen.  ix) ,  cuin  Jam 
siiie  carnalis  copiil»  conctipiscentia  non  possent 
commisceri.  Concubitus  enim  necessarius  causa 
generandi,  incuIpabiVis,  et  solus  ipse  nupiialis  est« 
lile  vero  qiii  ultra  necessitatem  progreditur,  non  ra<* 
tioni  sed  libidini  obsequitur.  Decus  itaque  con^u- 
gale  est  casiitas,  procrcandi,  ct  reddendi  carnalis 
debiti  fides.  Hoc  est  opus  nupliarum  quod  ab  onnii 
peccato  defendit  Apostolus,  dicens  :  Non  peceai 
virgo  $i  nupserit. 

Forie  in  vesira  adbuc  perfidia  perseverantes,  o 
Ueraclitae  baeretici,  bujusinodi  nobis  opponitis, 
dicentes  :  c  Quomodo  bonum  potest  esseconjuglum. 
cuiii  ipsi  conjuges  per  singulas  noctes  delectaticme 
coiiJHgali  .coiiU  polluantur,  et  taincn  Ecclesiain, 
sanrtam  non  lolis  corporibus  assidue  irreverenter 
ingrediuntur  ?  i  Qui  ergo  boc  dicitis,  o  bacretici  , 
quid  Magister  Petrus  in  Sententiarum  libro  vobis  re« 
spoiideat,  moneo  ut  diligenter  audiatis.  c  Qui  non 

(61)  Experieniet. 

{(ii)  Involvit  auctor  sensiim  oralionis  ex  defectu 
alterius  partis  :  Ttinc...  rir...  communionem  potesi 
accipere^  eum  ei  tecundum  prafinitam  Ecclesiam  li^ 
cuerii  intrare.  Quac  postea  siibjungit ,  Homano- 
rMiti,  etc.  ea  a  suo  emovit  loco;  videlicet  repe* 
riuntur  iu  Blagistr.  pnieccd.  Sed  forte;  et  iii   ipsa 


S.  MARTINI  LEGIONENSIS  ^9 

A  gratia  profis,  inquit,  conTeDiant,  quomai  voluptas 
non  est  sine  peccato,  et  vix  aliqui  reperirl  possiiil 
adhuc  aniplexus  carnales  excipientes  (61),  qui  immi' 
interdiim  conveniant  praeter  intenlionem  procrean- 
dae  prolis;  hoc  quotiescunqne  fit,  ab  ingresia  Ec^ 
clesiae  abstinenduin  est.  >  Quod  etiam  B.  Gregoriut 
testatur,  dicens  :  c  Si  quls  sua  conjuge  non  cupi 
dino  voluptatis  raptus,  sed  tantum  creandorum  li- 
lierorum  gratia  tititur ;  iste  profecto  sive  d%  in'- 
gressu  Ecclesiae  seu  de  sumendo  corporis  Domlnicl 
niysterio,  sno  est  judicio  relinquendus,  quia  pr<H 
biberi  a  nobis  non  debet  accipere,  qui  tn  i|^ii6 
positus  nescit  ardere.  Cum  vero,  ut  ait  Gregorius, 
non  amor  procreandae  sobolis,  sed  vdluptas  doaii* 
natur  in  opere  commistionis ;  habeant  conjiiget 

^  etiam  de  commistione  sua  quod  defleant,  eleemo- 
synas  faciant,  et  ab  iiigressu  Ecclesiae  sese  teni- 
perare  siadeant.  Tunc  autem  .vir  qui  post  adini* 
stioiiem  conjugis  iotus  aqua  fiierit,  etiam  sacram 
communionem  potest  accipere  (62).  t  Romanorum 
tainen  semper  ab  antiquioribus  usus  fuit,  post  ad- 
mistionem  propriae  conjiigis,  ut  ait  B.  Gregorius  , 
etiam  purificationem  balnari  quaerere,  etabingresso 
ecclesiae  paululum  tcmperare. 

(62*)  Sciendum  est  etiam  quia,  cum  in  omnibua 
aliis  vir  praesit  mulieri  ut  caput  corpori  (esl  eniiii 
vircaput  mulieris)  [/  Cor.  xi];  in  soIvendae'lamen 
carrnis  ilebito  pares  sunt.  Ideo  Apostolus  utrique 
praecepit  in  hac  causa  invicem  subjici,  dicens  :  Vir 

(2  debitum  reddat  uxori :  iimiliter  ef.  uxor  viro ;  ^im 
mulier  non  habel  potestatem  sui  corporis,  sed  vir. 
Similiter  et  vir  non  habet  potestatem  sui  corporis^  $ed 
mutier  (1  Cor.  vii) ;  quianec  mulier  ad  alium  Yirum, 
nec  vir  ad  aliam  mulierem  acccdcndi  potestatem 
habent  sni  corporis.  Reddere  eiiim  debituro  conju« 
gale  nuUius  est  criminis ;  exigere  autem  ultra  ge« 
nerandi  necessilatem,  culpae  est  venialis  ;  fomicarl 
vel  moecbari  puniendi  est  criniinis. 

Quod  vero  sine  consensu  uxoris  continere  non 
valeat  vir  sequentibus  probatur  testimoniis.  Ail 
enim  B.  Augusiinus  super  Psalmo$ :  t  Si  dicat  vlr ; 
Continere  Jam  volo ;  nolo  autem  dicat  uxor ;  non 
potest  vii^  continere.*  Qtiod  eiiim  tu  vis,  o  bomo» 
illa  non  Tult.  Nunqiiid  per  coutinentiam  tuam  illa 

D  debet  fieri  fornicaria?  Si  alii  nupserit,  te  vivente, 
aduUera  eril.  Non  vult  tali  lucro  Deus  tale  dani- 
nuin  compensari.  Redde  debitum  :  et  si  non  exigis, 
redde.  Pro  sanctiflcatioiie  perfccla  tibi  Deus  com* 
putabit,  si  non  qitod  tibl  debetur  exigis ,  srd  quod 
debcs  uxori  reddis.  >  Item  B.  Augustinus  (63)  se- 
cuiidum  verba  apostolica  ad  Ediciain  :  c  Etiam,  in« 
quit,  si  tuus  vir  continere  voloissel,  et  tu  noluis« 
ses ;  tibi  debitum  reddere  cogeretur :  et  illi  Dcus 

«ententia  Greg.  Magn.  transcripta,  sicut  apud  euin. 
VidfMidus  eslomiiiuo. 

(62')  Dist.  52. 

(63)  Perspicuiis  est  sensus  hoc  modo  :  ttem  B. 
Aug.  ad  Ecdiciam,  seu  in  epistotu  ad  Ecdicia  n  862 
[al.,  199],  inquitt$ecuttdum  verba  aposiolica^  etiam$i 
tuu$  Hr,  etc. 


489  SERMONES.  —  SERM. 

imputaret  conlincntiain,  si  non  suse  sed  lux  con- 
descenderel  innrinilali,  ne  in  adulterium  caderes.  h 

Scienduni  praelerea,  quod  licet  debitunn  poscenli 
sit  fiemper.$olvenduin,  non  licel  taraen  quolibet  dic 
poscere.  I3nde  ail  B.  Augustinus  in  libro  QuKtdO' 
num  Veteris  el  Novi  Teslaiiienli  :  c  Gbrisliano  cum 
uxore  sua  aliquando  licet  convcnire,  aliquando  non. 
Propter  processionis  enim  dies  ct  jcjuniorum  ali- 
quando  convenire  non  iicet;quiaetiam  a  licilis  ab- 
stinendum  est  ut  facilius  impetrari  possit  quod  po- 
stulatur.  >  Item  :  c  Quoties  enim  vel  dies  Nativitatis 
vel  reliquae  festivilales  advenerint  non  solum  a  con> 
cubinaruro  consorlio,  sed  etiam  a  propriis  uioribus 
abstinendum  est.  i  Iteni  Ambrosius  :  c  Si  causa 
procreaudorum  filiorum  ducitur  u\or»  non  multum 
tempus  videtur  concessiim  ad  ipsum  usum ;  quia 
et  dles  festi ,  processionis ,  et  ipsa  ratio  con- 
ceptus  et  partus  juxta  Icgem  cessarc  usuro  carnis 
bis  debere  temporibus  demonslrant.  » 

Forte  quseritis,  o  Ileraclitx  (6i)  bxretici,  ulrum 
nos,  quia  nuptias  laudamus,  virginitati  eas  pra^po- 
namas?  Sed  ad  li:ec  respondcnlcs  dicimus,  c  qiiod 
conjugatorum  torus  bonorabilis  est,  et  immacii- 
latom  cubile,  ut  ait  B.  Isidorus  in  libro  (65)  De 
generibut  offtciorum,  et  sine  fructu  non  est :  et  quod 
laudatur  in  virginilate,  conjugii  est,  scilicet  quai- 
libet  virgo  fllia  conjugii  est.  Sed  quamvis  ila  sit, 
tamen  non  eas  bono  virginali  vel  continentix  sive 
etiam  viduali  coa^quamus.  Conjugia  autein  tantum 
per  se  bona  sunt;  pcrea  vero  qux  circa  illa  sunt, 
mala  sunt.  Per  id  nainque  mala  sunt  quod  dicit 
Apostolus  :  Qui  autem  cum  uxore  est^  cogitat  quce 
tunt  tnundi,  quomodo  placeat  uxori^  et  divisui  ett, 
(06)  Qui  vero  sine  uxore  est^  cogiiat  quoe  sunt  Dei\ 
qmomodo  placeat  Deo  (I  Cor,  vii).  i  Unde  ait  B. 
bidorus  in  secundo  libro  Scntentiarum  (Cap.  xl)  : 
c  Canjugia  et  potcstates  per  se  quidem  bona  sunt ; 
per  ea  vero  quae  circa  illa  sunt,  mala  existunt. 
Potestales  ergo  quamvis  bon%  sint,  tamen  per  ela- 
tionein,  per  pauperum  oppressioneni,  per  jiistitiie 
quoqiie  prxvaricationem  malx  sunt.  Nocent  igitur 
nuptix,  nocent  el  potestates,  sed  per  id  quod  eis 
juxtaponilur,  non  per  se  :  exemplo  itineris  recti, 
Juxta  quod  spina^  nascuniur,  quae  surgentes  e  la- 
tere  nocent  eis,  qui  recto  itinere  gradiuntur.  » 

Qttod  etiam  conjugale  decus  sit  bonum,  sed  ta- 
nien  optimo  yirginitatis  dono  non  sit  coaequandum, 
Magister  Pelrus  iu  Sententiis  ostendit,  dicens: 
Indulgentia  (67)  diversis  modis  accipitur  ;  scilicet 
pro  concessione,  pro  rcmissione,  et  pro  permis- 
sione.  Permissio  in  novo  testamento  de  minoribus 
bonis  et  minoribus  nulis  fit.  De  minoribus  bonis  est 
conjugium,  quod  non  meretur  palmam,  sed  tamen 


lY,  IN  NATALE  DOMINI.  490 

A  est  in  remedium.  I>e  minoribus  malis,  id  est  de 
venialibus  est  coiius  qui  non  causa  procreandorum 
flliorum,  sed  incontinentiae  causa  fit.  c  Iliud,  id  est 
conjugium  indulgctur,  id  cst  couceditur;  istud 
vcro  id  est  coitus  talis  permittitur,  id  est  tolera- 
tur,  ita  quod  nou  probibetur.  i  Non  enim  bonum 
conjugii  virginitati  prxfertur,  quia  conjugium  in 
remedium  conceditur,  virginitas  vero  gloria  et  bo- 
norc  excellenter  coronabiiur. 

Quamvis  ergo  conjugium  sit  bonum,  et  a  Deo  in 
primis  hominibus  constitutum,  ct  a  Jesu  Cbristo 
Dei  et  Yirginis  Filio  laudatum  et  conrirmatum; 
bonum  tamen  virginitatis  praelalum  esse  conjugio 
non  dubitamus.  IUud  quippe  est  bonuni,  boc  opti- 
mum.  Conjugium  est  concessum»  virginitas  tantum 
admonita,  non  jussa ;  sed  ideo  admoniia  quia  est 
nimis  excelsa.  De  qua  Hispaniarum  doctor  Isidorus 
in  sccundo  Sententiarum  libro  sic  loquitur,  dicens, 
.  cap.  40  :  c  Geminum  est  donum  virginitatis ;  quia 
et  in  boc  sseculo  sollicitudinem  temporalium  reruni 
amitlit,  et  in  futuro  a^tcmum  castitatis  praemium 
acquirit.  Yirgines  feliciores  esse  in  vita  scterna, 
Isaias  propbeta  testatur,  dicens  :  Bwc  dicit  Domi^ 
nus  eunuchis  (qui  cuslodierint  Sabbata  cjus,  scilicet 
caste  vivenlibus,  qui  solo  timore  et  amore  Dei|siu6 
ferro  eunucbizantur) :  dabo  eis  tn  domo  mea  et  in 
muris  meis  locum  et  nomen  melius  a  fiUis  el  filia" 
bus,  Nomeu  sempiternum  dabo  €M,  quod  non  peribii 
(Isai.LM).  Nec  dubium  quod  qui  casti  perseveraut 

Q  et  virgines,  angelis  Dei  efficiunturaeouales.Aroanda 
,est  ergo  pulcbritudq  castitatis,  cajus  degustata  delc- 
ctalio  suavitatis  dulcior  invcnitur,  quam  carnis. 
Castitas  enim  fructus  suavitatis  et  pulchritudo  in- 
violata  sanctorum  est.  Castilas  securitas  csi  mentis 
et  sanitas  corporis.  Undeet  aHqnos  gentilium  gym< 
nicos,  id  est  pbilosophos  perpetuam  Yeneris  absti- 
nentiam  exercuisse  (68),  ne  virtulem  libidine  fran- 
gercnt.  Luxoriosa  namque  vila  ciio  debilitat,  fra* 
ctamque  celeriter  ad  sencctutem  perducit.  Omne 
peccatum  per  poenilentiam  recipit  vuUieris  saniu- 
tem.  Yirginitas  autem  si  labatur,  nullatenus  repa- 
rabitur.  Nam  quamvis  pcenitudoveniaefructum  per- 
cipiat,  incorruptionem  tamen  pristinam  nullatenusr 
recipiet. 

D  t  Sciendum  praeterea  quod  virgo  carne  ct  non 
niente,  ut  ait  B.  Isidorus,  nullum  babet  praemium 
in  repromissione.  Unde  et  insipientibus  virginibus 
Salvator  ad  judicium  veniens  dicturusest :  Amen 
dico  vobist  nescio  vos  (Blatth.  xxv).  Ubi  enim  judicaos 
mcntem  corruptam  invenerit,carnis  procul  dubio  in- 
corruptionem  dainnabit.  Nihil  ergo  prodest  incor- 
riipiio  carnis,  ubi  uon  cst  integritas  mentis ;  nibiU 
que  valet  mundum  esse  in  corpore,  qui  pollutus  est 


(64^  HierachiKe. 

(63)  Lib.  n  De  ecclesiast.  offic.^  cap.  2. 

(66)  Minus  reote  adducius  est  hic  locus  PauH  de 
Inude  continenlise,  cum  de  eo  quod  malum  est  in 
conjtigio  sit  sermo.  Substitucnda  est  alia  aucloritafS 
Apostoli,  quam  ct  cxhibet  Isidoius  in  edit.  videli- 

PAxnoL.  CCVIII. 


ccl :  Propter  fornicationem  unusquisque  suam  iixo- 
^em  hahcat ,  ut  etiain  legitur  apud  eauidem  ii\  loco 
Sententiarnm  mox  citato. 

(67)  xy-Sent.,  dist.26,  Indulgcntia: 

(68)  Suppl.,  legimus. 


491  S.  MARTLM 

in  mcnlc.  MuUi  sunt  reprobomm  qui  carnalis  cor- 
ruplelse  contagium  nesctunt,  qui  sicut  infecundi 
8unt  corpore,  ita  steriles  manent  et  mente  operis 
boni  fecunditate ;  qui  recte  de  virginitate  gaude- 
rent,  si  aliis  pravis  operibus  non  inservirent.  Qui 
se  continentem  proHtetur,  et  ab  illis  terrenis  desi- 
deriis  non  subtrahitur;  quamvis  hunc  luxuria 
carnis  non  polluat,  diversa  tamen  mundanae  conver- 
sationis  operatio  maculat.  Yirgines  etiam  de  suis 
meritis  glorianles  hypocritis  comparantur,  qui  glo- 
riam  boni  operis  foris  appetunt,  quam  intra  con- 
scientiam  humiles  habere  debuerunt.  Tales  igitur 
ad  promissa  coelestia  non  perveniunt,  quia  ipsi  sibi 
virginitatis  prsemium  auferunt.  Ilcc  est  enim  in 
Evangelio  non  habere  virgines  in  vasis  oleum(i6t£f.), 
id  est  non  servare  intra  conscientiam  boni  operis 
testimoniumt  sed  in  facie  gloriari  apud  homines, 
non  in  corde  apud  Deum.  > 

Yeteris  itaque  et  Novi  Testamenti  auctoritates, 
o  Heraclit»  haeretici,  honestatem  conjugii  laudant, 
et  vos  qui  illud  respuitis,  in  vestra  mendaci  asser- 
tione  omnino  condemnant.  Sanctorum  veteris  et 
novi  testamenti  Patrum  dictis  fides  catholica  ro- 
boratur,  et  vestra  mendacissima  secla  ex  toto  fru- 
stratur.  Dum  igitur  conjugale  decus  vituperatis, 
ecclesiasticae  religioni  detrahilis,  et  catholicae  fidei 
normam  a  Jesu  Christo  Deo  et  homine  Onuiter 
salubriterqueiftstitutam  immutare  tentatis ;  omnino 
aeternae  damnationis  vos  ipsos  reos  exhibeiis. 

Investra  adhucmalitiaperseverantes,  o  hasrctici, 
subsequenter  asserltis,  parvulos  quamvis  per  aquam 
et  Spiritum  sanctum  ab  originali  peccato  purgatos, 
regnum  tameii  c<eleste  ingredi  non  posse.  Ad  haec 
nos,  0  haeretici,  vobis  e  divcrso  respondemus,  quod 
si  parvuli  ex  hac  praesenti  vitn  necdum  ex  aqua  et 
Spiritu  sancto  renati  ml^verint,  coeleste  regnum 
nequaquam  ingredi  potenint.  Quod  B.  Is^orus  in 
primo  Sententiarum  libro  iestatur,  dicens,  cup. 
XXII  :  f  Pro  solo  reatu  originali  luent  poenas  in 
inferno  nuper  nati  infantuli,  si  per  lavacrum  rege- 
nerationis  non  fuerinl  renovati.  >  Si  ergo  prius* 
quam  renascantur,  utdictum  est,  ab  hac  vita  traiis- 
ierint,  procul  dubio  a  regno  Christi  alieni  erunt, 
ipso  testante,  qui  ait :  ^i$i  quis  renatui  fueril  ex 
4ui»a  et  Sjnritu  tancto,  non  potest  videre  regnum  Dei 
{ffoam.  iii).  Proinde  ipsi  parvuli  qui  adhuc  loqui  vel 
credere  nesciunt ,  aliis  fidem  pro  eis  proHtentibus, 
baptizantur,  ne  forte  sinc  bapiismo  moriantur  et 
pereant. 

Quod  ergo  parvuUs  iino  ei  juveniLus  et  senibus 
in  baptigmo  peccata  remitianiur  sapiens  Augusti- 
nus  in  Enehiridio  tesiatur,  dicens,  cap.  xuii  :  c  A 
parvulo,  inquil*  recens  nato  usque  ad  decrepitum 
senem  sicut  nullus  prohibetur  a  baptismo,  ita  nul- 
lus  est  qui  non  moriatur  peccato  (69).  » Quod  etiam 
parvuli  fidelium  numero  associentur,  ipse  asserit 
hujusmodi  inter  caetera  loquen^  ad  Petrum  :  <  Fir- 


B 


LEGIONEiNSlS  492 

A  missime  tene  qnia  sicut  parviili,  qul  sine  baptismo 
moriuntur  niimero  inndelium  ascribuntur,  ita  qui 
baptizantur  fideies  vocantur ;  >  scilicet  quia  a  fide- 
lium  consortio  non  separantur,  cum  Ecclesia  pro 
fidelibus  defunctis  orat.  c  Fideles,  inquit,  sunt  lUMi 
propter  virtutem  sed  propter  fidei  sacramentum.  > 
Quod  ipse  ad  Bonifaciuin  loqiiens,  hujusmodi  ex« 
ponit,  dicens  :  c  Parvulum  ct  si  nondum  fides  illa 
quae  in  credentium  voluntate  consislit ,  jam  tam^ 
ipsius  fidei  sacramentum,  id  esi  baptismus  fidelem 
facit.  Sicut  respondctur  credere,  ita  etiam  fidelis 
vocalur  :  non  rcm  ipsam  mente  annuendo,  sed 
ipsius  rei  sacramentum  percipiendo.i  Apcrteigitur 
vera  ratio,  o  Heracliia;  haeretici,  parvulos  per 
baptismum  ab  originali  peccato  mundatos  coeleste 
regnum  ingredi  posse  declarat,  vosque  in  vestra  as- 
sertione  qui  hoc  negatis  mcntitos  esse  demonstrat. 
Ad  catbolicam  etiam  fidem  magis  magisque  ro- 
borandam,  et  vestram  mendacissimam  sectam  om- 
nino  dcstruehdam ,  quid  Deus  et  homo  Jesus  Chri- 
sius  de*parvulis  dicat  omnes  in  commune  audia- 
mus  :  Sinite  parvulos  venite  ad  me;  talium  e$i  enim 
regnum  ccelorum  {Matth,  xix).  Cujus  dignitatis  vel 
potestatis  est  iste  qui  hoc  dicit?  Iste  quippe  est  rex 
regum  ct  Doininus  domiiianlium,  qui  suo  pretio- 
sissimo  sanguine  redeinit  genus  bumanum,  ct  pcr 
quem  omnes  elccti  pervcnrunt  ad  coeleste  regnum. 
Idcirco  de  sinu  Patris  iste  dcscendit,  nt  electos  suos 
de  antiqui  hostis  manu  redimeret ;  ad  hoc  ascendit 

Q  ut  eos  in  coelum  secura  sublevaret,  eisque  juxta 
singulorum  merita  mansiones  praepararet.  In  ipso 
condita  sunt  omnia  in  coelo,  in  mari,  et  in  terra 
{Coloss,  i);  iste  est  tia,  veritas  et  vita  (/oan.  xiv) 
qua  inofienso  pede  omnes  sancti  gradiunliir  et  per- 
tingunt  ad  paradisi  gaudia.  Per  hunc  sanctae  Ec- 
clesiae  summum  pontificem  Deus  Pater  omnia  crea- 
vit,  gubernat  et  regit;  sine  isto  aliquis  nihil  boni 
agere  poterit,  nec  ad  videndam  ejusdem  Dei  Patris 
claritatem  ascendere  valebit.  Iluic  Deus  Pater  omne 
judicium  commisit,  isie  in  novissimo  die  unicuique 
juxta  opera  sua  sive  praemium  sive  poenam  dabit. 
Iste  ergo  talis  ac  tantus  omnipolens  et  immensus 
qui  utique  judex  est  vivonira  et  mortuorum«  et 
cum  eodem  Patre  et  Spiritu*  sanclo  rex  o.i.nium 

D  saeculorum,  discipulis  suis  ait :  Sinite  parvulos  ve- 
nire  ad  me,  et  ne  prohibueritis  eos  :  talium  est  enim 
regnum  ccelorum  {Joan,  xviii).ln  hoc  ergo  quod  alt: 
Sinite  parvulos  venire  ad  me,  aperte  ostendit  par- 
vulosunda  baptismatis  ab  originatis  peccati  vinculis 
solutos  sanctae  Ecclesiae  filiis  esse  associandos.  In 
hoc  etiam  quod  subsequenter  Valium  esse  reguum 
coelorum  dixit ;  vestram  procul  dunio  mcndacissi- 
mam  assertionem,  qui  iilos  coeleste  regnum  ingredi 
posse  negatis,  evidenter  frustravit.  Parvulos  itaque 
per  baptismum  renovatos  coeleste  regnum  ingredi 
posse  indubitanter  credite,  vosque  in  vestra  men- 
dacissimasecta  deceptos  esse  et  mentitos  cognoscite. 


{69)Epist.  98;a/.  22. 


493 


SERMONES.  —  SERM.  IV,  IN  NATALE  DOMINI. 


494 


Forte  ad  ba^c  nobis  rcspondentes  dicitis,  o  Uxvc-  \  desise  detraxislis,  ejusque  ininistros  blaspbemastis 


tici,  quod  si  parvuli  ex  aqua  et  Spiritu  sancto  renati, 
cceleste  regnura  ingressuri  sunt,  coelestisJerusalera 
tnaxima  pars  ex  parvulis  vel  infantuUs  complebitur. 
Sed  ad  haec  nos  respondentes  dicirous :  quod  revera 
omnes  inPantes  baptizatos  atque  originali  pcccato 
solutos  et  adhuc  ab  actualibus  peccatis  immunes, 
coelesle  regnum  ingredi  posse  dubium  non  cst, 
sed  de  omnibus  qui  jam  loquuntur,  et  blaspbemiis 
maledictis,  convitiis  opprobriisque  delcctantur  afTir- 
mandum  non  est. 

Quod  B.  Gregorius  in  Dialogorum  libro  asserit, 
ita  dicens  (70) :  c  Etsi  omnes  infantes  baptizatos 
atqne  in  eadem  infantia  morientes  ingredi  regnum 
coelcsle  credendum  est ;  omncs  tamen  parvulos,  qui 
scilicet  jam  loqui  possunt  regna  coclestia  ingredi  ^ 
credendum  non  est;  quia  nonnullis  ejusdem  regni 
coelestis  aditus  a  parentibus  clauditur,  si  male 
nutriantur.  Nam  quidam  vir  in  hac  Romana  urbe 
Dotissimus  ante  triduum(7I)  filium  habuitannorum, 
sicut  arbitror,  quinque.  Quem  nimis  carnaliter  di- 
tigens  reinissc  nulriebat.  Atque  idem  parvulus, 
quod  dictu  gravc  est,  mox  ut  ejus  animo  aliquid  ob- 
stitisset,  majestatem  Dei  blasphemare  consucverat. 
Qui  in  hac  anle  triennium  mortalitatc  percussus 
Tcnlt  ad  mortera.  Cumque  eum  suus  pater  in  sinu 
teneret,  sicut  hi  testati  sunt,qui  praisentes  fuerunt,  * 
mallgnos  ad  se  spiritus  veuisse  tremcntibus  oculis 
puer  aspicicns  hujusmodi  ccepit  clamare  :  Obsla, 
|Kiter;  obsta,  patcr.  Qui  clamans  declinavitfaciem,  p 
ut  se  ab  eis  in  sinu  patris  abscondcret.  Quem  cum 
ille  trementcm  quid  videret  interrogaret,  puer  ad- 
junxlt,  dicens  :  Mauri  homines,  id  est  nigri  vene- 
Tunt,  qui  me  tollere  volunt.  Qui  cum  hoc  dixisset 
majestatis  nomen  protinus  blasphemavit,  et  animam 
rcddidit.  Ut  enim  Omnipotens  ostenderet  pro  quo 
reatu  talibus  fuisset  exauctoribus  (72)  iraditus, 
unde  yiventcm  pater  suus  noluit  corrigere,  hoc 
morlenlem  permisit  iterarej;  ut  qui  diu  per  Divi- 
hitatis  patientiam  blasphemus  vixerat,  quandoque 
per  Divinitalis  judiciura  blasphemaret  et  moreretur; 
quatenus  rcatum  suum  pater  ejus  agnosceret,  qui 
parvuli  fdii  animam  negligens,  non  parvulum  pec- 
(atoreni  gehennx  ignibus  nutriret.  > 


humiliter  poenitentiam  agite;  eisdem  sanclae  Ecclesiae 
ministris  vos  ipsos  devota  menle  committite,  maculan 
leprai,  id  est  haereticyepravitatis  crrores,  in  poenitudi- 
nc  et  confessione  cordis  ostendite,  eorumque  judicio 
verae  salutis  colorem,  id  est  ecclesiasticae  religio- 
nis  doclrinam,  toto  mentis  aflectu  suscipite,  ut  non 
cum  haerclicis  contingat  vobis  perire,  sedcum  ejus- 
dem  sanctx  Ecclesiae  Giiis  ad  supernae  patriae  felici- 
tatcm  possitis  pertingere.  Amen. 
§  XXXIII. —  Cathari  qui  de  sua  muudilia  gloriantes 
poBnitentiam  rejiciehant,  Chrisli  et  Joannis  pradi- 
catione  convincuntur.  Eosdem  qui  viduas  secundo 
nubentes  tanquam  adulterii  accusabant,  Scriptura^ 
rum^  testimonia  redarguunt ;  maxime  Pauius.  De 
laude  virginitatis ;  de  divorlio :  de  ritibus  inbene- 
dictione  nuptiarum  adhibitis  aliqua  dicuntur. 
Calharoae  (73)  eliam  haeretici  de  illorum  niMner» 
hairelicorum  sunt  qui  corpori  Ghristi,  id  est  santt» 
Ecclesiae  delrahunt.  Sed  quid  de  illis  B.  Isidorus  ia 
libro  viii  Etymologiarum  {Cap.  v)  dicat  audiamus. 
€  Catharoae,  inquit,  haeretici  propter  mundiiiam  ila 
se  nominaverunt,  gloriantes  de  suis  merilis,  pceni- 
teniibus  veniam  peccatorum  negant,  mundiores  se 
caeteris  pnedicant;  q'ui  nomen  suum  sicognoscere 
vellent,  immundos  sc  potiusquammundos  vocarent. 
Qui  inler  alios  eliam  errores  viduas,  si  nupserint, 
quasi  adulteras  condemnant.  i  Isti  etiam  Caiharoae 
haeretici  qui  de  suis  meritis  glorianles,  poenitenli- 
bus  veniam  peccatorum  negant ;  dum  sanctae  Eccle- 
siae  religioni,  qu»  Christi  corpus  est,  detrahui>t, 
quasi  lepram  in  corpore  gcrunt.  In  Deum  quippe  et 
iu  Ecclesiam  peccant,  qui  pocnitenles  a  misericorde 
Deo  veniam  consequi  posse  desperant.  Sed  in  sua 
falsa  assertione  omuino  fallunlur,  quia  quisque 
poenitens  dum  Deo  humiliter  peccata  sua  conlite* 
tur,  absque  dubio  indulgentiam  ab  eo  consequitur. 
Et  ut  ea  quae  dicimus  vera  esse  non  dubitetis,  Vete- 
ris  et  Novi  testamenti  sanctorum  Patrum  auctorita- 
tibus,  o  haeretici,  probare  volumus. 

Si  enim  poenitcntes  et  deinceps  a  malo  recedentes 
pcccatoruin  veniam  consequi  nonpossenl,B  Hiero- 
nymus  ad  consolationem  poenitentium  nequaquani 
dixisset  :  <  Poenitcntia,  inquit  (74),  secunda  tabulu 
est  post  naufragium ;  quia  si  quis  vestem  innocentiae 


Parvuli  itaque  infantuli,  ut  saepe  diclum  cst,  qui  p  *"  ^^^ptismo  perceplam  peccando  corruperit.  poeni- 

tentiae  reniedio  recuperare  poterit.  Prima  siqiiidem 
tabula  est  baptismus,  ubi  velus  homo  deponitur  et 
novus  induitur ;  sccunda  pocnitenlia,  qua  post  la- 
psum  resurgimus,  dum  vetustas  reversa  repellitur, 
ct  novitas  perdiia  reparatur.  A  poenitentia  coepit 
Joannis  Baptislae  praedicatio  dicentis  :  Poenilentiam 
agite^  appropinquavit  enim  regnum  coelorum  (3latth, 
III).  Quod  autem  praeco  docuit,  idem  posl  Veritas 
prxdicavit,  exordium  sermonis  sumens  a  poeniten- 
tia.  Poenitentia  dicilur  a  puniendo,  qua  quis  punit 
illicila  quae  coinmisil. 

(73)  Cathari. 

(74)  IV  Senl,y  dist.  14,  Post  naie,  .v 


sacro  baptismatc  ab  originali  peccalo  fuerint  abso- 
luti,  coeleste  regnum  ingrcdi  poterunl  :  scd  si  a 
parentibus  male  nutriantur,  maledici  fuerint  et 
blasphemi ;  illud  intrare  non  poterunt ,  Paulo  tes- 
lante  Apostolo ,  qui  ait :  blaledici  regnum  Dei  non 
possidebunt  (I  Cor.  vi).  Parvulos  tamen  baplizatos 
sacro  baplismate,  religiose  ac  decenter  a  parenti- 
bus  nutritos  coelestem  Jerusalem  intrare  posse;  imo , 
eorumdem  parvulorum,  divina  gratia  concedente, 
.n^um  coelorum  esse  certissime  tenete.  De  blas- 
pbemiis  etiam  et  detraclionibus  quibus  sanctse  Ec- 

(70)  IV  Dialog.,  cap.  18. 

(71)  Triennium. 
(7i)  Edit.  exsecutoribus. 


m  S.  MARTINI 

Scicndiim  prxterca  quod  poenitenlix  virtus  a 
tiinorc  concipitur,  Isaia  lestante,  qui  ait :  A  timore 
tuOf  Domine^  concepimus,  et  peperimusspiritumsalU' 
ris(75).  Sed  quid  est  poenitentia?  c  Ponnitentia  est, 
ut  ait  B.  Ambrosius,  mala  praelerita  plangcre,  et 
plangendo  iterum  non  committcre.  >  Nani  qui  sic 
alia  deplorat,  ut  alia  taroen  commiltat,  adliuc  pioe- 
nitcntiam  agere  aut  ignorat,  aut  dissimulat.  i  Quid 
eiiim  prodest,  ait  B.  Gregorius ,  si  peccala  luxuri» 
quis  dcfleat,  et  adhuc  avaritiae  a^stibus  anhelat? 
Unde  etiain  Ilispaniarum  docior  Isidorus  aitin  libro 
De  summo  bono  (76) :  Irrisor  esl  non  poenilens ,  qui 
adhuc  agit  unde  poenitet ;  nec  videtur  Deum  depre- 
cari  humilis,  sed  subsannare  superbus.  Canis,  in- 
<|uit,  reversus  ad  vomitum  (//  Petr,  ii) ,  et  poeni- 
leiis  ad  pcccatuin.  i  Quid  etiain  Isaias  peccanllbus 
dicat  audiamus  :  Lavamini,  mundi  estote  {hai.  i). 
Lnvatur  ct  mundps  est  qui  pneterita  plangit,  et 
flenda  iterum  non  committil.  Lavalur  et  non  est 
niundus  qui  plangit  quae  gessit,  et  post  lacrymas  ea 
quse  defleverat,  repetit.  Item  B.  Augustinus  in  libro 
Soliloquiorum :  i  Inanisest  poenitentia  quam  sequens 
culpa  coinquinat  vel  commaculat.  Nihil  prosunt  la- 
nienta,  si  replicentur  peccata.  Nihil  v&let  veniani  a 
malis  poscere  et  mala  denuo  iterare.  > 

•In  perroctione  (77)  autem  pocniientiae  tlla  obser- 
vanda  siint,  scilicet  compunctio  cordis,  confessio 
oris,  satisfactio  operis.  Unde  ait  Joannes,  osaureuro: 
«Perfecta  poenitentia  cogit  peccatorem  omnia  liben- 
tcr  ferre,  ut  in  corde  ejus  sit  contritio,  in  ore  con- 
fessio,  in  opere  toto  humilitas.  Ilsec  est  fructifera 
poenitentia,  ut  sicut  tribus  inodis  Deum  oflendimus, 
scilicet  corde,  ore,  manu  ;  ita  tribus  modis  satisfa- 
ciamus.  Sunt  enim  tres  peccati  difierentiae,  ut  ait 
B.  Augusiiniis  in  sermone  Domini  habito  in  monte  (78), 
scilicct  in  corde,  in  facto  et  in  consuetudine,  vel 
in  (79)  verbis,  tanquaro  tres  morlcs.  Una  quasi  in 
doino  (Matth,  u),  scilicet  cum  in  corde  senlitur 
libido ;  altera  quasi  prolata  jam  extra  portam  (Luc, 
vii),  cum  in  factum  procedit  assensio  ;  tertia  cum 
maiae  consuetudinis  tanquam  mole  premitur  ani- 
mus,  vel  noxiae  defensionis  clypeo  armatur  quasi  in 
sepulcro  jam  putens(80)  (Joan.  xi).  Ilas  utiquetres 
peccati  differentias  trcs  mortui  significabant ,  quos 
Dominus  legitur  suscitnsse.  Iluic  ergo  triplici  morti 
IrfpUci  reniedio  occurrilur,  utsupradicium  cst,sci- 
licet  confessione,  contritione  el  satisfactione.  Com- 
punctionem  coininendat  nobis  Joel  propheta,  di- 
cens  :  Scindite  corda  vestra  et  non  vestimenta  vestrMy 
et  convertimini  ad  Dominum  Deum  vestrum,  quia  6e- 
nignus  etmisericors  est  (Joel.  ii),  etc.  Snlonionvcro 
confessionem  approbat,  dicens  :  Juslus  in  principio 
sermonis  accusator  est  sui  (Prov.  xviu).  Vere  eniin 
confiletur  qui  se  peccasse  accusat,  qui  exsecrando 

(75)  Isai.  XXVI,  18,  sec.  LXX. 
(7())  Lib.  n  Sent.,  cnp.  10. 

(77)  Disl.  IG,  In  perlectione, 

(78)  Aiigusl.,  De  serm.  Do.n,  in  monte ,  lib.  i, 
cap.  12. 

(79)  Nec  Aug.,  necMag.  habiQnt,rf/ffi  vcrbi$. 


LEGIONENSIS  .         496 

A  malum  quod  fecit  sibi  impiitat.  Satisfactio  a  Joanne 
Baptista  praecipitur,  ubi  ait :  Facite  dignos  (ruciUM 
poenitentice  (Matth,  ui). 

His  ethujusmodi  Veteris  et  Novi  Testaroenti- au- 
ctoritatibus,  o  Catharoae  haeretici,  qui  per  poeniten- 
tiani  peccantibus  indulgentiam  consequi  posse  ne- 
gatis,  vestrx  mendacissimae  sectae  stultitia  reproba- 
tur,  et  catholica  fides  omnimodis  roboratur.  Prs- 
dicta  ergo  sanctorum  Patrum  testimonia  peccantcs 
per  veram  poenitentiam  ab  omnipotenti  Deo  ▼eniara 
peccatorum  consequi  posse  indubitanter  aflirmant; 
et  vos  qui  pertinaciter  hoc  negatis,  in  veslra  asser- 
tione  mentitos  esse  evidenter  comprobant.  Nam  et 
ipse  Deus  et  homo  Jesus  Christus,  nisi  per  poeniten- 
tiam  peccantibus  veniam  concedere  decrevisset,  n€- 

"  quaquam  sequentibus  se  turbis  viva  voce  poeniteti- 
tiam  praedicaret :  Poenitentiam^  inquit,  agite^  appro^ 
pinquavit  enimregnum  ccelorum  (Matth,  iv).  Cum  ei|(0 
pocnitentiam  populo  alta  voce  praedicat,  vestram 
omnino  damnabilein  sectam  evacuat. 

Forte  quaeritis,  o  haeretici,  qiix  sit  vera  poenitcn- 
tia,  et  qui  sint  digni  poenilcntitC  fruclus.  Scitote 
itaque,  o  haeretici,  veram  poenitentiam  esse  trans- 
acta  mala  deflere,  et  iterum  flenda  non  committere. 
Digni  autcm  poenitentiae  fructus  sunt,  cum  secun- 
duir  qualitatem  et  quantitatem  culpae  fit  qualitas  el 
quanlitas  poenae.  Quod  Yenerabilis  Beda  in  libro 
Sententiarum  exponit,  dicens  :  <  Non  enim  par  de- 
bet  esse  fructus  boni  operis  ejus  qui  nihil  vei  minus 

P  peccavit,  et  ejus  qui  graviiis  cecidit.  >  Quld  eliam 
B.  Augustinus  De discretione  poenitenticBinVibvo  Sen» 
tentiarum  dicat  audiamus.  <  Consideret  qualitatem 
criminis  in  loco,  in  tempore,  in  perseveranlia,  iii 
variciate  personae,  et  quali  hoc  fecerit  tentationCf 
et  in  ipsis  vitiis  multiplici  exsecutione.  Oportet, 
inquit,  (81)  fornicanlem  secundum excellentiamaui 
status,  vel  oflicii,  vel  secundum  modum  meretricUy 
et  in  modo  operis  sui,  et  qualiter  turpitudinem  egit ; 
si  in  loco  sacro,  si  in  tempore  orationi  constitutOy 
ut  sunt  festivitates,  et  teropora  jejunii;  et  coiisi- 
deret  qiiantum  in  peccato  perseveraverit,  doleatque 
qiiod  perseveranter  peccavit,  et  quanta  fuil  yiclus 
impugnatione.  Sunt  enim  qui  (82)  solum  non  Tin- 
cuntur,  sed  ultro  se  peccato  «offerunt,  nec  exspe- 

D  ctnnt  tentationem,  sed  praeveniunt  voluptatem ;  4L 
pertractet  secum  quilibet,  quam  muItipUci  actione 
vitii  delectabiiiler  peccavit.  Omnis  ista  Tarietas 
confilenda  est  et  deflenda,  ut  cum  cognoverit  quod 
peccator  est,  cito  inveniat  Deum  propitium.  In  co- 
gnoscendo  etiam  augmentiiro  peccati,  invenial  cujus 
aetaiis  fuerU,  cujus  sapientiae  et  ordinis.  Immoretur 
in  singulis  istis,  et  sentiat  moduro  criminis,  pur- 
gans  lacrymis  omiiero  qualitatem  vitii;  defleat  iu- 
teriro  virtutem,  qua  caruit.  Dolenduin  est  enim  non 

(80)  Ita  Aug.;  sed  Mag.,  [eten$. 

(81)  Suppl.  hic,  p(rnt(ere. 

(82)  Siippl.  non  :  sed  mss.  omnes  hac  negatione 
carent,  ut  iiotant  editores  Maurini,  et  cftiara  conilr« 
inatur  ex  iiostris. 


i97  SERMONES.  —  SERH.  IV,  IN  NATALE  DOMINI.  193 

solum  qnod  peccaTit,  sed  etiam  quia  se  virlute  pri-  A  sufOciunt  graviter  delinquentibus ,  quae  sufflciuDt 


vavit.  Defleat  etiam  quoniam  oflendens  in  uno, 
factus  est  omnium  reus.  Ingratus  enim  exstitit,  qui 
ptenus  virtutibus  Deum  omnino  non  timuit.  In  hoc 
enim  quisque  peocator  fit  cuIpabi1ior,quoantequam 
peccaret  Deo  erat  acceptior  :  in  Deo  enim  Adam 
plus  peccavit,  quia  omni  bono  abundavit.  Alio  etiam 
modo  in  uno  oflcndens,  faclus  est  omnium  reus  , 
quia  videlicet  omnis  virtus  patiturdetrimentum  ab 
uno  vitio.  Ponat  igitur  se  poenilens  in  judicio  et  po- 
testale  saccrdotis  nibil  sui  sibi  reservans,  ut  omnia, 
eo  jubente,  paratus  sit  facere  pro  recipienda  vita 
animae  quae  faccret  pro  evitanda  corporis  morte ;  ei 
hoc  cum  desiderio,  quia  vitam  recuperat  infinitam« 
id  est  aeternam.  Cum  gaudio  enim  facere  debet  im- 


minus  vel  parum  peccantibus. 

Sciendum  praeterea  quia,  sicut  sunt  dtgni  fructus 
pcenitentiae  ac  vera  satisfactio,  ita  etiam  indigni 
fructus  et  falsa  satisfactio,  id  est  fatsa  poeniteniia. 
Unde  ait  B.  Gregorius  :  Falsas  pcenitenlias  dici- 
mus,  quae  non  secundum  auctoritates  sanctorum 
pro  qualitate  criminum  imponuntur.  Ideoque  miles 
vel  negotiator  vel  alicui  oflicio  dediluii,  quod  sine 
peccato  exerceri  non  possit,  si  culpis  gravioribus 
irretitus  ad  pocnitentiam  venerit;  vel  qui  bona  al- 
terius  injuste  delinet,  vel  qui  odium  in  corde  gerit ; 
recognoscat  se  veram  pcenitentiam  non  posse  agere 
nisi  negotium  relinquat,  vel  oflicium  deserat,  et 
odium  ex  corde  dimittat,  et  bona  qua;  injuste  ab- 


mortalis  futurus,  quae  faceret  pro  diflerenda  morte  ^  stulit,  restituat.  Ne  tamen  desperei,  interim  quid- 


rooriturus.  Semper  etiam  deprecetnr  Deum,etofle- 
rat  Deo  cordis  contritionem,  deinde  et  quod  potest 
de  possessione;  tunc  quod  oflerat,  securus  Deo  et 
sacerdoti  offerat  :  Respexit  Dominus  ad  Abel  et  ad 
munera  ejus(Gen.  iv).  Prius  dixit  ad  Abel,  quam,  ad 
inanera  ejus.  Injudicio  igttur  cordis  conferenda  est 
tleemosyna  tribuentis  ;  nec  considerandum  est 
quantum,  sed  qua  mentc ,  qua  affectione  dat  quod 
potest.  Qiii  igitur  sua  peccnla  rcdimere  vult  tempo- 
raliam  oblatione,  prius  offet-at  Deo  mentem. 

c  Caveat  etiam  ne  vcrccundia  ductus  dividat  apud 
se  confessionem,  ut  diversa  diversis  sacerdolibus 
velit  manifestarc.  Quidain  enim  uni  celant  quae  al* 
leri  mdnifestanda  reservant;  quod  est  se  iaudare 
H  ad  bypocrisim  tenderc,  et  seniper  venia  carere, 
1|uamvei  ad  quam  (sic)  frustra  putant  pervenire.  Ca- 
veat  etiam  ne  prius  ad  Doniiiiicum  corpus  accedat, 
quam  confortetur  bona  conscienlia;  et  doleat  quod 
nondom  audeat  sumere,  quem  muttum  desiderat 
ciburo  salutarem.  Cobibeat  etiam  se  a  luftis,  a  spe- 
ctaculis  saeculi,  qui  perfectam  vult  consequi  remis- 
sioms  gratiam.  >  Isti  sunt  digni  fructus  poenitenliae, 
o  Calharoae  ba^retici,  animam  captivam  illaquean- 
tc8,  ct  in  Ubertate  gloriae  filiorum  Dei  conservanles. 
Quaerat  praeterea  anima,  ut  ait  B.  Augustious,  fru- 
etas  dignos,  etsi  non  dignos  poenitentiae.  Ac  sl 
apertius  diceret :  Sua  spontanea  voluntate  sese  ani- 
ma  spiritualibus  disciplinis  subjiciat,  quibus  in- 


quid  boni  facere  potest,  hortamur  ut  faciat,  ut 
Deus  cor  ejus  illustret  ad  poenilentiam. 

Si  forte  quaerit  aliquis,  quae  sit  satisfactio  pro 
veniatibus  -peccatis  suflicicns?  B.  Augustinus  os- 
tetidit  in  tibro  Enchiridii  iisk  inquiens  :  c  De  qunti- 
dianis,  inquit,  et/brevibus  levibusque  peccatis  sine 
quibus  ha^c  vita  non  ducitur,  quotidiana  oratio  d' 
dclium,  scilicet  Pater  nosler  satisfacit.  Eorum  est 
enim  dicere  :  Pater  noster  qui  es  in  calis  (Matth, 
vi),  etc.  >  Dctct  enim  haec  oratio  minima  ct  quoti- 
diana  peccata ;  delct  et  illa  a  quibus  fidelium  vita 
etiam  scelerate  gesta,  sed  poenitendo  in  melius 
commutata  discedit;  si,  ut  veraciter  dicitur  £fimt(fe 
nobis  debita  nostra;  ita  veraciter  dicatur  sicut  et 
nos  dimiitimus  debiioribus  nostris  (83) :  si  fiat  quod 
dicitur,  quia  et  ipsa  eleemosyna  est  veniam  poeni- 
tenlibus  omnino  ignoscere.  Ex  his  atque  aliis  prae- 
missis  jam  facite  est  intelligere  qux  pro  venialibus 
sit  exhibenda  satisfactio.  Sufficit  enim  Dominica 
oratio  cum  jejunio  aliquo  et  cum  eleemosynis,  sic 
tamen  ut  praecedat  cordis  contritio  et  addatur  con- 
fessio,  si  facultas  adsit.  Pro  gravioribus  vero  pcc- 
catis  non  solum  haec  in  satisfactione  adhibenda 
sunt,  sed  multo  majora  vehementius  atque  distri- 
ctius ;  quia,  ut  ait  B.  Augustinus,  ad  agendam  poe- 
nitentiam  non  sufiicit  mores  in  melius  commutare, 
et  a  malis  faclis  recedere;  nisi  et  de  his  quae  fa«ta 
sunt  satisfaciat  Domino  per  panitentiae  dolorem. 


structaa  peccato  rccedal;  et  quamvis  graviter  non  ^  per  humilitatis  gemitum,  per  contriti  cordis  sacri« 


peccaverit,  nec  ci  poeniienlia  injuncta  pro  gravio- 
ribus  peccntis  fueril,  graluita  tamen  devotione  de 
levioribus  poenitcat,  et  Deo  servire  sludeat.  Sunt 
eoim  digni  fruclus  virtutum,  ut  ait  B.  Augustinus, 
qui  non  sufliciunt  poenitentibus.  Poenitentia  enim 
graviores  fructus  postulat,  ut  dolore  et  gemitibus 
niortuus  impelret  vitam.  Ex  bts  ostenditur  qui  sint 
digni  frucius  poenitentiae,  quibus  vera  satisfactio 
expletur ;  et  quod  non  omnes  digni  fructus  sunt^ 
fructus  digni  poenilentiae  :  quod  de  iita  i^oenitentia 
intelligitur,  quae  major  est  criminum.  Non  enim 

(83)  Supp.,  id  esi,  et  nota  hos  mss.  habere  par-. 
liculam  si,  quam  abesse  ab  omnibus  suis  animadr 
vcrterunt  Augustini  editores. 


ficium,  cooperantibus.  eteemosynis. 

(84)  Forte  quserit  aliquis,  utrum  suSiciat  soli 
Dco  peccatd  confiteri,  an  etiam  oporteat  confiteri 
sacerdoti  ?  Sed  qui  haec  quaerit  sciat,  quod  non  so- 
lum  illa  auctoritate  B.  Jacobi  apostoli,  sciiicet  con- 
fitemini  alterutrum  peccata  vestra^  et  orate  pro  invi- 
eem  ut  salvemini  {Jac,  v);  sed  etiam  aliorum  plu- 
ribus  testiinoniis  eomprobatur  quod  Deo  et  sacer- 
dotibus,  si  tempus  adsit,  confiteri  oporteat.  Ait 
enim  B.  Auguslinus  (85) :  Judicet  seipsum  homo 
duTii  poiest,  votuntatem  et  mores  convertat  in  me- 

(84)  Dist.  17,  Jam  sed  quod. 

(85)  Serm.  351  [al.  50],  inter  50  homilias. 


499  S.  MARtlNI 

lius  (86),  ne  cum  jam  non  polerif,  pr^ter  \oIunta-» 
tem  a  Domino  judicetur;  el  cum  in  se  protnlerit 
severissimae  medicinse,  scd  tamcn  ulilissimae  sen- 
tenliam,  vcniat  ad  sacerdoles  (87),  per  quos  illi 
claves  in  Ecclesia  minislranlur,  scilicct  poenitentia 
imponitur.  Tanquam  bonus  jam  incipiens  esse  A- 
lius,  maternorum  membrorum  ordine  custodito,  a 
praepositis  sacramentorum  accipiat  satisfaclinnis 
suae  modum,  in  offerendo  sacrificio  contriti  cordis 
devotus  el  supplex.  I^em  Leo  papa  Th»jodoro  (88) 
episcopo  :  c  Multiplex ,  inquit  (89) ,  misericordia 
Dei  ita  lapsibus  humanis  subvenit,  ut  non  solum 
per  baptismum,  sed  etiam'  pcr  poenitentiam  spei^ 
vit;e  reparetur;  sic  divinae  voluntatis  praesidiis  or- 
dinatis,  ut  indulgentiam  Dei  nisi  supplicationibus 
sacerdotum  nequeant  obtinere.  Christus  enim  banc 
praepositis  Ecclesiae  ila  dedit  potestatem,  ut  confi- 
tentibus  poenitentiae  satisfactionem  darent,  et  eos- 
dem  salubri  satisfaclionc  purgatos  ad  communio- 
nem  sacramentorum  per  januani  recmiciliationis 
admitterent.  >  Jtem  B.  Augustinus  in  IiDro  De  pcc- 
mtenlia :  c  Quem  poenitet,  inquit,  omnino  poeniteat, 
et  dolorem  lacrymis  osiendat;  repraesentet  vitam 
suam  Deo  per  sacerdotem,  praeveniat  judicium  Deo 
per  confessionem.  > 

Qua^ri  etiam  potcst  ufrum  liceat  peccata  confiteri 
per  nuntium  vel  per  scriptum  sacerdoti  ?  Quod  B. 
Auguslinus  prohibel  fieri,  Dominicam  exponens 
sententiam,  dicens  :  c  Praccepit  enim  Dominus  mun- 
dandis  leprosis,  ut  ostenderent  ora  sacerdotibus, 
docens  corporali  prseseniia  peccata  confitcnda,  non 
pcr  scriptum  manifostanda.  »  Ait  enim  Dominus 
leprosis  :  Ite,  oslendite  vos  sacerdolibus  (Luc.  xvii)^ 
Non  dixit,  unus  eat  pro  omnibus ;  sed  ail :  Omnes 
t<e,  et  ostendite  vos  sacerdolitus,  Ac  si  diceret :  Non 
alium  mittatis  nunlium  qui  pro  vobis  oflerat 
munus  ad  Moysen  (90)  stalutum ;  sed  qui  per  vos 
peccastis,  per  vos  necesse  cst  ut  erubescatis.  Eru- 
bescentia  enim  ipsa  partem  habet  remuneratio- 
Dis  (91).  Ex  praemissis  ergo  satis  aperte  ostenditur 
quod  non  liceat  peccanti  per  nuntium  vel  per  litte- 
ras  peccata  confitcri. 

Solet  etiam  qua^ri  utrum  liceat  confiteri  proximo,, 
id  est  laico,  si  casu  sacerdos  defuerit  ?  Sane  ad  hoc 
dici  potest,  quod  studiose  sacerdotis  examen  requi- 
rendum  est,  quia  sacerdolibus  conccssit  Dcus  po- 
testatem  ligaudi  et  solvendi :  ct  ideo  quibus  ipsi 
dimiltunt  et  Dcus  dimittit.  Si  lamen  dcfuerit  saccr- 

•  dos,  proximo  vel  socio  esl  facienda  confessio  ;  sed 
curet  quisque  sacerdolem  quserere,  qui  sciat  ligare 

,'et  solvere.  Talem  enim  oportet  esse  qui  aliorum 

^86)  Aug.  legit  :  Judicet  ergo  seipsum  homo  in 
tstisvoluntate^  dum  poiest,  et  mores  convcrtat  in 
melius,  Magister  vero  :  Judicet  seipsum  hqmo  volun- 
tarie  dum  pote*t^  etc. 

(87)  Tam  Augustin.  quani  Magist.  halent  hic, 
antistites. 

(88)  Edit.  libror.  Sent.  omittuiit,  Theodoro  epi- 
scopo.  Forte  primus  hic  locus  est  ex  quo  suspicari 
possumus  Martiuum  etiam  pi^se  manibus  habuissc 
Cralianum  :  nam  is  ciiat  Theodorum  ad  qucm  di> 


LEGIONENSIS  BOO 

A  crimina  judicat.  Unde  ait  B.  Augustlnus  in  libro 
De  poenitentia :  <  Qui  vull  confiteri  peccata,  ut  in- 
veni^t  gratiam,  quxrat  s;acerdotem  qui  sciat  ligare 
et  solvere ;  ne  cum  negligens  circa  se  exstilerit, 
negligatur  ab  eo  qui  eum  misericorditer  monet,  el 
pctit  ne  ambo  in  foveam  cadant,  quam  stujtus  evi- 
tare  noluit.  Tanta  itaque  yis  confessionis  est,  ut 
ait  B.  Augustinus,  ut  si  deest  sacerdos,  confileatur 
proximo.  Saepe  enim  Qontingit  quod  poenitens  non 
potest  verecundari  coram  sacerdote,  quem  deside- 
ranti  nec  tempus  nec  locus  offert.  Quamvisi  iUe  cui 
confitebitur  peccata  potestatem  solvendi  et  libe- 
randi  non  habeat ;  sit  tamen  dignus  yenia  ex  detl- 
derio  sacerdotis,  qui  crimen  confitetur  socio.  Mun- 
dati  enim  sunt  leprosi,  dum  irent  ostendere  ora 

^  vel  se  sacerdotibus  {ibid.)^  antequam  pervenirent 
ad  eos.  Undc  patet  Deum  ad  cor  respicerc,  dum 
ex  necessitate  prohibentur  ad  sacerdotes  penre- 
nire. 

Jam  certissime  liquet  quam  sit  detestabile  pec- 
cati  silentium,'  ct  e  converso  quam  sit  confessio 
necessaria.  Est  enim  confessio  testimonium  con- 
scientiae  Deum  timentis.  Qui  enim  timet  judicium 
Dei,  peccatum  non  erubescit  confiteri.  Perfectus 
timor  solvit  omncm  pudorem;  confessio  peccati 
pudorem  habct,  ct  ipsa  erubesceutia  gravissima  est 
poena.  Apertc  vobis  ostensum  cst,  o  Catharoae  bae- 
retici,  per  humilem  confessionem,  ct  dignam  satisr 
factionem  poenitentem  ab  omnipotenti  Deo  consequi 

Q  posse  peccatorum  remissionem.  Yeteris  et  noyi 
teslamenti  idonei  testes,  qued  Deus  vere  poeniten« 
tibus  misericorditer  veniam  concedat ,  veraciter 
concordant ;  et  vos  qui  boc  fieri  posse  negatis,  in 
vestra  assertione  omnino  mentitos  esse  compro- 
bant.  Verissimis  itaque  sanctarum  Scripturarum 
testimoniis  fides  catholica  fortius  roboratur,  ct  ve- 
stra  mendacissima  secta  ex  toto  evacuatur. 

Praetcrea  in  vestra  malilia  adhuc  perseverante:, 
et  sanclae  Ecclesiae  religioni  detrahenles,  viduas 
conjugio  iterum  sociatas,  quasi  adulleras  dicitis 
esse  condemnandas.  c  Yiduarum,  ut  ait  B.  I^Idorus 
in  secundo  libro  De  generibus  officiorum  (92),  multa 
exempla  sunt,  quarum  prima  in  Vctcri  Testamcnto 
Noemi  legitur  (Ruth.  i).  Aliam  etiam  viduam  lcgi- 

^  mus  ad  quara  Elias  fuil  missus  (///  Reg.  xvii). 
Scribitur  et  vidua  qua^  sub  Antiocho  rege  cum  se- 
ptem  filiis  suis  pro  lege  Dei  martyrium  passa  est 
(//  Mach.  vii).  Exsultat  ct  Judith  illa  admirabilis 
vidua,  quae  de  llolofcrne  Assyriorum  pvincipe,  sal- 
voque  pudorehosle  devicto,  cvexil  triumphum  (Ju- 
dith  VII)).  In  Novo  autcm  Tcslamento  Anna  prima 

rexit  epistolam  Leo  Maguus.  Nisi  enim  codcx  Sen- 
tentiaruniy  quem  aiietor  evulvebat  haberet  ea  verba 
||iiibus  editi  careiit,  nullibi  potuit  ea  legere  quam 
in  Graliauo;  quoniam  opera  ipsa  summi  pontificis 
uun  vidisse  Martinum,  indubii  asseveramus. 

(89)  Epist,  i08,  fl/.,  85. 

(90)  A  Moyse. 
(91;  Edil.  remissionis. 
(^)  Lib.  u  Dc  ecclesiasticis  officiis,  c.  iO, 


m  SEKMONES.  —  SCRM. 

Tidua  legitur,  quae  Dominum  cognovit.  Ipsa  uam- 
que  roeniit  gratiam  divinilalis  ejus  agnoscere,  an- 
tequam  potuerit  irerbum  ejus  audire  (Luc,  u).  Cu- 
jus  qoidem  gradus,  ut  ait  B.  Isidorus,  virginilali 
pene  conjunctus  est.  Unde  et  Christum  quem  Virgo 
pepertt,  vidua  primum  agnovit.  Felix  (95)  ergo  vi- 
dua,  quia  experta ;  felicissima  virgo,  quia  iutacla. 
Utrisque  certe  apud  Deum  est  merces  ;  major  (94) 
illa,  subsequens  ista.  lllam  autem  Apostolus  vi- 
duam  vocat,  qua:  post  unius  viri  conjugium  trans- 
actum  (95),  exinde  sexui  abrenuntiat.  Dicit  enim  : 
Vidua  eligaiur  non  minut  annorum  sexagintaf  unius 
friri  nxor  (I  Tim,  v).  Unde  conscquens  est,  ut  qua 
plurimis  fuit  nexa  maritis,  careat  nomine  viduita- 
tis.  Quales  aulem  viduae  esse  debeant,  idem  Apo- 
slolus  signanter  expressit,  diceiis  :  Si  fuerit  in  ope- 
ribut  bonis  testimonium  habenSf  utique  sic  babi- 
tum  (9G);  si  filios  educavit,  subaudiatur  Beo,  si 
hospitio  recepit,  si  sanctorum  pedes  lavit^  si  tribula" 
tionem  patientibus  subministravilp  hoc  est  segrolis 
vel  in  carcere  positis ;  si  omne  opus  bonum  subse^ 
cuta  est  (ibid,) :  et  ut  breviter  universa  concludens, 
in  omnibus  sint  eienipla  bene  vivftndi.  Et  iterum  : 
Auu$  simititer  in  habitu  sancto  (Tit,  ii)  :  utique  et 
ipse  earum  incessus  et  motiis  vultus  silentium  (97) 
quamdam  sacra;  continenliae  prxferat  dignilatem. 
Post  baec  de  cisdem  \i(luis  subjecit,  dicens :  Nom 
criminatrices^  non  mulio  vino  servienteSf  SQd  parvo 
utentes.  Nam  solent  hx  aetates,  quae  corporis  fru- 
itatur  luxuria,  vino  se  dare  pro  libidine.  Post  haec 
B.  Paulus  de  viduis  addidic,  scilicct  ut  sint  bene 
docentes,  id  est  ut  prudentiam  doceant  (ibid.),  Do- 
cere  quidem  illis  permisit,  scd  feminas;  et  hoc  noR 
in  ecclesia,  srd  privaliin.  Nam  boc  genus  mulieiv 
calarum  sulet  esse  ganulum,  et  boc  vitium  venire 
dicit  ex  otio.  Yivendo  autem  otios<B  discunt  circuire 
domos  (I  Tim,  v),  scilicel  dum  nullo  tiinore  de- 
tents,  nec  mariti  potcstate  subjectae  snnl,  non  so- 
lam  otiosse,  veruin  ctiain  curiosae  discurrunt  lo- 
quentes  quae  non  oportei. 

c  Praedicat  Apostolus  damnationem  habere  vi- 
duas  quae  post  propositum  continentiae  nubere  cu- 
piunt. Cum  enim^  inquit,  luxuriatce  fuerint^  in  Christo 
nubere  votunt ;  habentes  damnationem^  quia  primam 
fidem  irritam  fecernnt  (ibid.)^  sciliccl  quia  in  co 
quod  primo  voverunt  non  sicterunt.  Blultas  earum 
revocat  in  nubendo,  non  praeclari  propositi  amor, 
sed  aperti  dedecoris  timor.  Ergo  quae  nubere  vo- 

(95)  MuItodiOerenter  edit.  Felix  ergo  virgo,  quia 
intaeta;  fortiter  vidua  quia  experta. 

(94)  Ita  convenienter  in  edit.  ad  superiorera  sen- 
sum ;  sed  Martinus  qui  iunge  aliler  legit,  inimutare 
antitkesim  debuit  hoc  modo  :  Haior  ista,  subsequens 
illa, 

(95)Edit.y  tiniti«  conjugii  torum  interceptum..., 
eexui  renuntiat, 

(96)  Etiam  et  hic  dilTefunt  admodum  editi  legcn- 
tes,  ulique  sicut  Tabilha,  Corruptus  cst  abs  dubio 
noster  codex. 


(97)  ^ppl.,  SermOf  ex  cdil. 

(98)  Edit.  tn. 


iV,  IN  NATALE  DOMINI.  m 

A  luBt,  jdeo  non  nubunt,  quia  impune  non  possimt , 
sed  multo  melius  esset,  si  non  vovereut  et  nnbe- 
rent,  quam  urerentur,  id  est  quam  occulla  flamma 
concupiscentiae  vastarentur ;  quas  poenitet  profes- 
sionis,  et  piget  confessionis  :«quae  nisi  correctae 
cor  dirigant,  et  Dei  timore  rursus  libidinem  vincant, 
cum  (98)  mortuis  deputandae  sunt  sive  (99)  in  de- 
liciis  agant.  Unde  dicit  Apostolus :  Qwb  autem  in 
deliciis  agit^  vivens  mortua  est  (ibid.),  i  Viduae  igi- 
tur  quae  Deo  continentiam  non  voverunt  iterum  ite- 
rumque  nubere  poteruul ,  sed  quae  jam  castimo- 
niam  sunt  professae,  dicimus  ultra  nubere  non 
posse.  Itaque  bonum  est  nubere  et  fllios  procreare, 
sed  multo  melius  est  causa  amoris  Dei  continere. 
Oportet  ergo ,  o  Catbaroe  haeretici ,  non  damuare 

^  quod  bonum  est,  scilicet  nuptias ;  sed  suadere  el 
laudare  quod  melius  est,  scilicet  castitatem. 

Nolo  vos  ignorare,  o  baeretici ,  quod  prima  Del 
«ententia  crescere  et  generare  praecepit ,  secunda 
oontinenliam  suasit.  (100)  Non  enim  jam  locus  est 
vocis  illius,  id  est  crescite  et  multiplicamini  (Gen,  i) ; 
quia  jam  alta  vox  supervenit,  scilicet  vai  prcsgnan" 
tibus  et  nutrientibus  !  (Matth,  xxiv).  Et  (i),  quia  il* 
lud  tempus  jam  coUectum  est,  restat  ut  qui  uxoret 
habent  tanquam  non  habentes  sint  (1  Cor»  vii).  Et, 
ne  (2)  fallor ,  unius  ejusdemque  Dei  utraque  pro- 
nuntiatio  est.  Ipse  utiqiie  Deus  qui  in  primordio  se- 
mentem  generis  emisit,  induUis  conjugiorum  b?- 
be^s  donec  mundus  repleretur ;  tpse  nunc  sub 

Q  extremitatibus  temporum  suppressit  quod  emiserat, 
et  revocavit  quod  indulserat.  Quod  Salomon  in 
spirilu  praevidens  ait  :  Tempus  amplexandi,  et  tem- 
pus  longe  fieri  ab  amplexibus  (Eccle.  in).  Ac  si 
apertius  diceret  :  Praecepti  veleris  est,mt  terra 
procreationibus  repleretur;  noyi  autem  ut  conti- 
nentia  atque  virginitate  coelum  impleatur.  Quod 
tamen  adeo  ardui  ac  sublimis  praemii  esse  constat, 
ut  secundum  Mattliaei  Evangelium,  dicentibus  Do- 
mino  Apostolis  :  Si  sic  est  homini  causa  cum  uxore^ 
non  expedit  nubere,  (2*)  [Quibus  respondit  Dominus : 
Non  omnes  eapiunt  verbum  istud^  sed  quibus  itttum 
est,  SequiUir  :  Sunt  quidam  eunuchi^  qui  de  matrie 
utero  sic  nati  sunt  (Matth,  xix).  Ac  si  aperiius  di- 
ceret  :  Sunt  eunuchi^  id  est  continentea,  qui  de  ma- 

D  tris  uterOf  sine  instrumentis  ex  frigida  natura,  sic 
nali  sunt ;  et  sunt  eunuehi^  qm  facti  sunt  ab  homini' 
bus^  quorum  neiitri  praemium  habent,  quia  non  vo- 
luntate,  sed  necessitate  sunt;  et  vuU  enBucAt,  qui 

;  (99)  Melius  edit.  si, 

(100)  Ex  Isidoro,  ibid,  cap.  18. 

(1)  Isidor.  hic  verba  Vulgata,  tempusbreteest^  ad 
instar  Tertulliani  rvdegit,  tempus  jam  in  eollecto 
est.  Auctor  vero  noster  non  videtur  ea  inteilexisse 
ut  ad  sacraui  paginam  pertinentia ,  sed  pro  verbis 
Isidori  aecepisse. 

(2)  Forte,  nt.  seu  nist,  ut  in  edit. 
(2*)  Desunt  m  editis  quae  uncinis  claudimus,  et 

pervertunt  orationcm  :  nam  post  nubere  inquit  recte 
Isidorus  :  Responderit  Dominus  :  Qui  potest  eapere 
capial. 


505  S:  MARTINl 

$eipt08  eunuehixaverunt,  scilicet  voluntate  castilati 
se  devoverunt,  propter  regnum  calorum,  Iteruin 
subjunyit  dicens  :  J  qui  potest  capere  eapiat.  Yox 
cst  bortantis ,  non  jubenfis.  Quasi  diceret :  Unus- 
quisque  vires  suas  consideret,  an  queat  virginitatis 
et  pudiciiise  prascepta  implere.  Non  ergo  oinnes 
casii  esse ,  id  est  non  omnes  implere  possunt  prae- 
ceptum  continentise,  quia  non  omnibus  est  datum  a 
Deo ,  nec  eliam  omnibus  ftd  praemium  contiuenti» 
concessum  est  ascendere.  Non  ergo  praeceptura  de 
contineiitibus ,  sed  persuasio  est.  Nec  sic  injungitur 
virginitas,  ui  sit  necessitas ;  sed  ut  voluntate  possit 
esse  laudatur,  Paulo  apostolo  protestante,  qui  ait : 
De  virginihu$  pra^ceplum  Domini  non  habeo  ;  consi' 
Hum  aut^m  do,  tanquam  misericordiam  consecutus  a 
Domino  (I  Cor.  vii).  Et  iterum  :  Existimo  enim  hoc 
bonum  esse  propter  instantem  neceisitatem,  quoniam 
bonum  est  homini  sic  esu  (ibid,),  At  vero  qui  tenta* 
tionem  carnis  ferre  non  possunt,  ut  ait  B.  Isidorus, 
si  castitatcm  non  veverunt,  necessc  est  ut  portum 
conjugii  petant,  Unde  idem  Apostolus  dicit  :  Qui  se 
non  ooniinet  nubat,  Melius  est  enim  nubere  quam  uri. 
£t  iterum  :  Si  acceperis  uxorem  non  peccasti ,  et  si 
nupserit  virgo  non  pcccat  (ibid,).  Qui  liberae  Tolun* 
tatis  et  si  non  vis  csse  major,  eslo  vel  minor.  Legi- 
timum  enim  conjugium,  ut  ait  B.  Isidorus ,  pecca* 
tum  non  est,  scd  propterj  sollicitudinem  mundi,  qui 
nubunt,  legem  Dei  observare  vix  possunt.  Aliter 
Apostoius  dicit  illos  non  peccare  si  nubant,  qui 
tiondum  Deo  voverunt  castitatem.  Qui  enim  vel  in 
corde  sno  continere  promisit,  si  aliud  fecerit,  ha- 
Lebit  dimnationem,  ^tita,  ut  ait  idem  Apostolus, 
primam  fidem  irritam  fecit  (I  Tim,  v).  Quod  enim 
erat  per  naturam  licitum,  hoc  per  votum  sibi  fecit 
illicitum,  sicut  Anania  et  uxor  ejus  Saphira,  quibus 
de  pretio  possessionis  suae  relinere  nil  licuit ,  ob 
quam  causamet  subita  morte  prostrati  suut(ilc(.v). 
lit  ergo  supra  dictum  est  diversa  virginu(n  genera 
in  Evangelio  meroorantur,  sed  illis  specialiter  re- 
gni  possessio  deputatur,  qui  se  aroore  Dei  sine 
ferro  castraverunt ;  scilicet  non  quos  impossibili- 
fatis  necessitas  cogit,  sed  quos  devotio  sancla  con^ 
tinentes  efficit. 

Quantum  autem  sit  in  virginibus  sanctitatis  do^ 
Bum  B.  Joannes  evangelista  ostendit,  qui  eos  so- 
lummodo  Agni  vestigiis  inhaerere  prsescribit,  qui 
contaminati  mulierum  conjunctionibus  non  fue* 
runt  (3).  Isti  sunt,  inquit,  ^t  cum  mulieribus  non. 
»unt  coinquinatif  virgines  enim  sunt.  Hi  sequuntur 
Agnam  quocunque  ierit  (Apoc.  xiv).  Isti  sunt,  ut  ait 
B.  Isidorus  in  libro  De  generibus  officiorum^  duode- 
.ctes  dena  (i)  millia  sanctorumcitharoedorum  illibatas 
virginitatis  incorpore,  et  inviolataecastilatis  incor- 
de  :  qui  sequuntur  Agnum  quocunque  ierit,  quem 
nemo  scqui  audet  vel  valet,  nisi  tanlum  virginitas. 
Scquuntur  utique  Agnum  et  caeteri  fideles  qui  vir- 
ginitaicin  corporis  araiserunt,  non  quocunque  ierit, 


LEGIONENSIS  504 

A  sed  quocunque  ipsi  potuerint,  id  est  ia  qnantani 
eis  datum  fuerit.  Unde  et  cavendum  est,  ne  Un\m 
sanctitatis  donum  superbia  commpatur.  Mul- 
tos  enim  exloIUt  virginitas,  et  elevat  CQHti- 
nentia. 

Quid  hoc  loco  B.  isidorus  dicat  andiamus.  Faci-> 
Hus  sequuntur  Agnom,  inquit,  et  si  non  quocunqiie 
ierit,  certe  quocunqae  potuerint,  coniugalr  bu-* 
miles,  quam  superbicntes  virgines.  Quomodo  enint 
sequentur  ad  quein  accedere  nolunt?  Aut  quomodo 
accedent  ad  quem  non  veniunt,  ut  discant  quam 
mitisest,  et  quam  bumilis  corde?  Pergant  ergQ 
yirgines  ad  sublimitatem  patriae  coeleatis  pede  htt« 
militatis.  Sequantur  Christum  tenendo  perseTcraiH 
ter  quod  voverunt  ardenter,  ita  ul  professa  9C  ser* 

^  vata  integritate  caeteris  etiam  UK>ribus  congruant» 
sine  quibus  procul  dubio  otiosa  et  inanis  manel 
virgiuitas.  Boni  enim  actus,  si  virginitati  addantur, 
angelicam  hominibus  vitain  et  coeli  mores  terris 
exhibent.  Profecto  in  carne  praeter  camem  vivere* 
ut  ait  B.  Hieronymus,  non  terrena  vita  est,  sed  cai- 
lestis.  Unde  in  carne  angelicam  gloriam  acquirere 
majus  est  meritufd  quam  habere.  Esse  enim  ange- 
lum»  felicitatis  est ;  esse  vero  virginem,  virtutis; 
dum  boc  obtinere  viribus  nititur  cum  gratia,  quod 
habet  angelus  ex  natura. 

IILi  ergo  virgines  esse  probantur  qui  in  terris  vi- 
tam  angelicam  imitantur,  et  qui  sic  continentiae 
inserviont,  ut  nullis  criminibus  nulloque  terreoae 

p  soUicitudinis  onere  pnegraventur.  Curam  enim 
mundi  conjugalis  copula  gignit,  Paulo  apostolo  di» 
cente  :  Yolo  vos  sine  soHicitudine  esse  (1  Cor,  vii). 
Et  ilerum  :  Qtit  sine  uxore  est  sollicitus  est  quce  Do* 
mtnt  itcn^  quomodo  placeat  Deo.  Qfii  autem  eum 
uxore  est  sollicitus  est  quce  sunt  mundi^  quomodo 
placeat  uxori,  et  divisus  est  (ibid,).  Unde  agnoscitur 
perfecte  non  posse  placere  Deo  hujusmodi  contineu- 
tiae  votum  quod  praepcditur  saecuiarium  impedi- 
mento  curarum.  c  Nibil  enim  prodest  virginibus» 
ut  ait  B.  Isidorus  in  libro  De  generibus  oficiorum^ 
expeditas  esse  ab  aciione  carnis  quae  illigantur  sae- 
cularibus  curis,  nisi  tantum  quod  sibi  majora  sup- 
plieia  acquirunt,  pro  eo  quod  saeculum  minime  yin- 
cunt,  duui  carnem  vincere  potuerunt. 

B  Quxritur  cur  feminae  virgines  in  benedictione 
velentur !  Quarum  causa  haec  esl.  In  gradibus  euim 
vel  officiis  ecciesiasticis  feminae  nullalenus  praescri- 
buntur.  Nam  neque  penuittitur  eis  in  Ecclesia  loqui 
vel  docere,  sed  «ec  tangere  nec  offerre  calicem  vel 
patenam,  ncc  inccnsum,  nec  ullam  virilis  vel  sa- 
cerdotalis  officii  sortem  vindicare.  Ideoque  boc  tan- 
tum,  ut  quia  virgo  est  et  carnem  suam  sanctifioure 
proposuit,  idcirco  velaminis  venia,  id  est  licentia 
conceditur  illi,  ut  in  Ecclesia  nutabilis  vel  insignis 
introeat,  et  honorem  sanctificati  corporis  in  liber- 
tate  capitis  ostendat,  atque  mitram  quasi  coronam 
virginalis  gloriae  in  vertice  praiferat. 


(5)  Deest  in  edit.  testimonium  Joannis. 


(4)  Edit.,  duodecies  duodena. 


MS  SERMONES.  —  SERM.  IV,  IN  NATALE  DOMINI, 

Tirgo  itaqne,  al  superius  dictum  est,  si  virgini-  A 


506 


tatem  professa  non  Tuerit,  el  viro  legitime  nupserit, 
}uita  aposloU  Pauli  sententiam,  non  peccabil; 
multo  lamen  melius  erit,  si  causa  amoris  Cbristi 
virginitatem  suam  illibatam  cunctis  diebus  serva- 
▼eril.  Volo  vos  scire,  o  Catharoae  hxrelici,  qui  vi- 
duas,  81  nupseriot,  tanqu^m  adulterat  condem- 
nandas  esse  dicitis  :  quod  si  virgo  nupserit,  el  post 
morlem  viri  sui  vidua  remanserit,  si  se  conlinere 
nolueril  vel  non  polueril,  denuo  alteri  viro  nnbere 
polerit.  Unde  el  Ecclesianim  doclor  Paulus  pro- 
pler  inconlinentiam  iterum  jubet  nubere,  dicens  : 
Melius  e*t  fiu6ere,  quam  uri  (Ibid.).  Revera  melius 
esl  uni  viro  denuo  nubere,  quam  explend»  libidinis 
causa  cum  plurimis  rornicari.  (5)  Nam  quod  in  ipsa 
conjunetione  connubii  a  sacerdote  conjuges  bene- 
dicantur,  boc  a  Deo  in  prima  conditione  hominum 
fadum  esl.  Sic  enim  scriptum  esl :  Et  fecit  Deus 
kominem ;  ad  imaginem  Dei  fecit  eum,  masculum  et 
feminam  creavit  eo$ ;  et  benedixit  eis^  dieens :  Crescite 
et  multiplieamini  (Gen,  i).  Hac  ergo  simililudine  fll 
Bunc  in  Ecclesia  quod  lunc  factumest  in  paradiso, 
Quod  vero  eisdem  virgintbus  iegitime  nubentibus 
vnius  viri  (6)  pronuba^  adbibenlur,  seilicet  propter 
monogamiam ;  et  si  auspicii  causa,  lamen,  ut  ail 
B.  Isidorus  (7j,  boni  auspicium  est.  Pronuba  dicta, 
eo  quod  nubenlibus  prseest,  quaeque  etiam  nuben- 
lem  sponsam  viro  conjungit.  Ipsa  esl  el  paranym- 
pba.  Nam  nympha  sponsa  in  nuplifs,  el  nympha 
pro  lavalionis  oflicio,  quod  et  ad  nomen  nubentis  q 
adjungilur.  Monogamus  dictus,  quia  uni  lantum 
nupsit.  Movoc  enim  apud  Crsecos  unum  dicitur.  ro:- 
fftOf  quippe  nupliiv  interprelantur.  Bigamns  autem, 
Irigamns,  et  quatrigamus  a  numero  uxorum  voca- 
toi,  quasi  duabus  vel  tribiis,  aul  quatuor  uxoribut 
mariius. 

(8)  Qiiod  vero  eaedem  feminae  dum  maritantur, 
Telanlur,  scilicel  ut  noverinl  vlris  suis  esse  subje- 
cut  el  humiles.  Unde  el  ipsum  velamentum  vulgo 
inavorlem  (9),  IdestMarlem  (10)  ab  antiquis  dice- 
)>atur,  quod  quasi  signum  maritalis  dignitatis  ac 
polestaiis  in  eo  esset ;  caput  enim  mulieris  vir  esl 
(/  Cor,  xi) ;  licel  et  proindc  velentur  dum  nubunt, 
ut  verecundiam  nuiliebritatis  agnoscant,  quia  jam 
sequitur  inde  quod  pudeat.  Unde  et  Rebecca,  cum  ad  D 
Isaac  sponsum  suum  duceretur,  mox  ut  eum  con- 
spexit,  salatalionis  (Vscula  non  sustinuil,  sed  statim 
senliens  quod  essel  futura,  pallio  capul  veiavit 
(Ceii.  xxiv).  Hinc  etiam  et  nupta»  diclae,  quod  vul- 
tns  suos  velent.  Obnubere  enim  cooperire  di- 
citur :  unde  el  nubes  dictac,  eo  quod  aethera  ob- 
tcgant. 


cap. 


(S\  Eliam  ex  Isidoro,  ibid. 

(6)  Edil.  univircB, 

n)  Ex  eod.  lib.  ix.  E:ym  ,  c.  7. 

(8)  Rursus  ex  Ofic.  ecclesiastic, 

(9)  Mavors 

(10)  Mars 

(11)  Haec  ex  lib.  ix  Etym.^  c.  6. 

(12)  JEneid.  iv,  iU 


Notandum  praeterea  quod  praecedentininPatnim» 
scilicel  beaii  Ambrosii,  Augustini,  Gregorii  el  san- 
cti  Ir^idori  temporibus  coram  altari  copjuges  venie- 
bant,  et  flexisgenibus  unius  vittaevinculo  a  diacono 
coHigabantur.  Idcirco  igitur  nubentes  posl  benedi* 
clionem  a  levita  uno  invicem  vinculo  copulabantur, 
yidelicet  ne  compagem  conjugalis  unitalis  disrum- 
perent.  Al  vero  quod  eadem  vitta  candiJo  purpu- 
reoiue  colore  permiscebatur,  candor  ad  mundi- 
tiain  vitae,  purpura  vero  ad  sanguinis  posteritalem 
significandam  adhibebatnr,  ul  hoc  signo  et  conti- 
nenliae  lex  tenenda  ab  utrisque  ad  tempus  admone- 
retur,  el  post  hoc  reddendum  dcbitum  non  negare- 
lur.  Quod  enim  conjugalis  dicil  ApOstoIus  :  Absti- 
nete  vos  ad  tempusy  ut  vacetis  orationi  (Cor,  vii) ; 
hoc  ille  caiidor  vittae  insinuabat.  Quod  veto  subjun- 
git,  et  iterum  revertimini  in  idipsum^  boc  purpureus 
eolor  ille  demonstrabat.  Illud  aulem  quod  in  primis 
annulus  a  sponso  sponsae  datur,  flt  boc  niminim 
vel  propter  mutuae  fldei  signum,  sive  propter  id 
magis,  ul  eodem  pignore  eornm  corda  in  amore 
jungantur  :  unde  el  quarlo  digito  annulus  ille  inse- 
ritur,  quod  de  eo  vena  quaedam,  ut  fertur,  sangui- 
nis  ad  cor  usque  perveniat.  Antiquitus  autem,  nt 
ail  6.  Isidorus  in  Ilbro  De  generibus  o/flciorum,  non 
amplius  uno  dabalur,  ne  pluralilas  amorem  uni- 
cum  carperet.  Penes  Lsrael  autem  illicituin  erat 
puellam  viro  tradere^  nisi  posl  manifesti  sanguinis 
maturitatem. 

[ii)  Apud  vetcres  in  eligendis  maritis  quatiior 
ista  exspeclabantur,  scilicetvirtus,  genus,  pulchri- 
tudo^  sapienlia.  Ex  his  sapientia  potentior  est  ad 
amoris  affectum.  Refert  haec  quatuor  Virgilius  de 
JEnesi  (12)  quod  his  Dido  (15)  impulsa  est  in  amo- 
rem  ejus.  Pulchriiudine  : 

Quam  (14)  sese  ore  ferens  ! 
Virtute  : 

Cum  (15)  forti  pectore  et  armis, 
Oratione,  id  est  sapientia  : 

Ea  (\Q)quibus  ille 

Jactattts  fatis,  quos  bella  exhausta  canebat ! 

Genere : 
Credo  equidem,  nec  vana  mihi  (17)  ftde^y  g^ius 

[esse  deorum, 

Item  in  eligenda  uxore  quaiuor  res  impellunt  bomi- 
nem  ad  amorem  :  sciticet  pulchritudo,  genus,  di- 
viliae  et  boni  mores.  Melius  tamen  si  in  ea  mores 
quam  pulchritudo  quaeranlur.  Nunc  autcm  itke  quai- 
runiur,  quas  aut  divitiae  aut  forma,  nou  quas  pro- 
bitas  morum  comracndat  (18).  Non  quaeritur  quara 
81 1  femina  pudica,  sed  potius  quam  forraosa  :  quae 
et  concupiscendi  libidinem  nutrial,  el  cunctorum 

(13)  Alt.ras.  EiisaDido. 
(U)Quem. 

(15)  Quam. 

(16)  Heu. 

(17)  Abest  pronomen  mihi  a  Virgilio,,  isidoro,  et 
altero  ms. 

(18)  IIae«:  rui*suui  cx  Offxc.  ecclcsiast. 


507  S.  MARTINI 

post  $e  siispiria  trabat.  c  Pulclira  enim,  ut  arit  qui- 
dam  sapiens,  (19)  cilo  adamatur  ;  et  dtiBeile  custo- 
ditar  quam  plures  aroant.  i 

Quod  autem  a  viro  uxor  dimitti  non  possit  ex- 
cepra  rornicationis  causa,  jam  superius  sufficienter 
ostensum  est.  Nam  qui  odulteram  tenet,  stullus  et 
impius  est  (Prov.  xviii).  Si  ergo  uxor  in  adulterio 
deprehendiiur,  libere  a  viro  diinittitur.  Quid  igitur 
8i  uxor  steriiis  est,  si  deforniis,  si  aetate  vetula,  si 
fctida,  si  temiilenta,  si  iracunda,  si  dissipatrix,  sl 
fatua,  si  gulosa,  si  vaga,  si  jurgatrix,  si  maledica, 
si  lipposa,  si  pravos  sequitur  mores?  Tenenda  est 
velis  nolis,  o  juvenis,  et  qualiscunque  accepta  sit, 
habenda.  Cum  enim  esses  liber,  sponte  te  servituti 
tradidiati.  Servanda  igitur  Odes  ab  ulroque  arteri 
est,  imo  vero  exemplo  continentiiB  docenda  uxor  a 
¥iro,  ut  sq  caste  gerat.  Iniquum  est  enim,  ut  id  ex- 
igas  quod  praestare  non  possis.  Caput  enim  muUeris 
vff  (/  Qor.  xi).  Ubi  autem  melius  vivit  mulier  quam 
vir,  c^pite  deorsura  pendet  domus.  Ideoque  piaece- 
dere  debet  vir  in  operibus  bonis  uxorem  suam,  quL 
caput  est,  ut  illa  imitetur  virum  ipsumque  sequa^ur 
ut  caput  suum,  sicut  Ecclesia  sequitur  Chrislum 
sponsum.  Hortatur  autem  Apostolus  conjuges,  ut 
propter  orationem  abstineant  a  conjugali  coilu,  at- 
que  ex  consensu  tempora  sanctificationis  observcnt, 
iit  sine  impedimento  carnali  orationibus  vacenl  (/ 
Cor,  vii).  Nam  et  in  veteri  tcslamento  ante  sanctifi- 
cati  sunt  omnes  a  mulieribus,  et  sic  descendcnti 
Deo  in  monlem,  assistere  meruerunt  (Exod,  mi). 
liem  hortatur  idem  Apostolus  mulieres  subditas 
esse  viris  suis  (/  Cor.  xiv).  Nam  et  multae  mulierea 
erga  simpliciores  viros,  divitiis  et  nobiiitate  affluen- 
tes,  Dei  sentenliae  non  recordanlur,  pcr  quam  sub- 
jcctae  illis  esse  debent  (Ephes,  v).  Ait  quippe  Domi- 
nus  ad  muliercm  :  Sub  viri  potestate  eris,  et  ipse 
dominabitur  tui  (Gen,  ih).  Obediendum  est  itaque 
sanctae  Scripturae  praeceptis,  et  serviendum  viro 
quadam  servitute  libera  et  dilectione  plena.  £(- 
enim  non  est  vir  creatus  propter  mulierem  sed  mti- 
Her  propter  virum  (I  Cor.  xi).  Et  cum  caput  muUe- 
ris  vir  sit,  caput  viri  Christus  (ibid.)  :  cum  uxor 
non  subjicilur  viro,  boc  est  capiti  suo,  ejusdem  cri- 
ininis  rca  est,  ut  art  B.  Isidorus  (20),  cujus  ct  vir, 
si  non  subjicitur  Christo  capiti  suo.  Yerbum  an- 
tcm  Domini  blasphematur,  vel  dum  contemnitur 
prima  Dei  sententia,  et  pro  nihilo  ducjtur;  vel 
Christi  infamatur  Evangelium,  dum  contra  legem 
iidemque  naturse  ea  mulier  qiiae  Cbristiana  est,  et 
ex  Dei  lege  subjecta,  praeesse  viro  desiderat,  cum 
etiam  gentiles  feminae  viris  suis  serviant  commuBi 
lcge  naturae.  Servaiur  ergo  lex  naturae  ei  Dei,  si 
muiier  subjecta  est  viro.  At  contra,  si  illa  viro  im- 
|)erarc  desiderat,  et  ordo  iiaturae  eorrumpitur,  et 
domus  illa  misera  et  perversa  jacct. 

Hoc  loco  vos  moneo,  o  Calharoae  hnerctici,  qui  vi- 

(19)  Th^ophrast.  apud  Hieronym.  i,  coiUra  Jo^ 
vininn. 

(20)  Cbisiip  Derfpc. 


LEGIONENSIS  506 

\  duas  si  nupserint  tanquam  adulteras  condemnatis, 
ut  ea  quae  dico  patienter  audiatis.  Pro  certo  itaque 
habeatis,  nec  omnjno  dubitetis,  quod  non  solum 
primae  vel  secundae  nuptix  suot  licitae,  sed  etiam 
tertiae  et  quartae  non  sunt  damnandae.  Ut  ergo  non 
dubitetis  vera  esse  quae  dicimus,  sanctorum  Patrum 
auctoritatibus  probamus.  Quid  ergo  B.  Augustiuus 
De  bono  viduitatis  dicat  (21),  audiamus :  c  ^unn 
das,  inquit,  nuptias  omnino  licitas  Apostolus  con- 
cedit.  De  tertiis  autem  et  quartis  et  de  ultra  pluri-^ 
bus  uuptiis  solent  homines  quaestionem  movere. 
Sed  quis  audeat  diffinire  quod  nec  Apostolum  video 
diffinisse  ?  Ait  enim  :  Si  dormieril  vtr,  uxor  ejus  eui 
voluerit  nubat  (I  Cor.  vii).  Super  hunc  locum  quid 
B.  Au|;ustinus  in  libro  De  sancta  viduitate  dicat,  o 

B  Calharoae  haeretici,  diligenter  audiamus.  c  Mon  din 
xit  Apostolus,  si  dormierit  vir  ejus,  primus  vcl  se- 
cundus  vel  tertius  vel  quotuslibet ;  nec  vobis  diffi- 
niendum  est,  quod  nec  ipse  Apostolus  diffinlTit.  Un- 
'de,  inquit,  ut  breviter  respondeam,  nec  illas  nu-. 
ptias  del>eo  condemnare,  nec  eis  verecundiam  nu-. 
merosiutis  auferre,  nec  contra  humanae  verecundiA 
sensum  audeo  dicere,  ut  quoties  voluerint  nulmnl ; 
nec  ex  meo  corde  praeter  Scripturae  auctoriutem 
quantaslibet  nuptias  damnare.  »  In  hoc  itaque  quod. 
B.  Paulus  secundas  nuplias  concedit,  et  tertiaa, 
quartas  et  quintas  non  conlradicit,  et  doctor  Eccle- 
siarum  Augustinus  eas  prohil>ere  nuUatenus  prae^ 
sumit;  vestra  mendax  assertio,  o  haeretici,  qui  vi- 

P  duas  si  nupserint  condemnatis,  evidenter  con- 
vincilur,  etChristiana  religio.  indubilanter  irobora- 
tur. 

Beatum  etiam  Hieronymum  catholicae  fidei  tutorem. 
ac  defensorem  fidelissimum  in  medium  introduca- 
mus,  et  utrum  vidua  post  mortem  viri  iterumnubere 
debeat,abiIlo  audiamus.  (22)  c  Ego,inquit,  libera 
v(»ce  exclamo  non  damnari  in  Ecclesia  bigamam, 
imo  nec  trigamam,  et  ita  licere  quinto  et  sexto> 
qiiemadmodum  secuftdo  marito  nubere.  Apostoloft 
tamen  bigamos  a  sacerdolali  honore  excludit,  sed 
hoc  non  facit  pro  vitio  bigamiae,  imo  pro  sacramcnti 
vlrtutc,  ut  sit  una  unius,  sicut  unica  unici  (I  Tim. 
iii).  »  Ut  ergo  jam  saepe  diclum  est,  o  Catharoae 
haeretici,  qui  viduas  si  nupserint  tanquam  adulte- 

Tx  ras  condemnatis ;  bonum  est  nubeVe,  sed  propter 
coeleste  regnum  melius  est  castitalem  Deo  vovere. 
Bonum  est  nubere,  melius  contincnter  vivere,  sed 
muito  melius  multoque  felicius  usque  ad  diem 
mortiscausa  amoris  Dei  et  desiderio  coelestis  regni 
in  virginitate  perseverare.  Habet  itaque  vidua  post 
mortem  viri  sui,  si  se  continere  noluerit,  liceiitiam 
iterum  iterumque  legitime  nubendi.  Ad  vestram  igitur 
mcndacissimam  asserlionem  omnino  convincendam, 
et  catholicae  Ecclesiae  rcligioneni  magis  magisque 
roborandam,  B.  Augusliniim  in  medium  introduca- 
mus,   et  quidquid  nobis  dc  bono  viduali  dixerit, 


(21)  Augiist.    De  bono  viduitatis^  num.  15. 
Scnt,^  disL.  42,  Scieiidiim  a^ 

(22)  IV  Sent.,  ibid. 


IV 


509  SERMONES.  —  SERffl.  IV,  LN  NATALE  DDHlNI.  510 

omnes  simul  audiamus.  c  Viduae,  inquit,  quae  non  A  inter  hominis  mortem  et  uUimam  resurrectionem 

interpositum  est,  animas  abditis  receptaculis  conti- 


continent  se,  nubant,  anlequam  profcssae  Deo  con- 
linentiam  voveant.  In  hoc  igitur  quod  viduis  B.  Au- 
gustinus,  si  se  conlinere  noluerint,  nubere  jussit, 
Tos,  0  hxretici,  qui  easJem  condemnandas  esse  as- 
seritis  si  nupserint,  per  omnia  menlitos  esse  oslen* 
dit.  Quia  ergo  sanctx  Ecclesise  catholic^  religioni 
irreverenter  delrabilis,  peccalores  videlicet  per  poe- 
nitcntiam  consequi  vcniam  posse  negalis;  viduas  sl 
nupserint  condemnatis,ejusdemquc  sanctx  Ecclesiae 
minislros  mente  superba  contemniiis,  eosque  blas- 
phemiis  atque  conviciis  inramare  non  desislilis,  vos 
jpsos  aeternae  damnalionis  reus  constituitis.  De 
transactis  i|aque  blasphemiis  jam  coram  Deo  et 
sauctje  Ecclesiae  saccrdotibus  humiiiter  poenitentiam 


net  sicut  unaquaeque  digna  est  vel  requie  vel  xrum- 
na,  pro  eo  quod  soriita  esl  in  carne,  dum  viveret.  > 
Sequitur  :  Neque  negandum  est  defunctorum  ani- 
mas  pietate  suorum  viventium  relevari,  cum  pro 
iliis  sacriGcium  mediatoris  offertur,  vel  eleemosynae 
fiunt  in  ecclesia.  Sed  eis  haec  prosunt,  qui  cum  vi- 
vercnt,  l.aec  sibi  ut  postea  possent  prodesse  meru^ 
runt.  Est  enim  quidam  viveudi  modus,  nec  tam  bo- 
nus,  ut  non  requirat  ista  post  morlem,  nec  tam 
malus,  ut  ei  non  prosint  isla  post  mortem,  Est  vero 
talis  in  bono,  ul  ista  non  requirat,elest  rursus  talis 
in  malo,  ut  nec  his  valeat,  cum  haec  vita  transierit^ 
adjuvari.  Quocirca  hic  omne  nieritum  comparatur, 


agite,  diuturnae  (eprje  maculas,  id  est  haereticae  pra-  "  quo  possit  post  hanc  vitam  quispiam  gravari  vel 

irilatis  blasphemias  eorumdein  saccrdotum  judicio 

depoLilA;  veraesalutis  CQlorem,  scilicet  ccclesiasti- 

cae  reiigionis  normam,  devota  mente  suscipite,  ut 

cum  ejusde;^  sancta)  Ecclesia;  filiis  recte  credendo 

et  bona  operando,   ad   acternau  felicitatis  bjc^vium 

possitis  pertingorc.  Anien. 


IXXIV.  —  Contra  Aerianos  ha^relicos  ostenditur 
oraiiotieSt  eleemosynas,  atque  sacram  Christi  obla-- 
tionem  defunciis  fidelibus  prodesse^  exemplis  ex 
Gregor,  Dialog  s  peiiiis.  In  idem  Hbri  Macliabaeo* 
rum  et  Apocalyp.  Joannis  testimonia  proferuntur, 
Preliosa  sepulcra^  funebris  pompa  potius  sunt  vt- 
vorum  solatiat  quam  levamina  mortuorum.  Sepul" 
tura  vero  in  ecclesiis  prodest,  dum  ad  eorum  me- 


relevari.  Nenio  autem  speret  quod  hic  neglexit, 
cum  obierit,  apud  Deum  promereri.  Non  igitur  isla 
quae  pro  defunctis  commendandis  frequenlat  Eccle- 
sia,  illi  apostolicae  sunt  adversa  sententiae,  qua  di- 
cluui  est  :  Omnes  stabimus  ante  Iribunal  Chrisli 
(Rom.  liv),  ut  refe^at  unusquisque  secundum  ea  quw 
per  corpuh  gessit  (II  Cor.  v),  sciiicet  bona  vei  mala ; 
quia  etiam  hoc  meritum  sibi  quisque  cum  in  corpore 
viveret,  comparavit,  ut  possent,  ei  ista  prodesse. 
Non  enim  omuibus  prosunt.  Et  quare  non ,  nisi  pro- 
pter  differentiam  vitae,  quam  qqisque  gessit  iu  cor- 
pore?  Cum  ergo  sive  sacriGcia  altaris,  sive  quarum- 
cunque  eleemosynarum  pro  baptiz^^tis  omnibus  offe- 


moriam  orationes  pro  eis  funduniur.  Sancti  Aomi-  q  runtur,  pro  valde  bonis  gratiarum  actiones  suut, 
«-....        «-„- -. ^^^  ^^^  valde  malis  propitiationes.   Sed  pro  valde 

malis  etiam,  si  nulla  sunt  adjumenta,  mortuorum, 
tamen  qualescunque  vivorum  consplaliones  sunt. 
Quibus  vero  prosunt,  vel  ad  hoc  pro^unt,  ut  sit 
plena  remissio,  vei  cerle  u(  tolerabilior  sit  ipsa 
damnaiio.  Orationibus  ergo  et  sanctae  Ecclesix  sa- 
criGcio  salutari,  et  eleemosynis  qu»  pr,o  eorum 
spiritibus  offeruntur,  non  est  dubium  morVuos  ad- 
juvari,  ut  cum  eis  misericordius  agatur  a  Domino 
quam  eorum  peccata  meruerunt.  Iloc  eniui  l^ratM- 
tum  tota  observat  Ecclesia,  ut  pro  eis  qui  i^i  coni- 
munione  corporis  et  sanguinis  Domini  defuncki 
sunt,  cum  ad  ipsum  sacriGcium  loco  suo  commcmo- 
rentur,  et  oretur ;  ac  pro  illis  quoque  id  offertur 


nes  et  angeli  preces  nostras  exaudiunt :  et  ut  etiam 
a  Deo  exaudiantur^  inlercedunt. 

Aeriani  etiam  haeretici  quasi  in  corpore  Icpram 
gerunt,  dum  sacramentis  catholicae  Ecclesia^,  quae 
corpus  Christi  est,  irreverenler  detrahunt.  Sed  quid 
de  illis  Hispaniarum  doctor  Isidorus  in  Etymologia" 
rum  iibro  viii  dicat  audiamus,  cap.  5.  c  Aeriani, 
inquit,  ab  Aerio  quodan^  nuncupati  suut,  qui  inter 
caetera  suae  pravitalis  dogmata  sacriGcium  pro  de* 
functis  fidelibus  offerre  contemnunt.  Ipsi  etiam  hx- 
retici  (ut  in  quadam  scriptura  legi),  suis  sectatori- 
l>us  pro  defunctis  Gdelibus  sacriGcium  offerre  ye^ 
tant.  I  Recte  ergo  isti  Aeriani  cum  magistro  suo 
Aerio  acatholicis  viris  inler  haereticos  deputantur; 


qui  non  solum  ecclesiasticx  religiouis  sacramenta  D  sacriGcium.  Non  est  igitur  ambigeiidum  isla  prod- 


suscipere  detrectant,  verum  etiam  illos  qui  ea  dc- 
▼ota  mente  suscipiunt,  procaciier  vituperant.  Deci- 
piuntur  plane  in  sua  mendacissima  secta,  duin  pro 
defunctis  Gdelibus  Deo  offerre  vctant  sacriGcia.  Ad 
convincendum  itaqne  illorum  haerelicae  pravitatis 
dogmata,  necesse  est  ut  Vcteris  et  Novi  Testamenti 
iiitroducamus  testimonia. 

Beatus  igitur  Auguslinus,  malleus  scilicet  haereti- 
coruro  fortissimus,  in  medio  nostrum  veniat ;  et 
otrum  eleemosynae  vel  sacriGcia  a  fidelibus  pro  sa- 
lutc  suorum  defunctorum  Deo  oblata  proQtiant,  no- 
bis  dignanter  ostcndat.  Ailenim  (25) :  c  Tcmpusquod 


esse  defunctis,  sed  talibus  qui  ita  vixerunt  antc 
mortem,  ut  possint  eis  haec  utilia  esse  post  moi^teui. 
Nam  qui  sine  fideoperante  per  dilectionem  (Gal.  v) 
ejusque  sacramentis  de  corpore  exierint,  fruslra 
illis  a  suis  hujusmodi  pietatis  ofGcia  imponduntur, 
cujus  dum  hic  essent  pignore  caruerunt;  non  niin 
sericordiam  sibi  thesaurizaverunt  scd  iram.  Nou 
ergo  morluis  nova  merita  comparantur,  cuin  pro. 
eis  aliquid  boni  operantur  sui,  sed  eoruni  praicc- 
dentibus  meritis  consequentia  ista  reddunlur.  Nam 
islum  quisque  Giiiens  vilam  nisi  quod  in  ca  mcrue- 
rii,  no»  poleril  habcre  posl  illain,  i 


(25)  IV  Sent.j  dist.  45,  PiaUrea. 


511  S.  MARTINI 

Ecce  quibus  et  qualiter  prosint  illa,  o  Aeriani 
haeretici,  quac  pro  defunctis  fidclibus  frcquentat 
sancta  maler  Ecclesia.  Mediocriler  malis  suffragan-^ 
tur  ad  poenae  niilrgalionem,  mediocriter  bonis  ad 
plenam  absolutionem :  qui  non  babent  tantae  perfe- 
ctionis  merila,  ut  non  indigeant  juTari  per  pauperes, 
quorum  est  regnum  coelorum  (Lue.  vi),  quos  sibl 
feeerunt  amicos  de  mammona  iniquitatis  (£<tt(;.  xvi), 
quorum  tantaest  perfectio,  ut  ail  B.  Augustinus  (24), 
ut  his  adjutoriis  non  indigeant,  quales  sunt  apo- 
stoli  et  martyres.  Orationes  itaque  eleemosynas,  sa- 
crifioia,  etcaeteralpietatisofficiaindubilanter  B.  Au- 
gnstinus  defunctis  ridelibns  prodesse  asserit,  et  vos, 
0  Aeriani  hseretici,  qui  haec  negalis,  nientitos  esse 
aperte  ostendit. 

Forte  quaeritis,  o  insensati  ha^retici,  de  duobus 
%que  bonis,  scilicet  de  uno  divite  altero  paupere, 
pariter  sed  mediocriter  bonis,  qui  prsedictis  suffra- 
giis  indigent,  et  meruerunt  post  mortem  pariter 
adjiivari;  pro  altero  vero,  id  est  pro  divite,  spe- 
ciales  a  proximis,el  communes  ab  Ecclesia  fiunt 
orationes  multaeque  eleemosynarum  largitiones  ;pro 
paupere  vero  non  fiunt  nisi  communes  Ecclesiae 
orationes.  Si  ergo  quseritis  an  tantum  juvetur  pau- 
per  paucioribus  subsidils  quantum  dives  ampliori- 
bus  ?  Si  autem  non  pariter  juvatur,  non  ei  reddi- 
tur  secundum  merita.  Meruit  enim  pariter  juvari, 
quia  pariter  boni  exsiilerunt.  Si  vero  tantum  suf- 
fragii  consequitur  qiiantum  dives,  quid  contule- 
runt  diviti  illa  bona  specialiter  pro  eo  facta  ?  Sane 
huic  vestrae  quaj^tioni  responderi  potcst,  o  haerc^ 
lici,  valuisse  diviti  specialia  el  generalia  suffragia 
ad  consequendam  delictorum  veniam  ;  valuisse  et 
pauperi  sola  generalia  cbaritative  ab  Ecclesia  pra 
cunctis  fidelibus  celebrata  ad  obtinendam  peccalox 
rum  indulgentiam.  Valet  diviti  largitio  multarum 
eleemosynarum  cum  generalibus  Ecclesiaecaihollcae 
subsidiis;  proficit  pauperi  bona  voluntas  cum 
communibus  ejusdem  8anct;e  Ecclesiae  orationibus 
et  sacrificiis.  Potest  tamen  dici  illa  plura  subsidia 
contulisse  diviti  celeriorem  absolutionem ,  noR 
pleniorem. 

Indubitanter  itaque,  o  Aeriani  haerctici ,  tenete 
animas  fidelium  defunctorum  eleemosynis,  oratio- 
nibus,  sacrlficiis,  et  caeteris  sanctae  Ecclesiae  sub* 
sidiis  posse  juvari,  et  delictorum  indulgentiam  con- 
sequi.  Et  ut  non  dubitetis  vera  esse  quae  dicimus, 
exemplis  authenlicis  probamus.  Bcatum  igilur 
Gregorium,  doctorem  scilicel  eximiiiin,  in  medium 
introducamus;  et  quid  nobis  de  eleemosynarum 
profectu  dicat,  devota  mente  simul  audiamus. 
i  Quidam  miles,  inquit  (25),  in  hac  Uomana  urbe 
percussus  ad  exirema  pervenit.  Qui  eductus  e  cor- 
pore  exanimis  jacuii,  sed  citius  rediil,  ei  quae  cum 
60  in  illo  saeculo  gesta   fuerant  narravit.   Aiebat 

(2i)  Imo  Petrus  Lombardus  :  nam  ha^e  is  dicit, 
non  Augustiniis.  Videnda  omiiino  est  nota  Bene- 
dictinorum  iii  Knchhidion  S.  I^alris  sub  nuin.  29, 
littcra  C. 


LEGIONENSIS  "  512 

A  enim  sicut  tunc  res  eadem  etiam  multis  innUnit, 
quia  pons  erat,  sub  quo  niger  atqne  caliginosns 
fetoris  intolerabilis  nebulam  exhalans  fiarnis  de- 
currebat.  Transacto  autem  ponte  amoena  erant 
prata  atque  virentia  odoriferis  herbarum  flonbas 
exornata,  In  quibus  albatorum  hominuro  conven- 
ticula  esse  yidebantur.  Tantusque  in  loco  eodem 
odor  suavitatis  inerat,  ut  ipsa  suavitatis  fragrantia 
illic  deambulantes  habitantesque  satiaret.  Ibi  man- 
sionesdiversorum  erant,  singulae  magnitudlne  lucis 
plenae.  Ibi  qusedam  mirae  potentiae  aedificabatur  do- 
mus,  qux  aureis  videbatur  laterculis  construi,  sed 
ciijus  esset  non  poluit  agnosci.  Erant  vero  super 
ripam  praedicti  fluniinis  nonnulla  habitacula.  Sed 
alia  exsurgentis  fetoris  nebula   tangebantnr,  alia 

^  autem  exsurgens  fetor  a  flumine  minime  tangebal. 
Haec  vero  erat  in  praedicto  ponte  probalio,  ut  quit-' 
quis  per  eum  injustorum  vellet  transire,  in  tene- 
broso  fetentique  fluniine  laberetur.  Justi  vero  (^ui- 
bus  culpa  non  obsisteret,  securo  pcr  eum  grcsss 
ac  libero  ad  loca  amoena  pervenirent 

Quid  ergo  domus  illa,  quae  in  amoenis  iocis  later* 
culis  aureis  aedificari  vid(;bntur  sgnificet,  vel  qui 
sint  operatoresillius,  o  Aeriani  h.cretici,  quisacri- 
ficia  et  eleemosynas  pro  fidclibus  defunctis  offerre 
prohibelis,atlentius  inspiciamus.  (26)  c  Ex  eo  quippe 
quod  in  visione  ipsa  ostensum  est,  quisquis  ilio 
homo  est,  cui  mansio  illa  ex  auro  construcbatur» 
aperte  dalnr  intelligi,  quid  est  quod  Qfiei^biilur. 

P  Nam  quoniam  praemium  lucis  acternse  eleemosjrna- 
runi  largiiate  promerebitur,  nimirum  constat,  qui» 
auro  aedificat  domum  suam.  Nam  idcm  milcs  qui 
haec  superius  viderat,  narrabat  quod  eosdem  la- 
terculos  aureos  ad  aedificationem  domus  senes  ac 
juvenes,  pueri  et  puellae  ferebant.  Qua  ex  re  coUi- 
gitur,  quia  ii  quibus  bic  pietas  facta  est,  ipsi  illie 
operatores  esse  videbantur. »  Si  ergo  qui  in  prae- 
senti  vita  causa  amoris  Dei  pauperibus  eleemosynas 
donal,  mansionem  lucis  plenam  in  aeterna  beatitu- 
dine  sibi  pra^parat ;  constat  vos  in  vestra  asser- 
tione  per  omnia  mentitos  esse,  qui  eleemosynas  ei 
sacrificia  animabus  fidelium  defunctorum,  o  haere- 
tici,  negatis  prodesse.  Prosunt  quippe  vivonira  sul>- 
sidia,  ut  dictum  est,  defunctorum  fidelibus  (27) ;  sed 

D  iiiis  qui  dum  viverent  hoc  meruerunt,  ut  eis  post 
mortem  prodesse  possint. 

Quid  ad  haec  dicitis,  o  haerelici,  qitid  proponilis, 
vel  quid  objicitis  ?  Nunquid  jam  praedictis  tcstimo- 
niis  atque  exemplis,  quod  pietatis  opera  vivorum 
aniinabus  defunctorum  prosiht,  indubitanter  cre- 
ditis?  an  adhuc  in  vestra  mendacissima  perfidia 
dubii  permanctis?  Sed  si  adliuc  in  vcslra  damna- 
bili  secta  vos  perseverare  dicitis  ;  si  adhuc  anima- 
bus  fidelium  defunctorum  suffragia  vivorum  pro- 
desse  posse  negatis ;  ad  vestram  perfidiam   supe« 


{^)  Lib.  IV  Diahg.,  cap.  56. 

(26)  Cap.  37. 

(27)  Ita  ms. 


B13  SERMONES.  ^  SERM.  IV,  LN  NATALE  DOMINL  514 

randaro  et  calholicse  reiigionis  veritalem  confir-  A  atquc  eleemosynas  proficere   posse  amptius  negare 


inandam,  alia  atque  alia  introducemus  exempla.  Lt 
crgo  orationes  et  eleemosynas  defunctorum  fide- 
lium  animabus  prodesse  posse  amplius  non  dubi- 
ietis,  quod  B.  Gregorius  exemplum  prorerat,  mo- 
neo  ut  diiigenter  audiatis.Cum  essem,  inquit  (28), 
juTenculus  atque  in  habitu  laicali  constitutus,  nar- 
rari  a  majoribus  scientibus  audivi,  quod  Pascha> 
sius  hujus  apostolic:»  sedis  diaconus,  cujus  apud 
nos  rectissimi  et  luculenlissimi  de  sancto  Spiritu 
libri  exslant,  mirae  sanctitatis  vir  fuerit,  eleemo- 
synanim  inaxime  operibus  vacans,  cultor  paiipe- 
rum  et  contcmptor  sui.  Sed  hic  in  ea  contcnltone 
quae  inardescenle  zelo  fidelium  inter  Symmachum 
atque  Laurentium  facta  est,  ad  pontificatus  ordi- 
nem  Laurentium  elegit.  Et  omnium  (29)  post  un-  B 


nolite.  Mirorqua  fronle,o  dementcs  haereiici,  prap- 
sumitis  dicere,  scilicet  sufTragia  vivorum  animabus 
fidelium  defiinctorum  ad  consequendam  diliclorum 
veniam  non  prodesse,  cum  hxc  nonnunquam  ipsae 
di^functorum  animse  videanlur  expetere.  Nam  si 
postmorteiii  culpae  insohibiles  non  sunt,  multum 
sotent  animas  etiain  post  mortem  orationes,  elee- 
mosynx,  et  maxime  oblatio  salularis  hostiae  adju- 
vare.  Ad  vestram  igitur  mendacissimam  sectam 
convincendam ,  ct  catholicae  Ecclesiae  religio- 
ncm  confirmandam,  ea  quse  praemisimus  exein- 
plis  probare  possumus.  Quid  ergo  B.  Gregorius  de 
quodam  vencrabilis  vitae  presbytero  in  quarto  Dm- 
logorum  iibro  dicat  audiamus. 
c  Felice,  inquit  (50),  episcopo  asscrente  didici. 


animiter  superatus,  in  sua  tamen  senteiitia  usque 
juxta  diem  sui  exitus  perslitit,  illum  amando  et 
praeferendo  qucm  episcoporum  judicio  praeesse  sibi 
Ecclesia  refutavit.  Ail  itaque  Paschasius,  cum  tem- 
poribus  Symmachi  apostolicse  sedis  praesulis  esset 
detunctus,  ejus  dalmalicain  feretro  suppositain  dx- 
moniacus  letigit,  stalimque  salvatus  est.  Post  mul- 
lum  vero  lemporis  Gcrmano  Capuano  episcopo 
'  medici  pro  corporis  salute  dlctaverant,  ut  in  An- 
gulanis  thermis  lavari  debuisset.  Qui  ingressus 
easdem  thermas,  prxdictum  Paschaslum  diaconum 
siantem  et  obsequentem  in  caloribus  balneariis  ki- 
venit.  Quo  viso,  vehementer  exliinuit,  et  quid  illic 
lanlus  vir  facercl  inquisivit.  Cui  ille  respondit  : 
t  Pro  nuUa  alia  causa  in  hoc  poBnali  loco  deputa- 
(us  8um,  nisi  quia  in  parle  Laurentii  contra  Sym- 
machiim  consensi.  Sed,  quseso  te,  pro  me  Dominun 
deprecare,  atque  in  hoc  cognosces  quod  exauditus 
sis,  si  huc  rediens  me  non  inveneris.  >  Qua  de  re 
irir  Domini  Germanus  episcopus  se  in  precibus 
strinzil,  el  post  paucos  dies  rediit,  sed  jam  prae- 
dictum  Pasehasium  in  loco  eodein  minime  inve- 
nit.  Quia  enim  non  malitia  sed  ignoranttx  errore 
peccaveral,  purgari  post  morlem  a  peccalo  potuit. » 
Dicile,  0  Aeriani  insensali  h<erelici,  quare  posl 
morlem  a  peccato  potuit  purgari,  nisi  quia  ex  illa 
eleemosynarum  suarum  largitate  hoc  obtinuil,  ut 
iMnc  veniain  proincreri  potuisset,  cum  jam  nihil 
lK>ni  operari  posset  ? 

His  quoque  et  hujusmodi  verissimis  exemplis 
fideles  Christi  populi  niaxime  in  fide  calholica  ro- 
boranlur,  et  ad  bene  operandum  devotius  provb- 
caulur,  ac  vesira  exsecrabilis  secta  omnino  con- 
irindtur  atque  frustratur.  Aperte  quoque  datur  in- 
telligi,  quod  praedictus  Paschasius  Ecclesiae  Ro- 
manae  diaconus  quia  in  viia  sua  eleemosynarum 
largitionibus  et  caeteris  misericordiae  operibus  slu- 
duil,  idcirco  a  peccaio  ct  a  poena  peccalij  liberari 
meruit.  Mentilos  igitur  vos,  o  Aeriani  haeretici,  in 
Testra  supersiitiosa  assertione  cognoscite,  et  de- 
functornm  fidelium  animabus  oraliones,  sacrificia 

(28)  Cap.  40. 
(2i))  Ab  omuibui. 


quod  fuit  quidampresbyler,quiin  dioecesi  Cenlum- 
cellensis  urbis  habitabat,  atque  ec(  lesiae  B.  Joaiinis 
quae  in  loco  qui  Tauriana  dicilur  sila  est,  praeeral. 
Idem  vero  venerabilis  presbyter  in  eodem  loco  in 
quo  aquae  calidae  vapores  nimios  faciunt,  quoties 
necessitas  corporis  exigebal,  lavari  consueveral. 
Ubi  dum  die  quadam  fuisset  ingressus,  invenil 
quemdam  incognitum  virum  ad  suum  obsequittm 
praepnratuin,  qui  sibi  de  pedibtis  calceamenla  abs- 
traheret,  vesiimcnta  susciperet,  exeunti  a  calori- 
bus  sabanum  praelierel,  atque  omne  ministerium 
cum  magno  faroulatu  peragerel.  Curoque  hoc  saepius 
agerel,  idem  presbyter  die  quadam  ad  balneum  itu- 

P  rus,  intra  semetipsum  cogilans  dixil :  c  Viro  illi  qui 
mihi  solet  tam  devotissime  ad  lavandum  obsequl, 
ingratus  apparere  non  debeo,  sed  aliquid  me  ne-, 
cesse  esl  ei  pro  munere  portare.  »  Tunc  duos 
secum  ohlationum  panes  detulil.  Qui  mox  ut  per* 
venit  ad  locum,  hominem  invenit,  atque  ex  more 
ejus  obsequio  in  omnibus  usus  esl.  Lavil  iiaque,  el 
cum  jam  vestilus  voluissel  egredi,  hoc  quod  secum 
delulerat,  obseqtienli  sibi  viro  pro  benedictione 
obtulit,  petens  ut  benigne  susciperet  quod  ei  cha« 
ritatis  gralia  offerrel  Cui  ille  moerens  afflictusque 
respondil:  c  Mihi  ista  quaredas,  pater?  Iste  panis 
sanclus  est,  ego  hunc  manducare  non  possum.  Me 
etenim  qucm  vides,  aliquando  loci  hujus  dominus 
fiii,  sed  pro  culpis  meis  hic  posl  mortem  depulatus 

D  sum.  Si  autem  mihi  praestare  vis,  omnipotenti  Deo 
pro  me  ofler  hunc  panem,  ut  pro  peccalis  meis  in- 
tervenias.  Et  tunc  exatiditum  le  esse  cognosce,  curo 
huc  ad  lavandum  veneris,  et  me  non  inveneris.  > 
In  quibus  verbis  disparuit.  El  is  qui  esse  videbatur 
homo,  evanescendo  innotui  quia  spirilus  fuil.  Ipte 
autem  venerabilis  presbyier  hebdomada  cojilinua  se 
pro  eo  in  lacrymis  alflixit,  salularem  hosliam  quo- 
tidie  obtulit,  et  reversus  pOsl  ad  balneum  eum  jam 
minime  invenii.  »  Quaex  re,  o  inimici  veritalis 
Aeriani  haeretici,  aperle  potestis  colligere  quantuin 
prosit  animabus  fidelium  defunctorum  immolaMo 
sacrae  oblaiionis,  quando  hanc  et  ipsi  morluoruiii 
(50)  Cap.  49. 


S15 


5.  MARTINl 


spiritus  a  vi?enlibus  obniic  cxposcunt,  et  signa  in- 
dicant,  qiiibus  pcr  eam  absolvi  niereantur. 

Apertlssime  itaque,  ut  cernitis,  o  baerctici,  his 
terissimis  auctoritatibus  atque  excmplis  religio 
Ghrisliana  magis  magisque  roboratur,  et  vcstra 
damnabilis  sccta  indubitanter  convincitur  ac  frustra- 
tur.  Nam  si  vivorum  bona  opera,  orationes  videlicet, 
eleemosynae  et  sacriGcia  animabus  fidclium  defun- 
ctorum  non  prodessent,  nequaquam  ea  a  vivis  tam 
sedulo  peterent.  Sed  quia  omni  dubilalione  post- 
pMsita  defunctis  aniniabus  vivorum  suffragia  pro- 
sunt,  idcirco  hxc  a  vivis  tam  necessarie  expos- 
cunt. 

Quid  ad  haec  dicitis,  o  haeretici,  quid  respondctis, 
yel  quid  objicitis  ?  Nunquid  tam  evidenlissimis 
exemplis,  quoO  vivorum  subsidia  delunctorum  ani- 
mabus  prosint,jam  fidem  accommodatis  ?  an  adliuc 
in  vestra  damnabili  perfidia  permancre  disponitis? 
Si  igitur  supradicta  veritatis  cxempla  vobis  non- 
dum  suOicere  dicitis,  sed  ad  suscipiendam  cccle- 
siasticae  religionis  normam  adhuc  dubii  permanetis, 
ad  vestram  mendacissimam  assertionem  omnino 
superandam,  et  calholicae  institutionis  vcritatcmcx 
omni  parte  confirmandam,  alia  introducemus  sa- 
iis  autlientica  exempla.  Beatus  iiaque  Gregorius, 
vir  magnae  In  Christi  Ccclcsla  rcvercntise,  itcrum 
accedat,  et  an  pietaiis  opera,  quae  in  pracsenti  sa;- 
culo  a  vivis  geruntur,  defunctorum  fidclium  anima- 
bus  prodesse  possint,  ad  erudilionem  lotius  Ec- 
clesiae  gestarum  rerum  exemplis  nos  perdoceat. 

c  hi  monasterio  meo ,  inquit  (SO*) ,  ante  hoc 
triennium  reminiscor  contigisse  quod  narro.  Qui- 
dam  namque  monachus,  Justus  nominc,  medicinae 
arte  fuerat  imbutus,  qui  mihi  in  eodem  monasicrio 
constituto  sedule  obsequi,  atque  iu  assiduis  asgritu- 
dinibus  meis  excubare  consueverat.  Hic  itaque  lan- 
guore  corporis  praeventus;  ad  exlremum  ductus  est. 
Gui  in  ipsa  sua  molestia  frater  gcrmanus,  nomine 
Gopiosus,  serviebat,  qui  et  ipse  quoque  nunc  in 
bac  urbe  Romana  per  eamdcm  medicinae  artcm 
temporalis  vitae  stipendia  sectatur.  Sed  praedictus 
Justus  cum  jam  se  ad  extremum  pcrvenire  cogno- 
visset,  eidem  Copioso  fratri  suo,  quod  occultos 
tres  aureos  haberet  innotuit.  Quod  nimirum  fratres 
celare  non  potuit.  Subtiliter  ergo  indagantcs,  atque 
illius  omnia  medicamenla  perscrulantes,  eosden 
tres  aureos  invenerunt  in  medicaminc  abscondilos. 
Quod  mox,  ut  mihi  nuntiatum  est,  tantum  malum 
de  fratre  qui  nobiscum  communilcrvixeral,  aequa- 
nimiter  fcrrenon  valui.  Quippe  quia  ejusdem  nostri 
roonasterii  semper  regula  fuerat,  ut  cuncti  fratres 
ita  communiterviverent,  quatenus  eis  singulis  niilla 
habere  propria  Uceret.  Tunc  nimio  moerore  percul- 
sus  cogitare  coepi,  vel  quid  ad  purgationem  morien- 
tis  facerem,  vel  quid  in  exemplo  viventibus  fratri- 
bu8  providerem.  Pretioso  igiturejusdcm  moiiaslcrii 
praeposito  ad  me  ascito  dixi :  c  Yade  et  nullus  cx 


LEGIONENSIS  516 

A  fratribus  se  ad  cum  morientem  jungat,  nec  sermo- 
nem  consolalionis  cx  cujuslibet  eorum  ore  perci- 
piat;  sed  cum  in  morte  constitutus  fratrcs  quae- 
sierit,  ei  suus  frater  carnalis  dicat,  quia  pro  aureis 
quos  occulte  habuit  a  cunctis  fratribus  abomina- 
tus  sit ;  ut  saltem  in  morte  dc  culpa  sua  menlem 
ijlius  amaritudo  transverbcret,  atque  a  pcccato 
quod  perpetravit  purget.  Gum  vero  mortuus  fuerit, 
corpus  illius  cum  fratrum  corporibus  non  ponatur, 
sed  fossam  iu  sterquilinio  facite,  et  in  ea  corpus 
ejus  projicite,  ibique  super  cum  tres  aureos  quus 
reliquit,  jactate,  simul  omncs  clamantes  :  Pecunia 
tua  tecum  sU  in  perdiiione  {Act,  vjij),  et  sic  eum 
terra  cooperite.  »  In  quibus  utrisque  rebus,  unam 
scilicet  moricnti,  alieram  volui  viventibus  prodesse; 
ut  ct  illufn  amaritudo  mortis  a  culpa  solubilem  fa- 
ccret,  et  istos  avaritiae  tanta  damnatio  misceri  in 
culpa  prohiberct.  Quod  ita  factum  est.  Nam  cuin 
idem  monachus  pervcnisset  ad  mortem  atque  anxie 
sc  quaereret  fratribus  commendare ,  nullusque  e 
fratribus  ei  applicare  et  loqui  dignaretiir ;  ei  car- 
nalis  frater  cur  ab  omnibus  esset  abomiuatus  in- 
dicavit.  Qui  protinus  de  reatu  suo  vehementer  in- 
gemuit,  atque  in  ipsa  tristitia  e  corporc  exivit.  Qui 
ita  est  scpultus  ut  dixeram.  Scd  fratrcs  onines  ea- 
dem  ejus  sententia  perturbali,  coeperunt  singiili 
extrema  qiiaeque  et  vilia  et  (fuae  cls  habere  r^rfula- 
riter  semper  licuerat,  ad  medium  proferre,  et  vc- 
hementer  formidare  ne  quid  apud  se  esset,  unde 

^  reprehendi  poiuissent.  Gum  vero  post  moriem  ejiis 
triginta  jam  dies  essent  evoluti,  coepit  aniinus  nieus 
defuncto  fratri  compati,  cjusque  cum  dolore  gra- 
vi  supplicia  pensare,  et  si  quod  cssct  ereplionis 
ejus  remeJiuin  quaerere.  Tunc  advocalo  ad  me  eo- 
dem  Pretioso  monastcrii  iiostri  praeposito  tristis 
dixi :  c  Diu  est  quod  frater  ille  qui  defunctus  est 
in  igne  cruciatur.  Debemusergo  ci  aliquid  charita- 
tis  impendere,  et  eum,  in  quantum  possumus,  ut  a 
poena  eripiatur  adjuvare.  Yade  itaque,  et  ab  ho- 
dicrno  die  diebus  triginta  continuis  pro  eo  sacri- 
ficium  offerre  stude,  ut  nullus  omnino  praclcrmit- 
tatur  dies,  quoproabsolutioneilliussalutaris  hoslia 
non  immoletur.  >  Qui  protinus  abscessit,  et  paruit. 
Nobis  autem  alia   curantibus,  atque  evolutos  dies 

D  non  numerantibus,  idemfraier  qui  defunctus  fucrat, 
Mocte  quadam  fratri  suo  gprmano  nomine  Copioso 
per  visionem  apparuit.  Qucm  ille  cum  vidissct,  in- 
quisivit,  dicciis  :  c  Quid  est  frater?  Quomodo  es  ?  > 
Cui  ipse  respondit :  c  Nunc  ustfue  male  fui,  sed 
jam  modo  bene  sum,  quia  hodie  commuiiionein  re- 
cepi.  y  Quod  idem  Copiosus  pergens  protinus  in- 
dicavit  in  monastcrio  Iralribus.  Fratres  vero  illi- 
cite(31)computavcrunt  dies,  ct  ipsa  dies  cxstiic- 
rat,  quo  pro  eo  iricesima  oblatio  fuerat  implet». 
Cumque  et  Copiosus  nesciret  quiit  pro  eo  fratrcs 
agcrent,  el  fraircs  ignorasscnt  quid  dc  illo  Copio- 
sus  vidissct ;  uno  codcmque  tcinporc  dum  cogno- 


(30-)  Gap.  55. 


(3i)  SoUicitc, 


rAl  SERMONES.  —  SERM.  IV,  IN  NATALE  DOMINI.  518 

scit  ille,  quitl  isti  egerant,  atque  isti  cognoscunt  A  oblati  sacrificii  frequentcr  a  vinculis  aLsolveoaturt 

veslra  inendax  assertio  qu»  hoc  fieri  posse  pertU 
nacilcr  negat,  aperte  couvincitur  atque  damnatur. 
Yirluie ,  itaque  sacrae  oblationis  Christiaiii  populi 


quid  llle  viderat,  concordanti  siraul  visione  et  sacrl 
ficlo,  res  aperte  claruit  quia  frater  qui  defunclus 
fuerat,  per  saiutarem  bostiam  sitpplicium  evasit.  > 
Ne  ergo  nobis  in  dubium  veniant  verba  mortuo- 
ruro,  o  Aeriani  baerelici,  confiimant  bxc  facta 
Yiventium.  Quaadiu  igitur  anima  illius  fratris  de- 
functa  sine  bostia  salutari  mansit,  gravissimam,  ut 
credimus,  poenam  sustinuit ;  postquam  vero  corpo- 
ris  et  sanguinis  Redemptoris  mundi  Jesu  Ghristi 
hostia  pro  illa  oblata  fuil,  a  poena  liberari  meriiit. 
Per  culpam  quippe  avaritiae  in  periculum  anim» 
cecidit,  sed  per  corporis  ct  sanguinis  Domini  no- 
stri  Jesu  Christi  sacramentum  iliud  evadere  potuil. 
Quia  ergo  saiutaris  hoslia!  oblatio  illius  fratris  ani- 


maxime  in  fide  sanctae  Trinitatis,  Patris  videlicct, 
el  Filii,  et  Spiritus  sancli  sohdanlur,  cl  ab  immi- 
ncnlibus  cladibus  ac  periculis  ab  eodem  misericor- 
dissimo  Palre  Deo  frequentissime  liberantur,  atque 
a  peccatorum  nexibus  fidelium  defunctorum  animae, 
qui  boc  in  pnesenti  vita  positi  meruerunt,  sine 
dubio  absolvuntur. 

Sed  si  adhuc,  o  dementes  hxretici,  tam  verissi- 
mis  exemplis  siiperins  prolatis  fidcm  accommodare 
non  vultis;  si  adhuc  in  vestra  damnabili  secta  per- 
manere  deceriiitis ;  ad  vestram  mendaccm  asserlio- 


mx  post  morlcm  prodessc  potuit;  vos  proculdubio  ^  neni  superandam,  et  catholicae  reiigionis  veritatem 
qui  hoc  pertinaciter  negatis,  aperte  in  vestra  as- 
sertione  mentitos  esse  ostendit.  Quid  igitur  aliud 
restat,  nisl  ut  sufTragia  vivorum  defunctorum  fide« 
lium  janimabus  prodesse  posse  nobiscum  fideliier 
credatis,  et  de  prolatis  blasphcmiis  humiliter  poe- 
nitentiam  agatis?  Nimirum  si  in  hac  stullitia  per-, 
manscritis,  si  sanctae  Ecclesiae  sacramentis  incre- 
duli  fueritis,  si  ecclesiasticae  religioni  ultra  dero- 
gare  praesumpseritis ,  si  tam  perspicuae  veritati 
tmplius  contradixeritis,  si  tam  sacratissimae  vivo- 
rum  ac  defunctorum  salularis  medicinae  dubii  ex- 
stiteritis,  de  ccetu  sanclorum  oninino  peribilis. 
Sed  si  adhuc  tam  verissimis  cxcmplis  quod  sa- 


ccrtissime  confirmandam,  scHicet  quod  salutari 
corporis  et  sanguinis  Domini  nostri  Jesu  Christi 
sacrificio,  non  solum  aniinae  defunctorum  a  conta- 
giis  delictorum  exuantur,  sed  etiam  adhuc  in  carne 
viventes  a  periculis  eruantur;  aliud  B.  Gregorius 
geslae  rei  vcrissimum  introducit  testimonium,  di- 
cens  :  c  Agatho,  inquit  (33),  Panormitanus  episco- 
pus  sicut  fideles  mihi  ac  religiosi  viri  multi  testati 
siint  atque  testantur,  cum  beatx  memorix  Pelagii 
decessoris  mei  tempore  jussiis  essct  ut  Romam  ve- 
niret,  vim  nimiae  tempestatis  pertulit,  ita  ut  se  ox 
tanto  undarum  periculo  evadere  posse  diffideiel. 
Nauta  vero  iliius,  Baruca  nomins,  qui  nunc  ejus- 


^ratissimi  corporis  Christi   hostiam  defUnctorum  q  dem  Ecclesiae  clericatus  oflicio  fungitur,  post  na- 


Christianorumanimnbus  prodesse  non  posse  dicltis; 
ad  vestram  perfidiam  superandam  et  sanctae  Eccle- 
tiae  religionem  confirmandam,  quod  sacratissima 
corporis  Christi  oblatio,  non  solum  defunctorum 
animabus,  verum  etiam  in  hoc  adhuc  saeculo  viven- 
libus  prosit,  authenticis  probamus  exemplis.  Beatus 
igitnr  Gregorius  accedat,  et  an  salutaris  hostiae 
oblatio  non  tantum  defunctis,  sed  etiam  vivis  ad 
salutem  et  liberationem  proficiat,  exemplis  nos  do- 
ceat.  c  Audivimus,  inquit  (32),  quemdam  hominem 
apud  hostes  in  caplivitate  positum  et  vinculis  reli- 
gatum  fuisse  pro  quo  sua  conjux  diebus  certis  sa- 
crificium  offerre  consueverat.  Qui  longo  post  tem- 
|;4>re    ad  conjugem  reversus,  quibus  diebus  ejus 


veiii  carabum  regebat.  Rupto  fune  cum  eodem  ca- 
rabo  quein  regebat  inter  undarum  cumulos  repenta 
disparuit.  Navis  aulem  cui  episcopus  praeerat,  tan- 
dem  post  miilta  pericula  ad  Osticam  insulain  flucti- 
bus  cassata  (34)  pervenit.  Cumque  die  tertio  epi- 
scopus  nautam,  qui  ab  eo  arreptus  in  carabo  fue- 
rat,  in  nulla  maris  parte  videret  apparere,  vehe- 
menter  afllictns  mortuum  credidit,  sed  per  obse- 
quium  charitatis  unuin  quod  mortuo  debebat  im- 
pendit,  ut  omnipotenti  Deo  pro  absolutione  ejus 
animae  offerre  sacrificium  victimae  salularis  juberet. 
Quo  oblato,  restitula  navi,  perrexit  ad  Ualiam. 
Cumque  ad  Ronianum  porlum  pervenisset,  illic 
naulain  reperit,  qncm  in  carabo  arreptum  raortunm 


Tincula  solverenlur  innotuit,  ejusque  conjux  illos  D  putavit.  Nolandum  quod  vulgo  carabiis  filiola  dici- 


faisse  dies,  quibus  pro  eo  offerebat  sacriflcium  re- 
cognovit.  »  Agnoscile  ergo,  o  slulti  et  tardi  corde 
ad  credendum  hxretici,  salutarem  hostiani  non 
solum  defunctis,  sed  etiam  vivis  proficere,  et  vene- 
nosa  lingua  sanctae  Ecclesiae  religioni  detrahere 
ullra  noIite.Nam  salutaris  bostiaeoblatio  et  fidelium 
defunctorum  animas  a  peccatorum  vincuUs  certis- 
sime  absolvit,  et  fideles  Christi  adhuc  in  corpore 
viventes  spiritaliter  reficit,  de  innumeris  tribulatio- 
nibus  eriplt,  atque  ad  coclestis  patriae  gaudia  desi- 
deranda  sustoUit.  in  boc  igitur  quod  supradiclus 
bomo  apud  hostes  in  captivitate  positus,  virtute 

(32)  Cap.  57. 

(33)  Lbi  tupr. 


tur.  Tunc  ergo  inopinala  exsullatione  gavisus  est 
episcopus,  eumque  qualiter  tot  diebus  in  irUo  tanti 
maris  periculo  vivere  posset  inquisivit.  Qui  videli- 
cet  indicavit,  quoties  in  iUius  tempcstatis  fluctibus 
cum  eodem  quem  regebat  carabo  versatus  fuisset, 
quaUter  cum  illo  undis  pleno  nataverat,  et  quoties 
eum  a  superiori  parte  dcorsum  verso,  ipse  dorso 
ejus  supersederat.  Adjungebat  etiam  quod  cum  die- 
bus  ac  noctibus  incessanter  hoc  faceret,  jamque 
ejus  virlus  funditus  et  fame  simul  et  labore  ceci- 
disset,  quo  eum  ordine  divina  miscricordia  serva- 
verit  indicavit;  et  quod  et  am  nunc  usque  testatur, 
(34)  Quassata. 


519  S.  MARTTNl 

dicens  :  c  Laborans  in  fluctibus  atqne  defieiens, 
subito  menlis  pondere  sum  gravatus,  ita  ut  neque 
deprcssus  somno  esseni,  neque  me  vigilare  crede- 
rem  :  cum  ecce  in  eodem  medio  mari  nie  posito 
quidam  apparuit  qui  mihi  panem  ad  refectionem 
detnlit.  Quem  mox  ut  comedi,  vires  recepi.  Nec 
longe  post  navis  Iransiens  adfuit,  quae  me  ab  illo 
undarum  periculo  suscepit,  atque  ad  terram  de- 
duxit.  >  Quod  scilicet  episcopus  audiens,  requisivit 
dicm,  alque  iilum  dieui  fuisse  reperit,  quo  pro  eo 
presbytcr  in  Ostica  insula  omnipotenti  Domino 
hostiaui  sacrx  oblationis  immolavit.  i 

Quid  ad  hsec  dicitis,  o  Aeriarii  haeretici,  qui  pro 
aniniabus  fldelium  defunctorum  sacrificium  oflerre 
pruliibetis,  vel  quid  respondetis?  Procul  dubio  in 
yestra  meudaci  assertione  non  solum  victi,  sed 
eliam  condemnandi  estis,  qoi  tam  verissimis  exeni- 
plis  quod  saiutaris  hostiae  obiatio  vivis  et  defunctis 
fidelibus  prosit,  sibi  invicem  concordantibus,  as- 
sensuin  fidei  praebere  suporba  mente  contemnitis. 
Nam  dum  supradictus  naota,  co  die  quo  pro  illo 
presbyter  etiam  longe  positus  omnipoteuti  Deo  sa-^ 
crificium  obtulit,  a  quodam  scilicet  angelo  panem 
accepisse,  statim  ut  comcdit  vires  recepisse,  et  de 
tanto  periculo  virtute  ejusdem  sacriflcii  se  incoki- 
mem  evasisse  asseruit;  vos  qui  hoc  ficri  posse 
periinaciter  negatis,  aperle  mentitos  ac  superstitio- 
80S  esse  ostendit.  Credo  quod  idcirco  hoc  tam 
aperte  de  sacrificio  corporis  Christi  cum  viventibus 
ac  nescientibus  agitur,  ut  vobis,  o  hacretici,  et 
cunctis  haec  agentibus  atqiie  i^scientibus  ostenda- 
tiir ;  quia  si  insolubiles  culpae  non  fuerint,  ad  abso- 
lutionem  etiam  vivis  ac  defunctis  prodesse  victima 
sacrse  oblationis  possit. 

Scicndum,  ut  jam  saepe  dictum  est,  quia  illis  sa- 
crse  victimae  prosunt,  qui  vivendo  obtlnuerunt,  ut 
eos  eliam  post  mortcm  opera  bona  adjuvent,  quae 
hic  pro  ipsis  ab  alii$  fiiint.  c  Inier  haec  autcm  pen- 
sandum  est,  ut  ait  B.  Gregorius  (35),  quod  tutior 
▼ia  sit,  ut  bonum  quod  quisque  post  mortem  suani 
sperat  agi  per  alius,  agat  dum  ipse  vivit  per  se. 
Beatius  quippe  est  liberum  de  carcere  ciire  quam 
post  vincula  libertatem  quaerere.  Debemus  itaque 
praesens  saeculum  vel  quia  jam  conspicimus  de- 
fluxisse,  tota  mente  contemnere,  quotidiana  Deo 
lacrymarum  sacrificia  oflerre,  quotidianas  carnis 
ejus  et  sanguinis  hostias  iinmolare.  Haec  namque 
singulariter  victima  ab  aeterno  interitu  animam 
saivat,  qu2e  illam  nobis  mortem  Unigeniti  per  my- 
Sterium  reparat,  qui  licet  surgens  a  mortuis  jam 
non  morilur,  el  mors  ei  ultra  non  dominabitur 
{Rom,  vi) ;  tamen  in  seipso  immorlaliier  atque  iu- 
corruptibiliter  vivens,  ut  ait  B.  Gregorius  iii  Dialo- 
gorum  libro,  iterum  in  hoc  mysterio  sacrae  oblatio- 
nis  immolatur.  Ibi  quippe  ejus  corpus  sumitur, 
ejus  caro  in  populis  salute  partitur,  ejus  sanguis 
non  jam  in  manus  iufidelium,  sed  in  ora  fidelium 


LEGIONENSIS 


m 


A  fundifur.  Hinc  ergo  pensemus  qnale  sit  pro  nobis 
boc  sacrificium,  quod  pro  absolutione  nostra  pss- 
sionem  Unigeniti  Filii  Dei  semper  imitatiir.  Qiiis 
enim  fldeliom  habere  dubium  possit  in  ipsa  immo- 
lationis  hora  ad  saccrdotis  vocem  ccelos  aperiri,  In 
illo  Jesu  Christi  mysterio  angelorum  choros  adesse, 
summis  ima  sociari,  tcrrena  coelestibos  jongi, 
unum  quidem  ex  visibilibus  alque  invisibilibos 
fleri? 

f  Sed,  ut  ait  B.  Gregorius  (^),  neoesse  est  ut 
cum  hjec  agimus,  nnsmetipsos  Deo  in  cordis  con- 
tritione  mactemus ;  quia  qui  passionis  Dominics 
mysteria  celebramus,  debemus  imitari  quod  agimns. 
Tunc  ergo  vera  pro  nobis  Deo  erit  hostia,  cum  nos- 
metipsos  hostiam  fecerimus.  Sed  studendum  nobis 

B  est,  ut  eliam  post  orationis  tempora,  in  quantoro, 
Deo  largiente,  possimus,  in  ipso  animum  soo  pon- 
dcre  et  vigore  servemus ;  ne  post  cogitatio  IHixa 
dissotvat)  ne  vana  mentis  laetiiia  subrepat,  et  lu- 
criiin  compiinctionis  aniina  per  incuriam  floxse  co» 
gilationis  perdat.  Sic  quippe  quod  poposcerat  Anna 
obtinere  meruit,  quia  se  post  lacrymas  in  eodem 
mciitis  vigore  servavit.  De  qua  nimirum  scriplum 
est :  Vullusque  ejus  non  sunt  ampUus  in  diversa  ms- 
tati  {I  Reg.  i).  Quia  igitur  non  est  oblila  qu;£  pe- 
tiit,  non  est  privata  munere  quod  poposcit.  > 

Sufliciunt  vobis,  o  Aerianl  haerelici,  tot  veritatis 
testimonia  atque  exempla,  an  adhnc  ad  vestrara 
perfidiam  superandam  et  caiholicae  religionis  veri- 

Q  tatem  confirmandam  alia  ex  Yeteri  et  Novo  Tesla- 
mento  quaeritis  testimonia?  Si  ergo  boc  voltis, 
quid  Judas  Machabaeus,  pro  eis  qui  in  l>ello  cecide- 
rant  egerit,  moneo,  ut  diligeiiter  audiatis.  Ait  enim 
verissima  illius  temporis  hostia  :  Vir  fortiwmus 
JudaSy  eollatione  facta,  duodecim  millia  drachmat 
argenti  misit  Hietosohjmam  offerri  eas  ibi  pro  peeca^ 
tis  mortuorum  {11  Mach,  xii).  Juste  siquidem  eC 
rcligiose  de  generali  resurrectione  cogitavit  pro  vi- 
vorum  peccatis,  qui  in  praelio  interierant,  argentum 
Deo  oflerri  mandavit.  Nonduin  enim  novi  Testa- 
menti  praecepla  noverat,  et  tamen  calholicae  £cclc- 
siae  religionem  fide  ct  operatione  jam  prxsignabai, 
Iste  igitur  quia  iiidubitanter  eos,  qui  pro  lege,  et 
templo,  ct  sancta  civitate  pugnando  in  bello  oeco- 

D  bucrant,  resurrecturos  sperabat,  eorumque  anima- 
bus  pia  facta  bonorum  prodesse  credebat;  idcirco 
pro  eis  omnipotenti  Deo  munera  oflerebat.  Nisi  enim 
eos  certissime  resurrecturos  crederet,  nequaquam 
pru  illis  Domino  oblationes  obtulisset.  Sed  quia 
considerabat  quod  hi  qui  cuin  pielate,  id  est  pro 
defensione  legis  suorumque  civium,  dormitionera, 
scilicet  mortem  accepcrant,  optimam  baberent  apud 
Deum  repositam  gratiam ;  idcirco  pro  eis  off^erebat 
argenti  oblationem,  ut  celeriorem  consequcrentur 
peccaiorum  remissionem.  Juste  igitur  et  religiose 
de  resurrectione  cogitavit,  qui  pro  absolutione  ani- 
marum  Deo  munera  ante  allare  oblulit.  Quam  co- 


(35)  Cap.  58. 


(36j  Cap.  59. 


la  -  SERMONES.  —  SERM.  IV.  IN  NATALE  DOMINI.  Efi 

gtiatioiiem  Scriptuni  sacra  sul^sequenler  laudans,  A  ^i«  <»><  {ibid,).  Quasi  dicerei :  Amodo^id  est  a  pnr- 

senli  lempore  vel  a  lempore  resurrectionis,  jam  di- 


ail  :  Sancia  §rgo  et  $alubrit  est  cogitatio  pro  defuu- 
cii$  exorare^  ut  a  peccati$  $olvantur  (ibid,),  Ac  si 
apertius  diceret  >  Sancla  est  cogilaiiOt  id  cst  Deo 
placita,  et  $alubris,  id  est  proriciin,  pro  defuncti$ 
fidelibus  exorare^  pro  eis  scilicet  oratioiies,  clocnio- 
synas  ct  sacrificia  Deo  off  rre,  quae  utique  proGcua 
non  essent,  si,  ut  vos  mentiininL,  e  Acriani  lixre^ 
lici,  animabus  ridelium  defunctorum  non  prodes- 
sent.  Fortissiiuus  igilur  vir  Judas  omnes  bominea 
resurrecturos  esse  crcdidii,  et  aniinabiis  fidelium 
defunctorum  «uffragia  vivorum  prodesse  non  dubi- 
tavit,  idcoque  pro  illorum  absolukione  Deo  miinera 
obtulit.  Per  boc  itaque  quod  rcsurrectionem  gene- 
ralem  indubitanter  speravit,  et  sacrificia  atque  ele- 
eoiosynas  aiiimabus  illorum  qui  cum  pielate,  id  ^ 
est  pro  defensione  patrioi  suoriimque  civium,  dor- 
milionem  acceperant,  devola  niente  ad  altare  ohla- 
lioiiein  Deo  obtulit,  vos  qui  l<xc  posse  fieri  negatis, 
in  vesCra  assertione  menlitos  esse  aperte  conviuciL 
Ut  cernitis,  o  bxrelici,  Yeteris  et  Novi  Testamenti 
^aucloritates  sibi  invicem  concordant,  vestramque 
deteslabiiem  sectam  omnino  condcmnant. 

Quid  dicitis,  o  Aeriani  b;cretici,  vcl  quid  ad  bsec 
respondetis?  Yelim  nossc  cujus  voluutatis  vel  cujus 
fidei  estis.  Nonne  jam  toi  veritalis  testimoniis  fidem 
accouMDodatis,  an  adinic  in  vestra  damnabili  per- 
fidia  permanere  disponitis?  Si  ergo  Yctcris  ct  Navi 
Testamenti  auctoritaiibus  nondum  creditis,  si  vcr 


cil  Spiritu$t  scilicet  tota  Triuitas,  quia  Spiritus  esi 
Dcus,  ul  requiescant,  videlicct  ut  amplius  non  pa- 
tianlur  lal.ores  suos  qiios  hucusque  passi  suiit. 
Opera  enim  iUoTkm  ^equunTur  iUo$,  id  csi  inerccs 
operum  sequitur.  Ac  si  apcrlius  diceret :  Dum  in 
iniindo  eraiit,  uiajorcs  tribiilaliones  ad  majorcin  co- 
ronain  pertinebanl,  ur.de  abjecii  a  Deo  esse  pula- 
baiUiir;  sed  uUia  jain  non  patieiUur,  et  opera  iUo^ 
rum,  sciiicct  quae  ipsi  in  bac  prsesenti  vila  adbu^ 
positi  per  seipsos  operati  sunt,  vel  post  moriera 
iliorum  pro  illis  Domino  pie  oblala  fuerunt,  sequen" 
tur  iilos,  scilicet  proficient  illis  ad  consequendam 
a;tc*rn2e  liealiliidinis  remunerationem. 

Qiiod  Veleris  et  Novi  Testamenti  auetorilales,  • 
stulti  et  tardi  corde  ad  credendum  Aeriani  b^retici, 
de  vivorum  suffragiis  et  animarum  fideliiim  dcfiin- 
ctoriim  absolutione  astruunt,  hoc  ccele&tis  vox  te- 
statur,  et  vestrain,  ut  cernitis,  damnabilem  sectain 
aperte  convincunt.  fianciorum  antiqiioruni  ct  mo- 
dernonim  Patrum  verissima  teslimonia  pia  ac  reli- 
giosa  vivorum  facta  defunctis  fidelibus  prodesse 
confiruiant,  coelestis  vox  baec  eadem  assever^t,  et 
vos  qui  ha>'c  fieri  posse  pertinacUer  negatis,  simulin 
vcstra  uiendaci  asseriione  faUos  lestes  essc  com» 
probat. 

Audite  igitur,  o  Aeriani  barotici,  qua*  dico ;  au- 
scultate  quae  loquor;  diligentcr  atlendite  qiia'  pro 


rissimis  evemplis  quod  vcraeiter  pia  atque  dcvota  q  vestra  saliite  moneo.  Quia  ergo  non  soluin  diviiia- 


vivorum  opera  animabus  defunctorum  prosunt,  a- 
dem  non  accommodatis;  saltem  vel  angcli  testimo- 
nlo  oinni  dubielate  poslposita  eredere  debetis.  Ita- 
^e  ut  catholicae  matris  Ecclesia!  saiicta  religio  ma- 
xime  corroboretur,  et  vestra  mendacissiina  secta 
evidentius  condemnetur ;  omnibus  nobis  simui  an- 
dientibus,  testiinonium  angeli  per  Joannem  evange- 
listam  ^erissime  prolatum  in  medium  profcratur. 
iQuld  crgo  B.  Joannes  in  Apocalypsi,  id  est  in  reve- 
latione  non  ab  liomine  sed  ab  angclo  audierit,  diii- 
genter  attendamus.  Au<iti*t,  inquit,  vocem  de  ccelo 
dicentem  mihi :  Beati  mortui  qui  in  Dondno  martuii- 
tur  (Apoc,  \vs),  Nolo  vos  igiiorare,  o  Aeciani  hare- 
lici,  qund  haic  vox  non  soluin  ad  B.  Joaniiein«per- 


ruin  Scripturariini  aiictoritatibus,  veruin  etiam  an- 
gelicx  vocis  lcslimonio  omnino  convicti  cslis,  ne- 
cesse  est  ut  de  blasphemiis  veslris,  quibus  sanctae 
Ecclesiae  sacrainentis  pollulo  ore  ct  infiito  cordo 
haclenus  kreverenter  detraxistis,  buiniliter  pieni- 
tentiam  agatis,  omnemqiie  ejusdem  sanctae  luatris 
Ecctesiaecatholic»  religionem  a  Jesu  Christo  Dei  el 
bominis  Filio  inslitiitam»  et  a  Spirilii  sancto  qui  a 
Patre  el  Filio  procedit,  consecratam  esse  fideli  mente 
credatis,  eamque  devota  intentione  per  ejusdem 
sanctae  Ecclesiae  mioistros  gratanter  «uscipiatis,  ut 
cum  fidelium  coetibus  ad  cceiestis  pairiae  lieatitndi- 
nem  pertingere  possitis.  Nisi  enim  in  praesenti  saa- 
culo  ab  bac  stultitia  recesseritis.  iu  futuro  omnino 


tiiiet,  sed  etiam  ad  oinnes  fideles  qui  remuneratio-  D  peribitis. 


jiein  seterna:  bealitudinis  exspectant.  Sed  jam  quid 
B.  Joannes  ab  angelo  audierit^  plenius  audiamus : 
Audivi,  inquit,  vocem  de  canlo  dicentem  mihi :  Scribe : 
Dcati  mortui  qui  in  Domino  moriuntur.  Ac  si  angeltis 
B.Joanni  aperiius  loqucrelur,  diceus:  Cuin  sim  lo- 
cutus  de  cruciatu  et  infelicitate  maloruni,  non  de- 
spercs  de  beatitudinc  bonorum ;  sed  potius  scribe 
illa  in  corde.tuo,  vel  lilteris  commenda,  iit  ad  po- 
uteros  pcrveniant;  quia  vere  beati  suiit  inortui,  qui 
in  Domino,  id  est  in  confessione  Domini  moriuntur, 
scilicet  quando  corpus  ab  anima  resolvitur .  Sequitur : ' 
Amodo  jam  dicit  Spiritus,  ut  requiescant  a  labori- 

(37)  IV  Sent.,  disl.  i5,  Depompis. 
P^TaoL.  CCVJll. 


Forte  eliam  quaerilis,  o  Aeriani  liaeretici,  utrum 
impio  diviti  aliquid  prosit  pretiosa  scpiil:ura,  vel 
pio  paiiperi  iiocebil  vilis  vcl  nulla.  Unde  ait  B.  Au- 
gusliniis  in  sermonc  De  verbis  Apo$toli  (37):  iPonipa 
fuiieris,  aginina  exscquiarum,  et  suniptuosa  sepui- 
turae  diligentia  vivorum  sunt  qualiacunque  solatia, 
non  mertuorum  adjutoria.  Prseclaras,  ut  credimus, 
exsequias  in  conspectu  bominuin  purpurato  illi  4ip 
viti  exhibuit  turba  famulorum,  sed  mulro  clariorei 
in  conspectu  Domini  ulccroso  illi  pauperi  ministe- 
riuin  exhibuit  angelorum,  qui  eum  extulerunt,  noQ 
iii  monuir.eutuin  marmoreum,  sed  in  Abrahac  grOr 


13 


5i^  S.  MARTIM  LEGIONENStS  SU 

mium.  Sil  tanicn  ciira  fidclibus  mortuos  scpclfendi  A     Ul  crgo  supradictum  e»l,  o  Aeriaiii  hacretici,  nec 


et  scpulera  constnicndi,  quia  h«c  in  Scripturis 
sanctis  intcr  bona  opera  deputala  sunl,  non  solum 
in  curporibuspatriarcharum  alioruraiiuesanclorum, 
sed  etiam  in  ipsius  Doniini  corpore  qui  ita  reccriint, 
ibique  obsequium  praestitcruutjlaudalisunUlmpleant 
igitur  haec  l.omines  erga  suos  officia  postremi  mu- 
neris,  et  sui  humani  lenimenta  moRroris.  Yerum 
illa  quae  adjuvant  spiritus  dcrunclorum,  scilicet 
oblationes,  oralioncs  ct  clcemosynas,  observantiiis 
studiosiusque  prociircnt.  > 

Ut  ergo  pretiosam  sepulturam,o  Aeriaiti  haerelici, 
impio  diviti  ininimc  posse  prolicere  non  dubilclis, 
quid  B.  Gregorius  relcrat  inoneo  ut  diligeiiier  au* 
diatis.  tVir  vil^e,  inquit  (58),  vcncrabiiis,MaKimia- 


diviti  impio  pretiosa  sepultura  prodeiit,  ncc  pio 
pauperi  vilis  ot>erit,  quia  qui  in  fide  et  aroore 
Christi  ab  hoc  saeculo  recedit,  ut  -credimus»  ad  ac- 
ternam  requiem  trans.t,  ideoqiie  nibil  obest  illi, 
etiamsi  in  despiTto  loco  scpeliri  contigerit.  Qui  au- 
tem  male  vivcndo  a  fide  et  dileclione  Dei  se  elon- 
gat,  si  in  sua  malitia  pcrscverans  de  lioc  saeculo  m'i- 
grat,  quamvis  pretiosain  corpus  illius  sepultiiram 
habeat,  nihil  tamen  ei  proficit,  duin  illius  anima  ad 
aeternam  damnationem  traiismeat. 

Forte  quaeritis,  o  Aeriani  haerctici,  an  prosit  ani- 
mabus,  si  dcfunctorum  corpora  in  ccclesiis  fuerint 
sepulia?  Scd  si  hoc  quaeritis,  beatiis  Gregorius  re- 
spondeat  vobis  :  t  Cum  gravia,  inqiiit  (iU),  peccata 


nus  Syracusanus  cpiscopus,  qui  diu  in  hac  urbe  B  non  deprimunt,  hoc  prodest  mortuis  si  in  ecclesiis 


meo  monastcrio  praefuit,  narrare  consucvit,  dicens: 
Quidam  curialis  illic  sacraiissimo  pnschali  Sabbato 
juvenculam  cujusdain  fiiiam  iu  baptismale  susce- 
pit.»  Curialcs,  ul  ait  B.  Isidorus  in  Elymologiarum 
libro  (39),  idem  sunt  qui  et  dccuriones;  et  dicti 
curialesquia  civilia  muncra  procuiant  et  exscquun- 
tur.  f  Supradictus  itaque  curialis  post  jcjuniuin  do- 
mum  revcrsus,  muitoque  vino  inebriatus,  eamdem 
filiam  s*jnm  secum  manere  pctiit,  eamque  nocte 
illa,  quod  dictu  nefias  est,  perdidit.  Cumquc  mane 
facio  surrcxissel,  reus  cogitare  coepit,  ut  ad  bal- 
neum  pergcret,  ac  si  aqua  balnci  lavaret  maculam 
peccali.  Pcrreiit  igitur  et  lavit,  coepitquc  trepidare 
ccclcsi£m  ingredi.  Scd  si  tanto  die  noniret,  ad  ec- 
clesiam,  erubescebat  homines;  si  vero  irct  perti- 
mesccbat  judicium  Dei.  Vicit  ilaque  eum  luimana 
Ycrecundia,  perrexit  ad  ecclesiam.Sed  iremebuudus 
ac  pavens  stare  coepit,  atque  per  singiila  momenta 
susp^ctus,  qua  hora  spiritui  immuiido  Iraderetur 
et  coram  omni  populo  vexaretur.  Cumque  vche- 
menter  timeret,  ei  in  illa  missarum  celebritate, 
quasi  adversi  nihil  contigii.  Qui  laetus  cxiit,  ct  die 
altero  ecclcsiam  jam  sccurius  iniravit.  Factuinque 
est  ut  per  sex  conlinuos  dies  laetus  ac  securus  pro-* 
cederet,  existimuns  quod  ejiis  sceius,  aut  Dominus 
non  vidisset,  aut  visum  misericordiler  diinisisset. 
Die  autem  seplimo  subita  morte  defunclus  est ; 
cumque  sepulturae  traditus  fuisset,  per  longum  tem- 


sepeliantiir,  scilicct  quod  eorum  proximi,  quolies 
ad  eadem  sacra  loca  conveniunt,  suorum  quorum 
sepulcra  aspiciunt,  recordantur,  et  pro  cis  Duuiino 
preces  fundunt.  Nain  quos  peccata  gravia  dcpti' 
munt,  non  ad  absolutionem,  sed  potius  ad  majorem 
damnalionis  cumulum  eorum  corpora  in  ecclesiis 
ponuntur.  Quod  melius  ostendimus,  inquit  B.  Gre^ 
gorius,  si  ea  quae  diebus  nostris  gcsta  sunt,  breTi- 
tcr  narremus. 

c  (li)  Vir  namque  vcnerabilis  vitae  Felix,  Por- 
tuensis  cpiscopus,  in  Suaviniensi  (42)  provincia  or- 
tus  atque  nulrilus  est.  Qui  quamdam  sanctimonia- 
lem  feminam  in  loco  eo<lcm  fuisse  lestatur,  quse 
carnis  quidem  coiitincnliam  babuii,sed  linguae  pro- 
'  cacitatcm  atque  slultiloqtiium  n:>n  deClinavit.  Ilec 
igitur  dcfuncta  ntqiie  in  ccclcsia  posita  csi.  Nocte 
autcin  cadem  ecclcsiae  cuslos  per  revelationem  vi- 
dit,  quia  deducta  aiite  sacrum  alt  re,  per  mediaHi 
secabatur,  ct  pnrs  una  iilius  igne  creniabntur,  pa:  s 
autein  allcra  intncta  remancbat.  Cumque  haec  sor- 
gcns  mane  fratribiis  narraret,  ct  locum  vdlct  osttn- 
dere  in  quo  fuerat  igne  consumptn,  ipsa  flammae 
coinbustio  ila  anie  altarc  in  marmoribus  apparuit, 
ac  si  iilic  eadcm  fcmina  corporco  igne  fuisset  com- 
cremata.  Ex  qua  re  aperle  datur  inteUigi,  quia  hi 
quibus  hic  dimissa  pcccata  nrn  fucrint,  ad  evitan- 
dum  judicium  Dci  sacris  locis  non  vulent  posfmor- 
tem  fuvari.i  Qui  ergo  in  praesenli  vita  male  vivunt 


pu6  cunctis  videntibus,  de  sepulcro  illius  flamma  D  et  vitam  suain  emendare  negligunt,  si  post  raor- 


exiit,  et  tandiii  ossa  ejus  concremavit,  quousque 
omne  sepulcrum  consumeret,  et  terra  quae  in  tu- 
niulo  oollecta  fticrat  defossa  viderctur.  Quod  vide- 
licet  omnipoiens  Dcus  faciens,  ostenderet  quid  ejus 
anima  in  occulto  pertulit,  cujus  etiam  corpus  ante 
bumanos  oculos  flamma  consumpsit.  Qua  in  re  no- 
bis  quoque  haec  audientibus  excmplum  formidinis 
dare  dignatus  cst,  quntenus  ex  hac  considcratioiie 
colligamus,  quid  aiiima  vivens  ac  seiiiiens  pro  reatu 
8U0  patitur,  si  tanto  ignis  supplicio  clinm  inscnsi- 
bilia  ossa  concremantur.  > 


lem  eorum  corpora  in  ecclcsiis  sepelianltir,  ex  con- 
secrati  loci  positione  et  sanctarum  reliquiarum  pn£- 
seniia  ab  imminentibus  suppliciis  non  rclevantur, 
sed  potius  illorum  animae  et  corpora  gravantur. 
Sciendum  pneterca  quod  non  solum  impiorum  ani- 
mae  per  hoc  quod  illorum  corpora  in  ecclesiis  sepc- 
liuntur,  amplius  crucianlur,  sed  eliam  ecclesiastici 
viri,  episcopi  scilicet  et  abbates  cxtciiqiie  sanctje 
Ecclesiae  praelati,  qui  ea  vel  pretio  vel  propinqup* 
ruin  rogalu  in  eis  reponi  permittuiit,  graviier  in 
Dcum  et  in  sanctos  illius  quorum  rcliquiae  in  i1>i3 


(Zfi)  Lib.  IV  Dlalog.^  cap.  5i. 
(3 


(39  Lib.  IX,  cap.  4, 
(40)  Cap.  50. 


(il)Cnp.  51. 
|4i)  SabimensL 


528  SERMONES.  —  SERM.  IV,  IN  NATALE  DOMINI.  51« 

eccleslls  consecrQtae  sunt  delinquunt,  et  ul  ca  qu9C  A  E)x  qua  re,  o  Aeriani  hxrctici,  coUigite  quia  quos 


diciinus,  o  Aeriaiii  liacretici,  vera  esse  non  dubi- 
telis,  quid  B.  Grcgorius  dical  moneo  ut  diligenter 
audiatis. 

f  Joanncs,  inquil  (45),  vir  niagniflcus  in  liac  urbe 
Roniana  locum  prxfectunT.  servans,  cujus  vcritatis 
atque  gravitatis  sit  novinuis  :  qui  luilii  tcstatus  csl 
Yalerianum  patriciuiii  in  civitale,  qux  Brixa  dici- 
tur,  fuisse  defunctum,  cui  ejusdem  civisatis  episco- 
pus,  accepto  prelio,  locum  iii  ecclesia  prxbuit  in 
quo  sepeliri  debuisset.  Qiii  videlicet  Yalerianus 
usque  ad  xtalem  decrcpitam  levis  ac  lubricus  cx- 
sUtit,  inodumque  suis  pravltatibus  poncre  conlem- 
psit.  Eadem  vero  nocte  qua  sepultus  ost,  B.  Fau- 
stinus  martyr  in  cujus  ccclesia  corpus  illius  fuerat 


peccata  gravia  deprimunt,  si  in  sacro  loco  sepeliri 
se  faciant,  reslat  ut  etiam  dc  sua  pncsumptione 
judii  cntur  ;  quatenus  eos  sacra  loca  non  libercnt, 
sed  ctiam  culpa  temcriiatis  accuset.  >  Et  ut  ea  qit» 
dicimus,  o  Aeriani  bscretici,  indubilanter  vera  esse 
credalis ;  qiiid  de  quodani  hominc  qui,  dum  vivoret, 
eincndarc  vitam  suain  neglexerat,  et  in  ccclesia  sc- 
pultus  fuit,  B.  Gregorius  dicat^  monco  ut  diligeuler 
audialis. 

c  Quid  in  hac  Uomana  urbe,  inquit  (45),  conll- 
gerit,  eorum  qui  bic  babitant  plurimi  lestautury 
quod  quidam  artis  eorum  primus,  cum  defundus 
fuisset,  in  ecclesia  B.  Januarii  martvris  juxta  por- 
tam  S.  Laureiitii  martyris  a  conjuge  sua  sepullus 


humatiim,  cuslodi  suo  apparuit,  dicens  :  c  Yadc  cl  ^  est.  Sequenti  autcm  nocte  ex  sepuitura  eadeni,  au- 

diente  custode,  cjus  spiritus  cccpit  clamare  :  c  Ar- 
deo,  ardeo.  >  Cum  vero  has  diu  vocesemitteret,ci:btuS 
hoc  cjus  nuntiavit  uxori.  Uxor  vcro  iliius  cos  qui 
diligeiiter  inspicerciit,  artis  ejusdem  viros  truns- 
roisit  ad  ecclesiam,  volens  cognoscere  qualiter  cjus 
esset  corpus  in  sepulcro,  de  quo  talia  clamaret.  Qui 
apericntes  sepulcrum,  vestimenta  quidcin  intacta 
repcrerunt,  qux  nunc  usque  in  ccclesia  pru  ejusdcm 
causac  tcstinionio  scrvantur,  Corpus  vero  iilius 
omiiino  non  invenerunt ,  ac  si  in  sepulcro  eodem 
positum  non  fuisset.  Ex  qua  re  colligendum  cst,  o 
hasretici,  qua  ultione  aiiima  ejus  damnata  sii,  ciijus 
caro  ctiam  de  ccclcsia  cst  projecla.  Quid  igitur 
sacra  loca  sepullis  prosunt,  qiiando  hi  qui  iiidi- 


dic  episcopo  ut  projiciat  binc  felentes  carnes  quas 
hic  posuit;  quia,  si  non  fecerit,  die  Iricesimo  ipse 
niorictur.  >  Qiiam  visionem  custos  episcopo  limuH 
conflteri.  Et  rursum  adnionitus  dicerc  rccusavtl. 
Die  aulein  tricesimo  «?jusdem  civitalis  episcopiis, 
cum  vcsp  rtina  bora  satius  atque  incoliimis  ad  le- 
ctum  rcdiisscl,  subita  et  inupinata  morle  defunctus 
fst.  >  tit  ergo  jain  superiiis  dictum  cst,  qui  in  pi*»^ 
senti  s;cculo  pcccala  sua  cntendarc  negligunt,  si 
posl  inortem  eorum  corpora  in  ecclesiis  tumulantur, 
potius  inde  gravantiir,  quain  relevantur ;  ct  qui  eos 
ibi  scpcliiinl,  saiiclis  quorum  ibi  reliqui;e  podtas 
sunt,  iiijuriani  faciuat.  Quicunqiie  igitur  alicujus 
scelerati  bominis  corpus  in  ccciesia  sepulturse  man- 


cipat,  sanclorum  rcliquias  inbonorat,  ct  Deum  am-  C  gni  sunt,  ab  cisdem  sacris  locis  divinitus  proji- 
fUius  ad  iracundiam  provocat.  Sed  si  dubitatis,  o      ciuntur?  > 


Aeriani  hxretici,  nonita  esse  ut  dicimus,  B.  Grego- 
rium  iterum  in  mcdium  introducamus,  et  quod  nobis 
gestae  rei  cxcmplum   protuleril,  atlcntius  audia« 

ULUS. 

<  Yeiiantius,  inquit  (44),  Luncnsis  cpiscopus, 
el  magiiiGciis  Liberius  vir  nobilissimus,  sc  sclre 
siiosqiie  boiuincs  iulcrfuisse  testantur  ei  rei  qiiam 
luirrant  nuper  iii  Genucnsi  urbe  contigisse.  Ibi 
naiuque,  ut  dicunt,YuIentinus  nominc,  Mediolancx- 
sis  Ecclesia^  defensor,  defunctus  cst,vir  valde  lubri- 
cus  et  cunctis  levitalibus  occupatus,  cujus  corpus 
iu  ecclesia  bcati  mai  tyris  Siri  sepuluim  est.  Nocte 


(4G)  Fortc  etiaro  quxritis,  o  Aeriani  baeretici ,  de 
aliquo  mediocriter  bono,  qui  sacrificiorum,  oratio- 
num,  elocmosynarum  sulTragiis  indigens,  iii  ipso 
consummationis  saeculi  articulo  cum  reliquis  nii- 
graverit,  si  salvus  csse  poterit ;  pro  eo  quod  noa 
olTeretur  amplius  sacrificium  vcl  oratio  sive  ele- 
cmosyna ;  nec  babebit  tant;e  iicrfectionls  merita,  ut 
his  sufTragiis  Don  egerent.  Nunquid  ergo  salvabitur? 
Crcdimuseum  quasi  per  ignein  transeuntem  salvari 
meritis  ct  iiitercessionibus  cwlcstis  Ecclesix,  qus 
pro  fidelibus  seiiiper  intercedit  voto  et  merito,  do- 
ncc  ifiiplcatur  Cbristus,  id  est  omnis  Ecclesia,  q\m 


autein  niedia  in  eadein  ecclesia  facla;  sunt  voces  ac  ^  coi  pus  Cbristi  esl 

si  quis  violenter  cx  ea  rcpellerclur  atquc  traherelur         " 

foras.  Ad  quas  nimiruin  voccs  cucurrerunt  custo- 

des,  el  videriinl  duos  quosdam  telerriinos  spiritus, 

qui  ejusdem  Yalenliiii  pcdcs  quadam  ligaliira  slrin- 

xei^nl,  el  cum  ab  eciksia  clamantem  niuiiumqiie 

vocircranteni  tralicbant,  qui  videlicet  ciistodcs  ex- 

lerriti  ad  sua  slramenla  leversi  sunt.  Mane  aulem 

facto  aperientes  scpulcrum,  in  quo  idcm  Yalentinus 

fuerat  bumaius,  ejus  corpus  non  invenerunt.  Cum- 

qiie  exlra  ecclesiam  quaererent  ubi  projectum  essel, 

invenerunt  hoc  iii  sepulcro  alio  posilum ,  ligalis 

adhuc  pedibiis,  sicul  dc  ecclcsia  fucrat  abslractum. 


(43)  Cap.  f)2. 

(44)  Cap.  55. 


Forte  etiam  quxrilis,  o  baeretici,  quomodo  sancti 
jam  in  conspectii  Dei  gloriflcati  audiunl  preces  sup- 
plicum ,  et  qiiomodo  intercedunt  pro  nobis  ad 
Deum.  Nunquid  preces  supplicantium  audiiint,  et 
vola  postulantium  in  eorum  notitiam  veniunt  ?  Pro 
certo  igitur  sciatis,  o  hxrctici,  non  esse  incredi- 
bile  animas  sanctorum,  qii?e  in  abscondito  faciei 
Dei  veri  luminis  iliuslralione  Ixtantur,  in  ipsius 
contcmplatione  ca  qux  foris  aguntur  intelligere 
quantum  vcl  illis  ad  gaudium  vcl  nobis  ad  auxiiium 
pertinet.  Sicul  eniin  angelis,  ila  et  sanctis  qui  Deo 
assistunt  petiliones  nostrae  innotescunt  inYerbo  Qei 

(45)  Cap.  54. 

(iii)  Scnl.t  disl.  45,  Sed  iUrnm, 


5i7  S.  MARTINI 

qiiiod  contemplantur.  Unde  ei  dicunlnr  angeli  ora- 
liones  el  ?ola  nosira  offcrre  Deo,  non  quia  eum  do- 
reant,  sed  quia  ejus  volunlalem  supcr  eis  consuluDt, 
Unde  ail  B.  Augustinus  in  libro  De  orando  Deum  : 
c  Angelis  qui  sunt  apud  Deum  iimotescunt  petilio- 
nesnostrse,  ut  quodammodo  eas  Deo  offerant,  et 
quod,  Deo  jubente,  implendum  esse  cognoverint,  boc 
nohis  vel  evidenier,  vel  latenter  repurtent.  >  Unde 
et  angelus  bominibus,  scilicet  Tobiae  et  Sarrae,  ait  : 
Cum  orarelis,  ego  oralionem  veslram  obluU  Deo  (Tob, 
xii).  Ad  oninia  quidem  scienda  sufiicit  Deo  sua  per- 
fectio ;  habct  tamen  nuntios,  id  est  angelos,  non  qui 
ei  quse  nescit  annunlienl,  sed  qui  voluntatem  ejus 
perlichnt;  non  enini  sunt  ulla  quae  nescint,  sed 
bonum  angcloruni  cst  de  operibus  suis  cjus  consu- 
lcrc  veritalem ;  ct  boc  est  quod  ei  dicunlur  non- 
nulla  nuntiare.  Non  ut  ipse  ab  eis  discat,  scd  ut  ab 
co  ipsi  per  verbuni  ejus  sine  corporali  soiio  nun- 
iiant  etiam  quod  voUint;  ab  co  missi,  ad  quos  voiunt, 
lotam  ab  illo  pcr  iilud  Yerbum  audientcs,  id  est  in 
eju8  veritate  invenienles  quid  sihi  facienduni,  quid 
elquibus  ctquarido  annuntiaiidum  sit.  Nam  et  nos 
oranies  eum,  non  eum  docenius,  qiiia  ipse  novit 
eiiam  antcquam  petamus.  Ait  enim  Verbuin  ejus  : 
Scii  enim  Pater  vetier  cxlestis  quid  vobi$  necesse  ff7, 
eiiam  priusquam  aliquid  petatis  ab  eo  {Matth.  vi). 
Ncc  ista  cx  ienipore  cognovil,  sed  futura  omnia 
temporalia,  atque  in  eis  ctiam  quid  et  quando  ab 
itlo  pelituri  fueramus,  ct  quos  ct  dc  qiiibus  rel.us 
vel  exaudilurus  essei  vel  non  exaudilurus  ,  sine 
iniiio  ante  praescivit.  Non  ergo  dicitur  angclus,  ut 
alt  B.  Augustiiius  in  Iil.ro  De  gratia  Novi  Testa- 
menti^  oratrones  nostras  offerre  Deo  quasi  Deus 
itinc  noverit  qitid  velimiis  et  quo  indigemus,  quia 
emnia  antequam  flant  sicut^  et  postquam  facta  sunt 
novii  (Dan.  iiii);  scd  quia  necesse  liabei  rationalis 
ereatura  temporales  causas  ad  aetcrnam  vcritniein 
rererre,  sive  petendo  quid  erga  se  flat,  sive  con&u- 
lendo  quid  faciai. 

Si  autem  angeli  a  Deo  per  ejus  VerbKm  discunt 
peiilione&  nosiras,  et  quid  de  eis  iinplendum  sit  vel 
Aon«cur  non  credimus  aniinas  sanctorum  Dei  faciem 
contemplaitiium,  in  ejiis  veriiate  inteiligere  preces 
hominuin,  ei  quae  implendae  sini,  vel  non  ?  Indc  est 
quod  Deus  dicitur  exaudire  qiiorumdam  preces,  iioii 
solum  quando  effectui  mancipat,  sed  eiiain  qiiando 
innotascunt  curiae  angelorurn  et  sanctarum  anima- 
runit  quid  in  fuluruni  sit  vci  non ;  vel  qiiod  cogiio- 
tcnnt  in  Dei  voluntate  esse,  voiunt  et  ipsi.  Adeo  enim 
&ttpemaeverilati  addirti  sunt,  ul  nibil  prxter  vulun- 
latem  ejus  velle  queant.  Intei  cedunt  igitur  ad  Deiim 
pro  nobissancti;  et  inerito,  dumeoruji  inerita  suN 
fragantur  nobis;  eiaffectu,dum  voia  noslra  cupiunt 
Mnpleri.  Quod  tamen  non  faciunt  nisi  in  vofuntale 
Dei  iinpleuda  didicerint.  Orainus  ergo  cos  ui  inter- 
cedani  pro  nobis,  id  est  ui  eorum  inerita  sulTragen- 
lur  nobis»  ei  ut  ipsi  veluii  bouum  nostrum,  quit 


LEGT0NENSI3  Rl 

A  eis  volentibus  Dens  vult,  et  ita  fii  ui  ipsii  oraniibus 
miserealiir  nosiri  Deus. 

Ex  praemissis  consiat  qiiod  cum  quibusdam  mi- 
sericordius  agat  Deus,  quam  aliqua  eorum  petcai^ 
meruerunt,  scilicet  cum  mediocriier  nialis  qui  suf- 
fragiis  Erclesiae  juyantur.  Veteris  et  Novi  Tesia- 
menti  auctorliate,  o  Aeriani  baeretici,  qnod  fidelium 
defunctorum  animaepiis  vivorum  opeiibus  juveniur, 
sibi  indiibitanter  concordant,  et  vos  qui  hoc  fieii 
posse  negatis  omnino  condemnani.  Quod  vivoruin 
suffragia,  orationes  videiicet,  sacriflcia  ei  eleenio- 
synae  animabus  fldclium  veraciter  prosint,  sancia- 
rum  Scripturarum  auctoritatesevidenter  confirmant, 
vosque  in  vestra  damnabili  assertione  mcntitos  esse 
aperte  comprobant. 

De  blasphemiis  ergo  quihus  sanctae  Ecclesiae  reli- 
gioni  hacleniis  delraxislis  humiliter  pGenitentiaiu 
agitc,  iminundas  leprae  varietates,  id  est  haerctica: 
pravitatis  maculas  ejusdem  Ecclesiae  sacerdotibus 
in  cordis  conlritione  et  vera  confessione  ostendite; 
verae  saliitis  colorem,  id  esl  ecclesiasticae  religionis 
normam  eisdcni  approbaiiiibus  devota  menie  sus- 
cipite,  ut  non  cnm  haereticis  et  paganis  vobis  con- 

''  iingat  perire,  sed  com  catholicae  fidei  culioribus  ad 
coelestis  patrix  bcatitudinem  possiiis  pertingere. 
Amen. 

S  XXXV.  —  Christus  Dominus  in  Phartsmis  Coritio' 
nos  redarguit,  qui  earnatem  copulam  post  resur- 
rectiouem  admittebant.  Resurgeut  ergo  homines  in 
eisdem  corporibus,  scd  nmni  decore  fulgentibns ; 
C  nec  aliquo  coitu  muculandis,  quibus  non  esi  neus^ 
sitas  moriendi.  Unicum  opus  manet  beatis  Deum 
sine  cessatione  laudare;  ubi  non  erit  successio 
diei  et  noctis^  sed  perpetua  /ux,  quas  mundis  conie 
pvomiltitur, 

Praeierea  suni  quidam  hseretic»,  qui  qiiasi  ineame 
ei  cuie  lepram  gerunl,  dum  de  camalibus  fuiurae 
yfiisR  corruptionihus  suadere  indoctis  hominibus 
couantur,  ut  Coritiani  (i7)  haerelici,  qui  resurrec- 
tionem  futurani  in  carnis  voluptaie  existimant» 
Revera  praedicti  Coritiani  haeretici  nimium  a  vcri- 
iatis  tramite  deviant,  qui  post  resurrectionein  Ti- 
ros  et  mulieres  iterum  carnaliter  commisceri  pu- 
iant.MuItum  quippe  a  catholicae  Ecclesiae  docirina 
recedunt,  qui  in  fuluro  sacculo  viros  cuin  niulieri- 

{)  bus  carnaliter  coire  assorunt.  Uiergo  illos  iu  sna 
falsa  assertioiie  mentitns  esse  coinprobemus,  nobis 

*  necesse  est  ut  sanctarum  Sci  ipturarum  eis  iesli- 
moiiia  opponamus.  Vos  igitur  luonemus,  o  Cori- 
liani  haeretici,qui  resurreclioncm  creditis,  scdcani 
in  voluptate  rarnis  fuluram  asscritis,  ut  ea  qua 
dicuntur,  diligcnter  audiatis.In  hoc  qiiod  resurrec- 
iieiiem  omniiim  hominum  futuram  crcJitis,  sanctae 
Ecclesiae  fldei  concordatis;  sed  quia  posi  resurr^  c- 
iionem  boinines  voluptatibus  carnis  inservire  dici^ 
tis,  a  catholicas  fidei  regiila  niniiura  receditis.  Ad 
vestram  igitur  daninabilein  perfidiain  stiperandani, 
et  cAthoIicu;  Ecclcsiae  fidem  corrolorandam,  Sad- 


(47)  CcriiiiAtaiit. 


929  SERMOr^ES.  --  SERM. 

ducxorum  hilerrogallonein  in  mcdiunproferamus, 
et  quid  eis  judex  vivoriini  ct  niortuorum  Jesus 
Cbribtus  responderil,  simul  audiainus. 

Ail  enim  Lucas  evangelista :  Acce$serunt  ad  Je- 
$um  quidam  Sadducaorum,  qui  negant  esse  rcsur- 
rectionem,  et  interrcgaverunt  eum,  dicentes:  Mogses 
uripsit  nobis:  Si  frafer  alicuJHs  mortuus  fuerit  ha* 
bens  uxorem^  el  hic  sine  filiis  fuerit^  ut  accipiat  eam 
frater  ejus  uxorcm,  et  suscitet  semen  fratri  suo, 
Fuerunt  ergo  apud  nos  seplem  fralres^  et  primus 
accepit  uxorem,  et  niortuus  est  sine  filiis :  et  sequens 
cccepit  illam,  etJpse  mortuus  est  sine  filio,  ettertius 
ccccpit  illam,  et  mortuus  est,  Simililer  et  otmies 
septem,  4t  non  reliquerunt  semen,  et  morlui  sunt, 
Novissima  autem  omnium  murtua  est  et  mulier,  In 
resurrectione  ergo,  cujus  eorum  erit  uxor?  Siquidem 
septem  habuerunt  cam  uxorem  (Luc.  xx).  Audiie  igi- 
tur,  0  Goriliani  hxretici,  quid  Dei  et  Virginis  Fi- 
li!is  ad  supradirta  Sailducxis  rcspondcrit,  quam- 
que  eviden.cr  superstiliosaiii  assertionem  veslram 
destruxerit.  Aespondit  crgo  illisJcsus:  Filiihujus 
serculi  nubunt  et  tradunlur  ad  nuptias ;  illi  vero  qui 
('igni  habebuntur  saxulo  illoet  rehurrectionc  ex  mcr- 
luis^  neque  nubent  neque  ducent  uiores :  neque  enim 
\  Itra  mori  poterunt  (ibid.).  Quid  iucidjus,  quid  cia- 
]iu€,  vcl  quid  apertius,  oCoritiani  lucretici,  audire 
vultis?  Apcrte  quidem  Dcus  ct  liouio  Jcsus  Cliristus 
bac  scnlenlia  statum  verx  rcsurrcctioiiis  aperit ; 
et  Yos  qui  post  rcsurrcctioneni  viros  cum  mulicri- 
bus  iterum  carnalltcr  conveuire  dicitis,  indubitan- 
tei^  mcnlitos  cssc  ostendit.  Ilac  auctoritate  sanclaR 
Ccclcsi;c  cathoiiciB  fides  maximc  roboratur,  et  tc- 
fttrae  supcrslrtienis  sccla  cx  ioto  frustralur. 

Filii  hujus  swculi  nubunt,  inqiiit  Dei  Filius,  ef 
iradunlur  ad  nupiias  ;  illi  vero  qui  digni  habenlur  saS'^ 
c%lo  ilto,  et  resurrectiune  ex  mortuis,  neque  nubent, 
neque  ducent  uxores:  neque  ullra  mori  poterunt, 
Qiiare  ergo  filii  bujnssxculi  nubuntrttradantur  ad 
iiuptias*  nisi  ut  filios  gciicrent  qui  post  mortem  ih 
lorum  cis  successores  cxistnnt  ?  Ideo  igitur  nubunt 
ct  ad  nuptias  traduntur,  ut  Glios  liabeant  quos  sibi 
«iiperstitcs  rcliiiqiiant.  Quia  ergo  seipsos  indubl- 
t.nter  morituros  sciiint,  idcirco  nubunt,  ct  ad 
nHpiiastradiintur.Conntibiaitaqiiepropter  filios,  filii 
propier  successionem,  siiccessio  propter  morsem 
in  pra:8enti  saeculo  pnevidcntur.  In  futuro  autein 
«aeculo  non  nubenl,  neque  ad  nuptias  iradentar, 
quia  ultro  mori  noo  potcriint.  Supcrfliie  quidem 
fiucces«io  filiorum  ibi  qiiaeritiir,  ubi  nullus  moritur. 
Noii  est  igitur  quaereiida  succcssio  prolis  post  diem 
resurrectionis. 

Sed  quia  jam  sufllcientcr  nos  do.nisti,  o  Cliriste, 
ftuod  illi  qui  s;ecuio  illo  digni  hnLcbuntur  non  nn- 
bcnt  iieque  adnuptias  tradcntur/lc  dcprei-amur,  ut 
iterum  nos  docere  digncris,  quales  post  rcsurrec- 
tioneni  erunt.  JSquales^  \ni\w\\^  angelis  sunt ;  et  filii 
suHt  Dei,  cum  sint  filii  resurrectionis,  In  hoc  quod 
dicit  cpquales  angelis  sunl,  non  carnalem  sed  spiri- 
jal«:n  illoruin  futurnm  conversationem  evidcnter 


IV,  IN  NATALE  DOMLM.  510 

A  ostendit.  Iii  hoc  vero  quud  subseqiienter  ait,  et  fiUi 
sunt  Deij  cum  sint  filii  resurreciionis,  aperte  demon- 
strnt  eos  visione  Dei  perfrui  sine  labe  corruptionis. 
Potcnter  quippe  Dei  et  Yirginis  Filius  hac  senten* 
tia,  ul  cernitis,  o  Coritiani  liacretici,  nefandain  «f* 
scriioncm  vcstram  destruit,  dum  homiiies  posl  re- 
siirrcctioncin  angelis  sequales,  et  Dei  filios  futurot 
esse  dicit. 

Nequaqunm  crgo  horoiiics  post  resurrectionem» 
ui  vos  mentimiiii,  cum  mulicribus  camaliter  coire 
neccssc  babebunt,  qui  angelis  Dei  aequales  et  fllii 
Dci  cruiit.  Postqupin  autcm  Dominiis  noster  Jesus 
Chrislus  propositx  Sadduca^omm  quxstioni  de  y«- 
rae  resurxeclionis  sialu  el  conditione  satisfecit,  con- 
tra  eorttiiidem  Sadducaeorum  infidelitatera,  qui  re- 
surrectioncni  ncgant,  Vcteris  Testamenti  auctori- 
tutein  inlroducil.  Ait  enim :  Quia  resurgent  mortmi 
et  Moyses  ostendit  secus  rubum^  sicut  dicit  Dominum 
Deum  Abraham,  ct  Deum  Isaac,  et  Deum  Jacob 
(ibid.),  Ac  si  apertius  diccret :  Quia  vos,  o  Saddii- 
caei,  resurrectionem  futuram  negatis,  prophetamm 
dicta  respuitis,  et  me  lcntando  de  statu  et  condi- 
tione  rosurrectiouis  interrogatis,testiinoniuin  Moysi» 
cnjiis  liiiros  rccipitis,  inoneo  iit  diligcntcr  audiatii : 
Dixit  ergo  Mntjses  filiis  Israel  :  Deus  Abraham^ 
Deus  Isaae  et  Deus  Jacob  apparuit  mihi  {Exod,  iil)« 
Pcr  aiiimas  crgo  borum  supradictorum  jiislorum» 
scilicct  Abraliae,  Isaac  et  Jacob  probat  animas  on- 
niuin  hominum,  non  cuni  corporibus  post  mortem 

Q  cnrnis  penitus  intcrire,  scd  innovissimo  die  cum 
corporibiis  suis  resurgere,  et  sic  sempcr  DeoTl* 
vcre.  Deus,  inquit,  non  est  mor/ttcmm,  sed  rtvom». 
Pcr  hoc  quod  dicitur  :  non  est  Dcus  mortuorum, 
sed  vivorum,  ctiain  resurrectioinlelligitur  corponini« 
quae  cum  animabus  bene  vcl  male  gcsserunt.  Otn- 
ncs,  inquit,  vivunt  ei.  Ac  si  diceret :  Deus  est  om- 
nium  Dominus,  ct  ipse  cst  vcra  vita  oninium  vivcn- 
tiiiin.  Bimi  tainen  vivunt  ei  per  gratiamet  perejus 
bcneplaciluui ;  inali  vero  per  cssenliam  tanttim. 
Deo  vivunt  boni,  quia  Deus  illorum  vitam  pnrpa- 
rat  et  approbat ;  mali  vivunt  ei,  quia  illorum  super* 
biain  non  igiiorat.  Unde  Psalmista  ait :  QuoniM 
excclbus  Dominus,  et  humilia  respicit,  et  attaf  id 
cst  malorum  supcrbiam,   a  longe  cognoscit  (Psai* 

I)  cxxsvii).  Omnis  eniin  peccans  superbus  es(.  Fa- 
cieiis  enim  vetita,  contemptui  habet  divina  pra» 
cepia.  Si  ergo  Dominus  malos  peniiiis  ignorarei, 
nullatenus  eosjudicaret  vcl  condcmnaret.Sicetiam 
fideles  Chrisli  in  Offieio  defunctorum  sese  invicem 
hortantur,  dicentes :  Hegem^  tui  omnia  vivunt^  adih 
remus. 

■  Quid  ad  haec  dicit.s,  o  Coritiani  haeretici,  qni 
bomiues  post  resurrectionem  cuin  feminis  coire 
diciiis,  vel  quid  rcspondetis  ?  Procul  dubio*  In  ve- 
sira  mendaci  asscrtione  victi  cstis.  Quomodo  posl 
bnnc  vitam  viri  cum  mulicribus  cavnaliter  cunte- 
iiiic  poterunt,  qui  peccandi  facultatein  ultra  non 
iiabebunt  ?  Rcsurgent  corum  corpora,  ut  credimu8« 
gcnitalia  membra  hal>entia ;  scd  nuili  TOlupiaii  fd 


531  S.  MARTINI  LEGIONENSIS  K9 

nccessilati  nubendi  mancipanda.  Genitalia  mnm- A  beant  virgines:   et  haec  pro  vestimenlis  reimtjh' 
bra  liabebtint,  sed  voluptate  et  cfiectu  cocundi  oni- 


nino  carebunt.  libi  non  erit  nccessitas  moriendi 
nec  facultas  peccandi,  ibi  procul  dubio  nec  carna- 
lisvoluptas  coeundi  (48).  Bonis  voluntas  ct  maiis 
facultas  non  potcrit  essc  pcccandi,  vei  ulla  conditio 
moriendi.  Isiis  in  seterna  vita  feliciter  vivcnlibus» 
iilis  in  aetcrna  morte  infeliciter  sinc  moriendi  po- 
testate  durantibus,  quoniam  utriquc  sine  fmc ;  sed 
in  bealitudinc  isli  alius  alio  praestabilius,  in  mise- 
ria  vero  iili  alius  alio  tolcrabiiius  permanebunt. 
Sicut  boni  diirercnter  gloriabuntur,  alii  magis  alii 
minus  ;  ila  et  mali  (lifferenter  in  inferno  punicntur. 
UndeaitB.  Joannes  Ghrysoitomus:  c  Sicut  enim 
in  domo  Patris  mei,  id  est  in  regno  co^Iorum,  man 


bunlur.  i 

Forsitan  quseritis,  o  Coritiani  haeretici,  iitnim 
post  resurrectionem  elecli  aliquid  operentur?  Sed 
si  hoc  nosse  vultis,  scitote  quia'  nihil  operabuntur, 
sed  vacabunt  et  Deum  videbunt,  eumque  in  s^necula 
saeculorum  laudabunt.Deum  sanctos  in  coelesti  patria 
laudare  est  tantum  dc  visione  cjus  gaudere.  Unde 
PsalmisCa  exsultans  ait  :  Beati  qui  habilant  in  domo 
lua,  Domine:  in  sacula  saculorum  laudabunt  tg 
(PsaL  Lxxxni).  Gaudia  itaque  sanctorum  crunt, 
quae  oculus  non  vidit,  nec  auris  audivit^  nee  in  cor 
homiiiis  ascendit  qucp  prffparavit  Dcus  diligentibus  u 
(Isai,  L\iv).  c  Gaudia  hacc,  ut  ait  magister  Ansel- 
mus  in  Elucidario  (50),  sunt  vila  aeterna,  bealitudo 


siones  multae  sunt  et  prxmiorum  dilTcrentiae,  ita  ^  sempiterna ,  omnium    bonorum    sitfficicntia    sine 


et  in  gehenna  diversa;  sunt  mansiones,  id  est  sup- 
pliciorum  diflerenliae.  Omnes  tamcn  acternam  poc- 
nam  patientur,  sicut  omnes  elccti  eunidem  habe- 
bunt  denarium  qucm  patcrfamilias  dcdil  omnibus 
qui  opcrati  sunt  in  vineam  [Matlh,  xx).  > 

Notandum  quod  nomine  denarii  aliquid  omnibus 
electis  commune  intciligitur,  scilicct  vila  .ctcrna, 
id  esl  Deus  ipse,  quo  omncs  frucntur,  sed  inipari- 
ter,  id  est  diOerenter.  Nnm  sicut  crit  differcns  cla- 
rificatio  corporum,  iia  ditferens  erit  gloria  anima- 
rim).  Stella  enim  differt  ab  slella  (I  Cor,  xv) ,  id  est 
electus  ab  electo  diflcrt  in  clariiaie  mentis  et  cor- 
poris.  Alii  enim  aliis  vividius  clariusquc  Dei  spc- 


omni  indigentia.  Scplem ,  inquit ,  spiritales  gratia» 
haliebunt  corporis,  ct  septcm  anin:%.  In  corpore 
quidcm  pulchritudinem,  velocit^teni  et  foititudinr^m, 
libertatem,  sanitatem,  immorlnlilatcm  ct  potesta- 
tcm.  In  anima  autem  sapientiam,  amicitiam ,  con- 
cordiam,  voluntalem,  honorcm,  securitatem  et  gau- 
dium  (51).  Porro  ilionim  spcciositas  erit  ut  solis 
clarilas.  Unde  est  iliiid  :  Fulgebunt  justi  sicut  sot  in 
regno  patris  eorum  {Matth.  xiii)  (52).  >  Cum  autem 
fiierit  coelum  factiim  novum  et  terra  nova,  tunc 
erit  lux  luncc  sicut  lux  solis^  Isnia  propheta  lesian- 
te,  €t  tux  solis  septempliciier,  id  est  sicut  lux  septem 
derum  {Jsai.  xxx) ;  qiiin  qunntiim  luxit  sol  in  prima 


ciem  contemplabunlur,  et  ipsa  contcmplandi  difTo-  p  condilionc  scptcm    dierum  ante  peccatiim   primi 


rentia  diversitas  mansionnm  vocatur.  Domus  ergo 
est  una,  scilicet  denarius  est  unus ;  sed  diversitas 
mansionum  est  ibi,  id  est  diCTerentia  claritatis,  quae 
nnum  cst  et  suminum  b:)num,  bcatitudo  ct  vita  om- 
nium,  scilicet  Dcus  ipse.  Hoc  bono  omncs  elccti 
frucntur ;  scd  alii  aliis  plcnius  perfruentur,  vidcndo 
per  speciem,  non  per  spcculumin  aenigmate (/Cor. 
xiii).  Habere  crgo  vilam  est  viderc  vilam,  id  est 
cognoscere  Dcum  in  spccie.  Unde  Christus  Deo 
Patri  in  Evangelio  loquens,  ait:  lla^c  cst  rjta 
ccterna^  ut  cognoscant  te  sAum  verumDcum  etquoin 
misistiJesum  Christum  {Joan.  xvn). 

Fortc  quspritis,  o  Coritiani  hacrctici,  utrum  post 
rcsurrectioncm  electi  imdisint,  an  vest.ti?  Quid 


hominis,  tanlum  lucebit  post  judicium.  Minorata 
enim  fuit  lux  solis  et  lunae ,  aliorumque  sideVum 
per  pcccatuiii  primi  hominis  :  scd  lunc  rocipiet 
mcrcedem  sui  laboris,  quia  scptempliciter  lucebit ; 
et  tunc  non  erit  vicissitudo  dici  et  noctis,  sed  tan- 
Uym  continua  dics.  Unde  Zacharias  propbeta,  uuus 
scilicct  ex  duodccim  prophetnrum ,  sic  ait  :  Erit 
dies  una,  quce  nota  est  Domino,  non  dies^  neque  nox ; 
et  in  tempore  vcsperi  erit  lux  {Zach.  xiv);  quia  ▼;- 
delicet  non  crit  lunc  varictas  dici  et  noctis,  sed 
conlinua  dics  et  lux.  Si  ergo,  quod  vcrum  est, 
fiilgcbunl  justi  post  rcsurrcctioiiem  sicutsol,  qui 
Innc  septempliciter  plusqiiam  nunc  lulgebit ;  non 
dubium  quin  corpus  Chrisli  clarius  sit  quam  sol, 


ergo  ad   ha;c  magister  AnselmLS  respondcat,  om-  *>  utpole  corpus  Crentoris  quam  crealiirae  (53).  Quid 

etiam  hoc  loco  snnctis  hominibus  Apostolus  pro- 
mitlat  audijinus.  Christus  reformabit  corpus  humi- 
litatis  nostro! ,  conpgurutum  corpori  claritatis  $uas 
(Philip.  III).  Ilomines  qiioque  sanctl  templa  Dei 
sunt.  Si  ergo  corpora  sanctorum  corpori  claritatis 
Cbristi,  quod  splendidius  cst  solc,  coiifigurabuntur, 
et  Deus  in  eis  ut  in  templis  habitabit,  necesse  est 
ut  lempla  Dei  speciosiora  sint  sole. 

MeiUitos  itaque  vos ,  o  Coritiani  haeretici,  in  ire- 
stra  asseriione  esse  cognoscite,  qui  sanctos  homi- 
ncs  angelis  Dei  post  rcsurrectioncm  associandos 


nessimul  audiamus.  c  Elccti,  inquit  (iO),  post  re- 
surrcctionem  niidi  criint,  sed  tamen  omni  dccorc 
fulgcbunt,  et  non  plus  de  illis  verecundioribus 
meiubrisquam  nitnc  dcgratiosis  oculis  critbesccnt. 
Sulus  tamen  et  laetitin  erunt  illorum  vestimenla. 
Nam  Dominus  iiidiict  illorum  corpora  vestimcnto 
salutis,  et  corum  animas  indument:>  laclitiie.  Et  sic- 
ut  hic  diversn  gonera  florum,  ut  in  iiliis  albedo, 
in  ro^is  nibedo,itn  divcrsa  coloruiu  genera  crcdun- 
tur  esse  in  corporibus  sanctoriim,  ut  aliiim  colo- 
rem  mariyres,  aliuin  confessores,  atquc  alium  ha- 

(48)  Sent,^  dist.  49,  Post  resurrcciionem, 

(49)  Lib.  ni  Elucidar.,  c.  10. 

(50)  Vbi  supra^  cap.  17. 


(51)  Cap.iS. 

(52)  Senf.,  Dist.  43,  Veniente. 
(55)  Rursum  ei  Elucid.^  cap.  18. 


553  SERMONCS.  —  SERM. 

Ueriim  conJHgali  operedicilis  inservire.  UlUraenim 
cum  raulieribus  carnatiter  conyenire  nequaquam 
poterunC ,  quia  simui  omnes  tempUim  Dei  erunt. 
Omnino  deerit  illis  facultas  peccandi  et  voluptas 
coeundi.  c  Si  qd  coetos  non  poterunt  in  die  resur- 
rectionis  sublevari,  iit  ait  Vcnerabilis  Beda  in  qiia- 
damhomilia,  nisi  casti  corpore;  nec  posc  resurre- 
ctionem  divinae  majestatis  essenliam  valebunt  in- 
tueri,  nisi  nHindi  corde ,  i  o  inscnsati  Coritiani 
haerelici,  qua  tcmeritate  dicitis,  eos  qiii  a&terna 
beatitudine  habel)unlur  digni,  posse  fornicatioms 
maculis  polliii.  Si  enim ,  ut  ait  B.  Paulus,  formca- 
tores  regnum  Dei  non  postidebunt  (/  Cor,  vi),  qiio- 
modo  post  resurrectioiiem  homines  voluptati  car- 
nis  (quod  utique  nefas  esl  credere  vel  dicere)  ope- 
ram  dabunt  ?  Et  si,  quod  verum  est,  omnis  forni- 
cator  non  habet  ha^reditatem  in  regno  Christi  et  Dei 
{Ephes,  v),  qua  dementia  pulatis  Glios  rcsurrectio- 
nis,  0  insipientes  et  maligni  hxretici,  camaliter 
Guni  mulieribus  vclle,  vcl  posse  cominisceri  ?  Aperta 
igtur  ratio,  ut  cernitis,  verx  rcsurrectionis  statuni 
prsedicat ,  et  viros  post  rcsurrectionem  carnalitcr 
cum  mulicribiis  amplius  non  convenire,  evidentis- 
sinie  demonstrat.  Vetcris  et  Novi  Testamenti  auclo- 
ritates  omnes  homines  cum  corporibus  suis  resur- 
recturos  csse  indiibitnnler  confirmant;  sed  eosdcm 
resurreetionis  (ilios  niibendi  vel  carnaliler  cocundi 
alTectum  haLere  omniiio  dencgant.  Cognoscite  ergo 
vos  de  statu  ct  oonditionu  resiirgentium  hactenus 
male  sensisse,  ct  contra  ecclesiaslicae  religionis 
fidem  falsa  prolulissc,  aique  in  vestia  mendacissima 
assertioiic  plane  nientitos  essc.  Dco  et  calholicae 
Ecclcsi;e  snccrdotibus  humiliter  pncnitcndo,  ct  di- 
gnos  poenitentiae  fructus  opcrando,  de  tani  sacrilegis 
tamque  pcrversis  blasphemiis  satisfacilc ,  ut  non 
per  haercses  vobis,  et  schismata  pciversc  senliendo 
contingat  perire,  scd  pcr  ejusdem  sanclae  Ecclosiae 
verissiinam  doctrinam  recte  crcdenJo  ad  coclestis 
pairiae  felicitalem  mercamini  pcrtingcre.  Leprac 
itaquc  varictates,  id  est  hacrc'lic:e  pravitatis  diversas 
blaspheinias,  cisdem  cathoiica;  Ecclesiu'  sacerdo- 
iibns  pura  confessionc  ostcnditi^  corumqiie  judicio 
atqiie  approbatione  verac  salutis  colorem ,  scilicct 
ecclosiaslicae  rcligionis  disciplinam  dcvota  inenle 
sjscipitc,  ut  recte  crcdcndo  ct  b  )na  opcrando,  cuni 
ejusdem  sanctac  Ecclesiac  flliis  ad  visionem  supcrnae 
pacis  introiniui  valealis.  Amen. 

S  XXXVI.  —  Aetianos  asserentes  nnllum  peccatum 
imputari  hia  qui  lid.m  hubenlJacobi  upjstoli  tesli- 
mGuium  aperte  convincii.  Salvi  ergo  dicunlur,  qui 
crediderini;  si  tamen  fides  \er  dilectlouem  ope- 
ratur. 

Actiani  eiiim  haeretici  in  carne  ct  cuie  leprain 
portant,  qui  dicunt  in  flJe  mancntihus  quanivis 
carnalitcr  vivant,  nonposse  imputari  peccata.  Qnid 
ergr)  B.  Isidorus  dc  piicdictis  Aelianis  haerelicis  di- 
cal  audiamus.  c  Aetiani,  inquit  (54),  ab  Aetio  hac- 


IV,  IN  NATALE  DOMINI.  5W 

A  retico  sunlvocali,  idemque  Eunomiani  abEononiio 
quodam  dialectico  ejusdem  Aetii  discipnlo,  ex^cujua 
nomine  magis  innotuerunt.  Ili,  ut  dictum  est,  nul- 
lum  peccatum  imputari  dicunt  in  fide  mancntibus.  i 
Congrue  siquidem  praedicii  Actiani  hacrelici  inter 
hasreticos  depuiati  sunt,  qui  per  solain  fidem  ho- 
mines  salvari  posse  asserunt.  Sed  nihilominus  in 
siia  secta  nimis  dcsipiunt,  qui  carnalitcr  viventes 
sine  melioris  vilae  emendatione  sola  fide  salvari 
credunt.  Nc  crgo  apud  districti  examen  judicis  de 
tacituriiitate  noslra  graviter  reprchcndamur,  ne- 
cesse  est  ut  ad  illorum  falsam  assertionem  supe- 
randani ,  et  catholicae  Ecclesix  religionem  confir- 
mandam,  cis  verissima  sanetariim  teslimonia  Scri- 
pturarum  opponamus.  Moncmiis  igitur,  o  Aetiani 

"  bairclici ,  qui  homincs  delectationibus  carnis  ser- 
vientes  sola  fide  sinc  lionis  operibus  salvari  posse 
dicitis,  ut  ea  quae  B.  Isidorus  in  secundo  libro  /)# 
summo  bono  dicat^  diligentcr  audiatis. 

c  Vacua  est,  inquil  (55),  sine  opcribus  fides  et 
frustra  sibi  do  sola  fidc  blandilur  qui  bonis  ope- 
ribiis  non  ornatiir.  Qui  pcr  fidem  cqgnilionem  Dci 
hubcnt,  et  pravis  operibus  obscurantur,  exemplum 
Balaain  sequuntur,  qui  cadens  perverso  opcre  aper- 
tos  oculos  hahuit  per  conteinplationis  fidem  (iVifm. 
xxii).  I  In  hoc  igitur  quod  bcatus  Isidorus  vacuam 
esse  fidem  bonis  operibus  dieit,  apertissime  vesti»in 
mcndacissimam  sectam  deslruit,  o  Aeiiani  haereticl, 
qui    sola    fide  carnaliter  vivcntes   ab  omnipotenti 

Q  Dco  veniam  conscqui  possc  asserilis.  Exemplo 
eliam  Balaam  oinnes  qui  in  Dcum  credunt  et  male 
vivuiit,  pcr  fidein  quoqne  oculos  apertos  babent; 
scd  quia  cnrnis  delectationibus  inserviunt,  in  ani- 
marum  siiarum  poriculiiin  cadunt.  Qnid  est  carna- 
liler  vivere?Comessalionil)us  videlicet,  ebrietatibus 
et  fornicationihus  hanc  mortalein  vitam  consu- 
inere.  Et  B.  Panio  apostolo  testante  :  Qui  talia 
egunt,  regnum  Dei  non  conzequentur  (Galal,  v).  Non 
ergo  ut  vos  inentiinini,  o  Aetiani  hasrctici,  in  flde 
mancntibus  si  male  vixciint  |)ercata  non  imputa- 
bunlnr,  scd  nisi  huinilitcr  pocnitucrint  ct  dignos 
pocnitoiitiae  fiuctus  fccerint,  pcccatorum  veniaiu 
consequi  nullatenus  polerunt.  Ad  vcstram  etiaro 
perfidiam  supcrandam,  et  calholicae  religionis  veri- 

D  tntem  corroborandam,  beatum  Jacobum  in  mcdiiim 
introducamiis,  ejusquc  lcstimonium,  o  Aeliani  hae- 
relici,  revcrenlor  audiamus. 

Quid,  inquit,  prodest  homini,  fralres  mei,  si  fidem 
quis  dical  se  habcre^  opera  autem  non  habeat  ?  iViiii- 
quid  fides  poterit  salvare  eum  ?  (Jac,  ii.)  Ac  si  aper- 
tius  dicerct :  Debelis  l)Oiiis  operibus  insisterC,  quia 
falluiitur  qui  solain  flJcni  credunt  ad  salutetn  aufll- 
cerc.  Siciil  sola  verba  pielatis  nudum  vel  esurien- 
tcm  non  recreant,  si  non  ci  cibus  praebeatur  et  ve- 
stis,  ila  fldes  verbo  tenus  servata  iioii  salvat  homi- 
neni.  Nunquid  fides  pAerit  salvare  eum^Fides  siiie 
operibus  vana  cst,  et  ideo  sulvare  non  potest;  fldes 


(51)  hib.  VIII  Etijin,j  cap.  5. 


(5o)  Lib.  II  Senl.f  cap.  2. 


K^  ft  MARTINI  LEGIONENSrS 

wo  quse  pcr  dilecllonem  operalur  salTai,  terbi  A  fe«rrc.  Videti»  ergo,  o  Aeiiani  bttretici,  ^TMnfM 


gratia  :  Si  antem  frater  aui  $oror  nudi  sint,  et  fndi- 
gent  viciu  qnotidianOt  dlcat  aliquis  de  vobis  illis  : 
Ite  in  pace^  calefacimini,  et  saluramini;  non  dede^ 
rHis  autem  eis  quas  necessaria  sunt^  quid  proderii? 
Ac  si  dicerct  :  Si  fralri  indigenli  non  pncbueritls 
qiia?  illi  siint  necessaria,  quid  iili  proderit  charitas 
\eslra  ?  Sic  et  fides,  inquit ,  si  non  habeat  opera^ 
morlua  est  in  semetipsa.  Quasi  diceret  :  Sic  et  fidesy 
hi  non  habeat  opera^  quibus  reviviscat,  mortua  est  in 
semeiipsa ,  id  est  contra  semetipsam ;  qiiia  quod 
Ycrbis  promisit ,  opcribus  non  implcyit.  Sed  dicit 
ifuis,  id  est  aliquis  :  Tu  fidem  habes,  et  cffo  optra 
habeo,  Ac  si  apcrliiis  dicerct  :  Tu  fidem  habes,  sir.e 
operibiis,  et  ego  habeo  opera  fidei,  Ostende  ergo  mihi 
fidem  tuam  sine  operibus ,  et  ego  ostendam  tibi  ex  ^ 
eperibus  fidem  meam,  Quasi  diceret :  Quia  non  ba- 
kcsopera,  si  potes  oslende  niibi  per  atiqua  certa 
signa  fidein  luam  sine  opeiibus ,  ut  credam  te  esse 
(Ideleni;  et  si  non  potcs  cum  d^sint  opera,e^o 
ostendam  tibi  ex  operibus  fidem  meam,  id  est  cgo 
per  opera  quai  baiico  pos9um  probare  me  esse 
lldelein. 

Tu  credit  qnia  wius  est  Deus;  bene  faefs  :  et  das- 
mones  eredunt,  et  contremiscunt,  Ac  si  apertius  di- 
cerel  :  Tu  credis  quia  unus  est  Deus ;  bene  facis,  et 
ego  non  improbo;  scd  tanien  non  suflicit.  Et  ne 
putcs  qiiod  aliquod  magnum  facias;  et  dxmones 
credunt^  verum  esse  Deum  ;  ct  quod  piiis  esl,  con- 
tremiseunt.  Scriptum  est  cnim  :  Exibant  dKmonla  a 
multis  hamimbus  etamantia  et  dicentia  :  Quia  tu  es 
Christus  Fitius  Dei  {Luc.  iv).  Scd  cl  legio  qua  bo- 
minem  ol)sidebat,  timcns  clamabat  :  Quid  mihi  et 
iibi^  Fili  Dei  summi?  Adjuro  te  per  Deum  ne  me 
torqueas  (Mare,  v).  Qiii  ergo  Dcum  esse  non  cre- 
dunt,  vel  creditum  non  tinient,  dsemonibus  lardio* 
res  et  proterviores  sunt.  \is  autem  scire^  o  homo 
inanisj  quoniam  fides  sine  operibus  otiosa  est  ?  {Jac. 
II.)  Ac  si  dicerct :  non  soluin  rationibus ,  sed  etiam 
exemplo  iitar,  quoniam  fides  sine  operibus  otiosa 
cst.  Abraham  pater  nostety  inquit,  nonne  ex  operibus 
justificatus  est,  offerens  Isaac  filium  suum  super  at- 
tare  ?  Licet  Abrabam  pcr  fidem  quam  babebat,  jti- 
stus  erat,  tamen  pcr  opera  quac  addidit  amplius  est 


fides  cooperabatur  illius  opeributf  et  ex  cperihis  fidee 
consummata  est^  el  impteta  est  Scriptnra ,  dictn$ : 
Credidit  Abraham  Dee,  et  reputatum  est  iUi  ad  /■- 
stitiam,  et  amicus  Dei  appellatus  est  (Jae.  n).  Fides 
Abraham  duxit  ad  opera,  et  per  opera  fKdes  ipsa 
nti(^cntata  cst  ct  comprobata ,  et  ita  per  iUam 
fidcm  quae  diixit  ad  opera,  apparct  veritas  Scripturae 
dicentis  :  Credidit  Abraham  Deo^  et  reputatum  et< 
itli  ad  justitiam,  Crcdidit  crgo  filiiim  promiltenti, 
et  eumdem  immoiare  jubenli.  Qiiia  igitur  obtulit 
illum  in  quo  acceperat  promissioncm,  apparet  mt- 
gna  virtus  Oiiei  quoniam,  si  euni  oflerret,  credelnt 
promissioncm  implendam,  quia  potentem  credebat 
Deum  suscitare  mortuum. 

Praedictis  auctoritatibus ,  o  Aetiani  h»rci!dr 
apertc  potcstis  intciligere,  carnaliter  Viventibu» 
solam  sine  bonis  operibus  iidem  ad  psrgationem 
peccatorum  nullatcnus  posse  suflicere.  Gamaliter 
viventes  quamvis*in  fide  maneant,  eis  tamen  pee- 
cata  imputantur;  et  nisi  bona  opcra  fidei  conjun- 
xet  int,  Ik  peccatts  sola  fide  miiiime  purgantur.  Fides^ 
ut  B.  Jacobus  supra  lestaltir,  tine  bonit  cperibut 
oiiosa  est,  ct  malc  vivcntcn  a  pecratorum  sordibns 
liberare  n»^quaquam  pntcst.  Non  ergo,  ut  vos  men- 
timini,  o  Aetiani  baerctici,  earnaliter  viventes  si  in 
fide  manserint,  peccata  eisnon  imputabunlur;  scd, 
quod  estgravius,  nisi  bona  opera  fidei  addiderint  et 
dignos  poenitentiae  fructus  fecerint,  omnino  salvaii 
non  poierur.t. 

Forte  ad  iiaec  nobis,  o  baeretici ,  iliud  objicltls 
quot^  Dominus-  coeliim  asccnsurus,  discipulis  suis 
praeeepit,  dicens  :  Euntes  in  mundum  unitersum 
pradicate  Evangelium  omni  creaturte,  Qui  crediderit 
et  baptizatus  fuerit,  saivus  erit;  qui  vero  n:n  credi- 
derit,  condemnabitur  (A/arc.  xvi).  Forsitan,o  liaere* 
tici,  sanctarum  Scripturarum  subiiiitatero  ad  ple- 
num  uon  intelligcntes,  et  in  vestra  adhiic  perfidia 
perseverantcs,  cx  praediclis  versiculis  erroris  vestri 
occasionem  assumiti»,  dieeiites  :  Ctim  Doininus 
nisisset  discipulos  suos  ad  praedicandum  Evange- 
lium  omni  crealurae,  non  ai^  :  Qui  carnalein  vitam 
suam  etnendaverit,  vel  de  peccatis  suis  poenitentiam 
egcrit  salvabitur;  scd  '  Qui  crediderit  tantiim  et 


jnstificatus  :  quae  nisi  fccisset,  roeritum  praecedcntis  D  bnptizatus  fuerii,  salvns  crit.  Quia  igitur  banc  sen- 


fidei  aniisisset.  Ex  operibus,  inquit,  justificatus  est, 
£xquibiis?Ex  bis  videlicet ,  ofierens  Isaac  fitium 
tuum  super  altare  (Uebr.  xi).  Arbitmius  est  enim, 
quod  potens  esl  Deus  mortiios  suscilare.  Verissiniis 
rationibus  probat  bealus  Jacobus,  quod  fides  sine 
0]»eribus  mortua  est ,  ut  evidentius  ad  bonam  opc- 
rationem  eos  invitet.  Elegans  etiam  exemplum  bonae 
operationis  de  Abrabam  patriarcba  proponil  iilis 
qui  de  circumcisione  crediderani,  ut  bonum  patrem 
quasi  boni  filii  in  tenlatione  el  in  opcratione  imi- 
tentur.  Ifagna  siqiiidero  tentatio,  cum  filitim  jube- 
'  iKitur  occidere;  magna  fides,  cum  ctiam  de  mortuo 
IMio  credebat  se  posse  semen  accipere ;  magnum 
•pus»  cum  dilectissimum  filium  non  dubitarct  of- 


tcntiam  Christum  protulissc  scimus,  idcirco  carna- 
liter  viventibus,  si  in  (ide  manserint ,  sola  fide 
etiam  sine  bonis  operibus,  Dcccata  non  iinpulari 
credimus. 

Ad  haec  nos  rcspondentes  dicimus,  o  insensati 
bxreticl,  quia  illud  quod  Dominus  ait  :  Qiit  credi- 
derit  et  baptizatus  fuerit^  de  perfecta  fide  intclligen- 
diim  est,  quae  per  dilectionem  operatur,  non  de 
otiosaqtiae  raortna  eslin  semetipsa,  testante  B.  Ja* 
cobo  aposlolo,  qui  ait  :  Sicut  corpmt  tine  tpirit» 
mortuum  est^  ita  et  fides  sine  operibus  mortua  ett 
(Jacn  ii).  Quiergo  in  Douro  Patrem,  et  Filium,  et 
Spiritum  sanctum  firmiter  crediderit,  et  bona  openi 
fidei  conjunxcrit,  indubitanler  sahiis  erft.  Qui  nu- 


5r>t  »E1M3NE5.  —  SERM.  IV.  IN  NAT.\LE  DOMIXf.  «5S 

lcin  carnaliter   vivendo  tecta  opora  fldei.addere  A  sacramenla  suscipere  renait,  ytA  Jnn  tnseqMa  de- 
neglexerit,  salvari  Kon  potcrit.  Uiide  Joannes  evan-      trnliendo  et  inale  vivcndo  polluil. 


geUsta  ait :  Qui  dicU  $e  nosse  Deum  el  mandata  ejut 
non  cuslodit^  mendax  est^  et  veritas  in  itlo  non  est 
{Joan,  xiv).  Umle  cliam  ipse  Deus  ct  liomo  Jcsus 
Christus  in  EvangcUo  dicit  :  Non  omnis  qui  dicii 
mihi,  Domine^  Dominef  iutrabit  in  regnum  coelorum; 
$ed  ^tit  facit  vjluutatem  Patris  mei  qui  in  cxlis  est^ 
ipseintrabit  in  regnum  ccelorum  {Matth.  vii).  Ac  si 
patenter  dicat  :  Noii  qui  verbo  tcnus  ndcm  tcnet, 
scd  qui  iltnm  bonis  opcribus,  scilicet  vigiliis,  ora- 
iionibus,  elccmosjnis,  et  cxlcris  roieericordia^  ope- 
ribus  implct,  illc  facit  voluntatcm  Palris  m»\\  qui 
In  coelis  cst,  ct  ipse  intrabit  iii  regniim  coelorum. 
liinc   esi  enim  quod  d»;  quibiisdam  falsis  fidelibus 


In  carne  otiam  vivam  lepram  gcslanl,  qui  d« 
anima  quae  vita  corporis  est,  aliquod  falsuni  existi- 
mant,  sicut  Luciferiani  baeretici,  qui  dicunt  anl^ 
mam  dc  carnis  substantia  propagatam;  vel  sicuC 
Arabici,  qui  animam  simul  cum  corpore  niori  pu» 
tanl.  Sed  quid  B.  Ibidorus  de  praedicti:»  Liiciferia- 
nis  liaereticis  in  Elymologiarum  libro  viii  dicat  au- 
dianius,  cap.  5  :  c  Luciferiani,  inquit,  a  Liicirero* 
Syrmise  (5.Vj  episcopo  exorti,  qui  cpiscopos  cailio- 
licos,  qui  Constantii  persecutione  perfidiae  Ariano» 
rum  consentientes  erant  et  posiea  correpti, 
in  catholicam  Ecclesiam  rvdire  delegcrunt  , 
dainnanlcs    sive   qiiod   crediderant,    sive     quod 


Paulus  dicit  :  Qui  confitentur  se  no$se  Deum,  facti$  ^  se    crcdidisse    siinulaverant   :    quos    Bcilicct  su- 

pradictos  calholicos  episcopos  jam  per  posniten- 
tiain  purgatos  Ecclesia  catholica  materna  rccepit 
sinu,  tanquam  Petrum  posl  fletnm  negationis 
(Matth,  xxvi).  Hanc  ergo  illi  supradicti  Liiciferiani 
sanctae  matris  Ecclesiae  cbaritatem  superbe  acci^ 
pientes,  eosque  recipere  nolentes  ab  Ecclcsiae  coin<- 
niiinione  recesserunt,  et  cum  ipsoLurifero  auctope 
SMO,  qui  mane  oriebatur  (l$ai,  xiv),  ab  statu  recti- 
tudinis  cndere  meruerunt.  Arabici  nuncupati,  eo 
quod  in  Arabia  exorti  sint,  dicenteS  animam  cam 
corpore  simul  mori,  atque  in  novissimo  die  ntrum» 
qiie  resiirgcre.  > 

Lucifcriani  itaquehaeretici,  qui  animam  de  carnis 
sulstnnlia  propagatam  dixerunt,  et  Arabici  qui  il« 
tum  cum  corpore  mori  putavernnt,  ab  ecclesias- 
ticac  doctrinte  regnla  nimium  deviarunt.  Rccle  sl- 
quidem  intcr  haereticoscomputati  sunt,  qui  aniinam 
ad  imagincm  Dei  factnm  (Gen,  i),  mortalero  et  de 
cnrnis  n  :lura  propagatain  esse  dixerunl.  c  AninMi 
quippe  hominis,  nt  ait  B.  Isidoriis  in  libro  De 
tummo  bono  (5G),  non  est  homo,  sed  corpus  quod 
ex  bumo  factum  est,  id  tantuin  homo  est.  Inhabt- 
tando  autcm  in  corpore  anima  ex  ipso  participio 
corporis  hominis  nomcn  accepit,  sicut  apostoluA 
interiorem  hominem  dicit  animam,  non  camem 
conditam  csse  ad  Dci  imaginem.  i  Si  crgo  anim» 
pcr  se  non  est  homo^  sed  babitando  In  corpore,  ex 
ipso  participio  corporis  bominis  nomen  accepit; 
D  constat  quia  non  cst  corporea,  srilicet  ex  carnis 
substantia  non  est  propngata,  sed  post  corporis 
forinationem  a  Deo  condita  et  corpori  admista. 
Mentitos  itaque  vos,  o  Liiciferiani  haere^ici,  in  ves- 
tra  disputatione  essc  cognoscite,  ct  anima^  cx  car- 
iiali  substantia  propagatas  essc  ultra  non  pnrsu- 
mntis  asserere. 

c  Ut  nngeli,  inqnitB.  Isidorus,  ita  et  animae.  Hjh 
bciit  cnim  iiiitinm,  flnem  nullum.  i  In  boc  org9 
quod  animns  nuUum  flnem  habere  dicit,  vosetiam. 
0  Arabici  Iiaeretici,  qiii  illas  cum  corporibus  simul 
mori  nsscritis,  in  vestra  mendacissima  asscrtione 
apcrtissime  convincit.  Inimortales  credimus  intel* 
hMtuales  naturas,  quia  carne  carcnt,  nec  babcnt 

(50)  Lib.  1  Sent,,  can.  12. 


autem  neganl  (Tit,  i).  Ulrumquc  enim  neccsse  cst, 
scilicet  ut  et  opus  sermone,  ct  sermo  operibus 
comprobetur.  Hinc  ctinm  B.  Paulns  ait  :  Ncmo  po" 
t:st  dicere^  Dominus  Jesns^  nisi  in  Spiritu  sancto 
(1  Cor.  \%  3),  id  est  in  charitate,  quia  Spiritus 
tanctus  charitas  Patris  ct  Filii  cst.  Vcre  ergo  di- 
ccre,  Dominus  Jesus^  est  corde  credere,  ore  conll- 
lcri,  operilnis  altestari.  Nam  ununi  sine  altcro  nc- 
gare  est.  Quamvis  ergo  carnaliter  vivcntcs  in  fldc 
maneant,  tamen  si  dignos  pflenilenti;e  fructus  non 
fecerint,  vcl  digna  fidei  opera  non  conjunxcrint, 
eis  peccata  imputabiintur,  a  quibus  nimiruni  sola 
ilde  expiari  non  poterunt. 

Mentilos  ilaque  vos,  o  Actiani  liaRrelici,  in  vestra  c 
nendaci  asserlione  csse  cognoscite,  et  catholicae 
Ecclesiai  religioni  ultra  nolitc  delraherc.  Fetidae 
leprse  macuTas,  id  cst  hacrelicae  pravilatis  blnsphe- 
niias,  ejusdem  sanctae  Ecclcsiae  sacerdotibus  in  vera 
confessionc  ostenditc;  ct  sanitatis  colorem,  scilicct 
rectevivendi  normam  eisdem  approbantibus  devota 
mentc  siiscipilc.  ut  recte  scntiendo  et  bona  ope- 
rando;  ad  societatem  elcctorura  Dei  possitis  pcr- 
lingerc.  Amen. 

I  XXXVII.  Luciferiani  et  Arabici  animam  hominis 
ex  carnis  substantia  propagatam  et  mflrtalem  cfi- 
cnni.  Eos  clarissima  testimonia  Augustini^  et  aliO' 
mm  conpincunt,  Sensus  Sulvmvnis  in  Ecclesias- 
ten  aperilur. 


Sciendum  prxlcrca  quod  iili  baerctici  quasi  ia 
cicatrice  sanati  vnlneris  lepram  portant,  qui,  post 
medicinnlis  grntiae  cognitioncm  qiia  Dei  Virginis- 
qiie  Filius  huiunni  gcneris  gravissimum  vulnus 
nnsericorditcr  curavit,  ct  post  verac  fidei  manifesta- 
lionein  quani  ab  ipso  Dco  ct  honiinc  Jesu  Christo 
susceperunt;  rursum  in  ipsn  cicatrice  aliquod  prio- 
ris  erroris  indicium  aut  vcteris  pcrfldia  dogmatis 
ascendit.  Revera  qui  post  co^^nitloneni  catholics! 
fidci  et  pncter  cvangelicae  institutionis  normam 
aliud  docet  vel  nliud  sibi  assumit,  hacrciirae  prnvi- 
latismnculam  contrahit.  A  verilatis  quidcni  traniiic 
multum  rccedit  quisquis  ccrlcsiaslicae   religionit 

(55*)  Sardittiw. 


939 


S    MARTINI  LEGIONENSIS 


m 


qtK>  cadanl,  ul  resiirrectione  egcaiil  post  ruinam.  A  ncc  ciini  carnc,  ut  iupra  ducit  B.  Au^iutiiius  (W), 


Clarius  luce  eliam  B.  Auguslinus  calhoiic»  Rdci 
derensor  fidelissimus  vos  iii  vesUis  asserrionibiis, 
o  Liiciferiani  el  Arabici  haerelici,  menlitos  esso 
dcmonstrat,  dicens  (57)  :  i  Animas  hominum  noii 
esse  ab  initio  inter  cxteras  intcllectuales  naturas, 
ncc  simul  creatas^  sicut  Origencs  dixit;iieque  cum 
corpdribus  post  coilum  scminantur,  sicut  Lucife- 
rianus  et  Cyrillus  aflirmant ;  scd  dicimus  corpus 
lanlum  per  conjugii  copulam  seminari,  Dei  vero 
niilu  in  vulva  coagulavi,  compaginatoqiie  Tormari, 
ac  formalo  jamcorpore  animam  creari  et  infundt, 
ut  vivat  in  utero  liomo  ex  aniiua  constans  et  cor- 
pore,  et  cgrediatur  cx  u:ero  vivus  et  humana  sub- 
stantia  plenus.  Crealionem  animx,  utait  B.  Augus' 
Ifftus,  solus  Deus  Creator  omniiim  novit.  i 
'  Quod  anima  non  fuerit  ab  inilio  inier  caeteras 
intelleotuales  naturas  simiil  creata,  ctiain  B.  Isi- 
dorus  in  libro  primo  De  summo  bono  tesiatur,  di- 
cens  (58) :  f  Animam  non  esse  parlem  divinae  siib- 
fttantise  vel  naturae,  nec  esse  priusqiiam  corpori 
misceatiir,  sed  tunc  eam  creari  quando  corpus 
creatur,  cui  admisceri  videlur.  i  llis  auctoritatibus, 
o  hscretici,  vestra  niendax  ac  pcrtinax  asscrtio,  qui 
animas  ex  carnis  substanlia  propagari,  easque  si* 
miil  cum  corporibus  mori  dicitis,  omnino  frustra- 
tur,  et  catholicae  fidei  doctrina  omnimodis  robo- 
ratur. 
Moneo  etiam  vos,  o  Arabici  hxretici,  ut  diligen- 


seminatur;  sed  formato  iii  utcro  malris  eorpore, 
Dei  judicio  crcari  et  infundi,  ut  vivat  homo  inlus 
in  titero  ct  sic  procedat  nativitate  in  mundo. 

c  Duaiius  sulistanliis  constat  hoino,  ut  ait  B.  Au- 
gustinus  in  libro  De  dilfinilionibus  eeclesiastieorum 
dogmatum  (63),  scilicet  anima  tantum.et  carne  : 
anima  cum  ratione  sua,  et  carne  cum  sensibus 
suis,  quos  taincn  sciisus  nbsque  anirose  societate 
non  movet  caro,  anima  vero  sine  carne  rationale 
suum  tenet.  > 

Augiistinus  in  Diffinitiombus  ecclesiasticorum  dog- 
matum :  c  Non  est,  inquit  (64),  lertius  in  substantia 
hominis  spiritus,  ut  Dydimus  conlcndit,  sed  spiritus 
ipsa  est  aninia;  pro  spiritali  natura,  vel  pro  eo 
B  qtiod  spiret  in  corpore,  spirilus  appellatur.  Anima 
vero  cx  eo  appellalur,  quod  ad  vivendum  vet  ad  vi- 
viflcandum  animct  corpns.  Tertium  vero  qui  ab 
Apostoio  cum  anima  ct  corpore  inducitur  spiritum, 
gratiam  sancli  Spiritus  esse  intelligimus,  qiiani 
orat  idem  Apostolus  ut  integra  pcrseverct  in  nobis 
(/  Thess,  v),  ne  noslro  vitio  aul  minuatur  aut  fu- 
gelur  a  nobis;  quia  Spiritus  sanctus  disciplino!  effu- 
giet  fictum  {Sap.  i).  >  Catholicie  Ecclesiae  doctores, 
0  hseretici,  de  creatione  et  iminortalitaie  aniinae 
suflicienter  nos  inslruunt;  et  vos  qui  illam  per  co- 
itum  generari  ct  cum  corpore  mori  asseritis,  sik>«*- 
tissime  convincunt.  Spiritu  sancto  interius  docc.ite, 
verissimis  ralionibiis  sanctre  Ecclesiae  statum  cor- 


ter  audiatis  quain  apeite  B.  Augustinus  in  libro  p  roborant;  ejusque  adversarios,  haereticos  scilicct 


De  diffinitionibus  ecclesiasticorum  dogmatum  perver- 
aam  magistri  vestri  Arabis  assertionem  destruit, 
qui  animam  simul  cum  corpore  mori  dixit.  Ait 
enim  (59)  :  c  Solum  hominem  credimus  babere 
animam  substantivain,  quae  el  exuta  corpore  vivit, 
et  sensus  suos,  alque  ingenia  vivaciter  tenet  :  ne- 
que  cum  corporc  moritur  sicut  Arabs  asscruil; 
ncquc  post  modicum  intervallum,  sicut  Zenon 
dixit;  quia  substantialiler  vivit.  Sequitur  (60)  : 
Neqiie  duus  animas  esse  credimus  in  uno  homiiie, 
fticut  Jacobus  haercticus  et  alii  Syrorum  scripsc- 
runt,  unam  aniinalcm  qua  animatur  corpus,  el  im- 
niista  sit  sanguinc,  et  alteram  spirilualcm  quae  ra- 
tioncm  ministrct;  scd  dicimus  unam  eamdemqiic 


et  paganos  alque  Judaeos,  spiritalibus  armis  poten- 
ter  expugnciit. 

Ut  ctiam  veslra  inendax  assertio  evidentius  su- 
peretur,  et  catholicae  matris  Ecclesiae  doctrina  ma- 
gis  magisque  ex  omni  parte  roboretur,  B.  Grego- 
rium  in  mediuni  introducamus,  et  qiiidquid  nobis 
dixerit,  o  hxretici,  simul  audiamus.  Dic,  sancle 
Gregori,  dic  de  statu  animae  qiiod  nosti,  utrum  sci- 
licet  cum  corpore  in  die  niortis  penitus  deficlat, 
an  post  mortein  carnis  in  sempiternum  vivat,  ut 
Arabici  et  Luciferiani  hxrclici  tuo  testimonio  con- 
victi,  a  suae  pprversitatis  falsitate  resiliant,  ct  iio- 
biscuin  ecclcsiasticae  doclrinae  veritatem  concorditer 
credant.  c  Trcs,  inquit  (65),  vilalcs  spiritus  creaiFit 


esse  animam  in  homine,  quae  et  corpus  sua  socic-  D  omiiipotens  Dcus,  unum  videlicet  qui  cariie  non 


tate  vivificet,  ct  semetipsam  sua  ratione  disponnt, 
babens  in  se  libc;  tatein  arbitrii,  ut  in  suu  substan- 
lia  eligat  cognititme  quod  vult. 

(61)  c  Animaliiim  vero  animae  non  sunt  substan- 
tivae,  sed  cum  carne  ipsa  carnis  vivacitate  nascun- 
tur,  et  cum  carnis  morle  finiunlur;  ideoque  nec 
raiioue  rcguntur,  sicut  Plato  et  Alexander  pulave- 
runl,  sed  ad  omiiia  incitamenta  naturae  ducuiitiir. 
Aniina  autem  hiimana  non  cum  carne  moritur,  quia 

(HT)  Ds  ecclesiastic,  cfo(jrmaft^.,cap.4. 

(58)  (Jbi  snpr, 

(59)  Cap.  15. 
(00)  Cap.  16. 
(Olj  Ciip.  17. 


lcgitur;  alium  qui  carne  tegitur,  sed  cum  carne 
non  morilur;  tertium  qiii  cariie  tegitur,  et  cuin 
carne  moritur.  Spirilus  nainque  est  qui  carne  non 
tegitiir,  angclorum ;  spiritus  qui  carnc  tegitur,  sed 
cum  carne  non  moritur,  hominum ;  spiritus  qiii 
carne  tegitur  ct  cinn  cnrnc  moritur,  jumentonim 
oiiiniumquebrutorumanimalium.Homoitaquesicut 
in  medio  est  crcatus,  ut  cssct  inferior  angclo,  supe- 
rior  jumcnto ;   ita   nrniuid  habct  commune  cum 

(62)  Cap.  18. 
(03)  Cap.  19. 


(64)  Cap.  20. 

(65)  Lib.  IV  Diaiog.,  cap.  5. 


511  SERMONES.  —  SFRM. 

siiiiimo,  aliquid  commiinc  cum  inriino.  n.ibcl  quip|>c 
immortalitatem  spiriliis  cum  angelo,  morlnlilalcm 
vero  carnis  cum  jimioiilo;  quousque  et  ipsam  inor- 
talitatem  carnis  gloria  resurreclionis  alisorbeat, 
et  inhserendo  spirilui  caro  servetur  in  perpetiium, 
quia  el  ipse  spirilus  inhirrendo  Deo  survatur  in 
Deum ;  quae  tamen  caro  nec  in  rcprobis  inler  siip- 
plicia  ilferfecle  dencit,  qiiia  scniper  dericicndo  sub- 
sistit,  ut  qiii  spirilu  el  carne  peocaveninl,  scmpcr 
cssentialiter  vivenles,  ct  carne  el  spirilu  sinc  fine 
puniantiir.  i 

CuinB.  Gregorlus,  o  h.-crelici,  angeloruin  et  ho- 
minum  atqiicjumentoruin  spirit!is  taiila  suhtilitate 
disccmif,  quid  aliud  a^rii  nisi  quod  vostrain  men- 
dacissimam  sectam  ex  toto  des(ruil?Nain  ciim  spi- 
rilum  hominis  carnc  log«,  sed  cum  carnc  non  mori 
asserit,  aperte  vos  qiii  illum  mortnlem  dicitis,  in 
vcstra  disptitalione  menlitos  esse  ostcndit. 

Forle  hoc  loco,  o  ha^retici,  a  nobis  qua;riiis,  di- 
centes  :  Si  spiritus  hominis  immorlnlis  est,  ot  jii- 
ineRtorum  spiritibus  dissimilis,  quid  osl  qiiod 
Salomon  ait  :  Dixi  in  corde  meo  de  fitHs  Iwiuiuum  , 
utprobarel  eos  Deuset  oslenderet  similcs  csse  bestHs, 
Hcirco,  ait,  unus  interitusesl  liomiuis  etjumentorum^ 
ct  (cqua  utriusque  ccnditio?  (Eccte.  iii.)  Qiii  adhuc 
camdem  seutcnliam  siiam  subliliter  e\seqiicns,  ad- 
juiigit :  Sicut  moritur  liomo,  ita  et  illa  moriuntur  : 
timiliter  spirant  omnia,  et  uiliit  homo  jumento  aui- 
plius  (ibid.).  Quibus  adhuc  verbis  genoralem  dilTi- 
nilionem  subinrert,  dicens  :  Cuncta  subjacenl  vani'- 
tati,  et  omnia  pergunt  ad  unum  locum,  De  tcrrafaelM 
sunt,  et  in  terram  partter  revertentur  (ibid,), 

B.  Grcgorius  itorum  accedal,  ct  ad  inquisila,  o 
haeretici,  vobis  respoiidcat.  Quid  ergo  dicnt  oinncs 
in  communc  audiamiis.cSaloiiionislibcr,inquit(Gi>), 
in  quo  haec  scripta  sunt,  Eccl.siasles  appellatus  est. 
Ecclesiaslcs  autem  proprie  cont  ionator  dicilur.  lu 
concione  vero  sentenlin  pronrtliir,  pcrqi(a!ii  tuinnl- 
tuoss  turbae  sediiio  comprimitur.  Et  cum  niulti  di- 
versa  scntiant,  pcr  concionuiilis  rntionem  nd  unam 
sententiam  perdiicuntur.  Hic  igilur  libor  idcircu 
concionalor  dicitur,  quia  Salouion  in  co  quasi  tu- 
mslluantis  lurl).'c  s!isceprrit  seusuiu,  ul  ea  por  in- 
quisilionem  dirat,qii:c  fortasseper  lentntioncm  iinpe- 
rtamenssentiat.Namquotsentonti.asquasi  periiiciiii 
sitionemmovet,qiiasi  totin  sepersonas  divcrsoru.n 
suscipit.  Sed  concionalor  vcrnx  velul  extensa  niauu 
omnium  tumuUiis  sedat,  eosque  ad  unain  senlen- 
tiam  revocal,  cum  in  ejusdem  libri  termino  ait  : 
Finem  toquendi  omnes  pariter  audiamus,  Deum  time 
et  mandata  ejus  observa  :  lioc  est  omnis  liomo  (Eccte. 
iii).  Si  enim  in  librocodein  pcr  lociilionem  suam 
miiUoruin  pcrsonas  iion  susceporat,  cur  ad  audicn- 
dum  loquendi  finem  sccuiii  parilcr  omnes  admonc- 
bat?Qui  igitur  in  finc  libri  dicil,  omnes  pariter  au^ 
diamus,  ipsc  sibi   lostis  est,  iiula  iii   se  muUonim 

(66)  Lib.  IV  Dialog.  cap.  4. 

(67)  Suppl.  ox  eilit.,  atia  qu<r  ex  tnitati  profert 
unimo  ntqite  adhuc  hujus  mundi  dclectativnibus  drdili 


IV,  IN  NATALE  DOMLNL  541 

A  pcrsonas  suscipiens,  quasi  solus  lociitus  non  esl. 
Unde  et  alia  sunt  qua  in  libro  eodem  per  inquisi- 
tionem  movcntur,  atque  alia  qua  per  ralioncm  salis- 
faciunt  (67) ;  alia  in  quibus  ca  qu%  rationis  sunt  dis- 
scrat,  alque  animam  a  deleclatione  compescat.  Ibi 
namque  sic  ait :  Hoc  ilaque  milii  visum  est  bonum  ut 
comedalquis  et  bibat,  et  fruatur  latitia  extabore  suo 
(Eccte.  v).  El  longe  inferiussubjungit :  Metius  esl  ire 
ad  domum  tuctus,  quam  ad  domum  convivii  (Eccle. 
vii).  Si  enim  bonum  est  mandiicare  el  bibere,  me- 
lius  fuissc  videbalur  ad  doinum  convivii  pergere» 
qiiam  ad  domum  luctus.  Ex  qua  re  ostenditur,  quia 
illud  ex  infirmantium  atque  imperitorum  persona 
inliilit,  hoc  vero  cx  rntionis  dilDnilione  suhjunxit. 
Nain  el  ipsas  protinus  rationis  (68)  edisscrit,  ct  de 

^  doino  liictus,  quie  sit  utililas  oslendit,  dicens  :  /n 
iltaenim  ftnis  cunctorum  admonetur  hominum,  etvi" 
vens  cogitat  quid  fulurum  sit  (ibid.), 

f  Ua  ctiam  concionator  noster  vclyt  ex  mcnle  inflr- 
martiuni,  id  est  minus  intelligentium  humanse  sii- 
spicionis  sentcntiam  proponit,  dum  dicit  :  Unius 
interitus  est  hominis  ctjumentorum^  et  <equa  utrius' 
queconditio,  Sicut  moritur  homo,ita  ilta  moriuntur: 
similiter  sjfirant  omnia^  ct  nihit  habet  homojumentie 
amplius  {Eccte.  111).  Qui  lamcn  ex  diffinitione  ratio- 
nis  suam  postmodum  sententiam  profert,  dicens  : 
Quidhabet  amptius  sapiens  ab  siulto^et  quidpauper.niti 
ut  pergat  ittuc,  ubi  ed  vita  ?(Eccle,  vi.)Qui  igitur  dixit 
nihil  habet  homo  jumentis  amptiusj  ipse  rursum  diffi- 

r.  nivit,  qiiia  habet  sapicns  aliquid  non  solum  amplius 
a  jumentis,  sed  etiam  ab  homine  slulto,  yidelieei 
ut  pcrgat  illiic,  ubi  vita  est.  Quibus  vcrbis  primiim 
indical,  quia  hic  hominuni  vita  non  est,  quani  alibi 
csse  testatur.  Ilabel  ergo  hoc  hoiuo  jumentis  ani- 
pius,  0  h?eretici,  quod  illa,  scilicet  jumenta  post 
moriem  non  vivunt ;  homo  vcro  tunc  vivere  incipit» 
cu^u  per  morlem  carnis  hauc  miserabilem  vitam 
consummnt.  Ipse  etiain  concionator  verax  longe  in- 
ferius,  dicit  :  Quodcunque  potest  manus  tua  facere^ 
instanter  operare ;  quia  nec  opus,  nec  ratio,  nec  scieH- 
fia,  nec  sapientia  erit  apud  inferos,  quo  tu  propetas 
(Eccte.  1).  Quomodo  crgo  unus  interilus  csl  homiuls 
ct  jumenti,  el  xqua  utriiisque  conditio?  Aut  quo- 
modo  niliil  habet  hoiiio  jumcntis  amplius,  cum  ju- 

D  mcnta  post  inorlcm  carnis  non  vivant ;  bominum 
vero  spiritus  pro  malis  suis  operibus  pust  niortem 
carnis  ad  inferos  dcducti  nec  ipsa  niortc  morian- 
tur.  • 

Constal  crgo  animas  hominum  non  ciim  corpori- 
bus  per  mortein  carnis  penilus  iiiterire,  sed  iminor- 
talitcr  viverc  ct  secundum  opera  sua  a  justissimo 
judicc  Deo  post  mortem  prxaiium  sivc  poeiiain  re- 
cipere.  Mentitos  itaquc  vos  in  veslra  assertione,  o 
Luciferiani  cl  Arabici  haTctici ,  neccsse  est  falea- 
mini,  qui  aninias  bominum  cx  carnis  substantia 
propagari,  ct  simul  pcr  mortem  cum  carnc  dicitis 

alia^  clc. 
(08)  Siippl.,  causas. 


»45  8.  MARTINI  LEGIONEINSIS  BI4 

Anirl.  Sanctl  Teteris  ei  Novi  Testamenti  paires  de  A  cile  in  furore  proriimpil,  et  leviUle  mollini  dU 
crealione  el  immort  iliiate  animae  Teraciter  sibi  con- 
cordant ;  et  vos  qni  hxc  negntis  in  vestra  mendacis- 
£iina  secta  rationabiliier  superant.  Lepram  igilur 


diuturnse  riBditaiis,  id  est  niaculas  hxreticx  per* 
versitaiis,  coram  catboliCc-e  Ecclesia"  saccrdolibus 
humililer  poenilendo  ostendile;  eorumque  judicio 
de  blasphciniis  quibus  ejusdem  sanclae  Ecclesine 
religioneiu  hnctenus  blasphemastis,  oiuni  cum  dc- 
votione  Deo  sati^faciie ;  vcra;  salulis  colorem,  id 
cst  evangL'Iic;£  institulionis  doclrinam  salutarcm  , 
eisdcm  approbantibus  revercnter  siiscipilc,  ut  non 
cum  magistris  vestris  Lucifcro  et  Arabico  vobis 
contingntperire;  sedcum  ejusdem  sanctx  Ecclcsiae 
filiis  ad  coelestis  palriae  fclicitatem  recXe  crcdendo 
€i  bona  operahdo  possitis  pertingerc.  Amcn. 

§  XXXVill.  —  Diversw  hmremm  $ecl<e  in  variisleprds 
coloribu»  desifpianlur  :  ^uas  omnes  Ecclesia  a  se 
repeUil;  quousque  errores  delestanlesper  sacerdotes 
reconciliet.Destnani  ergoJudwi  ipsi  calumniari;  inio 
Ecclesiam  solam  virginem  et  sponsam  agnoscant , 
^iiarn  Christus  sponsus  in  vilam  eeiermm  vocavil^ 
adulterantem  Synagogam  reprobans :  quod  Eiechiel 
pnedixit, 

(69)  In  cicatrice  ustionis  lepram  habent  etiam 
Manicbaei  haeretici,  qui  inani  abstinentise  cruciatu 
sua  corpora  exurunt,  ct  per  infidclitalcm  non  mun- 
ditiam  in  se,  sed  lepram  gignunt.  De  talibus  enim 
sic  praedicabat  Aposlolus  :  Discedunt,  inquit,  a  fide 
altendentes  spiritibus  erroris  et  doctrinis.damonio^ 
rum,  in  hypocrisim  loquenlium  mendacium,  et  caute- 
riatam  habentium  suam  conscientiam ,  prohibentium 
nubere  et  abstinere  a  cibis^  quos  Dcus  creavit  ad  per^ 
cipiendum  (/  Tim,  iv). 

Sed  adhuc  lex  subjicit  colorcs  leprarum ,  sciliccl 
pallidam,  rubentem,  albain,  lividamet  nigram  flore- 
6centeni.  Itaque,  dum  pallidam  lepram  dicit,  imbe- 
cillem  et  fragilem  aniinae  fidem  denotat,  qiix  pcr- 
dito  colore  integrae  sanitatis  infirmitate  langiiescit, 
Cuin  autem  rubicundam  lepram  ostcndii,  hoinicidii 
cruore  infectam  demonslrat.  Quod  vero  albam,  illos 
basreticos,  qui  se  inundos  appellant,  sive  reliquos 
qui  de  falso  nomine  glorianlur,  sicut  Pelagius  el 
Novatus  ostendit.  Cuni  auteni  atrart  vel  lividam 
lcpram  commemorat,  invidiae  cl  livoris  nos  exsecra- 


perjurat.  Pallor  enim  mentieDtem  deDOial,  rubor 
naroque  iracundiam  manifeslai.  Esi  eliain  lepn 
peccati  quae  in  sacrificiorum  oblaiionibus  emunda- 
tur,  id  esiconlriio  et  humiliaio  corde  :  Saeriliemm 
enim  Deo  spiritus  contribulatus  {Psal.  L).  Esi  ei 
idololatria,  quae  aqua  diluilur  baptismi.  Esiei  h«re* 
ticorum  quae  septem  dierum  purgationeexira  casim 
habctur,  id  est  per  septiformem  Spiritus  agniiionem 
purificniur.  Est  quae  visu  sacerdotis  auferaiiir » id 
esi  per  doctrinatn.  Gcnus  aulem  leprae  quod  maD- 
dari  omnino  non  polest,  eorum  est  qui  in  Spiriiu 
sancto  peccant,  nec  dicunt  posse  pccniteniem  con- 
scqui  veniam.  De  his  aulem  Yeritas  ait:  QuiptccO' 
terit  in  Spiritum  sanctum,  non  remittetur  ei,  neqmi 

^  in  hoc  saculo,  neque  in  futuro  {Mallh.  xii). 

Quodvero  jubctur  leprosis  ui  exeant  de  caslnt 
et  sint  foris,  donec  mundetur  lepra  eonim  {Levii. 
xiii),  intelligitur  haereticos  debere  ab  Ecclesia  rec^ 
dcre  donec  a  proprio  errore  purgentur,  ei  sic  reter- 
tantur  ad  Dominum.  Ejusmodi  vcrodissutis  iuni- 
cis,  capilibus  deooopcrtis  et  obvolulis  (75)  sedera 
jubentur,  leprae  emundalionem  exspeciantes.  IHi- 
sulis  tuniciSf  id  est  omnibus  secretis  manifesii^  ; 
capiiibus  decocpertis,  ut  a  cunctis  eorum  denudalio 
videalur;  ore  clauso,  ne  ulterius  impia  doceanivcl 
loquantur. 

Scd  adhue  adjecit  Scriplura  lcpram  esse  in  paric- 
iibus  domiis  {Levit,  xiv),   per  qiiam  haereticorum 

p  haeresis  designatur,  quae  pcr  saccrdotem  purgari 
debet.  Lcpra  in  stamine  vel  in  vestimento  (Lev.  xiii) 
peccata  sunt,  qusb  extra  rorpus  commitiuntur,  vd 
qux  in  ipso  corporc  perpetrantur.  Siamen  enim  ani- 
ma  hominis  inlelligitur,  et  trama  mollissiitii  corpo- 
ris  scnsus. 

Omncs  supradictos  hxreiicos,  o  Jiidaei,  catholioa 
mater  Ecclcsia,  quasi  ieprosos  a  se  longe  repellii, 
eosque  ad  se  acccdcre,  nisi  prius  rcpulso  haereticae 
pravitalis  errore,  nullatenus  permittit.  lli  ergo  ab 
ccclcsinsticis  viris  tam  vilandi  sunt,  ut  si  fieri  pos- 
sit,  recte  credendo  et  humiliier  peccata  confitendo 
longius  remoti,magnocompunclionisclaraore  Cbri- 
filum  interpellent,  ac  fidelibus  populis  summopero 
associari  desiderent.  Oportel  itaque  primo  errorem 


lur.  Cum  vero  nigram  insinuat,  sacrificiorum  fun-  p  suum  cognoscere;  dcinde  cum  lacrymis  sunimum 

ctioiie  (70)elbusto  idololatriaedenigratam  consoien- 

liain  deteslatur.  Cuin  autcm  florescente   (71)  toto 

corio  ct  cooperiente  (7i)  omnem  pelliculam  corpo- 

ris  a  capiie  usque  ac  pedes  dicit,  avariti«  crimen 

Obtendil;  quia,  cum  floridum  ei  jucundum  patiatur 

liominem  felicjm  csse  in  hoc  mundo,  ei  divilem 

videri  in  hoc  sasculo.  Haec  eniin  pestis  avariiia;  omne 

gcnus  homrnuin  qiiasi  toturn  corpus  crebro  crroris 

istius  contagio  mnciilnt.  In  lepra  autem  qua;  habet 

ruborem   aut  pallorem  perniistum,  eum  hominem 

noiat,  qui  cum  sit  imbecillis  animo  cl  mendax,  /a- 


(69  Isid.  Qumst,  in  Levit.  c.  il. 

(70)  Edit.,fttwo. 

(71)  Flore$c$nl4m. 


pontificem,  qui  peneiravit  coclos  {Hebr.  iv),  Jesum 
Christuin  invocnre,  ut  sua  illos  inierius  gratia  vUi« 
ians,  alqiie  ab  infidelitaiis  tepra  emundans,  digne- 
liir  ad  sanctae  Ecclesiae  saceidotes  mitiere ;  quate- 
I1U5  verx  saniiatis  colorem,  id  esi  ecdesiasiicae  re- 
ligionis  veram  doctrinam ,  eisdem  sacerdoiibus 
Ecclesisc  approbantibus,  possini  recipere.  Non  id- 
circo  Christus  leprosos  ad  sacerdotes  mittebai 
{Matth,  viii),  ut  eis  saniiatem  conferrent,  cum,  an- 
leqnam  ad  eos  pervenirent,  jam  sani  fuissent  {Luc. 
xvii);  sed  ui  ipsi  sacerdotes  illos  mundos  esse  judi^ 

(72)  Cooperientem, 

(73)  Rede  in  edit.,  ore  oktolnto,  seu  cUtuio^  ui 
Inlra. 


U5  SERMONES.  —  SERM. 

tarent.  Jam  quippe  Terus  sacerdos  Jesus  Ghristus 
gratuita  bonitate  sua  illis  graliam  sanitatis  ut  in 
▼ia  ntundarentur  conces&erat,  qui  eos  ad  sacerdoles 
niittebat. 

Notandum  quod  sacerdotium  Judaeorum  figura 
eral  futuri  sacerdotii  legalis,  quod  nunc  est  in  Ec- 
clesia,  quo  consecrantur  omnes  pcrtinenles  ad  cor- 
pus  Chrisli  summi  ct  vcri  principis  sacerdotum. 
Qmnia  enim,  ut  ait  Apostolus,  in  figura  continge^ 
kant  iUis  (1  Cor.  x).  Quisquis  ergo  bacrclica  pravi* 
tate  yei  superslitione  gentili,  ycI  Judaica  pertidia, 
siTe  etiam  schismate  rraiernu,  quasi  vario  leprae 
colore  commaculatus  fuerit,  id  est  Cbrisii  gralHi 
caruerit,  nccesse  est  ut  ad  Ecclcsinin  veniat,  culo- 
remque  fidei  vcrum  quem  acreperit,  sacerdolibus 
ostendat.  Cxlera  autem  vitia  tanquam  valetudinis 
et  quasi  menibrorum  animae  atque  scnsuum  piT 
scipsum  interius  in  conscicntia  ct  in  intellectu  Do- 
minus  sanat  ct  corrigit.  Dcnique  et  Paulus,  voce 
Domini  audita  :  Quid  me  perscqueris  ?  Ego'$um  Je- 
iut  Na;karenu$  quem  tu  persequeris  (Act,  ix),  tnuieu 
ad  Anania  (74)  missus  est,  ut  vcri  sacerdotii  sacra- 
mentum,  quod  nunc  in  sancta  Ecclcsia  constitutum 
est,  et  catholicae  fidei  doctrinam  pereiperet,  attiue 
ab  eodem  Anania  ejus  color  verus  approbaretur.  Sic 
etiam  Gornelius  ccnturio,  ut  ad  B.  Petrum  aposlo- 
lom  mitteret,  et  ab  eo  Chrislianae  religionis  doctri* 
nam  prrciperet,  manircste  admonitus  cst  ab  angclo 
{Aet.  x). 

Quisquis  ergo,  ut  siiprn  dicluin  est,  hacrctica 
^▼itate  vel  supcrslitione  gentilt,  sive  Judaica  per- 
fidia  commaculalits  fiierit,  adcntholicc  Ecrlcsia:  sa- 
cerdotcs  hiuiiilitcrvcniat,  maculas  leprae,  hocestbae- 
rdicae  pravitalis  blaspbemias  ab  animo  repellat,  et 
euninidem  sacerdotum  approbalione  colorem  integrac 
sanitatis.  id  esl  veram  ccclesiasticae  religionis  nor- 
mam,  devota  mentc  suscipiat.  Nisi  enim  per  sanclae 
mitrls  Ecclcsiae  januam  intrnverit,  ad  suinini  pon- 
liflcis  Jesu  Christi  corpus  pertincre  nequnquam  po- 
leric. 

Non  ergo,  ut  vos  menlimini,  o  Judaci,  saiicta  Ec- 
dcftia  leprosos,  id  est  baerelicai  pravitatis  niaculis 
pcrfusos,  recipit,  sed  toto  connmine  illos  a  se  lon- 
gius  repellit.  In  nullo  eis  couiiuiinicnt,  sed  studiosc 
cos  aboniinntur,  ct  piiblice  anntbcmatiznt.  Non  im- 
^jierito  quippe  cos  catholira  matci  Ecclrsia  cxhor- 
ret»  et  a  communione  fiilelinin  scparat,  lum  de 
lUis  Domiiius  apcita  voce  pcr  prophclam  dicat : 
Sf  steterit  Moyses  et  Samuel  coram  me,  non  est  ani- 
ptm  ad  populum  istum.  Ejiciam  eos  a  facie  mea,  et 
egrediantur  (Jer.  xv).  Pcr  Moysen  (jiioque  et  Sa- 
rouelem,  legem  et  prophctns  iiilelligiinus,  quns, 
quamvis  baerelici  oporc  iuiplei-econiendant,  propier 
erroris  tamen  impietatcin  a  vultu  Dei  projiciuntur, 
et  a  justorum  coetibus  separantur. 

Mentitos  itaque  vos  in  vestra  assertioue,    o  Ju- 

(7<i)  Fbrt.,  Ananiam;  scd  mclius  erit  si  dicamus, 
ad  eum  Anania$  mi$$U8  est  :  ita  eniin  coiistnt  vx 
sacra  pagina»  non  uuod  Saulus  ad  Anauiam  mlssus 


IV,  IN  NATALE  DOMINI.  m 

A  daei,  esse  cognoscitc,  €t  sanctam  Ecclesiam,  qiia^ 
rcvera  sponsa  Christi  cst,  Llnsphemiis  et  fnlsis  ob- 
jeciionibos  ultra  impugnari  omittite.  Ipsa  qiiippe 
virgo  et  niatcr  Ecilesia  cumdem  spo:tsu!U  sui:m  Je- 
8umCh:istutu  snpcr  oinnia  diligei.s,  ct  cuni  Pntre 
et  Spirilu  sancto  ununi  el  veruni  Dcuiii  cssc  indubi- 
tanter  credcns,  ejusque  vi  stigia  toto  menlis  desiJe- 
rio  seqiiens,  pro  ipsiiis  amore  libenter  adveisa  pn- 
tilur ;  ab  hxreticis  vidclicet  blnspliemntur,  a  Judicis 
irridetur,  paganorum  linguis  dfhoiiestatur,  et  gla- 
dtis  expugnatur.  Ipsa  autem  ejusdem  Jesu  Chrisli 
dile<Hissimi  sponsi  sui  dilectione  sollicita,  auxilio 
roborara,  proinissione  gavisn,  cxeii.plo  edocta,  pn  • 
tienter  advcrsa  palitur;  volunlarie  bona  oper&tiir, 
terrcna  dcspicit,  cocleslia  concupiscil,  spe  ct  desi- 
derio  ad  su|>erna  gaudia  indcaincntcr  sese  erigit.  Ft 
ut  ea  qiise  diciinus,  o  miscri  ct  n  isernndi  Jiidxi, 
Tcrn  cssc  non  dubitetis,  quid  de  illa  filiae  Jenisa- 
Icni  iii  Canticis  adinirnntes  dicant,  luoneo  ut  dili- 
gcnler  andiatis.  Qua'est  ista  quoi  ascendit  de  deser^ 
to^  deliciis  affluens^  innixa  super  ditectum  suum  f  (7S) 
(Cant.  VII.)  Ipsa  quippe  virgo  et  in  ter  EcLbsia 
Cliristi  sponsn  de  dcscrto  nscendit,  qiiiu  in  cxsilio 
hujus  percgrinationis  positn,  nd  ra^listia  gaudia 
mciite  et  cogilulionibiis  tcnd  t.  Unde  bcaius  Pauliis 
apostolus  ex  Benjamin  trilm  ortus,  ad  Gamaliclis 
docloris  vcstri  pcdes  nulrllus,  a  Chrislo  de  cob!o 
vocatus,  cui  omnino  contrndicerc  non  debctis  ncc 
poiestis  ,  ex  persona    fideliiim   diccbat  :   Nostra 

Q  conversatio  in  cailis  est  (Philip.  iii).  Sancta  igitur 
Eeclesia  sanguine  Christi  rcdeinpln,  deliciis  aflluit» 
qiiin  sanctnruni  Scripturnrum  meditnlionibus  intcn- 
dens,  coclesti  pabulo  assidue  inentcm  pascit.  Sub 
dilcctum  innititur,  quia  in  solius  Christi  auxilio 
cofifldens,  eo  largiente,  ab  exsilio  ad  patriam,  a 
carccre  ad  palatium  iraiisferiur.  Ipse  qiiippe  Dei  el 
Virginis  Filius  cunctis  fidelibus  ail :  Sine  me  nihil 
potesti$  facere  (Joan,  xv).  Undc  vcro  ipsa  Chrisll 
sponsa  acceperit,  ut  ab  infiinis  ad  snpcriora,  a  de- 
serto  ad  regnum,  a  terris  ad  cojlnin  ascendere  pos- 
sil,  o  infeliccs  Judsei,  ipsc  dilcctus  scilicet  Dei  ec 
Virginis  Firms,  manifestat,  cum  cidem  sanct»  Ec- 
clesiae  sponsas  sua;  loquitur,  diceiis :  Sub  arhore 
malo  suscitavi  te  (Cant.  y\\\).  Qnid  per  nialnm  arbo- 

0  rem  nisi  snncta  crnx  dcsignatnr,  qrac  nmlum  illiid 
suslinuit,  id  csl  Chrislum,  de  qno  ipsn  sponsa,  sci- 
licet  sanctn  Erclcsia  in  supcrioribns  dicit :  Sicut 
malum  inter  ligna  silvarurA,  $ie  dilectus  mcui  iuler 
fitios?  (Cant.  n.)  Sponsam  crgo  suam  Christus  snb 
aibore  mnlo  suscitnvit,  quin  in  crnce  positus,  snb- 
ditnin  sibi  Ecclcsinni  nd  aternnin  vitain  vocavit; 
videlicet  nt  a  soinno  mortis  rcsurgerel,et  cnm  illo 
se  cruciOgens,  nd  novain  resurrc<  tionem  propera- 
let.  Uudect  Apnstolus  cujus  in  anima  niortiio  (7&) 
dicit  :  Surgc  qui  dorwis,  et  exsurge  a  mortnis^  ei 
iltuminabit    te  Christus  (  Ephes.   v ).    Quibusdaiu 

essct. 

(75)  Gr^gor.,  in  bunc  loc. 

(76)  Corrigcexcdit.,  cuivis  anima:  mortum. 


547 


S.  MARTLM 


etiam  (77)  jam  resorrcxerant,  alilu  ait :  Si  consur- 
rexislis  cum  Chrislo ,  quce  sursum  sunt  quwrite 
(Coloss.  iii). 

Sub  arbore  crucis,  id  est  per  Christi  passioncm 
et  resurrectioneni,  o  miscri  et  miserandi  Judaii,  ut 
dictum  est,  sancta  Ecclesia  unde  ascendere  ad  su- 
periora  possel,  accepit ;  ct  sub  eadem  cruce,  id  est 
in  Christi  passione,  gravissimum  peccatum  commi- 
sit  prxvaricalrix  Synagoga,  quo  ad  inferiora  dc- 
scendit.  Saiicta  Ecclcsia  Christi  prxdicatioucm  li- 
bcnter  auiivil,  ipsumque  veruin  Deum  ct  veruin 
bominem  essc  credidil,  idcirco  per  eumdem  spon- 
8um  suum  coRlum  asccndere  meruit.  Synagoga  vcro 
quia  illum  in  lege  et  prophetis  venturuin  esse  prx- 
scivit,  ipsumque  miracula  facientem  vidit,  pnedi- 
cantem  audivit,  et  non  solum  rcverentereum  susci^ 
pere  renuit,  verum  etiam  sine  causa  cruci  adixit, 
ideo  tenebras  ignorantix  incurrit,  ct  ab  statu  re^ti- 
tudinis  in  profundum  matorum  cccidit.  Quod  ergo 
infidelitas  Synagogx,  o  Jud?ei,Christumcrucirixerit, 
et  exinde  slbi  su^joque  poslerilati  condemnationis 
macuiam  contraxe/it,  ipse  dilectus,  scilicct  Dci  ct 
Virginis  Fiilus,  eidcm  sanct.ne  Ecclesix  sponsae  suai 
loquens,  aperte  testatur,  dicens  :  Ibi  corrupta  esi 
mater  twa^ibi  violata  estgenitrix  lua  (Cari(.  viii). 
Sub  arbore  inalo  matcr  Ecclesia;  Synagoga  corru- 
pta  dicilur,  quia  quando  Salvatorem  humani  geue- 
ris  Jesum  Christiim  sibi  a  Deo  Patre  spccialiter 
iciGSuin  ligno  crucis  confixit,  ncfando  scelere  se 
ccrrupU.  Cujus  sceleris  magnitudinem  inculcat, 
cum  idem  replicat,  dicens  :  Ibi  violala  est  genitrix 
tua, 

Jndubitanter  itaque  credere  dcbetis,  o  Judxi, 
Christum  Dei  Virginisque  Filium  in  lege  et  prophe- 
tis  proniissum,  jam  olim  venisse,  de  Yirgine  natum 
esse,  pro  mundi  redemplione  passionem  sustinuis- 
se,  in  cruce  mortem*  gustasse,  tertia  die  a  morluis 
resurrcxisse,  coelum  videntibus  discipulis  ascendis- 
^e,  el  nunc  in  Dei  Patris  deitera  regnantcni  sedere* 
fornic;.trix  (78)  Synagogse  malris  v^strai  statum 
iniilasse,  carnalibus  legis  pracccptis  finein  inipo- 
suissc,  sanctam  Ecclcsiam  in  sponsam  elcgisse, 
eamque  nobiliter  spccialibus  donis  dilasse,  atque  ad 
cceleslis  patrise  l)eatitudinem  vocasse,  iino  ctiam, 
quoJ  mullo  est  gloriosius  nuiltoque  felicius,  ad  sui 
Pa:ris  faciem  conteniplandam  sublevasse.  In  utcro 
Virginis  illain  sibi  misericorditcr  mirabiliterquc 
desponsavit,  et  sccum  in  Dei  Patris  dextera  collo- 
cavil.  Ipse  nimiriini  qiii  vera  refectio  est  ct  verus 
sol  angeloruin,  ipse  totius  Ecclesi»  captit  factiis  cst 
in  finc  sxculorum. 

Ad  baec  respondentcs,  o  Judaei,  nobis  objicitis 
dicentcs ,  incredibile  vubis  videri  per  Chrislum 
quem  palres  vestri  crucifixeruiit,  Synagoga;  staium 
pjsse  mutari,  vel  de  incircuiucisis  gentibiis  Eccle- 
siam  posse  eligi.  Dicitis  ctiain  camdem  Synagogam 
legalibus  a  Domino  prxccptis  antiquitus  per  Mov- 


LECIONENSIS  &I8 

A  sen  institulam  fuisse,  ideoque  a  suo  statu  usque  in 
fincin  mundi  nullatenus  mutari  posse. 

Ad  ea  quac  objicitis,  o  Judaei,  hujusmodi  respon- 
demus  :  quod  rev^ra  Deus  omnipotens,  qiii  per 
Moysen  logein  dedit,  ipse  per  dilectissimum  Fi- 
lium  suuni  carnalis  legis  ca^remonias  et  praecepta 
mutavit,  ct  ca  spirilaliter  perfectius  implcre  man- 
davil.  Ipse  enim  non  vcuit  legem  solvere,  sed  per- 
fectius  implcre  {Matth.  v).  Ad  vcstrain  it;:quc  men- 
dacissimani  pcrfidiam  oraniiio  superandam,  et  ec- 
clesiasticai  religionis  verilatem  confirmandam,  ne- 
CQSse  cst  ut  legis  et  prophetaruin  inlroducamus 
teslimonia.  Primo  igitur  probare  volumus  malrein 
vestrani  Syiiagogam  duabus  ex  causis  fuissc  cor- 
ruptam,  videlicet  sacrificando  idolis,  et  sub  arbore 

"  crucis.  Revera  seipsam  turpiter  corrupil,  dum  cui- 
tucn  omnipotcnti  Deo  debitum,  idolis  exhibuit ;  ct 
dauinabililer  fidein  suain  violavit,  cum  in  D.  um  et 
honiMioin  Jcsum  Chrislum  in  lcge  pra^figuialum,  a 
prophctis  prxostensum,  a  Deo  Patre  de  coclis  mis- 
sucn,  non  solum  credere  noluit,  sed  eliam  ad  suae 
damnalionis  cumulum,  ipsuin  qui  peccalum  iion 
fecit,  ct  in  cujus  ore  non  esl  invcntuin  nienda- 
cium  (Isai.  liii),  cruci  afiixit.  Et  ut  ea  qiiae  dici- 
kir.s,  0  Jud<£i,  vera  esse  non  dubitetis,  quid  Do- 
K\'jiu\s  pcr  Ezechielem  proplielam  eidem  Synagogae 
ntalri  vostr;e,  quasi  conquerendo,  et  bona  quae  ab 
init.o  illi  pi^xstitit  enumerando  dicat,  moneo  iit 
(Kligenlcr  audiatis.  Radix  /ua,  inquit,  et  generalio 

Q  lua  de  terra  Chananaia.  Pater  tuus  AmorrhauSy  et 
mxter  tua  Cethaa  :  et  quando  nata  es  in  die  ortug 
tui,  n  n  est  praxisus  umbilicus  tuus,  et  aqua  non 
est  lota  in  salutemf  nec  sale  salita,  nec  involuta  patt- 
Kis ;  sed  projecta  es  supcr  faciem  terrw  in  abjectiong 
mtimo!  tua*f  in  die  qua  nata  es,  Transiens  autem  per 
te^  vxdi  te  conculcari  in  sangutne  tuo,  et  dixi  tibi^ 
cwm  esses  in  sanguine  tuo :  Vive;  dixi,  inquam,  tibi: 
In  sanguine  tuo  vive,  Multiplicatam,  quasi  germen 
Qjfri  dedi  te;  et  multiplicata  es  ct  grandis  e/fecta.  El 
ingressa  e<,  et  pervenisti  ad  mundum  muliebrem; 
ubera  tua  intumuerunt,  et  pilus  tuus  germinavit :  el 
eras  nuda,  et  confusionis  plena.  Et  transivi  per  le^ 
et  vidi  le ;  et  ecce  tempus  tuum  tempus  amantiumt  et 
expandi  amictum  meum  super  te;  operui  ignominiam 

^  ti,am  et  juravi  tibi  et  ingressus  sum  pactum  tecum^ 
ait  Domiuus  Deus.  Et  facta  es  mihi ;  et  lavi  te  aqua^ 
et  emundavi  sangunem  tuum  ex  te,  et  unxi  te  oleo; 
et  vestivi  te  discoloribus,  et  calceavi  te  hyacinthino; 
et  cinxi  te  byrso,  ct  iudui  te  subtilibus.  Et  crnavi  te 
ornameuto,  el  dedi  armillas  in  manibus  mi»,  et  tor- 
quem  circa  collum  tuum.  Et  dedi  inaurem  super  o$ 
tuum,  et  circulos  auribus  tuis^  et  coronam  deeoris 
in  capite  tno.  Et  ornata  cs  auro  et  argento,  et  w- 
stita  es  bjsso,  et  polymilo,  et  multis  coloribus;  «i- 
milam,  et  v,xcl,  et  oleum  comcdisti,  et  decora  facta 
es  veUementer  nimis.  Et  profecisti  in  regnum,  et  egres- 
sum  est  nomen  tuum  in  gentes  propter  speciem  tuam. 


(77j  Suppl.,  qui. 


(78)  Fornicatricis. 


549  SSRMONES.  —  SERM    V,  IN  EPIPIIAJflA  DOMINI.  .  gM 

quia  perfeeia  eras  in  decore  meo,  qiiem  posueram  A  eis,  sicut  non  es  factum,  neque  futurum  est.  Et  e«- 

tulisii  vasa  decoris  tui  de  auro  meo^  et  argento  meo. 


super  U,  dicil  Dominus  Deus.  Et  habens  fiduciam 
in  pulchritudine  tua  fornicata  es  in  nomine  tuo;  et 
exposuisti  fornicationem  tuam  omni  transeunti,  ut 
ejus  fieres,  Et  sumens  de  vestimenlis  meis,  fecisti 
libi  excelsa  hinc  inde  consuta;  et  fornicata  es  super 


quoi  dedi  tibi;  et  fecisti  libi  imagines  mascuUnas,  e$ 
fomicata  es  in  eis,  Et  sumpsisli  vestimeHla  tuet 
mullicoioria  (Ezech.  xvi). 


SERMO  QUINTUS. 


IN  EPIPHANIA  DOMINI. 


Cum  natus  esset  Jaus  in  Bethlehem  Judos  in  die-  B  Idumaeiis  Judaeis  imperaret.  llaque  non  defuil  res 


bus  Herodis  regis ,  ecce  magi  ub  oriente  venerunt 
Bierosolymam,  dicenles  :  IJbi  est  qui  natus  est  Rex 
Judteorum  ?  Vidimus  enim  slellam  ejus  in  orienle^ 
et  venimus  cum  muneribus  adorare  eum  (Matlh.  ii). 
(79)  Jesus  Uebraice,  Grxce  iwTii/D,  Latine  autem 
salutaris  sive  Saivalor  inlerpretalur,  pro  eo  quod 
cunctis  gentibus  apparuit  salutifcr.  Elymologiam 
atque  interpretationem  hujus  nominis  etiam  evan- 
gelista  significat,  dicens  :  Vocabis  nomen  ejus  Je- 
suiR,  id  est  Salvatorem,  quia  ipse  salvum  faciel  po- 
pulum  suum  a  peccalis  eorum  (Uatth.  i).  Sicut  eniin 
Christus  significat  regem  et  sacerdolem,  ita  Jesus 
significat  Salvatorem.  Non  itaque  salvos  nos  facit 
quilihet  rex,  sed  Salvaior.  Hoc  verbum  Lalina  lin» 


de  tribu  Juda,  donec  veniret  Christus,  qui  a  Deo 
Patre  mittendus  erat  pro  salute  humaua.  Sed  quia 
adventus  Christi  non  solum  Judaeis  profuit,  sed 
etiam  gentibus,  ideo  prophetia  subjiciens,  dicit :  Ei 
ipse  erit  exspectatio  gentium. 

Sequilur  :  Ecce  magi  ab  orienle  venerunt  (82).  Ma- 
gi  sunt  illi,  qui  ob  facinorum  magnitudinem  viilgo 
nuncupantur  malefici.  Tanta  enim  illorum  est  nia- 
lignitas,  ut  elementa  conciitiant,  mentcs  pcrtur- 
bent,  homines  in  besliarum  formas  commutent.  Ab 
eis  quippe  invenla  sunt  aruspicia  ,  aiigurationes, 
necromantia  et  astronomia.  Necromantii  sunl,  quo 
rum  incantationibus  videntur  mortui  resiiscitari^ 
et  interrogati  divinare  ac  respondere.  Htxpos  et/m 


gua  antea  non  habebat  (80j ;  sed  tamen  haberc  po-  ^  Grscce ,  mortuus  interpretatur  Latine ;  manlia  divh 

naiio  nuncupatur.  Arioli  dicuntur ,  qui  circa  araf 
idolorumnefarias  precesemittunt,atque  abominanda 
sacrilicia  ofTerunt,  sicque  daeinonum  responsa  acci- 
piunt.  Aruspices  vocaii,  quasi  horarum  inspeclores. 
Dies  eniin,  et  horas,  atque  annos  in  agendis  nego^ 
tiis  et  operibus  observant.  Augures  sunt,  qui  vola- 
tus  avium  ct  voces  intendunt.  Aruspicia  sunt,  qiia» 
aspicia  avium.  Auguria  dicta,  qiiasi  avium  garria^ 
hoc  est,  avium  voces  ct  lingitse.  Item  aug  irium, 
qiiasi  avigarium,  quod  avcs  garriunt.  Astronomia 
cst  uslroruin  lcx,  qiune  cursus  sidcrum  et  figuras, 
habiliidinesque  steHarum  circa  se,  ct  circa  tepram 
indagabili  rutione  percurril. 

Sortilegi  sunt,  qui  sub  nomine  ficlae  religionis 
per  quasdani ,  quas  sanctoruni  sortes  voca  i 
diviuationes,  aut  quarumcunque  scripturarum  ins- 
pectione ,  futura  promiltiint.  SalisKtores  vocati 
sunt ,  qui  cuni  eis  quaecuiique  parles  membro- 
rum  salierunt ,  aliquid  prosperum  scu  adversuin 
sinigficare  exinde  prsedicunt.  Ad  haec  omnia 
pertinent  characleres  ,  sjantationes  [fori.  incan- 
tationcs],  ligaturae  et  imprecanlationes  [fort,  im- 
precationrs],  exsecrabiliiim  remediorum ,  vel  quso- 
ciinque  res  collo  suspenduntur  atque  ligantur,  in 
qiiibus  ouinibus  sacrilegium  ceminittilur,  ct  Dcus 


terat,  sicul  potuit  quando  vuluit.  Dicauir  ergo  : 
Cum  natus  esset  Jesus,  id  est  Salvalor,  in  Belhle- 
hem  Judas  in  diebus  Herodis  regls.  Herodes  hie  non 
fuil  de  stirpe  David,  sicut  caeleri  reges  fuerunt,  qui 
regnaveruiit  in  gente  Judxorum ;  sed  fuit  Antipalris 
lilius,  de  progenie  Idumaeorum.  Jam  cniin  tempus 
aderat,  do  qao  Jacob  patriarcha  filium  suum  Judani 
bencdirens  niulto  antea  dixerat :  Non  deficiet  priw 
ceps  de  Juda^  nec  dux  de  femore  ejus^  donec  veniat 
qui  mittendus  est,  et  ipse  erit  exspeclaiio  genlium 
{Gen.  xLix).  (81)  Hic  locus  manifcslissime  ad  Ju- 
dani  rcfeilur.  Tandiu  cnim  fuit  cx  semiiic  ejus 
apnd  Judanis  inlemcrala  succcssio  regui,  donec  ex 
l^irgine  nasceretur  Chrislus  ad  redemptionem  |^ 
inundi.  Probant  hoc  Judaeorum  historiae,  quibus 
ostendilur,  primum  alienigcnam  regein  in  Judxo- 
rum  genle  Ilcrodcm  fuisse,  quo  tenipore  Christus 
apparuit  in  carne.  Sed  si  Judaei  dicunt  nonduin 
\enisse  Christum,  de  tribu  Juda  demonstrenl  re- 
gem  suum ;  sed  quia  verum  cst  quod  Christus  jain 
veoit,  klco  rex  de  tribu  Jiida  defecit,  ct  Hcrodcs 
alienigena  regnuin  Judaeoruin  ol.tinuit.  Procul  du- 
bio  si  Chrisius  non  venissct,  rcgnuin  Judxoruin, 
sicut  promissum  fuerat,  usque  hodie  permanerct, 
ct  de  fcmore  Judae  dux  non  deficcrel,  nec  Herodcs 


r79|  Isid.,  lib.  yii  Etym.,t.  2. 


Videas  in  eo  Isidori  loco  adnotationen^  Gria- 
lii,  ct  Baron.  in  Martyrohg.  ad  diem  9  Novcm- 


bris. 
(81)  is:ci.,  Qua^st.  in  Cen.,  cap. 
(^i)  Isid.,  lib.  VIII  Etym.,  c.  9. 


31* 


«51  «  S.  MARTINI 

ad  iracundiaiQ  provocatur  :  unoe  cuncta  ista  vi- 
Unda  funt  a  Ciirittianis,  cl  omni  penitus  exsecra- 
ifone  repudianda»  atque  damnanda. 

(83)  Uagi  ergo  tanta  perversitalc  pleni  nunquam 
de  tam  longinquis  regionibus  Ycnircnt,  ncc  regeni 
Judeoruro  quaerereut,  nisi  ab  Spirilu  sancto  illu- 
mlnatl  ruissent.  lllos  igitur  ftex  isie  Juduiorum, 
qiil  natus  esf,  interius  Spiritu  sancto  illuminavit, 
ct  ad  seipsum  adorandum  stella  duce  pertraxit,  in 
quibus  primitias  gentium  suo  cullui  dedicavit.  lloc 
etiam  idem  patriarcba  Jacob  significabat,  cum  (igu- 
rate  de  Christo  in  eadcin  propliciia  diccbat :  AUi- 
gans  ad  vineam  ffuUnm  suum  (ibid,),  scilicet  gcnti- 
lem  populum.  Piillus  igitur  populiis  fuit  gentium, 
cui  adhuc  nunquam  rucral  onus  legis  iinposilum. 
Huiicergo  pulluin,  id  csl  gctitilem  popiilum  Cbri- 
«tus  ad  vincam  tunc  alligovit,  quando  priniuni  ina- 
gos,  qui  sunt  primiliai  gcntiiim,  ad  seipsum,  stilla 
revelante,  perduxit,  cosque  Eiclcsix  sux  qux  cx 
iudaea  origincm  sumpsit,  vinculo  fidei  conjunxit. 
Sed  nec  soliim  hoc  ei  siilTecit,  sed  eliam  quod  ma- 
joris  cst  misericordiac  indicium  et  gratix,  ad  vitcm 
€ui  coriioris  illos  ncxu  cbarilatis  alligavit,  atque 
€vangeric<e  disciplinse  jugo  mancipavit. 

*£7rftf>avia  Grxc^,  apparitio  sive  matiifcstalio  in- 
terpietaiur  Latine.  Duoi  sunt  autem  Epiphaniae,  iJ 
est  apparitiones  :  prima  in  qua  natus  Christus  pa- 
storibus  IleLraeerum,  angelo  nuntiantc,  npparuit; 
secunda  in  qua  ei  gentium  populis,  stclla  indice, 
presopis  cunabula  uagos  adoraturos  cxhibuit.  Is^ti 
duo  parieles,  iudxi  scilicct  et  gentilcs,  ci  di\crso 
▼enerunt,  et  in  iapide,  qui  factus  est  in  captit  an- 
gnli  (Act,  iv),  id  est  in  Chrislo,  unitatem  fidci  Te- 
cerunt.  Magi  inquiunt :  Ubi  est  qui  nalus  est  Rex 
Judteorumf  Sicut  Christiani  a  Christo  cognomir 
nanlur,  ita  Juda^i  a  Juda  filio  laeob  patiiarcha  vo- 
cantur.  Juda;i  (84)  ctiam  interpretantur  confessores^ 
4|iaia  qiiaiido  Lia  poperit  iudam^  Domino  rctulit 
laudenu  dicens  :  ^unc  etiam  super  lioc  con/Hebor 
Domino  (Cen.  xxix).  A  confcssione  Itaque  d.ctum 
<8t  ejus  nomen,  qiio-l  significat  gratiarum  aclio- 
nem»  Scd  qiiamvis  Jiidaei  confessores  sinl  inlcrprc- 
tati,  jam  tamen  hoc  nomen  perdidcrunl;  qiiia,  ctsi 
verbis  confitenlur  se  nosse  Deum,  factis  auiem  ne- 
^ant  iUum  (Tit.  i).  Tunc  Judxi  nomcn  conressionis 
ct  laudis  amiserunt,  quando  de  Christo,  ToUe,  toUe^ 
erucifige  eum,  Pilalo  clamaverunt,  atque  illum  nc« 
gantes,  Nvn  habemtu  regem  nisi  C(csarem  (Joan, 
xix),  dixcrunt.  Sicul  enim  Joannes  evangellsta  rc- 
fert :  Qui  Filium  negat,  nec  Patrem  habcl  (I  Joan. 
ii).  Ad  Chrisiianos  igitur  translatum  cst  nomcn 
confcssorum,  quia  ipsi,  in  quantum  possibile  cst, 
Chrislum  confilenlur  el  diiigunt;  et  pro  amorc  iU 
Itus,  cum  ncccssiias  cogit.  fiammis  ac  divcrsis  tor- 
nicntls  seipsos  tradunl.  Magi  crgo  suiiiino  dcsidcriO 

(83)  Isid.,Iib.  vi,  cap.  18. 

(8i)  Ycrba  siinl  Isidori  in  cap.  4,  lib.  viii  Elym, 
Seqiienlia  vero  in  cap.  7,  lib.  vii.  Ila  nt  ca  nu;c  H. 
^rxsul  de  Juda  pcuriarchn  dixciit,  Mariinur  Judivis 


LEGIONENSIS  553 

A  negem  Jud^oitim,  id  est  regem  sanctonim  conres- 
sorum  qua;sierunt,  et  qiiem  diu  videre  desiderave* 
rant,  inveniic  meruerunt.  Et  quem  regem?  Utlqiie 
non  Ilerodem,  sed  coeli  ct  tcrrx  Conditorem ;  illum 
vidclicet  quem  Dcus  Paler  ante  sxecula  ineflabili^er 
genuit  ex  seipso  sine  matrc,  ct  qucm  Virgo  in  fine 
sxculorum  ex  carnali  subsLantia  peperit  »ine  virili 
seminc.  Magi  ipsum  Rcgcm  adorare  jacentem  cu- 
piunt  in  malris  greniio,  pcr  qiiem  Deus  Pater  om'- 
nia  crcavit  cx  niliilo.  Ipsi  inrantulo  nupcr  nato 
magi  munera  oll^runt,  pcr  quim  cuncta  elemeii:a 
sul>sistunt.  Dc  hoc  siquidem  Rcf^e  divinus  ille,  et 
magus,  atquc  ariolus  Dalaam  quainvis  geiitilis  ita 
cecinit,  diccns  :  Orietur  steUa  ex  Jacob,  et  consur» 
get  hcmo  de  Israel  (Num,  xxiv).  Magi  c:  go  ab  orien- 

B  tis  parlibus  venicntcs  Christi  nativilatcm,  stclla 
deinonstrantc,  nuntiavcrunt,  scilicet  ut  queui  olim 
princrps  arlis  corum  prxdixcrat,  inspccto  sidcre 
ostcnderent.  IIoc  etiam  prophctae  muito  antea  p::c- 
dixerant.  Sic  enim  Isnias  ait  :  In  tewpcre  ilio  defe^ 
retur  Domino  exerciluum  niuuus  a  populo  divulso  et 
dilacerato;  a  populo  terribUi,  post  quem  non  fuii 
alius  (Isai.  xviii).  IIoc  autcm  dixit  proptcr  rnbu- 
stissiinam  gentem  Persarum,  cui  tunc  potcntiae 
nullus  populus  compaiabatur,  de  quibus  magi  to- 
nienlcs  Chrislo  muncra  dctulerunt.  El  itcrum  : 
Omnes  de  Saba  venient  aurum  et  thus  deferre  (Isai» 
Lx).  Et  Psalmista  :  Et  vivet^  inquit,  el  dabi.nr  ei  de 
furo  Arabiie^  et  adorabunt  de  ipso  seitiper;  tota  die 
benedicent  ei  (Psat,  lxxi).  Arabia  Gnece  arca  (80) 
interprelatur,  co  qiiod  sit  regio  creans  odores  thu- 
rifcra,  in  cujui  sallibus  rinnamomum  nascitur  ct 
niyrrha.  Arabia  ipsa  cst  ct  Saba  a  filio  Cbus  ap« 
pellata,  qui  cognominatus  est  Saba;  unde  etiam 
David  propheta  ait  :  Heges  Tharsis  el  insula:  ihn» 
nera  offercnt;  rcges  Arabum  et  Saba  dona  adducent 
(ibid.),  Cui  adducent  muiiera?  vidclicct  Domino 
nostio  Jesu  Chrislo  siiper  quem  baptizatum  voa 
Patris  sonuit  de  coelo.  Tu  es,  inquit,  Filiue  meu$ 
dilectuSf  in  te  mi/it  complacui  (Matlh.  111). 

Quid  cst,  Tratres  dilectissimi,  ^uod  Deus  Palcr 
de  Filio  loquitur,  dicens  :  In  te  eomplacui  mihif 
nisi  quia  per  boc  apct  tc  insiniiat  quod  in  cactcris 
hominibus  displicuil  sibi.  Ita  cnim  ipse  omnipoteiift 

D  Patcr,  sicut  ab  hominibus  potcrat  intclligi,  hu- 
mano  niodo  cst  locutus  dc  pcccaioribiis  dicciis  in 
libro  Gcncsis  :  Pauilet  enitn  me  fecisse  howitiem  ^u- 
per  terram  (Cen,  vi).  Pcr  boc  apcrlc  innoluU,  quia 
sibitnctipsi  displicuit  in  honiinibus  qiios  crea^'ii  : 
de  quibus  David  in  psalino  dicit  :  Corrhpli  snnt,  et 
abottibtabUes  facli  sunl  in  sludiis  suis :  non  esi  tfui 
faciat  bonutn  (Psal.  xiii).  In  solo  igitur  ihunino 
nostro  Jcsu  C!irislo  Patcr  sibi  coinplatuit,  qiiii 
iiitcr  oinncs  liOinincs  unuin  lioinincm  cn^assc  riir!i 
non  pirnituit,  iii  quo  peccatuni  iiullum  oiniiititoilo 

applicavciit.  S.  doclor,  i:ndc  Jiid;?i  lioc  noincii  b;ui- 
sci-inl  n\|ilir.ii,  r.-p.  "i,  lib.  ix. 
(S5)  Ibid.,  lib.  ^:v  Kfym.,  c.  5^  sacra. 


553  SERMOiNES.  —  SEUM. 

iuvenit ;  sicut  de  illo  Psalraista  dicit :  Jnravit  Do-  A 
minus,  et  non  poenitebu  eum :  Tu  es  sacerdos  in  ater- 
num  secundum  ordinem  MelMsedech  (Psal.  cix). 
Quia  igilur  sibi  in  illo  Deus  Pater  complacuit,  eum 
super  oronia  quaecunquc  creavit,  conslituit;  ul  po« 
testatem  quam  idem  Dei  Filius  sccundum  divinam 
esseutiam  eum  Patre  xlernaliter  liabuit,  banc  ho- 
^io  susceptus  a  Verbo  in  (ine  saeculorum  su- 
sciperet,  in  quo  nullam  culpam  invenit.  De  quo 
iterum  Psalmista  Deo  Patri  loquitur,  dicens  :  Om- 
nia  subjecisti  sub  pedibus  ejus  {Psal,  viii).  Sic  etiam 
idem  Dominus  nosler  Jesus  Cbristus  de  seipso  ait : 
Data  esl  milii  omnis  potestas  in  calOf  et  in  terra 
(Mattli,  xxviii).  In  solo  crgo  Redemplore  nostro 
Pater  sibi  compiacuit,  eumque  supcr  omne  quod 
creatum  est,  constituit,  quia  in  eo  nullam  macu-  B 
lam  invenit.  Siiper  ipsum  eliam  baptiiatum  in  spe- 
cie  columbse  Spiritus  sanclus  apparuit.  Ideo  vide- 
licet  super  cum  in  specie  columbae  descendit,  quia 
in  natura  divinitalis  a  mortalibus  non  poterat  vi- 
deri.  In  specic  culumbae  visus  est,  quia  disciplina 
efugiet  fictum,  nec  habitabit  in  corpore  subdito  peC' 
ealis  (Sap.  i).  Post  diluvium  non  corvus  sed  co- 
lumba  ramum,  qui  pacem  reddiiam  nuntiaret,  de- 
tulit  (Gen.  viii),  docens  quia  solis  in  simplicitate 
cordis  baptizalis  unclio  saucti  Spiritus  adsit.  Et 
Dominus  non  priinum  post  baptisma  Spirilu  sancto 
e9t  unctus,  sed  ideo  monslratur  columba,  ut  in- 
telligamus  quoJ  in  corpore  ejus,  id  esl  Ecclesia  bap- 
tizati  praecipue  accipiunt  Spirilum  sanctum.  Kecle 
ergoPaterFiliodicil :  Inte  complacuimihi(Luc.  iii);  ^ 
quia  summa  in  co  .sanctilas  et  simplicitas  mibi. 


VI.  IN  SEPTUAGES.  r.54 

Unde,  fralres  cbarissimi,  vaMehancperiimesctle 
scnlcnliam,  in  qua  Deus  loqu-itur,  dicens  iPoMttetme 
hominem  fecisse  super  terram  (Gen,  vi^.  Ad  hoc  enim 
Deiis  creavit  hominem,  ut  sibi  dignam  exhiberet  ser- 
vitutem,  ei  utei  placeret  per  bonam  conversationemt 
alque  in  omnibus  suam  perficeret  Toluntaiem.  Sed 
quia  homo  propriam  volantatem  Dei  voluntati  an- 
teposuit,  idcirco  Deo  displicuit,  et  delicias  paradisi 
perdidit,  nosque  secum  in  hujus  mundi  exsilium 
miserabililer  projecit.  Tos  ergo,  dileciissimi,  si  ad 
paradisi  delicias  cupitis  redire,  propriis  voluntali- 
bus  rcnuntiale,  et  Dei  voluntatem  in  omnibus  per- 
ficere  studete;  Deum  timele,  illumque  super  omnia 
diligile ;  vobis  invicem  charitatem  exhibete,  blan- 
dimenla  hujus  mundi  velut  morlale  praecipitium. 
fugite,  pauperiatem  pro  amore  Christi  eligile,  di- 
vilias  contemnile,  vosmetipsos  in,  Dei  servilio  cum 
omni  sollicitudine  praeparale,  virtules  amaie,  vitia 
posponite,  diem  mortis  vestrse  ad  memoriam  re- 
ducite,  peccata  vestra  et  illorum  quorum  eleemo- 
synas  expendilis ,  sine  inlermissionc  lacrymis 
abluite,  terrena  despicite,  ad  coelestia  anhelate. 
Sed,  quia  sine  Deo  nihil  boni  potestis  facere  (Joan. 
xv),  illum  cum  profundo  gemilu  cordis  exorate, 
quatenus  vos  Iiimlne  suae  charitatis  dignetur  illu- 
roinare,  et  ad  contemplandum  seipsum  ad  coe- 
lestem  pairiam  perducere,  ipsa  gratia  eademque 
potestate,  qua  de  orientis  parlibus  magos  ad  su» 
humanitatis  cunabula  dignatus  est  pertrahere.  Qui 
ciim  eodem  Patre,  et  Spiritu  sancto  in  Trinitat^ 
perfecta  vivit  el  regnat  Beus  pcr  oronia  saecula  sae- 
culorum.  Amen. 


SERMO    SEXTUS. 

IN  SEPTUAGESIMA. 


(86-87)  Moyses  ex  tribu  Levi  Amram  filius,  filiae  re- 
gis  Pharaonis  adoplivus,  in  Israel  propheia  et  du;i, 
Deiservus  alque  amicus,  in  rubo  flammantc,  et  non 
urente  cvocatus,  Spirilu  sanclo  illuminatus,  in  re- 
cosando  magisterium  humillimus,  in  suscipiendo 
subditus,  in  conservando  fidelis  fuit  ac  devotiis. 
Exstitit  praeterea  in  regcndo  populum  vigilans,  in 
corrigeiido  vehemens,  in  amando  ardens.  in  susli- 
nendo  paliens,  pro  subjectis  Deo  se  interponens, 
tandem  spiritu  prophetiae  pollens  ad  eruditionera 
fidelium  luquitur,  dicens  :  In  principio  creavit  Deus 
ctelum  et  terram  (Gen.  i).  Principium  Christus  esl, 
qui  in  Evangelio  dixit  Judaeis :  Ego  sum  principjium 
(/ui  el  loquot  vobis  (Joan.  viii).  (88)  In  hoc  igitur 
principio,  hoc  est  in  Filio,  fecil  Deus  coclum,  id  cst 

(86-87)  Isid.,  De  ortu  et  obitu  Patr. ,  cap.  25. 

PiTBOL.  ccvni. 


spirituales  homines,  qui  coelestia  meditantur,  dili- 
gunt  et  sequuntur.  In  ipso  etiam  Filio  fecit  et  ter- 
l^  ram,  id  est  carnales  homines,  qui  terrenum  homi- 
nem,  scilicet  terrena  vitia,  nedum  deposuerunt,  et 
adhuc  in  peccatis  suis  perseveranter  vivunt.  Terra 
autem  erat  inanis  et  vacua  ,  id  est  terra  carnis  no- 
stHH  erat  sine  spiritali  doctrina.  Et  tenebros  erant 
super  faciem  abyssi ,  scilicet  corda  nostra  tegebat 
caecilaset  oliscuritas  peccati.  Spiritus  autem  Domini 
ferebalur  super  aquas^  id  est  super  cor  nostnim 
tenebrosum  et  fluidum,  quasi  supcr  aqiias  jam  su- 
perferebatur,  in  quo  siibsistentes  requicscereinus, 
ejusqiie  flalu  vivificaremur,  cujus  unda  a  peccaiis 
et  vitiis  ablueremur. 
Dixitque  Deus  :  Fiat  luXy  angclica  scilicet  natuia 

(88)  Isid.,  Qu(Bst.  inGcnes^^c.  1. 

18 


£S5  S.  MARTINI 

4ll  lux  fldei.  Ac  si  apertius  diceret :  Appareat  illu- 
ittinatio  (idei.  Prima  eniiii  die  dedit  lucein  fidei, 
quia  prima  est  in  eonversione  credentium  (ides  Dei, 
uiule  et  ipsuro  mandatum  in  praecepiis  est  primum, 
Dominut  Deus  tuux  Deus  unu$  eit  {Deut.  vi).  Pro- 
pter  quam  fidem  ipse  Dominus  de  coelis  dignalus 
esl  dcscendere,  et  hominibas  corporaliter  apparere. 
^  Jam  tunc  Deus  juxta  prsescientise  sux  gratiain  di- 
Tisit  lucem  a  lenebris,  id  est  filios  Dei  el  luris: 
justos  scilicet  separans  a  peccaloribus  tanquam  & 
tenebris.  Appellavit  justos  diem,  peccatores  vero 
noctem.  Nam  quod  in  lucis  nomine  jusli  appellan- 
tur;  audi  Paulum  aposiolum  dicenlem  i  FuisiU  a/l- 
quando  tenebrce,  nunc  auiem  lux  in  Dotnino(Eplies,  v). 
Deinde  secunda  die  disposuit  Deus  cceli  iirma- 
mentum,  id  est  sanctarum  in  Ecclesia  Scriplurarum 
solidamentum.  Firmamentum  enim  in  Ecclesia  di- 
vina  Scriptura  Intelligitur,  quia  caelum  sicut  liber 
pticabitur  (Isa,  xxxiv).  Divisitque  Deus  sOper  hoc 
firmamentum  aquas,  id  est  coDlestes  populos  an- 
gelorum,  qui  firmamento  Scripturarum  non  ihdi- 
gent,  ut  legentes  verbum  Dei  sciant,  quia  faciem 
Dei  cum  summa  dilectione  semper  vident ;  Sed 
superposuit  ipsum  firmamentum  legis  suae  super 
infirmitatem  inferiorum  populorum,  ut  ibi  suspi- 
cientes  ccgnoscant,  qualiter  inter  carnalia  et  spi- 
rilualia,  quasi  inler  superiores  et  inferiorcs  aquas 
discernant.  Post  haec  die  terlia  collegit  in  unum 
aquas  inferiores  salsas,  hoc  est  homines  infideles, 
qui  tentationum  carnalium  fluclibus  quatiuntur. 
Divisitque  ab  eis  aridam,  id  est  populum  fidelem, 
fontem  aqu»  vivae,  sci4icet  Chrislum  sitientem. 
Deinde  quarto  die  resplenduerunt  solis  et  lunae  ac 
stellarum  luminaria  Urmamento  coeli  infixa,  id  est 
evangelistse  et  doctores  Scripturae  sanclae  dispu- 
tando  cohxrenles,  el  lumen  sapientiae  hominibns 
inferioribus  demonstrantes.  Prodiit  etiam  simul  et 
caetera  micaniium  siderum  turba,  id  est  diversarum 
virtutum  numerosilas  in  Ecclesia,  quae  in  hujus 
vitae  obscuritate  refulgcntes  tanquam  in  nocte, 
dividunt  in  hoc  firmamento  Scripturae  sensibilia  et 
iiitelligibilia,  quasi  inter  liicero  perfectorum  et  te- 
ncbras  parvulorum,  ct  sunt  in  virtutum  signis  et 
miraculorum.  Sunt  etiam  in  tempora  et  annos,  quia 
praedicatores  propriis  temporibus  vivunt  et  irans- 
cunt,  verbum  aiitcm  Domini  manet  in  aeternum. 
Quare  autem  priuium  germinavit  terra,  deinde  facta 
sunt  laminaria,  nisi  quia  prius  bona  opera,  deindc 
venit  illuminalio  lucis  ad  conlcmplandani  speciem 
supcrnse  virtutis  ?  Inler  haec  die  quinla  facta  sunt  in 
aquis  reptilia  aniinarum  vivarum,  homines  sciticet 
revocati  in  vitam  per  baptismi  sacramenlum.  Facta 
sunt  et  volatilia,  id  est  sanctx  aniinae  volanles  ad 
superna.  Post  hxc  sexta  die  produxit  terra  animam 
vivam,  quia  adveniente  Chrisloin  carne,  caro  nostra 
ab  opcribus  mortuis  abstinet  se.  Virentia  parlurivit 
terra  gctrmina  virtutum,  scilicet  secundum  genus 
suuin,  id  cst  vitam  imitando  sanclorum,  Unde  Apo- 
sloltis  alt :  Imitatores  mei  e$tote{I  Cor.  x\}%  Unde 


LEGIONENSIS  S56 

A  et  secundtrm  noslrum  quippe  genus  vivimus,  quanda 
in  bono  opere  sanclos  viros  quasi  proximos  no- 
stros  imilamur.  Deinde  produxit  t^rra  bestias,  id 
est  homines  in  poteniia  saeculari,  sive  ferociiale 
superbiae  viventes.  Similiter  et  pecora,  videlicet  fi- 
deles  homines  in  simplicitate  vilae  manentes.  Pro- 
duxit  etiam  terra  innoxios  serpenies,  non  illos  vene- 
nosos,  qui  se  in  hujus  mundi  cnpidilatibus  collo- 
cant,  sed  sanctos  scilicet  viros  astutiae  vivacitate 
bonum  a^  malo  discerncntes,  et  in  quantum  fas  est, 
reptantes,  id  est  scrutantes  terrena  per  qtilaeintel- 
ligant  sempilerna.  Post  haec  fecit  Deus  hominem  ad 
imaginem  et  simililudinem  suam,  id  est  tarnero  ho- 
minis  ad  imaginem  corporis  Jcsu  Christi  Domini 
nostri,  et  animam  ad  similitudinem  suae  divinitatis. 

^  Ideo  fecit  hunc  hominem,  perfectuin  scilfcet  viniui 
qui  non  quemlibet  sanctorum  virorum  imitando  sed 
ipsam  veritatem  contemplabiliter  intuendo  operatur 
Justitiam,  ut  ipsam  intelligat  et  sequatur,  ad  cujtrs 
imaginem  facius  est  veritatis.  Iste  etiam  accepit 
pOteslatem  piscium  maris,  et  volatilium  coeli,  pe- 
corumque,  feraruro  quoque  et  serpentfum,  quia 
spiritualis  quisque  eflectus  et  Deo  siinilis  factus, 
secundum  quod  ait  Apostolus :  Judicat  omnia,  ipse 
autem  a  nemine  judicatur  (I  Cor.  ii). 

Formavit  igitur  Deus  hominem  de  Umo  terree ,  et 
inspiratit  in  faciem  ejus  spiraeulum  vitas,  id  est  sub* 
stantiam  dnimae,  in  qua  viveret;  creavit,  non  de 
materia  aliqua  corporali  vel  spirituali,  sed  de  ni- 

^  hilo.  Plantaverat  uutem  Domtnus  Deus  paradisum 
totuptatis  a  principio^  in  quo  posuit  hominem^  quem 
formaverat,  Qui  paradisus  eisi  praesentis  Eccfesiae 
vel  futurae  typum  tenet,  tamen  locus  est  in  Orientis 
partibus  constitutiis :  cujus  paradisi  vocabulum  est 
Graecum  ;  ex  Graeco  enim  in  Latinum  hortus  intel- 
ligitur.  Haebraice  vero  Eden  dicitur,  quod  delidee 
interpretantur :  quae  omnia  simul  juncta  faciunt 
hortum  deliciarum.  Est  enim  paradisus  omnium  li- 
gnorum  genere  et  poiiiiferarum  arborum  consitus, 
habens  etiam  et  iignum  vitae.  Nunquam  enim  in 
hoc  paradiso  frigus,  nunqiiam  aestas,  sed  perpetua 
est  amoenitas.  De  hujus  paradisi  niedio  fons  egre^ 
ditur,  qui  omnia  ligna  ejus  irrigat,  et  sic  in  quatuor 
nascentia  flumina  dividitur.  Tulit  igitur  Deus  ho^ 

0  minem^  et  posuit  eum  in  paradiso  voluptatis^  quem 
ptantaverat  a  pHncipio.  Ideo  homo  extra  paradisum 
fuit  creatus,  et  post  creationem  in  paradiso  positus 
ut  per  hoc  significaretur,  quia  non  erat  in  eo  longo 
tempore  permansurus  :  Vt  operaretur  et  custodiret 
illud,  id  est  ut  voluntatem  Dei  impleret,  et  ut  prae- 
ceptum  ejus  custodiret.  Post  hasc  immisit  Dominus 
soporem  in  Adam^  et  tuUt  unam  de  costis  ejus  ei 
formavit  eam  in  mulierem.  Deus  ideo  non  crcavit 
simnl  virum  et  mulierem,  sed  prius  virum,  deinde 
mulierem  de  viro,  ut  per  hoc  imago  Dei  in  homine 
apparcret;  quia,  sicut  Deus  omnibus  rebus  est 
principium  creationis,  ita  homo  omnibus  hominibus 
fieret  principium  generaiionis.  Ideo.etiam  voluit 
Deus  faooiines  esse  ex  uno  homine,  utdam  omnes 


557  SERMONES.  —  SERM. 

se  ab  uno  homine  esse  cognoscereiU,  semelipsos  A 
quasi  unum  aniarent.  Miilier  idcirco  de  ialere  viri 
est  formala,  ut  per  hoc  osienderetur,  quia  iu  con- 
sortiuni  dilectionis  creabatur,  ne  forle  si  de  capite 
fuisset  facta,  videretur  esse  domina  :  Si  autem  de 
pedibus  viri  formaretur,  forsitan  sicut  ancHla  ser- 
vituti  subjiceretur.  Quia  igitur  mu/ier  non  est  do- 
mina,  nec  ancilla,  scd  socia,  recte  nec  de  capilc, 
nec  de  pedibus,  sed  de  latere  fuit  formata,  ut  eaui 
vir  juxla  se  poneret,  quam  de  suo  latere  sumptam 
esse  cognosceret.  Ex  causis  quipps  duabus  de  la- 
lere  Adae  dormientis  extracta  est  costa,  ex  qua  in 
adjutorium  viri  mulierest  formata.  Prima  videlicet 
ut  nullam  sentiret  pcenara,  secunda,  ut  inbocopere 
divina  laudaretur  potentia,  quae  dormientis  bomi- 
nis  latus  aperuit,  nec  eum  tamen  a  quietis  sopore  B 
exciiavit,  in  quo  etiam  sacramentum  Christi  et 
Ecclesiae  praefiguravit.  Dixitautem  Deus  ad  Adam  : 
Ex  omni  ligno  paradisi  eomede;  de  ligno  autem 
uientitB  boni  et  mali  ne  comedas, 

Fratres  charissimi,  lignum  scientiae  boni  et  mali 
propriae  voluptatis  (89)  est  arbilrium,  quod  est  in 
medio  nostri  positum  ad  cognoscendum  bonum  vel 
nialam.  De  quo  ligno,  id  est  de  quo  arbitrio,  re* 
licta  Dei  gratia,  quicunque  gustaverit,  roorte  morie- 
lur,  id  est  a  societate  electorum  Dei  peribit.  Ser« 
pensaotem  ille  callidus  sapientior  omnium  bentia- 
rum  indicat  historialiter  diabolum,  qui  indeserpens 
dicitur,  quia  volubili  astutia  versatur.  Sed  quid  est 
quod  serpeus,  id  est  diabolus,  per  muiierero  dece- 
pit,  ct  non  per  virum  ?  Quia  nos  videlicet  seduci- 
rour  ad  peccandum  per  carnalis  infirroitatis  dele- 
ctaiionem,  et  non  per  spiritualis  Inlelligenliae  vi- 
gorem.  Perdialioli  quippe  suggeslionem  intelligimus 
ierpentem.  Mulier  vero  sensus  est  carnalis.  Ratto 
antem  vigoris  spiriiualis  est  vir  :  unde  quandooc- 
cnrrit  nobis  peccati  suggestio,  quasi  serpens  loqui- 
tur.  Si  carodelectatur  consensu  pravae  illius  sug- 
gestionis,  jam  quasi  mulier  consentit ;  sed  si  dia- 
boli  suggestio  refrenatur,  el  a  cogitatione  expelli- 
tur,  quasi  sola  mulier  comedit  iilicilum  lignum. 
Si  vero  ipsum  f»eccatum,  quod  serpens,  id  estdia- 
bolus  suggerit,  caro  delectando,  id  est  mulier  man- 
dacat,  etsi  mens  hominis  peccatum  ipsum  perpe- 
trare  consenserit,  jam  quasi  vir  deceptus  est.  Jam  d 
mulier  viro  cibum  dedit,  cum  mens  rationalis  ad 
peccandum  delectationibus  carnis  consensum  prae- 
buit.  Tuncquippe  homo  jure  a  vita  beata  separatur, 
et  tanquam  a  paradiso  expellilur.  Pcccatum  quoque 
illi  imputatur,  eliamsi  opere  non  perficiatur;  qui^ 


Yl.  IN  SEPTCAGES.  558 

etsi  non  cst  in  factis  culpa ,  In  consensu  tamen  rea 
teneiur  conscientia.  Dicatur  ergo  :  Ex  omni  ligno 
paradisi  comede^  de  ligno  autem  scientia  boni  et 
mali  ne  comedas. 

Igitur,  dilectissimi,  qnod  primo  parenti  nostro 
ne  lignum  scientiae  boni  et  mali  comedat  prsecip;* 
tur,  ita  ct  nobis  ne  illud  tangamus,  ne  forte  mo- 
riamur,  jubetur.  Lignum  ergo  scientiae  boni  et  ^ 
mali,  sicut  jam  sapra  diximus,  propriae  vuluntatis 
est  arbitrium  in  medio  nostri  posilum.  Non  ergo 
tangamus  lignum  vetitnm,  id  est  non  velimus  su- 
pcrbire  de  natura  nostri  arbitrii,  quae  posita  est  in 
medio  nostri ,  ne  postea  decepti  experiamur  scicn- 
tiam  boni  et  mali.  Non  igitur  commutemus  scien- 
tiam  bene  operandi  in  transgressionem  praecepli. 
Comedamus  itaque  de  oroni  ligno  paradisi,  quo 
significantur  spiritales  deliciae  regni  Dei.  Nolite 
ergo,  fratres  et  domihi  mei,  diligere  mundum,  neque 
en  qum  sunt  in  mundo ;  quia  omne  quod  in  mundo 
est^  concupiscentia  earnis  est,  et  eoncupiscentia  octi- 
/orum,  et  ambitio  saeculi  {Joan,  ii).  (90)  Haec  tria 
sunt  quae  a  paradiso  deliciariim  Adam  et  Evam  in 
hoc  miserabile  exsilium  projecerunt,  quianisi  di- 
iectio  Dei  ab  cis  defecisset,  serpentis  roale  suaden- 
tis  consilium  nunquam  diligere  coepissent,  imo  nec 
credidisscnt.  Concupiscentia  ergo  carnis  ab  eis  im- 
plela  est,  quando  de  ligno  prohibito  gustaverunt ;  et 
concupiscentia  oculorum,  quod  sibi  aperiri  oculos 
concupierunt ;  ei  arobitiosaeculi,  quodse  fieri  posse 
quod  Deus  est  crediderunt. 

Dignum  est  igitur,  dileclissimi,  et  valde  nobia 
necessarium,  ut  oculos  mentis  et  corporis  a  terre- 
nis  d^lectationibus  erigarous,  et  inquantum  possu* 
rous,  solerti  studio  mores  nostros  in  melius  corri- 
gamus,  et  virtutes  omnium  bonorum  acquirere  fe- 
stinerous,  quatenus  pietatem  Dei  et  misericordiam 
in  tempore  opportuno  consequi  valearous  et  de 
promissione  iliius  inefiabiliter  gaudeamus,  atque 
ad  paradisi  delicias  unde  ejecti  sumus ,  jejunando , 
vigilando,  visibilia  contemnando,  peccata  lacrymis 
abluendo,  redire  merearour,  ipso  ducente ,  qui  pro 
restauratione  humani  geueris  dignatus  est  passio- 
nem  subire  crucis ,  et  de  sepulcro  tertia  die  re^ 
surgere  a  mortuis ;  quique,  suis  videntibus  disci- 
pulis,  quadragesimo  die  coelum  ascendit ,  et  sedel 
in  dextera  Patris,  Jesus  Cbristus  Dominus  noster, 
cui  est  honor  virtus  ct  potestas  cuni  eodem  Patre^ 
et  Spiritu  sancto  per  cuncta  saeculorom  saecula» 
Amen. 


(89)  Volunlatis 

(90)  Lib.  De  salutarib.  document,,  c.  13,  in  Append,  Aug.,  tom.  VL 


m 


S.  MARTINI  LEGIONENSIS 


r80 


SERMO   SEPTIMUS. 

IN  SEPTUAGESIMA   0. 


/n  prineipio  ereavit  DeuiciBlum  et  terram  {Gen,  t). 
(Oi)  His  Terbis  Muyses  Spirilu  Dei  afflatus  in  uno 
priucipio  a  Deo  Crealore  mundum  facturo  refcrt, 
elidens  errorem  quorumdam  plura  sine  principio 
fuisse  principta  opinanlium.  Plalo  namque  tria  ini- 
tia  aestimavit^Deum  scilicet,  exemplar,etmateriam, 
et  ipsa  increata  sine  principio,  et  Deum  quasi  ar« 
tificem,  non  Crealorem.  Creator  enim  est,  qui  de 
nibilo  aliqua  facit.  Creare  igitur  proprie  est  de 
nibilo  aliquid  facere.  Facere  Tero,  non  modo  de  ni  - 
hilo  aliquid  operari,  sed  etiam  de  materia.  Unde  et 
homo  Tel  angelus  dicitur  aliquid  facere,  sed  ncm 
creare ;  Tocaturque  factor  sive  artifex,  non  crea- 
tor.  Hoc  enim  nomen  soli  Deo  proprie  congruit, 
qui  et  de  nihilo  quaedam,  etde  aliquo  aliqua  facit. 
Ipse  est  ergo  Creaior,  et  opifex,  et  f:ictor,  sed  crea- 
tionis  nomen  sibi  proprie  retinuil,  alia  vero  eliam 
creaturis  communicaTit.  In  Scriplura  taiuen  saepe 
creator  accipiiur  tanquam  factor  ,  et  creare  sicut 
facere  sine  disiinctione  significationis.  Verumtamen 
ficiendom  est  haec  tria,  scilicet  facere,  creare, 
agere,  el  hujusmodi  alia  de  Deo  non  posse  dici 
secundum  eamdem  rationem,  qua  dicuntur  creatu- 
ris ;  quippe  cum  dicimus  euni  aliquid  facere,  non 
aliquem  in  operando  moturo  iUi  intelligimus  inesse, 
Tel  aliquam  in  laborando  passionem ,  sicut  nobis 
solet  accidere.  Credamus  igitur ,  omnium  crealura- 
rum  ccele&tium,  terrestrium,  Tisibilium  et  inTisibi- 
lium  causam  non  esse,  nisi  bonitatem  Creatoris  qui 
est  Tivus  et  Terus  ;  cujus  tanta  est  bonitas ,  ut 
summe  bonus,  bealitudinis  suae  qua  aeiernaliter 
bcatus  est,  alios  Telit  esse  participes,  quam  Tideri, 
et  communicari  posse,  et  minui  omnino  non  posse. 
Et  quia  non  Talet  ejus  beatitudinis  particeps  exis- 
tere  aliquis ,  nisi  per  intelligentiam ,  quae  quanto 
laagis  intelligitur,  tauto  plenius  habetur;  fecit 
Deus  ratioualem  creaturam ,  quae  summum  bonum 
intelligeret,  intelligendo  amaret ,  amando  posside- 
ret,  et  possidendo  frueretur.  Hoc  modo  itaque  Deus 
rationalem  dislinxit  creaturam,  ut  pars  in  sui  pu- 
rilate  permaneret,  nec  corpori  unirelur,  sciliccl  an- 
geli ;  pars  Tcro  corpori  jungeretur,  scilicet  animae. 
Distincta  ergo  esl  ralionalis  creatura  incorporea  et 
corporea ;  sed  incorporea  angelus ,  corporea  vero 
homo  Tocatur,  ex  anima  rationali  et  carne  sub- 
sistens.  Conditio  ilaque  creaturae  primam  causaro 
habuit  Dei  bonitaiem.  Quare  ergo  creatus  esl  homo 
Tel  angelus?  scilicet  propier  bonitatem  Dei.  Unde 

(91)  II  S<?nf.,  dist,  \\, 

(92)  Veum  Patrem. 


A  bealus  Augustinus  in  libro  De  doctrina  Ckriitiana  : 
Quiabonusest  Deus,  nos  sumus,  et  in  qiiantum  sii« 
mus,  boni  sumus.  Ad  quid  eliam  creata  est  ratio- 
nalis  creatura?  Ad  Deum  scilicei  laudanduro,  ad 
seiviendum  ei,  et  ad  frueiidum  eo:  in  quibus  pro« 
ficil  ipsa,  non  Deus.  Deus  enim  perfectus  est,  el 
summa  bonitate  plenus,  nec  augeri  potest  nec  ml- 
nui.  Quod  ergo  rationalis  creatura  facta  est  a  Deo, 
rt^ferendum  est  ad  Creatoris  bonitatem  et  ad  crea- 
turaeutilitatem.  Utile  nempe  est  creaturae  servire 
Deo,  et  frui  eo.  Dical  itaque  Mojses  Spiritu  sancto 
edoctus  :  In  principio  creatfit  Deus  ccelum  et  terram. 
Quis  crederet  Moysi,  quod  Teruro  de  praeterito  di- 
ceret,  si  de  futuro  etiam  aliquid  Teri  non  dixisset  ? 
De  futuro  quippepopiilo  Israel  prophetaTit,  dicens : 

^  Prophetam  vobis  su$citabit  Dominus  Deus  vester  de 
fratribus  vestris^  tanquam  meipsum  audietis.  Erii 
autem:  Quicunque  non  audierit  prophetam  itlum^ 
exterminabitur  de  popuiosuo  (Deut.  xtiii).  Cur  ergo 
praeteritis  futura  permiscuit,  nisi  ut  dum  impleren- 
tur  ea  quae  d^;  fuiuro  praediceret,  ostenderet  etiam^ 
quod  de  pr^lerito  Tcra  dixisset  ?  Procui  dubio  igl* 
tur  credimus,  illum  Tcra  de  praeteritis  prophetasse, 
quia  jam  ceniimus  ea  quae  de  futuro  praedixit ,  im- 
pletaesse,  scilicet  prophetammagnum,  idestChri- 
stum  de  tribu  Jiida  Deus  Pater  (92)  suscitasse,  et 
per  eum  filiis  Israel  praedicasse ,  ejus  praRdicationi 
fidem  attribuentes  in  filios  adoptasse ,  incredulo» 
Tero  taro  in  praesenti  quam  in  futuro  ab  electorum 

r  societate  extemiinasse.  Dicat  itaque  Israelitici  po- 
puli  dux  afflatus  dono  sancti  Spiritus  :  In  principio 
creavit  Deus  ccelum  et  terram,  «  Omnia  lempora,  ut 
ait  beatus  Isidorus  (95),  pr»cedit  divina  aeternitas; 
nec  in  Deum  praeterilum,  futurumTe  aliquid  credi- 
tur,  sed  omnia  in  eo  praesentia  dicuntur ;  quia  ae- 
temitate  sua  cuncta  complectitur ;  alioquin  initta- 
bilis  esset  credendus,  si  ei  successiones  temponiro 
ascriberentur.  Si  semper  aliqu^i  essent  cuin  Deo 
tempora,  non  esset  tenipus,  sed  aeternitas;  iiec  mu- 
tarentur  tempora  ,  sed  starent.  Nostrum  est  ergo 
habere  praeteritum,  praescns,  etfulurum,  non  Dei.» 
(94)  Quod  aulein  simul  creata  fuerit  spiritualis  cor- 
poralisque  creatura ,  Salomon  ostendit ,  dicens  : 
Qui  vivit  in  aternum  ,  creavit   omnia  simut  {Eccli, 

D  xviii),  id  est  spirituaiem  et  corporalem  naturam. 
Non  ilaque  prius  tempore  creati  sunt  angeli ,  qiiam 
illa  corporalis  materia  quatuor  elemenlorum ,  ct 
tamen  primo  omnium  creala  est  sapientia,  id  est 

(93)  Lib.  i  Sent,,  cap.  6. 

(9i)  Mag.,  ubi  supra,  dist.  2  :  Videtur  itaque. 


501  SERMONES.  —  SfcRM. 

nnge!i,  quia  etsi  non  lempore,  praecedit  tamen  di-  A 
goUale.  Auguslinus  etiam  super  Genesim  ostendit , 
spiiitualem  el corporalem  crealuram  simul  creatam 
esse,  dicens  :  Per  coclutn  et  lerram  spmlualem  et 
corporalem  creaturam  intelligimus ,  et  hjo^c  creata  in 
principio,  scilicet  temporis :  vel ,  in  principio ,  quia 
primo  facta  sunt,  Antea  euim  nihil  Tactum  esl ;  nec 
eliam  tempus  factum  est  ante  spiritualem  ,  scilicet 
angelicam  naturam,  et  ante  corporalem  ,  id  est  ma- 
t«*riam  iliam  quatuor  elemcntorum  confusam.  lila 
enim  cum  lempore  creata  suiit ,  non  cx  tenipore, 
vel  in  tempore  ;  sicut  nec  tempus  in  tempore  crea- 
lum  est,  quia  nec  fuit  tempus  priusquam  coclum  et 
terra  esset. 

Sciendum  praeterea  c  duas  esse  in  Creatore  (95) 
res,  quarum  Ticissitudo  teniporuro  non  valct,  ange-  " 
lis  Rcilicet,  propter  quod  immutabili  inbaerent  Crea- 
tori,  siTe  materise  illi  informi,  priusquam  ex  ea  oin- 
nia  ista  formarentur,  quae  temporaliter  jam  volvun- 
tur.  Tempus  igitur  non  ad  eas  creaturas  quae  supra 
coelos  sunt,  sed  ad  eas  quae  subcoelo  sunt,pertinet. 
Non  cnim  angelis  accedunt  tempora,  vel  succedunt, 
8ed  Qobis  qui  sub  cceio  versamur  in  hoc  inGrmo 
iuundo.  Nuila  ergo  ante  principium  fuisse  tempora, 
quia  dum  sit  ipsum  tempus  creatura,  in  principio 
tamen  Inundi  factum  esse  credendum  est.  Uiide 
beatus  Isidorus  (90) :  Ideo  principium  dicitur,  quod 
ei  ipso  coepit  rerum  uuiversarum  exordium.  NuN 
lum  spatium  corporaliter  habent  tempora,  qiiia 
aotea  pene  absceuunt  quain  veniant.  Ideoque  iu 
rebusnullus  stalus  temporum  est,  quia  ceiericrea- 
turae  motu  mulanlur.  Igitur  nec  ccutum  anni  unum 
tempus  esl ,  nec  unus  annus  unum  lempus  est,  uec 
unus  wensis  unum  tempus  est],  nec  unus  dies,  nec 
una  hora  unum  lempus  est.  Dum  ergo  baec  omnia  . 
particulis  accedunt  suis,  et  decidunt,  quomooo 
unum  dicendum  est,  quod  non  simul  est  ?  Utrum  sit 
prseteritum,  futurunive  tempus,  sicut  praesens?  el 
si  est,  scire  oportet  ubi  est.  Sed  adverte  quia 
cuncta  futura,  pixterila ,  et  praesentia  in  animo 
siint  polius  requirenda  ;  praeierila  scilicel  reminis- 
cendo»  praescnlia  intuendo ,  futura  exspectando. 
llaec  igitur  in  Dco  ita  non  sunt ,  cui  omnia  siinul 
adsunt,  Mundus  itaque  ex  rebus  visibilibus,  sed  ta- 
men  investigabilibus  constat ;  homo  aulein  cx  re- 
rum  universilate  compositus,  alier  in  brevi  quo- 
daminodo  creatus  est  muudus.  Ralio  mundi  in  uno 
consideraiida  est  bomine.  Nain,  sicut  per  dimen- 
siones  aetalum  ad  finem  bomo  vergit,  ita  et  mun- 
dus  per  boc  quod  distenditur  teinpore,  deficit,  quia 
unde  bomo  atque  mundus  crcscere  videtur ,  inde 
utcrque  minuiiur.  Isidorus  (97)  :  Fruslra  dicitur 
per  •tania  lenipora  relro  Deo  vacanti ,  nova  pro 
mundo  laciendo  orta  fuisset  cositatio,  quando  in 
suo  aeterno  maneret  consilio  hujus  mundi  constru- 

(95)  Isidor.,  ubi  supra^  eX  legit,  creaturis. 

(96)  tap.  7. 

(97)  Cap.  8. 

(98)  Mag.  ubisupra  :  Jam  cstostensum. 
(9a)Lib.  III  Eltjm.,  cap.  31,  ellib.  xiii,  cap,  4. 


VU.  IN  StPTUAGES.  5C^ 

ctio,  neo  tempus  ante  principium,  sed  aetcrnitas 
fuerit.  Quidam  etiara  dicunt :  Quid  faciebat  Deus 
antequain  coelum  et  terra  fieret?  Cur  nova  volun- 
tas  in  Deuin,  ut  mundum  conderet,  exorta  est  ?  Sed 
nova  voluntas  in  Deum  exorta  non  est,  quia  elsi  in 
re  miindus  iton  crat ,  in  sterna  tamen  ratione  ti 
consiiio  semper  erat.  i 

Nunc  diligenter  cst  attendendum  (98),  ubi  creata 
fucrit  angelica  natura.  Testimoniis  quanimdam  au- 
ctoritatum  evidentcr  monstratur ,  angelos  ante  ca- 
sum  fuisse  in  coelo,  et  inde  corruisse  quo«dam  |)er 
superbiam,  alios  vero,  qui  non  peccavcrunt,  illic 
persiilisse.  Unde  in  Evangelio  Dominus  dicit :  VI* 
debam  Satanam  sictU  fulgur  de  eoelo  cadentem 
(Ltic.  x).  Non  appellatur  in  hoc  loco  coelum,  firma- 
mcntum  quod  secunda  die  factum  est :  sed  cieluu» 
splendidum,  quod  diclturempyreum,  id  estigneum 
a  splendore  sciiicet,  non  a  colore,  quod  statim  an- 
gelis  repletum  est,  quod  est  supra  firniamentuin  ; 
de  quo  Scriplura  ait :  In  prineipio  creavit  Deu9 
ccelum  ei  terram.  Coelum,  inquit  Strabos,  non  visi« 
bile  firmamentum  bic  appellat ,  sed  empyreum  ,  ifj^ 
est  igneum,  Vel  intellectuale,  quod  non  ab  ardore, 
s*^d  a  splendore  dicitur,  quod  statini  faetum,  reple- 
tum  est  angelis.  Unde  Dominus  ad  Job  :  Vbi  eras^ 
cum  me  laudarent  astra  matutina ,  et  jubilarent  om^ 
nes  filii  Dei  ?  (Job  xxxviii.)  Eosdem  videlicet  an- 
gelos  astra  matutina  vocans,  qui  Deum  sine  fiiie 
collaudant.  De  quo  etiam  coelo  Veiierabilis  fleda  iti 
ait :  c  Hoc  superius  coelum,  quod  a  volubilitate 
mundi  secrelum  vel  remotum  est ,  mox  ut  creatum 
est,  sanctis  angelis  est  repletum.  Coelum  enim  in 
quo  posita  sunt  luminaria,  non  in  principio  sed  se- 
cunda  die  factum  est.  i 

c  Coilum  vocatum  est,  ut  ait  beatus  Isidorus  (99)^ 
quod  tanquam  caelatum  vas  impressa  stellarum  ba- 
beat  luminaria  veluti  signa  :  nam  caelatum  dicitur 
vas,  quod  signis  eminentioribus  refulget.  Distinxlt 
enim  illud  Deus  claris  luroinaribus  et  implevit, 
sole  scilicet  et  luna  orbi  fulgenlibus,  et  astroruni 
micantium  splendentibus  signis  adomavit.  Dicitiir 
ctiam  ccclum  a  superiora  celando;  lioc  autem 
Graece  Uranus  dicilur  atotyapacea,  id  est  a  vi- 
dendo,  co  qiiod  aer  perspicuus  sit  et  ad  speculan- 
dum  purior.  Coeluin  autem  in  Scripturis  sanctis. 
ideo  firmamentom  vocatur,  quod  sit  cursii  siderura, 
et  ratis  legibus  fixisque  firmatum.  Interdura  et  coe- 
lum  pro  aere  accipilur,  ubi  venti  et  nubes»  procel- 
lae  et  turbines  fiunt :  Unde  Lucretius  :  Ccelum^ 
quod  dicilur  aer,  Dominus  (100)  etiam  in  Evangelio 
volucres  coeji  appellat,  cum  manifestura  sit  aves  In 
aere  volare.  Nos  etiamin consuetudine  hunc  aerem 
cielum  appellamus  :  nam  cum  de  sereno  vel  nubilo 
quaeriiuus,  aliquando  dicimus  :  Qualis  est  aer  ?  all^ 
quando,  qualc  est  coelum  ?  i 

(lOQ)  Isidor.  legit.  Etpsalmus  volucres  cceli  appel^ 
lat;sed  tani  in  psalmisquam  in  Evangelio  volucres 
cqqII  ssepe  memorantur,ut  videreest  in  psalmis  viiLei 
ciii,  ci  in  cap.  \iu  et  xni  Matth.,  Marc.  viu  tl 
Luc.  xiii. 


m  S.  MARTINl  LEGlONCNSiS  ZU 

(i)ffinc  solet  quaeri,  si  in  coeluro  eropyreo*  fue-  A  P^ura,  id  est  angelos  bonos  a  malis,  et  lucem  ap* 


runt  angeli  statim  ut  facti  sunt,  quoroodo  ul  legitur 
in  Isaia,  dicit  Lucifer :  Ascendam  in  c(elum,  ei  exal- 
iabo  solium  meum,  et  ero  simitis  AUissimo  f  (hai. 
XIV.)  Sed  ibi  vocat  coclum  Dei  celsitudinem,  cui  se 
parilicari  volebat,  ac  si  diceret :  Ascendam  in  ccb- 
lum,  id  est  ad  aBqualitatem  Dei.  Unde  Augustinus 
super  Genesim :  c  Omnia  ,  inquit,  valde  bona  fecil 
Deiis  :  naturam  angelorum  bonam  fecit  Deus,  et 
quia  injuslum  est  ut  ullomeriio  hoc  in  aliquo  Deus 
damnet,  qnod  creavit,  non  naturam  sed  voluntatem 
malam  puniendam  esse  credendum  est.  >  Iterum 
dicit  :  c  Quod  putatur  diabolum  nunquam  in  veri- 
tate  stetisse,  nunqiiam  boatam  vitam  duxisse ,  sed 
ab  initio  cecidisse,  non  sic  accipiendum  est ,  ut 


pellavit  diem,  et  tenebras  noctem ;  quia  bonos  an- 
gelos,  apposita  gratia  sua,  illuminavit,  malos  vero 
excaecavit  :  non  quod  eis  gratia  prius  appesita  sub- 
traheretur,  sed  quia  nunquam  est  eis  apposita,  ut 
convcrterentur,  eorum  cutpis  exigentibus.  Aperlt 
cadentium  culpa  in  hoc  deprehendi  polest,  qula  li* 
cet  sine  gratia  nequirent  proPicere,  quam  nondum 
acceperant ;  per  id  tamen  quod  eis  collatum  erat  ia 
creatione,  polerant  non  cadere,  id  est  stare ;  qoia 
nihil  erat  quod  ad  casiim  eos  compelleret,  sed 
sua  spontanea  voluotate  declinaverunt.  Quod  m  non 
fecissent ;  quod  datum  est  aliis,  utique  daretur  eC 
islis. 
(4)  Praeterea  scire  oportet,  quia,   sicut  de  majo- 


maius  a  bono  Deo  putetur  creatus  ,  qui  ab  initio  B  ribus  et  de  minoribus  quidam  perstiterunt,  iia  de 


non  cecidisse  diceretur  :  non  enim  caderet  si  talis, 
id  est  si  malus  factus  esset.  A  quo  enim  caderet  ? 
Prius  ergo  bonus  factus  statim  a  veritate  se  averlit 
propria  potestate  delectatus,  beataeque  vitae  dulce- 
dinem  non  gustavit  nec  omnino  fastidium ,  sed  no- 
lendo  accipere  amisit.  >  Ecce  hic  aperte  declarat 
angelos  bonos  esse  creatos ,  post  creationem  ceci- 
disse,  aliquam  ibi  roorulam,  licet  brevissimam,  in- 
ler  creationem  et  casum  fuisse. 

(2)  Post  haec  videndum,  utrum  perfectos  et  bea- 
tos,  an  miseros  et  imperfectos  creaverit  Deus  an- 
geIos?Ad  quod  dici  potest,  quia  nec  in  miseria, 
nec  in  beatitudine  creati  sunt.  Miseri  euim  aute 
peccatum  esse   non   potuerunl ,   quia  misena  ez 


utroque  gradu  quidam  comierunt,  inier  quos  unus 
fuit.omnibus  aliis  cadentibus  excellentioris  naturaet 
sieut  testimoniis  auctorum  monstratur.  Ait  enim 
beatus  Job  :  Ip$e  eit  principium  viarum  Dei  {Job 
xl).  Et  in  Ezechiele  legitur :  Tu  Ckerubin  signaeu» 
lum  similitudini»,  plenus  scientia,  perfectus  decore^ 
in  deliciis  paradisi  fuisti  (Ezech,  xxvtii).  Quod  Gre* 
gorius  exponens  ait  :  c  Quanto  in  eosubtiliorestiia- 
lura,  tantomagis  in  illo  imagoDeisimilius  insinuatur 
impressa.  >  Item  ih  Ezechiele  :  Omnis  iapis  preiio» 
sus  operimen$um  tuum  libid.)^  id  est  omnls  angelua 
quasi  operimentum  ejus  erat.  Quia,  ut  ait  Gregoriur, 
in  aliorum  comparalione  caeteris  clarior  fuit  :  unds^ 
et  vocatus  est  Lucifer,  Isaia  tesiante.   Quomodo^ 


■^  '    ^ —  — r         -    _  ,     -  —        --    ^  , 

peccato  est :  nam  sinon  fuissel  peccatum,  nulla     inquit,  cedidistif  Lucifer^  qui  mane  oriebaris?  etc. 


esset  miseria.  Beati  quoque  nnnquam  fuerunt  illi 
qui  ceciderunt,  quia  sui  eventus  ignari  fuerunt  peo- 
cati  scilicet  et  futuvi  supplicii.  Augustinus  :  c  Qiio- 
itiodo  beati  esse  possenl  incerti  suae  damnationis 
vel  salutis,  quibus  nec  spes  esset  quod  immutandi 
essent  in  melius,  nec  in  dilectione  Dei  perseve- 
randi  ?  aut  quomodo  beati  esse  possunt ,  quibus  est 
incerta  sua  beatitudo  ?  nec  peccaturis  ergo  fulunim 
malum,  nec  permansuris  futurum  bonum  revelavit 
Deus.  Ideoque  nec  illi  qui  ceciderunt ,  unquam ; 
nec  illi  qni  perstiterunt ,  usque  ad  conGrmatio- 
neni  beati  fuerunt.  >  Quaies  ergo  fuerunt  angeli  in 
creatione,  jam  ostensum  est,  boni  scilicet  et  non 


(Isa,  XIV.)  Qui  non  unus  ordo,  sed  unusangehis  ao- 
cipiendus  est.  Qui,  teste  Isidoro,  postquam  creatn» 
est,  eminentiam  naturae,  et  prorundiiatem  tust 
scicniiae  perpendens,  in  suum  Creatorem  superbivil 
in  tantum,  quod  ei  aequnri  se  voluit.  De  quo  in 
Isaia  legitur  :  In  coslum  ascendamt  super  asira  Dei 
exallabo  soUum  meum,  et  ero  similis  Aliissimi 
(ibid,)^  Simiiis  quidem  Deo  esse  voluit  non  per 
imilationem,  sed  per  scqualilalem  potentiae.  Et  tan- 
tae  superbiae  mertto  de  coelo  cmpyreo,  in  quo  cuni 
aliis  crealus  fuerat,  dejectus  est  in  istum  caligino- 
sum  aerem  cum  omnibiis  suae  pravilatis  eonsorti- 
bus.  Nam,  ut  Joannes  ait  in  Apocalypsi  :  Draep  de 


mali,  jiisti,  id  est  innocentes,  et  quodammodo  per-  i^ccelo  cadens  secum  traxit  tertiam  partem  stellarum 
fecti,  quia   videlicet  a    Deo    bene  conditi ,   quo* 
datn  vero  alio  modo  imperfecti ,  quia  necdum  con- 
firmati. 

(3)  Tamen  omnes  angeli  rtberum  habebant  arbi* 
Crium,  quod  est  libera  potestas  et  hahilitas  rationa- 
lis  voluntatis.  Poterant  enim  voluiitaie  eiigere  quod- 
iibei,  el  ratione  judicare,  id  est  discernere  in  qui- 
bus  constat  liberum  arbitrium.  Nec  creati  sunt  vo- 
lenles  averti  vel  converti,  sed  habiles  ad  volendum 
hoc  vel  illiid.  Post  creationem  vero  spontanea  vo- 
luntate  alii  elegerunt  malum,  alii  vcro  bonum ;  el 
ita  discemil  Deus  lucem  a  tenebris,  sicut  dicit  Scri- 


/4)  Mag.,  ubi  supra:  Bic  nuxrisolct. 
^2)Di»t.  4. 


(Apoc,  xii),  quia  Lucifcr  iile  aliis  major  non  solus 
cecidit,  sed  cum  eo  alii  mulii,  qui  ei  in  malitia 
consenserunt ,  eosque  cadentes  bujus  caliginosi 
aeris  habitaculum  excepit,  et  hoe  ad  nostram  pro- 
bationem  factum  est,  ut  sit  nobis  causa  exercitatio- 
nis.  Uiide  ait  Apostoius  :  CoUuciatio  est  nobis  ad" 
versus  principes  ei  poteslates  mundi  hujus^  et  adver- 
sus  rectores  tenebrarum  harum^  adversus  spirilualia 
nequiii(e  in  coslestibus  (Ephes,  vi);  quia  daeiuoncs 
qui  sunt  spirituales  et  nequam,  in  hoc  turbulento 
aere  nobis  propinquo,  qui  ccelum  appellatur,  habi- 
tant.  Undc  et  diabolus  prinreps  aeris  dicitur.  Non 

(3)  Dist.  5  :  Uabebant. 

(4)  Dist.  6. 


5G5 


8ERM0NES.  —  SERM 


enim  est  eis  concessum  habitare  in  cocla,  qiiia  cla- 
rus  locus  esi  et  amcenus,  nec  in  lerra  nobiscum, 
ne  nos  nimis  infestarent,  sed  juxta  apostoH  Petri 
doctrinam  in  Epistoln  canonica  traditam,  in  aere 
isto  caliginoso,  qui  esl  eis  quasi  carcer  usque  ad 
tempus  judicii  deputalus  (//  Petr,  ii).  Tunc  enim 
detrudentur  in  barathrum  inferni  secundum  illud : 
Ite,  maledicti,  in  ignem  teternum^  qui  pr<tparatu$  esi 
dtabolo  et  angelis  eju$  (Matth.  xxv). 

Sciendum  praeterea  esl,  quia,  sicut  inter  bonos 
angelos  alii  aliis  praesunt,  ita  inter  maios  alii  aliis 
praelati  sunt,  ct  alii  atiis  subjecli.  Quandiu  enim 
durat  mundus,  angeli  angelis,  et  bomines  ho- 
niinibus,  daemones  daemonibus  praesunt,  sed  in  fu- 
luro  oninis  evacuabilur  praelatio,  ut  docet  Aposto- 
lus  (/  Cor.  xv).  llabet  quoque  secundum  modum 
tcientiae  majoris,  vel  minoris,  praelationes,  alias 
majores,  et  alias  minores.  Quidam  enim  spiritus 
unl  provinciae,  alii  uni  homini,  alii  vero  uni  vitio 
praesunt.  Unde  dicitur  spiritus  superbiae,  spiritua 
luxurix  et  hujusmodi,  quia  de  illo  vitio  maxime  po« 
lest  tentare  homiiies  a  quo  nominatur.  Inde  est 
etiani,  quod  nomine  djemonis  diviliae  vocantur,  sci- 
licet,  mammona.  Est  enim  mammona  nomen  daemo- 
iiis,  quo  nomine  vocanlur  divitiae  secundum  Syriam 
linguam.  Hoc  autcm  non  ideo  est,  quod  diabolus  in 
ix>testate  habeat  dare  vcl  auferre  divitias,  cui  velit» 
sed  quia  eis  utitur  ad  tentationem  hominum  ac  de- 
ceplionem.  De  Lucifero  autem  quidam  opinantur, 
quod  in  inferno  religatus  sit,  ct  ad  nos  t^entandos 
non  babeat  nunc  accessum,  slcut  in  Apocalypsi  le- 
gitur  :  Cum  consummati  fuerint  mille  anni,  &oivetur 
Satanas  de  earcere  $uo  et  exiet,  et  seducel  gentes 
{Apoc.  xx)  :  quod  eril  in  novissimo  tempore  Anti* 
christi,  quando  erit  tanta  tribulatio,  ut  etiam  sl 
fieri  potest,  moveantur  electi  (Malth.  xxiv).  Quem 
ibi  religatum  dicunt  ab  eo  tempore  quo  tentavit 
Christum  in  dcserto.  vel  in  passione;  et  victus  est 
ab  eo.  Ipsum  piitait  primum  bominem  lentasse,  et 
Yicisse,  et  seciindiim,  id  est  Ghristum,  sed  ab  eo 
Yictum  esse;  et  ideo  in  inferno  religalum  teneri. 
Daemones  quoque,  qui  a  sanetis  juste  et  pudice  vi- 
▼cntibiis  vincuntur,  potestas  alios  ilcrum  tentandi 
'videtur  adimi.  Unde  Origcnes  ^  Puto ,  inquit,  sane, 
quia  sancli  repugnantes  adversus  dasmones^  viliorum 
incentores,  si  dimicando  eos  vicerint,  non  ultra  sit 
fas  illi  spiritui,  qui  ab  aliquo  sancto  jam  victus  esf, 
iterum  impugnare  alium  hominem,  Hoc  autem  qui-* 
dam  putant  inteliigendum  de  illo  taiito  vilio,  in  quo 
fiuperatus  est,  ul  si  de  superbia  aliquem  Tirum  san- 
cturo  tentat,  ct  vinciiur,  non  Uceal  ei  ulterius  illum 
\el  alium  de  superbia  tentare. 

(5)  Sciendum  pru^terea  est,  quod  boni  angcli 
post  confirniationem  ex  natura  non  sicul  ante  pec- 
care  potucrunt  :  non  quod  eorum  arbitrium  debili- 
tatum  sit  per  graliam,  sed  ita  potius  confirmatum, 
utjam  per  illud  nonpossit  bonus  angelus  peccare ; 

^5)  Dist.  7  .  Non  ergo, 

(6)  Lib.  VIII  Etym,\  cap.  9. 


VII.  LN  SEPTUAGEa  Wi8 

A  quod  utique  non  est  ex  ipso  arbitrio,  sed  ex  gratia 
Dei.  Talis  enim  et  angelus  et  homo  crcatus  est,  qui 
ad  ulrumque  ilecti  poterat,  sed  postea  boni  angeli 
per  gratiam  ila  sunt  confirmati,  ut  peccare  non 
possint ;  et  mali  iti  vitio  obscurati,  ut  beue  vivere 
nequeant.  Licet  mali  angeli  per  maliliam  ita  siiit 
ubstinati,  vivaci  tamen  sensu  penitus  non  sunt  pri<^ 
vati.  «  Nam,  ut  tradit  Isidonis,  triplicl  acumiiie 
scientiae  vigent  daemones,  scilicet  subtilitate  naturae, 
partim  experientia  temporum,  partiin  revelatione 
supernorum  spiritiium,  qnorum  scieutia  etiam  ma- 
gicae  artes  exercenlur,  quibus  tamen  lam  scientia 
quam  potestas  a  Deo  data  est,  vel  ad  fallendum  fal- 
laces,  vftl  ad  admonendum  fideles,  vel  ad  exercen- 
dam  probandamque  justorum  patienliam.  i  Unde 

B  beatus  Augiistinus  :  «  Video,  inquit,  infirmae  cogi- 
tatioiii,  quid  possit  occurrece,  cur  scilicet  ista  mi- 
racula  roagicis  artibus  fiant^  Nain  et  magi  Pharaonis 
serpentes  fecerunt,  etiam  et  alia  plura  (Exod.  vti). 
Sed  illud  est  amplius  admirandum  quomodo  mago» 
rum  potentia,  quae  serpentes  facere  potuit,  ubi  ad 
muscas  niinutissimas,  id  est  scinifes,  ventum  est, 
omniiio  defecit.  Ibi  certe  roagi  defecerunt  dicentes : 
Digitus  Dei  est  hic  (Exod,  viii).  Nec  sane  illi  niali 
angeli  creatorcs  diccndi  sunt,  quia  per  illos  mafjji 
ranas  et  serpenles  fecerunt,  quia  non  eas  ipsi  crea-' 
verunt..  Deus  solus  Creator  est  omniuin  visibilium, 
et  invisibilium  crcaturarum.  Cur  ergo  magi  non 
potuerunt  faccre  sciniphes,  nisi  quia  major  aderat 
dominatio  prohibenlis  Dei  per  SpiriUim  sanctum. 

^  Quod  et  magi  confessi  suiit  dicentes  :  Digitus  Dei 
est  hic,  >  Dei  scilicet  manifesta  vlrtus  opcralur  ha.c 
miracula. 

«  Ilaec  vanitas  magicarum  artium,  ut  ait  beatus 
Isidorus  (6),  ex  traditione  angelorum  nialorum  in 
toto  terrarum  orbe  plurimis  saeculis  valuit  per 
quamdam  scientiam  futurorum  et  infernorum,  et 
evocationes  eorum  Invenia  sunt  etiam  aruspicia» 
augurationes  et  ipsa  quae  dicunlur  oracula,  et  ni^ 
groroantia.  Nec  mirum  de  magorum  pnestigiis  quo- 
rum  in  tantum  prodiere  maleficiorum  artes,  ut 
eliam  Moysi  simillimis  resistercnt  signis,  vertentes 
virgas  in  draconcs,  et  aquas  in  sanguinein.  Mago-^ 
rum  primus  Zoroastres  rex  Bactrianorum    fui^, 

'  quem  Ninus  rex  Assyriorum  inlerfecit  inpraelio ;  de. 
quo  Arislotcles  scripsit,  quod  vigies  centum  millia 
versuum  ab  ipso  condita  indiciis  voluminum  cjus 
declarentur.  lianc  artem  multa  post  saecula  Deino- 
critus  ampliavit,  quando  ct  Hippocrates  medicinae 
disciplina  eflloruit.  Fertur  el  quaedam  maga  famo  • 
sissiina  Circe,  quae  socios  Ulyssis  mutavit  iii  be- 
stias  (7).  Legitur  eV  de  sacrificio  quod  Arcades  deo 
suo  Licio  immolabanl,  ex  quo  quicunque  suine- 
rent,  in  bestiarum  formas  converlcbantur.  Ilinc  ap- 
paret,  non  esse  in  toto  dubium,  quod  nobilis  illu 
poeta  scribit  dc  quadam  feinina,  quae  magicis  arti««. 
busexcellebat. 
(7)  ViRC.,egiog.8,  7a 


lihl 


S.  MARTINI 


Lax,  inquit  (8),  $e  earminibus  prominii  $olvere  meu" 

[tes, 
Quas  velit  :  ast  (9)  aliis  duras  immitiere  euras  : 
Sistere  aquam  fluviis,  et  vertere  sidera  retrc : 
Nociurnosque  (iO)  ciet  Manes.  Mugire  videbis 
Sub  pedibus  terram^  et  desctndere  montihus  ornos. 
(iLNEiD.lib.  IV, 487.) 

f  Quid  plura  ?  si  credere  fas  ffst,  (11)  pythonis- 
saui,  ut  prophetse  Samuelis  animam  de  infemi  abdi- 
tis  evocare,  et  vivorum  praesentare  conspectibus, 
si  tamen  animam  propbet»  fuisse  credamus,  et 
iion  aliquam  phantasmaticam  illusionem,  Satanne 
fallacia  factam.  Prudentius  quoque  de  Uercurio  sic 
ait  (14)  : 

Traditur  hinc  (15)  exstinetas  assumpto  moderamina 

[virgiB 

Jn  lucem  revocasse  animas 

Ast  alias  (14)  damnasse  neci, 

i  Ei  post  paululum  adjecit : 
Murmure  nam  tenues  magico  excitare  figuras, 
Atque  seputcrales  seite  ineantare  favillas, 
Vita  Uidem  spoliare  alios,  ars  noxia  novit't 

Iii  omnibus  ergo  supradictis,  ars  dsemonum  est 
ex  quadam  pestifera  societate  hominum,  et  malo- 
rum  angclorum  exorta.  Unde  cuncta  vitanda  sunt  a 
Chrifttianis,  el  omni  penitus  exsecratione  repudianda 
atquc  damnanda. 

c  Angeli  sancti,  utaitbeatus  Isidorus,  (15)cor- 
pora  in  quibus  appareut  hominibas  de  superiori 
acre  sumunt,  solidamqne  speciem  ex  coelesti  ele- 
inento  inducunt,  per  quam  humanis  obtutibus  mani*' 
festius  demonstrentur.  >  (16)  Bonis  angelis,  qui 
perstiterunl,  talia  sunt  conservata  corpora,  utineis 
possint  facere  l)ona,  et  non  pati  mala,  quae  tants 
sunt  teniiilatis,  ut  a  mortalibus  videri  non  valeant 
niai  supervestita  aliqua  grossiori  forma,  quaassum- 
pta  videntur,  depositaque  videri  desinunt.  Angelis 
Tero  malis  mutata  sunt  in  easu  corpora  in  deteriorem 
qualitatem  spissioris  aeris.  Sicut  enim  a  loco  di- 
gniori,  id  est  cokIo  in  inferiorem  locum,  id  est  in 
caliginosum  aerem  dejecti  sunt ;  ita  illa  coelestia  et 
tenuiora  corpora,  quae  prius  habuenint,  transfor- 
mata  sunt  in  deteriora  et  spissiora,  in  quibus  pos- 
sint  pati  tormenta.  Boni  ergo  angeli  de  superiori 
aere  corpora,  Deo  praeparante,  assumunt  ad  imple- 
tlonem  ministerii,  sibi  a  Deo  injuncti,  eademque 

(8)  jEneid.,  Wh.jy^iSl. 
(JM  Ms.,niinusrectc,  atf. 

(10)  Ms.,  nocturnos  quaiiet.' 

(11)  Oubius  videtur  liaisisse  Isidor.  in  hac  perce- 
leb.  i  qiiaesiione  a  priniis  saeculis  acriter  agilata  in* 
ter  praestanliores  Ecclesiae  PP.  Eorutn  testimonia 
cxpcnduiit  perdocti  viri  Natalis  Alexander  in  dis- 
sert.  25  Hist.  eccles.  Veter.  Teslam.  et  Atigustin. 
Calmet  in  ea  qiiain  praetitulavit  :  De  Samuele  per 
visum  Sauli  objeclo.  Tam  lii  quain  alii  recentipres 
critici  in  eam  sententiam  inclinant.  quam  demuui 
sectitus  fuit  Magn.  ParensAiig.  impulsus  auctoritate 
Fscctesiastici  cap.  XLvi,  v.  25,  videliret  verum  Sa- 
muelem  videndiim  se  pr?ebuisse  Sauli.  Quapropter 
niiramur,  Theodoricum  Ruinartiuin  in  not.  ad  acta 
S.  Pionii  presb^teri  non  solum  contrariam  probare 
videri  sentcntiam,  quod  non  repugnamus ;  veruni 
etiaui  cjus  asseclam  Augiislinuin  asscrcre  in  lib. 


LEGIONENSIS  51» 

A  post  completionem  deponunt,  in  quibus  appanieruut 
hominibus  atque  loculi  sunt. 

Sciendum  practcrea  est  quia  aliquando  angcH  lo- 
quuntur  hominibus  ex  persoiia  Dei  &ine  distinctione 
alicujus  personac,  aliquando  vero  ex  persona  Patris, 
etFilii,  et  .Spiritus  sancti.  Nec  dubitandum  est 
Deum  iu  corporalibus  formis  apparuisse  hominibus, 
sicut  Augustinus  in  secundo  libro  De  Trinitate  os- 
tendit,  conferens  diversa  Scripturarum  testimoiiia» 
ex  quibus  Deum  in  corporeis  figuris  apparuisse 
probat;  et  aliqiiando  ex  persoua  Dei  sine  distin- 
ctione,  aliquando  sub  distinctioiie  sermonem  eis 
esse  factum. 

Indubitanter  ergo  teneamus,  quod  Deus  in  specie 
esseutiae  suae  nunquam  mortalibus  apparuit,  sicut 
famdlo  suo  Moysi  dicit  :  Pion  videbit  me  homo,  ei 
vivei  {Exod.  xxx!ii).  Et  sicut  in  Evangelio  Joannis 
dicitur  :  Deum,  inquit,  nemo  vidit  unquam  {Joan.  i). 
Nuu  est  enim  quidquid  visibile,  quod  sit  mutabile. 
Ideo  substantia  sive  essentia  Dei  quoiiiam  uullo 
modo  inutabilis  est,  nuUo  modo  potest  per  seipsam 
esse  visibilis.  Proinde  illa  omnia,  quae  patribus, 
patriarchis  scilicet  et  prophetis  visa  sunt,  cum 
Deus  illis  praesentaretur,  per  creaturam  factum  esse 
niaiiifestum  cst.  Quamvis  ergo  nos  latcat  quali- 
ter  ea  ministris  angelis  fecit  Deus,  per  ange- 
los  tamen  esse  facta  dicimus.  Audeo  igitur  fidu- 
cialiter  dicere,  nec  Deum  Patrem,  nec  Verluni 
ejus,  nec  Spiritum  sanctum  ejus,  qui  est  unus 
Deus,  per  id  quod  est,  atque  id  ipsum  est,  nullo 
^  modo  esse  mutabilem,  ac  perhoc  multo  minus  vi- 
sibilem. 

Illud  etlam  consideratione  dignum  videtur,  utruoi 
daemones  hominum  substaniialiter  intrent  corpora, 
eorumque  animabus  ilIabanlur?An  ideo  intraredi- 
cantur,  quia  malitia;  suae  eiTectum  ibi  exercent  De' 
permissione,  opprimendo  atque  vexando  eas,  vel 
in  peccatum  pro  voluntate  sua  traliendo.  Quod  iii 
homines  iniroeant,  atque  ab  eis  expulsi  exeaut, 
Evangelium  aperte  dcclarat,  commemorans  daemo- 
nia  in  quosdam  ingressa,  et  per  Christum  <Ieject&. 
Ulrum  vero  secundum  substantiam  ingrediantur, 
an  propter  mali  elTectum  dicantur  ingressa,  non 
adeo  perspicuum  est.  De  boc  autem  Gennadius  (17) 

^  De  divers.  qu(est.  ad  Siniplicianum.  Aug.  in  hoc  lib. 
problcmaticus  omnino  consistit,  et  in  posterioribus, 
De  octo  Dulcitii  qumst.  et  De  cura  gerenda  pro  mor^ 
tuis,  opinionem  amplectitur  quaiii  diximus.  Ejus 
faiitores,  praetcr  Augustinum,  sunl  Ainbrosius, 
Origcnes,  Jiistin.  martyr,  et  reliqui  omnes  quos  re- 
ceiisont  Natalis  et  Calinctius. 

(12)  Lib.  I,  cont.  Symmac. 

(15)  Deest  in  Prudentio. 

(U)  Ms.,  alios. 

(15)  Lib.  1  Sent.,  cap.  10. 

(16)  Magist..  lib.  ii  Sent.,  dist.8. 
(17)Pereruditi  revisores  Benedictini  operum  S. 

Augustini  in  Append.^  tom.  YIU,  notant  MMgistruin 
Seiitentiaruiu  saepe  saepius  hunc  librum  citasse  sub 
^ugustini  nomine,  praeter  in  una  editione  Lova- 
niensi  in  hoc  loco.  Sed  cum  plures  sint  editiones 
Lovianenses  librorum  Sententiarum,  non  inutilein 


5G9 


SFRMONCS   —  SERM.  Tll.  IN  SEPTUAGES. 


570 


in  DefinUionibus  ecctesiasticomm  dogmatttm^  dsemo-  A  dccimum  ordinem  complcri  ex  hominibus  ?  Grego- 


nes,  inquil,  per  energiam  operationem  non  credl 
mus  substanlialiter  illabi  animar^,  sed  applicatione, 
et  oppressione ;  uniri  auiem  menii,  illi  soli  possi- 
bile  est,  qui  creavit,  qui  nalura  sua  subsistens  in- 
corporeus  capacibilis  est  suse  facturae.  Beda  quo- 
que  super  iilum  locum  Acluum  apostolorum,  ubl 
Petrus  ait  Ananiae  :  Cur  tentavit  Satanas  cor  tuum  f 
(Act,  v)  :  non  dixit,  cur  tnfravt/,sed  cur  tentavit. 
Notandum  quod  mentes  hominum  juxta  substan- 
tiam  nihil  implere  possit  nisi  creatrix  Trinitas^ 
Implet  vero  Satanas  cor  alicujus,  non  quidem  iii- 
grediens  in  eum,  vel  in  sensum  ejus,  neque  intro- 
iens  aditum  cordis  illius,  siquidem  hsec  potestas 
solius  Dei  cst ;  sed  callida  et  fraudulenta  deceptione 


rius  dicit  homines  assumendos  in  ordine  angel(v> 
rum,  quorum  alii  asftumuntur  in  online  superio- 
rum,  qui  scilicet  magis  ardent  charitate ,  alii  in 
ordine  inferiorum,  qui  scilicel  minys  perfecti  sunl. 
Ex  quo  apparet  non  esse  de  hominibus  formandum 
decimum  ordinem ,  tanquam  novem  sint  ordines 
angelorum,  et  decimus  hominum,  sedhomines  pro 
qualitate  meritorum  statuendos  in  ordinibus  ange- 
lorum.  Quod  ergo  legitur,  decimus  ordo  complen- 
dus  ex  hominibus  ,  ex  tali  sensu  dicium  fore  acci^ 
pi  potest,  quia  de  hominibus  resiaurabitur  ,  quod 
deangelis  lapsum  est,  de  quibus  f ot  corruerunt , 
unde  posset  fieri  decimus  ordo.  Propter  quod  Apo- 
stolus  dicit,   restaurari  omnia  in  Christo^  quce  in 


animam  in  affectu  malitiae  trahens  per  cogitatio-  ^  ccelis^  etiiuoB  in  terris  $unt  (Colois.  i) ;   quia  per 


nes  et  incentiva  vitiorum,  quibus  plenus  est.  In- 
traVit  ergo  Saianas  cor  Ananiae,  non  intrando,  sed 
malitiae  suae  vires  (48)  inserendo.  His  aucloritatibus 
ostenditur  quod  daemones  non  suhstantialiter  in- 
trant  corda  hominum,  sed  per  malitiae  effectum, 
d^quibus  pelli  dicuntur,  cumnocerenon  sinuntur. 
(i  9)  Post  praedicta  superest  cognoscere  de  ordinibus 
angelorum,  quid  Scriptum  dicat  Dionysius  tres  or- 
dines  angelorum  «esse  tr.idit,  ternos  in  singulis 
ordinibus  ponens.  Sunt  enim  tres  superiores,  tres 
hiferiores,  et  tres  medii.  Superiores,  seraphin, 
cberubin,  troni ;  medii,  dominationes,  principatus, 
potesiates;  inferiores,  virtutes,  archangeli,  angeli. 


Chrislum  redemptum  est  humanum  genus,  de  quo 
fit  reparatio  ruinae  angelicae.  Tamen  non  ininus 
saharetur  homo,  quaravis  angelus  non  cecidisset. 
Non  juxta  numeriim  eorum  qui  ceciderunt,  sed  illo- 
rum  qui  permenserunt ,  homines  ad  beatitudinem 
admiltuntur.  Unde  Gregorius  :  (20)  c  Superna  illa 
civitasexangelisatquehominibus  constat,  ad  quam 
credimus  tot  humani  generis  ascendere,  quot  illic 
contingit  angelos  remansisse ,  sicut  scriptum  est  : 
Slatuit  terminos  populorum  juxta  nnmerum  filiorum 
{^\)Dei(Deut.  xxxii).UndeetiamailB.  Uidorus(S2): 
Bonorum  angelorum  niimerus,  qui  post  ruinam 
angelorummalorumestdiminutus  exnumero  electo- 


Ordo    angcloruin    dicitur    multiludo    coelestium  q^  rum  bominum  supplebitur,  qui  numerus  soli  Deo  est 
spirituum.    Seraphin  dicuntur,  qui  prae  aliis  ardent     cognitus. 


charitate.  Seraphin  interpretatur  ardens ,  sive  suc' 
eendens.  Cherubin  dicunliir ,  qui  prse  aliis  scientia 
eminent;  cherubin  quippe  interpretatur ,  pleni'' 
tmdo  scientice,  Tronus  dicitur  sedes ;  tronl  autem 
vocantur,  ut  ait  beatus  Gregorius,  qui  lanta  divini* 
tatis  gratia  rcplentur,  utin  eis  Deus  sedeat,  et  per 
eos  judicia  sua  decernat.  Dominationes  vocantur, 
qui  principatus  et  poteslales  Iranscendus.t.  Prlnci- 
patiis  dicuntur,  qui  sibi  subjectis,  quae  sunt  agcn- 
da,  disponunt,  eisque  ad  explenda  divina  mysteria 
principantiir.  Potestates  nominantur  bi,  qui  hoc 
caeteris  potentius  in  suo  ordine  acceperunt,  ut  vir- 
tntes  adversae  eis  subjeclae  eorum  refrenentur  po- 


Investigandum  est  etiam,  (23)  utrum  ilii  coelestes 
spiritus  ad  exteriora  nuntianda  miltantur?  Isaias 
quoque  ait:  Volavit  ad  me  unus  de  seraphin  (Isa. yi): 
hic  ordo  superior  est  et  excelleniior;  ideoque  si 
de  illo  ordine  mittentur,  non  est  ambiguum  quin 
etiam  et  de  aliis  mitlantur.  Unde  Apostolus  : 
Omnes  sunt  administratorii  spiritus  in  ministerium 
missi  (Uebr,  i).  His  teslimoniis  asserunt  quidam 
oimies  angelos  mitti ;  non  tamen  debet  indignum 
videri  sietiam  superiores  angeli  mittantur,  cum  et  ille 
qui  Creator  estomnium  ad  haecinferioradescenderit. 

Scicndum  praelerea  est  (2i)  quod  angeli  boni  de- 
pulali  sunt  ad  custodiam  hominum,  ila  ut  quisque 


testaie,  ne  homines  tentare  tanlum  valeant,  quan-  ^  electorum  habeat  angelum  ad  profcctum  siii  atqiie 

custodiam  specialiter  delcgatum.UndeinEvangelio 


tum  dcsiderant.  Virtutes  vocantur  illi  per  quos 
signa  et  luiracula  fre(iuenler  fiunt.  Archangeli 
6unt,  qui  majora  nuntiant  ;   angeli  qui  minora. 

Sed  cum  non  sint  nisi  novein  ordines,  nec  aln- 
plius  fuissent,  etiamsi  iili  qui  ceciderunt  perstitis- 
8ent,  moventur  lectores  quomodo  Scriptura  dicat 

fecissent  eam  assignare  quam  viderunt  :  nos  enim 
uiiaiu  Lovianensem  evolvimus  anni  i552  apud  Bar 
tholomaeum  Graviiitn  et  Augiistinum;  non  Genna- 
dium  huc  citat.  Aliimde  duplicem  alteram  vidimus, 
Venelain  nempe  iii  fol.  anni  I5U  apud  Gregurium 
de  Gregoriis,  et  Lugduiiense  in  8  anni  45:27,  apud 
Joannem  Moylinum ;  et  Gennadio  non  Augustino  li- 
brnm  qscripsit  in  hoc  capite.  Codex  evolutus 
a  B.  Martino  Gennadium  hic  adducebat ;  nam 
alias  saepe  Ibruui  Dogmatum  Augustino  tribuit. 


Veritas,  .^  pusillorum  scandalo  prohibens,  ait :  Ait- 
geli  eorum  semper  vident  faciem  Patris  (Matth,  xviii). 
Angelos  dicit  eorum  esse,  quibus  ad  custodiam.  de- 
putati  sunl.  Super  quem  locum  ait  Hieronymus : 
c  Magna  digAitas  animarum  est,  ut  unaquaeque  ha- 

(18)  Reclius,  virus, 

(19)  Dist.  0. 

(20)  Hom.  34  in  Evang, 

(21)  Magisler  legit.  anqelorum,  ut  LXX.  Vetus 
Itala  et  plures  alii  quos  adducit  Sabbaticr  inhuiic 
locum.  Unde  auieiu  eruerit  Martinus  peculiarem 
hanc  lectionein  filiorum  Dei^  nos  tatet. 

(22)  Lib.  i  Sent.,  cap.  tU. 
(25)  Dist.  10. 

(U)  Disl.  H. 


571 

lieat  abcxordio  nativitalisangelumadsui  custodiam 
delegatunn»  Gregorius  quoque  dicil :  i  Quod  quisque 
unum  bonum  angelum  ad  custodiam,  et  unum 
mnliimad  exercilium  habeat  deputatum.»  Cum  ergo 
omnes  angeli  boni  nostrum  bonum  velint,  commu- 
nilerque  saluti  omnium  fldelium  studeant ,  ille  ta- 
nien  qui  depiitatus  est  alicui  ad  custodiam  eum 
specialiter  hortatur  ad  bonom,  sicut  legitur  de  9in- 
gelo  Tobiae  (Tob.  iii) ,  et  de  angelo  Petri  in  Actibus 
apostoloniin  (Act.  xii.)  Similiter  el  mali  angeli  cum 
desiderent  malum  hominum ;  magis  tamen  homi- 
nem  incitat  ad  malum,  et  ad  nocendum  fortius  in- 
slat  ille,  qui  ad  exercitium  ejus  deputatus  est.  Hac 
de  angclica^naturaeconditione  dicta  sufficiant. 

Nunc  superest  de  aliarum  etiam  reruin  creatiooe, 
(25)  ci  praecipue  de  operum  septem  dierum  distin- 
clione  aliqua  in  medium  proferre.  In  prineipio^  ait 
Scriptura,  creavil  Deus  ccelum,  id est  angelos,  et  ter» 
ram,  scilicet  materiam  quatuor  elementorum  adbuc 
confusam,  et  informeni,  qux  a  Grxcis  dicta  esl 
chaos,  quam  terram  etiam  abyssum  vocat,  dicens : 
Et  tenebr<e  erant  snper  faciem  abyssi,  quia  confusa 
erat  et  commista.  Terra  ctiam  ilta,  idest  informis 
materia  dicta  est  aqua,  super  quam  fercbatur  Spi- 
ritus  Domini ,  sicut  superfertur  fabricandis  rebus 
volontas  artificis.  Augustinus  :  i  Non  enim  tene- 
brae  aliquid  sunt,  sed  ipsa  lucis  absentia.  Sicut  si- 
lenljum  non  aliqua  res  est ,  sed  ubi  sonus  non  est, 
silcniium  dicitur ;  et  iiuditas  non  aliqua  res  est, 
sed  in  corpore  ubi  tegiimentum  non  est ,  nuditas 
dicitur;  sicut  et  inanitas  non  est  aliquid,  sed 
iiianis  dicitur  esse  locus,  ubi  non  est  corpus ,  et , 
inanilasabsenlia  corporis.»  Atlende  igitur,  lector, 
quod  hicAuguslinus  lcnebras  dicit  nonessealiquid, 
cum  alibi  lenebrse  inter  creata,  quae  Dominum  be- 
iiedicuiit,  nominentur,  ubi  dicilur  :  Benedicite,  lux 
et  tenebra^.  Domino  (Dan.  iii).  Ideo  ergo  dicit  tene- 
bras  tunc  fuisse  supcr  faciem  abyssi ,  quia  deeral 
iiix  quae  si  esset,  superesset,  el  superfunderetur ; 
sed  nondum  lucis  gratia  opus  suum  Deus  venusta- 
verat,  quxpost  inprimodieformataes!,dicenteDomi- 
110 :  Fiat  lux,  et  facla esi  Inx : et  sic  dimit  Deus  lucem a 
tenebris  appellavitque  lucem  diem,  et  tenebras  noctem 
{Cen.  i.) 

SeJ  si  quaeriiur  qualis  lux  illa  fuerit,(26)  corpo- 
ralis  scilicet  an  spiritualis  ?  Id  respondemus.  quod 
a  sanctis  Patribus  traditiim  lcgitnns.  Dicit  enim 
Augustinus,  quod  lux  illa  corporalis,  vel  spiritualis 
potest  intelligi.  Si  Spiritualis  accipitur,  angelica 
natura  intellic[itur,  quae  prius,  informis  fuit,  sed 
pt)$ica  formata  esi,  cum  ad  Creatorein  conversa  ei 
charitate  adhxsit.  Ciijiis  etiam  formatiooslenditur , 
ciim  dicitur  :  Fiat  luXy  et  facta  est  tux.  Haec  ergo 
aiigelica  natura  prius  lenebrae,  et  postca  Iiix  fuit ; 
quia  prius  babuit  inlormitatem  et  impcrfectio- 
neui,  deinde   formationero ;  et  ita  divisit  Deus  lu- 

m)  Dist.  12. 

(2«|  Dist.  iZ:  Si  quwritnr. 

(27)  Pro  auctoriufe  Aiigustini  quam  bic  inserit 


S    MARTINI  LEGIONENSIS  B7i 

A  cein  a  tenebris.  (27)(}nde  beatus  kidorus  noster 
patronus  :  (28)  c  Non  ob  boe  substantiam  habere 
credendae  sunt  tenebrae ,  quia  dicit  Dominus  per 
prophetam  :  Ego  Dominus  formans  et  creans  iene- 
bras  (Isa,  xlv)  ;  sed  quia  angelica  natura ,  qu» 
noH  est  praiivaricata,  lux  dicitur ;  illa  autem  ^qua 
praeviiricata  esl,  tenebrarum  nomine  nuncupi3tur. 
Unde  el  iu  principio  lux  a  tenebris^  dividitur^  Sed 
quia  elhos  et  illos,creavit,  inde  formansiucem  e(  creans 
tenebras  ,  verumtamen  bonos  angelos  non  tantom 
creans»  sed  et  formans ;  malos  vero  creans  tantum» 
et  non  formans.  Hoc  et  de  bominibus  bonis  malis- 
que  accipiendum  est.  Si  vero  corporalis  fuil  lux 
illa,  quod  utique  probabile  est,  corpus  lucidumfuis- 
se  intelligitur  veiut  lucida  nubes,  quod  non  de  ni- 

^  hilo,  sed  de  praejacenti  materia  formalUer  factum 
est,  ut  luT  esset ,  et  vim  lucendi  habes^et,  cum  qua 
dies  primus  exortus  esl,  quia  ante  lucem  nec  dies 
fuil  nec  nox.  Lux  ergo  illa  vicemetlocum  solis  te« 
nebat,  quae  in  ortu  sui  circumagitata  noctem  diem- 
que  discernebat.  Ibi  itaque  primo  lucem  appaniis- 
se  verisimile  est,  ubi  sol  quotidiano  cursu  circum- 
veclusapparet,  ut  eodem  tramite  lux  circumcur- 
rens,  ac  primo  ad  occasum  descendens ,  vesperaiu 
faceret ,  deinde  revocata  ad  ortum,  aurorani,  id  esl 
mane  illustraret;  et  ita  divisit  Deus  lucem  a  tcne- 
bris,  et  appellavit  lucem  diem,  et  lenebras  noctem. 
Factum  est  ergo  vespere  prius  et  posiea  mane  p, 
et  ita  fuit  dies  unus  cxpletus  viginti  quatuor  bora- 

Q  rum,  dies  scilicet  naturalis,  qui  habuit  vesperam  » 
sed  non  mane.  Mane  enim  dicilur  finis  prscedeu- 
tis ,  et  initium  sequentis  diei ,  quod  aurora ,  qu» 
nec  plenam  lucem,  nec  omnino  tenebras  habel.  Ma- 
ne  ergo  primus  dies  non  habuit,  quia  nec  dies  praer 
cesserat  qui  sequentis  diei  initio  terminarelur  ,  et 
eo  praecipuc  quia,  luce  apparente,  mox  super  ler- 
ram  plenus  atque  prseclarus  dies  exstitit,  qul  noii 
ab  aurora,  sed  a  plena  luce  inchoavit,  et  mane  se- 
quentis  diei  consummatus  est.  Unde  Beda  supet 
Cenesim  :  <  Decebat,  ut  dies  a  luce  inciperet,  et  in 
mane  sequcntis  diei  teuderet ,  ut  opera  Dei  a  luce 
inchoasse ,  et  in  luce  coinplela  esse  significaretur. 
Reliqui  autem  dies  mane  habuerunt  et  vesperam, 
quorum  quisque  a  suo  maneincipiens  usque  ad  alte- 

0  rius  diei  mane  tendebatur.»  Hic  est  natiiralis  ordo 
distinctionis  dierum,  ut  distinguatur  atque  compu- 
tetur  diesa  mane  usqiie  ad  mane.  Postea  vero  in  my- 
sterio  factum  est  ut  dies  computctur  a  vespera  in 
vesperam,  et  adjungatur  dies  praecedenti  nocti  in 
computatione.  Forte  dicit  aliquis  :  Cur  factus  esi 
sol,  si  lux  tlla  sulliciebat  diei?  Adquoddici  potest: 
Quia,  facto  sole,  diei  lux  aucta  est.  Anipliori  eniiu 
multo  luce  dies  radiavit  postea ,  quaiu  anle 

Praetcrea  investigandum  est  quomodo  accipicii- 
dum  sit  quod  ait  Scriptura  :  Dixit  Deus  :  utruui 
temporaliter,  vel  sono  vocis  iilud  dixerit,  vel  alio 

Magister,  B.  Martinus  locum  Isidori  interposuit. 
(28)  Lib.  I  Sent.  cap.  8. 


573  SERxMONES.  —  SERM.  YII.  IN  SEPTUAGES.  m 

nTodo  ?  Augustinus  super  Geneshn  tradil ,  nec  sono  A  natura  fluid;e,  et  in  inia  labilis  super  c(£lttm  possii 

consistere?  de   Deo  scriptum  esse  meinini  :  .Qui 


Tocis  ,  nec  temporaliter  ,  Deum  fuisse  locutum ; 
quia  si  temporaliter,  et  mutabiliter;  H  si  corpora- 
liter  dieatur  sonuisse  vox  Dei ,  nec  lingua  erat  qua 
loqueretur,  nec  erat  quem  oporteret  audireet  intel- 
ligere.  Unde  Hispaniarum  doctor  Isidorus  (i9)  : 
Non  quemadmodum  nos  transitorie  dicimus ,  fiat 
aliquid,  sic  dixit  Deus,  fiat  cvelum  inprincipio.  lilud 
enim  sempiterne  in  verbo  unico  dictum  est.  Si  tran- 
sitorie  dictum  e>t  a  Deo,  fiai^  erat  ulique  creatura 
aliqua ,  unde  jam  talis  fieret  vox.  Sed  quia  antc- 
quam  dicerel,  fiat ,  nulla  exstitit  creatura,  ipsum 
fiat^  quoJ  diclum  est  in  aeternitate  Yerbi,  non  in 
Tocis  sono  enunliatum  est.  Benc  ergo  vox  Dei  ad 
naturam  Yerbi,  per  quod  omnia  facta  sunt ,  refer 


Ugat  aqua$  in  nubibus  $ui$  (Job  xxvi).  Qui  enin^ 
infra  coelum  ligat  aquas  ad  tempus  vaporibus  nu- 
bium  retentas,  potesl  etiam  super  coeli  spbae- 
ram  non  vaporali  lenuilate,  sed  glaciali  solidi^ 
tate  aquas  suspendere,  ne  labantur.  Qualcs  autem 
el  ad  quid  conditae  sint  ?  ipse  novit,  qui  condidil. 
Quxritur  autem  (52),  sistet,an  moveaturcoelum  ? 
Si  movetur  inquiunt,  quomodo  est  firmamentum  ? 
Si  vero  stat,  quomodoin  eo  fixa  sidcra  circumeunt? 
Sed  firmamentum  potest  dici  non  propler  statio- 
nem,  sed  propter  firmitatem,  vel  terminum  aqua- 
rum  intransgressibilem.  Si  autem  stat,  nihil  impe- 
dit  rooveri  etcircumirc  sidera.  Unde  Isidorus  doctor 


tur.  Dixit  ergo  Deus  :  Fial  /ux,elc.,  non  tempora-  B  eximius  (33)  ait  (34)  :  «  i£thera  (35)  iocus  est,  in 


liier,  non  sono  vocis,  sed  in  Yerbo  sibi  coaeterno  , 
id  est  Yerbum  genuit  ante  omnia  tempora  in  quo 
crat,  et  disposdii  ab  seterno,  ut  fieret  in  tempore,  et 
in  eo facium  est.  Factum  estergo  vespereetmane  dies 
unus.  Unde  l)eatus  Isidorus  (30) : «  Dics  prior  factus 
angelisunt,  qui  propierunitaiem  insinuandam,  non 
Oies  primus.  sed  dies  dictus  est  unus,  et  idcirco 
jpse  repetitur  semper  in  cxsecutione  creaturx.  Qui 
dies,  hoc  est  natura  angelorum,  quando  creaturam 
ipsam  contemplabatur,  quodammodo>vesperascebaX; 
non  autem  perman^ndo  in  ejus  contuitu ,  sed  lau- 
dem  ejus  ad  Deum  refereus ;  eamque  melius  in  di- 
vinam  rationem  ccnspiciens,  continuo  maue  fiebat. 


quo  sidera  sunt;  et  signiUcat  eum  igneui,  qui  a 
toto  mundo  in  altum  separalus  est.  Sane  aether  est 
ipsum  elementum  ;  aethera  vero  splendor  a^theris, 
et  est  sermo  Graecus.  Sphaera  cocli  dicta,  eo  quod 
species  ejus  i;i  rotundum  formata  est.  Sed  <%  quid« 
quid  tale  est,  a  volubililate  sphaera  a  Graecis  dici 
tur,  sicut  et  pilae  quibns  ludunt  infantes.  Nam  plii- 
losophi  dicunt,  coelam  in  sphaene  figura  undiquo 
esse  convexum,  omnibus  partibus  aequale,  conclu- 
dens  terram  in  media  mundi  mole  libratam.  iloo 
moveri  dicunt,  el  cum  motu  ejus  sidera  in  eo  fixa 
ab  oriente  usque  ad  occidentem  circumire,  scplcn* 
trionibus  breviores  gyros  peragentibus.  Axis  eit 


Si  vero  permaneret  negleclo  Creatore,    in  creaturae  p  septentrionis  linea  recta,  quae  per  mediam  pilam 

•  •  ,J  *•  /»  '^  U  *  l*.  *      !•     i  •  1    •  I 


aspectu,  jam  non  vespera  ,  sed  nox  utique  fierel.  > 
Dnm  secrcaturamelius  inDeum,  quam  in  seipsam 
noverii,ipsasuicognitio,  qua:  major  in  DeoesL,die8 
et  iux  dicitur.  Cognitio  vero  sua  in  seipsam  ad 
compensationem  iilius,  quae  in  Deo  est,  qnia  longe 
inferior  est,  vespera  nominaiur.  Ideoque  t>ost  ves^ 
peram  mane  fiebat ;  quia,  dum  suam  in  se  cognilio- 
nem  sibi  sntisfacere  non  agnosceret ,  ul  se  plenius 
nosse  potuissei.  ad  Deum  sese  referebat  creatura, 
in  quo  se  diem  agnoscendo  melius  fieret. 

De  opere  secundi  diei,  quo  factiim  est  firniamen- 
tum  (31) :  Dixil  quoquc  Deu$ :  Fiat  firmamentum  in 
medio  aquarum,  et  dividat  aquas  ab  aquis,  Divisit- 
que  aquasy  qucs  erant   $ub  firmamento  ab  hi$,  quce 


sphaerae  tendit ;  ct  dicla  axis,  eo  quod  in  ea  spliaera 
ut  rota  volvitur,  vel  quia  ibi  plaustrum  est.  Cardinea 
extrema>,  partes  sunt  axis;  et  dicti  cardines,  eo 
quod  per  eos  verlitur  coeluni.  Poli  sunt  circuli  qui 
currurt  per  axcm.  Horum  alter  est  sepientrionalis, 
qui  nunquam  occidit,  appellatnrque  boreas,  aitei 
vero  australis,  qui  nunquam  videtur,  et  aiistrono- 
tius  dicitur.  Poli  dicti,  quod  sint  axiumcycliex  usu 
plaustrorum  a  poliendo  scilicet  nominati,  sed  polua 
borcas  seinper  videtur,  austronotius  nunquam , 
quia  dextra  coeli  altiora  sunt  pressa  auslri.  Coii-> 
vexa  extrema  coeli  sunt  a  curvitate  dicta  -  naui 
convexum  curvum  est  et  inclinatum,  et  in  inodum 
circumflexum.  Lacteus  circulus  via  cst ,  qu:e  in 


erantsuper  firmamenlum.  Sciendumest,sicutaitYe-  f)  sphaira  vidclur  a  candore  dicta,  quia  alba  est,quara 


nerabilis  Beda  super  Cenesim^  quod  illius  coeli  bic 
describitur  crcatio,  in  quo  fixa  sunt  sidera,  qui  sup- 
positae  sunt  aquse  in  acre  et  in  terra,  et  superpo- 
sitae  sunt  alise  de  quibus  dicitur :  Qui  tegi$  aquis 
iuperiora  eju$  {Psal,  ciii).Iii  medioergo  aquarum  fir- 
mamentum  est,*coelum  videlicet  sidereum,  de  aquis 
factum  psse,  credi  potcst.  Crystallinus  enim  lapis 
cui  niagna  firmiias  et  perspicuitas  est,  de  aquis 
factas  est.  Sed  si  aliquem  movet,  quomodo  aquae 

(29)  Deest  in  Magistro  hic  ct  aller  locus  IsidorL 

(30)  Ibid. 

(31)  Dist.  U. 

(3i)  Ihid.  Quipri  etiam  $oUt, 

(33)  Nec  istam  auctoritatem  npud   Magistrum 


allqui  dicunt,  viam  esse  quam  circuit   sol,  ct  cx 
splendoris  ipsius  transitu  ita  lucere. 

«  (30)  Habitatio  isla  cceli  circulorum  distincta 
zonis  quasdam*partes  temperie  sua  iiicolere  pcr 
misit,  quasdam  vero  negavit  enormitate  frigoris, 
aut  caloris.  Zonae  autein  ipse  quinque  sunt,  qiias 
ideo  zonse  dicuntur  vel  circuli,  qnia  in  circumdu- 
ctione  sphaerae  existant.  Quorum  primus  circulus 
ideo  arcticos  appellatur,  eo  (|uod  inlra  eiim  arcto- 


iiivcnics. 

(34)  Lib.  xiii  Etymolog.,  cap.  5. 

(25)  Iino  cether  ;  aliud  cnim  cst  xlhera«  ut  blo 
dicitiir. 

(36)  Id.,  cap.  6. 


575 


S.  MARTIM  LEGIONENSIS 


57« 


nim  signa  inclusa  perspiciuntur,  quas  a  nostris  in  A  opere  quinti  diei  quando  creaTil  Deiitex  aquis  to- 


u;  sarum  specie  ficla  septentriones  appellantur.  Se« 
cuudus  circulus  ex  eo  terinos  tropicos  dicitor,  quia 
in  eo  circulo  sol  aquiionis  finibus  aestaiem  faciens 
ultra  eum  circulum  non  transit,  sed  statim  rever- 
titur;  et  inde  tropicos  appellatur.  Teriius  circulus 
hiemerinas,  qui  a  Latinis  ideo  aequinoctialis  appel- 
latur,  eo  quod  sol  cum  ad  eum  orbem  pervenerit, 
aequinoctium  facit.  Iliemerinos  enim  Latine  dies 
dicilur  atque  nox,  quo  circulo  dimidia  sphaerse 
pars  constituta  perspicilur.  Quartus  circulus  an- 
tarcticos  vocatur,  eo  quod  contrarius  sit  circulo, 
quem  arcticon  nominamus.  Quintus  circulnscime- 
ronostropicos,  qui  a  Latinis  bicmalis  sive  brumalis 
appcllatur,  ideo  scilicet  quia  sol  cura  ad  eum  cir- 


latilia,  et  natatilia  :  Dixitque  Deu$ :  Producant  aqum 
reptHe  anim(e  viventit,  et  volatile  super  terram,  etc. 
Opus  quinti  diei  est  formatio  piscium  et  avium, 
ouibus  duo  elementa  ornantur,  et  deeadem  materia* 
id  est  de  aquis  pisccs  et  aves  creavit,  volatilia 
levans  in  aerea ,  natatilia  vero  remittens  gur- 
giti. 

De  opere  sexti  diei,  quando  creata  sunt  animalia, 
et  reptilia  terrae.  Dixit  eliam  Deus  :  Producat  terra 
animam  viventem^  jumenta  et  reptilia,  et  bestias 
secundum  species  suas,  Sexti  diei  opus  describitur, 
cum  terra  suis  animalibusornari  dicitur.  Solet  quaerl 
de  venenosis  etperniciosis  animantibus,  utrum  post 
pcccatum  hominis  advindictam  creata  sint?  an  po- 


culum  pervenerit,  biemem  his  qui  ad   aquilonem  B  tius  creata  innoxia,  peccatoribus  nocere  coeperint? 


sunt,    facie,  aestatem  vero  his  qui  austri  partibus 
commorantur. » 

His  de  spbaera  coeli  ac  dc  quinque  zonis  a  beato 
Isidoro  breviter  dictis,  necesse  est  ut  iierum  de 
terfii  diei  opere  ad  utilitatem  legentium  sicul  a 
sanctis  Palribus  exposita  sunt,  aiiqua  dicamus  : 
Dixit  quoque  Deus  :  Congregentur  aquce ,  quce  sub 
eaelo  sunt  in  locum  unum,  et  appareat  arida  (37). 
Terlii  diei  opus  est  congregatio  aquarum.  Gongre- 
gatae  sunt  ergo  aquse,  quae  sub  coelo  sunt  in  unam 
matricem,  ut  lux,  quae  praeterilo  biduo  aquas  clara 
luce  lustraverat  in  puro  aere  clarior  fulgeret ,  et 
appareret  terra,  quae  latebat ;  ct  quae  aquis  humosa 
erat,  fieret  arida,  et  germinibus  apta 


Sane  dici  potest,  quod  creala  nibil  homini  nocuisseot, 
si  non  peccassct.  Puniendorumnamque  vitiorum,  vel 
probandae  vel  etiam  perficiendae  virtutis  oausa  no- 
cere  coeperunt.  Fuerunt  ergo  creaia  innoxia,  sed 
propter  peccatum  facta  sunt  noxia.  Unde  beatus 
Isidorus  (39  :  Malum  (40)  a  diabolo  non  estcreatam, 
scd  invcntum ;  et  ideo  nihil  est  maluin,  quia  sine 
Deo  factum  esl  nibil.  Deusautem  malum  non  fecit 
{Sap,  i).  Non  alicubi  aut  aliquando  erat  malumy 
ui.de  flerel  diabolus  nialus ;  sed  quia  vitium  est. 
dum  esset  bonus  angelus,  superbiendo  effectus  est 
malus,  et  ideo  recte  dicitur  ab  eo  inventum  malum. 
NuUam  esse  naturam  mali  (4i);  quia  natura  omnia 
aut  incommutabilis,  ut  Deus  est,  aut  commutabilis. 


Deopere  quarti  diei,quandofactasunt  luminaria,  ^  ut  creaiura  est.  Malum  vero  ideo  nuila  natura  est. 


itcrum  subjungamus  aliqua.  Dixit  etiam  Deus : 
Fiant  luminaria  in  firmamento  cceli,  et  dividant 
diem  ac  noetem.  Quia  igitur  coelum  caeteris  ele- 
menlis  specie  praestat,  priusque  aliis  factnm  est, 
iileo  ante  alia  ornatur  sole,  et  luna,  et  stellis  in 
qunrlo  die.  Qnse  ideo  facta,  ut  per  ea  illustraretur 
inferior  pars,  scilicet  terra,  ne  esset  habitantibus 
tenebrosa,  Infirmitati  ergo  liominum  provisum  est, 
ut,  circutneunte  sole,  potirentur  homines  diei  no- 
ctisque  vicissitudine  propter  donniendi  vigilandi- 
que  neceSsitatem.  Ideo  etiani,  ne  nox  indecora  re- 
remaneret,  sed  luna  ac  sideribus  consolarenlur 
homlnes,  quibus  in  nocte  operandi  vei  ambulandi 


quia  accedendo  in  bonam  naturam,  eflicit  eam  vi- 
tiosam.  Quod  dum  discedit,  natura  manet,  et  malum 
quod  inerat  nusquam  est.  Ex  eo  quod  vitinm  nocet 
naturae,  agnoscitur  vitium  naturain  non  esse,  qui& 
nibil  quod  naturale  cst,  nocet.  Dura  natura  bona 
daninatur  propter  voluntatem  malam ,  ipsa  mala 
voluntas  tcstis  est  naturae  bonae,  quae  in  tanto  te- 
statur  eam  esse  bonam,  iit  illnm  Deus  pro  malo 
non  relinquat  inultara.  Greditur  ab  haereticis  nieii- 
tera  a  Dco,  vitiura  a  diabolo  fuisse  crcatum.  Ideo 
cl  ab  ipsis  duae  naturae,  bona  scilicet  et  mala,  pu- 
l  mtur.  Scd  vitiura  natura  non  est.  Et  dum  vcrc  a 
diabolo  sit,  non  taraen  creatura  est.  Quam  ob  cau- 


neccssilas  incumberel,  et  quia   quaedam  aniraalia  -.  sam  permiserit  Deus  mali  oboriri  statum,  nisi  ut  ex 


snHt,  quse  hicera  fcrre  non  possunt.  Quod  vero  snl)- 
ditur  :  Et  sint  in  signa  et  tempora,  et  dies,  et  annos, 
quoraodo  accipiendura  sit  quaeri  solel.  Ad  quod  di- 
cendum,  quia  terapora  quae  fiunt  per  sidera,  non 
spatia  horarum,  sed  vicissitudinera  aeriae  qualitatis 
debemus  accipere;  quia  talia  nobis  signa  fiunt, 
sicut  fiunt  dieset  anni,  quos  usitate  novimus.  Fiunt 
enira  signa  serenitatis  vel  tempestatis,  et  tempora, 
et  per  ea  distinguiaius  quatuor  tempora  anni,  sci- 
iicet  vcr,  xstatera,  autumnum  et  hieraem.  (58)  De 

(57)  Magist.,  ubi  supr  :  Seqaitur, 

(58)  Dist.  15. 

i50)  Lib.  I  Sent.,  cap.  9. 

(40)  Frustra  etiam  apud  Magi^itrum  hunc  locum 


contrariis  malis  bonum  naturse  decorel.  Iste  modus 
eliam  in  verbis  esse  coraperitur,  qui  raodus  ami- 
theton  norainalur,  quod  Latine  oppositum  vel  coit- 
trapositum  dicitur,  et  fit  pulchra  eloculio,  quando 
mox  contraria  pro  prosperis  proferuntur.  Ita  et  In 
rebus  permistum  est  malura,  ut  nalurae  bonum  ad 
comparationem  excelleret  mali.  Feclt  Deus  omnia 
valde  bona.  Nihil  ergo  natura  malum,  quando  et 
ipsa  quae  in  creaturis  videntur  esse  pcenalia,  si  bene 
utantur,  et  bona  et  prospera  snnlisi  male,  noce.iiU. 

requires. 

(ii)  Adde  conUatt  ex  Isiduro,  et  erit  seusus  pcr- 
fcctior. 


577 


SERMONES,—  SFRM.  VII.  L\  SEPTUAGES. 


578 


Iti  ergo  pensanda  est  crealura  ex  nostro  usu  non  A  die  seplimo  complevisse  opus ,  quia  ipsum  bcne- 


bona,  nam  ex  sua  natura  vaide  bona.  Si  radas  su- 
percilium  honiinis,  parram  rem  demes,  sed  totius 
corporis  ingeris  Toeditatem.  lla  et  in  universitate 
creaturae  si  extremum  vermiculum  natura  maluni 
dixeris,  universx  creaturae  injuriam  facis.  Cuncta 
mala  per  peccatum  primi  hominis  pro  pocna  sunl 
translala  in  universum  genus  humanum.  Proinde 
quaecnnque  videntur  mala,  partim  in  pobis  saeviunt 
origine,  partim  culpa.  Hala  dicuut  multa  in  crea- 
turis  perversi,  ut  ignem,  quia  urit,  ut  ferrum  quia 
occidit,  ut  feram  quia  mordet.  Sed  commoda  ipso- 
nim  non  intendens  homoaccusat  iniliis,  quod  sibi 
potffis  debet  impulare,  cujus  pro  peccato  ista  ef- 
fecta  sunt  Ih)»a^  quae  illi  homini  ex  parte  fucrant 
ante  peccatum  subjecm.  Nostro  igilurvitio,  non  sua 
natura  nobis  mala  sunt  ea  qiiac  nobis  nocent.  Nam 
lux  dam  sil  bona,  innrniis  tamen  oculis  noxia  est, 
et  tunc  oculorum  yitiuro,  non  lucis  est;  sic  et  cae- 
tera.  €um  creaturarum  stimulis ,  et  elementonim 
adTersitatibus  homo  verberatur,  peccati  hoc  exigit 
pcena,  ut  Deo  superbiens  homo,  ea  quae  infra  ipsum 
sunt,  patiatur  adversa.  Unde  et  in  Sapientia  iegi- 
tor :  Pugnabil  pro  Deo  orbis  terrarum  contra  tnsfif- 
Mtoi  (Sap,  v).  Merito  ergo  peccatorum  hoc  actum 
est  at  naturaliter  prospera  mutentur  homini  in  ad- 
versa.  Unde  et  Salomon  :  Creatura  exardescit  in  tor-- 
ntentum  adversus  injustos;  et  lenior  est  ad  benefa* 
dettdmm  his,  qui  in  Deum  confidunt  {Sap,  xvi).  Ita- 
qae  non  eril  caro  subjecta  animae,  nec  vitia  rationi,  ( 
si  animus  non  cst  subditus  Conditori.  Tunc  aulem 
recie  subjiciuntur  nobis  omnia  quae  sub  nos  sunt, 
si  nos  subjicimur  ei,  a  quo  nobis  illa  subjecta  sunt. 
Nam  et  quae  videntur  esse  subjecta  ei,  qui  Deo  sub- 
JecCus  non  est,  ille  potius  subjicitur  eis,  quia  suam 
volantatem  subjugat  amori  earum,  qottsibi  subjecta 
cilstimat.    Ut  ergo  supra  dictum   est,   animalia 
creata  sunt  innoxia,  sed  per  peccalum  facta  sunt 
Boxia.  > 

Sequitur :  Complevit  Deus  die  septimo  opus  sntcm, 
elrequievil  ab  universo  opere  suo  quod  patrarat  (42.) 
Reqaievisse  Deus  dicitur  die  septimo,  non  quasi 
cperando  lassus.  sed  ab  universo  opere  requievit ; 
qaia  videlicet  novam  creaturaro   facere  cessavit. 


dixit,  el  sanctificavit,  sicut  ait  Scriptura  :  Bene- 
dixit  Deusdiei  septimo,  et  sanctificavil  illum  (Cen.  i). 
Opus  enini  est  benediclio  et  sanctiUcatio.  Nam  et 
Salonion  aiiquid  operis  fecit,  cum  tcmplum  dedi- 
cavil.  Illuin  ergo  diem  sanctificasse ,  et  bene- 
dixisse  dicitur,  quia  mystica  pi-ae  ca:leris  bene- 
dictione,  et  saiictificatione  eiim  donavit.  Unde  in 
lege  dicitur?  Memento  ut  sanciifices  diem  Sabbati 
(Exod,  xx). 

Sequitiir  :  Yidit  Deus  cunctaqua:  fecerat,  eterani 
valde  bona,  Omnia  quidem  naturaliter  bona  erant, 
nibilque  in  sua  natura  vitii  habcntia.  Et  suiit  bona, 
quae  condidit  Deus  etiam  singula.  Siinul  vero  uni- 
versa,  valde  bona,  quia  ex  omnibus  consistit  uni- 
versitatis  admirabilis  pulchritudo ,  in  qua  etiani 
illud  quod  malum  dicitur,  bene  ordiaatum,  et  loco 
suo  posituni ,  eminentius  commendat  bona  sua,  ut 
roagis  placeant,  et  laudabiliora  sinl.  Unde  B.  Isido- 
rus  (43)  :  i  Non  septies  a  Deo  visa,  septies(|i)e 
laudau  est  creatura,  quae  antequam  fieret,  perrccte 
ab  illo  est  visa,  sed  dum  nos  singula  videntes  lau- 
damus,  tanquain  ipse  videat,  et  laudet  per  no:^; 
sicut  est  illud  :  Non  eslis  vos  qui  ioquimini,  sed  Spt- 
rt7a«  Patris  vestri  (Matth,  x).  Proinde  sicut  ipse  per 
nos  ioquitur;  ita  videt,  et  laudat  per  nos,  sed  per 
se  perenuiter  ac  sempiterne  videi,  pcr  nos  vero 
temporaliter.  Attende  universaliter  creaturatn  in 
principio  valde  bonam  vocari ,  singulariter  vero 
bonam  tantum;  quia  et  membra  corporis,  cum 
sint  bona  singula,  majus  tamen  bonum  faciunt, 
dum  singula  omnia  valde  bonum  corpus  efficiunt. 
Sequitur  de  hominis  creatione  (44).  Ubi  haec  con- 
sideranda  videntur,  quare  videlicet  creatiis  sit,  et 
qualiter  iiistitutus,  et  quaiis,  et  quomodo  factus ; 
deinde  qualiter  sit  lapsus,  postremo  qualiier  et  per 
quem  sit  reparatus. 

Dixit  quoque  Deus  :  Faciamus  Iwminem  ad  ima-^ 
ginem  et  simititudinem  nostram.  In  eo  quod  facia- 
mus  dicitur,  una  operalio  trium  personarum  osten- 
ditur.  In  hoc  vero  quod  dicit,  ad  imaginem  et  simi' 
litudinem  nostram^  una  et  aequalis  substantia  trium 
personarum  monstratur.  Ex  persona  enim  Patris 
hoc  dicitur  ad  Filium  et  ad  Spiritum  sanctum.  Non 


Requiescere  enim  cessarc  dicitur.  Unde  legitur  in  ^  boc  dixit  angelis,  ut  quidam  pulant.  quia  Dei  et  an- 


Apocalypsi :  Animalia  requiem  ndn  habebant,  San- 
ctus^  Sanctus,  SanctuSy  dicentia  {Apoc.  iv),  id  est 
dicere  non  cessabant.  Requicvisse  ergo  dicitur, 
quia  cessavit  a  faciendis  generibus  creatiiraruin. 
fJsque  nunc  lamen,  ut  Veritas  in  Ev.ingelio  ait,  ope-- 
ratur  Paier  cum  Filio  (Joan,  v);  sed  administratio- 
nem  eorumdem  generuin,  qiise  tunc  inslituta  sunt. 
Creatoris  eniin  virlus  causa  subsistendi  est  omni 
creaturae.  Quod  ergo  dicitur  :  Pater  meus  usque 
modo  operatur,  ei  ego  illud  operor,  universae  crea- 
lurae  administrationem  ostendit.  Septimo  igitur  die . 
nihil  novum  creasse  dicitur  Deus,  nisi  forle  dicator 

(42)  Mag.,  ubi  stipra  :  jam  de  sepiimcs. 
(43)Lib.  1.  Sent,,  cap.  8. 


gelorum  non  est  una,  et  eadem  imago,  vel  simili- 
tudo.  Imago  auiem  et  similitudo  in  hoc  loco  vel  in- 
creala  inlelligitur  Trinitatis  essentia,  ad  quam  fa- 
ctus  est  homo ;  vel  creata.  in  qua  factus  est  hoiuo» 
et  ipsa  hoinini  concreata.  Unde  Apostolus  :  Vir 
quidem  est  imagoet  gloria  Dei  (I  Cor,  xi).  Et  B.  Isi- 
dorus  (45)  :  c  Universae  creaturae  honio  roagna 
quaedam  porlio  est.  Tantoque  gradu  esl  cxteris  ex- 
ccllentior,  qiianto  imagini  divinae  vicinior.  Quan- 
tiim  caeteris  creaturis  praeest  homo  dignitale  virtu- 
tis,  ex  ipsa  reverentia  discitur  creationis,  dora  oin- 
nia,  dixit  Deus,  fiant^  et  facta  sunt,  Crcare  vero 

(44)  Dist.  IG. 

(45)  Ibid.,  cap.  ii. 


5?9 


iK^niinein,  cum  qaadam  slemi  consiUi  delibera- 
tione  volucrit  esse^  dicens  :  Fasiamut  hotninem  ad 
imaginem  et  similitudinem  nostram.  Quia  enim  boni 
sumus  naturaliter  conditi,  culpae  quodaromodo  me- 
rito  contra  naluram  mali  sumus  effecti.  Sicut  pra^ 
ccivit  Deus  liominem  peccalurum,  ita  et  prsescivit 
qualiter  illum  per  suam  gratiam  repararet,  qui  soo 
arbitrio  deperire  potuisset.  Originaliter  Adam  et 
Eva  simul  creati  sunt»  specialiler  vero  postca  mu- 
lier  de  latere  viri  formata  est.  Pariter  vero  conditi 
8unt  utique  rationis  ordine,  non  pariter  temporis 
unitate.  Vir  ad  imaginem  Dei  factus  est«  mulier 
vero  ad  imaginem  viri  formata  est,  unde  et  illi  lege 
naturse  subjecta  est.  Mulier  ob  adjuiorium  viri 
creataest;  vir  autem  propter  semelipsum  Tactus 
est.  I 

Factus  est  ergo  homo  ad  imaginem  et  similitu* 
dinem  Dei  secundum  mentem,  qua  irrationabilibus 
antecellit  animalibus;  sed  ad  imaginem,  propter 
memoriam,  inlelligentiam  et  dilectionem ;  ad  simi- 
litudinem  vero  secundum  innocentiam  et  justitiam, 
quae  in  mente  raiionali  naturaliter  sunt.  Yel  imago 
consideratur  in  cognitione  veritatis,  similitudo  au- 
tem  in  ainore  virtutis.  Vel  imago  in  aliis  virtulibus, 
similitudo  vero  in  essenlia,  quia  immortalis  et  in- 
divisibilis  est.  I3nde  Augustinus  :  c  Anima  facta 
est  similis  Deo,  quia  immortalem  et  indissolubilem 
fecil  eam  Deus.  Imago  igitur  pertinet  ad  formam, 
siuHlitudo  ad  naturam.  Factus  est  ergo  homo  se- 
cunduni  auimam  ad  imaginem  et  simililudinem  non 
Parris,  vel  Filii,  vel  etiam  Spiritus  sancti,  sed  to- 
tius  Trinitatis.  Ita  etiam  secundum  animam  dicitur 
homoesse  imago  Dei,quia  imagoDei  est  in  eo;  sic- 
ut  imago  dicitur  tabula  et  pictura,  sed  propter  pic- 
turam  qu»  in  ea  est,  simul  et  tabula  imago  appei- 
latur.  Homo  ergo  ad  imaginero  Dci  est  factus,  filius 
auteni  iiiiago,  non  ad  imaginem,  quia  natus,  non 
creatus;  a^qualis,  et  in  nullo  dissimilis.  Homocrea- 
tus  est  a  Deo,  non  genitus,  non  parilitate  a^qualis, 
sed  quadam  similitudine  accedens.  i 

De  animae  origine  plura  quaeri  solent  (46),  sc.li- 
cet  unde  creata  fuerit,  et  quam  gratiam  in  crea- 
tione  habuerit.  Sicut  hominis  forroatio  secundiim 
corpus  describitur,  cum  dicitur  :  Formavit  Deuz 
homiuemde  limo  lerro?;  ita  ejusdem  secundum  ani- 
nam  factura  describitur,  cum  subditur  :  Et  inspi^ 
ravit  in  faciem  ejus  spiraculum  vitce,  Corpus  enim 
for/navit  Deus  de  limo  lerrx  cui  animam  inspiravit, 
non  quod  faucibus  sufflaverit,  vel  manibus  corpos 
forinaverit.  Deus  vero  spiritiis  est,  nec  lineamentis 
membrorum  compositus.  Non  ergo  camaliter  pute- 
mus,  Deum  corporeis  manibus  formasse  corpus,  et 
faucibus  inspirasse  hominem,  sed  potius  delimo  ter- 
ra^  secundum  corpus  hominem  formavit  jubendo, 
volendo,  id  est  voluit  et  verbo  suo  jussit,  ut  ita  fie- 
ret.  Et  inspiravit  in  faciem  ejus  spiraculum  rtfo?,  et 
facius  eit  homo  in  animam^  id  est  substantiam  ani- 


S.  MARTINI  LEGIONENSIS  580 

A  m«,  in  qua  vivereC,  creavit  non  de  aliqua  corporali 
materia,  vel  spirituali,  sed  de  nibilo.  Vnde  B.  Isido- 
rus  (47)  :  c  Animam  non  esse  partem  diyinae  sub- 
stantiae,  vel  naturae,  nec  esse  priusquam  corpori 
misceatur,  sed  tunc  eam  creari,  quando  et  corpus 
crcatur,  cui  admisci  videtur.  Philosopborum  sen- 
tentiae  dicunt,  esse  animam  priusquam  nascatur  in 
corporc,  quod  verum  esse,  nullis  approbatur  indi- 
ciis.  Nam  utrum  antea  fuissemus,  nec  ipsi  novl- 
rous,  nec  quis  horoinum  ducat,  habemus.  Non  est 
ergo  quaerendum,  quod  quaerendo  magis  est  irriden- 
dum.  Gentiles  et  haeretici  de  anima  disputare  co- 
nantur ;  sed  quomodo  de  illa  aliquid  recte  sentlre 
possunt,  qui  auctorem  ad  cujus  imaginem  facta 
est,  non  noverunt  et  ideo  multa  errore  digna  dize- 


runt  h 


Putavei^nt  etiam  quidam  haeretici,  Deum  de  snb- 
stantia  sua  animam  creasse,  vcrbis  Scripturse  perti- 
naciter  inhxrentes,  quibus  dicitur :  /nsptroofC  in  fa- 
ciem  ejus  spirarulum  vita;.  Cum  enim  spirat  homo, 
inquiunt,  flatum  de  seemitlit.  Sic  igitur  cum  Deum 
spirasse  dicituc  spiraculum  in  faciem,  ex  se  spiri- 
tum  hominis  emisisse  intelligitur,  id  est  de  substan- 
tia  siia.  Sed  qui  hoc  dicunt,  non  capiunt  tropica, 
id  est  figurali  locutione  dictum  esse,  inspiravit^  id 
est  flatum  hominis,  scilicetaoimam  fecit.  Flareenim 
est  flatum  facere.  Noii  sunt  ergo  audieodi  qui  pu- 
tant  animam  esse  partem  Dei.  Si  enim  boc  essel, 
nec  a  se,  nec  ab  alio  decipi  posset,  nec  ad  malum 
Q  faciendum,  vel  patiendum  compelii,  ncc  in  melius» 
nec  in  delerius  routari. 

Sed  quaeri  solei,  utrum  in  corpore,  an  exlra  cor- 
pus  animae  creentur?  Quidam  dicunt,  animam  bo- 
minis  in  corpore  creari,  ita  verba  illa  expouentes  : 
Inspiravit  in  faciem  ejus  spiraculum  vitWt  id  est  aui* 
mam  iu  corpore  creavit,  quae  totum  corpua  auima- 
ret.  Faciem  enim  specialiter  expressit,  quia  haee 
pars  sensibus  oniata  esl,  ad  intuenda  superlora. 
Certissime  igittrr  sciendum  est  qiiod  in  corpore 
creentur  aiiimae  :  creando  enim  eas  infundit  Deus, 
et  infundendo  creat. 

Notandum  praeterea  quia  iion  per  aetatnm  uio- 
iiienta  Deus  bominem  creavit,  sicut  nunc  formai  in  , 
utero  matris,  sed  repente  iu  virili  aeUie  fecit.  Unde 
D  Augustinus  super  Genesim  dicit :  c  Adam  in  aetale 
virili  continuo  factus  est,  et  boc  secundum  supe- 
riores  iion  inferiores  causas,  id  est  secuudum  vo- 
luntatem  et  potentiam  Dei,  sicut  virga  lloysi  sta- 
tim  conversa  est  in  draconem.  i 

Hominem  ergo  ita  formatum  tulit  Deus,  et  posuit 
in  paradiso  voluptatis,  ut  Scriptura  docet  (Gen.  u), 
quem  plantaverat  a  priiicipio.  ilis  verbis  aperte 
Moyses  insinuat  hominero  extra  paradisum  crea- 
tum,  et  postmodum  in  paradiso  positum;  quod  ideo 
facturo  dicitur,  quia  non  eral  in  eo  permansurus, 
,ut  non  naturae,  sed  gratiae  hoc  siguarctur.  Intelligi- 
tur  autem  paradisus  localis,  et  corporaiis,  iu  quu 


(40)  Disl.  17. 


(47)  Vbi  svpruy  cap.  12. 


KSI  SERMONES.  -  SERM.  VII.  IN  SEPTUAGES.  531 

homo  posilus  ct  loculus  csl.  Tres  generales  dc  pa-  A  el  Niius  dictus  esl,  quasi  neaniai  naaion.  Nam  tii- 

lea  Nilus  Laline  Nelo  dicebaiur.  Apparet  autem  iu 


radiso  senteutiae  sunt.  Una  videlicet  eorum,  quicor 
poraliter  intelligi  paradisum  volunt  tanlum;  aiia 
eorum,  qui  spirilualiter  tantum  ;  terlia  eorum,  qui 
utroque  modo  paradisum  accipiunt  (i8).  Nunc  vi- 
dendum  a  quo  principio  sil  plantatus  paradisus. 
UndeVenerabilisBt^da  :  c  Ut  bomoin  paradisocor-' 
porali  sil  positus,  qui  ab  illo  principio  plantatus  ac- 
cipi  potest,  quo  lerram  omnem  rciKOtis  aquis  her- 
bam  et  ligna  producere  jussit.  Qui  etsi  praescntis 
Ecclesiae  vel  futurx  typum  tenet,  tamen  Inielligen- 
duro  est  esse  locum  amoenissimuro,  fructuosis  arbo- 
ribus  roagnum,  irrigante  illuin  magno  fonte.  Sed 
quoddicimus,  a  principio,  antiqua  translalio  dicit, 
ad  orieniem,  Unde  volunt  in  orientali  parte  esse, 
longo  interjaceiite  spatio  maris  vel  terrae  a  regioni  • 
bus  quas  incolunt  homines,  secretum,  et  in  alto  si« 
turo,  usque  ad  luiiarem  circulum  perlingeiitem. 
Unde  nec  aquae  diluvii  illuc  pervenerunt.  De  quo  B. 
Isidorus  (49)  :  c  Paradisus  locus  est  constitulus  in 
orientis  partibus,  vocabulum  cujus  in  Latinum  ex 
Graeco  vertilur  hortus,  Hebraicevero  Edem  diciiur, 
quod  iii  nostra  lingua  deiicias  inlerpretantur ;  jun- 
ctum  9Utem  utrumque,  hortum  facit  deliciaruni.  Est 
enim  omni  genere  ligni  ei  pomiferarum  arborum 
consilus,  habens  ctiam  et  lignum  vitae,  de  cujus 
fructo,  qui  comederit,  semper  iti  eodem  statu  im- 
mortalis  permancbit.  De  quo  dicilur  :  Videte  ne 
forte  sumat  de  ligno  vins,  ei  vivat  in  asiernum  (Gen. 


Nilidae  lacu,  de  quo  in  meridiem  versus  excipilur 
i€gypto,  ubi  aquiionis  flalibus  rcp^rcussus,  aqiiis 
retro  jaclaniibus  inlumescit,ci  inundationeiii  ^Egypti 
facit. 

c  Tigris  fluvius  Mesopotamia  de  paradiso  ex- 
oriens,  et  pcrgens  coiitra  Assyrios,  post  multos  cir- 
cuitus  in  mare  Mortuum  influit.  Vocatus  autein  lioc 
nomine  propler  velocilatem  instar  bestiae  nimiaper- 
niciute  currentis. 

c  Eiiphrates  fluvius  Mesopotamiae  de  paradiso 
exoriens,  copiosissimus  gemmis,  qui  per  mediam 
Babylonem  iiifluit.  Hic  a  frugibus,  yel  ab  uLertate 
l\  nomen  accepit.  Nam  Ephrata  Hebraice  fertiUta$ 
interpretatur.  Eupbrates  enim  in  quibusdam  locis 
ila  Mesopotnmiam  irrigat,  sicutNilus  Aleiaudriain. 
Salustius  auctor  certissimus  asserit,  Tigrim  et  Eu- 
phratem  uno  fonte  manare  in  Armenia,  qui  per  di- 
versa  euntes,  longius  dividunlur,  spalio  medio  le- 
licio  inullorum  millium,  quae  tamen  lerra,  quae  ab 
ipsis  ambitur,  Mesopotauiia  dicitur.  i 

In  hoc  ergo  paradiso,  ut  supra  dictum  est  (51), 
erant  ligna  diversi  generis,  iiiter  quae  erat  unum, 
et  vocatum  est  lignum  vitae;  allerum  vero  lignum 
scientiae  boni  et  mali.  L<gnum  autem  viiae  dictum 
esl,  sicut  docet  Venerabilis  Beda,  quia  divinitiis 
accepil  hanc  vim,  ut  qui  ex  ejus  fruclu  coincderct. 


iii).  Est  enim  locus  ille  omni  amoenitaie  conspi-  q  corpus  ejus  stabili  sanilaie,  et  perpetua  soliditate 


cnus,  inaccessibilis  hominibus,  quia  igneo  muro  us- 
qjie  ad  coelum  est  cinctus.  Non  ibi  frigus,  non  «es- 
tas,  sed  perpetua  temperies  veris.  Ex  cujus  medio 
fons  oriens  tolum  paradisum  irrigat,  dividiturque 
ifl  qnatuor  flumina,  quae  infra  paradisum  terram 
infandont,  sed  in  aliis  longe  regionibus  derivan* 
lur  (50).  Nam  Ganges  fluvius,  quem  Pbison  sacra 
Scriptura  cognominai,  de  monte  Oreabares  nasci- 
tor,  et  ad  Indiae  regioncs  pergit.  Dictus  autem  Phi- 
stin,  id  est  caterva,  quia  decem  fluminibus  magnis 
sibi  adjunclis  implelur,  et  contra  orientem  fluens 
Oceano  excipitur.  Ganges  autem  vocatur  a  rcge 
Gangaro  Indiae.  Fertur  autem  Nili  modo  sese  cxal- 
Ure,  et  super  Orientis  terras  erumpere.  Geon  flu- 


firmaretur,  nec  ulla  infiruiitate  i;el  astatis  inibocilli* 
Ute  in  deterius,  vel  in  occasum  laberetur.  Lignum 
autem  scieniiae  boni  et  mali  non  a  natura  boc  no- 
roen  accepit,  sed  ab  occasione  rei  postea  secutae. 
Arbor  eniin  illa  non  erat  mala,  sed  ideo  scienliai 
boiii  et  mali  dicta  est,  quia  posl  prohibitioncin  erat 
in  illa  transgressio  futura,  qua  homo  experiendo 
disceret,  quid  esset  inter  bonum  obedientiae  et  raa- 
lum.inobedientiae.  Non  ergo  de  friiclu  qui  noscere- 
lur  inde  positum  est  illud  nomen,  sed  de  re  trans- 
gressionem  secuta.  Cognovit  aulem  homo,  prius- 
quam  tangerct  hoc  lignum,  bonum  et  malum  ;  sed 
bonuni  per  prudcntiam  el  experientiam,  malum  vc^ 
ro  per  prudentiam  tanlum.  Quod  expericntiam  iiovit 


▼ius,  sicut  et  Ganges,  de  paradiso  juxU  montem  D  i*surpalo  ligno  vctito,  quia  per  experientiam  mali 


Atblanteni  egreditur,  sed  mox  a  terra  absorbetur ; 
Persidam  occulto  meatu  currcns  in  littore  maris 
Rubri  denuo  funditur;  Ethiopiam  circuiens,  pcr 
iEgyptum  labitur,  in  septem  oslia  divisus  magnum 
mare  juxta  Alexandriam  ingreditur;  vocatur  autem 
jEeon,  eo  quod  incremento  suae  exundationislerram 
.£gypti  irrigat.  Ge  ciiim  Graece,  Laiine  ierram  si- 
gnificat.  Ilic  apud  Jilgyptios  Nilus  vocatur  proptcr 
limum  quem  trabit,  qui   cfficit  fecundilatem.  Unde 

(48)  Post  bacc  forsan  legendum  :  Tertiam  milii 
flacere  fateor,  ui  homo  in  paradiso  corporali  sit  po- 
$itu$.  Sunc  videndum^  a  quo  principio  sil  planlaius 
parauisu$t  qui  ab  iflo  principio,  clc.  Itaqiie  con- 
Crticntior  esl  sensus,  cl  conformior  Augustino,  Be- 


didicit  quid  sit  inter  bonum  obedientiae  et  malura 
inobedientiae.  Si  vero  primi  parentcs  obedienles 
essent  nec  contra  prxceptum  peccassent,  non  ideo 
tamen  minus  diceretur  lignum  scicntiae  boni  ft 
roali,  quia  hoc  ex  ejus  actu  accideret,  si  usiirpare- 
tur.  A  ligno  igitur  homo  prohibitus  est,  quod  ma- 
lum  non  erat,  ubi  et  ipsa  praecepti  consprvatio  bo- 
num  illi  esset,  tiansgressio  vero  malum. 
Sequitur:  Immisit  Dominus   soporem  in  Adam. 

dae  et  Glossae,  ex  quibus  baec  sumpsit  Magis^er,  et 
ex  illo  nosler  aurtor. 

aO)  Lib.  XIV  Etym,,  cap.  3. 

(50)  Isidor.,  lib.  xiii  Etym  ,  cap.  2i. 

(•^1)  Mag.,  ubi  $upra. 


C83 


S.  MilRTiNI  LECIONENSIS 


584 


Cumqui  obdormU$et,  lulit  unam  as  eoitU  ejus^  et  A  loris,  et   sui.  Rerum  quippe  cognitioneni  babuii. 


formavit  eam  in  mulierem,  Ilic  attendendum  est  (52) 
quare  noii  creavil  Detis  siroul  viram  et  multereno, 
sicHt  angelos,  sed  prius  virum,  deinde  mulierem  de 
yiro?  Ideo  scilicet  ut  unum  esset  bumani  generis 
principium,  quaienus  in  boc  et  superbia  diaboii 
confunderetur,  et  bominis  bumiiitas  Dei  similitudine 
sublimaretur.  Diabolus  quippe  aliud  a  Dco  princi- 
pium  esse  concupierat :  et  ideo,  ut  ejus  superbia 
retunderelur,  hoc  bomo  in  muncre  accepit,  quod 
diabolus  pcrverse  rapere  voluit,  sed  obtinere  non 
potuit,  et  pcr  boc  imago  Dei  in  bomine  apparuit. 
Nam,  sicut  Deus  omnibus  rebus  existit  principium 
creationis,  ita  boroo  omnibus  hominibus  est  prin- 
cipiuni  generalionis.ldeo  eliam  ex  uno  bomine  Deus 


cum  non  ipse  crealor,  vel  angelus  aliquis,  sed  ipse 
bomo  omnibus  animalibus  nomina  imposuit,  ut 
oslenderetur,  quod  singulorum  notitiam  ipse  habuit. 
Qu9e  enim  propter  illum  creata,  et  ab  eo  regeiida, 
et  disponeuda  erant,  borum  omnium  Deus  illi  et 
scientiam  tribuit,  et  providentiam,  atque  curam 
reliquit,  ut  et  dominationi  ejus  subjicereulur,  el 
ratione  illius  gubernarentur,  ut  sciret  illis  neces- 
saria  providere  a  quibus  cmolunienlum,  vel  sob« 
sidium  temporalis  vit»  debcbat  accipere,  quia,  ul 
ait  Aposlolus  :  De  bobus  Deo  cura  non  est  (/Cor.ix). 
Cognilionem  quoque  Creat(:ris  primus  bomo  hi- 
buisse  crcditur.  Cognovit  enim  a  quo  creatus  fuerri, 
quadam  scilicet  interiori  inspiratione,  qua  Dei  prs- 


omncs  bomines  esse  voluit,  ut  dum  omncs  ab  uno  ^  seutiam  contemplabatur ;  non  tameu  ita  excelleuter. 


se  esse  cognoscerent,  sese  quasi  unum  amarent. 

Mulier  non  de  qualibet  parte  corporis  viri,  sed 
de  lalere  ejus  formata  est,  ut  ostenderetur  quia  in 
consoriium  creabatur  dilectionis ;  ne  forte  si  de  ca* 
pite  facta  fuisset,  viro  ad  dominalionem  videretur 
praefcrenda,  aut  zi  dc  pedibus,  ad  servilulem  sub- 
jicienda.  Quia  igitur  jure  nec  domina,  ncc  ancilla 
probalur,  sed  socia ;  nec  de  capite,  nec  de  pedibus, 
sed  de  lalere  fucrat  producenda,  ut  juxta  se  po- 
nendam  cognoscerct,  quam  de  suo  latere  sumpiam 
didicisset. 

Non  sine  causa  quoque  dormicnli  viro  potius 
quam  vigilanti  dctracta  est  costa,  dc  qua  mulier  iu 


sicut  post  banc  vitam  sancti  visuri  sunt,  ueque  iu 
aeuigmate  sicut  in  bac  vita  videmus.  Habuit  etiam 
ipse  homo  talem  cognitionem  sui,  ut  et  quid  debe- 
ret  superiori,  quid  aequali,  ct  quid  inferiori  non 
ignoraret.  Conditionem  quoque  et  ordinem,  scilicet 
quare  vel  qualis  factus  essct,  et  qualiter  incedere 
deberet,  quid  agere,  quid  eliam  cavere,  iutellexiu 
Si  borum  notitiam  non  babuisset,  uon  esset  reus 
praevaricationis.  Sui  vero  casus  bomo  vel  angelus 
prsescius  omnino  non  fuit. 

(54)  In  primo  namque  statu  scilicet  ante  pecca- 
tuni  babuit  bomo  posse  mori,  et  posse  non  mori»  et 
haec  fuit  prima  buniani  corporis  immortalitas»  vi- 


adjulorium  gcncrationis  viro  est  formata ;  sed  ut  p  delicet  posse  non  mori.  In  sccuudo  vero  statu,  sci- 


nullam  sensisse  poenam  moostraretur,  et  divinse 
potenti<c  opus  mirabilc  probaretur,  quae  dormientis 
honiinis  latus  aperuit;  ncc  euni  tamen  a  quielis 
soporc  cxcitavit.  In  quo  ciiam  opere  sacramentum 
Cbristi  et  Ecctesiae  praeflguratum  est ;  quia,  sicut 
mulicr  de  latere  viri  dormientis  formata  est,  ita 
Ecclesia  ex  sacramentis,  quae  de  lalere  Cbristi  in 
cmce  dormienlis  profluxerunt,  scilicet  sanguine  et 
aqua  quibus  redimimur  a  poenis,  atque  abluimur  a 
culpis.  De  sola  ergo  ipsius  cosiae  substantia,  sine 
omni  extrinseco  addiiamento,  per  divinam  poten- 
tiam  in  semetipsa  multiplicata,  mulicris  corpus  fa- 
ctum  est,  eo  sane  miraculo,  quo  postea  de  quinque 
panibus  Jcsu  coelesti  benedictione  muUiplicalis, 
quinque  millia  bominum  satiata  suiit  {Marc,  vi). 
Ilhid  etiam  oportet  scire,  quod  cum  angelorum  mi- 
uistcrio  facla  sit  mulieris  formalio,  tamen  non  est 
eis  tribucnda  creationis  potentia.  Angeli  enim  nul- 
lam  possunt  crcare  crealuram.  Solus  Deus,  id  est 
Trinilas,  est  Creator.  Facta  est  crgo  femina  a  Deo, 
eliam  si  costa  minislrata  sit  per  angclos. 

ilomo  in  primo  slatu  raiionalis  fuit  (55),  habens 
discrelionem  boni  et  mali.  Scientiam  quoque  rerum 
crealarum  el  cognitioncni  quae  primae  perfectioni 
congruebat,  mox  conditus  non  incongrue  accepisse 
putalur.  Habuit  etiam  triplicem  ante  lapsum  cogni- 
lioneni  rerum,  scilicet  propter  se  factarum,  et  Crea- 


(52)  Dist.  48. 
(55)Dist.25; 


Et  quidem. 


licet  post  peccatum,  baliuit  posse  mori,  et  non  posse 
non  mori,  quia  in  boc  statu  moricndi  est  necessi- 
tas.  In  tertio  statu  babcbit  non  posse  mori,  quia  ad 
illum  slatum  pertinet  impossibilitas  moriendi,  quod 
eril  ex  gralia,  non  ex  natura.  Faclus  dicitur  homo 
in  primo  statu  in  animam  viventem,  id  est  vilain 
corpori  dantem,tamcn  per  susteutationem  ciborum. 
Erat  ei  ante  peccatum  ex  ligno  vitae  posse  non  mori, 
non  ex  uatura.  Idco  enim  dicitur  poiuisse  non  mo- 
ri,  quia  poterat  uti  ligno  vitae,  de  quo  uon  edens 
mareretur. 

(55)  Si  primi  bomines  non  peccassent,  sine  pec- 
calo  et  maciila  in  paradiso  carnali  copula  conve- 
nissent,  et  esset  ibi  torus  immaculatus,  et  commi- 
D  stio  sine  concupisceniia,  atque  genitalibus  sicul 
caeteris  membris  imperarent,  ut  ibi  nullum  motum 
illicitum  sentirent.  Sicut  eiiam  aiia  membra  corpo- 
ris  aliis  meinbris  admovemus,  ut  manum  ori,  sine 
ardore  libidinis*  ita  genitalibus  membris  uterentur 
sine  prurilu  camis.  Uaec  enim  leibalis  aegriiiido 
membris  hominis  ex  peccato  transgressionis  iu- 
haesit. 

De  termino  autem  quo  transfcrrentur  ad  spiri- 
lualem  coelestemque  vitam,ccrtum  aliquid  Scriptura 
non  iradit,  el  ideo  ambiguum  cst,  utrum  parentos, 
niiis  geniti^,  perfectaque  bumani  oQicii  justitia,  ad 
meliorem  siatum  transferrentur,  non  per  morleni 

54)  Dist.  49  :  Solent  quari  plura. 
)  Dist.  20. 


Sb5  SERMONES.  —  SERM 

sed  per  aUquam  mutalionem ;  an  paires  in  aliquo 
slAtu  viiSB  manereni  ligno  vitse  utentes,  donec  (ilii 
ad  eurodero  statum  pervenirent;  et  sic,*inipleio  nu- 
niero,  omiies  slmul  ad  meliora  transrerrenlur,  ut 
essent  sicut  sancti  angeli  in  ccelis.  Cur  vero  in  pa- 
i  radiso  non  coicrunl?  Quia  videlicet  creatia  mulicre 
'  uioi  transgressio  facta  est,  et  ejccti  sunt  de  para- 
diso.  Quibusdam  doctoribus  rationabililcr  placet 
primorum  parentum  filios  nascituros  paivos,  ac 
deinde  per  inlervalla  temporum  eadem  lege,  qua  et 
nujic  nativiiatem  ordinatam  cernimus,  statur»  in- 
cremenluni,  el  membroruni  usum  recepluros,  ut 
in  illis  exspectarctur  aetas  ad  ambulandum,  et  lo- 
qiiendum,  sicut  modo  in  nobis.  Quod  ulique  non 
esset  vitio  depulandum,  sed  condiiioni  nalurae. 

Quaeritur  utrum  sicut  statura  corporis,  ita  eliam 
sensu  niciitis  parvuli  nasccrcntur,  et  per  accessum 
temporis  prolicercnt,  in  sensu  scilicct,  et  notitia 
veritatis :  an  mox  nnti  in  bis  essent  pcrfccti  ?  Ad 
quod  rationabiliter  respondendum  :  Quia,  sicut  in 
staiura  corporis  et  usu  mcmbrorum  per  accessum 
temporis  prorcctiiri  essent,  ita  in  exordio  nativita- 
tis  sensu  impcrfecti  existerent,  et  prr  inlervallum 
lcmporis  sensu  et  cognitione  proliccrent  usque  ad 
perfectum.  Talis  erat  homuiis  institutio  ante  pcc- 
catum,  secundum  videlicet  corporis  condi:ionem, 
quod  de  boc  statu  transferendus  erat,  et  cum  uni< 
versa  posteritale  sua  ad  meliorem,  dignioremque 
statum,  ubi  coelesii  et  aeterno  bono  in  coelis  sibi  pa- 
rato  frueretur.  Sicut  enim  ex  duplici  natura  com- 
pactus  est  bomo,  ila  illi  duo  bona  Condilor  a  priii- 
cipio  praeparavit,  unum  scilicct  temporale,  alterum 
aeternum  ;  unum  visibile,  allerum  invisibile;  unum 
carni,  alterum  spiriiui.  Et  quia  priiuum  est,  quod 
est  animate  ;  deinde  quod  spiriiuale  (/  Cor,  xv), 
prius  temporale  ac  visibile  bonum  dedit,  invisibile 
autem  et  aeternum  promisit,  et  merilis  quxrendum 
proposuil. 

Nunc  de  invidia  diaboli  dicendum  (50),  qua  ad 
homiiiem  accessit.  Yidens  igitur  diabolus,  bominem 
per  obedientix  bumililatem  posse  ascendere ,  unde 
ipse  per  superbiam  corruerat,  inviditei;  et  quiprius 
per  superbiam  fuerat  diabolus ,  id  est  deorsum 
lapsus,  zelo  invidiae  factusest  Saian,  id  cst  adversa- 
rius.  Qnare  ergo  prius  ad  feminam  Yenit?Ideo  sci- 
licet,  quiaminus  in  ea,  quam  inviro  ralionem  vigere 
iKivit.Cjusenim  maliliaad  lentandamvirtulem  timida, 
humanam  naturani  iii  ea  parle,  ubi  dcbilior  videba- 
tur,  aggrcssa  est,  ulsi  forte  illic  aliquntenus  prseva- 
leret»  postmodum  fiducialius  ad  alteram  qux  robii- 
slior  fuit,  pulsandam  ,  vel  potius  subverlendam 
accederet.  Primum  ergo  solilariam  feminam  explo- 
ravit,  ut  in  ea  primum  omncm  tentationis  suae  vim 
experiretur.  Quare  diabolus  in  aliena  forma  ad  ten- 
taiidum  venit?  Quia  illi  videlicet  per  violentiam 
uoccre  non  polerat,  ad  fraudem  se  convcrlit,  ul  dolo 
liominem  supplantaret,  quem  viriutc  superare  nc- 


VII.  IN  SCPTUAGES.  589 

A  quiret.  Ne  aulero  fraus  iilius  nirois  manifestaretur» 
in  soa  apecie  non  venit,  ne  aperte  cognosceretur , 
ei  iu  repelleretur.  Iicm  ne  nimis  occulta  forte 
fraus  esset,  qu£  caveri  non  possct,  ct  homo  simul 
viderelur  uijuriam  pati,  si  taliter  circumveniri  per- 
miiteret  eum  Deus;  in  aliena  forma  venirepermis- 
sus  est,  sed  tali  in  qua  malitia  illius  facilc  possct 
deprehendi.  Quare  eliara  nonnisi  in  forma  serpentis 
ad  tentandum  accessit?  Ad  quod  dicendum,  quia 
ut  in  propria  forma  idem  malignus  hosiis  non  ve- 
nirct,  sua  propria  voluntate  factum  est;  ut  auten^ 
forma  siix  malitiae  congruenli  veniret,  divinitus  esl  , 
faclum.  Venit  crgo  ad  mulierem  in  serpente,  qui 
forte  in  specie  columbae  venire  maluisset ;  sed  non 
crat  dignuni,   ut  ille  spiritus  malignus  illain  for- 

"  mam  homini  odiosam  faccrct,  in  qua  Spiritus  san- 
ctus  appariturns  erat.  Quare  serpens  dictus  est 
callidior  cunctis  animantibus  terr»?  Ideo  scilicet, 
quia,  ut  nit  Augustinus,  maligni  angeli,licet  super- 
bia  dejecii,  naiuralamen  sunt  excellentiores  omni- 
bus  bestiis  propter  eminentiain  rationis,  quanivis 
serpens  non  rationabiii  anima,  sed  spiritu  diaboli 
possit  sapientissimus  dici.  Unde  Augustinus  super 
Geneum  :  c  Non  est  putandum  quod  diabolus  ser- 
pentem,  per  quem  tentaret  elegit ;  sed  cumdecipere 
cuperet,  non  potuit,  nisi  per  illud  aniroal,  per  quod 
permissus  est.  Nocendi  voluntas  inest  ei,  potestas 
autcin  a  Deoest.  Sic  autem  loquebatur  diabolus  pcr 
ignorantem  serpentein,  sicut  per  energumenos,  vcl 

^  fanaticos  loquitur.  Scrpenle  eniro  velutorgano  est 
usus,  movens  naturam  ejus  ad  cxprimendos  sonos 
verborum  et  signa,  quibus  suam  monstraret  volun* 
lalcin.  Serpens  ergo  nec  i:IIa  intelligebat,  nec  ratio^ 
nalis  est  factus.  Callidissimus  dictus  est  propter 
nslutiam  diaboli.  Locutus  cst  ergo  serpens  sicut 
nsina  Bnlaam  (iVum.  xxii),  sed  illudangelicum,istud 
diabolicum  fuit.  Ideo  mulier  non  horruit  serpen- 
tcm,  qtiia  putavit  iilum  accppissc  a  Deo  officiuni 
ioqiiendi. 

Tenlatio  auleni  hoc  niodo  facta  est :  Stans  coram 
femina  liostis  superbus  non  audet  in  verba  persua- 
sionis  exire,  inctuensdepreheiidi,  sed  sub  interro- 
gatione  caiu  aggrediliir,  iit  ex  responsione  collige- 
rct,  qtialiter  in   malitiam  procedere  posset.  Cur^ 

D  inquii^pra^cppit  vobis  Deus.ut  non  comederetisde  omni 
Ijgno  paradisi?  Cui  respondit  mulier  :  De  fructu 
iifjuoruin^qua:  sunt  inparadiso^  vescimur;  de  fructn 
vero  iigni,  quod  est  in  medio  paradisij  prwcepit  nobis 
ue  comederemus,  et  ne  tangeremus  illudf  ne  forte  mo^ 
riamur.  lii  quo  verbo  dedit  locum  tentandi,  cum 
dixit,  ne  fcrte  mcriamur.  Unde  mox  diabolus  dixit 
ad  mulierem  :  f^equaquam  moriemini,  Scit  enim 
Deus  quia  in  quocunque  die  comederitis  ex  eo,  ape» 
rienturoculi  vestri ;  et  eritis  sicut  Dii^  scientes  bonum 
et  malum,  A  tende  ordinem  ad  progressuro  bumanse 
perditionis.  Primo  Deus  dixerat  :  Quacunque  die 
comederilis  ex  eo,  morte  moriemini.  Deinde  mulier 


(56)  Dist.  21 

r>TRt-L.  ccviii. 


19 


$g1  S.  MARTmi 

dixi.t:A'#  forU  moriamnr.  Novissime  serpens  dixU  : 
Nequaquam  moriemini,  Deus  aflirmaYit ;  muUer  quasi 
dubiiando  iliud  dixil ;  diabolus  negavit.  Qos  igiUir 
dubitavil,  ab  aflirmante  recessil ;  et  neganti,  id  est 
diabolo  appropinquavit. 

Tribus  modis  antiquus  hoslis  bominem  tcntavit, 
sciliceC  guTa  in  persuasione  cibi,  cum  dixil  :  In 
quocunque  die  comederitis ;  vana  gloria  in  promis- 
sione  Deilalis,  cum  dixil  :  Erilissicut  Dit ;  avarilia 
in  proniissione  scientix,  cum  dixit :  Eritis  scientes 
bonum  et  matum.  Giila  esl  immoderala  cibi  aviditas; 
vana  gloria  amor  proprix  excellentix;  avaritia  im- 
moderala  habendi  cupiditas,  q\ix  non  est  tanlum 
pecuniae,  sed  etiam  ailitudinis  et  scienlias,  cum  su- 
pra  modum  sublimiias  ambitur.  Homo  igitur,  qui 
incilatorem  habuil  ad  malum,non  injuste  rcparato- 
rem  habuil  ad  bonum.  Diabolus  vero,  quia  sine 
aticujus  tentatione  peccavit,  per  alium  juvari  non 
debuit,  nec  per  sc  potuit  et  ideo  immedicabilc  pec^ 
catuni  ejus  exstilil.  Peccatum  vero  hominis,  siciit 
per  aiium  habuit  initium,  id  est  pcr  diabolum,  ita 
pcr  alium,  id  est  Christiim  non  incon^rue  habuit 
remedium. 

Ilic  videlur  ditigcnter  esse  investigandum,  qusc 
fuit  origo  et  radix  illius  peccati?  Quidam  putant 
quamdam  eblionem  in  animo  hominis  praecessisse, 
ex  qua  diaboli  suggestioni  concessit  :  quod  videtur 
Auguslinus  innuere  super  Genesim  ita  dicens  (57) : 
c  Non  est  putaiidum,quod  homo  dejiceretur  ab  statu 
reciitudinis,  nisi  prxcessisset  in  eo  quaedam  elntio 
comprimenda,  ul  per  humililatem  peccati  sciret, 
quam  fsUsode  se  praesumpserit;  et  quod  non  bene 
se  habet  natura  sive  angelica  sive  humana ,  si  a 
faciente  recesserit.  i  Denique  mulier  non  contenta 
sua&ione  serpentis,  aspexit,  quod  bonum  csset 
lignum  ad  vescendum ,  et  dccorum  aspeclu ,  non 
credens  se  inde  posse  mori :  vel  forte  putavit,  Dcum 
alicujus  causa  significationis  illa  dixissc.  Idco  igi- 
tur  manducavit,  et  dedit  viro  suo»  fortassis  cum 
aliqua  suasione,  qtiam  Scriptura  intelligendnin  re- 
liquit ;  vel  forte  non  fuit  suaderi  necesse»  cum  eam 
mortuam  esse  i!lo  cibo  non  vidcret  vir.  ^icutergonon 
est  permissus  diabolus  tentare  reminam,  nisi  per 
serpentem,  ita  nec  virum,  nisi  per  fcminam ;  ut 
sicut  praeceptum  Dei  pcr  virum  venit  ad  inulicrem, 
ita  diaboli  tentntio  oer  fcminam  transirct  ad  vi- 
rum. 

Solet  qujeri»  ntrum  illa  talis  elatio  amor  propriae 
potestatis  in  viro  tuerit,  sicut  in  muiiere?  Ad  quud 
dicendum,  quia  Adani  non  fuit  seduclus  eo  modo 
quo  mulier.  Non  eiiim  putavit  ctse  verum ,  quod 
dial>olus  suggerebat.  In  eo  tainen  seductum  fuisse 
credi  potest,  quod  commissum  veniale  putavit, 
quod  peremptorium  erat.  Sed  nec  prior  seductus 
fuit,  nec  in  eo  quo  mulier,  ut  crederet  Deiim  illud 
Ugnum  ideo  tangere  prohibuisse,  quoniam  si  tange- 
rent,flerentsicutdii.  Potuilcrgo  aliqua  elaiio  inenti 


LEGIONENSIS  OB 

A  inesse  ejus  illico  post  tentalionem,  ex  f«a  Toluil 

lignum  vetitum  experiri,  curo  muHerem  non  yiderel 

mortuam  esca  iUaperceptn.  Unde  Augustlnus  s«|ier 

Cenesim  :  Cum   Apostolus  Adam  praevaricatoreai 

fuisse  ostendat,  dicens  :  In  similitudinem  prtevarictH 

tionis  Ada;(Aom.v),seductumtainen  negat,  abiait; 

Adam  non  est  seductust  sed  mulier{lTim,  ii).  Unde 

et  intcrrogatus  non  ait :  Mulier  seduxit  me,  $ed  de~ 

dit  mihi,  et  eomedi.  Molier  vero  inqtrit  :  SerpeM 

seduxit  me,  Hanc  autem  seductionem  proprie  voca- 

vit  Apostolus,  per  qtiain  id  quod  suadebatur,  cuni 

falsnm  esset,  verum  pulatum  esl,  scilicet  quod  Deus 

lignum  illud  idco  tangere  prohibuit,  quod  si  tetl- 

gissent.  eos  fuluros  sicut  dcos ,  tanquam  eis  dWi- 

nitatem  inTideret,  qiri  cos  hoinines  fecerat.  Adan» 
R 
ergo  non  fiiit  seductus,  quia  non  putavit  esse  ve- 

rum,  qnod  diabolus  suadebat,  etiamsi  Ugnom  taH' 

gerot,  id  est  non  sc  credidit  Deoposse  aequart. 

Ex  quo  mnnifestc  potcst  animadverti,  quiseprum 

pltis  peccaverit,  Adam  scilicct  an  Eva  ?  Pius  enim 

vidctur  peccasse  mulicr,  qme  voluit  usurpare  divi- 

nitatis  aequatitatcm,  ct  nimia  praesuinptione  elata 

credit,  ita  csse  futiiruin.  Adam  vero  ncc  illud  crc- 

didit,  cl  de  poenitentia,  et  D  i  misericordia  cogita- 

vit,  dum   uxoris  morem    gerens  cjiis  persuasioni 

consensit,   nolens  enm  coiitristarc  ct  a  sc  aliemi^ 

tam   reniiquere,   nc  perirct;   arbitinCus,  illud  esse 

veniaTe,  non  mortale  delictum.  Postquain  ergo  inii- 

lierseducla  manducavit,  eique  dedit  ut  siinul  ede- 

Q  rent,  noluit  eam  contristarc,  quain  crcdebat  sine 
suo  solatio  tnbescere,  et  n  se  aiiciintnin  inlerire. 
Non  quidem  carnali  junclus  (58)  concupiscentia , 
quam  nondum  senserat ;  sed  amicabiii  qit-adam  bc- 
ncvolentia,  qua  plerumque  fit,  ut  oflendntur  Dcus, 
nc  offendatur  amicus.  Quod  cum  facercnon  debuts- 
se,  divinae  sententiae  justus  exitus  indicavit.  Ex  his 
ergo  datur  intell!gi,  quod  mulierplus  pcccavit,  iii 
qiia  majoris  tumoris  praesumptio  fuit,  qiiae  eliam  iii 
sc,  et  in  proximum  et  in  Deiiui  peccavit.  Vir  aiitetn 
in  sc  tantum  el  in  Dcum.  Inde  etiam  colligitur,  qiiod 
nnilier  pltis  peccavcrit,  quia  gravius  puuita  est, 
diim  illi  dictuin  est  :  In  dolore  paries  filios^  etc. 
Licet  Eva  in  hoc  per  ignorantinm  deliquerit,  quod 
putavit  verum  csse,  quod  diabohts  suadebat;  non 

D  tamen  in  hoc,  qiiin  novcrit,  illiid  Dci  csse  manda- 
inin,  ct  pcccatuin  csse  contra  agcrc  :  et  idco  exco- 
sari  a  pcccato  per  ignorantiam  non  potuit.  Est  enlm 
ignorantia,  quae  excusnt  peccantem,  ct  ignorantia 
taUs,  quae  non  excusat.  Est  praettrea  ignornntia  vin- 
cibilis,  et  ignorantia  inyincibilis.  Excusatio  omnls 
tollitur,  ubi  mandaturo  non  ignoratiir. 

Est  autem  triplcx  ignorantia ;  eorum  scilicet  qiri 
scire  nolunt,  cum  possint ;  quae  non  excusai,  quae 
est  peccatum :  et  eorum,  qui  volunt,  et  non  possunl ; 
qtiaB  excusat,  et  est  poena  peccati,  non  pcccatum ; 
eteorum,  qui  quasi -simpUciter  nesciunt,  non  re^ 
iiiicntcs,  vel.proponeiites  scire ;  quae  iieininem  plenis  ' 


(57)  Dist.  22. 


(58)  Magist.,  ricftts. 


S89  SEHMONES.  -  SERM 

excusat,  sed  sic  fortasse  ul  iiiinus  puniatur.  Unde  A 
D.  Augustinus  :  Eis  aufertur  cxcusalio,qui  mandata 
Dei  noverunt»  quam  solcnt  homines  hakiere  dc  igno- 
nintia.  Et  licet  gravius  sit  pcccare  scienter  quam 
ncscienter,  non  tamcn  ideo  fugiendum  est  ad  igno- 
rantift  tenebras,  ut  in  eis  quisquam  excusatir  nem 
requirat.  Aliud  est  cnim  nescisse,  aliud  scirc  no- 
teisse^  quia  in  cis,  qui  intelligcre  noluerunt ,  ipsa 
fgnimiitn  peccatum  est ;  in  cis  vcro,  qui  non  po- 
tuerunt,  pcena  peccati.  Ignorunlia  vero,  quae  non 
est  eorum,  qui  scire  nolunt,  sed  scilicel  qui  tan- 
quam  simpliciter  nesciunt,  nullum  sic  excusat,  ut 
aetemo  igne  non  ardeat ,  sed  fortasse  ul  miniis 
ardeat.  Non  igiliir  mulicr  cxcusationem  habuit  de 
tgnorantia,  cum  et  mandata  noverit,  el  peccatum 
esse  aliter  agere  non  ignoravit. 

(59)  Sed  cur  Deus  creavit  quos  futuros  malos 
prsesciebat?  Idcirco  videlicet  quia  praevidit  quid 
boni  de  malis  eorum  esset  facturus.  Sic  enim  eos 
iecit,  ut  relinqueret  eis  unde  aliquid  facerent ;  quio, 
si  culpabililer  aliquid  agerent,  illum  de  se  lauda- 
biliter  operantem  invenirent.  A  se  ergo  babent  vo- 
luntatem  malam,  ab  illo  naturam  bonam,  ct  justam 
pocnam. 

Nlud  quoque  prxtcrmiClendum  non  est  (60),qnod 
talis  nunc  «n  unoqnoque  homine  lentationis  esl  ordti 
ct  progressio,  qualis  tunc  in  primis  pnecessit  houW- 
nibus  Utenim  tunc  serpcns  mulieri  nialnm  suasii, 
fpsaqiie  coiisensit,  dcindc  viro  suo  dedil,sicqi!e  col- 
summatum  est ;  ila  et  nunc  in  nobis  pro  serpcnte  G 
est  sensualis  niotus  animx,  pro  muliere  inferior 
portio  rationis,  pro  viro  superior  rationis  porlio :  ct 
hicest  vtr.  quisecundum  Apostolum  d icitur  imar^o 
€i  gloria  Dei;  ct  illa  est  mulier^  quse,  secundiim 
einndem,  d ic itu r  ^/oria  viri  (/  Cor.  xi) :  atqueinler 
bujic  virumt  et  hanc  iiiuliercm  esl  velut  quodam 
spiriluale  conjugium,  naturalisquecontractus,  quod 
siiperior  portio  rationis  quasi  vir  debet  pncesse,  ct 
dominari;  inferior  veroquasi  mulier  del)et  suhjici, 
et  obe  lire.  Idco  vir  secundum  Apostolum  non  de- 
liet  habere  vclainen,  sed  mulier  (ibid,).  Et  sicut  in 
cunctis  animalibus  non  est  repertiim  homini  adju- 
toriimi  siiiiile,  scd  de  ilio  sumptum  est,  quod  ei 
fonnarelur  in  conjiigium  ;  ila  in  partibus  animae, 
quas  cum  pecoribus  habemus  communes,  nullum  D 
inenti  nostrse  siinile  cst  adjutorium.  Ex  bis  itaque 
Inlelligi  potest,  qiialiter  in  anima  hominis  existat 
imago  illius  conjugif,  ct  qualfterinsingulisnostrum 
spiritualiter  sint  illa  tria,  vir  scilicet,  mulier  ct 
serpens. 

Niinc  superest  oslendere,  quomodo  per  hxc  tria 
in  nobis  consumetur  peccatum.  Ubi  agnosci  poterit 
si  dlligenter  intendatur,  quid  sit  in  anima  morlalo , 
vel  veniale  peccaium.  Ut  enim  ibi  serpens  suasit 
Diiilieri ,  et  mulier  viro ;  ita  et  in  nobis  sensualis 
niotus,  quem  haberous  communem  cum  bestiis, 
cuin  illecebram  peccati  conceperit,  quasi  serpens 


>  VII.  IN  SEPTUAGES.  5Si 

suggerit  roulieri,  scilicet  inferiori  parti  rationis, 
id  est  rationi  scientia;.  Qu»  si  consenscrit  illece- 
brx ,  mulier  coroedit  vetitum  lignum,  Post  de  eo- 
dem  dat  viro,  cum  superiori  parti  raiionis,  id  est 
raiioni  sapienlix  eamdem  illeoebram  suggerit.  Quse 
si  con^enlit ,  tunc  vir  etiam  cum  femina  cibum  ve- 
tilum  gustat.  Si  ergo  in  motu  sensuali  tantum  pec- 
cali  iilecebra  teneatur,  veniale  ac  levissiinum  esi 
peccatum.  Si  vero  inferior  pars  rationis  consense- 
rit,  ita  ut  sola  cogitationis  d«Iectationc,  sine  vo- 
luntate  periciendi  teneatur,  mulier  sola  mauducat, 
non  vir ;  cujus  auctoritatecohibctur  voluntas,  ne  ad 
opus  usqiie  perveniat.  Si  vero  adsit  plena  voluntas 
perliciendi ,  ut  si  adsit  facuUas ,  ad  afleclum  per- 
ducatur,  vir  quoque  manducat ;  quia  superior  pars 
rationis  illecebrae  consentit ,  et  tunc  est  damnabile 
et  grave  peccatum.  Quando  autem  sine.viro  nuilier 
gustat,  aliquando  est  roortale,  aliquando  veniale 
peccatum.  Si  vero  peccatum  diu  non  tencatur  dele- 
ctatione  cogitationis,  sed  statim  ut  mulier  tetigerit> 
viii  auctoritate  repellitur,  veniale  est ;  si  vero  diu 
in  delectatione  cogltationis  teneatur,  etsi  voiuntas 
perficiendi  desit,  mortale  cst,  et  pro  eo  damnabitur 
simiil  vir,  et  roulier,  id  est  totus  homo ,  quia  et 
ttinc  vir  non  sicut  debuit,  mulierem  coliibuit ,  uude 
potcst  dici  consensisse. 

Hsec  ut  a  sanctis  Patribus  dudum  exposita  sunt, 
summatim  scripsimus,  nunc  si  placet,  fratrcs 
charissimi,  breviter  ad  utililatcm  vcstram,  quid 
superius  dicta  significent ,  iterum  rescrlbair.us. 

In  principio  creavit  Deus  cmtum  et  terram.  Alie- 
gorice  coclum  sunt  angeli ,  terra  bomincs ;  cqbIuid 
prxlati ,  tcrra  subjecti ,  coclum  perrecti ,  terra  im- 
perfectl,  coelum  coiitemplativi,  lerra  activi ,  cos- 
luni  eliam  spiritus,  lcrra  cst  corpus.  Lucis  primaevae 
conditio  peccati  cst  cognitio.  Firmamcntum  inter 
aqiias  ^uperiores  atque  inferlores  divisio  est  inter 
vitia  et  virtules.  Aquarum  inferiorum  congrcgatio, 
vilioriim  cohibilio.  Produdio  gcrminum  exhibitio 
bonorum  opcrum.  Duoriim  luminariiimconditio  per- 
fectse  virtutis  cst  agnitio.  Pisccs  bona  actio,  vo- 
lucres  contcmplatio ;  animalium  crealio,  sensuum 
corporalium  reintegratio  ;  Ad.-e  formatio  justi  ho- 
minis  (lerfectio,  Adam  in  paradiso,  justus  in  coelo. 

Lux  primaria  ante  soleni  significat  legem  ante 
gratiam ,  Joannem  ante  Christum ,  iuitium  ante 
perfectionem ,  graiiam  ante  angelorum  gloriam. 
Sicut  namquc  lux  primaria  sole  fuit  prior  tempore, 
sed  tamen  minor  claritate ,  sic  iex  gratia ,  Joannes 
Christo,  initlum  perfectione,  gratia  gloria  priora 
dignoscunturorduic,  et  tameii  longe  iiiferioraperfec- 
tione.  Aqiue  superiores  significant  bonos  salvandos ; 
aqiiae  iiiferiores  malos  et  damnandos.  De  aquis 
siiperioribus  dictum  est :  Benedicile  aquo!  qucs  super 
cceUiS  sunt  Domino  {Dan.  iii);  quia  electi  iion  ta- 
cebunt  in  perpetuum  laudare  nomen  Doininl.  Dc 
aquis  vero  inferioribus  dictum  est :  Cumjregenlur 


^59)  Disl.  i5  :  PraHerea. 


(60)  Dist.  24. 


50!  S.  MARTINI 

aquw  in  locum  unum  (6>n.,  i)  quia  reprubi  pcr 
totuiD  mundum  modo  dispersi ,  congregabuntur  in 
infernum  puniendi. 

Solent  doctoressanctipersolem  accipereClirisium, 
per  lunam  Ecclesiam ,  pcr  singulas  slellas  singulos 
fideles.  Per  solem  Ghristum  accipiunt :  quia ,  sicut 
sol  perrcclus  est  in  sc,  nec  minuitur,  ita  Clrristus, 
quia  immensus  est  non  potcst  augeri ,  quia  aeternus 
est  non  potest  minui.  Per  lunam  Ecclesia  designa- 
tur  ;  quia,  sicut  luna  diurnis  incremenlis  ad  plc- 
nitudinem  deducitur,  sic  Ecclesiae  corpus  membris 
suis  pcr  gratiam  sibi  succedentcm  appositis  con- 
summatur.  Et  sicut  luna  a  sole  recipit  lumen ,  sic 
sancta  Ecclesia  a  Christo  justillcationem.  Per  stel- 
las  ideo  designantur  fideles ,  quia  et  ipsi  luniinaria 
sunt  coeli,  sicut  PauUis  de  se  suisque  similib^s 
dixit :  Noitra  eonversatio  in  culis  est  ( Philip.  iii ). 
Et  iterum :  Luceti$  sieut  luminaria  in  mundo 
{ Philip.  II ). 

Sol  igitur  Chrislus,  luna  est  Ecclesia,  stdlsc 
gant  fideles.  Pisces  signiflcant  malos,  Tolucns 
boDOS.  Pisces  signincant  malos,  quia  in  loco,  in 
quo  creati  sunl  permanent;  Tolucres  signiflcaut 
jionos,  quia  ad  superiorem  ascendunt  mansionem. 
Mali  in  culpa  remanent,  in  qua  nati  sunl ;  boni  as« 
rendunt  per  gratiani  ad  gloriam ,  ad  quam  renati 
8unt.  Mali  pennas  babent  peccatorum  ,  boni  peniias 
Tirtutum. 

Boni  laudes  diYinas  modulatis  Tocibus  cantant ; 
nali ,  iu  quorvni  ore  non  est  speciosa  laos ,  con- 
licescunt.  Paradisus  voluptatum  Ecclesiam  signifl- 
tat ,  in  qua  divcrsac  sunt  \oluplates  ,  et  jucundi- 
tates,  aliae  per  graliarum  abundaniiam,  alise  per 
virtutum  redolentiam ,  alix  per  muUiplicem  bono- 
rum  operum  differentiam ,  aliae  in  conteinplatione 
patriae  coelestis,  alix  in  melodia  divinse  laudis, 
aliae  in  dulcedine  simul  et  a^ternae  retributionis , 
aliae  in  spe  futurae  remunerationis.  Fons  qui  cst  in 
paradiso ,  Cbristum  significat. 

Fons  namque  sapienlix  Yerbum  Dei  est,  id  est 
Filius  Dei.  Qui  ergo  ad  bunc  fonteia,  id  cst  Ver- 
bum  Dei,  (.t  sapientiain  venit ,  invenit  vitam^  et 
hauriet  saiutem  a  Domino  (Prov.  viii).  Quatuor 
flumina  fonlis  quatuor  Evangelia  Cbristi  sunt, 
quibus  bortus  sanctae  Ecclesiae  rigatur  et  vege- 
talur,  ut  crescat  et  fructum  faciat.  Q\ix  bene  di- 
versas  lerras  circun.eunt,  quia  diversos  poputss 
prius  terrenis  intentos  in  unilatem  fldei  colligunt. 
Lignum  etiam  vitce  Christuin  significat.  Ipse  nam- 
que  dicit :  Qiit  mandueat  me  vivit  propter  me  (Joan, 
VI ).  Et  iterum  :  Ego  sum  via ,  veritas^et  vita  (Joan, 
XIV).  Si  ergo  de  ipso  vesciinur,  vitani  aeternam 
babemus,  sicut  ipse  dixil :  Qtit  manducat  carnem 
meam ,  et  bibit  sanguinem  meum  hatet  vitam  ater^ 
nam  (Joan.  vi).  Cbristus  est  ergo  lignum  et  fons. 
Sed  ideo  lignum ,  quia  fructu  vitae  nos  satiat ;  ideo 
fons ,  quia  aqua  sapientiae  non  potat.  Lignum  vero 
scieniiae  boiii  et  maU  dicitur,  quia  in  eo  si  illud 
.custodimus,  experimur  bonum;  si  iUud  transgredi- 


LEGIONENSIS  59« 

A  umr,  experiniur  inaiuin.  Paradisus  namque  cst  Ec- 
clesia,  voluptas  gratia,  fons  Cbristus,  quatuor 
flumina  quatuor  Evangelia ,  esus  ligni  transgressio 
mandati.  Terra ,  de  qua  primus  bomo  factus  esl » 
significat  virgincm,  dc  qua  secundus  homo  nalus 
cst.  Virgo  terra ,  virgo  Maria.  Sicul  ergo  de  vir- 
gine  terra  divina  operatione  factum  est  corpus  bu- 
manum ,  sic  de  virgiiie  Maria  divina  operatiooe 
Verbum  Dei  crcdiiur  incarnatum.  Sine  peccati 
macula  fuit  coipus  Adae  sumptum  de  terra ,  ei  ini- 
maculatum  corpus  Christi  natum  exstUU  de  Maria. 
Adain  factus  est  iu  sexta  die,  et  Christus  natus 
est  in  sf^xta  atate,  passus  sexta  feria  hebdomadls 
in  sexta  hora  dlei.  Adam  obdorniivit,  ut  de  cosla 
ejus  fieret  Eva ;  Christus  niorte  sopitus  est,  ut  de 

■^  sanguine  ejus  redimeretur  Ecclesia.  Adam  spon- 
sus  ,  el  Eva  fa:ta  ex  ipso  sponsa  ;  Christns 
spoiisus,  el  Ecclesia  sponsa  ab  ipso  cst  rcdempta. 
Adani  debuil  praecsse  et  regere  Evam  ;  Christiis 
praeest  ct  regil  Ecclesiam.  Ad  similitudinem  ergo 
Ad.ne  et  Evae ,  Christi  ct  Ecclesiae  est  Deus  sponsus 
cujuslibet  lidelis  animae.  Adam  designat  spirilum , 
Eva  carncm.  Sicut  ergo  Adam  Evam,  sic  spiritus 
debet  regere  cariiem  ,  et  sicut  Adain  per  Evam  de- 
buit  procreare  fiiios,  sic  spiritus  per  carnem  boiia 
debet  propagare.  Serpens  sigiiifical  diabolum  ,  po- 
mum  delecialionem  terrenorum.  Queroadinoduin 
ergo  serpens  Evam.pomo  decepit,  sic  diabolus 
inseiisatam  carnem  terrena  delectatione  illicit  el 

^  seducU.  Et  sicut  Eva  Adam  duxit  ad  esum  pomi , 
sic  nonnunquam  caro  spiritum  trahit  ad  consensum 
peccati.  Et  sicut  Adim  el  Eva  de  paradiso  ejiciun- 
tur,  sic  uterque ,  caro  scilicet  et  spirilus ,  de  pa- 
radiso ,  id  est  de  statu  boni  sui  ejicitur ;  quia  el 
spiritus  afiligitur  per  maiam  conscientiam ,  el  caro 
punitur  per  pccnam 

Sex  dies  designant  laborcm  boni  operis  ;  seplima 
quietem  expriinii  xtemae  beaiitudinis.  Scx  namque 
diebus  opus  suiim  perfecif  Deus,  et  die  septima 
requievit  ab  omni  opere  suo.  Sic  et  nos  in  pResentl 
saeculo  laborarc  debcmus  in  exlsihitione  honl  ope- 
ris ,  ut  in  futuro  requicscamus  iu  Sabbato  retri* 
butionis. 
Postquam  Adam  et  Eva  de  paradiso  ejecti  siint  per 

D  culpam  inobedientiae.  cognovit  Adam  uxorem  suam 
Evam,  et  genuit  Cain.  Deinde  gcnuit  Abel,  quem 
Cain  inlerfecif .  Postea  factus  cst  Cain  vagus  et  pro» 
fugus  super  terram.  Adam  parens  huniani  generls 
significat  Deum  omnium  rerum  electarum  per  na- 
tiiram ,  et  palrem  omnium  elecloruin  per  gnMiani. 
lllis  Deus,  quia  esl  Conditor ;  istis  patrr.  quia 
Redemptor.  Eva  Synagogam  significat,  quain  sibi 
Deus  desponsaverat ,  de  qua  etiam  quodani  niodo 
genuUCain,  et  possedit  filiuin,  scilicet  populum 
antiqaam ,  de  quo  ipse  dixit  :  Primogenitus  meut 
israel  e$t  {Exod.  iv).  Geuuit  quoque  Abel  innocen 
tem ,  juslum ,  id  esl  Jesum  Christum  Doniinum 
nostrum.  Abel  justus  fuit  et  innocens;  Cbrlstus 
peccatum  non  fecit ,  nec  inventus  est  dolus  in  ora 


595  SERMONES.  -  SERMO  VU.  IN  SEPTUAGES.  f,94 

€ju$  (/  Petr.  II ).  Abel  primus  jusiiis  ordine  lein-  A  sandum  vitae  nostrse  mcriluai  venil,  ac  secuiu  jusli- 

liain  simul  et  misericordiam  delulit,  sed  misericor- 
diae  lance  prscponderante  nostras  culpas  parcendo 


poris  oblulit  Deo  victimam  ;  Christus  primus  justus 
excellentia  sanctitatis  Deo  carnem  suam  oblulit 
immaculalam.  Respexit  Dominus  ad  vicliinam  Abel 
jasti  et  respexit  ad  passionem  Christi ,  quam  pro 
redemptione  bumani  generis  misericordiler  susce- 
pit.  Abel  igitur  significal  Christum ,  Cain  Judaicum 
populum.  Cain  Abel  interfecil ;  et  Judaeorum  popu- 
lus  Cbristum  patibulo  adixit.  Factus  est  Cain  post 
fratricidium  vagus  el  profiigus  ;  et  posl  passionem 
Cbristi  secundum  carncm  fratris  sui  dispcrsus  est 
per  universuni  mundum  Judaicus  populus.  Ad  si- 
inilitudinem  etiam  Cain  perscquentis ,  et  Abel  pa- 
lientis  persequitur  caro  spiritum ,  impius  juslum, 
vitium  virtutem ,  malitia  bonilalem  ,  malum  bonum. 


Icvigavit?  In  manu  etenim  Patris  quasi  stalera 
niiri  libramlnis  factus,  hinc  in  se  calaiuilalem 
nostram,  et  illinc  peccata  siispendit.  Sed  gravis 
pondoris  calamilatem  esse  nioriendo  innotuit,  et 
apud  miscricordiam  leve  esse  pcccatum  relaxaodo 
inonstravit,  qui  boc  priinum  gratiae  contulit,  quia 
pcRnaui  nostram  nobis  cognoscibilem  fecit.  Homo 
naiiique  ad  conlemplandum  auctorem  conditus,  sed 
exigentibus  mcritis  ab  internis  gaudiis  dejcctus, 
in  a:rumna  corruplionis  rueus,  cxcilatem  exsilii 
luens,  culpae  suae  supplicia  lolerabat,  et  nesciebat» 
ita  iit  exsilium  patriam  credcret,  et  sic  sub  cor- 


Seth  signiGcat  Christum ,  Cain  diabolum.  Filii  Seth  ^  ruptionis  pondere  quasi  in  salulis  libertate  gaude- 
suntelecli,  fdii  Cain  rcprobi.  Filiae  hominum  dele- 
ctationcs  carnalium ,  oopula  conjugum  inhoneslus 
usus  saecularium  ,  giganles  terra  superbia  vila;. 

Enos  terlius  ab  Adam,  qui  cocpit  invocare  no- 
men  Domini,  designat  eos,  qui  perfecti  sunt  in 
fide  sanclae  Trinitatis.  Enocb  septimus  ab  Adam, 
qui  Deo  placuit,  signiAcat  eos  qui  sanctificati  sunt 
donis  gratiae  spiritualis  mundati  a  peccatis*et  vitiis. 
Sed  quis  in  hac  prxsenti  vita  perfecte  potest  vitare 
peccata,  nisi  per  sancti  Spirilus  gratiam  fidelibus 
fuerint  dimissa  ?  In  ipso  enim  Ecclesiae  filiis  remis- 
sio  peccatoriim  tribuitur,  siciit  a  Domino  per  pro- 
pbetam  dicitur :  Effundam^  inquit,  tupcT  vo9  aquam. 


ret.  Sed  is,  quem  intus  bomo  rcliquerat,  assumpia 
carne,  foris  apparuil  Deus.  Cumque  se  exterius 
praebuit,  expulsum  foras  hominem  ad  interiora  re- 
vocavit,  ul  jam  damna  sua  videat,  jainpotsnaiu  suae 
caccitatis  ingemiscat.  Calamitas  ergo  hoiuinis  in 
statera  gravior  apparuit,  quia  iiialum  quod  pertultl, 
nonnisi  in  praesentia  Rcdemptoris  agnovit.  Luceni 
quippe  nesciens  damnationis  suae  tenebras  Toiup^ 
luose  tolerabat.  Sed  postquam  vidii  quod  diligerel« 
inteilexil  etiam  quod  doleret.  Et  grave  sensil  quod 
pertulit,  cura  dulce  innotuil  quod  amisit. 

c  Yir  igitur  sanctus  propbetici  spiritus  affluenlia 
repletus,  dicat  sua,  dicat  et  bumani  generis  voce  : 


mundam^  el  mundabimini  ab  omnibus  inquinamentis  £•  (Jtinam  appenderentur  pcccata  mea,  quibu$  iram 


ve$tri$,  el  dabo  vobis  $piritum  novum  (Ezech,  xxxvi). 
A  primis  enim  in  hoc  saeculo  propagati  parenlibus, 
originalia  ab  eis  peccata  contraxeramus,  qiiibus 
deinceps  actualia  mulla  superaddideramiis,  et  ta- 
men  caeca  mcnte  dcsideriis  pressi  carnalibus,  cul- 
pam  nostram  subliliter  non  agnoscebamus.  Scd  de 
sinu  Dei  Patris  Jesus  Christus  veniens  ad  nos,  os- 
tendit  nobis  peccaiorum  vinculis  nos  esse  astri- 
clos.  Unde  B.  Isidorus  noster,  imo  totius  Ilispania; 
doclor  ac  Palronus,ait  (6i) :  tPrima  Dei  dona  sunt^ 
quibu$  no$  nobis  reos  esse  ostendit^  qui  dum  jucere" 
mu$  $ub  reatu  culpa*,  justos  no$  e$$e  credeba:nu$.t 
Dei  ergo  Filius  peccatores  nos  esse  praedicando  no- 
bis  monstravit,  sed  moriendo  misericordem  se  ex- 


meruif  et  calamita$,  quam  patior^  in  $tatera,  Qua$i 
arena  mari$  hcec  gravior  apparet.  Ac  si  apeiie  di- 
ceret :  Damnationis  nostrx  malum  leve  creditur, 
quia  necdum  cognila  Redemptoris  a^qiiitate  pensa* 
tiir.  Sed  utinam  veniat,  et  aerumnani  tanti  exsilii 
misericordiae  suac  hnce  suspendat,  et  quid  posl 
exsiliiim  requirainus,  edoceat.  Si  euim  ostendil 
quod  amisiinus,  grave  cssc  insinuat  quod  tolera- 
mus.  Bene  autem  baec  eadem  peregrinationis  not- 
Irae  calamitas,  maris  arenae  comparatur.  Arena  ele- 
nim  maris  undarum  aestu  exterius  expellitur,  quia 
delinquens  homo,  dum  tentationum  fluctus  mobili- 
ler  perlulit,  extra  se  ab  iiitimis  exivit.  Magni  au- 
lem  arena  maris  est  ponderis.  Sed  calamitas  boiui- 


hibuit.  dum  per  Spiritum  sanctum,  qui  in  baptis-  ^  nis  arena  maris  gravior  dicitur,  quia  dura  fuisse 


mate  filiis  Ecclesiae  tribuilur,  peccata  relaxavit. 
Justiis  esl  igituret  misericors,  utper  justitiam  in- 
credulos  puniat,  et  per  misericordiam  in  se  speran- 
libus  peccata  dimittat.  Ipsum  quippe  justissimum 
impiorum  condemnatorem,  el  piorum  benignissi* 
mum  susceptorem  B.  Job  venire  desiderabal»  cum 
ex  intimo  pectore  longa  trabens  suspiria  dicebal : 
Vtinam  appenderentur  peccata  mea,  quibu$  iram 
meruif  et  calamita$  quam  patior  in  $tttlera  {Job 

VI). 

Gregorius  (62) :  c  Quis  alius  stalerae  nomine  nisi 
Dei  el  bominum  mediaior  exprimitur,  qui  ad  pen- 


osfenditur,  dum  pcr  misericordem  Christum  culpa 
levigatur.  Quisquis  ergo  gratiam  Redemptoris 
agnoscit,  quisquis  reditum  ad  patriam  diligit,  eru- 
ditus  sub  pondere  peregrinationis  gemit.  Post  sla- 
terae  desiderium  recle  subjungitur  :  Unde  et  verbtt 
mea  dolore  $unt  plena,  Qui  peregrinationem  propa- 
Iria  diligit.  dolere  etiam  inter  dolores  uescit.  Justi 
aulem  verba  dolore  plena  sunl,  quia  quousque  pne- 
sentia  tolerat,  ad  aliud  loquendo  suspirat.  Omne 
quod  peccans  perlulit,  conspicit,  atque  ut  ad  slt- 
tuin  beatitudinis  redeat,  sollicite  judicia  qaibus 
aflligitiir,  pensat. 


(61)  Lib.  iS«i(.,  cap.  14. 


(6i)  Lib.  VII  Morat.y  cap.  i. 


595  S.  MARTliNl  LEG10NCNS1S  59« 

c  ClniTe  el  subditur :  Quta  sagittw  Domini  in  me  A  et  adhuc  aliud  de  arterna  ultlone  rormidainus.  Nos- 


$unt,  Sagitlarum  quippe  nomine  aliquando  prxdi- 
cationum  Terba,  aliqtiando  animadversionis  sen- 
lentia  designalur.  Praedicalionis  namque  cloquia 
sagiUis  exprimunlur,  quia  in  eo  quod  vitia  fcriunt, 
male  viventium  corda  transflgunt.  Dchis  sagittis, 
venientc  Redemptore,  dicitur:  Sagincc  tuas  acutee^ 
pofmti  $ub  te  cadeni  (P$aL  xliv).Dc  quibus  etlsaias 
dieit  :  Mittam  ex  eis  qui  $alvati  fuerint  ad  gente$y  in 
mari^in  Africa,  mLt/Ma  (G5)  tendente$  ^agittam,  in 
halia  el  Gnena  (Isai  lxvi).  Rursum  sagitlis  anim- 
advernionis  pcrcussio  designatur,  sicut  Joas  rcgi 
per  Kliseum  dicitur:  Jace  $agklam,  Quo  jacienrc, 
att:  Percutie$  Syriam,  donec  consnmme$  eam(IV 
Rrg,  xHi).  Vir  igilur  sanclus,  qiii  peregrinalionis 
su»,  imo  totius  humani  gcncris  xrumnam  respicit,  ^ 
qtiia  subperciissionisDominica;  animadvcrsionis(6l) 
ingemiscit,  dicat ;  Unde  et  verba  mea  doiore  sunt 
plenaj  quia  $agittai  Domim  in  me  $unt,  Ac  si  aperte 
diceret :  Ego  in  exsiiii  damnalione  non  gaud.  o, 
sed  sub  judicio  positus  dolco,  quia  vim  pcrciissio- 
nis  agnosco.  Pieriqoe  autem  sunt,  quos  lormenta 
cpuciant,  sed  non  cmendant. 

♦  Quo  conlra  apcrte  subjungitur  :  Quarum  indi- 
gnatio  ebibit  $piritum  meum,  Quid  est  enim  spir.tus 
hominis  nist  spiritus  elationis  ?  Sagiltx  autein  Do- 
mini  spiritum  hominis  cbilmnl,  cum  supemae  anim- 
adversionis  scntcnlix  afniclam  mentem  ab  cla- 
tione  compescunt.  Sagittae  ergo   Domini  spiritum 


tramergocalamilatem  arena  maris  graviorem esse 
cognoscimus»  qoia  dum  peccando  a  Deo  recessi* 
miis,  sub  peregrinationis  pondcre  amare  gemimus. 
Quanto  igitur  in  hac  exsilii  peregrinatione  pro  pec- 
catis  nostris  graviora  patimur,  tanlo  citius  ab  ea 
liberari,  et  ad  patriam  redire  bonis  operibus  in- 
sFstendo  optare  debemus.  Bona  quae  in  prinils  pa- 
rentibus  perdidimus,  etmala  quae  in  boc  praeseniis 
vitae  exsilio  toleramus,  sollicite  pensemus ;  et  tU 
ad  stalum  bcaiitudinis  pervenire  possimus,  sum- 
moperc  elaboremus.  Yerba  itaque  nosira,,  ut  B.  Job 
praemisit,  dolore  sint  plena,  et  eum  lacrymis  sum- 
nioqiie  desiilerio  ac  devotione  dicamus  Deo  ciim 
Propheta  :  i 

Te  decet  hymnus^  Deu$,  in  Sion ;  et  tibi  reddetur 
votum  in  Jeru$alem  (P$at  Lxiv).  Hic  est  psalmus 
David.  Est  etiam  canticum  Jeremiae,  Aggaei  et  Eze- 
chielis  de  verbo  pcregrinatlonls,  vel  de  populo 
transtnigrationis,  cinn  inciperet  proiiclsci.  Sicul 
Lgilur  in  historia  Regumt  Nabuchodonosor  rex 
Babyloiiiorum  filios  Israel  captivavit,  eosque  eversai 
Jerusalcm  in  Babyloncm  transtulit,  in  qua  captivi- 
tatc  septuaginta  annis  detenti  sunt,  cujus  captiTi- 
tatis  cnusa  ad  litteram  fuit  verbum  q^uod  dictuni 
est  in  aula  Nabuchodenosor.  Ubi  cuin  dicereltir 
omnes  gentes  debere  ei  subjici,  dictum  est  quod 
Judsei  rebellcs  erant,  et  ideo  eos  captivavit.  Haiie 
autem  captivitatem  Jeremias  ftituram  praedixil,  el 


hominis  ebibunt,  quia  intentum  exterioribus  intror-  r  praesentem  vidit,  et  praeteritam  quadrupllci  alpb^ 


8US  trahunt.  Epotatus  aiitcni  David  spiritus  fuerat, 
cum  dicebat :  In  dtfieiendo  ex  me  $piritum  meum^  et 
iH  cognovisti  $emita$  mea$  (P$al,  xli).  Et  rursiim : 
Benui  con$olari  animam  meam,  memorfuiDei  (Psal, 
Lxxvi).  Sagittnrum  igitur  indignatio  justi  spiiitum 
bibtt,  qnia  snpernee  scntenliae  elalos,  quos  in  pec- 
catis  inveiiiiir.r,  dnm  vulncrant,  immutant,  ut  du- 
ritiam  suaiii  traiisGxa  mcns  deserat,  atque  ex  sa- 
lutifero  vulncre  sangiiis  confessionis  currat.  Pen- 
sanl  enim  unde  vel  quo  tapsi  siint:  pensant  a 
fftianta  bcalitiidine  ad  corruptionis  suae  tormcnta 
cecid\erunt.  Et  non  solum  gcmniit  in  his,  qu.ne  sus- 
tinent ;  sed  insuper  metiiunt  hoc  quod  disUictus 
judex  delinqiientibus  de  gehennx  ignibus  minatur, 


beto  in  Threnis  deploravit.  Prophetavit  etiam  Jere- 
mias,  post  septiiaginta  annos  rediturum  populun 
in  Jerusalem.  Inter  captivos  vero  eranl  quidan» 
prophelae,  scilicet  Aggaeus  et  Ezechiel  el  alii  qui  de 
Babylonia  reditum  intellexerunt  in  Jerusalem,  et 
praedixerunt  atque  cum  aliis  qiiidam  eorum,  per- 
mittcnte  Cyro  regePersarum,  Jerusalem  redierunt» 
sicqiie  Aggaeo  et  aliis  prophetis  exhortantibus  resli- 
hitum  est  templum.  Sed  qnoniam  omnia  in  figura 
contingebant  iltis,  haec  potius  ad  nos  spiritualiter 
rercrenda  sunt. 

Sciendum  itaque  est  duas  esse  spirituales  civi- 
tates  iii  praesenii  :  una  malorum,  quae  incipil  a 
Cain,  et  dicitiir  Babylonia ;  altera  bonorum,  qu» 


Unde  el  recte   subjungilur :   Et  terrore$  militant  D  coepit  ab  Abet,  et    dicitur    Jerusalem.  Unde  aii 


eontra  me,  Justorum  mens  non  solum  perpendit 
quid  tolerat,  sed  etiam  pnvct  qiiod  restat..  Videt 
qtialia  in  hac  vila  patilur,  metuit  ne  post  hanc  gra- 
viora  patiatiir.  Luget  quia  in  hiijus  caecitatis  ex- 
silio  a  paradisi  gaudiis  cecidit,  timct  ne  cum  ex- 
silium  relinquitur,  mors  aelcrna  subsequatur.  Jam 
ergo  sententiam  tolerat  in  pocna,  sed  minas  adhuc 
venturijudicis  formidalex  culpa.  Hinc  Psalmista 
ail :  In  me  tran$ierttnt  irce  tuie:  et  terrore$  tui  con- 
tnrbaverunt  me  ('P$at,  Lxxxvii).  Inlerni  quippc  jiw 
dicis  postquam  iras  pertranseunt,  etiam  terrores 
conlurbant,  quiajam  aliuddedamnationepatirour, 


B.  Augustinus  :  c  Babyloniae  cives  facit  cupiditas» 
Jcrusalem  vero  civcs  facit  charitas  :  quae  llcel 
sint  mistae  corpore,  tamen  separatae  sunl  roente ; 
qiiarum  una peregrinalurin  altera,  et  captiva  lene- 
ttir. .»  Qiiandiu  enim  tcnemur  vel  sttmus  in  corpore^ 
peregrinamur  a  Domino  (II  Cor,  v),  quia  de  Baby- 
lonia  ad  Jerusalem  suspiramus,  id  est  de  sae» 
culo,  el  de  corpore  mortis  ac  peccati,  ad  coelum. 
Hujus  autem  peregrinationis  et  suspirii  fuil  causa 
verbum  qiiod  dixil  diabolus  primis  parenlibus  : 
Eriti$  $icut  dii  (Gen.  ni).  Unde  Auguslinus  doclor 
eximius  :  c  Dc  hac  captivitate  incipit  exire  vd  le- 


(«3)  Lijdia. 


(64)  Animadver$ione 


897  SERMONES.  —  SERM.  VII.  IN  SEPTUAGES.  598 

dire,  qni  incipit  amare.  ChariUs  emm  ad  reditum  A  noruiti  iiceiitiam  et  facultatem  revertendi  baboerunt» 


moyei  pedem.  i  Et  sicut  iilii  Israel»  completis  se- 
pCHaginia  anuis,  sub  Jesn  sacerdote  magno  redie- 
nint ;  iia  et  nos,  Cbristo  dnoe*  qni  in  sepCuagesima 
septiroa  generatione  secundum  Lucam  natus  est 
{Lue.  iii),  redire  incipimus,  donec  in  fuluro  con- 
summato  hnjos  viiae  septenario,  haedis  positis  in 
siuistra,  nos  in  dextera  Dci  collocemur  {Matth.  xxv). 
Hanc  spiritualem  reversionem  intellexerunt  praedi- 
cli  proplietae  figurari  nulla  actuali,  et  pro  ista 
maxime  exsultaverunt.  Unde  et  in  titulo  ponitur, 
catakmm.  Et  est  sensus  :  canticum  est  exsuUatio, 
quae  est  vox  redeuntis  populi  de  transmigraiione, 
id  est  qui  transmigravit  de  coelo  ad  terram,  de  pcr- 
fectione  ad  confusionem ;  vel  de  verbo  peregrinatio- 
jiM,  id  est  de  populo  peregrinaute  per  ilhid  ver- 
Lom  :  Eritis  sicut  dii.  Canticum  habitum  tunc  cum 
liiciperent  mente  proficisci  de  Babylouia  hujus 
inundi,  non  inde  est  caniicum,  quia  peregrinali 
sunt,  sed  quia  redire  incipiunt.  Unde  B.  Augusti* 
nus  :  c  Incipit  ergo  de  Babylonia  exire.  qui  incipit 
Deum  et  proximum  diligere.  Charitas,  ut  supra  di- 
ctani  est,  facit  civem  Jerusalem,  cupiditas  vero 
civem  Babylonis ;  et  si  corpore  suiit  permisti,  de- 
siderio  tamen  sunt  separati.  i  Hoc  est  ergo,  ut 
praediximus,  canticum  Jeremiae,  Aggaei  et  Ezechie- 
lis.  Jeremias  interpretatur  exceUm,  et  significat 
eos,  qui  cum  Ap<»stoIo  dicunt  :  Nottra  conversatio 
in  C€eU$  e$t  (Philipp.  iii).  Aggaeus  festus  Dei  dicitur. 


Cyro  permittente;  et  eisdem  septuagiuta  annis 
completis  plene  redierunt,  Jesu  duce ;  ita  et  nobis 
ante  finem  septenarii  hujus  peregrinationis  per  Jc* 
sum  libertas  redeuudi  est  praestita,  cujus  morte  re- 
dempti  surous  jam  sccundum  animas,  et  spe  libc- 
rati;  sed,  conipleto  hujus  vitae  septenario,  plene 
liberi  erimus  utroque  bomiiie  gloriosi.  Unde  ei 
Ecclesia  miserias  nostri  incolalus,  a  Cireumdederunt 
me  gemilus  mortis,  usqiie  Sabbatum  pascbalem 
exponens,  cantica  lu^iliae  subticet,  scilicet  Alleluia^ 
Gloria  in  excelsis  Deo,  et  bujusmodi.  In  Sabbato 
>cro  paschali,  jam  adepta  per  Christi  passionem 
fai  ultale  reileundi,  ct  ita  spe  gaudens,  cautat  alle- 
liiia.  Sed  quia  adhuc  mole  corniptae  carnis  premi- 
^  tur,  latronumqiie  insidias  patitur,  post  alleluia 
reslat  Tractiis,  Laudate  Dominum^  omnes  genUs.  Ei 
quia  adhuc  longiussumus  trahendi  laboribus,,se- 
qiienli  bebdomada  Graduale  cum  alleluia  cautamus, 
iaboriosa  via  gradientes,  et  ideo  dolciiles  in  re; 
sed  gaudenles  in  spe.  In  Sabbato  vero  in  Albis 
quasi  finita  septuagesiina  hujus  captivitatis,  duo 
alleluia  plenius  cantamus,  laeti  pro  geinina  nostrae 
glorificatioiiis  stola  qua  in  fuluro  glorificabimur. 
Nunc  vero  ex  parte  liberati,  et  spe  lasti,  quasi  de 
Babyloiie  redeuntes  cantamus  :  Te  decet^  o  Deus^ 
hymnus  m  Sion  :  qiiein  cantat,  qui  vere  Deum  amat: 
ubi?  inSion,  id  est  in  coelcsti  patria,  ubi  modo 
seinus  spe;  et  ideo  canlanius  non  in  Babylone,  ubi 


ei  tignificai  illos,  qui  suntspe  gaudentes  {Rom.  xii),  q  suspendimus  orgarna  nostra.  Ei  esi  s<>nsuft  :  lUos 


qui  in  reliquiis  cogitationum  diem  festum  agunt 
Doiniiio  {Psal.  lixv).  Ezcchiel  autera,  roboravil 
me  Deus  interpretatur,  et  significat  eos,  qui  sunt 
roborati  in  Deo.  Horuin  taliuin  est  hoc  canticum. 
lutentio  itaque  propbetae  est  nos  consolari  in  hoc 
exsiiio,  ne  quis  desperet,  quia  certificat  reditum, 
et  per  quem  fiat,  ct  qiiae  divitiae  sint  reversis. 

In  voce  ergo  reverlentium  Prophela  laetus  cantat, 
dicens  :  Te  decet  hijmnus^  Deus^  in  Sion,  etc.  Augu* 
8tinus  (65)  :  Quia  dc  Sepluagesinia  mentioncm  fe- 
cimus,  sciendum  iiobis  est  trcs  septuagesimas  in 
sancia  Ecclesia  roemorari :  unam  significatam,  et 
duas  significantes ;  quarum  una  in  figura  praeces- 
sity  septuagesima  scilicet  captivilalis  Judaicas;  al- 


decet  laudare  te,  qui  vel  mcnte,  vel  re  sunt  in  Sion. 
JNon  enim  est  speciosa  laus  in  ore  pecchtoris  {EccU. 
xv).  Et  tibi  reddetur  votum,  id  est  anima  et  corpus 
iimuortale,  in  Jernsaiem^  hoc  est  in  coelesti  putria. 
flic  in  pnesenti  vovemus  bene  operando,  et  cogi- 
tando,  ibi  rcddeinus  pro  utroquc  Deum  iaudaiido. 
Nota  qiiod  patria  coelestis  est  Sion,  et  eadem  est 
Jjmsalem.  Ac  si  dicerel  :  0  Deus,  vere  reddelur 
tibi  votur»,  quia  omnis  (6G)  caro,  id  est  homo  ex 
omni  geiiere,  scilicet  pauperes,  divites,  viri,  femi- 
iise,  docti,  inducti,  pueri,  juvenes,  senes,  veniet  ad 
te,  qui  primitias  de  cariie  nostra  tulisti,  id  esi  car- 
nem  iminiinem  a  peccato  assumpsisti.  Haec  est  de- 
cima  deciniae  quae  suinmo  sacerdoti  in  veteri  lege 


iera  in  repraesentatione  observatur  ab  Ecclesia,  D  a  minoribus  dabatur  :  baec  est  etiam  nubes  levis 


quae  incipit  a  Circumdederunt  me,  et  terminatur  in 
Sabbato  in  Albis :  quam  observat  Ecclesia  in  reprae- 
sentatione  spiritualis  iiostrae  captivitatis,  qua  capiivi 
somus»  dum  tn  corpore  a  Domino  peregrinamur 
{II  Cor.  v) :  quam  prjBfiguravit  sepluagesima  Ju- 
dseomm.  Et  sicut  Juda»  ante  finem  sepluaginia  an- 

(65)  Forte,  Alcuinus.  Quamvis  enim  hoc  de  tri- 
bo8  septuagesimis  argumentum  ex  Clossa  desum- 
pserii  liartinus,  parum  congrue  hic  apparet  nomen 
Aogostini,  a  quo  nihil  alienius  quam  tota  ba^  di- 
sciptina  de  Sepiuaffesima  ei  cantico  Alleluia  ouae' 
IMire  Rom^na  est.  Ecclesia  enim  Africana  nec  Do- 
iiiinicam  Septuagesimae  unquam  novit,  nec  canti- 
cuni  Alleluia  sicut  Hispanica  et  nomana  ab  ea  Do- 
minica  ad  usque  Sabbatura  Paschae  subticuit ;  sed 


super  quam  asccnclil  Dominus,  ut  ingrederetur  ^gy- 
pium  {hai.  xix).  0  Domine,  ad  te  ergo,  velut  ad 
corpus,  aquilae  congregabuntur,  ut  coinpleatur  bo- 
locaustum. 

Ad  ipsum  ergo,  dilcctissimi  fratres,  de  hujus 
niundi  peregrinatione  suspirare,  ad  ipsum  oculos 

omni  tempore,  Dominicis  exceptis,  et  quinquaginta 
diebus  post  resurrectionem,  ut  videre  est  apud 
euindem  Aiigust.  epist.  55  (alias  119),  cap.  15, 17, 
prope  finem,  el  apud  Isidnr.,  lib.  i  De  ecclesiast. 
offic.,  cap.  13.  Alcuiiius  vero,  lib.  De  divin.  ofic.^ 
cap.  de  Septuagesima  simiiia  his  adducit,  ex  quo 
iiidubie  glossof^raphus  ea  transcripsity  quae  hic  e%r 
penduntur. 
(66;  Uss  mcndobe,  sumus 


599  S-  MARTiNI 

meiitis  dcbemus  allolFere,  qui  nos  preliosissimo  san- 
guiite  suo  dignatus  est  redimere,  ct  in  dexlera  Dei 
Palri»  sedens,  ul  ejus  vesligia  inoffenso  sequamur 
pede,  nos  misericorditer  non  cessat  admonere.  Ct 
quia  illum  dccct  hymnus  in  Ston,  lioc  est  in  coelesti 
patria,  reddamus  illi,  bona  cogitando,  loquendo  et 
operando,  vola  nostra,  sicut  ait  Propheti  :  Vovete^ 
et  reddUe  Domino  Deo  vestrOf  omnes  qui  in  cireuitu 
ejus  affertit  muncra  (l^sal,  lxxv).  Illius  itaque  bc- 
uignitatem»  in  quanlum  possumus,  devote  implore- 
nius,  ut  nobis  peccala  dimittat,  et  virlutcm  bene 
operandi  concedat.  Ad  bene  operandum  cum  labore 
eonsurgirous,  ad  vitia  vero  facile  labimur  :  nani 
el  nostra  opcratio,  quamvis  recta  esse  vidcatur,  nos 
tainen  salvare  minime  poterit,  nisi  divina  iios  bo- 
nitas  sublevaiido  praevcnerit,  et  parcendo  refo- 
veril. 

Quis  unqnam  suis  meritis  salvari  posset,  si  pon- 
dushunc  diviiix  justitiae  prcmeret  (67)?  Unde  bca- 
lus  Job  districtionem  divini  examinis  subtiiiter  per- 
pendens,  seque  pcccatorem  esse  conlitens  cuni 
profunrio  cordis  gemitu  Deo  dicebal  iugens  : 

Peccavi.  Quid  faciam  tibi,  o  custot  hominum? 
{tob  vii.)  Gregorius  (68)  :  cEcce  fatetur  malum, 
quod  fecit ;  sed  boiuim  quod  Deo  In  recompensa- 
tione  debeat  offerre,  non  invenit ;  quia  ad  abluen- 
dam  calpam  qoaelibel  humanae  actionis  virtus  in- 
ftrma  est,  nisi  banc  misericordia  parcentis  foveat, 
tl  non  justilia  recte  judicantis  premat.  Unde  et 
lecte  per  Psalmistam  dicitur  :  MeHor  est  miserieor' 
4ia  tua  smper  vilas;  labia  mea  iaudabuni  te  (Psal. 
fcxii).  Melior  est  ergo  miscricordia  Dei  super  vitas, 
quia  quamlibet  vldeamur  innocentes,  apud  distri- 
ctum  tamen  judicem  nostra  nos  vila  non  liberat, 
si  ei  rcatus  sui  debitum  mtsericordiae  benignitas 
uoti  relaxat.  Yel  certe  cum  dicitur :  Quid  faciam 
ItM,  patenter  oslenditiir,  quia  baec  ipsa  bona  quae 
agere  praecipimur,  non  pracceptori  sed  nobis  pro- 
siint.  Unde  rursum  per  Psalmistam  dicitur  :  Bono- 
tum  meorum  nou  eges  (PsaL  xv).  Humililas  autem 
Mostrap  desiilutionis  exprimitur,  cuin  Deus  ciistos 
komlnum  vocatur ;  quia,  &i  ejus  nos  custodia  nii- 
iiime  protegit,  ante  occulti  hostis  insidias  nostrae 
solliciludinis  oculus  vigilans  dormilal,  Psalmisla 
itenim  attestante,  qui  ait :  Nisi  Dominus  custodierit 
eivitatem,  frustra  vigilat  qui  custodit  eam  (Psal. 
cxxvi).  Pernos  namque  cecidimus,  sed  nostris  rc- 
surgere  viribus  non  valemus.  Culpa  nos  voiuptalis 
propriae  semel  stravit,  sed  poena  cu1p?e  delcrius 
quotidie  deprimil.  Ad  amissam  rectitudincm  sur- 
gere  studiorum  conatibus  nilimur,  sed  meritorum 
poiidere  gravamur.  Unde  et  apte  subditur  :  Quare 
posuisli  me  contrarium  tibi,  et  faetus  lnm  mihimetipsi 
gravis  ?  Tunc  sibi  contrarium  Deus  buminem  posuit, 
cum  homo  peccando  Deum  dereliquit.  Serpentis 
quippe  persuasionibus  captus  bostis  ejus  exstilit, 
ciyus  praecepta  contempsit.  Justus  vero  Gonditor 


LEGIONENSIS  l^^O 

A  hunc  sibi  contrariiim  posuit,  quia  inimicum  ex  da- 
tione  deptitavit.  Scd  ipsa  haec  contrarietas  culpae 
facta  est  liomini  pondus  pamx,  ul  comiptioni  su» 
male  liber  serviat,  qui  bene  servus  Dei  incornipiio- 
ois  liberlate  gaudebal.  Salubrem  quippe  humiliUlis 
arcem  deserens,  ad  inOrmitalis  jugum  superbieudo 
perveiiit,  et  cervicem  cordis  erigeiido  supposuit. 
Qtiia  qui  siibesse  divinis  jussionibus  noluil,  suU 
suis  se  iiecessitatibus  stravit.  Quod  nielius  osleudi- 
mus,  si  ea  quae  dejectus  sustinel,  el  prius  carnis,  el 
poBl  pondera  menlis  exprimamus. 

f  Ut  enim  taceamus  hoc  quod  dolores  lolerai, 
quod  fcbribus  anhelat,  sua  quadam  aegritiKline 
constringitur  :  ipsa  haec  noslri  corporis,  quae  salus 
vocatur,  aegritudo  cst.  Nam  olio  tabescit,  opere  dc- 

B  ficit ;  inedia  dcGciens,  cibo  reficitur,  ut  subsistal ; 
rcfectione  lasresceiis,  abstinentia  relevatur,  ul  vi- 
geat ;  aqua  perfuiiditur,  ue  arescat ;  liuteis  lergiiur, 
ne  ipsa  niinis  perfusione  iiquenat;  labore  veselalur 
ne  quiete  torpeat;  quiete  refovitur,  nc  iaboris  exer- 
citulione  succtimbat ;  faligata  vigiiiis,  somuo  repa- 
ralur;  opprcssa  soinno  vigiliis  excutitur,  ne  sua 
pejus.  quiete  kissetur ;  vestibus  tegitur,  ne  frigoris 
adversilate  penetretur;  qiio^sito  calore  deflcieos, 
aurarom  flatu  refovetur.  Gumque  inde  moleslia» 
invenil,  unde  vitare  molestias  quaesivit,  male  sau* 
ciata,  ut  ita  dixerim,  de  ipso  soo  medieamioc  lan- 
guescil. 

cRemotisergo  febribus  cessantibusquedoloribus, 

Q  ipsa  nostra  salus  aegritudo  est,  cui  curanda  ueces- 
sitas  nunquam  deest.  Quot  cnim  solatia  ad  viveudi 
usum  quaerimus,  quasi  tot  nostrae  aegritudinis  uie- 
dicamentis  obvianius.  Sed  ipsum  quoque  niedica* 
men  in  vulnus  verlitur ;  quia  exquisilo  remedio 
paulo  diutius  iohxrcntcs,  ex  eo  gravius  deficiiuus, 
qood  provide  ad  refcctionem  paramus.  Sic  oimi- 
rum  dcbuit  praesuinptio  corripi,  sic  superbia  slerui. 
Qui  cnim  clatuni  semcl  sunipsimus  spiritum,  ccce 
defliientem  quottdic  portamus  luctum.  Ipsa  quoque 
mens  nostra  a  sccreti  interioris  sccuio  gaudio  ex- 
clusa,  modo  spe  decipitur,  modo  pavore  vexalur, 
oiodo  sustinendo  dolorem  dejicilur,  modo  falsa  hi- 
laritate  relevaiur.  Trausitoria  partiuaciter  diligil»  - 
eorumque  amissione  incessanter  atteritur,  quia  el 

D  incessanler  cursu  rapiente  permulatur.  Rebus  au- 
lem  mulabilibus  subdita  a  scmetipsa  variaCur :  uaiu 
quaerens  quod  non  habct,  anxia  pcrcipit;  cumque 
habere  cocpcrit,  taedethanc  percepisse,  qupd  quaeril. 
Aniat  saepe  quod  despexerat;  dcspicit,  quod  auian 
bat.  Cum  labore  quae  aeierna  sunt  discit.  scd  eoruni 
repente  obliviscilur,  si  laborare  dcsierit ;  diu  quae- 
rit,  ut  parum  quid  de  suminis  inveniat.  Sed  ad 
consueta  citius  relabens,  uec  parum  in  hls,  qoae  iii- 
veneril  perseverat.  Erudiri  appetens,  yix  suain 
ignorantiam  superat,  sed  erudita,  gravius  contra 
se  scientiae  gloria  pugnat.  Vix  carnis  soae  sibi  ly- 
rannidem  subjicit:  sed  tamen  adhuc  inlus  colpoe- 


(67)  Mss.,  premeretur. 


(68)  Lib.  viii  MoraLf  cap.  19. 


6(1  SERMONES.  —  SEUM, 

imagines  tolerat,  ciijus  jani  foris  opera  vinceiido  \ 
restringU.  In  Aucloris  sui  iiiquisilione  se  erigit, 
sed  revcrberatam  banc  corporearum  rcrum  aniica  • 
caligo  confundit.  Sp.metipsam  qualiter  incorporea 
corpus  regat,  inlueri  viill,  cl  non  valet;  requirit 
niire  quod  sibi  respondcre  non  sufficil,  ct  sub  eo 
ignara  deficil,  quod  prudcnler  requiril. 

Amplam  se  simulot  an^^ustnm  requiril,considcrans 
quaiem  se  veracitcr  xslimct.  Ignorat  quia  si  ainpla 
non  esset,  nequnqiiani  tam  investiganda  require- 
ref.  Et  rursus  si  angusia  non  esset,  boc  ipsum  sal- 
tem  quod  ipsa  requirit,  invcniret. 

€  Bene  ergo  dicitur  :  Posuisti  me  contrarium 
libif  ei  factus  sum  mihimetipsi  gravis;  quia,  dum 
repulsus  honio,  et  a  cnrne  molcslias,  ct  a  incnle 
qtijestiones  toleral,  grave  niniiriiin  pondus  scniet-  B 
ipsum  portnl.  Undique  languoribusprcmitur,  undi- 
que  infirniitatibus  urgetur,  ut  qui,  relicto  Deo,  se 
sibi  ail  requiem  sufncere  crciiidit,  nihil  in  se  iiisi 
tumultum  perlurbalionis  invcniret,  inventumqiie  se 
fugcre  qiiaererct,  scd,  auclore  contciupto,  quo  se 
fugerel  non  habcrcl.  Cujus  infirinilatis  poiidus 
bene  quidam  sapiens  conlcmplalus  ail  :  Grave  qui- 
dem  jugum  super  filtos  Ad(c  a  die  exitus  de  veulre 
matris  eorum,  usque  ad  diem  sepultura;  in  matrem 
omnium  (Eccli,  xl).  Bealiis  quippe  Job  is!a  consi- 
derans,  et  quure  ila  ordinata  siiit,  ingeiiiisccns, 
iioi*  justUiam  redarguit,  sed  misericordinm  iiiqui- 
rli,  ut  percunctando  ipse  bumiliier  pulset,  quod 
parcendo  divina  pietas  iinmutel,  ac  siapcrte  dicat : 
Cur  quasi  contrarium  libi  houiincm  despicis?  quia  C 
cortus  scio,  quia  perire  vel  ipsum,  qiiem  despicere 
crederis,  non  vis.  Unde  bcne  adhuc  ei  huniilitalem 
confessionis  exprimil,  et  vocem  libene  inquisitio* 
iiis  adjungit,  dicens  :  Cur  non  tollis  peccatum  mcum 
et  quare  non  aufers  iniquitalem  meam  .•Qiiibus  pro- 
fecto  verbis  quid  aliud  quam  dcsiderium  prxstolati 
iiiediatoris  innuilur?  de  quo  Joannes  ait  :  Ecce 
Agnus  Dei,  ecce  qui  tollit  peccata  mundi  {Joan.  i). 
Vel  cerle  ab  humano  genere  lunc  peccaluni  ple- 
^e  lollitur,  cum  per  incorruptionis  gloriam  nos* 
tra  comiplio  permutatur.  Esse  namque  a  culpa 
liberi  nequaquam  possumus,  quousque  in  corpore 
mortis  tcneniur.  Redemploris  ergo  graliam  ,  vel 
resurrectionis  soliditatem  desiderat,  qui  iniquita-  ^ 
tem  suani  fundiiusauferri  sperat.  Unde  mox  et  pQe" 
nam,  quani  ex  origine  meruit,  et  judicium,  quod 
ex  propria  actione  pertimescit  adjungens,  subdit : 
Ecce  nunc  in  pulcere  dormiam^  et  si  mane  me  quwsi- 
eriif  non  subsistam.  Pcccanti  primo  homini  di(:tuni 
cst  :  Pulvis  es,  et  in  pulverem  reverteris  (Gen.  iii). 
Mane  autem  dicitur  illa  tunc  manifcst:itio  mentiuin, 
quae  in  adventu  judicis,  aperiis  cogitationibus, 
quasi  post  noclis  tenebras  demonstratur.  De  quo 
nimirum  niaiie  per  Psalmistam  dicitur  :  Mane  as- 
labo  tibi,  et  videbo ;  quoniahi  non  Deus  volens  iui- 
quitatem  tues  (Psal.  v).  Qu;nrcre  autein  Dei  est  ho- 
ininem  subtili  intcrrogatione  disculcre,  et  districle 
discutiendo  jndicare.    Deatiis  igitur  Job  humaiit-e 


VII.  IN  SEPTU.VGES  m 

dejectionis  dainiia  considerans  videat,  quia  in  pra:' 
senti  jani  pocna  premitur,  et  adhuc  dc  fuluris  gra- 
vius  urgcliir,  et  dicat :  Ecce  nunc  in  pulvere  doT" 
miam,  et  si  mane  me  quoBsieris,  non  subsistam.  Ac 
si  apertius  deplorct,  dicens  :  In  praesenli  quidcui 
II  ortem  carnis  jam  pntior,  ct  lamen  adhuc  de  ven- 
turo  judicio  graviorem  niortem  dislriclionis  tuae 
sententiam  pertimesco.  Inlerilum  pro  culpa  sustineo, 
sed  adhuc  in  judiciuin  veniens,  ciilpas  restitui,  el 
post  inteiitum  foruiido.  Extcriorcm  ergo  mortero 
coiisidcrans,  dicat  :  Ecce  nune  in  pnlvere  dormiam ; 
interiorein  etiam  metucns  adjungat  :  Et  si  mane  me 
quwsieris,  non  subsisiam, 

c  Quanialibct  cnim  justitia  electi  polleant,  ne- 
quaquam  tamen  sibi  ad  innocentiam  sufficiunt,  si 
in  judicio  districte  requiruntur.  Sed  hoc  uuiic  ad 
solatium  suae  eleclionis  inveniunt,  quod  nequaquam 
se  posse  sufficere  humiliter  sciunt.  Sub  huniilita- 
tis  ergo  tegmine  a  gladio  sc  tantae  animadversionis 
abscondunt,  et  quo  terrorem  vcnluri  judicis  praes* 
tolantes,  coniiiiuo  tremore  trepidant,  eo  indesinen- 
tcr  agitur,  ut  paraliores  fiant.  Ad  serviendum  Deo 
sese  stiidiose  praeparant  :  sed  quia  nemo  perfectus* 
de  sua  miniine  praesumentes  juslitia,  Dei  judiclum 
cum  liinorc  cxspectant.  > 

Si  enim  primus  homo  in  paradiso  constitutus 
Deo  obcdiret,  electis  hominibus  peccandi  necessitas 
non  incuniberet.  Sed  quia  ipse  uxoris  vooem  au» 
dieiis,  Deo  noluit  obedire,  electi  in  hac  morlali  per- 
egrinatione,  etsi  velint,  sine  ciilpa  non  possunt  vi- 
vere.  Unde  in  Job  legitur  :  Nullus  hominum  sine 
peccalo^  nec  infans  cujus  vita  est  unius  diei  super 
terram  (Job  xiv).  Primus  igitur  homo  per  inobe- 
dienliam  pcccavit,  et  omnes  qui  de  iliius  stirpe 
nascuntur,  vinculis  originalis  peccati  sunt  obligali. 
Qui:i  crgo  magis  votein  mulieris  quam  Dei  voceni 
audire  voliiit,  idcirco  honorem  quem  illi  in  prinia 
crcation«  Deus  contulit,  infeiiciter  corriipit.  Deus 
itaque  in  magna  hominem  dignitate  coiididit,  cuiii 
illum  animantibus  cunctis  post  se  praesidem  coiis* 
tituit.  Magnai),  inquam,  dignitatis  fuit,  quem  Deus 
propriis  manibus,  id  est  propria  virtute  plasmavit, 
ct  cujus  animam  inspirando  creavit.  Nimirum  leve 
ac  supervacnum  esse  non  potuit  ,  quod  Dei  maniis 
specialiter  fecit,  ejusque  inspiratio  animavit.  Inspi- 
ravit  ergo  Deus  in  facicm  hominis  spira«:uluni 
vilx,  et  praefecit  eum  volucribuscoeli,  cunctisquo 
animantibus  terrae.  Ad  quid  ?  Ad  hoc  videlicet,  ut 
Deo  serviret,  crcaturis  imperaret,  Deo  obediret, 
creaturam  ad  servicndum  sibi  cogeret,  Deum  co- 
gnosceret,  et  a  creatura  solatium  vitae  acciperet. 

In  magna  igiiur  dignitate,  ut  praediximus,  hoino 
conditus  esl,  qua  cunctis  aniinantibus  praecellcret» 
soli  Deo  sciTiret,  roundo  imperaret,  praecepta  Do- 
raini  ad  promerendain  xternam  felicitatam  suuimo» 
pcre  custodiret;  in  potestnte  obcdientiam  manda* 
torum,  et  conlcmptum  haberct.  In  propria  ergo 
illuin  Deus  potestaie  reliquit,  utsi  praecepta  velltt 
servare,  viveici;  si  aulem  nollcl,  nullam  dctraiis- 


m 


S.  MARTINI  LEGIONENSIS 


6M 


gressione  excusatlonem  haberel,  el  idcirco  pro  ine-  A  gnoscis,  de  cujus  manu  indesinenter  vitse  sabsida 


ritis  poenas  jtiste  luerct.  Magna  igitur  de  Dej  boni- 
tate  dona  pcrceperat;  sed  quia  illi  obedire  contem- 
psit ,  dignitate  amissa ,  inortis  ac  maledictionis 
i^ntentiam  incnrrit.  Nullam  igitiir  de  suae  praevari- 
cationis  reatu  excusationem  habuit,  quia  non  igno- 
rauter,  sed  e\  iiidusiria,  boc  est  scicnter  peccavit ; 
ideoque  beneficiis  Dei  ingratus  exstitit.  Nam  tanto 
devotius  Deo  obedire  debucrat,  quanto  majora  de 
ipsius  largitale  bonitatis  dona  perceperat.  Ideo 
cuncta  aniinaiilia  leriae  subjecta  sunt  illi,  ut  ipse 
bumiliter  subjiceretur  omnium  Creatori.  Et  sicut 
creatura  indcsinenter  Dei  jussu  honiini  impendli 
servitium,  ila  bomo  devotum  deberet  Deo  exhibere 
faniulatuin.  Scd  qtiid  iiiconvcnienlius,  quidve  in* 


suscipis  ;  qui  dorsum,  et  non  faciem  ad  illiim  cun- 
vertis,  cujusope  sustentaris;  qui  ipsum  post  lergum 
projicis,  cujus  providenlia  gubemaris  :  time  Domi- 
num  te  misericorditer  sustinenlem  et  patientem,  iie 
iii  ejus  adventu  sentias  eum  districtum  et  severum 
judicem.  Time,  inquam,  Dominum,  a  quo  roulta 
bona  percipis,  ne  cum  venerit  judicare  saeculuro, 
perdat  te  cum  impiis.  Esto  sollicitus,  ne  in  aliquo 
praecepta  illius  pra:tereas,  et  velut  transgressor 
iram  ejiis  incurras.  In  omnibus  obtempera  praeceptis 
iiliiis,  ul  in  die  dislricti  examinis  aggregari  possis 
electis  ovibus.  Maiidata  Conditoris  prae  oculis  ba- 
beto,  ul  in  dextera  ipsius  merearis  statul  tempore 
novissimo.  Propitius  enitn  tibi  erit  Deus,  si  vitam 


felicius,  quam   quotidic  a  creaturis  solatium    vi-  B  ^"^*"  emendaveris  citius.  Stalini  ipsius  gratiaro  coo- 


tai  extorquere.  et  Deum  coeli  ac  teri-ae  reclorem, 
qui  cuncta,  qiiae  sub  coelo  sunt,  graluita  bonitate 
sua  propter  hominem  creavit,  contemnere?  Proh 
dolor!  Deiis  bominein  constituit  pra^sidem  cunclis 
animantibus,  hoino  vero  contemnit  Deum  in  suis 
actibus.  Deus  propria  benignitate  sua  homiiiem 
cuiictis  sub  coclo  crealiiris  prxfccit,  homo  vero  per 
suam  pravam  voUnitatcm  Deum,  a  quo  illi  cuncta 
beec  subjecta  sunt,  dcspicit.  Deus  hominem  for- 
nians  magiiam  illi  dignitatem  tribiiit,  bomo  Deum 
contemnens  prsecepta  ejus  viiipendit.  Deus  homi  • 
neindiligens  consUtuit  eum  super  cuncta  aiiimantia, 
homo,  id  tst  bumanum  genus  Deum  obliviscens 
adoravit  idola.  Quia  igitur  bomo  siiperbiens  Deum 
contempsit ,  et  privilegium  dignitatis  perdidit,  et 
damnationem  sibi  acquisivit.  Sed  quamvis  ipse 
Domini  contempserit  praeceptum,  adhuc  tamcn  illi 
treatura  persolvit  servitium.  Requirit  a  creaturis 
indesinenter  vitae  solatium,  et  suo  Creatori  dcnegat 
obsequium. 

Tu  igitur,  o  homo,  graviler  in  hac  causa  peccas, 
graviter  delinquis,  gravi  et  inexcusnbiti  cnlpa  te 
ipsum  constringis,  dum  Creatorein  dcspicls,  et  ejus 
imperas  creaturis.  Cteatori  servire  non  vis,  et  ad 
servienduro  tibi  creaturam  cogis.  Cuncta  sub  cocto 
ab  eo  condita  serviunl  tibi,  et  tu  servitium  dcnegas 
illi.  Dupliciter  itaque  peccas,  bis  delinquis;  dum 
oon  solum  Creatori  digiia  obsequia  non  rependis, 
verum  etiam  ingratus  ejus  benenciis  existis.  Pccca- 
tum  peccato  superponis,  quia  et  ilii  servire  renuis, 
et  debitas  pro  collatis  tibi  donis  grates  referre  de- 
dignaris.  Ciijus  ergo  virtute  subsistis,  bencGciis 
fnieris,  donis  reficeris  dextera  sustentaris,  pictate 
quamvis  roalus  toleraris,  fortitudinem  cur  non 
expavescis?  BonumJ  quippe  tibi  fuerat  et  utile 
ejus  omnipotentiam  pertimescere  et  praeceptis 
parere.  Tu  igitur  qui  omnium  Conditori  rebel- 
lis  existis  et  ejus  imperas  creaturis ;  qui  Domi- 
num  contemnis,  et  creaturam  ad  obediendum  tibi 
cogis  ;  qul  Dei  potentiam  non  extimescis,  be- 
neficiis  frueris;  qui  in  his  qiiae  sub  coelo  sunt, 
exorccs  dominatum,  et  illi  a  quo  tibi  haec  sub- 
jerta  Bunt,  denegas  servithim  ;  qui  ipsuin  non  co- 


sc(iueris,  si  devote  illius  praeceptis  obtemperaveris. 
ManJala  ergo  ipsius  in  omnibus  pei-nce,  ut  iram 
ejus  possis  evadere.  Corrige  tua  vitia,  dum  te  pa- 
tieiiter  exspcctat,  ne  iliius  sententia  te  graviter  pu- 
niat.  Terror  justi  jiidicii  ejus  te  a  culpa  revocel, 
ne  ipsiiis  ccnsura  te  incorrigibilem  damnet.  Dilatio 
te  corrigat  exspec  tantis,  ne  justitia  premat  j  iidicantis* 
Continuo  illum  babebis  propitiiim,  si  tandem  con- 
versus  emendaveris  teipsum.  PerfacilcpoierisDeum 
babcre  placatum,  si  in  mclius  miitaveris  vivenJI 
dccretum.  Quanto  ad  poenitentiam  tardius  recurris, 
tanlo  apud  Deum  culpabiliorem  te  constituis.  Ab  ea 
eniin  cui  pecunia  diuturiiitate  teiiiporis  feneratur, 
cum   usura  exigiiur.  Quanto  igitiir   ingratus  per 

^  longiiiqiiioravitaeluae  spatia  Dei  beneficiis  pro  uteris » 
tanto  gravioribus  condemnatiunis  le  ipsum  vinculis 
astringis.  Nec  jam  ullam  de  inobedientia  excusatio* 
nem  liabere  poteris,  nisi  ad  ipsum  veraciter  poeni- 
tendo  citius  accesseris.  Qiiid  ergo  retribues  ei  pro 
omnibus,  qiiae  pracstilit  tibi  ?  Quid  illi  in  recoropen- 
satione  reddes  donorum,  qui  tuoruin  non  egei  bo- 
norum?  Quid  summo  opifici  digne  offerre  poteris,  o 
boino  paup  rcule,  qui  scmpcr  tliesauris  abundat 
indeficieiUibus?  Quid  illi  suflicientcr  poteris  retri^ 
buere,  terra,  et  cinis  vcrmiumque  cibus,  cujus  est 
omnis  terra  et  plenitudo  ejus?  (PsaL  xxiii )  Deft 
enim  beneficia  tibi  collata,  sicut  excedunt  nume- 
rum,  sic  ct  tuum  meritum.  Numerari   prae  multitu- 

^  dine  non  possunt  a  tc,  quia  multa  sunt  valde.  Uo- 
dum  excedunl,  quia  terminum  transcendunt.  Non 
possunt  excogilari,  nec  Iiumana  mente  compreben- 
di.  Tua  merita  donis  Dei  non  poleris  acquare,  nec 
tuo  sensu  illa  ad  plenum  intelligerc 

Sicut  ad  investigandum  Dei  bencficia  tibi  ab-ee 
prasstita  luus  sensus  noii  sufficit,  sic  ad  laudandum 
tua  scientia  non  suppetit.  Beneficiorum  Dei  roagni* 
tiido  cordium  superat  cugitationes,  et  iiinumerabllis 
donorum  multiludo  linguse  vincit  laudes.  Si  euim 
totum  \itae  tuae  cursum  in  Dei  laudibus  studueris 
expendere,  illique  sine  intermissione  actioiies  gra- 
liaruin  persolvere,  totisque  ei  viribus  servire,  nun 
tamen  tua  obscquia  illius  donis  potcris  comiiensare. 
Quid  crgo  ?  Nunqiiid  a  laudibus  est  eessaiidum  ? 


a»  SERMONES.  -  SERM.  VII.  IN  SEI^TLAGES.  M 

NaiHiiiid  a  bonis  operlbiis  ile6Ulenduin  ?  Nequa- A  in  VesperisaiileSepluagetiiiiaiBilUfliilfldeiNMiimut, 

ct  in  vigilia  Pascbae  illud  resumiinus.  SeptuageM- 


qaaiu.  Imo  omni  lempore  Titae  nostrae  summo  stu 
]  dio  iNinis  debemus  operibus  insislere,  Deum  pura 
!  inente  laudare,  toto  cordo  illi  adbaerere,  iimumeras 
gratiarum  actiones  referre,  niundas  ad  ipsum  ora- 
liones  lerare.  Non  tamen  quod  isUs  virtulibus  ea, 
quae  debemus  divinis  beneficiis,  compensare  possi- 
raus ;  sed  ut  cordis  nostri  voluntas  his  conatibus 
ostendatur;  quatenusquod  nostra  imbecillitas  non 
▼alet  perficere,  devotionis  voluntas  per  gratiam  pos- 
sit  obtinere.  Quamvis  itaque  homo  sit  divinae  pole* 
statl  subditus,  ejusque  praecepta  iinplere  studeal  in 
omnibus,  fidem  rcctam  tcneat  moribus,  legem  cu- 
stodiat,  justitiam  diligat,  virtutcs  exerccat,  vilia 
contemnat,  peccata  lacrymis  abluat,  si  fieri  potest 


ma  dicitur,  quia  septies  decem  dies  babet.  Haee 
autem  Septuagesima,  quam  prcsens  agit  Ecclesia, 
septuaginta  annos  repraesentat,  qulbus  Israel  sub 
servitute  Babylonica  fuit.  Nam  quemadmodum  illi 
deposuerunt  organa  sua,  dicentes :  Quomodo  can^ 
tabimui  canlicum  Domini  in  lerra  aliena\PsaL 
cxixvi )  ?  siroiliter  et  nos  deponimus  cantica  lau- 
dum. 

Postquam  vero  illis  data  est  a  Cyro  rcge  Persa- 
rum  scptuage»iino  (69)  anno  licentia  redeundi,  cce- 
pcrunt  laetari ;  sic  et  nos  in  Sabbato  Pasdiae  Alle" 
tma  cant:'mus  repraesentando  eorum  laetitiam.  Sed 
tamen  illi  in  apparatu  reditus,  et  colligendo  sarci- 


merita  bominum  excellat ;  totum  tamen  parum  est  ^  nulas  multum  laboraverunl ;  et  nos  quoque  post 


et  breve  ad  Dei  comparatienem  donorum,  quae  no- 
bis  indignis  gratuila  bonitate  sua  in  hacvita  praesti- 
tit,  et  quae  in  coelesti  palria,  si  ei  obedientes  fueri- 
mus,  ipsumque  in  omnibus  et  super  omnia  dilexe- 
rimus,  prxparavit.  Unde  Apostolus  ait :  Nec  ocu- 
Im$  vidit,  nec  aurts  audivit^  nec  in  cor  homints  ascen- 
dii  quct  prceparavit  Deus  diligentibus  se  (/  Cor.  ii). 

Slcut  ergo  per  inobedientiam  primi  parenlis  no- 
atri  Adac,  a  pqradisi  deliciis  expulsl  sumus,  ita  per 
ineffabilem  Dei  clenientiam  ad  paradisi  gaudia  nos 
pervenlre  credimus.  Et  slcut  nos  praeceptoruni  Del 
conlempliis  a  paradlsl  amoenitate  extorres  consti- 
toit,  ita  nos  bledientia  Jcsu  Ghristi  liberatoris  no- 


AUeluia  slalim  Tractum  subjungimus,  scilicet  Lau* 
date  Dominum^  qul  laborem  s'gnificat.  liii  cum  lae- 
titia  redeuntes  labore  itineris  vexabantur,  et  nos 
per  tolam  septhnanaro  pascbalem  Graduale  cum 
AUeluia  cantamus,  per  Graduale  iaborem,  per  Al- 
leluia  vero  lacflitiam  designantes.  Denium  illl  patrlam 
intrantes  plenam  susceperiint  taetitiam,  et  nos  Sab* 
batoquo  terminatur  Septuagesima,  diio  canimus 
AUeluia.  Sed  et  nostra  septuagesima  dierum,  et  il- 
lorum  septuagesima  annOrum,  quasl  quaedam  bisto- 
ria  totum  genus  humanum  [totius  generis  humani]  ab 
Adam  usque  ad  finem  mundi  figurat  exsilium,  quod 
revolutione  septem  'dierum  peragltur,  et  sub  septem 


stri  nos  ad  bona,  qux  pcr  eum  Deus  Pater  diligen-  r  roillibus  annorum  inrluditur,  ut  per  septiiagintadies, 

tibus  se  pncparavit,  pertingere  fecit.  Per  prlmi  ho- 

nrnis  pncvaricntionem  in  hujus  exsilil  devenimus 

cnimnam ;  s^  per  Redemptoris  nostri  bumilitatem 

yltam  adepti  suniiis  xtemam.   Ideo    enlm  semet^ 

ipsnm  humiUavit  factus  obedens Patri  Deo  usque  ad 

mortem(PhUip.  ii),   ut  nos  perduccret  ad  paradlsl 

fellcltatem.  Per  Adae  peccatum  a  paradisl  scdibus 

iufellclter  corrulrous,  sed  per  Jesu  Chrisli  Salvato- 

ris  nostri  justltiam  ad  aeternae  felicitatis  spem  in- 

dubltanter  consurreximus.  Antiquus  hostis  nostrae 

fellcitatl  Invldens,  spoliavit  nos  stola  Immortalitatis ; 

Christos  Deus  el  homo  nostrae  infirmitati  condolens, 

fer  seipsum  nos  erexit  ad  vidcndam  faciem  sui  Pa- 

tris.  Amen. 


vel  per  septuaginta  annos,  aut  per  septuaginta  ceu- 
tenas  annorum  intelligamus.  Ab  Initio  enini  mundi 
usque  ad  Ascensionem  Domini  sex  millia  annorum 
computamus.  Ex  tunc  vero  quldquid  temporis  se- 
quitur  usque  ao  Anem  mundi,  sub  septimo  milliario 
coniprchendimus,  cujus  numerum  sotus  Deus  iio« 
vit.  Oueroadmodum  ergo  filil  Israel  septuagesimo 
anno  per  Cyrum  a  Babylonlca  serviiute  siint  lil>era- 
ti ;  sic  nos  per  Gbrislum  In  scxta  mundi  aetate  a 
servitiite  diaboli  sumus  rederopli  reddita  nobis  in- 
nocenliae  stola  per  remissionero  baptisml.  Unde  nos 
in  Sabbalo  Paschaei4//e/ttfacantamusjam  speaeter- 
nae  quietis  et  reeuperationis  patriae  gratulantes.  Is- 
raei  Ial)orabat  in  operaiido  reditum,  et  redeundo ; 


De  bac  etiam  Doroinica  Septuagesimae  qiiaedam  D  ^^  nos  lu  Ecclesia  praesenti  ad  iropletionem  decem 


In  boc  sermone  inseruirous,  quae  In  ecclesiasticis 
Nbris  a  sanctis  Patribus  statuta  invenimus.  Priroo 
▼idelicet  quld  dles  isti  significent.  Secundo  ubi  in- 
cipiant,  et  ubl  terroinentur.  Tertio  de  institulione 
eoniro.  Qiiarto  de  illorum  ofliciis.  Septuageslma 
igltur  repraesentat  tempus  dcviationis  quod  fuit  pce- 
nae  etculpae.  Unde  slatim  in  prima  Dominica  inci- 
pil  legi  historia  libri  Geneseos,  et  U^itur  usque  ad 
Dominicam,  quae  in  passione  Domini.  Intitulatur, 
ubi  agitur  dc  deviatione,  et  errore  prlmoruro  pa- 
rentum.  Deviatio  dicitur  cum  aliquis  devial  a  san- 
do  slbi  et  jiisto  injuncto  mandato.  Sabbato  crgo 


mandatorum  legis  laborare  debemus.  Sed  curo  finl- 
to  tempore  iioslri  exsilii  venturo  erit  ad  patriam, 
tiinc  uiraque  decorabitur  stola ;  cuni  corpus  et  anl- 
ma  simul  glorificabunturv  quod  figuratur  per  duo 
AUeluia,  qwx  In  fine  Septuagesimae  decantantur. 

Sexagesima  sonat  sexies  decem,  et  significat  tem- 
pus  vlduitatis  Ecclesiae,  et  rooerorem  lllius  per  aln 
sentiam  sponsi,  licet  tamen  Ghristussit  nobis  prae* 
sens  secundum  divinitatem.  Unde  dicitur  :  Ego  00* 
biscum  sum  omnibus  diebus  usque  ad  consumma" 
tionem  sdculi  {Matth,  xxviii).  Tamen  secundum 
qiiod  est  homo,  in  coelo  est,  et  sedet  ad  dexteram 


(CfO)  Mss.  rocndosc,  Sexagesimo. 


607  S.  MARTIM 

Dci  Palris.  DaiUur  bic  lamcii  spons;»  m  reincdiiiin 
el  solaoien  scx  opcra  niiscricordiiv,  qux  sunt  pa- 
scere  esurlenics,  p(»lare  silienics,  visilare  infirnios, 
veslirc  nudos«  paupcrcs  et  pcrcgrinos  iiospilari  : 
septiina  adjicilur  secundum  Tobiaiu,  sciiicet  inor- 
tuos  sepclire  (Tob.  xii).  Ilacc  sunt  data  sponsac,  ut 
se  in  eis  exei  ccat,  et  ut  pcr  eorum  et  Decalogi  ob- 
scrvalioiicm  sii)i  mrrcalur  sui  sponsi  januam  ape- 
riri,  ct  jucundo  illius  ainpl  xu  pcrfrui. 
Quinquagesinia  dicitur,  quia  quinquies  deccm  so- 


LEGIONENSIS  -  Wh 

A  nai,  ei  significat  tcmpiis  remission*8  sicut  in  TeCe- 
ri  lcstaincnlo  quinfiuagesimus  annus  remissioiiii 
anniis  dicebalur.  Unde  in  lioc  tempore  maxiice 
canlatiir  qiiinqiiagcsimus  psalmuS,  scilicet  Jfitfre- 
re  mei,  Deu$,  qiii  est  Dsaimus  poBnitenlke  et  remis- 
sionis.  Hoc  igilur  tempore  jejunamus,  ul  peccalo- 
ruin  remissionem  obtineamus;  ipso  praestaiite,  qoi 
in  Triniiate  perfecta  vivit  etregnat  Deua  per  omuit 
sopcula  saeculorum. 


SERMO    OCTAVUS, 


IN  SEXAGESIMA. 


(70)  Noe  Lamecb  filiiis  a  primo  bomine  Adam  do 
Ginius,  pater  atque  reparator  orbis  sccundus,  invcn- 
tus  corani  Deo  justus,  longauimis  in  s\Mi,  sapiens 
exstitit  in  operibus.  Iste  jussus  arcam  condidit,  ad- 
monitus  introivit,  turbulentus  (7t)  diluvii  fluctus 
non  horniit,  nec  fragores  vcntorum,  vel  murmura 
nubium  expavit;  gestatur  procellis,  nec  mcrgiiur; 
serpentibus  et  bestiis  sociatur,  nec  lemerc  ciii  ferae 
colla  submitlunt,  alitcs  famulanl ur.  Namque  avem 
misit,  redeiiiiteni  sustinuit,  sed  perfida  corvi  fraude 
decipitur ;  nierito  coliimb»  gestantis  orc  ramum 
pacifica;  arboris  cdocetur.  Ilunc  enim  Deus  iii  il!a 
generationc  jiistum  invenit.  Iluic  et  sui  secrcla 
consiiii  aperuit,  cum  alto  suo  justoque  judicio  bo- 
nunes  de  superficie  lenae  delere  voiuit,  ait  cnim  : 
Pcenitet  me  fecisse  hominem  (Gen,  vi).  Poenitentia 
quideni  in  Deum  nulia  cadit,  sed  noslro  morc  lo- 
quitur,  qui  compimgi  pcDnitcntia  solemus,  <|iiando 
contra  propositum  noslra  opera  converti  vidcmiis, 
pocnitere  se  bominem  fecisse  dixit,  quem  a  rectitu- 
dine  suae  factur.e  peccando  degcnerare  conspcxit. 
Rccle  ergo  Deus  in  hominibus,  quos  creavit,  se 
dixit  pocnitere,  qiiia  repletam  vidit  terram  corum 
iniquitate. 

Sed  qiiia  ista,  fratres  charissimi,  brcvitcr  pne- 
diximus,  dignum  est,  ut  de  beati  Noe  historia 
ad  utilitatem  vcstram  pleniiis  aiiqua  expoiiamus. 
Vir  iste,  siciit  de  illo  sancta  Ecclesia  canit  (72), 
justus  el  perfeitus  fuit,  cum  Deo  ambulavit,  et  in 
8uis  operibus  Cbristum  sigiiiiicavit.  Noe  requies 
Interpretatur,  pro  eo  quod  sub  illo  oiniiia  rctro 
Dpera  per  diluvium  quieverunt,  (inemquc  acccpe- 
!iint :  undeet  Pater  ejus  vocans  nomen  illius  Noe, 
dixit  {Gen.  v)  :  hle  nos  ab  omnibus  operibus  nostris 
iequiescere  {acit  in  terra,  cui  Deus  maledixit  (75). 

(70)  Isidor.,  De  ortu  et  obilu  patr.^  c.  4. 

(71)  Turbutentos 

(79)  1n  secundo  responsorio  primi  Noctumi  ad 
Matutinum  Doininicae  dexagesiinae  b*c  vcrba  repe- 
ries,  praeier,  et  in  suis  operibus  Christum  significavit. 


B  Noe  igiliir  requies  intcrprelatur,  et  Dominus  discif 
piilis  suis  loquitur  :  Discite  a  me  quia  mitU  ms 
et  humilis  corde^  et  inienigtis  requiem  animabu*  u- 
stris  (Matth.  xi).  Solus  justus  Noe  in  iliji  genen- 
tione  invenitur,  cui  septem  animae  tribuuntur,  qnia 
solus  jiistus  et  perfectus  in  humano  genere  Gbriftiii 
invenitiir,  cui  sepiem  Ecclesiae  propter  septempli* 
cem  spiritum  illuininantem  in  una  Ecclesia  condo- 
nantur.  Noe  per  aquain  et  lignum  liberalur;  lignuB 
quippe  et  aqua  crucem  designat,  et  baptismum  !■ 
sancta  Ecclesia.  Sicut  enim  ille  cuin  suis  per  aquaa 
ct  iignum  salvatur,  sic  familia  Christi  per  bapti* 
smum,  et  cnicis  passionem  signatur,  et  ab  stema 
dainnatione  liberalur.  Arcam  constriixit  Noe  de 
iinpulribilibus  lignis ;  Ecclesia  construitur  a  Ghrislo 

C  cx  bominibus  in  sempiternum  victuris.  Arca  eiiiB 

ista  Ecclesiam  dcmonslrabat,  qiiae  in  hiijas  muiidi 

fluctibus  natat.  Quod  aulem  de  lignis  quadratis  floi 

jubetur  cadem  arca,  undiqiie  stabilem  sanclonim 

significal  vilam   ad  omne  opus  bonum    paratam. 

Qiiocun(|uc  cnini  quadratum  verteris  lignum»  pro- 

cul  dubio  immobilc  stabit  el  firinum.  At  vero  arcs 

ligna  bitiiinine  gluliiiantur  intrinsecus  et  extrinsecos, 

nl  in  coinpagc  unitatis  tolerantia  signetur  charilalii* 

nc  tcnlantibus  Ecrlcsiam  scandalis,  sive  ab  his  qui 

sunt  inlus,  sive  ab  his  qui  ioris,  fraterna  cedal  jan- 

ctnra,  et  solvalur  vinculuin  p:icis.  Est  enim  biUl- 

mcn   violcniissiinum  el  ferventissimum  glalen  ai- 

gnificans  dilectionis  ardorein  et  vim  niagiiae  forlilo- 

dinis  ad  tenendam  spirilualem  societatem.  Arcam 
D 
enim  bilumcn  congluiinat,  ct  Ecclesiam  charilas»el 

ainor  sanctorum  constringit  atque  consoLdal.  Quod 

autem  arca  trecentis  cubitis  est  longa,  signillcal 

quod  pcr  scx  a:t;.tcs  extcndilur  in  sacculo  Gbriiti 

Ecclesia.  In  priina  aetate  sacculi  in  morte  Abel  elin 

Scd  Rcsponsorium  dcsumitur  ex  sacra  pag.  Cen* 
VI,  9. 

(75)  Isidor.   Quwst.  in  Cen.^  cap.  7,  qiiod  hic  Ccr9 
ad  lilleram  transcribilur. 


SERMONES.  —  SEnMO  VIII,  IN  SEX^GES  610 

ite  Sclh  Cbristiis  prxostendilur.  In  seciinda  A  oslenduntur  divisibilcs.  Quod  ipse  Noeoctavus  no 


et  aenigmatibus  prxmonstratur.  In  terlia 
charum  dictis  praenunliatur.  In  quarta  tesli- 

legis  nasciturus,  passurus,  moriturus,  re- 
.urus,  in  coclum  ascensurus,  ntque  ad  judi- 
Q  tWos  et  mortuos  et  sxculum  per  ignem 
mlurus  asseritur.  Quinta  prophetarum  pne- 
[>nedicatur.  Sexta  autem  per  Evangelium  jam 
(  aperte  monslralur.  Sexies  enim  quinqua- 
aciunt  trecenlos,  quod  est  omne  sscciili  tem* 
jod  cubitis  quinquaginta  laiiludo  arcse  expan- 
iignincat  quod  quinquagesiino  die  post  resur- 
em  Domini  in  Ecclesia  lidclium  ad  ampliaii- 
minos  ejus  Spirilus  sanctus  dilalatur ;  (Jroplcr 
it  Apostoliis  :  Charitas  Dei  dr/fusa  est  in  cor- 
Oitris  per  Spiritum  sanctum,  qui  datus  est  nobis 
'),  Quod  autem  ejus  alliludo  Iriginta  ciibilis  sur- 
nillcat  quod  Chrislus,  qui  est  altiludo  Ecclesix, 

I  annorum  xtalem  gercns  doclrinam  Evan- 
msecravil.  Sic  enim  testatur  ipse,  non  se  ve- 
egem  solvere  ,  sed  implere\(Matth,  v).  Quod 
arca  collecla  in  unum  desiiper  cuLitum  con- 
itur,  unilatem  sanctse  fhlci  docct  tenendam, 
ua  nullus  ab  aeterna  dainnationc  liberat::r. 
lUlem  ei  aditus  a  latcre  G(,  significat,  quii 
ScCiesiam  iiitrare  dignus  sit,  nisi  per  sacra- 

II  remissionls  peccatorum,  quod  de  Christi 
iperto  manavit.  Quod  infenora  arcae  bicame- 
L  Iricamerata  construuntur,  sic  ex  omnibus 


minatiir  cum  suis,  quia  Chrislus  qui  est  spes  nostrae 
rcdemptionis  octavo  die,  id  cst  ppino  post  Sabba- 
tum  resurrexit  a  mortuis,  qui  dies  a  passione  ter- 
tius,  in  numero  qui  volvitur  per  omne  tempus  et 
primus  est  et  octavus.  Quod  post  septem  dies  ex 
quo  ingressus  cst  Noc  in  arcam  ^actum  est  dilu- 
vium,  signincat  qiiia  in  spem  futurae  quietis,  quae 
septimo  die  signincata  est,  baptizantur  in  remis- 
sionein  pcccalorum.  Quod  pr;eler  arcam  omnis  caro 
quae  susteniabi.tur  terra,  diiuvio  est  consunipta, 
sigiiificat  quia  pneter  Ecclesiae  socictatem  aqua 
baplismi  quanivis  eadem  sit  non  solum  non  (74) 
valet  ad  salulem,  sed  valet  potius  ad  perniciem. 
Qiiod  quadrnginla  diebus  et  quadraginta  noctibus 
pluit,  et  omniscaro  dclelur,  notat  quia  omnis  rea- 
tiis  peccatorum  iii  decein  praeceptis  legis  per  uni- 
versum  orbein  lerrarum  admittitur,  qui  quatuor 
partibus  contineliir.  Decem  quippe  quater  ducti 
qiiadraginta  faciunt.  Quod  Noe  quingentorum  erat 
annorum,  cum  ei  dixit  Dominus,  ut  aedificarel  ar- 
cai!?,  significat  in  quinta  niundi  aetate  apdiricatam 
cs!>e  EcV.esiam.  Quod  pcr  ccntum  annos  fabricatur 
arca,  Iioc  dciiior.slrat  quod  per  omnes  aetatcs  pne- 
dicalur  Ecclesia.  Ccntum  autem  hi  anni  omne  tem- 
pus  ostendunt  hiijus  sxculi.  Quod  Noe  sexccntorum 
annorum  erai,  qiiando  ingrcssus  est  arcam,  hoc 
significabnt  quod  scxla  xlale  saeiiili  in  manifesla- 
tione  Evangelii  adimplctur  Ecclcsiae  pcrfcclio,  quae 


is  bipei tita  muUitudine  propler  circumcisio-  q  nos  a  mundi  fluciiLus  libcrat.  Quod  secundo  mense 


t  pracp.itium  Ecclcsia  congrcgatur,  vel  tri- 
propter  tres  (ilios  Noc,  qiiorum  progenic 
IdS  orbis  rcplclur;  et  ideo  infcriora  arcae 
■nt  ista,  quia  divcrsilas  gcnlium  cst  in  hac 
I  ?ita.  In  summo  autem  omiies  consuniman- 
iino,  et  iion  est  isla  varietas  iii  Dei  regno, 
Ihristus  est  omnia  in  omnibui  (Coloss.  iii), 
,ni  nos  desupcr  coelcsti  unitatc  consummaiis 
ilo  uno.  Quod  crncla  aniinalium  geiiera  in- 
itur  in  arca,  significat  quia  ex  omnibus  gen- 
songregatio  fit  in  Ecclcsia.  Qnod  eiiam  Peiro 
llle  demonstratur,  significat  quod  munda  ct 
ida  ibi  sunt  animalia,  sicul  in  Ecciesiae  sacra- 
i  boni  et  niali  vcrsanlur.  Quod  scptena  munda 


aiini  sexccntesimi  inlrat  Noc  in  arcain,  eamdeiii 
aDtatcni  si^jiifical  senariam.  Menses  quippe  duo 
sexagenario  concliidunlur  nuniero.  A  senario  enim 
numeio  et  scxaginta  cognominantur,  et  sexceiiti,  et 
sex  miUia,  et  sexcenla  iniilia,  ct  sexcenties,  et  quid- 
qiiid  deinccps  niajoribus  gradibus  per  eumdem  arti- 
culiim  numerosa  et  inlinita  consurgunt  incrementa. 
Qiiod  etiam  coinmcmoralur  vicesimus  seplimus  dies 
meiisis  ad  ejusdeni  quadratunr  signiGcalionem  per- 
tinel,  qiiae  jam  in  quadratis  exposila  est  lignis.  Ilic 
aulcm  cvidenlius  oslendil;  quia  nos  admonct  ad 
onine  opus  bonum  paratos,  id  cst  quodamniodo 
conquadratos  irinitas  perficil ;  in  ir.emoria  videliccl» 
quia  Deum  rccolimus ;  in   inlcHigenlia,  Quia  illum 


St  immunda  bina,  non  quod  pauciores  mali  '^ognoscimus;  in  vulunlatc,  qiiia  cumdiligimus.Tria 


[usm  boni  iii  Ecclesia,  sed  quia  boni  servai;t 
^m  spiiitus  in  vinculo  pacis  absque  discordia. 
im  aulem  Spiritum  divina  Scriptuni  sepli- 
operalione  commendat,  sapientiae  videlicet  ct 
clus,  consilii  et  fortitudinis,  scienliae  el  pie- 
t  timoris  Domini  (Isai,  xi).  Unde  et  ille  na- 
quinquaginta  dieruni  ad  sancti  Spiritus  ad- 
n  pcrtinens  in  scpiics  scptenis,  qui  flunt  qua- 
itaiiovem,  unoaddilo,  consummatur.  Propler 
iiclum  est  :  Solliciti  servare  uniiatem  Spiritus 
mio  pacis  (Ephes.  iv).  Mali  aulem  in  binario 
*o  ad  schismata  faciles,   el  quodam  niodo 


cnim  ler  noyem  sunt,  el  iiovein  ler  viginli  scplcm 
nunl,  qui  est  numerus  lernarii  quadratus.  Quod 
arca  septimo  inense  requievit  el  sedit,  ex  quo  dihi- 
\iuin  coepit  essc,  significat  scplenariam  requiein 
({uietis  Ecclesix.  Quindecim  cubitis  supercrcvii 
aqiia  eicedens  altitiidines  montium.Octo  itaqiie  d 
scpiem  quindecim  faciiint.  Oclo  enim  sigiuficai  re- 
snrrectionem;  septem  vero  acternam  quieiem.  Qiiod 
post  dies  quadraginla  emissus  ex  arca  corvus  non 
csl  reversus,  signiGcal  homincs  mundanae  cupidita- 
lis  lcterrimos,  qiii  post  acccptum  baptismum  sic  se 
terienis  curis  illigant,  ut  ad   Ecclcsiam  per  bona 


I  Sic  emendavinuis  cx  Isidoro,  ciim  iitraquc  mss.  hac  negntionc  careanU 


01  i  S.  MARTINI 

opera  necduin  recurrant.  Quod  columba  einissa, 
non  inventa  rcquie  est  reversa,  ostendil  per  nonmi 
testamenlum  requiem  sanclis  in  bac  vita  non  esse 
promibsam,  sed  in  fulura.  Post  quadraginla  enim 
dies  cx  arca  cmittilur,  qui  numerus  vitam  signi- 
ficat,  quae  in  boc  mundo  agitur.  Denique  post 
scptem  dics  dimissa  propter  iilani  operationcm  se- 
plenariani  spiritualem  olivae  fructuosum  surculum, 
quo  signiQcaret  nonnullos  etiam  baptizatos  extra 
Ecclesiam,  si  eis  defuerit  posteriori  tempore  pin- 
guedo  cbaritatis  quasi  vespere  in  ore  coluuibae, 
tauquam  in  osculo  pacis  ad  societatcm  perduci 
posse  unitaiis.  Quod  posl  alios  scptem  dies  diniissa 
uon  est  reversa,  signiUcal  requiem  sanctorum  cuin 
Domino  in  coelesti  patria.  Quod,  peractis  sexceutis 
vit»  Noe  annis,  apcritur  arcae  tectum,  significal 
quod  sexta  aetaie  revelabitur  abscondiluin  sacra* 
uienlum  atque  promissum.  Quod  autem  vigesima 
septima  die  secundi  mensis  terra  dicitur  arefacta, 
tanquam  jam  finita  esset  baptizandi  nccessius  in 
numero  dierum  octavo,  vel  septimo  :  ipse  esl  enim 
secundi  mensis  vigcsimus  octavus,  qui  numcrus  ex 
illa  conjuiictioneestspiritus  etcorporis;  et  septics 
octonosbabet  uno  addito  propter  unilatis  vinculum, 
quo  universa  Ecciesia  copulalur.  Gur  de  arca  con- 
juncii  exeunt,  qui  disjuncti  inlraverunl?  Sicenim  legi- 
uius :  Qttod intraverunt in  arcam NoCjet  filii ejuiy  uxor 
iliius,  et  uxores  filiorum  ejus  (Gen.  vii).  Cur  ergo seor- 
swn  viri,  et  seorsuro  feminae  commemorantur  iiilras- 
se,nisiquodcarocoftciipfsctf  adversus  spiritum^spiri- 
tus  autem  adversus  carnem(Calat,\)  inbac  pcregrina- 
tione?  PoBtmodum  autem  exeunt  iVoe,  et  uxor  ejus, 
filiiejus^  et  uxores  filiorum  ejus.  llocest  juncli  inas- 
cuii  et  feminae,  quia  in  fiue  sseculi  atque  justoruin 
resurreclione  corpus  adliaerebit  spiritui  omnimoda 
et  perfecta  pace,  nulla  mortaiitalis  indigentia,  vel 
concuplsccntia  resistente.  Quod  dantur  eis  in  es- 
cam  cuncta  animalia,  sicul  in  illo  disco  dicilur  Po- 
Iro  :  macta  et  manduca  (Act.  x),  quod  ejecto  san- 
guine  manducare  jubclur,  ne  vita  prislina  quasi 
suflbcaia  iu  conscientia  tenealur,  sed  babeat  tau- 
quam  cfl^usionein  sanguinis  per  confcssionein  oris. 
Quod  vero  testamentum  posuit  Dcus  inter  s j  et  bo  • 
mines,  atque  oninem  aniinam  vivam,  ne  ileruin  di- 
luvio  perdal  eam,  arcuin  seilicet,  qui  in  nubibiis 
apparet,  qui  nunquam  nisi  de  sole  resplendLt.  llli 
eniin  diluvio  non  pereunl  qui  in  propbelis  et 
omnibus  divinis  Scripluris  tanquam  in  nubif)us 
gloriam  Cbristi  agnoscunt,  et  suam  non  quas- 
runt. 

Fratres  cbarissiini,  sicut  jam  superius  amajori- 
bus  exposituni  est,  arca  ista  Ecclesiam  praefigiira- 
bat/  quae  in  bujus  mundi  fluctibiis  natat.  San- 
cta  Ecclesia  inter  bujus  mundi  procellas  natat,  sed 
tameii,  Cbristo  gubernante,  oinnia  advcrsa  superat, 
undiqueadversitatibustunditur,  sed  ncn  quassatur. 
Ex  omni  parte  ab  bostibus  et  falsis  fratribus  impu- 


LEGlONENSiS  M 

A  gnatur,  sed  partim  perferendo,  partim  retbteiido 
niilbiCBUs  vincitur.  Saepe  ab  inimicis  impugnatnr, 
a  JiNfaeis  scandattxatur,  a  paganis  subsannalnTy  et 
tainen  pro  illis  Domino  sine  inlermisslone  preces 
fundit,  ut  ab  xterna  damnatione  fibereiiliir 
ler  persecutionis  tempore  usque  ad  eflusioneiu 
guinis  pro  Cbristi  amore  patitur ;  tenipore  auleni 
pacisjejuniis,  vigiliis,  abstinenliis  et  oralionibus 
exercctur.  Pcrsecutionis  tempore  inimicorum  afll- 
cilur  glndiis ;  pacis  autcm  lcmporeseipsamcruciflgil 
cum  viiiis  ct  concupiscentiis.  Saiicta  Ecclesia  Jesu 
Cbristi  sponsi  sui  fideliter  sequens  vestigia  palienter 
tolcrnt,  et  fortiter  omnia  vincit  adversa  propler 
acteruse  reinunerationis  prsemia.  Sancta  igitur  eleo- 
toriiin  Ecclcsia  tempore  persecutionis  babel  rosas, 

B  et  in  pace  lilia  ;  per  rosas  quippe  sanctos  martjreSt 
qui  pro  Cbiisti  nomine  sanguinem  suum  fudeninl; 
pcr  lilia  vcro  sanctos  confessorcs  inteliigimus«  qni 
propriis  voluptatibus  resistentes,  et  vilia  cariils  ex* 
pugiiantes  sine  ferro  marlyres  exstiterunl.  Unde 
Salomon  sub  persona  ejusdem  Ecclesiae  figuralilcr 
dicit  in  laudibus  Cbristi  :  Labia  itlius  liiia  disiH- 
lantia  myrrham  primam  (Cant.  v)  (75).  Quid  enim 
pcr  labia  sponsi,  scilicct  Christi,  nisi  ipsos  confes- 
sorcs  quos  jani  diximus?  id  est  Ecclesias  praedicato* 
rcs  accipimus,  qui  duiu  mortes  martyrum  praedi- 
cant,  quasi  royrrbam  mortificanda:  carnis  ad  con- 
diuicntum  distillant :  quae  myrrba  bene  prima  esse 
dicitur,  quia  nullus  sic  mortificatur,  sicut  ille  qui 

^  pro  Cbristo  martyrio  finitur.  Prinia  enim  dizil 
pro  lempore,  sed  pro  dignitate.  Quid  est  quod  labii 
sponsi,  scilicet  Cbristi,  lilia  esse  dicuntur,  nisl 
quod  illi  pcr  quos  Cbristus  loquitur,  necesse  esl 
utmundi  sint,  et  bonus  odor  per  eos  aspergalur! 
De  quibus  Paulus  apostolus  erat,  qui  de  se  suisque 
sociis  dicebat  :  Bonut  odor  sumus  Deo^  in  omai 
loco  in  his  qui  pcreunt^  et  in  his  qui  salti  fiuni 
(IlCor.  II). 

llaqiie,  sicut  jain  superius  dixinuis.  sancla  Ec- 
clcsia  lempore  perscculionis  habet  rosas,  id  esl 
inarlyrcs;  tempore  pacis  lilia,  scilicet  confessores. 
Rubor  quippe  rosaruni  sunguiuem  dcsignat  marlj- 
rum.  Unde  in  luudibus  Ecclcsia".  dicilur  :  Emissio- 
nes  tum  paradisus  malorum  punicorum  cum  pomorum 

D  frnctibus  (Cant.  iv).  Sancta  Ecclesia  quid  emitlil 
nisi  cum  sanctis  operibus  sancta  vcrba  quibus  A- 
lios  gignit,  et  nutrit  ?  (7G)  Quorum  dum  alios  usque 
ad  marlyrium  perducit,  alios  in  sancta  conTersa- 
tione  erudil;  bos  sanguine  martyrii  rubentes  ad 
acternam  patriam  transmittit,  illos  vero  in  sanclis 
operibus  viventes  proxiiuis  in  exeniplum  sanclitaCis 
tradit :  quid  aliud  quam  inala  punica  et  pomorum 
fiiictusemiltit?  inala  enim  punica  sub  rubeo  corllce 
muUitudinem  granorum  continent;  fructus  vero 
pomorum  in  se  rcfectionis  dulcedinem  babent.  Sic 
sancti  maityres,  duin  sub  igne  tribulationis  labo- 
rant,  dum  pro  Cbristo  sanguinem  cxterius  fundere 


(75)  Gregor.,  in  bunc  locum. 


(76)  Etiam  cx  Grcgor.y  in  bunc  locum. 


m 


SERMONES,  -  SERM.  VHI.  IN  SEXACE^\ 


m 


DOD  dubilant,  niultiludinero  Yirtutum  interius  sibi  A  vull,  castigat,  ne  eos  »terna!iter  puniat  (79).  Ge» 


in  mente  congregant.  Sancti  etiara  quique,  qui  in 
paoe  Ecclesiae  vivunl,  fnictus  pomorum  geruiit; 
qaia»  dum  sancta  opera  perficiunt,  proximis  exem- 
pla  iribuunt,  quorum  exhibitione  sese,  qui  volunt, 
reikiunt.  Quotquot  enim  sunt  in  Ecclesia  sancti, 
sive  igne  passionis  ardeanl,  slve  in  pace  Ecciesiae 
quiescentes  succrescant,  sanctarum  virtutum  odore 
tanquam  paradisum  suavitatis  et  dcliciarum  consti- 
tuere  in  se,  dum  vivunt,  non  cessant.  Dicatur 
ergo  Ecclesia  sancta  electorum  floribns  plena.  1n 
lieHo  habet  rosas,  et  in  pace  iilia.  Recte  siquidcm 
lilii  nomine  doctores  signantur  ecclesi»,  quos 
oportet  pariter  castitatem  corporis,  et  munditiam 
mentis  conservare;  ipsis  enim  dicitur :  Sint  lumbi 


mino  more  Deus  respicit,  vel  ad  veniam,  vel  ad 
vindictam.  Ad  veniam,  sicut  Pelrum ;  ad  vindi- 
clam,  sicut  ad  facta  Sodomorum  se  testatur  des- 
censurum,  et  visilaturum.  Tribus  modis  pcrcutit 
Deus  quos  vuU,  id  est  ad  damnationem  reprobos, 
ad  purgntionem  quos  errare  vidct  electos,  ad  pro- 
pagandam  gloriani  meritorum  justos.  Primo  nam- 
que  modo  caRsa  est  i£gypius  ad  damnationem ;  se« 
cundo  pauper  Laznrus  ad  purgationem;  teitio  per- 
cussus  est  Job  ad  probationem.  IJeo  igitur  Deus, 
quos  errare  videt  clectos  in  pnesenti  corripit  fla- 
gello  justilix,  ut  cos  in  futuro  eripiat  ab  xterna 
damnatione.  Sxpe  oinnipotens  Deus  peccantes  pa- 
ticnter  suslinet,  ut  ininiis  iuveniat  quos  condem- 


veniri  prcecineti  (Lnc.  xii).  Curare  namque  Ecclesiae  ^  Rct.  Qiiosdam  etiam  videns  Deus  proprio  voto  nolle 

doclores  necesse  est,  ut  et  munditia  castilalis  co- 

Tam  Deo  respiendeant,  et  lumine  operationis  bonae, 

ezeropla  videlicet  bene  vivendi  hominibus  tribuant. 

Corporis     castitatem     conscrvando    quodamntodo 

l>eo   appropinquant ;    proximis    vero    bonae  vitae 

exeropla  praebendo  aeternae  rerouneralionis  prscinia 

slbi  augroentant.  Angeli   Graece  nuntii  interprctan- 

iar  Latine.  Recte  ergoomiies  qui  doctorum  oflic.o 

funguntur,  per  hoc  quod  voluntatem  Dei  honiinibus 

amiuntiartt,  angeli  vocantur. 

Ad  ea  igitur,  dilectissiini,  necesse  est  ut  redea- 
mus^  qus  de  beati  Noe  laboribus,  atque  diluvio  in 
hujus  sermonis  inilio  proposuimus.  Cum  enim  ali- 
qua  de  Ecclpsiae  doctoribus  quamvis  breviler  dixi- 
muSf  accepto  itinere  paulo  longius  rccessimus.  Deiis 
aumme  justus  et  bonus  per  diliivium  de  stib  coelo 
alto  suo  consilio  delevit  humanum  genus ;  sed  nun- 
quid  propter  Iioc  injustus  est  credendus?  nequa- 
quam.  Injustum  omnino  esse  non  potest  quod  justo 
Judici  placet.  Undebeatus  Ilieronymus,  vir  sancta- 
rom  Scripturarum  perilissimus  (77) :  Quod  $i  nobis 
tidetur  crudelis  Deus^  rigidus  et  cruentus,  quod  in 
diluvio  humanum  delevit  genu$,et  super  Sodomam 
et  Gomorrham  sulphur,  et  ignem  pluit,  jEggptios 
submersit  in  fluctibus,  hraelHarum  cadavera  in 
desertf  prostravit :  scitote,  ideo  eum  ad  prasens  reddi- 
disse  eis  supplicia,  ne  in  aternum  eos  puniret  gehennos 
ignibus.  Sic  etiam  alibi  ail  Dominus  :  P$percit  eis 


corrigi,  temporaliter  eos  flagellat,  ne  perseveran- 
tes  in  sua  malitia  xternaliter  puniat.  Quibusdam 
hic  incipit  temporalis  afllictio,  et  in  futuro  eos  co- 
mitabitur  aeterna  damnatio.  NonnuIIi  etiam  dum 
Dei  patientiam  nimium  exspectant  suis  sceleribus 
finem  impoiicre  non  curant;  dumque  illius  benigni- 
tatem  tentant,  illum  amplius  ad  iracundiaro  provo- 
cant ;  quorum  beatus  Petrus  mcntionero  faciebat, 
cum  de  Christo  iii  Epistola  sua  quibusdam  fidelibus 
dicebat  :  Christus  semel  pro  peccatisnostris  mortums 
est,  justus  pro  injustts^  ut  nos  o/ferret  Deo,  mortifi' 
catus  quidem  carne^  vivificatus  autem  SpiritH 
(l  Petr.  iii);  in  quo  spiritu  his  qui  in  carne  (80) 
vel  in  carcere  erant,  iisdein  Dei  Filius  sptriluali- 
ter  veniens  praedicavit  :  Qui  increduti  fuerant  aii" 
quendoy  quando  exspeetabant  Dei  patientiam  in  dte* 
bus  Noe  cum  fabricaretur  arca^  in  qua  pauci,  id  est 
octo  anima:  salvce  facta:  sunt  per  aquam  (ibid.). 
Omnipotcns  Deus ,  ciijus  nntura  bonitas ,  cu- 
jus  opus  est  inisericordia ,  non  destilit  ante 
legem  per  patriarchas,  sub  lege  per  prophe- 
tas,  lempore  autem  gralise  per  Filium  suuni  in« 
Titnre  humanum  genus,  ne  male  vivendo  diutius, 
aJ  ultimum  in  suis  perirct  sceleribus ;  unde  el 
nunc  dicit  beatus  Petrus  :  Dei  Filius  spirilualiter 
veniens  his  qui  in  carne  erant,  Id  est  in  camalibus 
desideriis,  vel  in  carccre  tenebantur  infldelitatis 
prxdicavit.  Qui  increduli  fuerant  aliquando,  scilicel 


oculus  meus,  ne  eos  interficerem^  atque  delerem  in  j^  non  crcdiderant  per  Noe  comminanti  Deo  i.Quando 


montibus  (Ezech.  xx).  Quomodo  autem  eis  pepercit, 
quorum  cadavera  in  solitudine  jacuerunt?  et  e\- 
cepto  Jesu  Nave,  ct  Calcpf  filio  Jefone  (78),  terram 
firomissionis  eorum  nullus  introivit?  Ex  quo  in- 
leliigimus  vivere  eos,  nec  aeternis  suppliciis  reser- 
TaloSy  nec  de  iibro  viventium  esse  deletos.  Ex  eo 
i^ur  quod  in  lerram  repromissionis  inducti  non 
•onl»  perire  credendi  sunt  ?  Absit !  Deus  non  esl 
cmdelis  credendus,  sed  pius ;  quia  suroroe  roiseri- 
cors  esl  et  benignus.  Ideo  igitur  in  bac  vita  quos 

(77)  In  Nahum,  cap.  i,  exponens  illud  :  Noncon- 
gurget  duplex  tribulatio^  vel,  non  vindicabit  Deus  in 
idipsum. 

(Td)  Cnleb  Jephone 


exspectabant  Dei  patientiam  in  diebus  Noe  cum  /a- 
bricaretur  arca,  id  est  curn  patientia  Dei  invitarel 
illos  ad  poenitentiam,  parcens  iilis  per  centuro 
annos,  quibus  Noe  aedificabat  arcam,  per  quam 
ostendebatur  quid  futurum  esset  mundo ;  ipsi  non 
utebantur  patientia  Dei  ad  poenitentiam,  sed  exspo- 
ctabant  eam  quasi  seroper  duraturaro,  nec  ali- 
quando  putabant  earo  fallituraro.  Qui  sensum  ba- 
bent  obscuratum  tenebris,  roerito  in  bac  vita  car« 
cere  inclusi  dicuntur,  et  in  boc  interiori  carcere 

(79)  Isid.,  lib.  iii  Sent.^  caj).  2. 

(80)  Videsis  quae  dicimus  in  iii  parte,  quando 
ex  profcsso  noster  auctor  exponit  Epistolam  B. 
Pelri 


615  S.  MARTINI 

menlis  operibus  injustis  gravanlur,  donec  carne 
soluti  in  dxteriores  xterne  damuationis  lenebras 
projicianlur.  Uabent  ct  justi  in  hoc  saeculo  car- 
cerem,  scilicet  tribulationum  ;  reprobi  vero  vitio- 
rum 

Uie  igitur  Dei  Filius  qui  canie  venicns  mundo 
prxdicavit  nostris  temporiltus  ,  ip3e  eiiam  anle 
diluvium  eis,  qui  tunc  incrcduli  eranl,  et  carnalitor 
vixcrant,  priedicavit,  ul  corrigcrentur  a  suis  crrati- 
bus,  quia  per  Spiritum  sanctum  eral  in  Noe,  ct  in 
aliis  sanclis  Patribus ,  pcr  quorum  bonam  convcr- 
sationem  prscdicabat  aliis  malis,  ut  convcrlcrenlur 
ad  bona  de  iniquitatibus  suis.  Scipiitur  :  In  diebus 
Noe  cum  fabricarelur  arca^  in  qua  pauci  qui  crcdi- 
derunt  Dco,  id  est  oclo  a/timrr,  quse  spem  octavap 
rcsurrectionis  babcbant  salvic  factcB  sunl  per 
aquam  in  diluvio.  Sicut  arca  de  lignis  levigatis  est 
fabricata ,  sic  de  animarum  (idctium  dolatiunc 
fabricatur  Ecclcsia;  et  sicut  mundo  pereunte  pauci 
salvantur  per  aquam  ,  sic  ad  comparalionem  per- 
cuntium  parvus  est  eleclorum  numcrus ,  quia 
angusta  est  via,  quo!  ducit  ad  ri/am,  et  pauci  sunt 
qui  invcniunt  eam  (Mattli.  vii).  Quod  aqua  diluvii 
nuiios  salvavit  extra  arcam  posilos,  scd  occidit, 
signi/icat  oinnein  bxrcticum  licet  babeiitcm  bap- 
tismi  sacramentuin,  non  aliis,  scd  ipsis  aquis  ad 
inferna  niergcndum  ,  quibus  arca  sublcvatur  ad 
coDlum.  Per  illos  qui  in  diluvio  siibmersi  sunl , 
significatur  morlificatio  carnis:  pcr  illos  qui  salvati 
sunt,  aignatur.vivificatio  Spiritus.  Noe,  qui  inter- 
pretalur  requies,  signiflcat  Cbrislum,  qui  dat  suis 
lldelibus  rcquiem  animarum.  Iterum  subjiingit , 
diccns  :  Qiiod  et  vos  nunc  similis  \ormai  satvos  fucit 
baptisma,  Ac  si  dicerct  :  Quod  etiani  nunc  facit 
baplisina  ,  scilicel  facil.  salvos  baptisma  ,  dico , 
similis  formx ,  id  est  per  omnia  assimiiatum  il!i 
arcae,  quia  quidquid  ibi  carnaliter,  hic  scilicel  intra 
sanctam  Ecclesiam  geritur  spiritualiler.  Non  carnis 
dcposiiio  sordium,  sed  conscientia:  bonw  inteirogatio 
itt  Deum.  Id  est  non  sunTicit  l)aptizando  bonam 
babere  conscientip.m ,  nisi  ad  interrogalioncm 
Ecclcsise  ostiMidat  lidem  suain,  cl  boc  per  rrsurrcc- 
tioncm  Dumini  nostri  Jesu  Cbristi,  ut  hicwl  Christus 
resurrexit  a  mortuis  per  gloriam  Patrisj  ita  et  nos 
in  novitale  vitm  ambulemus  {Rom.  vi).  piirgali  a 
vitiis  pcr  aquam  regenerationis.  Non  dico  illud 
baplisma  salvarc  posse  Christianum,  ubi  tanium 
est  deposilio  carnis  sordium,  scilicel  tantum  ablui- 
tur  caro  exterius,  quod  ct  baeretici  habent,  foris 
lavando  sordes  corporum  non  intus  viliorum ;  scd 
ubi  est  interrogatio  purx  conscienti;e,  id  est  ubi 
interrogalur,  et  exigitur  bona  conscienlia  bapti- 
zandi  ad  baptisnium;  quia  talc  baptisma  salvat, 
illiid  aliud  occidit  et  condcmnat.  Interrogatio  facta, 
et  in  Denni  tendens  per  bonam  conscienliam  unum 
ellicit  in  Denm  multos  lidelcs. 

Sed  quid  miramur,  cbarissimi,  foris  diluvium, 


LEGIONENSIS  GIG 

A  quo  Deus  delevit  genus  humanum?  Si  nos  ipsos 
rationabililer  considcramus,  inkra  nos  illud  inreniro 
possunius.  Unde  ait  Ilispaniariim  doctor  lsid<»- 
rus  (81)  :  Jlomo  quid  miraris  siderum  altitudinem^ 
et  maris  profunditatem  ?  animi  tui  abyssum  intra^  et 
mirare  &i  potes.  Pecloris  itaque  nostri  intremus 
abyssum,  ibi(iue  niinis  periculosiim  consideremus 
diluvium.  Oninis  crgo  boino  quoddam  intus  in 
cordc  suo  diluvium  concupisccntia;  patitur,  a  quo 
nullus  nisi  pcr  arcam  fidei  liberatur.  ut  malus 
homo  pcr  siccum  ambulans  mergatur,  ct  bonus  In 
profundum  niaris  mersus  non  necctur.Perculosuni 
prorsus  est  naufragium,  qiiod,  ut  diximus,  versatur 
iiilra  pcctoris  domicilium.  Va;  illi,  qui  ibi  pericli- 
talur,  id  esl  qui  illicitis  cogitationibus  seducitur! 

B  nullus  porlus  est  illi  lulus,  nulla  statio  secura ; 
nulla  sciuriias  tianquilla,  qui  intrins<;cus  coucu- 
pisccnliae  sux  xstibus  jactatur,  et  insaliabili  libidi- 
nis  voragine  absorbetur.  II ic  considerarc  possumus 
trcs  dilfcrcntias  honiinum,  alios  videlicet  qui  intiis 
diliivium  habent,  et  arcam  non  habenl;  et  alios 
qui  diluvium  et  arcam  intus  habent,  scd  in  arca 
non  sunt ;  et  alios  qui  in  diluvio  et  arcain  hal>ent, 
cl  in  arca  manent.  In  diluvio  sine  arca  sunt  inflde- 
lcs,  quos  carnalia  dcsideria  involvunt,  qui  prxter 
hanc  vitam  traiisitoriam  aliam  esse  nesciunt.  In 
diluvio  arcam  habent,  sed  in  ea  non  manenl  hi  qui 
jam  per  (idem  post  hiijiis  mutabilitotis  nncm.vitani 
immutabilem  csse  venluram  credere  didicerunt, 
sed    poslhabiia ,  lcmporalium  rcrum   dclectationi 

C  animuin  subjiciunl.  Sic  ait  Dominusin  Evangclio  : 
Vbi  e;it  tliesaurus  tutis,  ibi  est  et  cor  tuum  {Luc. 
XII).  Ac  si  diccrel:  libi  cst  desiderium  tuiim,  ibi 
est  et  ror  tuum.  Ibi  procul  dub.o  est  interions 
•  hominis  habitaiio,  ubi  volvitur  cogitatio ;  nam  ibi 
quisquc  secundiim  interiorem  hominem  dicitur 
habilare,  ubi  vcrsaiur  cogitalione. 

Ilaqne  hi,  qui  delectationcm  ci  rdis  sui  in  v;;ni- 
tnlcm  hujus  mundi  constitiiunl,  qiiamvis  arcain 
fidei  habeant,  inlus  tamcn  nanfragi  suiit.  Quamvis 
qiiisquc  gloiielur  sc  habere  fldem,  tamen  si  recta 
opera  fldci  non  conjungil,  salvari  non  poterit. 
Unde  bealus  Jacoliis  dicit  :  Fides  sine  operibus 
morlua  est  (Jac,  w).  Qsiid  crgo  illis  pro  !est  arcani 

j^  iiitegram,  id  cst  fidem  habere  et  in  fluolibus,  id  c>il 
iii  nialis  opcribus  iiaufiagium  non  dicam  pati,  sed 
jponte  lac^ere?  Quid  prodest  veritalem  cognoscere, 
et  falsitalem  diligere,  malisque  operibus  arcain,  id 
est  fidein  infringere?  Tales  nonsunt  qui  vcre  flJeles 
suiil. Vis  scire  quales  sunt  ?  .Audi,  qualis  uniis  eonim 
fnerit,  et  tales  omncs  intellige  fuisse  flde  et  opera- 
tione.  Dissimilcs  enim  non  possunt  csse  qui  unum 
sunt  fidc  et  veritate.  Audi  ergo  quid  dc  illo  dicatur 
voce  Psalmislic  :  Lex  Dei  ejus  in  corde  ipsius  (PsaL 
xxxvi).  Hoc  est  arcam  habere  intus ;  el  quia  hoc 
forlassis  non  suflicit,  audi  quiB  iterum  subjungit  : 
In  lege  Douvni  voluntas  ejus  (Psal.  i).  Hoc  est  in 


(8!)  Lib.  I  Sent.,  cap.  15. 


Clt  SERMONES.  -  SERM.  VIII.  IN  SEXAGES.  618 

tret   btbiure,  voluntateni  videlicct  perfectam  in  A  Patrum  yestigia.qui  eisdem  profeceranl,  sequentes 


Dei  pneef|Hls  Itabere.  Hic  perfectns  esl  qui  diligit 
.  quod  eredic,  ut  babeat  fidcm  operantem  ex  dile- 
eUone,  qine  mundum  Tincit.  Uxc  est  arca,  in  qua 
noft  salTtri  oportei,  quse  ab  aqui»  ientaiionum  por* 
Itri  potest,  submergi  totem  omnino  non  potest, 
qnit  boc  modo  nititur  quidem  ad  necessitatem, 
sed  non  succumbit  ei  pcr  cupiditatem.  Iloc  esi 
quod  in  psalmo  dicitur :  Boe  mare  magnum,  eiipa- 
lfb<Km,  ffn  quosunt  reptilia.quorum  tion  e$l  numerus; 
mmmalia  pusilla  eum  magnis;  itlic  naves  pertransi- 
kunl  (Psal.  ciii).  Mare  enim  in  nobis  est  conrupis- 
centia  lii/jus  mundi,  ct  in  qua  si  quae  delectatioiies 
in?eniri  possunt ,  multis  amaritudiiiibus  aspers»; 
snntt  qus  secundum  afleclum  camalem  deorsum  in 
corde  nostro  fiuunt.  Reptilia  sunt  carnalcs  cogita- 
tiones  diversorum  vkiorum  focditatc  defornies  : 
qnts^  dum  inordinate  venienles  ai  cor  nostrum 
admittimus,  quasi  quibusdtm  monslruosis  reptili- 
Inrs  interiora  Rostra  replemus.  Navis  est  ilia  arca 
spirilalis,  id  est  fides  noslra,  quae  sursuin  intrinse- 
cus  suspensa  caicat  concupiscentias  nuindi,  ct  illi-^ 
cilt  ctmis  desideria.  Naves  autem  dixit  mullas 
tnimts  fideliter  Cbristo  conjunctas  :  nam  el  multae 
tnimae  propter  unam  fidem  et  dilectionem  una  est 
animt ,  quia  legitur  in  Actibus  apostolorum  :  Erat 
ilU$  cor  unumy  et  anima  una  {Act.  iv),  ct  una  fides 
inullse  fides  propter  multas  animas  fideles.Quomodo 
diclum  esl  :  Fide$  tua  te  $alvum  fecit  (Marc.  x),  cl 
fides  mea,  e(  fidcs  illius,  cum  taroen  una  sit  fidcs  q 
calbolica?  Sola  ergo  navis  fidei  roare  traiislt,  soki 
arct  diluvium  evasit.  Et  nos,  si  salvari  cupimus, 
non  solum  ipsa  in  nobis  sit,  sed  nos  in  ipsa  opor- 
let,  ut  roaneamiis.  Nemo  igilur  dc  sua  fidens 
actione,  dicat  conscienti»  suac  :  Quid  milii  cum 
bac  arca?  Diluvium  camalis  concupisceiUiae  exsic- 
catum  esl  in  me.  Qiii  furis  est  positus,  ignorat, 
qiiid  agatur  intus;  sed  si  redicrit  homo  ad  cor 
suum,  inveniet  ibi  tempestivosum  salum,  id  esl 
niare  s«vis  inundanlium  passionum,  el  desiderio- 
rum  procellis  exagitari  malorum,  quae  tolies  nicr- 
gnnl  aninium  deorsuin,  qiiotics  eum  sibi  subjiciunl 
per  consensum.  In  unoquoquc  enim  liomine,  quan- 
diu  in  liac  vila  corrupnbili  vivit,  ubi  caro  adver$u$ 
$piritum  concupi$cit  (Calat.  v),  lioc  diluvium  csl,  D 
Tel  omnis  liomo  in  boc  diluvio  est ;  scd  boni  in  eo 
snnt  sicut  hi,  qui  in  mari  portantur  a  navibus; 
niali  vero  in  eosiint  sicut  iiaufragi,qui  involvunlur 
in  fluctibus. 

Teneanius  igitur,  dileclissimi,  fidem  cum  bonis 
operibus  rectam,  spem  a^ternx  beatitudinis  certam, 
etcharitatem,  quse  oinnia  credii  ac  sustindt  per- 
fectam.  Sic  enim  Paulus  aposlolus  de  chariiale 
dicil  :  Quia  omnia  tolerat,  omnia  credit ,  omnia 
$perat  ,  omnia  $u$tinet  et  quod  nunquam  exci- 
dit  (I  Cor.  xiii)  :  hasergo  quatuor  charitalis  vnlu- 
tes  charitali  veslrae  convenil  imilari,  ul  sancloruni 

(8i)  Aug..  serm.  i06  in  Append.,  lom.  V,  alias 
AU  Ih'  iempore;\c\  in  aliis ediiionibus  :  Traclal.  De 

i»AnioL.  CCVIII. 


eorum  quoque  collegio  possi!is  sociari  (82).  Yos 
itaque  primitus  decet  intueri  quemadmodum  vehil 
quatuor  cardines  orbis,  ipsa  charitas  lotum  conli- 
ncns  possederil  munduin,  praedicantibus  verltateni 
Christi  evangelislis.  Quorumdam  igitur,  si  placet, 
exempla  sanctorum  requiramus,  eorum  scilicet  qui 
his  sanctae  charitatis  virtutibus  possessi  sunt,  ul 
eis  ita  singuiis  singulas  Iribuamus,  quod  omnos  in 
omnibus  esse  noscamus.  Omnis  utique,  qui  pio 
tolerat,  crcdit,  et  aiiquid  sperat  qui  recte  credit« 
Sustinet  igitur  qui  S|)erat,  ne  nb  spe  ctdat.  Sed 
jam  quinam  sunt  isti  videamus,  et  ad  utilitatein 
vestram  eorum  personas  alque  exemplaad  n  ediuni 
deducamus.  Yirtus  charitatis  quae  omnia  tolerat  in 
"  sancto  Noe  emicuit,dum,  jubente  pariter  ct  juvanto 
Doinino,  labores  sustinuit  ac  diluvii  periculi  evasil. 
Quae  omnia  in  sancto  Abraham  credit,  qiiae  omnit 
in  caelcris  patribus,  patriarcbis  videlicet  et  pruplict!s 
sperat,  ex  quonim  progenie  secunduin  cariiem 
Christus  dcscendit.  Charitas  eliam  omnia  sustinct 
in  ipso  cnpitc  Domino  nostro  iesu  Christo,  qiii  est 
vcra  charitas  et  nunquam  excidit  ab  illo.  Ncc  cae- 
tcros  sanctos,  dilectissimi,  ab  his  virtulibus  vestrit 
charitas  deputct  alienos,  quos  pro  brevitalc  tenipo* 
ris  ct  scrjnone  susceptos,  ita  cognoscite  esse  prae- 
lcrmissos  ut  Uimen  nov.ri  is  Christum  csse  in 
oninibus,  et  onincs  in  Cbristo  fundatos.  Sed  Jam 
videauius  qiicmadmodum  sanctus  Noe  possederit, 
Tcl  possessus  sit  virtiiie  eharitatis ,  quae  omuit 
tolerat  in  Christo  cl  in  suis  sanctis.  Pracdicil  ei 
Deus,  quod  iniqiiilale  hominum  crescente,  diluvio 
perderet  .eos  de  supcrficic  terrae.  Stalim  tdmoiiitus 
ad  lignum  confugit  el  camporum  relinquens  amoe- 
noium  faciem  sese  angustiis  arcae  recludit.  Tolcctt 
deinde  sanctus  vir  coeli  fremitum,  aqiiarum  soni- 
lum,  nimborum  impelum.  Et  post  haec  omnia  qul 
solcbal  gaudere  consorlio  hominum  ,  socius  quo- 
dammodo  efiicitur  serpentium  ac  ferarum.  Nec  vir 
iste,  quod  cum  eo  sunt  ferae  in  arca,  expavescit  : 
imo  ibi  suum  feritas  ordinem  agnoscit,  quo  se 
bomaiiitas  cognovit,  et  jul>cnli  homini  ferae  obe- 
diuiit,  quit  hominem  superieri  domino  obcdiue 
cognoscunt. 

Ostensum  est  in  Noe  qiiid  Adam  perdiderit  prae- 
ceplum  conlemnendo  Dei,  el  demonslralum  est 
posse  homines  bestiis  eliam  dominari,  si  subdantur 
obedientiaCondilori.  Unde  til  bettus  Isidorus  do- 
ctor  cximius,  ac  nosler  patronus  (83) :  Cum  crtatu* 
rarum  <(tmii/i<,  et  elementorum  ad^er$itatibu$  homo . 
terberatur,  peccaii  hoc  exigit  p(Bna\  ut  homo  $uper^ 
bien$  Deo  ab  hi$  qua:  infra  ip$um  $unt  patiatur  ad-. 
ver$a.  Vnde  et  in  Sapientia  legitur :  %  Dttgnabit  pro 
Deo  orbi$  terrarum  conlra  in$en$ato$  (Sap,  v).  i  Me» 
rito  ergo  peccatorum  hoc  aclum  mI,  ut  naturalHer 
pro&pera  mutentur  homini  in  adver$a :  hinc  etiam 
Salomon  ait :  c  Creaiura  exarde$cU  in  tormenium 

quaiuor  virtviibu$,  chariiati$  in  tom.  IX 
(83)  Lib.  I  Seni.,  cap.  9. 

20 


€19  S    MARTINI 

adversui  imjustos,  ei  lenior  e$t  ad  benefaciendum  hii 
qui  fft  Deo  confidunt  (Sap,  xvi).  i  Non  ergo  ertl  caro 
Bubjeela  aninue,  nec  vilia  rationi ,  si  animus  non 
fuerit  siibdilus  Conditori.  Tunc  autem  recte  sultji- 
ctuntur  nobis  oinnia,  qu»  sub  nos  sunt,  si  nos  sub- 
Jiciuiur  ei  a  quo  nobis  illa  subjeeta  suut.  Nam  et 
quae  subjecla  esse  videnlur  ei,  qui  Deo  subjectus 
non  est,  ille  polius  subjicitur  eis  qui  suain  auiore 
earum  yoluntatem  subjiigat,  quaesilu  subjecla  cxisti- 
niat.  Recte  igitur  aiiiinaiia  subjiciebaiitur  huic  bea 
tissimoviro,  quia  ipse  mente  et  corpore  subditus 
fuit  omnipotenti  Deo. 

Exspectat  igitur  sanctus  Noe  finem  diluvii,  et 
tolcrat  dura,  nec  antequam  finiutur  Terarum  causa, 
relinquitur  arca.  Tolcraibonus  mala,  et  donec  in 
llne  etiam  corpore  separentur,  perseverat  in  magna 
eordis  constantia.  Si  qua  igitur  es  anima,  quae 
charitatis  virtutcm ,  qua!  omnia  tolerat ,  possidere 
Tis,  rciinqiie  mundnm ,  confuge  ad  lignum  crucis ; 
non  mctuas  proceHas,  et  tu^rbincs  diluvii  hujus, 
quia  non  inergeris,  si  ligno  portalus  fucris.  Novit 
eiiim  gubernare  qui  dignalus  cst  omnia  cx  niliilo 
crearc.  Tantum  charitat.s  virtus,  qiiae  oninia  tole- 
rat,  adsit,  ci  nulla  te  tcs  ab  arca^  soKditate  evcllere 
poterit.  Perinaiie  bonus,  et  t  tlera  nialos  :  melius 
est  ciiim  ut  intiis  posiius  propter  boiios  toleres 
inalos,  qiiani  foras  cxiens,  el  parccns  ct  bonos  re-. 
rnquas,  et  iiialos.  Si  ergo  siint  tecum  ferx,  id  cst 
si  tecum  sunt  in  Ccclesia  prava  docentes,  falsa  sen- 
tientes,  haeretici,  schismatici  aut  etiam  ipsi  mali 
Catholici  inore  ferarum  animas  dcvorare  qu«ren- 
tium,  toierentur  usque  ad  finem  sseculi,  tanquam 
iinein  diluvii.  Rugiant,  licet  dcntibus  frcmant,  alque 
ipsam  arcam  toto  conamine  confringcrc  qtixrant , 
i.on  oxpavescas  ;  quia  ,  finito  diluvio  ,  ilios  rapiet 
iiianis  ac  spinosa  silva,  te  autcm  fcrtilis  ct  aiiiocna 
suscipiet  tcrra>  Post  finem  ss^culi  inipii  rapienlur  ad 
tenebra$  exleriores  ,  if6t  est  fletus  et  stridor  denlium 
(Matth.  xxv),  pios  vero  suscipiet  terra  vivenlium. 
Nam  et  Ipse  sanctus  post  fineni  diluvii  ac  labui  is 
obtulit  Deo  sacrificiuin  in  odorein  suavitatis,  sed 
de  animalibusmundis,  non  deimmundis  (Gen.  viii). 
Simul  enim  munda  et-  immunda  aniinalia  natare  in 
arca  potuerunt,  &ed  iromunda  ,  id  cst  mali  ad  Dei 
8a<:rificium  non  penrenerunt. 

Dignum  cst  crgo,  dilectissinii,  ut  du:n  fortiiim 
Tlroruin  facta  narramus,  pus  llanlmitatem  et  dcbi* 
litatem  nostram  ad  memoriam  rcducainus,  ipsoque 
itinere  gradientes»  quo  eos  jam  prolccisse  novi- 
mus,  oroni  iilos  instantia  sequamur  ;  ne  ab  incepiis 
desistarous,  quousque ,  Christo  juvante,  ad  eorum 
Bocielatem  pervenire  valeamus.  Patriarcha  princeps 
patrum  intei1>retatur.  Archos  enim  Graece  princeps 
ilkilur  Latine.  Iste  igitur  patriarcha  bealissimus, 
priucpps  videlicet  patrum,  post  Adam  secundus.; 
obediens  in  praeceptis,  patiens  in  adversis ,  pcrsc- 
Terans  exstitit  in  operibus  bonis  :  his  quipps  tribus 

(Si)  Verba  suiitD.  Pauli  in  Epist.  ad  Rom.  ii, 
13,  queni  seeiitus  Jaoobus   dixit  :   E^tote  faclores 


LE6I0NGNSIS  m 

A  virtutibiis  Dco  placuit.  Adversa  fortlier  toleniTlt, 
coeptum  opus  consunimavil,  obedientia  Dco  exstilil 
gratiis,  patientia  periculosos  superavit  casus ,  per« 
severantia  injunctiim  sibi  a  Deo  perfecil  opus. 
Obediendo.  Deiini  habere  mcruH  propitium;  pa- 
tieiiter  tolerando,  dituvii  evasit  periculum.;  persc- 
verando,  omne  deiiuo  reparavit  genus  bumanuro. 
Quid,  fratres  charissiiiii,  diccmus,  quando  hlc  pa- 
trhircha  sanctissimus  in  die  disiricti  examinis  a|>- 
paruerit  gloriosus,  atque  in  choro  patriarcharum 
sublimatus ;  coclestibus  prxmiis  ditatus  ;  corona, 
ut  ita  dicain,  ex  auro  genimisqiie  pretlosis  perlu- 
cida  ornatus,  slola  iinmortalitalis  indutus,  angclico 
Yultu,  el  decore  praefulgidus  ?  Quid  in  die  illa  su- 
mus  dicturi,  qui  ad   bene  operandum,  nec  san- 

B  ctorum  provocamur  exemplis,  nec  sollicitamur  pro- 
roissionibus,  nec  terreinur  roinis?  Quid  de  nobis 
erlt  peccatoribus,  qui  in  Dei  servitro  pigri  et  aollicili 
in  terrenis  actibus ,  in  spiritua  libus  officiis  lepidi, 
atque  inertiacongclati,  etinexplendis  carnis  deside- 
riis  studiosi  suinus  ?  Quid  ergo  ?  Nunquid  in  inll- 
mis  ct  terrenis  delectationilus  omne  viiae  nostne 
lempus  expendere  debemus  ?  Aut  qui  haclenus  po- 
tius  nosiraR ,  qiiam  Dei  voluntati  obedivimus,  de 
lorporis,  et  negligcntiae  sommo,  diim  dies  est,  con- 
surgcre  non  debcmus?  Aut  ideo  nobis  legenda  san* 
ctorum  proponuutur  exempla ,  ut  solo  in  eis  de'c- 
ctemur  auditu,  ei  non  potius.  iit  corum  tota  menle 
sequaniur  vestigia  ?  Absit !  Tanto  igitur  studiosius, 
duni  tempus  est  ad  bcne  operandum  debenius  con* 

^  surgcre,  quanto  nunc  usque  reminiscimur  in  Dei 
servitio  negligentiores  fuisse.  Sic  ait  beatissimus 
Jacobus  (8i)  :  iVon  auditores  legis  justi  sunt  apud 
Deum^  sed  [actores  legis  JHstificabunlur.  IIiijus  igitur 
Noe  patiis  nostri  perscrutemur  facta  subtilius,  eC 
ex  eo  benc  vivendi  cxempla  sUiUamus.  Tribus  ita» 
que,  sicut  jam  supra  dictum  cst>  virtutibus,  sciiieol 
obeJientia,  paiicntia,  perseverantia  specialiter  enii- 
curt,  quibus  Deo  placuit,  advcrsa  superavit,  bonum 
opus  consummaviu  Has  ergo,  dilectissimi,  virlutes 
si  habetis,  moribus  ostendite  dignis  ;  si  autem  eas 
minime  babetis,  pctite  a  Deo^  qui  dat ,  et  non  im  - 
properat,  et  dabuntur  vobis  (Jac.  v).  Priiiio  igitur 
loco  vestris  absque  simulatioiie  prappositis  obedile 

D  (Helr.  xiii),  et  plus  eorum  quam  veslram  in  bonis 
voluntateAi  implere  curate.  Hanc  speciiiiiter  Deo  el 
abbati  vovistis,  quando  priinum  ad  ordinera  Tcnl»- 
tis,  sine  qua  Deo  minime  placere  potesiis.  Si  ergo 
cupitis  Deo  placcre,  et  ab  eo  £ternac  viue  praeinia 
perciperc ,  praepositis  vestris  obeditc ,  eisque  in 
omnibus  revcrcntiain  exhibcte ;  ipsi  enim  quasi  ra- 
lionciii  pro  aniiuabus  vcslris  reddituri  pervigilant, 
ct  ut  secuin  vos  ad  «Ttcriia  gaudia  perducant ,  iiide- 
siiicnter  laboranl.  Sicul  benignissimo  palri  incibo, 
potu  ct  vestimcntis  ciira  est  de  propriis  filiis,  ita  illl 
vobis  provident  tani  in  spiiitualibus  ofliciis,  quam 
in  tcmporalibus  iicgotiis,  ut  sinc  iiidigentia,  si  ficri 

v^rbi,  et    non  auditores  tantum,  ct  ca^tcra,  cap.  I» 
22. 


621  SERMONES.  —  SERM. 

possil,  corporeae  nccessilatis,  et  subaciis  tempora-  A 
lis  Titae  scandalis^  Deo  servire  possilis.   Ita  dcnito « 
illoB  divina  gratia  ad  vestrae  salutis  profectum  sol 
licital,  nt  sicut  aquila  pullos  suos  custodit  super 
eos  Totiians,  ne  aliquid  eis  noccat ,  eosque  ad  vo- 
iaoduin  provocat ,  ita  illorum  cura  super  vos  vigt- 
lat,  ne  aiiquis  vestrum  a  via  veritatis  peccando  dis- 
cedat,  ne  vos  antiquns  liostis  aliqiia  fraude   dcci- 
piat,  el  secum,  quod  absit !  ad  interitum  perducat. 
Vos  etiam  prxlati,  ut  ita  dicam,  ad  voiandum  pro- 
vocant,  dum  vobis  duicissiinis  admonitionibus  ad 
ima  deserenda,  sublimia  appetenda  ,  terrena  despi-  ' 
cienda,  coelestia  desideranda  soilicitant. 

Itcrum,  dileclissinii  fralres,  si  ad  beati  Noc  cu- 
pitis  societatcm  pertingere,  illius  admirabilis  pa- 
ticntiae,  qiia  cum  serpentibus  ct  sxvissimis  bcstiis 
potuit  habitarc,  iniitatores  estote.  Ipse  rugicntiuin 
sustinuit  frcmitiis  leonum,  vos  patientcr  murroura-  B 
tiones  sustincte  insipientium  fratrum.  Illum  rugitiis 
ferarum,  et  sibilus  serpeniium  nou  perturbabant ; 
T08  dctracliones  et  susurrationes  sociorum  abstatu 
yerx  patientiae  non  dejiciant.  Vos  non  vincat  uia^ 
litla  hominum,  quia  ncc  illum  vicit  rabies  feraruix, 
ncc  ferocitas   indomitorum  exlerruit    nnimaliutn. 


IX.  IN  QUiNQUAGES.  i^ 

Si  igitur  cx  toto  hujus  sancti  viri  vestigia  imitari 
cupitis^  paratiores  ad  sust>nendas,  quam  ad  infe- 
rendas  injurias  csse  debetis.  Tranquillo  anMno 
proximorum  roala,  simiil  et  praesentis  vitae  adversa 
supcrate,  prospera  abjicite,  mala  pro  malis  repen- 
dere  noiite.  Amicos  in  Deo  diligite,  inimicos  pro- 
pter  Deum  patienter  toleratc.  Praeterea ,  charis- 
siiui,  perseverantia  in  bonis  operibus  est  vobis  ne« 
cessaria,  alioquin  iit  fumus  casso  labore  omnia  de- 
ficient  studia  atquo  opera  vestra,  unde  dicilur  : 
Qui  peneveraverit  usque  in  finem^  hie  salvus  eri$ 
(Matth,  xxiv).  Tunc  enira  nostra  opera  Deoplacent, 
quando  bonum,  quod  incboamus  perseveranti  fine 
complemus.  De  his  qui  bona  operantur  sine  persc- 
vcrantia  dicit  Scriptura  :  Vce  hi$  qui  sustinentiam 
perdiderunt  !  {Fxcli.  ii)  id  est  qui  bonum  opus  iion 
coiisummaverunt.  Bonum  ergo  opus,  dilectissimi, 
quod  ccepistis,  ante  mortis  diem  ne  deseratis,  ut 
cuin  beaio  Noe  consoites  mereamini  esse  aetcrnae 
beatitudinis,  et  contemplari  unum  et  verum  Deuni 
in  tribiis  personls ,  quod  ipsc  prxstare  dignctur, 
qui  in  Trinitate  perfecta  vivit  et  regnat  Deus  per 
omnia  sxcula  saeculorum.  Aroen. 


SERMO  NONUS. 


IN  QUINQUAGESIMA. 


(R5)  Abrabam  paler  genlium,  Tliarc  fiiius ,  de 
slirpe  Sem,  natione  Cha1d%us,  fide  sanctae  Trini- 
tatis  priinus,  exsul  spuntaueus,  obediens  in  pra^ce- 
plis,  In  promissionibiis  credulus,  in  patria  paupcr, 
locuples  pcrcgrinus,  in  praeliis  victoriosus,  in  vi- 
cloria  exstilit  largus.  Praeterea  quinquc  reges  su- 
peravit,  spoliis  exuit,  captivumque  parentem  rcdu- 
xit.  Vir  iste  tan!»  sapieritiae  ct  sanctitatis  fuisse 
perhibetur,  ut  ctiain  amiciis  Dei  vocari  mcrerctur. 
Is^e  etiam  vir  sanctus  Christum  significavit  in  suis 
operibus.  Adhuc  crgo  hic  hcatissiinus  vir  in  terra 
Chaldaeorum  habilabat,  cura  Deiis  visitavit  eum, 
dicens  :  Egredere  de  terra  tua^  et  de  cognatione  tua, 
et  de  domo  patris  ftit,  et  vade  in  terram,  quam  mon^ 
stravero  tibi  (Gen.  xii).  (86)Quis  aulera  alius  Abra- 
ham  exiit  de  tcrra  sua,  ct  de  cognatione  sua ,  ut 
apud  extrancos  lociiplelaretur,  et  esset  in  gentcm 
magnam,  nisi  Christus,  qui,  relicta  terra  et  cogna- 
tione  Judaeorum,  praepollet  nunc,  ut  videmus  in 
))opulis  gentium?  Sed  et  nos  ad  Christi  exemplum 
de  terra  uostra  exire  debemus,  id  est  de  hujus 
inundi  facultatibus,  et  lerrenis  opibus  nobis  est 
etiam  exeundum  de  cognatione,  id  est  de  conver- 
salione  mala ,  et  moribus  iniquis,  vitiisque  priori- 
btis,  quae  nobis  a  nostra  nativitate  cohaerentia  velut 

(85)  Isidor.,  De  ortu  et  obitu  patr,^  c.  6. 

(86)  Isid.,  Qutrsf.  <n  Gen.,  c.  iO. 


G  afrmitale  quadam ,  et  consanguinitate  sunl  conjun- 
cta.  Sive  de  domo  patris  nostri  debemus  egredi,  id 
est  ut  omni  memoriae  renuntiantes  mundi,  possirous 
in  populo  Dei  dilatari,  et  in  coelestis  repromissionig 
tcrram,  cum  lempus  advenerit,  introduci.  Duae  au- 
tcm  proinissioncs  Abrahae  dantur,  una  Tidelicet  per 
quamjerram  Chanaan  possessurum  semcn  cjLe, 
promitlitur,  dum  ei  a  Domino  dicitur  :  Yadi  in 
terram  quam  monstravero  tibi^  faeiamque  te  in  gen^ 
tem  magnam  ibi,  Alia  vero  promissio  longe  esl 
praestantior  ab  hac  prima  promissione ,  quia  iton 
d3  cariiali,  scd  dc  spirituali  dicitur  seinine ,  per 
qitam  pater  est,  non  uniu3  gentis  Israeliticae,  sed 
omnium  gentium,  quae  vestigium  ejus  sequuntor 
fidele  :  quod  promitti  coepit  his  verbis,  Deo  dicente : 

^  Et  benedicentur  in  te  omnes  gentes  tertas: 

Egressus  ergo  Abraham  de  terra  Chaldaeorum 
venit  in  Sichem  juxta  Domini  praeceptum  :  inde 
f^mis  inopia  pulsus ,  In  iOgyptum  descendil ,  ubi 
uxorero  suani  sororem  esse  tdne  mendacfo  dlxH, 
quia  illam  de  stirpe  sua  duxil.  (87)  De  iCgyplo  ile* 
rum  quo  ierat  veniens  a  Loth  fllio  fratris  sui,  salvt 
charitate,  discessit,  discordiam  Titant.  Deinde  & 
quinque  regibus ,  qui  Sodomis  irrueranl,  capliim 
Loth  liberavit  habens  secum  in  praBlio  treceulot 
(87)  Isidor.,  ibid,,  cap.  ii. 


C25 


S.  MARTIM  LECIONENSIS 


m 


drorm  c(  nclo  vcrnuins,  qiiil.iis  cos  expugnavii.  El  A  nem  oblulil,  sciens  spirilualitcr  melius  sacerdolium 


quid  ti:ec  vicloria  Abraliai  dc  qiiinque  rcgibus  indi- 
cal,  quos  Dei  juvamine  ille  palcr  fi  Jci  superat,  nisi 
qtHKl  fides  noslra  sic  confirmala  sit  in  spiriiu  prin- 
cipali,  ul  lolidcm  nostri  corporis  sensus  verbo  Dei 
subjicial?  Nam,  sicut  illc  dc  proximo  in  regibus 
viclor  exstitit,  ita  fides  pro  anima  vicirix  de  exte- 
riori  bomine  triiimpbavit.  Qiiod  vero  ilie  non  mul- 
iiludine  populorum»  ucc  virlute  legionum,  scd  tan- 
lum  trecentis  decem  cl  orto  comitibus  advcrsarios 
principes  debellavit,  Dco  sibi  pncstante  auxilium, 
imaginabatur,  quod  nos  passio  Christi  liberalura 
erat  a  dominatu  quinquc  carnalium  sensuum,  qui 
nos  antea  variis  viliis  caplivantcs  ad  aniinarum  no- 
strarum  cxsuperaverunt  inleritum 


futurum  in  populo  geutium,  quam  leviticum,  qiiod 
de  ipso  erat  nascilurum ,  fulurumque,  ut  bcnedl- 
ceret  sacerdoiiuin  Ecclesiae ,  habentis  praepuliuro 
in  Abrabam  circiimcisione,  Synagog»  sacerdotiuro. 
Qui  ciiim  benedicil  roajor  est,  quam  qui  bcnedici- 
tur.  Undc  et  saoerdotcs  ex  semine  Abrah»  nati  fra- 
trcs,  quos  benedicebaut,  id  est  populum  vel  quibus 
illi  dccimas  sccunduin  legis  mandatum  dabant,  vere 
ut  majoribus  el  caiineiitioribus  suis  obcdicbant. 
Nomen  autem  ipsuin,  scilicct  Melchisedech  rcx 
pacii  et  ju$tni(c  interpretalur,  qiiod  bene  ad  Chr'.- 
stum  refcrtur.  Ipsc  cst  cnim  rex  pacis ,  qiiia  por 
ipsum  reconciliamur  Dco,  ct  concordiam  habemug 
cum  «ingdis  :  vcrc  ipse  csl  rex  justitise,  quia  ideo 


Abrabae  igitur  a  cxde  hostium  revertenti,  occivr-  ^  venit,  ut  discernat  sanctos  ab  impiis  nunc,  et  in 


rii  ei  mox  Mekhisedcch  rex  Salem  saccrdos  Dei 
progcnitus  parente  inenarrabili,  benedixiiquc  Abra- 
ham,  oflcrciis  Dco  panem  et  .vinum  in  saci  ificiu?x. 
Ilunc  esse  aiunt  Flebrxi  Sem  progenitum  Noe,  ti-ia- 
vum  Abraba?.  Ipsc  est  enim  pater  patrum,  proplie- 
Uruin  scilicet  origo  et  apostolorum ;  ipse  cst  qui 
paternae  picti.tis  benedictione  dominus  fratris  csse 
promeiuit,  qiiique  vcrsis  incedens  vestigiis,  palris 
gemlalia  tcxil,  nec  c!:rium  ut  procax  ct  rcprobus 
iilius  derisit,  sed  v.rocundus  velavit.  Undc  mox 
accidit  in  lcge  apud  Judxos,  ut  filii  pareiites  nun- 
quam  viderii.l  nudos.  Istc  in  typo  veri  sncrificii  de 
frugibus  tcrrx  prior  paucin  et  vinum  Deo  bostiam 


novissimo  die,  Idem  qiioque  unus  et  sacerdos,  el 
rex;  quia  in  redemptionem  omnium  seipsuro  Deo 
Patri  hostiaro  obtulit,  et  verus  rex  in  pnesenli  sae- 
culo  populum  suum  regit,  et  in  futuro  judicabit. 

(89)  Post  hanc  victoriam  facium  est  verbuin  Do- 
niini  ad  Abraham  in  visu ,  dum  de  posteritate  soIH- 
citiis  csset,  et  sibi  nasci  filium  non  videref.  Et 
qiiamvis  seiuini  suo  faclam  promissionein  teneret, 
statim  fit  illi  promissi  seminis  ejiis  duplex  figura, 
id  est  in  similitudinem  arenre  maris,  vel  in  simili- 
tudincm  stellarum  conli  fiiliira.  Eduxit  ergo  Deus 
Abraham  faras  ostendcns  illi  stcllas  coeh,  dicens  : 
Sic  [aciam  semen  tuum  (Gcii.  xv),  id  est  Chrislia- 


obtulit,  quia  sacerdolium  et  regnum  jurc  primogc-  q  nam  gentem  cujus  tu  pntcr  iii  fide  subsistis.  Sic  fa- 


nitis  dcbebatur,  antequam  Aaron  saccrdolio  funge- 
retur  :  hic  eliam  prior  omnium  post  diluvium  ur- 
bem  Salem  condidit,  in  qua  et  regnavil,  quae  postea 
Mui  sive  Solyma^  est  dicta ,  et  nunc  derivnto  vo- 
ciabulo  vocitatur  Hierosolyma.  Vixit  aulcm  scxccn- 
tos  annos.  ac  perduravit  usque  ad  scptiiagcsiinuin 
aetatis  annum  isaac,  inortuusque  esl  et  sepnlhis  Xi 
clvitate  sua  llierusalem.  Vocatur  etinin  rex  islc  rcx 
justitise ;  sed  ideo  rex  dicitur,  quia  Salem  iinpera- 
vlt ;  justiis  vero,  quia  discernens  sacramcnla*  legis 
et  Evangclii  non  pecudum  victimas  mactavit,  sed 
obiationem  panis  et  calicis  in  sacrificium  Deo  ob- 
tulit  (88).  Hunc  Melchisedech  apostolus  Paulus 
commemorans   sine  patre,  sine  inatre  figuraliter 


ciam  coruscare  luminc  rcsurrectionis. 

Dcinde  demonstravit  ei  arenain  maris ,  et  dixil 
ei  :  Sic  erit  .in  multitudine  semen  tuum,  Hoc  est, 
f^rit  quidem  copiosa  gens  Judxorum,  sed  sterifis  et 
inlecunda  si<;ut  maris  arena.  Post  haec  cum  repro- 
initlcrct  ei  Dcus,  qui>d  csset  possessor  repromis- 
sionis  futurus,  signum  fiiil  hujusmodi  in  his  ani« 
malibus  :  Sume^  inquit,  tiitVit  vaccam  triennem ,  el 
capram  trimanif  et  arietem  annorum  /riiiiti,  turturtim 
quoque  et  columbam.  Toilens  igitur  Abraham  iiisn 
versa  hwc  per  medium  ea  divisitf  et  utrasque  part^s 
contra  se  altrinsecus  posuit ;  aves  autem  non  divikil. 
Descenderuntque  vulucres  super  cadavera^  et  abigebal 
eas  Abraham,  Cumque  sol  occumberet,  pavor  irruit 


dicit  Christum  significasse  {Hebr.  vii).  Ipse   est  D  super  Abraham^  et  horror  magnus  et  tenebrosus  iit- 


enim  solus  de  palre,  sinemalre  genilus  per  di\^i- 
tatem ;  ipse  de  matre  sine  patre  per  humanitatero ; 
ipse  quoque  est  sacerdos  xternus,  cui  per  Psalmi- 
stam  dicit  Deus  :  Tu  es  sacerdot  in  wlernum  secun- 
dum  ordinem  Melehisedech  (Psai.  cix).  Utique  pro- 
pter  sacramentum  mysterii,  quod  Christianis  celc- 
brare  praecipit  in  raemoriam  sui,  ut  non  sccunduin 
Aaron  pecudum  victimas,  sed  oblationcm  panis'et 
vini ,  id  cst  sacramentum  corporis  ct  sanguinis 
Christi,  in  sacrificio  ofleramus  per  ipsum  Deo  Pa- 
tri,  Quod  vcro  patriarcha  miagnus  decimas  omnis 
substantiac  Melcbisedecb  saccrdoti  post  benedictic»- 


vaiit  eum ,  apparuitque  clibanus  fumigatts^  et  ignis 
transieus  inter  media  iHa,  qum  divisa  erant,  Dicium^ 
que  est  ei  :  Cognoscendo  scies  quia  peregrinum  eril 
semen  tuum  in  terra  non  stia,  et  affligent  eum  ac  ser^ 
vituti  subjicient  quadringentis  annis  iibid.)^  etc. 
Iste  est  itaque  modus  promissi  seminis  Abrahae,  et 
isia  est  ligura  atque  nllcj^oria  supradiclae  l.istoriae. 
Per  vaccain  eniin  significata  esl  plebs  Israelitica  sub 
jiigo  legis  posita ;  per  capram  eadem  peccalrix  fu- 
tura;  per  arielem  eadem  regnatiira,  quae  animalia 
idco  dicuntur  trina,  quia  particulis  temporuui  ab 
Adam  usque  ad  Noe,  et  a  Noe  usque  ad  Abrabamf 


(88)  Isidor.,  ibid. 


(89)  Isidor.,  t6t(/.,cap.  12. 


625  SERMONES.  —  SERM.  IX.  LNQUJ^UUACE^.  gi( 

et  a  tcmpore  Abrahae  usque  ad  David,  tanquam  tri-  ^  ea  fiUum,  et  benedicam  illum^  et  erit  in  nathnei^  «< 

orienlur  ex   eo  reges  gentium  (Cen,  xvii).  Hic  jam 


iiam  aetaiem  gerens  ille  populus  adolevit.  Pcr  turtu- 
rem  vero  ct  columbam  spirituales  iu  eo  (igurati 
sunt  popuii,  et  individui  promissionls  filii  atque  fu- 
turi  baeredes  regni,  quorum  ideo  et  temponiies  ta- 
centur  anni,  quia  aeterna  meditantcs  temporaUa 
tunt  desideria  transgressi.  Sed  quid  est,  quod  tria 
illa  animaiia  advcrsum  sc  inviccm  partibus  consti- 
tutis  dividuntur?  nisi  quod  carnales  et  in  populo, 
et  nunc  inter  se  dividuntur  :  porro  aves  idcirco 
non  dividuntur,  quia  spirituales  viri  indivisi  sunt. 
Schismata  non  cogitant,  nec  ab  baereticis  seducun^ 
tur ;  8cd  pai  est  in  ipsis,  sive  a  lurbis  sc  remo- 
▼eant,  ut  turtur,  sive  inler  ilias  sicut  coiuniba  con- 
versentur.  Utraquc  tamen  avis  babct  innoccntiam 


declaratur  promissio  de  vocaiione  genlium,  ia 
Isaac  videlicet  promissionis  lilium,  sciiicet  gratia » 
non  natura,  quia  de  sene  patre  et  sterili  matrc  ua- 
sciturum  narrat  historia ;  et  quia  non  per  generatio- 
nem,  quae  est  in  Ismaele,  sed  per  Isaac  generatio* 
nem  erat  futura,  ibidem  a  Deo  circumcisio  est  ini- 
perata,  quando  in  typum  Ecclcsix  filius  promitti- 
tur  nascilurtis  de  Sara ;  non  qnando  Ismael,  qui 
typum  leiiuil  Jiidatorum  in  nativitate  ct  actione 
sua.  Sed  quid  aliud  significat  circumcisio ,  nisi 
rcnovaiam  naturam  pcr  baplismum  post  veteris 
bominis  spolialiunem  in  Cbristo  ?  El  quis  est  octa- 
vus  dies  nisi  Clirisius  ,  qui   bebdoinada  completa. 


et  simplicitatem,  et  designal  sanctam  Dei  servorum  B  boc  cst  post  Sabbatum  resurrcxil  jam  in  seternuiu 


convcrsationem,  Yolucrcs  autcm  descendentes  super 
cadavera,  qiixdivisa  erant,  spiritus  immundos  si- 
gnificant,  qui  pastum  quemdam  suum  de  carnalium 
divisione  ainant,  dum  eos  pe^  eulpam  discordiae 
condemnari  dcsidcrant.  Nam  sicut  Dei  Filius  pa- 
scitur  profectibus  justoruin,  ila  diabolus  insatiabi- 
litcr  atque  ardenler  dcsideral  condcmnationem 
lidelium.  Quod  aiitem  Abrabain  dcsccndentes  abi- 
gebat  aves,  significat  multos  carnalcs  sieculari  vitae 
deditos  merito  sanclorum  in  fine  nmndi  ab  angiistiis 
liberandos.  Quod  anlein  circa  solis  occasum  in 
Al>rabam  pavor  irruil,  ct  borror  magnus  et  lene- 
brosus  eum  invasit,  significat  circa  hiijus  saeculi 


victurtis  ?  Quod  vero  non  solum  filios ,  sed  et  ser- 
vos,  vcrnaculos,  emptitios,  circumcidi  prscipit ,  ad 
oinncs  redemptionis  gratiam  pertinere  ostendii,  ibi 
pareiituin  inimutantur  nomina,  et  novitate  resonant 
omnia  :  nam  quod  ante  Abram  vocabatur  pater 
exceUus  iiilcrpretatur ,  Abrabam  vero  pater  gen- 
tium  intelligilur,  quonominc  praenuntiabatur,  quod 
mtilue  genles  fidei  ejus  vestigia  sequerentur.  lUud 
aulcm  quid  sit,  quod  dicium  est  :  Masculus  qui 
non  circumciditur  die  octavo ,  anima  ilta  quia 
pactum  meum  irritum  fecit^  peribit  de  populo  suo. 
Cur  autem  perit  anima  parvuli  incircumcisi,  dum 
ipsa  paciuin  Dei  irritum  non  fecit,  sed  qui  eiim 


fiiiem  ma^;iiam  ab  Aiiticbristo  pcrturliationcm  in  ^  circumcidere  neglexeriint,  nisi  ut  significaret  qiiod 


sanctis  ruturani,  de  qiia  Doniinus  in  Evangelio  dt- 
cit  :  Tunc  erit  tribulatio  magna,  qualis  ab  inilio  non 
fuit  {Mattli.  xxiv).  QuoJ  vero  adjiingitur  :  Cum  oc- 
cubuisset  soly  facta  est  caligo  tenebrosa^  et  apparuit 
cUbanus  fumigans ,  et  lampas  transiens  inter  medid^ 
qucB  fuerant  divisa  signincat  dicm  judicii  fulurum, 
quando  per  igncm  segregabuntur  populi  sanctorum, 
et  iniquorum.  Quod  vero  dictum  est  ad  Abraham  : 
Sciendo  scies,  quia  peregrinum  erit  semen  tuum  in 
terra  non  sua,  et  in  servitutem  eos  redigent,  atque 
afftigent  quadriugentis  annis,  hoc  de  populo  Israel, 
qui  crat  in  i£gyp(o  scrvilurus,  pracdictum  fuisse, 
aptissime  rcvelatum  est  legenlibus  nobis,  non  ta- 
men   ita  intcUigendum,  quod  filii  Isracl  sub  i£gy 


parviili  non  sccundum  opus,  sed  secuiidum  origi- 
nein.in  primo  hominc  paclum  Dci  dissolvcrunt ,  in 
quo  omnes  peccaverunt?  Nascuntur  infantes,  non 
proprie  sed  originalilcr  peccatores ,  quem  nisi  re- 
generatio  liheravcrit,  aniina  ejus  de  populo  suo,  id 
est  de  ccetu  sanctorum  peribit,  quia  pactum  Dei  Ir- 
ritum  fecit,  quando  in  Adam  originaliter  etiam  ipse 
jieccavit. 

(91)  Sed  jam  hinc  aliquando  transcamus,  ut  de 
viitute  charitatis,  qua  bcatissimus  Abrabam  Deo 
placere  ineruit,  aliquid  dicamus.  Ille  ergo  pater 
gentium  Abraham,  Deoque  amabilis  suo  nos  doceat 
cxcmplo ,  possidere  virtutem  charitatis,  qua  omnia 
crcdit  et  sperat  (/  Cor.  xiii)  in  omnibus  sanctis.  Hic 


;;tiis  quadringcntis  servicrinl  annis,  scd  quoniam  [>  ad  Domini  vocationem  unam  non  est  cunctatus  re- 


iste  numerus  in  cadcm  afflictione  est  complelus  qui 
computatur  ab  illo  lcmpcirc,  quo  isla  Abrahae  pro- 
misit  Dcus. 

(90)  Jam  tunc  propter  peregrinationem  futiiram, 
nc  commisc{retur  scmen  ejuscum  gcniibus  caeteris, 
datur  ei  circumcisio  in  signum  his  verbis :  Omne 
masculinum  circumcidatur  ex  vobis ;  infans  octo  die- 
rum  circumcidetur  in  vobis  tam  vernaculus,  quam 
emptitius.  Masculus  aulem  cujus  caro  pra^putii  cir- 
vumcisa  non  fuerit^  detebitur  anima  illa  de  populo 
suo^  quia  pactum  meum  irritum  fecit,  Sed  et  Sara 
non  appellabilur  Sarai^  sed  Sura  :  et  dabo  tibi  ex 


linqucre  patriam,  sedem,  domum  ac  familiam ;  om- 
nia  rclinquuntur,  ul  Doroino  {)raecipienti  pareatur. 
Exi,  inquit  ei  Deus,  de  terra  tua^  et  de  ccgnationt 
fua,  et  de  domo  patris  tui,  et  veni  in  terram^  quam 
monslravero  tibi,  Nec  apud  se  istc  sanctiis  cogita- 
vit,  aut  dixit,  quo  eam,  cui  .nie  committam,  in 
quam  terram  vadam?  sed  statim  ut  audit,  surgit, 
currit,  festinat,  accelerat;  terram  repromissionis 
non  videt,  sed  credendo  eam  flrmiter  retinet..Recto 
itinere  ambulat  nec  aberrantibus  vestigiis,  alibi 
quain  debuit  declinavit ;  quia  qui  eum  ad  ignotam 
tcrram  mittelMt,  illi  ducatum  praebebat ;  nec  eum 


(90)  Isid..  ibid.,  cap.  15. 


(91)  Aug.  serm.  i06,  ubi  supr. 


et? 


S.  MiRTlM  LEGIONENSIS 


W 


ipse  fefellit ;   redditur  merces  credcnti.  ad  terram  A  loqueiilem,  mihique  hujusmodi  dicentem  ttaquidein 


perveni^tibi  commissam  juxta  imperium  Domini. 
Dilalatur,  multiplicatur ;  ex  pauperedives,  ex  igno- 
lilii  potens  efficitur.  Omnibus  bonis  ampliflcatur,  et 
in  ilh>  quod  Dominus  in  Evangelio  promisit  suis 
discipulis,  impleiur.  Ubi  inter  cxtera  sic  loquitur : 
Si  quU  dimiseril  domum  ,  aul  agros  ,  aut  parentes 
propter  nomen  meum ,  centuplum  accipiet  et  vitam 
teternam  possidebit  (Matth,  xix).  Adhuc  etiam  raer- 
ccs  fidet  cumulatur/et  scni  filius  promillitur.  Adest 
virtus  charilatis,  qiiae  omnia  credit,  audit,  exsullat 
et  amplius  diligit.Suscipit  filium  cx  conjuge  sterili, 
quam  sterilitas  aetasque  jam  fecerat  destitulam  spe 
paricndi,  atque  in  illo  benediclionem  oinnium  gen- 
tium  promissam  firniissime  tenet  sine  scrupulo  ani- 
uii ,  sed  adhuc  eum  charitas  probat,  probatumque 
commendal,  quoniam  nihil  Deo  prsefert ,  sicut  po- 
sleritas  monslrat.  Vocat  eum  de  coelo,  dicens : 
Abraham^  Abraham.  Et  ille  tanquam  servus  obc- 
dicns,  Deumque  super  oinnia  diligens,  statim  re- 
spondit,  dicens  :  Ecceadsum,  Et  Doininus  ad  eum : 
ToUe  filium  (titim,  quem  diligis  Isaac,  et  vade  in  ter- 
ram  visionis  atque  offeres  eum  ibi  holocaustum  su  • 
per  unum  montium  ,  quem  dixero  tibi  {Gen.  xiii). 
Sed  in  quo  loco  perrexit  Abraham,  ut  immolaret 
lllium  suum,  et  in  quo  monte  jiixta  Doinini  prae- 
ccptum?  In  moiite  vid^licet  Oiie,  in  virgulla  Sa- 
Leth,  quae  interprelatur  vepres,  vcl  spinetum,  habens 
Inflexas  virgas  iii  se.  Hunc  igitur  montem  ascendit 


licet  indubltanter  credens  resurrecturum  ,  pleno 
ac  perfecto  voto  puerum  ducas  immolandom  ;  la* 
men  fllius  tuus  ia  isto  sacrificio  non  erematur, 
quia  resurrectio  Dei  Filio  reservatur.  MeHto  hujus 
sancti  viri  fidem  Jacobus  apostolus  comroemorai 
ad  nostram  eruditionem.  Credit,  inquit,  Abraham 
Deo,  et  reputatum  est  iUi  ad  justitiam  el  amhns 
Dei  appeUatus  est  [Jac,  ii).  Ut  novimus,  conjun- 
ctio  animorum  facit  amicos,  et  divisio  inimicos. 
Unde  quidam  sapiens  bujus  mundi  in  quadam  scri- 
plura  dixisse,  legi  (92),  idem  veUe,  atque  idem  notte^ 
ea  demum  firma  amicitia  est  (93).  Itaque,  ut  siipra 
diximus,  conjunctio  animorum  facit  amicos ,  el 
divisio  inimicos.  Vultis  nosse  quemadmodum  con- 
junxerit  Deo  animumsuum,  iste  sanctus,  ut  ejus 
fieret,  et  appellaretur  amicus?  Sicut  enim  Deus 
Paier  unico  Filio  suo  non  pepercit^  $ed  pro  nobis 
omnibus  tradidit  iUum  (Rom,  viii),  ita  et  iste  unico 
filio  non  pepercit,  sed  jubenteut  immolaretur  ei  qui 
dederai,  toto  cord9obtulit  eum.  Sed  quae  sequun- 
Uir  audiamus. 

Deleclai  enim  nus,  DorainoDeo  nostro  adjuvante, 
hiijus  historiae  plenara  vobis  notionem  reddere. 
Poslquam  reliclis  pueris  ad  locum  sacrificii  pater 
cuin  filio  venit,  aram  construit,  slruem  componil, 
manus  filio  ligat,  cum  in  ara  supra  (94)  ligna  im- 
ponit,  huniana  patcrnae  pietalis  judicia  deponit,  di- 
ram  sacerdolis  constantiam  induit,  gladium  ,  ul  fi- 


Abraham,    ut   iramolaret  filiuin,  Domino  jubenle.  q  lium  pcrimat,  educit.  Quid  in  hoc,  fratres,  animad- 


Sed  ne  hac  jussione  quidem  fidelis  servus  lurbalur, 
aut  frangilur ;  adest  enim  ei  virtus  charitatis,  quae 
oinnia  credit  et  pro  Deo  libenter  advcrsa  sustinet , 
et  prospcra  despicit.  Illico  domum  pergit,  asinum 
sternit,  ligna  concidit ,  gUdium  et  ignem  surait, 
puerum  simul  adducit,  et  ad  locum  pergit.  Tunc 
Isaac  intentus  factus,  et  simul  pergens,  patrcm  in- 
lerrogat,  dicens :  Pater  mi?  et  iUe  :  Quid  est  fiU  ?  et 
fiUus  :  Ecce  ,  ait,  ignis  et  Ugna,  ubi  et  holocausti 
viclima?  at  iUe  respondit  :  Deus  providebit  sibi  vi- 
ciimam  holocaustiy  fiU  ntt.  Magnuin  hic  sacranicn' 
lum  vidco,  dum  sic  pater  rcsponJit  filio.  Aliud 
Abraham  corde  gestabat,  et  aliud  fiUo  proniiltcbat; 
sed  iieque  filium  fallebant  qiiae  pater  proniillebat ; 
neque  aliqua  infirmitas  cor  ejus  a  proposito  iranui- 
labal.  Quid  plura  ?  pergit  ilaque  et  locura  de  longc 
videns,  moxque  ibi  pueros  statuens,  talia  eis  verba 
profert  dicens  :  Sedete  hic  cum  asino ;  ego  et  puer 
iUuc  usque  properanles  postquam  adoraverimus^  re^ 
vertemur  ad  vos,  0  sancte  Abrabam  l  quid  cst , 
i[|uod  pueris  tuis  dixisti  cum  ex  Dei  praecepto  aliud 
de  puero  agere  decrevisti?  Nunquid  aut  te  his  ver- 
Lis,  aul  luos  fallis?  nequaquam.  Sedqu»  prophe- 
tice  vel  dioo,  vel  gero,  virtute  charilatis  in  me , 
quae  omnia  credit ,  facit  et  dicit,  operarv  video. 
Audio  enim  eam  sine  strepitu  vocis  intu»  ad  cor 

(99)  Sallust.  in  CatiUn. ,  p.  26,  edit.  Reg.  Hisp. 

Iiif. ' 
(95)  Vetus  est  lex  iUa  justa  verceque  amicitiWt  ut 


vertitis,  quid  videtis  aut  intelligitis?  fateor  nihil  bic 
senliinus  humanum  ,  quia  tolum  cognoscimus  divi- 
num.  Sed  et  ille  filius,  qui  paulo  anie  ovem  requi- 
sivit»  sub  ingenti  silentio  talia  in  se  fieri  senlit ,  el 
ila  patienter  orania  tolcrat,  ncc  in  alio  patri  contra- 
dicit,  lanquam  agnus  jam  ille  csset,  qui  sicul  ovis 
ad  imraolandum  pro  nebis  duci  voluit ,  et  tauquam 
agnus  coram  londcnte  se  sine  voce,  s:c  os  suuiu  non 
apcruit  (Isa.  liii).  0  sanctc  Isaac!  quem  divina 
pater  jussione  imposuit  super  slruein  lignorum,  iii- 
dica  iiobis  tani  grande  silcntii  tui  secrctum.  Paulo 
ante  nihil  in  te  fieri  senliebas ,  et  a  patre  arie- 
tem  requirebas;  nunc  autem  manibus  ligaris,  in 
aram  iraponeris  ,  ligno  quodaramodo  suspcnderis , 
D  et  modo  lacens  le  sub  silenlii  quiete  abscondis.  Ta- 
ceo,  iiiquit :  dic  quare?  obsccro,  ut  causam  lui  si- 
lciitii  nobis  aperias.  Vul^s,  ait,  nossc  quare  taceo, 
ncc  aliquas  adversus  Deura,  vel  Patrem  meum  vo- 
ces  qucrclae  plorando  craitlo?.quia  videlicet  figu- 
rain  illius  gero,  qui  pro  tolius  mundi  salule 
animam  suam  ponit  voluntale,  non  necessitate.  In 
hoc  lain  grandi  mystico  fidei  sacrauicnto  el  Abra- 
hamsanctusapparuit  probatus,  et  filius  in  prarseati 
est  liheraliis.  in  quo  ctiam  Christus  est  pra^figurJ 
tus.  Si  qua  igitur  est  anima,  quae  cupis  fidci  fa 
tris  nostri  Abrahae  sequi  vesligia,  exi  de  tcrra« 

idem  amici  sempertelint,  Gic,  Orat,  proCn  PUme 

(01;  Supcr. 


^29  SERMONES.  -  SEUM.  IX.  IN  QLINQUAGES.  m 

et  de  cognatione  tua;et  relinque  populum  luum  ,  A  descendunl  in  inrernum;  per  ilcr  vero   virtututn 

aniici  Dci  ascendiint  incoeium.  Sicut  praescntis  sae- 


et  doroum  patris  lui,  id  esl  firmiterdiabolo,  pompis 
cjus,  et  angelis  rcnuniia,  et  sequere  viam  rectam, 
qus  te  ad  optimam  perducat  terram,  in  qua  dite- 
scas,  et  emineas,  et  cfficiaris  socius  Abrabae ,  hoc 
est  in  coelesti  patria  :  sed  cum  ista  ompia  fecerts  , 
si  virtus  charitatis  est  in  te,  quae  omnia  credit, 
adhue  te  teutabit,  et  probatum  coronabit.  Expetit  a 
te  Deus  hol4>caostum,  purum  videlicet  el  immacu- 
latiim  unlci  diiccli  tui  sacrinciiim.  Quid  a  te  eipe- 
til  ?  Qiiod  Abraham  scilicet  dictum  cst  :  Ad  Abra- 
ha:u  dixit  Deus  :  Da  mihi  unicum  dilectum  tuum ; 
tibi  dicit  Sapientia  :  Fi/t,  da  mihi  cor  tuum  (Prov. 
xxt).  Ipse  esl  dilectus  u(iicus  ,  noster  videlicel  ani- 
miis.  Quid  metuis  oOerre  cor  tuum  ?  Offer  sacri- 
ficium  Domino  Deo  tuo  contrilionem  videlicet  cor-  ^ 
dis,  et  dic  cum  Propheta  :  Uolocaustii  non  delecta- 
beris,  sacrificium  Deo  spiritus  contribulalus ,  cor 
contritum  et  humiliatum^  Deus^  non  despicies  (PsaL 
L).  Tali  sacrificio  oblato  ,  Deoque  accepto ,  nibil 
limebis  ,  et  quod  obtuleris  non  peribit;  sed  inte- 
grum  habebil. 

Interea,  fralres  charissimi,  dignum  cst  ut  (95)  de 
virtutibus  atque  laboribus  gloriosissimi  patris  no- 
slri  Abrahae  aliqua  diximus,  nos  ipsos  ad  memo- 
riatu  reducamus,  nostras  videlicet  negligcntias  il- 
lius  perspecta  sanctitate  et  perfedionc  in  nobis  re- 
prehendamus.  Tunc  enim  utilitcr  sanctonim  vitam 
antermentis  oculos  reducimiis,  si  ex  eorum  imita- 


culi  cupiditas,  qua:  omnium  malorum  est  radit 
(I  TinK'  vi),  aninias ininfemum  praecipitat;  itasin« 
diibio  Ulius  contcmptus  eas  ad  coelos  sublevat  :  et 
sicut  amicitia  mundi  inimicos  Dei  honiines  consti  • 
tuit,  sic  despectiis  ipsius  amicos  facil. 

Dum  ergo,  drlectissimi,  polius  ad  esercendacar- 
nis  desideria,  quam  ad  implenda  Dei  prsecepta  stu- 
demus,  in  terra  noslra,  id  est  in  Ur  Chaldaeoruni 
in  incendio  scillcet  vitiorum  habitamus.  Oum  etlam 
in  terrenis  actibus  solliciti,  et  in  spiritualibus  offi^ 
ciis  pigri  sumus,  de  cognatione  nostra,  et  de  doino 
patris  nostri  no)idum  exivimus.  Itaque,  charissimia 
sicut  jam  superius  diximus,  non  solum  Abraham» 
ut  de  terra  sua  egrcderctur,  vocavit  Deus,  sed  et 
nos ,  ut  sxculo  renuntiantes  coeleslis  patriae  apti 
esse  possimus.  Qui  enim  dixit  Abrahae  :  Egredere 
de  terra  tua^  et  de  tua  cognatione^  ipse  nobis  dixil : 
Qui  vult  post  me  venire  abneget  semetipsum,  et  toUat 
crucem  <iiam,  et  sequatur  me  (Matth.  xvi).  El  qni 
Abrahae  dixit :  Veni  in  terram^  quam  monstravef 
It6t,  faciamque  te  in  geniem  magnam,  ipse  nobb 
proeut  dubio  in  commune  promitlit,  dicens  :  Qvi 
reliquerit  patrem  et  matrem^  fratrcs  et  sorores  pro- 
pter  nomen  metim,  centuplum  accipict^  et  vitam  ater* 
nam  possidebit  (Matth.  xix) ;  et  itcrum  :  Qui  miki 
ministrat ,  me  sequatur,  et  ubi  sum  ego,  Hlie  et  mt* 
nister  meus  erit(Joan.  xii).  Quid  vobis,  fratres.et 


tiune  vitia  exsecramusv  etbene  vivendi  exemplasu-  q  Domini  vidctur  in  his  p^oinissionibus?  Nunquid, 


miinus.  Nam  quanto  crebriiis  legendo  perfectoruni 
vitam  perspicimus,  si  eorum  exeniplis  ad  bcnc  opc-, 
randum  non  sollicitamur,  culpabiliores  apud  distri- 
cti  examen  judicis  inYcnicmur  ;  majoris  procul  dt]|- 
bio  criminis  efllciinur  rei,  si  bona,  qua;  novimus, 
negligimus  operari.  Cuipam  sibi  cumulal,  qui  bona, 
qnac  didicit,  agere  recusal.  l^os  it^que  in  communi 
delcctet  aiidire  quae  Dcus  locutus  est  patri  nostro 
Abraha:.  Egredere,  inquit,  de  terra  tua,  et  de  cogna- 
tione  lua^  et  de  domo  patris  tui,  et  veni  in  terram 
quam  monstravero  tibi.  Quid  in  hac  Domini  jiissione 
iiileligilis,fratres?  nunquid soi Abralwp,  utdeterra 
sua  egrederetur,  Doniinum  praecepisse  putatis,  et 
non  polius  pcr  eum  nobis»  ut  illius  videlicet  cxem 


diimilli  magna,.  Yobis  paiva  promisit  Dcus?  Ne- 
quaquam  magna  procul  dubio  illi  promisit  pxcniia, 
sed  et  yobis,  si  illuni  seciiti  fucritis  in  toto  cordei 
noii  est  poHicitus  minim^.  Ex  hisergo,  charissinil, 
qu.^e  illi,  ac  vobis  proniisit  Dcus ,  si  placet  aliqua 
conferamus.  lllipromisit  Deus  lerram  Chanaaii,  el 
semini  ejusin  possessionem,  nobis  a::tem  coelcstiMU 
habitationem.  llium  constituil  Deus  per  fidem  pa- 
trem  mulurum  gentium ;  vos  spirltualis  vits  exeiii- 
plis  multos  gencratis,  dum  salutaribus  eos  luunitls 
sublevatis,  et  educatis  ad  cognoscendum  Deum.  lUI 
dictum  est  :  /n  semine  tuo,  hoc  e^t  19  Christo,  bene-- 
dicentur  omnes  gentes  terro!.  Yos  frcqiienler  ipsum 
Dei  Filium  gignitis  ,  diim  illius  no(itiam ,  fidem  at* 


ploprovocati,  de  terranostra,  ut  ita  dicam,  id  est  *>  que  ainorcm   in   cordibus  audientium  praedicando 


de  terrenis  vitiis,  ac  desidcriis  egredientes,  et  pec- 
catis,  sivepravis  iiioribus  rentinliantes  in  populo 
Dci  dilatari,  et  proiivissione:n  cfelestis  praemii  pos- 
simus  adtpisci  ?  Nobis  est  etiam  et  excundum  de 
cognatione  noslra  ,  scilicet  de  convcrsatione  mala, 
et  de  domo  patris  nostri,  de  omni  videlicet  affeclu, 
et  delectatione  camali.  et  per  iter  virtutum  adter- 
ram  promissionis  perveniendum  secundum  jussio- 
nem  Domini.  Nolo  umen,  vos  dileciissimi,  ignorare 
quia  nisi  per  iter  virtutum,  ad  promissionis  terram, 
hoc  est,  ad  coelestem  patriaro  non  potestis  penre- 
nire.Per  itcrquippevUiorura  amatores  hujus  mundi 


nutritis,  admancndo  augmentatis  coeleste  regnurov 
promiltendo  consolidatis.  De  quoait  Scriptura  : 
Qui  hunc  nutriunt,  re(^s  et  regina^  erunt  (Isa.  xLix). 
Ipse  ctiam  de  seipso  ait  :  Quicunque  jeeerit  vo/kii- 
taUm  Patris  md,  qui  in  conlis  est,  ipse  meus  IrMUTf 
soror  et  mater  est  (Matth.  xii).  lile  voci  Dei  obediemlo 
appellalus  est  amicus  Dei  omnipotentis,  vobis  lo» 
quiiur  idein  Deus,  et  Dei  Filiiis:  Vos  amicimai 
esiis,  si  feceritis  ea,  quai  prascipio  vobis  (Joam.  Xf). 
Ipse  in  patria  sua  fuit  pauper,  et  in  terra  promis< 
sionis  dives,  vobis  antein  spiritu  pauperibus,  seqqi 
ipsum  diligciitibus,  divitias  proinitlil  Deus  inei^r- 


(95)  S!»ppl.,  7«'«-. 


€51 


S.  MARTINI  LEGlOxNENSIS 


e5i 


rahiles,  quas  videlicet  nec  ocutus  ?idlt,  nec  auris  A  ipsius  Domini  praedicationibus,   ab  nifaBlla  ireluC 


auaivit,  si  ejus  voci  fuerilis  obedientes.  Cui  voci  ? 
vuitis  audire  cui  ?  Qui  vuU  venire  po$t  nie,  abnegei 
temetipsum,  ei  tollat  crucem  iicam,  et  $equatur  me 
fMatlh.  xvi). 

Renunliate  ergo,  dilectissimi,  secundum  Doniini 
pi^eptum,  omnibus  qu»  possidetis,  omnibus  vi- 
4idicetcamis  dcsideriis,  etpraesentis  mundi  delecta- 
tionibus,  diaboio  et  pompis  ejus,  atque  operibifs 
illius,  ex$poliante$  vo$  velerem  hominem  cum  actibus 
aujs,  et  induenle$  novum  (Colo$$,  iii),  qui  $ecundum 
Dium  creatu$  e$t  in  justitia^  et  $anctitate  veritati$ 
{Ephe$.  iv).  Sequimiiii  autem,  arcepta  cruce,  non 
tantum  vestigia  Abrali»,  imo  quod  est  multo  me- 
lius,  mulloque  felicius,  Jesu  Ghristi  magistri  vcstri 
in  quiintum  potestis.  Forte  dicitis  :  Quo  itinere,  et 
ubi  ?  per  iter  scilicet  benedictionis,  et  virtutis,  de 
quo  Propliela  loquitur  in  psalmis.  Benedictione$, 
inquit,  dabit  legi$lator,  ibunt  de  virtute  in  virlu- 
iem^  it  videbitur  Deu$deorum  in  Sion(P$al»hx\\i\i). 
Congrue,  siquidem  per  i:er  virtutum  pervenire 
posse  dixit  ad  cocluin,  quia  per  iler  vltiorum  impii 
descendunt  in  infernum.  Recte  ad  videnduin  Deum 
<leonnn  in  Siondixit  asceiidere,  quia  nonnisi  niundi 
oculi  sanctoruiu  iii  sua  eum  essentia  polerunt  yi- 
4ere. 

Notandum  sane,  quia  hic  palriareba  fidelissimus 
nunquam  ab  aliquo  propheta  admonitus,  nunquam 
ei   prxdicator  aliquis  fuerat  missus,  et  tamen  ad 


coclesti  pingiiedine  refecti,  atqoe  edacati,  et  tatnea 
ad  Ipsius  obediendum  vucl  sumus  ptfriT  TemiNis 
cst  ergo,  dilectissiml,  ut  de  somno  plgritlie  atqiie 
Inerti»  surgamus,  tarditatem  ab  animo  expellanius, 
inoras  ad  bene  operanduin  innectere  deslstamos, 
e|  ad  terram  promlssionis,  id  est  ad  ccelestem  pa^ 
triam,  quo  Domlnus  nos  praecessit,  et  vocat,  laetl  et 
accincti  per  virtotum  iter  properemus.  Sclendum 
tamen  est,  qiiia  haec  via  non  ambulatur  corporls 
gressibus,  sed  bonis  moribus ;  nec  a  patria  recc- 
dendo,  sed  in  ea  bene  vlvendo;  nec  per  Tiam 
eundumest  amplam,  sed  per  asperam  et  nimisar- 
ctam;  non  vitia,  sed  virtutes  diligendo;  non  car- 
nalia,  sed  spiritualia^sectando;  iion  vlsibllia,  sed 
'  invisibilia  appetendo ;  non  odium,  noii  iracundiam, 
nec  discordiam  in  animo  reservando,  sed  chari- 
tatem  perfectam  cum  ainicis  et  inimicls  custo- 
diendo,  avaritiam  cxsecrando,  larga  manu  eleeiuiH 
synas  tribuendo,  a  meiite  siiperbiam  atque  elallo- 
nem  radicitus  evellendo,  profunJam  inlbi  humill- 
tatem  plantando,  luxuriam  cum  omni  immundilia 
detestando,  munditiam  mentis  et  corporis  totis  vi- 
ribus  amplectcndo,  omnia  quse  sub  c<bIo  sunt  tI- 
lipcndcndo,  ad  ea  quae  siiper  ceelos  sunt  sumnio 
desiderio  anhelando.  Ad  ultimum  vcro  in  summo 
boAO,  hoc  est  in  omnipotcnti  Deo  oculum  meiitis 
defigendo.  Hacc  est,  charissimi,  via  regia  et  recta  ; 
dum  lucemhabeti$,  ambutate  in  ea  (Joan.  xii),  neque 


unani  Domini  jussionem,  relicta  terra,  cognatione,  G  ad  dexteram,  neque  ad  sinistrani  decUiietisab  ea 


paterna  domo,  cunctisque  allinibus  ad  implendum 
verbumexslilit  promptu9.  Quld  nos  ad  haec  dicturi 
sumus,  charissimi,  qui  patriarcharum  exemplis 
praemonili,  prophetarum  vaticiniis  erudili,  aposto- 
lorum  praeconiis  instructi,  evangelistarum  scriptis 
edocti,  quodque  est  nobilius  atque  felicius,  etiam 


(Prov.  iv),  quia  sine  oflensione  vos  perducet  ad 
terram  promissionis,  id  est  ad  cuclestis  viiae  gau- 
dia,  ipso  praestante,  qui  in  Trinitatc  perfecta  Tiv.*t, 
et  regnat  Deus  per  omnia  suKrula  saeculorom. 
Amen. 


SERMO  DECIMUS. 

IN.GAPITE  JCJUNII. 


Omnipotens  Deus,  fratres  charissimi ,  nos  per 
abrupta  vitiorum  ire  cemens,  et  a  se  male  vivendo 
elongari  conspiciens,  magis  conversionem  quam 
peccatorum  mortem  diligens,  ut  poenitendo  ad 
ipsum  convertamur,  per  Joelem  prophetam  roiser 
ricorditer  nos  admonet,  dicens  :  Conv^rltmtfit  ad  me 
in  toto  corde  ve$tro  in  jejunio^  et  fletu,  et  ptanctu 
(Joel.  ii),  etc.  Non  ergo  differamus,  dileclissiini, 
eonverti  ad  Deum,  quia  paratus  est,  ut  nobis  mi- 
sericordiier  peccaia  dimittat.  Qui  nos  benigne,  ut 
ad  se  convertamur  invitat;  vult  praestare  indiil- 
gcntiam,  qui  vocat  ad  poenitentiam  quasi  misericor- 
diosissimus  Dominus,  ut  ad  se  convertamur,  prse- 
Cipit ;  quasi  piissimus  pater  nobis  ad  se  conversis 


D  peccata  dimittil.  Si  eniin  nobis  parcere  noluissct, 
nunquam  nos  ad  poenitcntiam  invitaret ;  eonverti- 
mini  ad  me,  inquit,  in  toto  corde  ve$tro.  Non  ait : 
Gonvertimini  ad  me  ex  parte,  sed  tit  toto  eorde^  id 
est  in  toto  intellec|u,  in  teta  memoria,  in  lota  vo- 
luntate.  et  in  tota  dilectione.  Unde  convertemur, 
et  ad  quem  ?  De  servitute  scilicet  diaboli  adDeuin, 
de  doroinio  crudelissimi  hostis  addulcissimum  Do- 
minuni,  de  imperio  inimici  ad  patrem  piissiniuin, 
de  manu  callidissimi  raptoris  ad  liberatorcm  niise- 
ricordiosissimum,  de  malo  ad  summum  bonum,  de 
hoc  saeculo  nequam  ad  paradii^um,  de  terris  ad 
coolum,  de  coDversalione  pervcrsoruin  hominum 
ad  socieiat9m  angelorum,  de  c^rccrc  ad  palatium, 


9i:Z  SERMONES.  —  SERM.  X.  IN  GAPITE  JEJUNIf.  634 

4k  Mmlro  ail  regnum,  de  imis  ad  subtiroia,  de  ti-  A  cepla  medici  contemnit,  ipse  se  inteHlcit  (97).  Ni- 


IfiB  ftdTivtoles,  de.iniquitate  ad  justitiam,  de  ini- 
•erii  ad  felicitatem,  de  labore  ad  requiem,  de  tri- 
BiUia  ad  gaudiun,  de  roorte  perpetua  ad  aetemam 
Tifam.  Et  quomodo  conf ertemur  ad  Deum?  in  Jejn- 
nio  videlicel,  fleiu,  et  planctu,  et  scissione  cordis. 
Qualiternosoporteat  ad  Deum  converti,  et  yltiorum 
lenebras  abjicere,  atque  in  die  yirtutuai  corain  eo 
honesie  ambulare,  Paulus  apostolus,  alibi  docens, 
ait  :  Nox  prteettsU  erroris  scilicet,  dies^  id  est  lu- 
Nien  evanselii-se  praedicationis  Christi,  appropinqua^ 
rit.  Abjiciamns  ergo  opera  fenf 6rarttm,  peccata  vide- 
licet,  et  carnis  vitia,  quae  animam  ad  seternas  per- 
duennt  tenebras ,  ei  induamnr  arma  lueis  (Rom. 
xiii),  de  quibus  ait  :  Per  arma  jnstitice  adextris,  et 


niirum  qui  Dei  prascepta  conlemnlt,  non  ad  vitain, 
sed  ad  perpetuam  mortem  tendit.  Revera  mandato- 
rum  Dei  contemptus  non  bominem  ad  requiem,  sed 
ad  seternos  perirabit  cruciatus.  Legatio  igitur  Dei 
omuipotentis  uon  est  nobis  despicleiida  sed  cuiii 
summa  dilectione  amplectenda,  summoque  studio 
operc  implenda.  CaRv«rltmfRt,  ait,  ad  me  in  toto 
eorde  testro.  Quasi  diceret  :  Si  ad  me  vultis  con- 
vcrti,  non  simulate,  sed  in  toto  corde  convertimini. 
Causa  timoris  mei  simul  et  amoris  divitias  contem- 
nile  vitae  transeuntis.  Si  veraciter  mundum  vultis 
relinquere  et  redire  ad  me,  ciborum  delicias  et 
vestimentorum  molUtiem  respuite.  Si  mihi  toto 
corde  adbjerere  vuUis,  prius  agite  poenitentiam  de 


«  sinistris  {//  Cor.  vi),  ui  in  rfie,  hoc  esl  in  Chrislo,      perpctratis  culpis.  Non  solum  pohiiiteat  vos  peccata 


vel in  doctrina  Chrisii ^  honeste  ambulemus^  nonin 
comessatinnibus  et  ebrieiatibus^  non  in  cubilibus  ei 
impudieiiiis^  non  in  eonteniione  et  amnlaiione^  sed  in* 
duinuni  {R9m.  iiii),  id  est  imilamini  novum  bomi- 
uem  Doininum  nostrum  Jesum  Christum,  nova  ejus 
pr^ecepU  opere  perficientes.  Quod  ergo  ait  Doml- 
iius,  ut  convertamur  ad  eum  in  jejunio,  et  flelu  et 
planctu,  hoc  est  qtiod  nobis  pra^dicat  Paulus,  ut 
uon  arobulemus  in  comessaiionibus ,  et  ebrietali- 
bus,  nec  in  cubilibus,  et  impudicitiis,  sed  honeste 
et  boc  in  die,  boc  est  in  pra^clara  Christi  doctrina, 
qui  verus  Sol  justiliae  est,  et  dies  seteriiiiatis.  Ilutc 
etiara  simile  est  quod  princcps  apostolorum  Petrus 


commisisse,  sed  et  bona,  «luae  faccre  debuistis,  non 
fecisse.  Corpora  vestra  jejuiiiis  macerate,  maculas 
peccatorum  lacrymis  abluite.  Jejunet  caro  a  cibis, 
et  mens  a  vitiis.  Per  ciborum  abstinenliam  caro 
debilitatur,  sed  spiritus  roboratur;  Jejuniis  ct  vi- 
giliis  corpus  serviat,  mens  vero  oratloiii  devote  in- 
sistat.  Abstinentia  et  vigiliis  homo  exterior  exer- 
ceatur.  interior  autem  in  contemplationem  sui 
Creatoris  crigatur.  Iiisistat  manus  operibus  mise- 
ricordiae,  et  mens  interius  contemplatioiii  divinae. 
Ciliciiim  inlerius  corporis  membra  cooperiat,  ju- 
uus  eleemosynas  pauperibus  tribuat.  Cinis  et  lu- 
ctuosus  habitus  invoWat  corpus,  mens  autemcom- 


lideles  admonens,  ait  :  Obsecro  vos  ianguam  adre-  ^  paiiatur  miserorum  necessitatibus,  pungat  caniem 


nast  et  peregrinos  absiinere  vos  a  camalibusdesideriiM 
ftto?  mHitanl  adversus  animafn{l  Petr,  ii).  Recogno- 
scamus  ergo,  fratres  cbarissimi,  et  recogiteinus 
qiiali  honore  nobis  oinnipolenlis  Dei  legatio  sit  ac  - 
cipienda  (96).  Qiiod  si  legatio  ab  aliquo  terreno 
rege,  aut  indiculus  sive  sigilium  ad  nos  veniret, 
nunqiiid  non  mox,  aliis  curis  poslposilis,  prompta 
voluntate,  el  cuin  oinnt  devotione  litteras  accipe- 
remus,  ct  legentes  implere  satageremus?  Et  ecce 
Rex  coBlorum  ac  terrae ,  omniumque  creaturarum 
conditor,  Redemptor  noster  el  reparator  per  Joelem 
|irupbetam  suum  dignatus  est  nobis  miltere  litte- 
ras  suas,  non  ut  aliquod  sibi  neccssarium  a  nobis 
servitium  qiiaerat,  sed  quod  ad  salutem  nobis  seter 


asperius  sacci,  lavet  lacryma  maculas  peccatl. 
Saccus  in  poenitenlia  squaleniia  et  tabescentia 
membra  tegat,  oculiis  vero  lacrymarum  rivos 
emittat. 

Ileruin  propheU  subjungens,  ait  :  Convertimini 
ad  Dominum  Deum  vesirum,  quia  benignus  et  mise» 
ricors  esi,  prcestabilis  super  malitiam,  ac  si  apertius 
prophela  cohortarctur  populiim  ad  poeiiitentiam  in 
verbo  Doinini  dicentis  :  Conref/ifniwi  ad  Deum  in 
toto  corde  vestro,  non  soluiii  in  labiis,  sed  In  loto 
inlellectu,  voluniate  et  operaiione ;  iu  jejunio  vide- 
licet,  ut  in  futuro  satiemini,  et  fletu,  ut  rideatis; 
et  plancUi,  ut  consolemini  :  el  scindite,  Id  est  ape- 
rite  corda  vestra  per  confessionem  fidci,  qiiae  quasi 


nam  prodesse  possit,  innotescat.  Ipse  itaque  nobis  ^  utres  plena  sunt  peccati^,  et  nisi  scissa  sponte  fue 


os^ndat,  qualiter  nos  ad  se  converti  praecipiat. 

Convertiminif  inquit,  ad  me  in  toto  eorde  vestro,  et 
caetera^  Praecepta  ista,  fratres  charissimi,  utilia  sunt 
vakle,  et  dlgna  omni  acceptione,  sine  quibus  nemo 
potest  pertingere  ad  patriam  tlaritatis  aeternae.  Haec 
saluberrima  Dei  mandaia  perveuire  faciunt  exsccu- 
tores  suos  ad  aeterna  gaudia ;  haec  adinonitio  salu- 
Uris  tndiciu  u  esl  divinae  dilcctionis,  nisi  eniiu  nos 
quamvis  malos,  ut  piissiinus  Pator  diligeret,  ne- 
quaquam  ut  ad  se  converteremur,  invitarct.  Sumuiii 
lUque  cuin  devotione  debenuis  suscipjre  li:teras, 
quas  nobis  per  prophetam  misit;  quia  qui  pne- 


rinl,  rumpentur,  et  non  vesiimenia  vesira,  sicut  mos 
est  Judx*is  facere  tcmpore  tristitiae,  vel  angustiae. 
Et  sic  convertimini  ad  Domlnuin  Deuin  vestriim, 
quein  feccrunt  peccata  alienuin,  et  nc  desperetis, 
ctiamsi  dclitta  magna  luerint;  quta  benignus^  et 
misericors  est,  scilicet  naturaliter  pius,  et  non  vult 
mortem  pcccatorum,  sed  poeuitcntiain,  patiens,  ei 
mulng  misericordiw,  id  est  non  sUtiin  punit,  sed 
spectat ;  prastabilis  super  ma/trki«  scilicet  praesUns 
misericordiam  post  poenitentiam  de  malitlis.  Prw* 
stabiiis,  inquit,  super  malitia  (Matih.  vi),  id  est  af* 
fticlione  poBnitcnlium  juxia  illiid,  mfllrtal  diei  mali» 


(96)  Ex  lib.  De  suluiar  docum.,  cap.  9.  lo  •     i 

(97)  Ipse  se  intcriuiit,  qui  pru!cc|)ta  nicdici  obscrvare  iion  vult.  Aiigust.,  Traci.  12  in  Jvaiu 


035  S.  MARTLM  LIO^IONENSIS  696 

lia  $ua.  Et  iterum  :  Si  e$l  malum  in  citilale  quod  A  oralioui.  Iterum  dicit :  InUr   9e$iwunm  H  mUm 


l)Qminu$.non  fecerii?  (Amo$,  iii,)  Qiiia  vcro  dixerat 
Doiiiintim  misericordem  et  palientcm^  ne  magni- 
tudo  clementiae  faceret  negligcnles  ad  poinitenliam 
agendam,  subdit  proplieta  sub  quadam  interroga- 
tioiie,  dicens  :  QHi$  $cil  $i  couverlatur^  et  igno$cat 
Deu$t  et  relinquat  po$t  $e  benedictionem  f  Quasi  di- 
ceret  :  Hortor  yos  ad  pcenitcntiam,  pnndico  Dei 
clementiam,  sed  tamen  quia  profundum  sapienti.ne, 
et  scieiiti»  Dei  penclrare  non  possumus,  scnton- 
liam  (empero,  potius  opto  quam  praesumo^ 

Sequitur  :  Qui$  scit^  $i  couvertatur^  et  ignoscat 
Deus,  et  relinqual  po$t  $e  benedictionem  ?  Ac  si  di- 
ceret :  Quis  scit  si  conTcrtatur  ab  ira,  scilicet  ad 
misericordiam,  et  ignoscat  peccatis  nostris,  et  re 


plorabant  $acerdotu  mini$tri  Domini.  Duo  eranl  al- 
taria,  unum  in  templo,  quod  didlur  inccosii  et 
aliud  in  por;icu  ante  fores  templi,  quod  esl  hol»- 
caustorum^  Unde  nunc  dicitur,  inier  v€$Ukuhm  H 
aliare^  id  est  in  spatio,  qu<Ml  eni  int€r  allare  in- 
censi,  et  bolocaustorum  alure.  Dicatur  ergo,  inler 
Tcstibulum  et  altare,  id  esi  in  poriicu,  qu»  Tettit 
interiorem  domum,  loco  scilicet  conYcnienii  pceni- 
tentix  ct  confessioni  plorabant  6acerdotes«  qui  di- 
cunt  cum  Apostolo :  Qui$  infirmatur^  el  tfo  mom  m- 
firmor?  quis  $candalizalur,  et  ego  nom  nrorf  {U 
Cor,  XI.)  Miiiistri  Domini,  qui  debeui  flere  cun 
flentibus,  et  alios  ad  fletum  monere»  et  diceni,  id 
est  Joccnt  quid  sacerdoles  dicere,  ei  quomodo 


linqiiat,  id  est  tribual  post  se,  id  cst  post  Tlndi-  ^  Deum  debcant  deprecari.  Parce^  Domine^  inquiont, 


ctam,  et  suum  flagelium,  benedictionem,  boc  cst 
remissionem  peccalorum?  Quis  $cit,  inquit,  $i  con» 
vertatur,  et  igno$cai  Deu$?  Iioc  cst  impossibile  sciri 
aut  difficile,  et  ideo  tutius  est  agere  pocnitentiam 
quam  permanere  in  culpa,  et  accrpia  remissione, 
oOeremus  sacrificium  ct  libamen  Doinino  Deo  no- 
stro.  Inde  Psalmisla  :  Immola  Deo  $acrificium  lau- 
d'$,  et  redde  Aliissimo  vota  tua  (P$aU  xlix).  llcrum 
subjtingens,  ait :  Canite  tuba  in  Sion ;  $anctificate 
jejunium,  vocate  cd?fum,  congregate  populum,  $ancti' 
ficaie  ecclesiam,  coadunate  «^iies,  congregate  parvu- 
lo$,  et  $ugente$  ubera,  Prxdicatores,  ct  prophe!as 
in  hoc  loco  hortatur  semio  diviiius,  ut  prxdiccnt 


parce  populo  tuo^  et  ne  de$  hwreditatem  iuam  tn  op- 
probriumf  ut  dominentur  ei$  na/toftfs»  ac  si  diee- 
rcnt :  Parce,  Domine^  boc  esi  dimitte  peccaiay  paree 
populo  jam  luo,  quia  pcenitet,  prius  non  Uius  dum 
peccaret;  et  ne  de$  hiereditatem  tuam  im  •wpm- 
brium^  scilicet  Israel,  ut  gentibus  senriant;  «1  d«- 
minentur  ei$  natione$^  djimones  scilicct,  qui,  dum 
sumus  iuipoenitenles ,  dominautur  nobis.  lierum 
subjungit,  dicens :  Quare  dicunl  in  popuii$^  mbi  e$t 
Deus  eorum  ?  ac  si  diceret :  Quare  dicuui  ta  popth 
li$,  qui  coroparantur  crucae,  locustse,  brucbo  at  ra- 
bigini ;  ubi  est  Dcu$  eorum?  id  est  quare  pemuttis 
dici  a  populis,  ubi  est  Deus  corum,  quero  defenso- 


poenitentiam  antequam  vcniat  bostiiis  gladius,  sive  q  reni  ct  adjutorem  putabant?  quare  non  juvai  vos 
alia  qnaelibct  pestis  dcmoHens  fructus.  Quasi  dice-      Deus  vesler  (98)? 


ret  :  Superius  vos  monui  ad  pocnitentiam  et  per 
commonitionem  qrudelitatis  hostium,  et  pcr  t:om- 
memorationem  meae  clementiae;  nunc  autcm  iterum 
iterumque  praecipio ;  Canite  tuba  in  Sion,  id  est 
publice  prxdicate  pocnitcntiam  in  Ecdcsia ;  ^ancti- 
ficate  jejunium  bona  voluntate,  oraiioiic,  et  opcra- 
tione;  vocate  coetum,  synoduin,  vcl  coiigrcgnlioncm; 
eovgregate  popuium^  ut  qiii  di^persus  a  Dco  crravit. 
congregatus  serviat  Dco  ;  sanclificate  Ecdesiam,  ul 
nullus  sit  in  ea  immundus,  vel  non  sanctificatus, 
pravo  fermento  tota  massa  corrun)|[>ntiir  (Calat.  v) ; 
coadunate^  id  cst  cligite  scnes  tain  a^latc  quam  sa- 
pientia,  bonis  moribus  el  sticntia,  ut  aliis  prx- 


Scquitur  :  Zelatu$  e$t  Dominu$  terram  $uam^  a$ 
pepercit  populo  $uo,  Quasi  diceret :  Cum  praedicia 
iniplessel  popiilus  et  sarerdoies,  amavit  Dens  ter- 
ram  suam,  quam  prius  despcxcrat ;  ac  si  aperiius 
dicerctur  :  Zclatus  est  Dominus  terram  siiam,  sci- 
licet  ultus,  quia  prinium  flagellavit  populum  sunm, 
scd  postca  placatus  pa^nitcctia  eorum,  pepercit  po- 
piilo  suo.  Et  respondit  Dominus^  et  dixit  popuio  «ao. 
Respondit  non  tantum  ad  vcrba,  sed  ad  facta,  id 
cst  ad  poenitentiam  eorum.  Populo  agente  pticnilen- 
tiam  in  tanlum  parcit  Deus,  ut  eos  sua  responsione 
dignos  faciat,  el  boc  quotidie  vidcmus  flerl  in  Eo- 
clesia.  tt  dixit  Dominus  populo  suo :  Ecce  ego  mil' 


beant  exemplum  bcne  vtvcndi,  et  doclrinain;  vel  D  ,«^  ^^bis  frumentum,  et  vinum,  el  oleum,  et  repi^ 

ideo  senes  jubenlur  adunari,  ut  saltcm  in  cxircmo 

viUe  termino  pocniteant ;  congregaie  parvuio$j  qui- 

bus  dicitur :  Lac  vobi$  potum  dedi^  non  escam  (1 

C(jr.  iii).  Ei  $ugcnte$  ubera^  ct  de  quibus  ait  Pro- 

phcta  :  Ex  ore  infantium   et  lactentium  perfeci$i% 

iandem  (P$ai,  viii) :  nulia  ergo  sit  xtas,  quse  non 

cunTcrtatur  ad  Deum,  quia  nullus  cst  siiper  ter- 

ram,  nec  infans  unius  dici  siiie  pcccato  (Job  xit 

sec.  LXX),  qui  sl  non  tcnetur  actuali,  tcnetur  ori- 

ginali.  Sequitur  :  Egrediatur  spon$u$  de  cubili  siio, 

et  $pon$a  de  thaiamo  $uo^  ad  lioc  videlicet,  ul  jeju- 

nent,  el  non  serviant  operi  nupliali,  scd  vaceut 


bimini  in  eis,  et.  non  dabo  vo$  ultra  opprobrium  m 
gent.bu$,  Ac  si  diccret :  Ecce,  qui  peccantibus  im- 
misi  Tobis  erucam,  brucbum,  nibiginem,  per  qum 
oinnes  fruges  vcstrae  sunt  vaslalae,  jam  per  pceni* 
lentiam  convcrsus  suin  ad  clcmenliam,  et  eruam 
vos  ab  Assyriis,  et  si  in  bonis  perseTeraTeritis,  re- 
plcbo  vos  omnibus  bonis.  Ac  si  apertius  diceretur : 
Mittam  vobis  frumentum,  panem  Tidelicel,  qui  de 
coelo  desceiidit,  et  vinum  quod  laitiflcai  cor  bomi- 
nis  (Ecfii^,  xl),  et  oleum  quod  eibilarat  faciem 
(Psui,  ciii) :  et  replebimini  in  ei$,  ut  vetus  Irisliiia 
licccatorum,  fruiuenti,  vini  et  olei,  id  est  Tirtutum 


tOS)  Sic  cniiii  diccbant  c:ipli\;a  s. 


SERMON£S.  ---  SEaif.  X.  LN  GAPITE  JEJUNII.  63g 

AUegorice  omnis  anima  terra  A  vum,  nikilque  recipit  ex  genere  ▼irailiviQ.  Nam 


e87 

Isiitia  temjpereiur 
Uomini  est»  in  qua  seminat;  sed  si  peperit  ziza- 
uiam,  id  est  vilia,  Dominum  offendit ;  si  vero  poe- 
uiietf  et  dicit  :  Parce,  Domine,  zelatur  Dominus 
lerram  suam,  et  dignaiur  suo  eam  alloquio  conso- 
lari,  dicens  :  MUtam  libi  frumentum^  vinumf  et 
oleumt  virtules  sciiicet,  qnibus  l)ona  operari.  et 
peccata  vitare  possis.  Sequilur  :  Ei  non  dabo  vos 
ultra  opprobrium  in  gentibus^  et  eum  qui  ab  aqui- 
lone  estf  procul  faciam  a  vobis,  et  expellam  eum  m 
terram  inviam^  et  detertam,  Quasi  diceret :  iVoit 
dabo  voi  captivos  ultra  opprobrium  in  gentibus^  et 
eum  qui  ab  aquilone  est,  populum  sciiicet  Assyrio- 
rura  babitantem  in  partibus  aquilonis,  proeul  fa^ 
ciam  a  vobis^  et  si  venerit^  expellam  eum  in  lerram 


neque  pisces  habet,  neque  assuetas  aquit  et  laelas 
mergendi  usu  patitur  aves.  Sed  et  quscunqne  vi- 
venlia  mergenda  teniaveris  quacunque  arte  demer* 
sa,  statim  resilinnt,  et  quamvis  vebeanenler  iilisa, 
confestim  excutiuntur ;  sed  neque  venlis  movetur, 
resistcnte  turbinibus  bitumine»  quo  aqua  omuis 
stagnalur;  neque  navigationis  patiens  est,.  quia 
oninia  vita  carentia,  in  profundum  merguntur;  iiec 
materiain  ullam  susiinet,  nisi  qus  bilumine  illu- 
stratur  (1).  Lucernain  accensam  ferunt  superna» 
tare,  cxstincio  demergi  iumine.  Uoc  et  mare  Sali- 
narum  dicitur,  sive  lacus  Asphalti,  id  est  biluminis, 
et  esi  in  Jud.'ea,  inter  Jcricho  et  Zoaram.  Longi- 
tudo  rjus  usque  ad  Zoaros  Arabiae  dirigilur  sladiis 


inviamt  id  est  in  aliquam  gentem  desertam  a  Deo,  ^  septingentis  (2)  octoginta ;  latitudo  vero  ejus  sta- 


in  qua  non  babitat  Splritus  sanctus,  et  desertam, 
quia  non  habet  Dei  notiliam.  Juxla  litteram  non 
«qiiilo,  sed  auster  solct  locustas  adducere  :  non 
euim  ex  frigore  veniunt,  sed  ex  calore.  Sed  quia 
dc  Assyriis  per  simHitudlnem  locusurum  hMiiie- 
b^itury  aquilonem  interponit,  uhi  non  veram  locti- 
stam  sed  Assyrios  et  Chaldaeos  intelligamus.  Unde 
diiitur  :  Ab  aquitone  exardescent  mala  super  inhabi" 
tantes  terram  (Jer.  i) ;  non  dabo^  inquit,  vos  ultra 
opprobrium  in  gentibuSf  illis  scilicet  do  quibus  su- 
.pra  dixit,  popuius  mulius^  et  fortis^  et  caetera ;  rel 
gentibus,  id  est  dxmonibus,  uiide  est  illud  :  Non 
est  nobis  coUuctatio  adversus  carnem^  et  sanguinem; 
sed  adversus  principes  et  rectores  tenebtarur:  harum^ 
advenus  spiritualia  nequilia;  in  cuelestitus  (Ephes. 
Ti)  Serval  mctaphoram,  et  juxta  situm  provinciae 
sic  loquitur,  quasi  de  locuslis,  et  non  de  hostibns 
2oq!ii  v.deatur.  Uieronymus  (99)  eniin  dicil  agmen 
locuslarum  suo  lemporo  fuisse,  quaft  postea  inisiri- 
cordia  Dei  inler  vestibulum  ei  alure,  hoc  est  inler 
rrucis  et  resurrectionis  locum,  sacerdolibus  et  po- 
palis  claniantibus  :  Parce^  Domine^  populo  tuo^ 
venlo  surgcnte,  in  mare  primuin,et  novissiniuni  sunt 
praccipitalae;  sed  ct  cum  acervi  morientiuni  locii^ 
staruui  ex  undis  in  littora  virtute  niaris  esseut  re- 
pulsi,  putredo,  et  felor  noxius  exivit,  qui  «nere  cor- 
rupto  hominibus  et  juinentis  pestilentiain  iululit. 
Iterum  subjungit,  dicens  :  Faciem  ejus  contra  mare 


diis  centum  quinquaginta  usque  ad  viciiia  Sodo- 
morum.  • 

Propheta  itaque  mare  Mortuum  vocat  orientalev 
mare  Novissimum  occidenlale.  Mystice  prima  pars 
illius  ferocissiniae  gentis,  id  est  impiignalio  daemo* 
num  convertitur  ad  mare  orientale»  in  bis  qui  el 
apcriunt  januam  peccati;  et  novissima  pars  ad 
mare  occidentale,  apud  quos  videlicet  usque  ad  ex- 
tremuin  vilac  permanserit  Assyrtus,  idest  diabolus. 
Iterum  dicit :  Et  ascendet  fetor  ejus^  et  putredo  tl» 
liusy  quia  superbe  egit.  Juxta  litteram  faclunr.  esl 
hoc  de  Chaldxis  tenipore  Ezechise,  quando  una  n> 
cte  ccntum  octoginta  qiiinquc  milli.i  ab  aiigelo  iii 
castris  occisa  sunt ;  et  in:erfecla  est  illa  pai  s  ea  • 
slrorum,  quae  ad  inare  orientale  respicit,  id  esl  ad 
Sodomani,  et  posterior,  quae  respiciebat  ad  niare 
qiiod  ducit  il^gyptum,  quorum  corpora»  quia  igiin 
consumpta,  et  in  terrani  sunt  redacta.  Quod  seiiui» 
tur  dc  feiore,  non  de  corporibus  Assyriomm,  sed 
mysticcest  inteHigendum,  et  ascendet^  i nqu  11,  ff(or 
ejus  in  eos  videlicet  qui  sibi  magna  proinitiu:.!,  el 
per  superbiam  cadunt,  ne  sit  tulus  homo  fragills, 
et  ascendet  pulredo  ejus,  quia  quanto  crescil  iu 
virtutibus,  tanto  timeat,  ne  corruat  vitiis.  Scqui- 
tur  :  xVo/i  timere  terra,  exsuUa  et  latare^  quouiam 
magni/icavit  Dominus,  ut  faceret.  Superius  cotnini- 
natus  non  prospera  poUicelur,  et  lacrymas  non  iu 
risuin  vcrlit.  Qiiasi  dicerel :  Exsulta  teira,  inquit. 


orientale,  et  extremum  ejus  ad  mare  novissinium.  D  et  laetare  de  promissj.mibus  Doniini,  quia  seuieu 


Quasi  diceret :  Convertam  faciem  ejus,  iilius  scilicet 
ferocissimae  gentis,  ot  priina  pars  ejus  sit  ad  mare 
orientaie,  ubi  quondam  fuit  Sodoma  et  Gomorrha, 
et  aliae  civitates  quae  versae  sunt  in  marc,  quod 
Morluum  dicitur,  eo  quod  nuUa  ibi  vivunl  auima- 
lia.  Et  convertain  extreinam  pariein  ipsius  ad  mare» 
quod  est  ad  occidentem  el  ducit  i£gyptum  in  cu- 
jus  liltore  sunl  Gaza,  Ascalon,  Azotus,  Jope,  Cae- 
sarea,  et  alise  civitates. 

c  Id  m  inare  Mortuum,  ut  ait  beatus  Isidorus  (ICO), 
lacus  Asphaili  vocatur,  proplerquod  nihil  gignitvi- 

(09)  In  cap.  ii  Joelis;  sed  ex  Glossa,  ut  scmper 
hspx  suinpsit  noster  Martinus. 
(U»0)  Lib.  111  Etijm.,  cap.  19. 


Dei  ariditate  tua  perdideras,  quoniain  magnincavit 
Dominus,  ut  facerel  misericordiam  tibi,  ita  ut  etiam 
jumenta  multipliceniur,  quae  superius  fame  el  siti 
periisse  leguntur;  et  soiitudines  laUis  novalibus 
coinplentur,  co  quod  populus  ad  pcciiilcntiam  sit 
conveisus.  i\o/t/e  timere  animaUa  regionis  ,  quia 
germinaverunt  speciosadesertit  quia  Ugnum  attuUl 
fmcium  <uiim,  ficus  et  vinea  dederunt  virtutem  suam, 
Quasi  dicerel :  Nolile  timere  aoimalia  regioiiis  po- 
puli  scilicel  lideles  ad  pascua  xtemae  viridiiatis 
pracdestinati,  qui  dulcedine  verbi  Dei  pascimiiii, 

(1)  Suspicatur  vir  pereriiditus  driulius,  Isidoitiia 
sciipsisse  imrustaiur^  non  iUnstratur. 
[^)  Ibidor.,  qnivgcntis. 


eso 


S.  MARTINl  LEGIONENSIS 


610 


quitk  gennliiaferutit  tpeciosa  deserii,  genilliUB  vi-  A  tudo  mca  maffna^  ^««m  ml<i  fiiMi,  dxmoiiesscilieet, 


delicel,  quas,  sasceplo  evangelicse  prsedicationis 
seniine,  aitiilit  fmctum  centupium ;  ligniim  etiam 
attulit  fhictum  suum,  lignuni  scilicet  crucis  atlulit 
fructum  passionis  Cliristi.  Ficus,  id  esl  Sptritus 
Bandus,  et  vinea  scilicet  s^rroo  Dei  dederunt  vir- 
tutcm  suam,  id  est  largitalem, 

Iterum  aggratulando  conversis  ad  Deura  per  pcs- 
nilentiam  dicit  :  Et  «os ,  /f/tl  Stoii,  exiuliaie^  ei  /«if- 
tamim  in  Domtiio  Deo  vesiro^  quia  dedit  vokis  docto- 
rem  jnsCtlla',  el  descendere  faciei  ad  vo$  imbrem  m«- 
laiinum  ei  seroiinum  eicui  in  principio.  Ac  si  aper- 
tius  diceretur :  Vos  specialiter,  filii  <  Sion,  id  est 
Ecclesiey  exsuUate  per  pcBnitentiam,  quianlealicni 
fuislis  a  Deo  per  peccata,  et  Iwiamini  in  Domino 


qui  uttores  suni  eorum,  qui  operantur  malum.iicai 
ille,  qui  decepit  Aab  (5)  {III  Reg.  xxii),  et  qiii  Sao- 
lem  vexavit  (  /  Re§.  xviii )  :  Hujusmodl  tortoribns 
tradit  Paulus  peccalores  in  interitnm  camis  (I  Cw, 
v).  Novilianus,  et  quidatu  alii  haereticl  dicoiit  ho- 
mineni  post  peccatum  iion  posse  per  p(enitentiam 
reformari  in  pristinum  slatum.  Hic  error  plane  hoc 
loco  destruitur^  cum  Doroinus  in  tautum  recipit  pce- 
nitentes,  ut  eos  vocetpopulum  suum,  et  asaerat  non 
confundendos,  el  so  in  medio  eorum  babilatu- 
riini,  et  eos  nuliiim  alium  Iiabiialuros  Deuni,  sed  in 
eum  tolo  corde  conlisuros,  qui  in  eis  maiieat  in 
aelcrnuin. 
Revcra  omnipotens  Deos  sicut  essenlialiler  esl 


Deo  Milro,  non  in  hujus  mundi  delectalionibus,  B  ionus ,   sic    erga    conversos   misericors  esl,    d 


quia  dedit  vobie  doclorem  jMliltir,  id  est  Christum 
qui  voi  docebit  omnem  verilaiem  (Joan,  xvi),  ei  de^ 
icendere  faciet  ad  toe  imbrem  maiuiinum^  pristinam 
scilicet  doctrinam  fidei,  id  esl  legis  vcteris,  ei  Mro- 
Itfiam,  novum  videlicet  teslamenlum,  sicut  in  prin- 
cipio  lienedictionis.  Quantum  ad  litterani  matutiniis 
Imber  esl  qui  lunc  venit,  quando  messis  seritur;  sc- 
nitinus  vero  vcnit,  quando  messis  debct  coUigi  : 
niystice  malulinus  imbor  esl  lides,  serolinus  autem 
perfectio  operum,  vel  imber  malulinus  cognitio  Dei, 
qiKB  post  fidem  datur,  serotinus  plenitudo  ejusdem 
cognitionis.  Sequilur  :  ei  implebuniur  arew  fru* 
mento^  et  redundabuni  lorcularia  vino^  ei  oleo  :  ei 
reddam  vobis  annos,  quos  comedii  locusia^  bruchus^ 


pius ;  et  sicut  perseverantes  in  malilla  Justc  pauii, 
ita  per  pcenitentiam  ad  se  revertenles  beiiigne  sus- 
cipit.  Necesse  est  itaque,  dilectissimi,  ut  Dei  juati- 
tiam  in  omnibus  laudemus,  et  in  qiianlam  miae- 
riain  ab  exordio  nostne  creationis  cecidinius,  cum 
lacrymis  ad  mcmoriam  refliicamus.  Pcceatores  nos 
esse  fateamur,  et  ad  quas  devoluti  sumus  aerumnas« 
flendo  ante  oculos  mcnlis  revocemiis  :  et  cuin  beato 
iob,  qui  non  soliim  sui,  sed  eiiam  totlus  humaiii 
gencrisinfelicilaleiuliigel,dicamus  :  Quare  non  in 
vulva  moriuus  sum^  egressus  ex  ulero  non  staiim 
perii  f  Cur  exceptus  genibus  ?  lacialus  Kberibus  t  (iob 
111.)  Non  ideo  baec  loquitur  beatus  iob,  qucd  abor- 
livuui  se  esse  oplet,  sed  ut  quibus  modis  primiis 


rubigOf  ei  eruca,  fcrlitudo  mea  magna^  quam  misi  in  ^  bomo  in  paradiso  pcccando  nos   secum  in  hiijua 


voi,  el  comedeiis  vescentes,  ei  saiHrabiminif  ei  tau" 
dabiiis  nomen  Dei  vesiri^  qui  fecii  vobiscum  miseri* 
cordiam^  ei  mirabilia^  et  non  confundeiur  populni 
meui  in  iempiiernum^  ei  icietis^  quia  in  medio  Israet 
ego  sum,  Ac  si  apcrte  diceret :  linplebuntur  arcaefrii- 
iiienlo,  id  Cht  tanta  erit  abundantia  frugum,  ut  post 
satiiritatem  vestram  inulta  remaneant  in  areis  et  in 
torcularibus,  et  redundabunt  lorcularia  vinoet  olco, 
fnigibus  scilicet  virtutum  faciet  vos  abiindare.  Hao 
voce  inagna  copia  designatur,  ut  et  aliis  possint 
praebere  quod  ipsis  siipcrcst :  et  reddam  vobis  an- 
nos,  quos  comedit  locusta,  brucbus,  rubigo  et 
e/uca,  id  est  non  paliar  pcrire  ubertatem  quain  prai- 


miinili  cxsilium  miserabililcr  dejciit,  lugens  iQai- 
nuol.  Quanto  enim  sublilius  buinani  gencr!s<casna 
considerat,  tanto  amarius  calaroilatem  lllius  de- 
plorat.  Gregorius  (i)  :  ( Tribus  (.5)  moifis  primviM 
hominem  antiquui  hostis  tentavit  in  paradiso^  ^"99^ 
stione  videiicel^  ientalione^  consensu.)  QHaluor quippa 
modis  peccalum  commiltiiur  in  corde^  quatuor  ron- 
summaiur  in  opere,  In  corde  namque  suggeslione,  de^ 
lectatione^  consensu  ei  defensione^  nune  laienier^  nunc 
aperle^  nunc  consuetudine,  nune  desperatione.  Fit 
enim  suggesiio  per  adversarium^  delectatio  per  car- 
iifm,  cofiiensMi  per  spirilum,  delensionie  audaciaper 
elutionem  :  cuipa  enim  quoi  terrere  mentem  debuit^ 


feritis  annis  perdidistis.  Per  quot  annos  fami^in  sus-  p  exiollilt  et  dejicieudo  eleval,   sed  gravius  eUvando 


tinuislis,  per  lot  itcrum  annos  duplicabo  fructus. 
Reddam^  inquit,  vobis  annos^  quos  comedii  locusta^ 
bruchusy  rubigo  ei  eruca^  quae  vix  movetur,  et  levi 
tactu  conteritur»  in  qua  et  magna  Dei  forliludo,  ct 
hominis  ft*agilitas  demonstralur,  sicut  per  ciniplics  in 
/Egyplo,  qui  tam  parvi  sunt  ut  vix  cernantur.  Pole- 
rat  quidem  Deiis  cuncta  diluvio  operii«,  vel  ful- 
piine  cremare,  sed  per  potentiam  suam,  et  fragilita- 
lem  nostram  per  hujusmodi  minima  anlmalia  osten» 
dit.  Si  enim  haec  sunt  fortiora  bomine,  unde  glo- 
riatur  terra  et  cinis?  Reddam^  inquit.  Vw6tJ  annos^ 
quos  comedit  locuslaf  bruchus,  rubigo  et  eruea^  lorli- 


(3)  Achab 

(4)  Lib,  iv  Horai , 


nuni.  40. 


supplantat,  Uiide  illuin  primi  honiinis  rcclitudiiieni 
antiquus  hostis  his  quatuor  ictibus  frcgit.  Nain  scr- 
pcns  suasit,  Eva  delectata^  est,  Adam  consensit, 
qui  etiain  requisitus  confiteri  culpam  per  audaciani 
noluit.  Iloc  in  humano  genere  quolidie  agitur,  quod 
actum  in  primo  nostri  generis  parenle  non  ignora- 
tur.  Serpens  suasit ;  quia  occultus  hostis  mala  cor- 
dibus  hominum  latenter  suggerit.  Eva  deleclau 
est;  quia  carnalis  sensiis  ad  verba  serpentis  mox 
M  delectatione  substernit.  Assensum  vero  Adam 
praepositus  mulieri  pncbuit;  quia,  dum  caro  in  de- 
lectalione  rapitur,  etiam  a  sua  rticiiiudine  spiritus 

(5)  Qux  uncis  includuntur,  in  Grt^gorio  dcsidc* 
raiitur. 


ail  SERMONES.  —  SERM.  X.  IN  CAPITE  JEJUN1I.<  C4i 

lufinnattis  inctinallir.  Et  reqiiisitns  Adam  confiieri  A  cum  pcccator  jam  de  iniqiiltate  sna  non  confundi- 


ciilpam  noliiit ;  qiiia  videlicetspiritus,  quopeccando 
a  Terllate  disjungitur,  eo  in  ruinac  suae  audacia  nc-> 
quius  obduratur,  iisdem  etiain  quatuor  inodis  pec- 
caluni  consumroatur  in  opere.  Prius  namque  latens 
culpa  agitur,  postmiKium  vero  etiam  ante  ociiios 
homintim  sine  confusione  reatus  aperitur,  deliiiic 
et  in  consuetudhiem  ducitur,  ad  exiremum  quoqiie, 
vel  falsae  spei.seductionibus,  vel  obstinatione  mise- 
rje^espcrationisenutrilur.  llos  ilaque  peccati  mo- 
dos,  qui  vel  in  cordc  lalenter  (iiint,  yel  palenter  in 
opere  perpetrantur,  beatiis  iob  consiUerat,  et  oin* 
nes  nos,  imo  totum  buiuanuni  gcnns  in  quotpccca- 
tonim  gradibus  sit  lapsum,  deplorat,  dicens :  Quare 
uoH  in  9uha  morluus  ficiit,   egre$$us  cx  utero  non 


tur,  iiiiquitatc  eadem  eliam  adminiculis  pesslmae 
coiisueluilinis  roboratur.  Quasi  gcnibus  peccator 
fovetur,  ut  crescat,  dum  culpa  consuetudinibus  fir- 
nialur,  ut  vigcal. 

c  Cur  laclatus  nberibus  ?  quia  dum  prodere  cul- 
pam  in  usum  coRperil,  nimirum  se  vel  falsa  spe  dl- 
viiisc  miscricordix,  vel  aperta  miseria  desperationls 
pascit  ut  co  nequaquam  ad  correctionem  redcat, 
quo  vel  factorem  suum  pium  sibi  inordinate  simii- 
lat,  vel  hoc  quod  fccit  inordinatc  formidal.  Beatiis 
igitur  vir  hiimani  generis  Inpsus  aspiciat,  el  quibus 
praccipiliis  in  foveaiu  iniquilalismersus  sit  infendat, 
dicens  :  Quare  non  in  vulva  morluus  sum  ?  id  esl  cur 
0  carnis  vita  mortificare  me  nolui?  Egressus  ex 


stalim  perH?   Cur  exreptus  genibus  7  iactatus  uberi^  B  ulero  non  statim  perii?  id  est  pos!quam  ad  apertain 


bust  Prima  epim  vulva  conceptionis  fuit  lingua 
mabe  suggestionis,  sud  |>cccator  in  vulva  morere- 
tur,  si  moriturum  so  bomo  in  ipsa  suggcstione  cog- 
nosceret,  qui  tamen  cx  utero  egressiis  est,  quia 
po«tquam  in  peccato  eum  suggcrens  liiigua  conce- 
pit,  foras  mox  etiam  delectatio  rapiiit.  Post  egres- 
sionem  vero  cxceptus  est  g^nibus,  qiiia  cum  ad  de- 
lectationem  camis  prodiit,  niuiirum  culpam  per 
couseusionem  spiritus  subjcctus  cunctis  sensibus, 
quasi  auppositis  genibus  consuminavit.  Sed  genibus 
exceptiis,  etiam  uberibus  cst  lactalus.  In  consensu 
enim  culpae  addicitur  spiritiis  sensibus,  multa  causa 
iiiliic:»  argumenta  siibseciita  sunt,  quae  natam  in 
peccato  an>mam  virulcnto  lacte  nutrierunt;  et  ne 
aspera  mortis  supplicin  mctuerenl,  blandis  hanc  ex- 
eiitaiionibus  foverunt.  Uiide  et  primus  homo  post 
ciilpani  audacior  exstitit,  dicens  :  Mutier,  quam  de^ 
disti  mikiy  ipsa  dedit  iiif/ii,  et  comedi  (Gen.  iii).  Qiii 
quidem  per  timorcm  scinclipsum  absconsurus  fuge- 
rat,  sed  tamen  requisitiis  innotuil.  Qiiantum  etiam 
timens  tumebat.  Cum  enim  ex  peccato  praesens  poc- 
na  metuitur,  et  amlssa  Dci  facies  non  amatur,  ti- 
mor  ex  tumore  est,  non  cx  humilitaie.  Superbil 
quippe  qui  peccatum  si  liceat  non  punire,  non  dese- 
rit.  His  ergo,  sicut  dictiim  est,  qualiior  modis 
culpa  ut  in  corde  agitur,  ctiam  opere  perpetratur. 
Ait  enim  beatus  Job,  non  soliim  semetipsum,  sed 
etiam  humanum  genus  amarissime  lugens,  atque 


iniquitatem  exivi,  cur  mc  saltem  perditum  non 
cognovi?  Ulique  in  suo  judicio  humanum  genus  per- 
iisset,  si  in  suo  reatu  se  perdituin  cognovisset. 
Quare,  inquit,  exceptus  genibus  ?  id  est  etlam  post 
apertam  culpain,  cur  me  adhuc  in  illa  etiam  con- 
sucludo  susccpit,  ut  valentiorein  ad  nequitias  red- 
deret,  ct  pravis  me  usibus  sustincns  foverettCiir 
laclalus  uberibus?  id  est,  postquam  in  culpoc  con- 
siietiidiiiein  veni,  cur  me  ad  atrociorem  nequitiam, 
vcl  falsae  spri  fiduciam,  vel  lactemisenc  dcspcratio- 
nis  enutrivi  ? 

c  Cuui  cnim  culpa  in  ustim  vcnerit,  ei  jam  aniinus, 
ctiamsi  appctat,  debilius  resistit,  quia  quot  vicibus 
^  prava;  frequentationis  astringitur,  quasi  tot  vlnculis 
'  ad  mcntem  ligalur.  Unde  fit  ut  tenebrosus  aninius 
cum  solvi  non  valet,  ad  qua^dam  se  falsa;  coiisola- 
tionis  ffolatia  inclinet,  quatcnus  venturuin  judiccm 
tanlae  sibi  misericordiae  spondeat,  tit  eos  etiam 
qiios  reprehcnsibilcs  invcnerit,  penitus  non  occidat : 
cui  rei  hoc  delcrius  accidit,  quod  ei  roultorum  lin- 
gua  siniilium  couscntit,  cum  eliam  male  gesta  lau- 
dibus  exaggerant ;  unde  fit,  ut  incessantcr  crcscat 
culpa  favoribiis  nutrita.  Curari  autem  vulnus  negli- 
gilur,  quod  dignuin  pncmiii  lau:lis  videtur  :  uiide 
pcr  Saloinonein  dicitur  :  FiVi,  si  le  lactaverint  pec^ 
caloresy  ne  acquiescas  eis  (Prov.  i).  Peccatores 
ctenim  lactant,  cum  vcl  pcrpetranda  mala  blandi- 
meiitis  Inferunt,  vel  pcrputrata  favoribus  extollunt. 


omnibusnobispeccata.qnibusaparadisideliciisex- D^"  non  lactalur  de  qiio  per  Psalmistam  di«:itur  : 


puUi  sumusadmemoriain  revocans,simulqucexem- 
plum  utilelugcndi  pra^stans  :  Quare  non  in  vulva  mor- 
tuus  sum  ?  etc.  YuWa  quippc  peccantis  hominis  cst 
culpa  latens  quae  occullc  peccatorem  concipit,  et 
reatiim  suum  in  tcnebris  abscondit.  Egressus,  in- 
quit.  ex  utero  non  slalim  perii?  A  vulva  de  utcro 
cxitur,  cuiu  peccator  qu%  in  occiilto  commiserit, 
etiani  in  aperto  committcre  non  erubescit  :  qiiasi 
eiiiin  ab  occultationis  sux  vulva  proccsscrant,  de 
quibtts  propheta  dicebat  :  Peccatum  suum  sicut  So- 
doma  praidicaverunt,  nec  ab:conderunl  (Isa.  )iu).  Se- 
qiiitiir  :  Quare  exceptus  genibus?   Quia  nimiruni 


Quoniam  laudatur  peccator  in  desideriis  animm  sucs; 
et  iniquus  benedicitur?  (Psal.  ix.)Scicndum  quoque 
est,  quod  ircs  illi  modi  peccantium  juxta  descensus 
sui  ordinem  facilius  corrigunlur;  quartus  vero  isle 
difiicirnis  emcndatur.  Unde  et  Redemptor  nostcr 
pucllam  in  doino  \Marc.  v),  juvcncm  extra  porlam 
(Lifc.  vii),  in  septihTO  autem  Lazarum  suscitnvit 
(Joan.  xi).  Adhuc  qiiippe  mortuus  jacet  qui  latet 
in  peccato.  Jain  quasi  extra  portain  eduriiur,  cujus 
iniquitas  usquc  ad  verecundiam  (G)  publicx  perpc- 
trationis  apcrilur.  Scpnlturac  vero  aggcrc  piemitur, 
qui  in  perpotrationem  nequitiae  etiam  usu  consuctii* 


\6)  Grcgor.,  tn  verecundiam. 


(U5  S.  MARTISI  LECIONENSIS  611 

dliiis  gravainr ;  sed  Iios  Dominus  ad  vilarn  miscra-  A  l^bi  vcro  omni  apostolonim   collrgio  praccipiliir  ' 


tiis  rcvocat,  qiiia  plerumque  divina  gralia,  noii  so-' 
luin  in  occultis,  sed  etiam  in  aperiis  iniquilatibus 
moriuos,  et  molc  pravae  consurtudinis  pressos  Iti* 
minesui  respectus  illustrat.  Qiiartuin  vero  morluum 
Redemptor  noster  nuntiantibiis  discipulis  (7)  agno- 
scit,  nec  tamen  suscitat,  quia  valde  didicile  est,  ut 
is  qiiem  posi  usum  malx  consuctudinis  ctiam  adu- 
laniium  linguae  excipiunt,  a  mentis  sux  morle  revo- 
ceiur,  dequo  et  bcne  dicitur  :  Sine  morluo$  sepelire 
morluos'  8Uo$  (Luc.  ix).  Mor4iii  enim  moritium  sepe- 
liunt,cum  pcccatorcs  pcccatorcs  favorlbiis  premunt. 
Quid  eniin  cst  aliud  peccarc,  quam  occumberc? 
Scd  qui  peccantem  laudibus  eflcrunl,  cxslinctum 
sub  vcrboriim  siiorum  aggcre  absconduni  :  crat 
autcm  morliius  ct  Lazariis,  sed  tamen  non  a  mor- 
iiiis  sepullus.  Fidelcs  quippe  illum  muliercs  obrue- 
rant,  qiiae  ct  ejus  mortem  vivificalori  Jcsu  Chrislo 
nuniiabant.  Uude  cl  protinus  ad  lucein  rcdil ;  qiiia, 
ciim  in  peccato  aiiinius  inorilur,  citius  ad  vitam 
rcduciiur,  si  siipcr  bunc  sollicilc  cogilationcs 
vivaut,  qux  eum  ab  illiciiis  opcribus  bona  suadcndo 
rcvocent,  et  o^lernx  vit;e  cuni  co  recla  operando 
rcsliluant.  i  Mortuus  ilaqiie  fetens,  id  cst  in  pcc- 
calo  perseverans,  et  falsre  adulationis  aggcre  pres- 
siis  tenebrarum  opera  per  divinam  inspirationem 
ccleriter  abjicial,  et  a  despcrationis,  vcl  consuetti- 
diiiis  morte  dc  transactis  culpis  bumiliter  poenitcndo 
resiirgat ;  longam  pcccandi  dcseral  consuctudincm, 


Super  montem  eiceUum,  a$cende  lu  qui  evang$lisa$ 
Sion  (I$a.  xl)  ,  nec  buccina,  nec  tnba  assuniltur, 
sed  moncem  ascendere  jubetur,  ct  propria  Toce  per« 
sonafe  prxcipitur. 

Ilic  autcm,  quia  peccatorcs  sunt,  ct  deorsum 
quibus  est  nuniiandum,  non  jubetur  in  monrem 
ascendore,  sed  tantiim  Toccm  exaltare  sicut  tubim 
ci  futura  supplicia  nuntiare,  qiiia  sicut  mortui  sunt 
resuscitandi  :  unde  bcnlus  Paulus  ait  :  Canet  tuba^ 
et  moriui  resurgent  (I  Cor.  xv).  Re^-era  omnipotrns 
Deiis  naturaliler  pius  est  ct  misericors,  qui  etiam 
populum  suum  vocat  peccatores  et  indignos;  ac  si 
diceret  :  Videant  Judsci  qualem  patrem  suiseiigenli- 
bus  culpis  perdidcruiit,  q(*4  etiam  populum  suum 
vocat  eos,  qui  a  sc  pcccnndo  rccesserunt.  Sequitur  : 
Me  etenim  de  die  in  diem  quarunt^  et  icire  via$  mea$ 
rohnil,  quasi  qens,  quce  justitiam  fecerii^  ei  qum 
judicium  Dei  $ui  non  dereliquerit.  Quasi  aperttus  de 
Jtid;cis  1oqt:eretur  Dcus  :  Me  de  die  in  diem^  id  est 
^uotidic  quxrunt  r  re,  el  si  non  corde,  ad  templumv 
ci  ad  syn:igogas  convcniendo,  Icgem  a  me  per 
Moyscm  datain  inquirendo,  et  scire  via$  mea$  vcluni; 
aclioncs  vidclicct  ct  volunlaies  meas,  ct  boc  raciunt, 
quasi  gen$  quw  justiiiam  fecerit^  et  judicimm  Dei  $Mi 
non  dereliquerit.  Justitiain  non  recerunt,  quia  idolt 
adoravcrunt,  ct  judicium  Dei  sui.  dercliquerunt, 
legem  scilicet  vel  Gdein  vcram ,  ex  quibus  justus 
vivii ;  et  tamen  vias  Dci  scire  Toluiit.  Ac  si  apertius 


et  dc  Dei  bonitate  sperel  saluiem.  Usum   malae  C  iUis  Deus  loqueretur,  diccns  :  Vos  justilianl 


actionis  quanlocius  relinquat,  ct  ad  divinae  miscri 
cordiae  spem  indubitanler  se  crigat.  Deserat  per- 
versae  vitae  maliliam,  el  pcccatorum  suorum  exspe- 
ctet  indulgentiam.  Illecebrosae  carnis  aflcclus  om- 
nino  exslinguai,  ci  in  bonis  operibus  scsc  siudiosc 
cxerceat,  suaeqiie  salulis  spem  in  Dei  inisericordia 
deflgat.  Unusquisque  crgo  proxinium  suum,  ne 
perseverct  in  malis,  castigcl,  et  ad  benc  agendum 
soiiicitet ;  incrcpandi  sunl  peccalorcs  dc  siiis  pravis 
aciibus,  non  effercndi  falsislaudibus.  Undc  dititur : 
Lingua:  adulanlium  alligant  animas  in  peccatis.  Qui 
ergo  vull  pcccantcs  ad  viam  salulis,  qux  Chrislus 
est,  rcducerc,  mala  ipsorum  sludeat  cis  ad  mcsno- 
riam  rcvocare,  sicut  Doniiuus  praelntum  Ecclos!ae, 
per  prophetam  eflicaciter  admonel,  dicens  : 

Clama,  ne  ce$ie$;  qua$i  tuba  exaita  vocem  tuam, 
el  annuntia  populo  meo  $celera  eorum,  et  domui  Jacob 
peccata  eorum  (I$a.  Lvin).  Ac  si  apcrtius  Dcus»qui 
noii  vuli  morlem  peccatorum,  sed  ut  convcrtantur, 
et  vivant  (Eiec/i.  xviii),  doclori  Ecclcslie,  imo  uni- 
vcrso  doctoriim  ordini  sub  Isaiae  persona  pnccipc* 
rel ,  diccns  :  C/ama,  ne  cc$$e$^  a  pinicdicfJtione; 
qua$i  tuba  exalta  vocem  tuam  ut  ab  omnibus  possis 
audiri ;  et  annuntia  populo  meo  ex$ecrabilia  $celera 
eorum,  idololatriam  videliret,  homicidia,  Turta,  falsa 
lestimonia  et  bis  similia ;  et  domui  Jacob  peccata 
e.rumf  damnabilia  quasi  adhuc  possunt  resipiscere. 


fccistis  et  judicium  meum  dercliquistis.  Citf  tif(lir> 
cxaudiam  vos,  sicut  illos,  qui  hodie  in  EcMtfii 
justitiam  raciunl ,  juste  et  pie  viventcs  {Titifi^ 
Christum  vcruin  Deum,  ct  vcrum  hominem  cmill- 
tentes.  Quia  ergo  solis  mc  labiis  honoratls^  corda 
aulein  longe  a  mc  rcceditis  \(Matih.  xv),  me  de  die 
in  dicm  non  veracilcr,  siniulale  quaeritis,  quae  prae- 
cipio  facere  non  vultis,  vestrae  petitionls  effectum 
oblincre  ininimc  potcstis,  eo  quod  malepetali$  (Jae, 
iv).  Qua$igen$,  inquit,  quas  ju$titiam  feceriU  ^l  q^tif 
judicium  Dei  $ui  non  dereliquerit.  Justitia  Cbristus 
intcHigitur,  qui  omnes  juslincaf,  qui  Deus  Paiernon 
judicat  quemquam,  sed  omne  judicium  dedit  Filio 
(Joan.  V).  Judaei  ergo  justitiam  non  fecerunt,  judi- 
^  cium  reliqucrunl,  quia  Christum,  qui  estjustitia 
seinpilerna,  qiia^  dc  coelo  prospexit  (Psal.  lxxiit), 
negavenii:t,  diccntcs  :  Non  esi  ipse  (P$aL  xiii).  Ite- 
ruin  subjungcns,  ait :  Rogant  me  judicia  /iu/tlt>,  ei 
epprcpinquare  Deo  volunt.  Ecce  alia  Judaeorum  tc- 
merilas.  Quasi  enim  in  bona  conscienlia  fidenies 
judicium  juslum  postulant,  secundum  illud  :  Judica 
met  Dominc,  quoniam  ego  in  innocenlia  mea  iugre$' 
$us  sum  (Psal  xxv).  Rogantme^  mquiU  judicia  jtisti- 
tia.  Ac  si  diccrot  :  Rogant  me,  scilicet,  ut  faciam 
judiiia  jdstilix,  cl  quasi  ideo  non  exaudiam,  quia 
ipsi  appropinquarc  Deo  volr.nt  non  opere  ,  scd 
lantuin  vocc.  Unde  diciiur  :  Poputus  hic  labii$   me 


(7)  Grcgsr  ,  'nuntianle  discipulo.  Et  rcctius  :  nam  uni  lantum  Doininiis  loquitur. 


6i5 


SERMONES.  -  SEBM.  X.  IN  CAPITE  JEJINII. 


640 


kamoraif  car  auiem  eorumiongeest  a  me  (Matlh,  xv).  A  Pincndare  a  moribus  pravis,  scd  aflligere  hoiniiieiu 


Deo  enim  non  appropinquaiur  loco,  sed  mcriio.  Ju- 
daei  ftkia  justiiia  gloriantes  Deum  justitix  arguuiit, 
quasi  bona  opera  nou  respiciat,  dicentes  :  Quare 
jejunuvimu»  et  non  aspexisti;  humiliavimus  animai 
RMlnMp  et  nesci$ti  f  Obliti  sunt  vcteris  liistoriac,  quia 
non  respexit  Doroinus  ad  munera  Cain  (Cen.  i\),  eo 
quod  non  recte  cum  fratre  dividebat,  cui  charila- 
tem  Dei  invidel>at.  Quare^  iuquiunt,  jejunavimus,  et 
non  a$pexi$ti;  humiliavimus  animas  nostras  ct  tie- 
scisti?  YxiUis,  qui  esuriem  piitant  essc  virtutein. 
Unde  est  illud  :  Jejuno  bis  in  Sabbato  (Luc.  iviii). 
Ac  si  apcrtius  dicerent :  Quare  jejunavimus^  et  n.n 
aspe^Usti  jejunium  nostrum  qiiasi  gratum?  humilia" 
timus^  id  est  aflliiimus  aninias  nostras  jejiinando. 


animam  suam,  abslinendo  a  cihis,  non  ab  operibus 
illicilis  ?  Nunquid  contorquere  quasi  circulum  caput 
«ttwm,  el  saccum,  et  cinerem  sternere  ?  Quasi  diceret : 
Nunquid  contorquere  quasi  circulum,  inclinnndo  sci- 
licet  ad  pedes  caput  suum,  vel  in  circuitu  sicut 
monacbi,  exterius  tantum,  et  saccum  indiiere,  et 
cinerem  sub  se  stcrnere?  Qua  uliqiie  bona  sunt,  si 
bono  animo  fiant.  Oslenso  qiialc  jejunium  Doiiiinus 
repiobet,  ostcnditur  eliain  qualc  laudel,  cum  subin- 
fcrclur  :  Nunquid  istud  vocavi  jcjunium,  et  diem  ac' 
ceplabilem  Domino  ?  Non.  Scd  huc  est  magis  jeju- 
nium,  quod  elcgi ;  dissolve  coUigationes  impietatis^ 
solve  fasciculos  deprimenles.  Aperlc  boc  loco  scphia- 
giiila  Inlerpreles,  pro  coUigatiGnibus  ei  (ascicutis^ 


et  non  a$pexisti  ?  id  est  non  placuit  tibi.  Quibus  re-  B  transtulerunt,  omnem  scripiuram  iniquam  consc.ndc, 


spondens  Dominus  dicit  :  Ecce  in  die  jejunii  vestri 
tmvenitur  voluntas  vestra^  et  omnes  debitores  vestro$ 
repetiti$,  Quasi  diceret  :  Ideoveslra  non  Aspicioje- 
junia»  quia  sunt  sine  misericordia,  nec  pro  me  je- 
junatis,  sed  pro  bumana  laude  ei  vana  gloria.  Ideo 
forsitan  Judxi  saepe  jejunabant,  ut  repctendis  debi- 
tis  vacarenf,  Ac  si  apertius  diccrct  Dominus  :  Ecce 
in  die  jejunii  non  mei,  sed  vestri  invenilur  carnalis 
Yoluptas  vestra,  in  cibis  videlicct  laiiiioribus ,  vo- 
luntas  auteni  mea  non  invenilur  ibi  in  bonis  operi- 
bus;  qula,  dum  omncs  debilores  vcstros  rcpetilis, 
non  jcjuniis  et  orationibus,  &ed  repelendis  vaca- 
tis  (91  debitis.  In  boc  eliam  quod  non  habentes  de- 
bitores  repetitis,  mibi  violcnliam  facitis.  Jcjunium 
,  ftfi^  Msc^um  Deo  non  solum  perflcitur  abstinenilo 
.vji^iliiSfSed  etiam  ab  operibus  illicitis. 

.  JhcKum  subjungens,  ait  :  Ecce  ad  Utes,  et  conten' 
ijMiis.  jeiunatiSf  et  percutttis  pugno  impie.  Ac  si 
aperUl  ^slI  :  Ecce  ad  liles  ct  conlcnlioncs  cxterior 
boinotester  jejunat;  interior  vcro  vescitur  carni- 
bus  draconis,  qui  datus  est  in  escain  populis  i4i)lbio- 
pum  (Psal,  Lxxiii).  Exigilis  etiam  quse  non  com- 
roodastis,  et  econ'.ra  rcsistentcs,  impie  pugno  per- 
ciitilis  Dcus  ergo  non  reprcbendit  jejunia,  sed  quae 
ol)Suntjejuniis.  Ne  crgo  videatur  reprobare  jeju- 
iiium,  ut  piissinuis  pater  consulendo  ait :  NoVtte  je» 
junare  sicut  usque  ad  hanc  diem,  ut  audiatur  in  ex- 
eel$o  ciamor  vester.  Ac  si  diceret  :  Si  vultis  ut  ex- 
aadiam  vos,  noliteiejunare  sine  operibus  misericor- 
dissicut  usque  ad  hanc  diem,  nec  pro  laudc  honii- 
num,  duro  oralis  in  synugogis,  et  in  angulis  plalea- 
rum,  ut  videamini  ab  bomlnibus ;  sed  inlrale  in  ru- 
bicula  vestra,  et  clauso  oslio,  veracitcr  orate  Pa- 
trem  vestrum,  ut  audiatur  in  excelso  clainor  vrslcr 
{ilatih.  vi).  lierum  doccns  quallter  jejunare  de- 
beaiit,  ait  :  Nunquid  tale  csl  jejunium,  quod  elegi^ 
per  diem  affiigere  hominem  animam  suam  ?  Ac  si 
apertius  diceret  :  Nunquid  tale  est  jejunium  quud 
eiegi  quale  vos  agilis,  per  totum  videlicet  diem  non 

!8)  Recte  Creg.,  homil.  IG,  in  Evang.  neque...  quia 
itore  suo  hoc  quod  dcditj  repeiit^  alxquid  injustum 
facit;  sed  dignum  est  tit  qtiisqtiis  se  in  posuitentia  tna- 
cerat.etiam  hoc  quod  sibi  juste  cotnvctit^  interdkat; 


falsa  videlicct  chirographa,  quibus  sa»pe  pauperes 
<<epriniebant  impie.  Si  enim  impium  est  ab  eis  de- 
bilum  exigere,  qui  non  possunl  rcddere,  miiUo  ma- 
gis  ab  illis,  qui  non  debenl.  Ac  si  aperte  diccretur  : 
Dissolve  cdiigationes  itnpiclatis,  falsas  scilicet  char- 
tas,'quibus  dicebant  obligatos  pauperes  esse.  Solve 
fasciculos  deprimentes,  falsa  videlicet  chirographa, 
quibus  innocentcs  opprimcbant  fcneratores.  Noa 
prohibet  in  hac  leclione  sua  repetere,  sed  ostendit 
ab  eis  qui  non  possunl  reddere,  vi  extorquere,  vel 
ab  eis  qui  non  dcbent,  dcbita  exigcre,  impium  esse. 
Dominus  tamen  qiii  nonvenit  iegem  solvere,  sed  iiu- 
plere  (Hatth.  v).  prohibct  in  Evangclio  sua  qiiem- 
que  repctere.  Moraliter  autem  coUigationes  impic- 
tatis,  ct  fasciculos  doprimcntes,  peccata  inlelligi- 
miis,  quae  in  die  jcjunii  proximis  dimittere  ju- 
beniur,  ut  nobis  dimiltat  Deus,  et  securi  dica- 
mus  :  Dimitle  nobis  debita  nostra  [Matih,  vi) ,  ctc. 
Scquitur  : 

Ditnitte  eos^  qui  cottfracti  sunt,  liberos^  et  omne 
ontis  disrumpe.  Quasi  diceret :  Dimitte  eos  liberos 
a  servitute,  qui  pro  fame  se  vendiderunt,  et  qui 
coiifracti  sunt  longa  scrvitiite.  I3t  jam  superius 
dictum  est,  sxpe  Judxi  delinebant  pauperes  in  ser- 
vilutem  ullra  terminum  constilutum  :  El  omneon-jis 
servilutis  scilicct,  vel  peccati,  disrumpe.  llerum 
subjungens,  ait :  Frange  esurienti  panem  fuifni,  et 
egenos,  vagosqtte  itiduc  in  domum  tuam.  Ac  si  diceret : 
|v  Non  alienum,  sed  tuum  paneui.  Et  si  totum  non 
potes  dare,  ut  muliis  prosit,  frange  saltem  uni  esu- 
rieiiti ;  ct  ne  causeris  de  paupertate,  quia  niultos 
iion  habes  panes,  ex  ipso  uno  communica  pauperi. 
Unde  dicitur  :  Dispersit,  dedit  pattperibtts,  justitia 
ejusmanet  in  swculum  sxcuti  (Psal.  iii).Quodinan- 
ducaturus  crns,  si  nnn  jojunares,  da  paupcribus,  ut 
jejunium  luuin  non  sit  niarsupii  lucrum,  scd  satu* 
ritas  anima^,  et  spirituale  p:\bulum.  Et  egetxos^  ta- 
gosque^  a  quibus  non  exspectes  mutuum,  tni^uc  (9) 
in  domum  conductam,    etiamsi   non  liabes  iuaui 

sic,  $ic  nobis  afpicti*  et  pcenitentibus  a  Deo   dimitti" 
(«r,  quod  injuste  egimus,  si  pro  amore  ilUus  et  hoc 
qtiod  nobis  jusle  competit  relaxemns. 
(9)  Quoniani  lcciio  Vnlgalae  jiixia  quam  in  no- 


Gi7  S.  MARTINl  LEGfONENSlS  «M 

l»ropr!am.  Si   non  babes  panem,  pnelie  tectum,ct  j^  vcrilatis  fagat  crrorem.  Ifenim  dielt  :  Ei  tmMii 


accipe  coclum.  Unde  bealus  Pelrus:  no»pitale$  tii- 
virem  »tne  murmuraiione  (/  Peir,  i\).  Forte  dicit 
aliquis :  Debitofes  non  habco,  quid  faciam,  ut  sus- 
cipiatur  jejunrum  meum?  Qui  (loc  dicit,  frangat 
esurienti  panem  suum,  et  cgonos  Tagosque  inducat 
in  doium  suam,  et  acccptabilc  erit  jcjunium  ejus. 
Allegorice  pancm  esurientibus  frangimus ,  cum 
fidcm  Christi,  qui  cst  panis  viviis  (Joan.  ti),  ct 
Scripturam  sacrain,quae  nobis  est  spiritualis  victus, 
aliis  manifestamus.  Egenos  et  vagos  in  domuni  in- 
diiciinus,  cum  discordanles  ad  fraternam  pacem, 
etchariiatis  unitatem  revocamus.  Sequitur:  Cum 
viderii  nudum^  operi  eum,  ei  carnem  tuam  ne  despe^ 
xeris,  Ac  si  apertius  dicerctiir:  Cumvideris  nudum^ 


faciem  iuam  jitstitia  tua,  ei  gtorUt  IhmM  e^Wgei 
ie.  Ac  si  apcHius  dicatur  :  lustitb  loa,  Id  esC  bona 
opera  anteibunt  faciem  tiiam  ad  pranentiani  Jodieit 
sive  ad  utemam  bcatitudtnem ;  et  gloria  Domini,  M 
est  Filius  Dei  de  quo  in  Psalmis  ^dicitur :  Exsurge^ 
gloria  mea  (PsaL  Lvi) ;  coiliget  te  In  protectione 
misericordix.  Justilia,  quae  Christus  est,  qof  oid- 
nes  jnstincat,  anteibit  faciem  luam  ad  glorlam. 
Unde  dicitur  :  Vado  parare  vobis  hcum  {loan,  xiv) : 
ei  gforia  Domini,  ipse  scilicet  Christos,  colfiget  te, 
id  csl  siiscipict  ad  se,  qui  dixit  :  Vbl  $um  ego.iilh 
et  minister  meus  erit  (Joan.  xii).  Colfiget  te,  in' 
quit,  ut  glorificeris  apud  Deum  ct  homines.  Seqai- 
tiir  :  TuMc  invocabis,  et  Dominus  exaudiet.  Quasi 


ftde  scilicet,  virlutibus  et  operibiis  bonis,  operi  eum  B  ^Jiceret :  fnvocabis  corde,  ore,  opere;  eC  Dominuf 


vorbo  videlicct  et  exeinplo,  juxta  illud  :  Qui  habet 
dmas  tunicast  det  non  habenli  (Luc.  iii).  Et  carnem 
tuam^  peccatorem  scilicet  (ibi  similem,  ne  despe^ 
xerist  considerans  teipsnm,  ne  et  tu  tenteris  (Galat 
vi).  Quasi  diceret  :  Proximum  in  qualibet  necessi- 
tate  recognosce  tui  similem,  morlaleni,  passibilem, 
nnde  dicilur :  Visitans  speciem  tuam,  non  peccabis 
(Job  v).  Tropologice,  qui  jejunat  ab  oinnibus  malis, 
et  viUl  jejunium  suum  rcspici,  non  solum  declinet 
a  malo,  sed  eiiam  faciat  bonuin,  iit  solvat  omne 
vinculum  iniquitatis,  quo  simplices  hxrcticorum 
fraudibus  ligati  sunt.  Unde  dicilur ;  Declinanies  in 
obligationeSf  adducet  Dominus  cum  operantibus  ini^ 
quilatem  (Psal.  cxxiV).  llujiismodi  eniin  qui    fracti 


ciijiis  voluntatem  fecisti,  exaudiet  te,  id  est  benc- 
ficiis  respondeblt.  Clamabis  et  dicet:  Ecce  adgum 
ad  remunerandum,  qui  adfui  in  boni  operis  anxi- 
lium. 

Iierum  quafiter  semetipsum  emendare,  eC  proxi- 
niis  iiiisereri  debeat,  admonens,  dicit :  Si  abstuterit 
de  modio  tui  catenam,  et  desierit  digitum  extendtre^ 
et  loqui  quod  non  prodest.  Cum  effuderis  etmrlenti 
animam  tuam,  et  animam  offiietam  repteveris^  ork» 
tur  in  tenebris  lux  iua,  et  tencbree  iuw  ermni  siaii 
meridies.  Ac  si  apertius  diceretur :  Si  abstuieris  do 
medio  tui  calcnam  peccatorom,  de  qtia  didtur  % 
Funes  peccatorum  circumplexi  smntme  [Psat.  Gxvm) ; 
et  desieris  digitum  extendere,  id  est  noiare  pmij- 


sunt,  diniittere  debet  vir  ecclesiasticus,  atque  dis-  ^  i^^os,  vel  eis  dctrabcre,  hoc  cst  non  soluni  non 


co- 


aoWere  omncin  scripturam  hxrclicorum.  Uiide  pro- 
phcta  :  Va  qui  scribunt  (10)  iniquitatem  (Isa.  x), 
otc. ;  Trangal  quoque  doctrinae  pancm  esurienlibus ; 
naiii  Dominus  fruclos  pancs  .tpostolis  tradidit,  quos 
eis  in  septem  sportis,  et  duodeciin  cophinis  com- 
inlnutos,  atqtie  conrractosin  Cvangelio  (Matth.  xiv), 
non  intcgros  sicut  C!  ant  in  lcgc  dereliquit,  ut  ha- 
berent  quod  paupcribus  crogarcnt,  quos  non  ha- 
bentcs  calorem  Idci,  et  eslra  Ccclcsiain  algentcs 
frigore  infidclilatis,  iiiopes  atque  percgrinos  indu- 
cat  in  domum  Ecclesix,  et  opcriat  incorruplionis 
pallio,  ut  lunica  Christi  vcslili  non  mancanl  in  sc- 
pulcris,  quod  de  eo  lcgimus  qui  posscssus  a  daemo- 


gitcs,  ct  non  facias  lixc,  sed  ne  dctralias  proxEtno  : 
Et  cessaveris  toquiquod  non  prodest^  st.*d  ol>e9l :  cum^ 
eiriideris  larga  pictalc  animam  tuam,  id  esl  vdltin  4 
tatem  compalicntcin  esurienti,  panem  videlicel  cor* 
poralcm,  vel  spirituahim,  et  animam  afilictam  qna- 
cunque  angiistia  rcpleveris  quocunque  benellcio, 
non  soluni  suslentando,  sed   ctiam,  sl  potes,  sa- 
tiando,  orietur  in  lenebris  pcccatoruin  tiionim  fo- 
gandislux  tua,  id  est  Christus,  ct  tenebnc  tuas,  id 
est  peccata  tua  erunt  sicut  meridies,  hoc  est  sicut 
claritas  justilix.   Un(!e  dicitur:  Futirti  atiquanda 
tenebrcs,  nuncautem  iuxin  Domtno(EpA«i.v).  Etiam  ' 
subdcns,  ait :  Et  requiem  dabit  tibi  Dcminms  Dem$ 


num  legione  in  monumentis  mortuorum  habitabat  «v  tuus  semper^et  impiebit  splendoribus  animam  tmam^ 

nudus.    Cunique    haic  fecerit,  carnem  suam  nou 

dcspicict,  id  est  specialiter  domcsticos  fidci,  quos 

dixerunt  septuagiiita  Intcrpretes,  domesticos  lemi- 

nti  tui  ne  despexeris.  Iteriim  subjungens,  ait :  Tunc 

erumpet  quasi  mane  lumen  iuum^  et  sanitas  tua  citius 

orielur.  Quasi  dicerct :  Cuin  hac  supradicta  foceri<i, 

tunc  erumpet,  quasi  sol  in  mane  lumen  tuum,  et  sa- 

nitas  tua^  id  est  reinissio  pecc&torum  ciiius  orietur, 

Sicut  malutina   lux  dissolvit  tcncbras,  iia  Iiimen 


stram  duntaxat  domum  jubcmur  egenos  inducerc, 
banc  interpretationem  repugnare  vidcaiiir,  por 
qiiam  recte  llieronymus  lectionem  Ilebraicam  sub- 
intulit,  ut  ex  ea,  quippe  qu»  careat  adjectivo  no- 
niine  tuam^  illum  sensum  eriierct.  S.  doclorcin  in 
expositioiie   sequilur  glossographiis,  «l   liiino,  ut 


et  ossa  tua  liberabit.  Ac  si  diccrct :  Cum  tencbne 
tuae  fuerint  sicut  meridies,  lunc  eliam  Dominiis 
Deustuus  dabit  tibi  aeternam  requiem,  et  implebit 
splendoribus  animam  tuam,  virtutibus  scilicet,  vel 
Deitatis  visione,  secundum  illud  Davidicum  :  Tecmm 
principium  in  dievirtutis  tutje^  in  sptendoribus  $an» 
ctormm  (Psal.  cix) ;  et  ossa  tua  liberabit,  vlrtutes 
scilicei,  ne  dcficiant ;  vel  corpus  tuum  in  die  ju- 
dicii  suscitabit,  ct  ab  igne  perpetuo  simol  et  ani« 

semper,  Mnrtinus  noslcr. 

(10)  Nec  Glossa  necimster  auctor  tinde  hane  lcc- 
iionem  sumpserint,  rrtulenint,  cum  nec  Vulgata, 
nec  llicronymus  io  hunc  locuin,  nec  eam  5eplun- 
ginla  s^quantur.  Nihilominus  c\  Ifieronynio  ad  eap. 
Lxvn  Isaix  translala  cst. 


€49  SERtfOiNES.  —  SERM.  X.  I^  CAPITE  JEJUlfSi.  KO 

nam  liherabit.  Seqiiilur:  £l  mi  ^naii  hortus  ir-  A  acceplum,  el  Mnctum  Domini  gioriosum,  boc  ett 


rigmms^  et  sicut  fom  aquarum^  cujus  non  deficient 
mquw,  Hortus  irrigaus  fMiradisus  Yoluptatis  est, 
4|uem  plantaTii  Dominus  Deus  a  principio,  io  cst 
Eccleaia.  Fons  in  medio  paradisi  Gbristus  est,  cu* 
jus  non  deficiunt  aquae  spirilualis  doctrinae,  quae 
Ecclesiam  irrigant,  et  boc  est,  erit  quasi  horlus  ir" 
rigums.  0  fidelis  anima  vel  sancta  Ecclesia !  Dica« 
tur  ergo  apertius  :  0  fldelis  aniniavel  snncta  Ec- 
desia  !  eris  quasi  horliis  irriguus,  viriiittim  vidc- 
licel  floribus  et  bonorum  operum  fructibus  conspi- 
cmis,  et  sicut  fons  aquarum  spirilualium,  id  est 
aimilis  Christo  capiti  tuo :  quia,  cum  apptkruerit^ 
stmiUs  et  erimus  (I  Joan,  iii) :  eujus  non  de/icient 
t;  quia  OBlum  et  terra  transibunt,  verba   autem 


puriiin;  et  in  operibus  tuis  glorificaveris  eum,  dieui 
vidclicct  Sabbati,  dum  non  Tacis  vias  tuas,  actiuiies 
scilicct  pravas,  ct  non  inveiiitur  voluntas  tua,  ut 
scilicct  nec  opere  p^cces,  ncc  voluntatc ;  et  ut  non 
loquaris  sermonem  oiiosuni ;  lunc  scilicct  cuni  su- 
pradicia  fcceiis,  dt^lectabcris  super  Domino,  iion.iii 
miindanis.  Unde  iliciiur :  Delectare  in  Domino;et 
dabit  tibi  petiliones  cordis  tui  (Psal.  xxxvi).  Et  iii- 
sloilam  le  super  altitudinem  terrm  vivcnlium,  in  x- 
tcrnam  vidcljcet  beatiludinero,  id  est  in  sublimitate 
xtcrnae  slabilitalis,  boc  est  enim  solum  clcmciilum 
immobile  et  solidum.  ^Uiidc  dicilur  ad  Lolb :  In 
montesalvum  te  fac  (Cen.  xix).  Et  cibabo  te  haredi- 
tate  Jacob  patris  tui,  palria  scilicel  vera  coclesti, 


ifraniteftr.  (Mare.xm).  Et  tedifieabuntur^  in-  D  quam  dedi  iacob,  ciijus  filiiis  es  per  fidcm  et  opcri- 


quit,  ln  ie  deserta  smculorum ;  fundamenta  genera^ 
titmis  et  generationis  suscitabis,  Judaei  referunt  hacc 
a«i  restanrationem,  quae  facia  est  sub  Zorobabel,  et 
htu  sacerdote  magno,  vel  ad  illam,  quam  dclirant 
ftituram  in  ultimo ;  sed  melius  ac  vcracius  ad  Ec- 
desiam  referuntur.  Fundamenta  ergo  Ecclcsi»  pa- 
triarefaas,  prophctas,  apostolos,  et  similes  illis  di- 
e*t :  ufide  Psalmista  :  Fnndamenla  ejus  in  mon- 
akus  sanetis ;  diiigit  Domiuus  portas  Sion  super  oni' 
uimMernacula  Jacob(Psal.  Lxixvi).  Fundamenla 
igitur  Ecclesiae  sancti  Patres  Veleris  et  Novi  Testa- 
nenli  siint.  Cbrisius  vero  fundamentum  est  om^ 
a,  prseterquod,  ut  ait  Paulus,  nemopotest  aliud 


tionch),  vilia  et  pcccata  supplantando.  Cujus  eiiim 
quisque  imitator  fiierit,  ejus  dicitur  filius ;  tiinc 
nimirum  pcccala  ct  vilia  supplantamus,  si  vcracitcr 
pccnitcndo,  non  soluin  a  cibis,  sed .  etiaro  a  vitiis 
jcjunamus.  Per  jejunia  namqiie  et  misericordiai 
opera  supplanlantur  vilia  ;  nostrum  quippe  acce- 
ptum  fit  jejunium,  quando  mcns  interius  flagrat 
dileciione  Dci  et  proximi,  ct  manus  exterius  li- 
bcnlcr  ministrat  paupcri ;  in  multis  quoquc  dclin- 
qulmus,  sed  per  humilem  pcenitcnliam,  nos  ve)iiam 
consequi  a  Deo  credimus  :  ipsc  inlcrius  exteriusqiio 
non  solum  cogitationcs,  sed  ct  omnia  opcra  iiostra 
subtilitcr  conspicit,  et  tamcn  nobis  de  peccali  pcr- 


■MfP9(/  Cor.  iii).  Dicatur  itaque  apertius:  0  Ec- ^  petratione  mcerenlibus  clemcnier  ignoscit.  Omnes 


il  praeter  supradicta  «dificabuntur  in  te  per 
arta  saeculorum,  conventicula  scilicet  Ju- 
,  quae  propter  incredulitatem  fuerant  de- 
■^  fundamenta  generationis  et  generaiionis 
«Irkisque  populi  suscttabis  credendo,  et  confitendo 
Cbristum  veruin  homiiieai,  et  verum  Dcum.  Etiam 
Ecclesiae  doclorem  congratulando  alloquitur,  di- 
rcns:  El  rocaberis  wdificator  sepium^  avertens  le- 
mitas  (11)  tfiii^KJm/iim.  Ac  si  dicerct :  0  Ecclesiae 
doctor !  vocabcris  x.iificator  sepium,  id  estsancta- 
ruai  doctrinarum,  qiiihus  munitur  Ecclesia ;  aver- 
tens  scmilas  iuiquitatutn,  id  est  errorum,  in  veram 
pacem  et  quietem,  qux  Christus  csl. 
Iterum  subjungcns,  ait :  Si  averteris  a  Sabbato 


actus  nostros,  nullo  impedicnte  obstaculo  considc« 
rat,  sed  per  lacrymarum  compunctionem  pie  nobis 
culpas  rclaxat.  Unde  beatus  Job  divinae  cognitionis 
exccllentiam  solerter  intelligens,  ac  de  suis  pcccatis 
suppliciter  veniain  poslulans,  diccbat  Dco : 

Tu  quidem  gressus  meos  dinnmerastit  sed  parce 
peccatis  meis  (Job  xiv).  Gregorius  (12) :  f  Grcssus 
noslros  Deus  dinumcrat,  cum  singula  quseque  no- 
stra  opera  propter  rctributionem  signat.  Quid  enim 
in  grcssibus,  nisi  unaqu»U]ue  nostra  actio  des'gna- 
tur?  Omnipotcns  itaque  Deus,  et  gressus  dinunie- 
rat  et  peccatis  parcit,  quia  ct  subtiliter  acta  nostra 
considerat,  et  tameo  hsec  pcenitentibus  misericor- 
ditcr  relaxat.  Qui  et  duritiam  in  peccanlibus  con- 


pedem  tuum  facere  voiuniatem  tuam  in  die  sancto  D  spicit,  sed  tamcii  hanc,  pneyeniente  gratia,  ad  poe- 


ii.tfo,  et  vocttberis  Sabbatum  deiicatum  et  sanctum 
Domiui  gioriosunit  et  glorificaveris  eum^  dum  non 
facis  tias  /iiai,  et  non  invenilur  voiunlas  tua^  ut  To- 
ipiaris  sermonem:  Tunc  deieclabsris  super  Domino^ 
et  sustoilam  te  super  ailitudinem  terrte,  et  cibabo  le 
harreditate  Jacob  patris  tni.  Quasi  diceret :  Si  aver- 
leris  a  Sabbato  pedem  iiftim,  nc  transgrcdiaris,  lioc 
•■st  ne  mala  facias  in  dic  sabbati,  facere  voiuntatem 
tuam  carnalcm  in  die  sancto  meo,  qui  cst  ouiHi  tem- 
pore  celebrandiis,  ct  celebrans  Sabbata  Domino  de- 
dicata,  TOcaberU  Sabbatum  delicatum,  id  cst  Deo 

(11)  fn  nulla  ex  editis  versionibus  hanc  lectionem 
reperies.  Sed  Cassianiis,  collatione  44,  cap.  15, 
eoJem  modo  legit,  quamvis  uou  plarucrit  Pe%ro 

P4TR0L.  CCVlll. 


ni.lcnliam  emollit.  Culpas  crgo  enumerat,  cum  nos 
ipsos  ad  singula,  qua^  fecimus,  deflenda  convertit : 
quas  mlsericorditer  rclaxal,  quia  eas,  duni  nospu- 
ninius,  ipse  nequaquaiu  in  citremo  examine  judi- 
cat,  Paulo  alteslanle,  qui  ait :  Si  nosmetipsos  judi- 
caremus^  nqn  utique  judicaremur  (lCor.  xi):  unde 
adhuc  subditur :  Signasti  quasi  in  saccuio  deiicta 
mea,  sed  curasti  iniquitatem  meam.  Signata  sunt 
quasi  in  sacculo  delirta  nostra,  quia  hoc  quod  nos 
exterius  agimus,  nisi  poenitentia  interveniente  di- 
liierftnus,  in  secreto  judiciorum  Dei  sub  quadam  oo< 

Chacon,  qui  emendare  voluit  tn  quietem. 
iH)\M}.  u\  Morci.,  u  ^i». 

21 


.  ^^ 


651  S.  liAHTlNI 

r>iiiulion«  semtur,  ul  quandoque  eiiam  d«  6igiUo 
aecreti  exett  ad  publicum  judicii ;  unde  etiam  per 
Moyaeo  •dl.ulur :  Nonne  haec  eondita  $uni  apud  w#, 
et  iignata  in  theMuris  mei$  ?  in  die  uUionie  reddam 
iUis  (Deut.  xsiii).  Cum  vero  pro<inali8  quse  feoimus, 
disciplins  flagello  atlerimur,  ei  hasc  per  peenilen- 
tiam  defterous,  iniquilatem  nostram  signat  et  cural, 
quia  nec  inultam  liic  descrit,  nec  in  judicio  pii« 
niendam  stirvat.  Signat  igitur  delicta,  quia  ea  liic 
subtiliter  attendit,  iit  ferini ;  cuiat  vero  quia  hsec 
pcr  flagelluin  fundilus  relaxat,  unde  iniquitatem 
quoque  illius  persecutoris  sui,  quem  in  terra  pro  • 
iftraverat,  signando  curavit,cum  de  i!Io  ad  Aiianiam 
dixit:  Vos  eiectionie  mihi  ett  iste  ut  portet  nomen 
meum  coram  regibus  et  geniibus  et  fiUis  hraeL  Ego 
enim  osUndam  iHi  quanta  oporteat  enm  pro  nomine 
meo  pati  (ilcf.  ix).'Cum  ciiim  adliuc  pro  transactis 
excessibus  venlj^ras  niinatiir  passiones,  profectp 
Jioc  quod  deliquerat,  in  corde  signatum  ienebat; 
iediprocul  dubio  delirta  ejus  signando,  curaverat, 
qucm  vas  electionis  vocabat.  Vcl  ceKe  peccata  no- 
alra  signantur  in  sacculo,  cnin  mala  quse  feeimiis, 
•ollicito  semper  corde  pensamus.  Quid  namque  est 
cor  bominis,  nisi  sacculus  Dei?  ubi  dum  studiose 
conspicimus  per  quanla  delinquimus,peccata  nustra 
qiiasi  in  Dei  sacculo  signata  portamus.  An  non  pec- 
calum  suum  David  signatum  tenebat  in  saceulo, 
^ui  dicebat :  Iniquitatem  meam  ego  cogiiosco^  et  pec- 
catum  nuum  conlra  me  esl  semper  ?  (Psal.  l.)  Et  quia 
culpas,  quas  nos  Intiiendo,  et  pcenitendo  cognosci- 
iiius,  pius  nobis  Condiior  relaxat,  recte  post  signata 
in  sacculo  dclicta,  subjungit:  Sed  eurasti  iniguita- 
tem  meam.  Ac  si  aperte  dicat :  Quae  modo  signas, 
iil  pocnileiido  vldeaiii,  agis  procul  dubio,  ne  in  re* 
tribulioiie  videantur.  Ver  poeiiitenliam  quippe,  ut 
niibem  percata  delentur,  el  qiiasi  nebulam,  ne  in 
judicio  appareant,  annullanlur.  Per  cordis  conlri- 
lioneiii,eldigiiamde  commissis  saiisfactionem  pec- 
catoriim  vcniam  consequi  credimus,  et  Deo,  a  quo 
pcccando  longe  reccssimus,  appropinquare  non  du- 
bitamus.  i  His  ergo  sancts  Quadragesimse  diebus 
jejuniis  et  vigiliis  necesse  est,  cbarissimi,  ut  cor^ 
pora  noslra  casiigemus,  si  Deiiin  babcre  propilium 
guaerimus.  Qiiserainiis  eum  insislendo  operibus  bo- 
Qis,  qualehiis  illiim  invenire  placatum  possinius  in 
die  neccssilalis.  Scicndum  tamen  est,  quia  qiii  il- 
luin  in  j^nescnti  vita  bona  operando  non  qita^sierii, 
in  futura  eum  luiniiue  iiivenirc  poicrit,  quod  Isaias 
propbela  icslalur,  dicens: 

Quarite  Donmumj  dum  inveniri  polest ;  invocate 
eum  dum  prope  est  (Isa.  us).  Ac  si  diceret:  Qiiae- 
riie  Doininuin  ndc,  opcre  et  simpllcilatc,  dum  in- 
\eniri  polesi,  id  esi  duiu  viviiis,  diiiu  paMiitcnliae 
locus  est ;  invocate  cim  in  veritaie,  duin  prope  cst, 
sciiicet  duin  tcinpus  hab.uius.  Uiidc  be.nius  Paulus 
ait :  Ecce  winc  tempus  acceplabile^  ccce  nuuc  dies 
salulis  (II  Cor.  vi).  Modo  pote«l  inveniri  Dcus  mc- 
riio  fidci,  ct  non  polesl  videri ;  in  fuluro  autein  vi- 
dcbitiir,  et  tamcn  a  pci:catojil.us  non  invenietur. 


LEG10NENSI9  m 

A  Quasi  dicerel:  Qmcrita  Dominuro  lolo  cordd,  dum 
prope  esl,  ne  vesiris  viiiis  recedal  %  Tobi$,  qiii 
appropinqual  appropinquaniibus  Bibi^  d  l»tus  oc- 
currii  fllio  reverienli  {Lmc.  xv).  Quaeriie  ergo  illum 
bona  f»perando  in  boc  praesenii  saeculo,  ai  euui  quas- 
riiis  invenire  placnlum  in  fuluro.  Sequilur:  Dere- 
Unquat  impius  uiam  suam^  tt  tir  imquus  co^taUongs 
suaSf  et  revertatur  ad  Dominum^  et  miserehUtur  ^us^ 
et  ad  Deum  nostrum  quoniam  multus  est  od  ^«o- 
uendum.  Ae  ai  aperte  dicat :  Derelinqual  impius 
viain  suam  pravam,  Jioc  est  declinet  a  malo,  el  fa- 
ciat  l»onum,  el  vir  iniquus  cogitaliones  suas  pessi« 
mas,  dequibusdiciiur:  ri  quid  cogitati»  meila  t« 
cordibu»  vestris?  (Matih.  ix)  et  reTerUlur  iMma 
operando  ad  Dominum,  qui  non  vuU  mortem  pec- 

B  catoris,  sed  magis  ut  convertatur,  el  vival  (Euck^ 
xviii);  el  ad  Deum  nostrum,  quoniam  ut  dementis- 
simus  pater  multus  esi,  id  esl  multum  miscrleors 
est  ad  ignoscendiim.  Iterum  subjungens»  sil:  2^oa 
enim  eogitaliones  mea^  cogitationes  vestrm^  maqus 
M>  vestree^  tia  meof.  Ac  si  aperle  dical :  Ne  putelis 
diflicile  esse  quod  spondeo,  considerate  quod  inler 
mea  et  vesira  consilia  niulia  sii  diflierenlia ;  el  quan- 
ta  natnraet  tania  voluniaiis  diversitas.  Quasi  dice- 
ret :  Et  niisereri  volo,  et  possum,  quia  cogilalioucft 
meae  non  sunt  mutabiles,  sicut  cogiuiioiies  Teslras 
in  deterius  muUntur,  ui  in  libro  Psalmarum  seri- 
bitur :  Dominub  dissipat  consiUa  gentium,  reprobat 
autem  cogitationes  populorum  et  reprobmt  comiUa 

^  principum  (PsaL  xxxii).  De  meis  autem  eogtUlkmt- 
bus  diciiur :  ConsiUum  Domini  in  agtemum  memai : 
cogitationes  cordis  ejus  in  generatione  et  gannMiiamim 
(ibid.).  Non  sunt  ergo  cogitationes  mem^  cogkmimmea 
vestrm,  neqne  vim  vestrm  pravae,  ^m  mem  recUa  didi 
Dominusy  quia  sicut  exaUantur  cmU  a  terra^  Hc  asmi^ 
tata^  sunt  rim  mem  a  viis  vestris,  et  cogitatimtes  mam 
a  cogitationibus  vestris.  Ac  si  dicerel :  Sicul  exalUn- 
tur  cocli  angelorum  a  terra  hominum,  sic  exalutas 
suiit  viae  meae  reetae  a  viis  vesiris  pravis,  ei  immo- 
biles  atqiie  inscruiabiles  cogitationes  meae  a  cogiu- 
tionibiis  vesiris,  quoniam  vanae  siint.  De  qiiibus 
diciiur :  Ccgkaverunt  eonsiUa  qum  non  potuerunt  sla" 
bilire  (Psal.  xx). 
Alia  similiiudine  osiendil  Isaias,  quia  mullns  esl 

D  ad  ignoscendum,  diceiis :  Et  quomodo  descendis  tw- 
ber  et  nix  de  cmlo^  et  iliuc  ullra  non  revettitur^  aed 
inebriat  lerram  et  infundit  eam  et  germinmre  amm 
facit,  et  dat  semen  serenti^  et  panem  comedeHiii.$ic 
eril  verbum  meum  quod  egredielur  de  ore  meo.  Ac  si 
apcrte  dicai :  Quomodo  deseendit  imber  et  nix  de 
rir/o,  id  esi  cvaiigplica  doctrina  de  nubibus,  lioc 
est  de  apostolis  ;  el  iUuc  uUra  non  revertitur,  sed 
dileciione  Dei  ei  proximi  inebriat  terram^  id  esl  l:r- 
renorum  corila,  et  infundit  eam  aqua  viva  de  qu.i 
dicitiir :  Flumina  de  ventre  ejus  fiuent  aqum  viva 
(Joan.  vu),  et  sic  germinare  eam  faeit  frucius  justi 
tiai,  et  dat  semen  serentif  id  est  filios  spiriiuales 
pnedlcanti  verbiim  Dei  (qui  euiin  seminani  in  ia- 
cryiuis  iu  gaudio  ineieut  [PmL  ijw])^  et  panem 


655  8ERM0NES.  -  WnM. 

splrllaalis  doctrinae  comedenii,  se  videlicel  in  san- 
ciis  dlsciplinis  escrcenti.  Undedicilur :  Mltte  panem 
tvum  wr^er  aquam,  qnia  in  mMllitudine  dierum  tuorum 
inremet  eum  {Eixle,  xi),  hoc  esC  paneni  doctrins 
lm«ec  graiiain  spiriliialein  cundis  tnfunde,  et  in 
noYissimo  praemia  recipies.  Sic  erit  verbum  meum 
qmod  e^redielur  de  ore  meo.  Hic  a  Deo  Patre  fll  pro- 
mlssio  de  salule  lud;coruin  et  genliura.  Ac  si  I>eiis 
Paler  apertias  loqueretnr  dicciis :  Stc  erit  Verbum 
mtum  quod  egredietur  de  ore  meo^  Filius  meus  scili- 
eet'qni  tn  principio  erat  Vtrbum^et  Verbum  era%  apud 
nie,  et  Deus  erat  Verifnm  (Joan.  i).  €um  veneril  ple- 
nitndo  temporis,  omnia  supradicCa  peHiciet,  Ver- 
tem,  inqnk,  quod  egredietur  de  ore  meo^  juxla  tliail 
videncet  quod  ^^crilntur  in  Proverbiis :  £90  ex  cre 
Altisiimi  prodivi  {Eceii.  xxtv). 

Aliter.  Verbum  quod  egredietur  de  ore  meo^  de  ore 
scilicel  proplietaramel  apostoloram,  per  quos  Cbri- 
stns  pnDdicabitnr  populis.  Os  enim  Oei  Patris 
Cbristus  est,  per  quem  Dcus  Pater  mundo  mani- 
feslaliis  esC.  Unde  ipsi  dicit  in  Evangelio  :  Pater 
mmiifettaw  nomen  tuum  hominibus  {Joan.  xvn).  Os 
etiam  Cbrisli  sancti  praedicalores  fueriint,  qui  eum 
vnWersmn  mundum  praedicavenint.  Sequitur  :  Non 
retertetur  ad  me  vacuum  ,  ted  faeiet  qutecunque 
vo/nf,  et  prosperabitur  in  hi*  ad  quce  misi  illud.  Ac 
81  dlceret  Dens  Pater  :  Postquam  Verbum  inibi 
eoselemum,  quod  egredietur  de  ore  meo  ad  libe« 
randam  bnmanitm  genus,  perfeceril  voluntalem 
aieam  tn  novissimis  diebus,  iterum  redibit  ad  me 
acqalsilo  regno,  et  sedebit  a  dexlris  meis  secan- 
^dhmi  illud  Psalinistae  :  Dixit  Dominus  Domino  meo: 
*'Sede  M  dextris  meis  (Pia/,  cix)/.  Non  rerertetur, 
Inipiil,  ad  me  vacuum^  sed  faciet  de  redcmptione 
humani  gcneris,  qtiacunque  voiui,  Unde  est  illnd 
evangelicum :  Paier  non  reliquit  me  solum  quia 
tfum  piacita  sunt  ei,  facio  semper  (Joan.  viii).  Et 
}irtnperabitur  in  his  ad  qua:  misi  iUud.  Quasi  di- 
«erel :  Prosperabitiir  etiam  secundum  honrniem  in 
bis  ad  qiise  misi  ilhid,  pnedicamlo  scilicet  ei  ad 
ndem  popnlos  convcrtendo.  Unde  dicitur  :  Et 
Jesus  prQfieiebat  «tate  et  sapientia  apud  Denm  et 
bcmitus  (Luc.  11). 

tkreUnquat  crgo  impius^  ul  supradiclum  est , 
wiam  suum  pravam,  el  vir  iniquns  cogitationes  suas 
pcssimas,  et  revertatur  toto  corde  ad  Dominum^  poe- 
nitendo,  et  non  tantuin  gravia  pecc&ta,  sed  et  ve- 
Blalia  in  lioc  jejunii  teinpiire  lugendo ;  quia  mnlta 
leviaeflieiunt  (15)  nnum  grande,  sicut  solenl  ex 

(15)  Eadem  esl  scntentia  Isidori  iisdeni  verbis 
explicala  lib.  111  Sent.^  cap.  18;  Aiig.  quoque 
tract.  i2,  fit  Joan.^  circa  fiii.  ait :  Minuta  plura 
peecata  si  negligantur^  occittunt:  Et  in  Serm.  De 
decemchordis, ca^p.ii :  Ao/ti7/a(quolidianapeccata) 
eontemnere  quia  minora  sunt^  sed  time^  quia  piura 

sunt...  .  Minuta  sunt  non  magna sed  bestiasple- 

rmmque  minutas  multo!  neeant^  etc.  Seil  quamvis 
haec  ita  sint,  tamen  pro  certo  liabendum  quod  as- 
seril  D.  Thomas,  nempe  :  Peecatum  veniaie  fieri 
mortaie,  si  sic  intelligatury  quod  ex  multis  peccatis 
veniaiibus  inteqraliter  constituatnr  unum  peccatum 


X.  IN  CAPITE  iEJUNIl.  eSi 

A  minutis  ei  parvis  guUis  iinmensa  flumina  crefaere, 
Levhi  vero,  id  esl  venialia  peccala  si  per  poeniten- 
tiam  dimissa  iion  fiieriiit  in  boc  saeculo,  per  Ignem 
trans.torivm  purgabuntur  in  fuluro ;  graviora  au- 
tem  vel  criminalia,  si  per  quoiidianas  lacrymas  el 
per  dignam  sal';sfac(ionem  liic  nen  fuerinl  diinissa, 
in  fuiuro  nihilorainas  erunl  insohibilia  ae  daimia- 
bilia.  Unde  Paiiliis  aposlolus  ail  :  Fundamentum 
aiiud  nemo  polest  ponere  proiter  id  quod  positum 
est^  quod  est  Christus  Jesus.  Si  quis  autem  super» 
OBdifica^erit^  aurmm^  argentum^  iapides  pretiosH^ 
fenmmy  Hgna,  iCipn/om,  ut^uscujusque  opus  mmii. 
festum  erit  :  dies  enim  Domini  declarabit^  quia 
uniuscujusque  opus  igtiis  prpbabit.  Si  cujus  apus 
manseritquod  superasdificat,  mercedem  aecipiei;  ei 
si  cujus  opus  arserit,  detrimentum  patietur :  ipse  m- 
Um  salvus  erit^  sic  tamen  quasi  per  ignem  (I  Cor.  in). 
(14)  Multi  lectionem  istam  male  intelligentes  falsa 
'securitate  decipiuntur,  dnm  credant  quod  snper 
fundameniuin  Christi  peccata  capitalia  aedlflcenl,  el 
peccata  ipsa  per  ignem  transitorium  possinl  par- 
gari,  et  sic  postea  ad  vitam  aetemam  pervenire.  la- 
lellectus  iste,  dilectissimi  fralrcs,  corrlgendui  eal, 
quia  non  capitalia,  sed  miniita  peccata  pnrgantur, 
quia  ipsi  se  sedncnnt,  qni  sibi  in  illo  iKansilorio 
vel  purgalorio  igne  laliter  blandiuntur.  -^ .. 

De  ipsis  tamen  majoribns  sive  minnribns  peceallt' . 
aliqua  commemoranda  sunt,  ne  se  aliquis  inaniler 
excusare  conetur  etdicai :  Nescioquaesunt^venii^."  .... 
lia  vel  criminalia  peccala.  Nos  aalem  breviler  ex     ' 

^  venialibus  sive  criminalibus  quaedam  dicamus,  m 
peccantibus  desperationem  faciamns.  Sacrifegium 
videlicet,  homicidium,  adulleriuni,  falsura  lestimo- 
iiium,  fintum,  perjurium,  rnpina,  aviritia,  super- 
bia,  iracundia,  ebrietas,  et  si  qiiae  sunt  talia.  8i 
ergo  aliquis  ista  sibi  graviora  peccata  dominari^eo- 
gnovcrit,  nisi  digne  poenituerit  eaque  longe  ante 
cuin  lacryinis,  suspiriis,  jejuniis  el  largis  eleemo- 
synis  emendaverit,  in  illo  iransitorio  igne  purgarl 
non  poterit,  scd  setemo,  ul  credimus,  incendio  ar- 
dcbil.  Ideo  transitoriiis  igiiis  dicitur  quia  per  eom 
quommdam  electorani  aniniae  transire  ad  reqalem 
crcdunlnr;  vcl  qnod  Iranseat,  nec  in  aelernum  per- 
maneat.  Leviora  autem  peccata  licet  pluribus  sinlT 

^  nota,  ex  eis  tamen  propler  minus  intelligentes  di* 
camus  aliqua.  Quoties  in  cibo,  vel  polu  plus  acci- 
pimus  quam  necesse  est;  si  plus  loquilur  aliquis» 
vel  tacel  quain  oportet;  si  paiiperem  importiine 
petentem  exasperat,  el  si  sanus  corpore  aliis  jeja- 

mortale^  falsum  est :  non  enim  omnia  peccata  m- 
nialia  de  mundo  possunt  habere  tantum  de  -reaim^ 
quantum  vnum  peccatum  mortale....  Si  vero  id  In- 
teiligalur,  quod  multavenialia  faciunt  unummortate 
dispositive  sic  verum  est.  Hoc  in  sensu  loeauotur 
Aug.,  Isid.  el  Marlinus. 

(\\)  Yidclis  Augustinum  in  lib.  De  fide  et  oper,^ 
cap.  45  et  IG;  in  Encltirid.  ad  Laurenl.  cap.  6S, 
el  Quarst.  I  De  quarstionib.  ad  Duicid.  Consulat 
ctiam  libriiin  De  ordin.  creaturarum  Isidoro  aseri* 
ptum,  cap.  ii,  apud  Spicilegium  Achcryanum  ^ 
tom.  I.  *  V 


«55 


Mulibuft  praiidere  prapsiiinat,  el  toinno  dedilus 
lardead  ecclesiaiii  surgat;  uKorcin  habens  si  eani 
excepto  filiorumdesiderio,  cognoverit;  si  carceraloa 
et  Infirmos  non  visilaverit ;  si  discordea.  ad  coii- 
cordiam  non  revocaverit ;  si  oliosis  verbis  iulenlus 
foeril ;  si  incaute  juraveril ;  si  aliquem  maledixerit, 
cuw  scriptiim  sit :  Neque  maledici  regnum  Dei  poi-» 
gidebunt  (1  Cor.  vi);  vel  si  aliqua  iiiterdum  illiciu 
cogitavcrit,  liaec,ct  iiis  similia  ad  minora  pertinent 
peccata,  sine  quibus  baec  pracsens  vita  transiri  non 
Talet:  et  ideo  continuis  orationibus,  l^rginribus 
eleemosynis,  jcjuniis.  el  cxieris  misericordia»  ope- 
ribus,  maxiroe  quse  per  eorum  iiidulgeiitiam»  qui 
in  nos  peccanl,  assidue  redimantur.  Quidquid  eniin 
4t  istift  peccatis  minimis,  id  est  venialibus,  a  nobis 
redemptum  in  boc  sii^culo  non  fuerit,  igne  transi- 
4orio  pur^andum  est.  Sed  si  veraciter  pocnitentiain 
^imiis»  et  tribulalionibus  pro  Deo  affligimar,  et  si 
in  adversitatibus  Deo  gratias  agimus,  et  minus  nos 
confiteniur  pati,  quain  mercmur,  peccata  ipsa  in 
hoc  saeculo  purgantiir,  utin  futuro  ignis  purgatorius 
aut  parum  aut  nibil  inveniat  quod  exurat.  Tandiu 
eiiim,  utsancti  doclores  asserunt,  inillopurgatorio 
igne  moras  babebimus,  doiiec  peccaia  coiisu- 
nantur,  quae  commisimus.  Dicunt  ctiam  quia  ignis 
llle  durior  est,  quam  quidquid  in  noc  saeculo  poe- 
MTum  aut  viileri,  aut  seiitiri,  aut  cogitari  po- 
lest. 

£regorius  etiam  in  libro  (15)  Dialo§orum  Petro 
talinToganii,  ulrum  post  mortem  purgatorius  ignis 
credendus  sit,  satis  convenienlia  introducens  testi- 
monia,  iion  solum  de  purgatorio,  veriim  eliam  de 
eterno  igne,  ita  respondcns  ait  :  i  Ambulale,  in- 
quit  Doininns,  dum  iucem  habeti$  ne  tenebra  vot^ 
€omprettendant  {Joan.  xii):  Pcr  proplieiam  queqiie 
ipse  Dominus  ait  :  Tempore  accepto  exaudivi  te 
{ha.  XLix) ,  et  in  die  $aluii$  adjuti  te  (item  (16) 
propheta  :  Qua*rile  Donmum  dum  inveniri  potest^ 
invocate  ettin  dum  prope  e$t  (ha.  lv)  ,  quod  Paulus 
apostolus  exponens,  dicit :  Ecce  nunc  tempui  acce* 
vtabile^  eccenunc  dia  $alutis  (//  Cor.  vi).  Salomon 
quoque  ait  :  Quodcunque  polest  manut  tua  facere^ 
instanter  operare:  quia  nec  opu$^  nec  ratio^  nec 
4cientia,  nec  $apienlia  erit  apud  infero$,  quo  tu  pro- 
pera$  {Ezech.  ix).  David  quoque  ait :  Quoniam  in 
sieculnm  miuricordia  eju$  {P$aL  cv),  ex  quibus 
oimlrum  senteiuiis  constal,  qiiia  qualis  binc  quis- 
que  egreditur,  talis  in  judicio  praesentalur;  sed 
tamcn  de  quibusdam  levlbus  culpis  esse  anle  judi- 
cium  purgatorius  ignis  crcdendus  est,  pro  eo 
quod  Veritas  dicit :  Si  qui$  tn  Spiritu  $aneto  bla- 
iphimiam  dixerit^  non  remittetur  ei  nec  in  hoc  i^r- 
m/o,  nee  in  futuro  {Matth.  xii).  In  qua  scntenlia 
dntiir  intelligi  quasdam  culpas  in  hoc  saeculo,  quas- 
dain  vcro  in  futuro  posse  relax^iri  :  quod  enini  de 
tsno  •  negaiur,  conseqiiens  intellectus    patct,  qiiia 

/fS)  IV,  cap.  59. 

(46)  Qiiae  uncis  inciuJimns,  in  Cregorio  deside- 
vaDlw ^  61  supi*rnua  csse  videntur;  nain  Paulos  rx- 


S.  MABTINI  LRCIONENSIS  « 

A  de  quibusdam  conccditur;  sed  lamettvHl  prsdixi, 
hoc  de  parvis  minimisque  peccatis  fleri  posse  cre- 
denduin  est,  sicut  est  assiduus  otiosusque  senuo, 
inimoderatus  rlsus,  vel  pcccalum  curae  rei  fami- 
iiaris,  quae  vix  sine  culpa  etiam  ab  ipsis  agitur,  qui 
culpam  qualiter  declinare  debeant,  sciunt  :  aut  in 
rebus  non  gravibus  error  ignoranlise,  quse  cum  ta 
etiam  posl  mortem  gravaiil,  si  adbucin  liacvitapo- 
sitis  minime  fuerint  relaxala.  NamctcumPaulus  di- 
cal,  Cbristum  essc  fundamentum  alque  subjungat : 
Si  quii  iupermdipcaverit  iuper  hoc  fundamtnlmm 
aurum,  argentum,  lapides  prelioioi,  lignat  /ena», 
itipulam;uniu$cnjuiqueopuiquale  iit  igm$  proba- 
bit^  ii  cujui  opu$  manurit ,  quod  iupertedificavit^ 
mercedem  aceipiet;  ii  cujui  opui  anetit  detrimentum 

"  pattetur ;  ip$e  autem  iatvui  erit^  iie  tamen  qumsi  per 
ignem,  Quamvis  hoc  de  igne  Iribulationis  ia  bac 
viu  nobis  adbibito  possit  inielligi ;  tamcn  si  quii 
haec  de  igne  fulurae  purgaiionis  accipiat,  pensau- 
dum  sollicite  est,  quia  illum  dixit,  perignero  posae 
salvari,  non  qui  super  hoc  fundamenium  ferruai, 
xs,  vel  plumbum  aedifical,  id  est  peccata  majora» 
et  idcirco  duriora,  atque  tunc  insolubilia,  sed  ligna, 
stipulam,  id  est  peccala  minima  atque  ieviasima, 
quae  ignis  facile  consumal.  a  «. 

Hoc  lainen  sciendum  est,  quia  iilic  sallem  de  mi^ 
aimis  nihil  quisqiie  purgationis  oblinebit,  uisi  boiiia 
hoc  actibus  in  hac  adhuc  vila  positus  menieril,  ul 
illic  oluiiiere  salutem  possil.  Si  ergo  dilectissini 

Q  ardorem  utriusque  ignis  purgaiorii  scilicet  et  m^ 
terni  evadere  quaerimus,  ncoesse  est  ut  non  solvm 
gravia,  sed  et  levia  peccata  vitemus.  Si  a  fuuins 
vitae  cupimus  Hbcrari  incendiis,  oponet  nos  ▼itain. 
nostram  corrigere  non  solum  a  gravioribus,  aad 
etiam  a  levioribus  culpis.  Emendemus  peecata 
noslra  per  purain  confessionem,  dum  adbiic  Tifi- 
mus,  nc  post  baiic  vitam  gebennae  tradamur  igiii- 
bus.  Peccata  namque  vulnera  sunt  animae.  In  koe 
igilur  sacro  jejunio,  dum  tempus  babemus,  vuliie- 
ribus  animae  med|pamenta  poeiiilentiae  apponaiuus» 
ne  subito  pracoccupati  diemorlisquaeramusspatiuoi 
,  pcenitentiae,  et  inv^nire  non  possimus.  In  bac  eiiiM 
tantummodo  saliilis  dic  concedilur  nobis  licenlia 
popnitentiae.  Qui  dcvole  illam   in  hoc  acreplabili 

D  tempore  non  acceperit,  in  futiiro  eam  iiequaquaro 
invenirc  polerit.  Unde  beatus  Soh  imer  caelera,  quaa 
ad  cruditionenr  sancUe  Ecclesi»  protulit,  loquitur, 
diceiis  :  ^eque  enim  utira  in  hominii  poteitate  est^ 
ut  veniat  ad  Deum  injudicium  {Job  xxxiv). 

Grcgorius  (17)  i  Versus  iste  tanla  majoredispM- 
Litione  indigel,  quanto  hoc  quod  dicil,  si  ncgli- 
gatur,  acrius  dolcl.  Ilic  niiiiirum  non  illud  judi- 
cium  designatiir,  qiiod  per  aeteruam  retrilmtionein 
punil,  sed  qiiod  inente  conceptuni  per  confessionein 
diluit  :  ad^illud  quippe  vcnire  nen  desiderat,  quis- 
quis  se  per  illud  damnare  formidat.  Dum  ergo  di- 

ponit  teslimonium  allerum  Isaisc,  non  vero  islud. 
(17)  Lib.  XXV  Moral.,  n.  11 


iST  SERMONES.  —  SERM. 

dlur  :  Neqk€  enlm  uUra  Ih  hominii  polestale  e$t,  ul 
wnlai  ad  Deum  ia  judicium^  prorecto  ostenditur 
eue  qaoddttn  jodiciuin,  quod  quandoque  etiam  a 
danaiiacis  eC  reprobis  desideretur.  Et  quod  est  illud 
judiciuin,  nisi  hoc  de  quo  Paulus  apostolus  dicit ; 
Si  no»metip»o$  judicaremu»^  non  utique  judicaremur 
(/  Cor.  xi).  Et  de  quo  per  proplielain  dicitur  :  Non 
e$tjudicium  ingre$$u$  eorum  (I$a,  lix);  et  de  quo 
Davidait :  Honor  regi$  juditium  diligit  (P$al. xcmix); 
Ht  Tidclicet,  quia  qui  jam  Domiiium  bonorat  ex 
itlf,  sollicite  jutlicel,  quidei  del)eat  in  operatione. 
IJnde  rursum  scriptum  esl  :  Judicare  coram  Domi- 
NO,  et  ex$pecla  eum  (Job  xxxv);  coram  Doroino 
Jiidicatur  qui  corde  Dominum  conspicit,  et  actus 
iuos  iub  ejus  pncsentia  sollicita  inquisilioiic  discer- 
m%  qnem  tanto  quisquc  sccurus  (18)  exspectat, 
f  fianttf  quolidie  vitam  suam  suspectus  examinat : 
qui  enim  ad  aetcmum  ejus  judicium  venerit,  non 
JaVn  eoram  illo,  sed  ab  illu  judicatur.  De  boc  quo  • 
q«e  inentis  Judicio  obliviscenti  animae  per  proplie- 
iam  Dominus.  dicit :  Reduc  me  in  memoriam,  ut  ju^ 
dicemur  $imul;  narra  $i  quid  habe$  ut  ju$tificert$ 
(iffl.  iLiii).  Debet  enim  uniusciijusque  ir.eiis  ct 
causas  suas  apud  Dominnm,  ct  causam  Domini 
contra  se  sollicita  inquisitione  discutere.  Debet 
eanCepensare  velqu»:  ab  eo  bima  perceperit,  vel 
quse  mala  bonis  illins  perverse  videndo  responderit : 
quod  electi  quidem  quotidie  facere  omnino  iion  ces- 
Unde  bene  Salomon  ait :  Cogitationee  ju$tO' 
\  judicia  (Prov,  xii) :  acccdunt  enim  ad  secre- 
tarium  judicis  intra  sinum  cordis,  et  considcranl 
«l«iam  districte  quandoque  feriat,  qui  diu  paticnter 
eispeciat ;  nietuuiit  in  liis  quae  se  egisse  meinine- 
rmit;  puniniit  flendo,  quod  perpetrasse  intelligunt ; 
siibtilia  tiroent  divina  judicia,  etiam  de  bis  quae  in 
aemetipsis  intelligere  fortasse  non  possunt.  Yident 
enim  viderf  divinitus,  quod  ipsi  in  se  per  buniani- 
talem  non  vident,  conspiciuut  districtum  judicem» 
qui  quo  tardius  venit,  eo  severius  perci^tit.  San* 
ctomm  etiam  Patrum  residerc  conventum  cum  eo 
imrlter  contemplanliir,  eurumque  vel  exempla,  vci 
dicta  ft<;  coiiiempsisse  rcprebendunt,  atque  in  hoc 
aecreto  interioris  judicii  ipsa  mentis  suie  exsecu- 
tione  constricti,  poeniteudo  feriunl,  quod  super* 
biendo  comniiserunl.  Ibi  iiainquc  adversum  se 
quidquid  se  impugnat,  enumeranl;  ibi  ante  oculos 
fluos,  oiiine  quod  deUeanl,  coacervant ;  ibi  qiiid- 
.i|Bid  per  iram  districli  judicis  decerni\M)Ssii  iii- 
iueiitur;.ibi  toi  patiuutur  supplicia,  quol  puli 
liiAeot. 

Nec  deesl  in  hoc  judicio  roeutc  concepto  omiie 
iniuisierium,  quod  punire  rcos  suos  plcnius  debcat : 
naiu  conscienlia  accusat,  ralio  judical,  timor  ulle* 
gai  (19)»  dolor  excruciai.  Quod  judidum  eo  certius 
pimit ,  quo  interius  ^Yity  quia  videlicet  ab  cxle- 
rioribus  non  accedit.  Unusquisque  cnim,  cuni  cau- 
sain  bujus  exarainis  coiitra  se  aggrcdi  cceperit,  ipse 


X.  \S  CAPITE  JEJur^ir.  t» 

A  est  exactor,  qni  etbibet ;  ipse  reus,  qui  eiliibeiur. 
(idit  qualem  fuisse  se  m^minit,  et  ipse,  qui  est,  se- 
metipsum  insequitur  illum  qui  fuit,  atque  ab  ipso 
bomine  adversus  semetipsum  fit  qusdam  in  auimo 
riia  parturiens  cum  Deo  pacem.  Hanc  cordis  rixam 
Dominus  requirebat  cum  per  propheiam  dicebat : 
Altendi^  et  au$euUavi :  nemo  quod  bonum  e$t  toquitur, 
nuUu$  e$t  qui  agat  potnitentiam  $uper  peccatv  $uo^ 
dicen$  :quid  fecif  (Jer.  viii).  Ista  bumani  cordis  riia 
Doininus  placatus  est,  cum  prophetae  suo  de  Acbab 
rege  semetipsuro  accusantc,  vel  repreheiidente  lo- 
qucretur  dicens  :  Vidi$ti  Achab  humiUatum  coram 
me  ?  Quia  igitur  humiUatu$  e$t  mei  cau$a,  non  indu- 
cam  malum  ittdiebu$  eju$  (III  Reg,  ixi).  Quia  ergo 
in  p4)iestate  nostra  est  inlemum  mentis  Bostras 

^  centra  nossubire  judicium,  recognoscendo  accuse- 
mus  uosmetipsos   quales  fuimus  ;  pcenilendo  tor- 
qucamus ;  non  cesseraus,  duin  licei,  judicare  quod 
fecimus ;  audiainus  iterum  caute  quod  diciiur  : 
Keque  enim  uttra  in  homini$  poteetate  e$t^  «r  veniai 
ad  Deuui  injudi^ium.  Reproborum  namqueessepro» 
priuni  solct,  semper  prava  agere  ei  nunquMU  qua 
egerint,  retractare.  Oiniie  enim  quod  faciunt  caeca 
nienie  pcriranseunt,   faciumque  suum,  nisi  cum 
punili  fueriiit,  noU  aguoscuut.  At  contra  electorum 
esl  actiis  suos  quotidie  ab  ipso  cogilationis  foma  ^ 
disculere,  et  onine,  quod  lurbidum  profluit,  ab  ii*^ 
timis  exsiccare.  Sicut  enim  non  sentimus  quomodar^ 
crescuiit  membra,  proflcit  corpus,  miiiatui  sfCcM^ 

p  nigrcdo  capillorum  albescit  in  cauis;  omnia  haec  ue- 
bis  nescieiitibus  aguntur  iii  nobis,  iia  roens  nostra 
per  momenta  vivendi  ipso  curamm  usu,a  semetipsa 
permutaiur,  ei  non  agnoscimus,  nisi  vigilanti  cu- 
sto<lia  ad  intcriora  nostra  residentes,  profectus  iio- 
siros  quoiidie,  dcfectusque  pensemus.  Uoc  ipsum 
enim  in  bac  mortali  vita  consistere,  quasi  ad  velu- 
siatem  estire;  et  cum  indiscussa  mens  relinquiiur, 
in  quodam  senio  torporis  sopltur;  quia  sui  negli- 
gens  el  proposilum  robur  inscnsibiliter  perdens,  a 
forma  prioris  fortitudinis,  dum  nescii,  senescit. 
Uiide  et  per  prophetam  super  Ephraim  specie  dici- 
tur  :  Comederunt  aUeni  robur  eju$  et  ne$civit;  $ed  et 
cani  e$n$i  $unt  in  eo,  et  ip$e  ignoravU  (0$e.  vii). 
Cuin  vcro  semctipsam  quaerit,  et  subliliier  pfleiii- 

I)  tendo  se  discuiit,  ab  hac  ipsa  velu&tate  sua  lota 
lacrymis,  et  moerorc  incensa  renovatur,  ct  quae  jam 
pene  inveierata  fuerat,  per  subministrata  interni 
amoris  studia  novum  calet.  Unde  Paulus  apostoius- 
usu  mortalis  vit»  vcterascente,  discipulos  admonet, 
dicens  :  Renoeavimini  $piritu  mentle  veitras^  et  in' 
duUe  novum  hominem^  qui  iecundum  Deum  creatma 
e$t  in  ju$tilia  et  $anctilate  veritati$  (Ephe.  iv) :  sed 
ad  h»c  agenda  valde  ciempla  Patmm  ei  sacrf 
eloquii  pnccepla  nos  adjuvant. 

Si  eiiim  sanctoriim  opera  inspicimus,  et  divmia 
jussionibiis  aiirem  praebemus,  alia  nos  contemplata, 
alia  audila  succedunl,  ct  cor  nostmm  torpore  iion 


1«R 


(18)  roilr,  *ecunust  \\i  in  cdil. 


(19)  Foitc,  aUigat,  scu  Ugat^  ut  Gregor 


«59  ^  S.  MARTINI 

cunstrlngitury  dtini  inihatifmt  provocdlur.  IJnde 
Uene  ad  Moysen  dicitur  :  Ignh  in  aitari  $emptr  aw- 
debiit  quem  nuiriet  sacerdo»  »ubjicien$  mane  liffnaper 
$ingulo$  die$  (Levit.  yi).  Allare  quippe  I>ei  CAt  cor 
iiostrum  in  quo  jubetur  ignis  semper  ardere,  quia 
uecesse  est  ex  illo  ad  Deiim  charilatis  flainmam  in* 
desinenler  ascendere  :  i^ui  per  siiigulos  dies  sacer- 
doB  ligna  subjiciat,  ne  exstinguatur.  Omnis  enim 
Gfaristi  ftde  praeditus  membrum  utique  suronii  sacer- 
dotis  efleclus  est  sicut  cunctis  fldeHbus  Petnis  aposto- 
lus  dicil :  Yo$  autem  genu$  eleciumt  regale  $acerdolium 
(IPetr,  ii);et  sicut  Joannes  apostolusin  Apocalypsi 
ait :  Fetili  no$  Deo  no$iro  regnum  ,  et  eacerdote» 
^Apoe.  y).  Sacerdos  ergo  in  allari  igncm  nutriens 
quotidie  ligna  aubjiciat,  id  est  fidelis  qulsque,  ne  in 
eo  fiamma  charitalis  deficiat,  in  corde  suo  tam  ex« 
«lupla  praecedentium,  quam  sacra^  Scripturae  lesti- 
monia  congerere  non  desislat.  Nam  qua»i  qsaedam 
fomenta  igni  dareest,  in  eiercitatione  cbaritali»  Tel 
Patrumexempla,  vel  praecepta  Dominiea  minislrare. 
Quiaenim  Interna  novitas  nostra  ipsa  qnolidie  hvju» 
Titae  conversatione  veterascit,  ignis  iste  adhibilis 
lignis  nutriendus  est,  ut  dum  per  usum  se  nostras 
vetustatis  eitennat,  per  Patnim  testimonia,  et  ex- 
empla  reviviscat.  Et  bene  illic  praecipitur,  ut  mane 
ligna  per  singiilos  dies  congerantur :  haec  quippe 
MHi  fiunt,  nisi  cum  nox  caccitatis  exstinguitur ;  vel 
certe  quia  mane  priiiia  pars  diei  est  postpositis  co- 
gilationibus  vitae  praesentis,  hoc  primo  loco  qvieq^ie 
fldelium  cogitet,  ut  quod  in  se  jamjamque  qnasi  de- 
flcit  quibus  valet,  nisibus,  studium  charilatis  iiv- 
flainmet.  Ignis  enim  iste  in  aliare  Domini,  id  est  in 
corde  nostro  cilius  exstinguitur,  nisi  solerler  adhi- 
biiis  Patrum  exemplis,  et  Dominicis  testimoniis  re- 
parelur.  Bene  autem  illic  subjungilur  :  Ei  inipoiito 
holocaufto^  de$nper  adolebit  adipe$pacificorum;  nsim 
qiiisquis  in  sc  hunc  ignem  chariiatis  accendit,  semet- 
ipsum  ulique  holocaustum  imponit,  quia  omne  ju- 
dicium,.  quod  in  se  male  vivebat  exuril.  Cum  enim 
cogitalionum  suarum  interna  considerat,  et  vitam 
rcprobam  per  immutationis  gladium  mactat,  in  ara 
se  sui  i*ordis  imponit  et  igne  charitatis  accendit.  De 
qua  hostia  pacificorum  adipcs  redolciit,  qua  iulerna 
novae  vitae  impingualio  inter  nos  el  Deum  pacem, 
scilicet  odorem  nobis  suavissimum  reddit,  qiiia  vero 
eadem  charitas  in  cordibus  electoruin  inexstingui- 
bilis  ntanct,  apte  illic  subditiir  :  lgni$  e$t  i$te  per- 
petuu$,  qui  nunquam  deficiet  de  altari.  Nunquam 
profectode  altari  ignis  iste  deficiel ,  quia  etiani  post 
banc  vilam  eoruin  mentibus  fcrvor  charitatis  ac- 
cretcit.  Inlema  quippe  conteniplatione  agitur,  ut 
omni|K»tens  Deus  quo  magis  visus  fuerit,  eo  amplius 
diligatnr. 
Quod  autem  divinis  admonitionibiis,  ct  praece- 
,  dcntium  Palrum  cxemplis  adjuti  dc  hujiis  viue  pru- 
fiindo  libcraniur,  bcnc  etiam  pcr  pro))hciain  Jerc- 
luiam  in  putco  missum,  signatum  cst,  qui  ut  Icvclur 
c.\  piileo,  tuncft  ad  ^uin,  c!  panni  velercs  drponun- 


B 


LEClCfNENSI&  ^ 

A  tur  (Jer.  xxxvHi).  Quid  eiiim  funei».  msi  praeeepla 
FH)uiinica  ligurantur,  qtia;  quia  nos  iii  niala  opcra* 
tione  positos  el  convinciunl»  el  eripiiuii;  f|oaal 
ligaiit,  et  trahunt,  eoarclani,  el  levanlT  Sad  M 
ligaKw  bis  funibus,  dum  Irahilur  incidalur;  siaiul 
ctiaro  pQMU  veleres  deponuntur ,  quia  ue  divina 
praccepta  nos  lerreani,  antiquorum  Patrum  noa  cx- 
empla  conrortanl,  et  e%  eoruro  cmnparatiMie  pla- 
cere  nos  posse  praesurotftius,  ^od  es  nosln  iiube' 
cillilate  forinidainus.  Si  ergo  levari  de  hoc  profunda 
feslinainus,  ligemur  funibuSy  id  est  praeeepiis  Di^ 
luinicis  astringamur.  liitersint  panni  velere»  ettn» 
quilnis  mdius  teneantur  funes,  pRecedeniium  Bcili-' 
cel  conrortetnnr  exemplis,  ne  infirroos  nos,  mc  li' 
midos  praccepla  sublilia  vulnercnt,  dnm  levani« 
Quasi  quosdam  pannos  veleres  apostoius  Pauliis 
subjungcbat,  ciim  sublevandis  discipiilis  praccepli» 
suis  spiriiualibiis  exempla  veterum  commodarcCv 
dicens :  Sancti  iudibria,  et  verbera  experti,  humper 
et  vincula,  ft  earcere$^  lapidati  saiif ,  ucli  $unt^  fm* 
t&ti$unt,  inocci$ionegiadiimortu^$unt  {Hebr.%t).& 
paulo  post :  Uabente$  itaque  latttam  nubem  imp9$iiam 
le$lium^  deponente$  omne  pondu$^  et  eireum$itmtia»^ 
peccaiwrum  per  palieniiam  curramu$  ad  propfiaitum 
nobi$  eertamen  {Habr,  xir).  El  ilerum  :  Mematioim 
pra,po$iiorum  ve$lrorumr  qu$  wobi$  loeuli  $unt  m  im- 
mine  Domini  verbutn  $aiuti9f  quormm  i»iuent$$  axiium 
conver$aiioni$  imitamini  fidem  (Uebr,  mu)^  Superiu» 
videliceldum  spiritiialia  praecepta  Io(|uerelnrr  quasb 
C  funes  miseral;  postmodum  veromeinoransexempta 
majorum,  qiiasi  veteres  pa^nnos  adhibebat.  Excilaci 
ergo  tol  vocibus  praeceptorum,  adjuti  lot  cominra* 
riOBibusexeinplorum,  ad  corda  nos  redeamiis :  di* 
scutiamus  omne  quod  a^imus ;  el  quidquid  in  nobio 
divinae  reclitudiiris  negularo  oflendil,  aceusemuSt  ui 
apud  distrielum  judieem  ipsa  nosaecusaiio  excuaet. 
In  hoe  enim  menlis  noslne  judicio  lanlo  citius  ali- 
solvimur,  quanlo  nos  districtius  reos  tenemuo;  nec 
ad  haec  agenda  pei*denda  sunt  lempora,  quibus  va- 
cat ;  quia  ad  haec  agenda  posl  hujus  viue  tempor» 
non  vncat.  Inaniter  quippe  versiculns  Isie  noii  dici* 
tiir  :  Seque  enim  «Itra  in  hominie  pote$tate  Mt,  m 
veniat  ad  Deum  in  judicium.  Idcirco  namqMcmeino- 
r;finur  quod  tunc  non  possumus,  nec  nune  qiiod 
possumus,  negligamus.  Sed  ecce  negolia  occupaulf 
qiisR  nobis  incessanter  opposita  a  considerandio 
iiobis  mentjs  nostrae  oculuni  declinant.  In  istis  nam* 
qiie  visibilibus,  qiiae  intuemur,  cor  nostrum  eUm- 
se  spargitur,  et  quiddc  se  intrinsecus  agalur^pHI? 
viscitur,  dum  extrinsccus  occupalur.  Divina  autem 
vox  terribilibus  seiitentiis  suis  quasi  quibusdam 
clavis  illud  puiigif,  iit  evigilel,  ut  hoino  occultasn- 
pcr  sc  Judicia,  qii»  pressus  torpore  dissimulal,  ter- 
rore  saltem  pulsatus  espavescat.  Ut  eniin  superiiia^ 
dixinnis,  ipso  usu  vitae  veteris  niens  inale  assuela 
drprimitur,  et  in  hjov  qii%  cxspcclat  cxterius  ([i»asi 
donnicns  sopitur;quia  postquam  scniel  sead  appe- 
Irmla  viNilMlia  Utn^  UyVWj  n  contciiiplandii»  iiiYiv.bi- 


C6I  .  SERMONES.  —  SERX.  1.  IN  CAPITE  JEJUNII  6M 

libiis  inluf  erannil.  Unde  nunc  necesse  est,  iiCqm  A  p/An§r<^  f^  tamen  de$€rU,  fHJsno!  gfcviori  m  $mbjicit 
per  Titibilia  spairgitor,  de  inTisibilibus  judiciis  f«« 


ruHiir. 

Igitor,  firalres  charissimi,duni  venire  in  judicium 
ad  Deum  in  potestate  habemus,  necesse  est  ut  de 
iraiisaclisculpis  pceniteiitram  humiliter  accipiamus, 
ne  vana  mentis  securiiate  decepti  ad  siipplicia  su« 
bito  rapianinr.  Ut  enim  jam  dictum  est,  si  venire 
ad  conscientiae  judicium  gratis  in  hac  vita  nolueri- 
mitSt  in  ftitura  ad  aeternae  /iamiiaiionis  judicium 
rnviti  veniemns.  Libenter  itaque  per  puram  confes- 
flionem  judicemus  nosmelipsos  iu  hoc  saeculo,  ne 
propter  nientis  duritiam,  et  impceniiens  corcondeni^ 
nemur  in  futuro.  Sed  quid  est  pcenitenlia,  vcl  quae 
olililas  in  ea?  Secunda  tabnla  post  naufragium  e$t 
ptrnitentia,  ut  ait  beatus  Hicronymus ;  quia,  si  quis 
Tes'em  innoccntise  in  bapiismo  perceptam  peccando 
cornipcrit,  poenitenti»  remedio  iriam  reciip^raro 
|NHcrit(20).  Prima  tabiiia  est  baptisinus,  iil»i  vctut 
bniiio  deponilur,  el  novus  induitur ;  secunda  pceni- 
Cfeiitia-,  qiia  post  lapsuin  resurgimus,  duin  veliistas 
rerersa  repeilitiir,  et  noviias  perdita  resMniitur.  Est 
niim  pcenitpntia  interior,  et  est  poenitentia  cxlerior. 
Foeniienlia  exlcHor  sacranientuin  est,  interinr  vero 
virtirementis,  et  utr.ique  estcausa  salulis,  ct  jiisti- 
Acaliunis.  A  pcenilentia  coepit  Joannis  praHli<*alio 
dlcenlis  :  Pitnitentiam  agite ;  appropinquarit  enim 
regnvm  emlorum  (Matth,  iii).  Qiiod  aulein  praH:o 
docitil ,  idem  post  Veritas  prsedicavit.  Ptenitentia 


Item  bealus  Auguslinus,  ne  peccala  iierari  dcbeant, 
ait :  Cavendum  e$t  ne  qui$  exi$tiniet  n^anda  itla  crl- 
ffitna  quatia  qui  agunl  regnum  Dei  non  eontequuntur^ 
quotidiepetpetranda  et  eleejno^ynit  quoiidie  redimen^ 
da.  In  metiut  e$t  enim  vila  mutanda^  et  per  eleemo$f^ 
na$  de  peceati$  pneterilit  propitiandu$  e$t  Deu$^  non 
quodammodo  ad  hoc  emendu$^  utea  temperticeat  im- 
pune  commitUre,  Itcin  Pius  papa  ail :  Pfihii  prodett 
homini  jejunare,  et  orare,  et  alia  reiigionit  opera 
agere,  niti  ment  ab  iniquitale  revocetur.  Ule  igilur,ui 
jain  supra  scripsimus,  irrisor  esl,  non  poenitenr, 
qiii  sic  commissa  plangit,  nt  plangenda  voluntale» 
vel  opere  commitlere' non  desinat.  Ille  etiam  q^  ^ 
post  lacrymas  repelit  qii«  flcvil,  lavalur  ad  lcmpufl, 
sed  inundus  non  est,  id  esl  illa  munditia  non  esl  ei 
sirfriciens  ad  saluiem,  quia  est  inomentanea  non  per> 
scverans.  Ilein  illud  :  Inanit  e$t  poenitentia  queuit 
$equen$  culpa  coinquinat^  sic  est  intelUgendum  :  /imh 
ni$  e$t,  scilicet  carens  Tructu  sui  ipsius,  quam  se- 
quens  culpa  coinqiiinat.  Illius  enim  poenitentiae  fim- 
cius  est  vitatio  gehennse,  et  adeptio  gloriae.  Monifl- 
catur  cnim  illa  poenitentia,  et  alia  anleacta  boaa 
per  peccalum  sequens,  ut  non  sortianlurmercedeai* 
quam  meruerunt,  et  qiiam  baberent,  si-  peccatum 
non  succederet.  Itaqiie,  iit  ait  beatus  Atigustinuni 
Poenilere  est  poeuam  tencre,  ut  sempei  puniat*  it^iff 
iilciscendo  quod  coiuinisit  peccando.  Ille  pcoDan 
tenet  qiii  semper  vindicat  in  se  quod  dolel  co^i^ 


didlnr  a  poenilendo,  qua  quis  punit  WVial^,  q\i2R  ^  m\Bhse,Paenitentiaergoe$tvindicta$emperpunieHtin 


eommis-t.  Est  eliam  poenitenlia,  ut  ait  beatus  Am- 
bfosius  ,  Mala  praiterita  ptangere,  et  plangenda  ite- 
ram  non  eommittere.  Iteni  Gregorius  {SS\)  :  Fopnitere 
M'  anteaeta  peeeata  defiere^  et  flewta  non  commiltere: 
nam  qui  tic  alia  deptorat,  ut  tamen  alia  committat , 
adhue  ptenillentiam  agere  aut  ignorat,  aut  ditsimutat. 
Quid  enim  prode$t  ti  peccata  tuxuriae  quit  de/teat,  ei 
adhuc  qvdfitio!  aettibut  anhelet  ?  Unde  Hispaniarum 
docCor  Isidorus  (22)  :  Irritor  ett^  non  pmnitent,  qui 
adhae  agit  unde  panitetj  nec  videtur  Deum  deprecari 
vet  potcere  $ubdilu$,  $ed  $ub$annare  $uperba$.  Canit 
rerertut  ad  vomilnm^  et  (23)  pcenilent  ad  peccatum. 
Multi  tacrymat  indetincnter  fundunt,  el  tamen  pec- 
tare  non  de$inunt,  Qiiisqiiis  igitur  jain  peccata  sua 


$e  quod  dAet  fecitte.  Sed  quid  restat:  nobis  nisi  do^ 
lere  in  omni  vita  nostra.  Ubi  enfm  dolor  fiuiturip 
dclicit  etpoenitenlia.  Si  vero  flnitur  poenitentia  quid 
relinquilurdc  venia?  Unde  B.  Augustinus  :  Tandla 
gandeat,  eC  tperet  quitque  de  Dei  graiia^  quandia  «n* 
$tentatur  a  poenitentia, 

Soleinnis  vero  pocnitenlia,  ut  ait  be.tus  Ambro- 
sius,  est  illa  quae  flt  extra  ecclcsiani  in  inanifeflto« 
id  est  ad  ostium  ecclesia^  in  cinere  et  cilicio,  qiios 
pro  gravioribus,  hori*>!ndis(|ue  ac  manifestis  tan- 
tum  delictis  iinponitur,  et  non  est  itcranda  propicr 
rcv  ^reiitiaiii  sacrainenli,  ne  vilescat,  et  conleinpli- 
bilis  iioininibiis  flal,  de  qua  I)eatus  Aiigusliniis 
ait  (2i)  :  Quamvi$  caule^  el  $atubriter  provi$um  sir. 


novildeflere,  toto  mcntlsconaminea  pcccalis  debet  D  «1  ^ocut  itliut  humHVma;  pcmitentia;  temel  m  £c« 


rrcedere.  Quod  Isaias  prophela  pcccatoribiis  pneci- 
pil,  dice^is  :  Lavamini,  mundi  ettote  (Ita.  i).  Lava* 
iNr»  el  munilus  est;  qui  et  prrterlla  plan^it,  el 
iM#«m  plangenda  non  cominillit.  Lavatur,  et  non 
esl  niiindus  qui  plangil  quie  gessit,  ncc  descril ;  et 
pofll  lacrynias  ea  qiiae  fleveral,  rrpetiy  fiiaiiirt  est 
enim  poenitcntia,quain  s-^qiicns  culpi  coinqiiinal  vel 
commaculal.  Nihil  prosunt  lauienta,  si  rcplicantur 
peccata.  Nihil  va!el  veniaina  malis  poscere,  ctinala 
deniio  itcrarc^  Itein  bcatus  Grcgoriiis  :  Qui  peccata 

(20^  IV  Sent.,  distiiu  1. 14  :  Posi  ha'c. 

(21)  n.  Grcg.  Iiuiii.  51  m  Kvanqel.\  uiidc  haec 
suuipsil  M:igistcr,  iii(|uit  :  Poenitentiam  atfcreest^  et 
verpelrata   mttla  phntfjerCf  et  plmigetida  t  §n  perpe- 


ctetia  concedatur,  ne  mcdicina  vili$  minu$  utilit  es- 
tet  a^grotit,  quoi  tanto  magi$  $atubri$e$t^quantoma' 
git  fuerit  conlemptibitit^  quit  tamen-  audeat  dieero 
Deo :  Quare  huic  homini  qui  pott  pa-nitentiam  pri* 
mam  rur$u$  $e  con$trinxii  tiaqueis  iniquilatit^ 
iterum  parcit  ?  tleranda  e$t  itaquepffnitentia^  ti  ( 
viora  denuo  iterentur  peccata^  ted  non  tolemnfler  «1 
prima,  ne  vitetcat.  Origenes  quoqiie  de  hac  solcmm 
poenitcntia,  quae  pro  gravioribus  injungitur  crind- 
nibus  ait :  Si  not  aliqua  cuipa  mortatit  inreneriif 

trare. 

(2i)  uSent.,c.  16. 

25)  h\6.,est. 

(24)  Epibt.  153,  aL  54. 


m  8.  MARTINI 

qua  non  in  crtmine  m^rlali,  tel  in  o^aipkemia  pdei^ 
itd  in  sermanis,  vel  in  morum  vilio  constatt  semper 
enlpa  heec  reparari  potest,  nec  interdicitur  aliquando 
de  hujusmodi  pasnitentiam  agere  ;  sed  non  ita  de 
^ravioribus  criminibus.  hi  gravioribus  tnim  mmt- 
iif6tts  semel  tanlum  pasnitenliiB  coneeditur  locus, 
Ccwmvnia  vero  peccata  qua  frequenter  incnrrimuSf 
u:vp'er  panitentiam  reeipiuntf  semperque  redimun" 
tur,  Coniiminia  dioit  pcccata  vcnialia,(.t  rorlemor- 
Ulia  quaedain  aliis  minus  gravia,  qux  sicut  saepe 
commiltontur,  ita  pcr  poenitentiam  frequen  er  r^- 
diniuntur.  Sed  de  gravioribus  crimiiiibns  semel 
tantum  agitur  pcenitentia  solemnis :  nam  et  de  illis, 
fi  iterentur,  iteratur  pcenitentia,  sed  nou  solem-> 
niter. 

^25)  Sunt  nonnuUi,  quos  pcenitet  peccasse,  sed 
tamen  oronino  reservanles  sibi  quaedam  vitia  in 
guibus  delectentur,  non  advertentes  Dominum  si- 
nul  mutum  et  surdum  a  dxmonio  liberasse.  Unde 
beatu»  Augustinus  ait :  Per  hoc  docet  nos  Dominus, 
nunquam  sanari  nisi  de  omnibus  peccatis :  si  enim 
ipse  vellet  peccata  ex  parte  sanariy  habentem  septem 
dasfjionia  per/icere  potuit,  sex  expulsis^  expulit  au- 
tem  septem,  ut  omnia  crimina  simul  ejicienda  doce^ 
f»l.  Legionem  vero  dcemonum  ab  alio  ejicienSf  nul^ 
ktm  relinquit  de  omnibus,  qui  liberatum  possideret ; 
imiendenSf  quia  si  etiam  peccata  sint  mille  oportet 
4$  omnibus  pa:nitere,  Nunquam  enim  aliquem  sana^ 
ffl  DominuSt  quem  non  omnino  liberaverit.  Totum 
gnim  hominem  sanavit  in  Sabbato,  quia  et  corpus  ab 
omni  inprmitatCf  et  animam  ab  omni  contagione; 
Mieans  posnitentem  oportere  simul  dolere  de  omni 
erimine.  Srto  enim  Dominum  esse  inimicum  omni 
eriminoso,  Quomodo  ergo  qui  unum  crimen  reservat, 
de  alio  recipiet  veniam  ?  Sineamore  Dei  consequere» 
tur  veniam,  sine  quo  nemo  nnquam  invenit  gratiam. 
Hostis  enim  Dei  est,  dum  oslendit  se  perseverantem 
in  peccalis.  Qua:dam  enim  impietas  infidelitatis  est 
ab  illo,  qui  justus  et  justitia  est,  dimidiam  sperare 
teniam.  Jam  enim  sine  vera  puenitentia  inveniret  gra- 
tiam,  Pccnilentia  enim  vera  ad  baptismi  puritatem 
conatur  ducere,  recte  enim  poRnilcns  quidquid  sor- 
dis  post  puriflcationem  conlraxit,  oportet  ut  abluat 
gallcm  lacrymis  mentis.  Sed  satis  durus  est,  cujus 
inentis  dolorcm  oculi  nun  declarant.  Sciat  itaquc 
te  culpabililer  durum,  qui  deflct  dura  damna  tem- 
poris  vcl  morlem  amici,  et  dolorem  peccati  non 
ostcndit  lacrymis.  Unde  etiam  bealus  Augustinus 
posnitenles  admonens,  dicil:  Poenitentes,  si  vere 
estii  pcBnilenies,  et  non  estis  irridentes,  mutate  in 
Wiatius  vitam  et  reconciliamini  Deo.  Pwnitentiam 
agiSy  genua  figis,  et  rides?  Subsannas  panitentiam 
Deif  si  poenitentiam  agis  poeniteat  te;  si  te  non  poe- 
nitet,  nec  pcenitens  es.  Si  ergo  poenilet,  cur  iterum 
maium  facis  ?  Si  fecisse  mal,im  poenitet,  noli  iterum 
malum  facere,  Si  adhuc  facis,  non  et  certe  poeni- 
tens.  Innocentius    papa,  quae  sit  kilsu  pxnilcnlia 

(i5)  Dist.  \n. 
(i(i)  Dist.  iC. 


LEGlONENStS  fMt 

A  aperle  in^inuat,  dicens :  Admonemus  fratru  HM* 
trts,  episcopos  tcilicet  ac  presbyterot,  n#  fai^a 
poenftentiis  laicorum  animas  decipi  tt  in  infmmmm 
pertrahi  patiantur.  Falsam  autem  pcenitentiMi  esM 
constat,  cum  sprelis  piuribus  pcccatis  de  uno  solo 
agitur  pcenitentia,  vei  cura  sic  agitiir  de  uuoul 
non  diacedatur  ab  alio. 

I  la  ergo  sola  vera  est  pcenitcntia,  quae  peccnlani 
delet,  quod  illa  sola  facit,  quae  peccalnm  corrif  i|J; 
si  quando  frater  sic  peccai  in  fratrem,  nl  emendare 
non  valeat,  quod  peccavit,  potest  ei  dimitli.  Demit 
enim  injuste  quis  alicui  quod  restituere  non  Talel» 
ut  ocuium,  vel  vilam,  et  bujusmodi,  et  lanieu  si 
po^nituerit  cum  amore  condignae  satisfaetionis  peo* 
cnti  vcniam  babet.  Nec  ideo  quisquam  putet»  qui 

"  rem  alienam  injnste  abstulit,  quam  re^ldere  potcst» 
de  illo  peccato  poenilere,  ac  veniam  consequi  nisl 
restituai  ablatura.  Quandiu  enim  res,  proplerquam 
pcccaium  est,  non  reddi.tur,  si  reddi  potest,  noo 
agitur  pcenilentia,  sed  fmgitur 

("26)  In  pcrfectione  autem  poenilentiae  Iria  tunt 
consideranda,  vcl  observanda,  scilicet  compunetio 
cordis,  confessio  oris,  sutisfactio  operis.  Unde 
Joannes  os  aurei  (27) :  Perfecta  pmitentia  eogii 
peccatorem  omnia  libenter  ferre,  ut  in  corde  eju$  $ii 
contritiOf  in  ore  confessio,  et  in  opere  tota  hnmiHtnap 
llxc  est  fructifera  pcenitentia,  ul  sicui  Iribus  roo- 
dis  Deum  offendimus,  scilicet  corde,-oreel  manu, 
ita  tribus  modis  satisfaciamus  Deo.  Suni  enim  tres 

Q  pcccali  diflerentiae,  ut  ait  bcatus  Augustinus,  vide- 
licet  in  corde,  in  facCo«  in  consuetiidine,  vei  in  ver- 
bis  tanquam  tres  morics :  una  quasi  in  doino,  sct* 
iicct  cum  in  corde  conseutiiur  libidini ;  altere 
quasi  prolata  jam  eitra  portam,  cum  in  factuw 
procedit  assensus ;  lertia  vero  cum  maie  consuo- 
tudinis  tanquain  inolc  premitur  animus,  noxiae  de- 
fensionis  clypeo  armalur  quasi  in  sepuicro  jaiu  pu- 
tans.  Haec  sunt  tria  genera  mortuorum  qiios  Do- 
ininus  legitnr  suscitassc.  Huic  ergo  triplici  morli 
triplici  remedio  occurritur,  contritione  videlicel, 
eonfessione  et  satisfactione.  Compunctio  coinmeu- 
dalur  nobis,  ut  ait  Propbeta :  Scindite  corda  veslra^ 
ei  non  vestimenla  vestra,  etc.  (Joel.  ii.)  Confessio  ubi 
dicitur :  Justus  in  principio  aceusator  est  sui  (Prot. 

D  xviii) :  vere  enim  confllctur  qui  se  accusal,  quiex- 
secrando  malum  sibi  imputat.  Et  Psaimista  nos  id 
confcssionem  invitans,  ait :  Effundite  coram  UIq 
corda  veslra ;  quia  Deus  adjutor  noster  in  cetemum 
{Psal.  Lxi).  Ac  si  diceret :  Evacuaie  coram  Doo 
cnrda  vestra  non  coram  bominibus,  quia  tunc  ipse 
videt,  cum  verain  confessioiiem  facimus.  Efiiindile» 
dico,  lacryAabiliter  deprecando  ,  bumiiiler  confi- 
tendo,  veraciter  pccnitendo,  non  fallaciter  sperando. 
Vel  eflundite  coram  ilio,  id  esl  consideralione  illius, 
vel  dum  illc  suscipiat ;  vel  eCTundite,  id  est  tran- 
secndite  corda  vestra,  ut  de  illo  cogitare  sufflcialis. 
Ac  si  apcrte  diccret :   Transil  quidquid   couci|ns 

(27)  Auri,  vel  Aureum, 


§65 


8EHM0NES.  ^  SERM.  X.  IN  CAPITE  JCJUMf. 


M6 


imeler  i>euiii,  ipse  manel.  lu  ipsiiiu  effuiide  quid-  A  potest.  Qui  igilur  sua  peccala  redimere  vuU  teiiipo- 


guid  ioUicitudiuis  concipit  cor  tuum.  Ideo  coram 
Ulo  eiTundiie  corda  vestra,  quia  quod  per  vos  non 
potcstis,  ipsc  faciet.  Adjutor  noster  est  perducendo 
iu  a^ternuiiit  misericors  vocando,  justiGcando,  con- 
servando.  Salisrar.lio  etiam  a  Joanne  prxcipitur 
ubi  ait :  faeite  fructus  dignos  pivnitetuia  {Luc.  iii) : 
videHcet  ut  secunduin  qualitatem  cl  quaiilitatein 
culpse,  sit  qualitas  et  quanlitas  pcena^.  Ideo  pceni- 
tenli»  discretio  valde  necessuria  esl,  ul  illa  gerat 
quae  Augustinus  tradil,  dicens  :  Contideret  qualita- 
iem  crimittis  in  loco^  in  tempore^  rn  perseterantia^ 
in  vmrietate  pertome :  et  quaji  hoc  fecit  tentatione^  et 
im  ipsii  vitiis  multiplici  exsecutione,  Opo^tet  enini  for- 
meamiem  paniiere  secundum  exceUcntiam  sui  $latus 


ralium  rerum  oblatione,  prius  oflerat  mentein.  Ca- 
veat,  ne  verecundia  d^uctus,  dividat  apud  se  confes- 
sionem,  ut  diversa  diversis  sacerdotibus  vclit  nia- 
nifestare.  Quidam  enini  uni  sacerdoti  celant,  qu» 
alteri  manifestanda  conservant,  quod  est  se  lau- 
dare,  et  ad  bypocrisim  tcndere,  et  seniper  venla 
carere,  ad  quam  frusira  putaiit  peryenire.  Caveat 
eiiam,  ne  prius  ad  Doininicum  corpas  accedaty 
quam  eonforiet  bonis  operibus  conscientiani,  el 
doleat,  quod  noiiduin  audeal  sumere,  quem  mul» 
tum  desiderat,  cibum  videlicet  salutarem.  Cohi- 
beai  etiam  se  a  ludis  et  speclaculis  saiculi,  si  per- 
feclam  vult  consequi  remissionis  gratiam.  Isti  suni 
fructus  digni  pcenitcniin,  animam  liberantes  capti- 


Ttl  o/icii,  vel  secundum  modum  mereiricis^   et  in      vam.  etin  libcrtatem  servantes :  el  sicut  sunt  di^ui 


modo  corporis  sui^  qualiter  turpiiudinem  egit,  si  in 
loco  sacratOf  si  in  tempore  oralioni  constiluto^  ut 
9unt  festivitates  et  tempora  jejunii,  Consideret  etiam 
panitens  quanlum  perseteraterit  in  peccalo^  et  defleat 
^uod  perseveranter  peccavit,  et  quanla  fuit  victus 
impugnatione :  sunt  enim  qui  non  solum  non  vincun' 
iur^  sed  ultro  se  peccato  o/ferunt,  nec  spectant  tenta" 
iionemy  sed  praveniunt  voluntatem:  Pertractet  etiam 
eecum  paemtenSfquam  multiplici  actione  vitii  delecta' 
Miter  peccavit.  Omnis  ista  varielas  confitenda  esl, 
et  defienda^  ut  cum  cognoverit  quod  peccatum  estt 
cito  iuveuiat  Deum  propitium ;  in  cognoscendo  aug- 
mentmm  peccati  inveniat  cujus  sapientia.  et  fftatis 


fructus  pocnitcnlise,  ac  vera  satisfactio,  ita  etiam 
iudigni  fructus,  et  falsa  salisfactio,  id  est  falsapce- 
nitentia,  iindc  bealus  Gregorius  ait :  Fatsas  parnl- 
tentias  dicimus,  quce  non  secundum  auctoritates  lan- 
ctorum^  pro  quaiitate  criminum  imponuntur :  ideoque 
miles  vel  negotiator,  vel  alicui  officio  dedilus,  qupd 
siM  peccato  exerceri  non  possit,  si  culpis  grariori' 
bus  irreUlus  ad  poenitentiam  venerit,  vel  aui  bona 
alterius  injuste  detinet,  vel  qui  odium  in  corde  geriii 
recognoscat  se  veram  pa:nitentiam  non  posse  peragera 
nisi  negotium  relinquat,  vet  officium  deserat^  M 
odium  ex  corde  dimittnt^  et  bona,  qua  injuste  abst^» 
/i/,  restituat.  Ne  tamen  desperet :    inlerim  quidquid 


fucrit^  et  cujus  ordinis,  Immoretur  in  singulis  istis,  Q  boni  facere  potest^  hortamur  ut  faciat,  ut  Deus  eor 
oi  semiiat  modum  criminis  purgans  lacrymis  omnem      ^jus  iUustret  ad  pamitentiam. 


^uatitatem  vilii.  Defleat  iterum  virtutem  qua  caruit; 
doiendum  enim  est^  non  solum  quod  peccaoit,  sed 
quia  se  virtute  privavit.  Defleat,  etiam^  qnoniam  o/fen- 
deiu  im  uno  faclus  est  omnium  reus. 

Ingratus  enim  exstitit,  qu*  plenus  virtutibus 
Deiite  omnino  non  (imuit.  In  boc  eiiim  qiiisqiie 
peccator  (it  culpabilior,  quo  Dco  est  acceptior. 
Ideo  Adam  plus  peccavit,  quia  omni  bono  abun- 
davit.  Alio  etiain  modo  olfcndens,  in  uno  factus  est 
omnium  reus,  quia  omnis  virtus  patitur  detrimea- 
tixn  abuno  vilio.  Ponat  se  poeniteas  oninino  in  ju- 
dicio,  et  potestate  sacerdotis^  nihil  sui  sibi  reser- 
vans,  lit  omnia,  eo  jubente,  paraius  sit  facerc  pro 


Quae  autem  pro  venialibus  slt  salisfactio  sulfl- 
ciens,  Augiistinus  insinuat  in  Encinridion ,  ita  Ih- 
quiens  :  De  quotidianis^  et  brevibus^  levibusque  poo* 
catis,  sine  quibus  hac  vita  non  ducitur^  quotidiema 
oraiio  fidelium  satisfacit  :  eorum  eit  enim  dicere  : 
i  Pater  noster^  qui  es  in  calis ;  sanctificelur  nomen 
tuum  (Matih.  vi),  i  et  castera.Delet  omnino  hase  orm^ 
tio  miiii  *.fl  et  quolidiana  peccata;  delet  etilla^  a  qiA^ 
bus  fidelium  vita  etiam  scelerate  gesta^  sed  pwniteudo 
in  melius  commutata  discedunt.  Si  ut  veraciter  dieS' 
tur;  I  dimilte  ncbis  debita  nostra  (28),  >  id  est  si  fiai 
quod  dicilur,  quia  et  ipsa  eleemostjna  est,  veniam  pt- 
tenlibus  omniiio  ign  scere.  Ad  agcndam  poenitentiam* 


rccipienda  vita  anima»,  quai  faceret  pro  evilanda  '>  ut  ail  beatus  Auguslinus  (29).  non  sufficit  inoret 

in  inelius  coihiiiulavo,  ct  a  iiialis  factis  recederev 


corporis  morle  ;  et  boc  cum  desiderio,  quia  vitam 
reciiperat  perpetuam.  Cuin  gaudio  enim  facere  de- 
Iwt  immorialis  futurus,  qux  faceret  pro  differenda 
morte  rooriiurus.  Semper  deprecetur  Deum,  et  offe- 
rat  Deo  mundain  mentein,  et  cordis  contritionem. 
Dcinde  si  aliquid  poiest  offerre  de  possessione  sua, 
liHic  securus  offerat :  Respexit  Dominus  ad  Abel^  et 
md  munera  ejus  (Gen.  iv).  Prius  dixit  adAbcl,  quam 
«d  miinera  ejus.  In  judicio  igilur  cordis  conferenda 
est  elcemosyna  tribuentis  :  nec  considerandura  cst 
quantum,  sed  qua  mcnte,  qua  affeclionc  dat  quod 

(S8)  Deest  hic  ad  scnsus  perfcctioncm  :  ita  ve- 
faciier  dicutur,  sicut  et  nos  dimittimus  debitoribus 


nisi  et  dc  his  quas  facta  siint  saiisfaciat  Domino 
piT  poenitentias  dolorein,  per  humilitalis  gemitiim* 
per  conliiti  cordis  sucrificium,  coppcrantibus  elec- 
niosynis*.  Quciu  cvgo  pcenitet,  oninino  pcrniteat,  et 
dolorera  lacrymis  oslcndat.  Repra»seulet  vitgyi 
suam  pCr  saccrdulem,  pnevcniat  judicium  Dei  per 
confessionem.  Non  itaque  sufficit  confitcri  Dco  pec- 
cata  sinc  saccrdote,  iiecest  vere  poenitcns  huniilis, 
si  non  desiderat,  et  rcquirit  sacerdolis  judiciuni. 
Sed  nunquid  ajqualc  valet  aliciii  confiteri  socio  vcJ 

nosris 


(20)  nisL.i7.  Sed  sarerdettbu^ 


971 


S.  MAIITIM 


proiiiiio  siio,  k:illein  %\  dcest  sacerdos?  Sane  ad 
Ikh*.  dici  poiesl,  qiiod  sacerdolis  exameii  leqiiircii- 
diim  esl  stiidiose,  qiiia  sacerdolibtis  coiiccssil  Deus 
polcstateiii  li{;aiidi  et  solvendi,  el  ideo  quibus  ipsi 
peccata  dNnittunt,  et  De*!8  diniiltil.  Si  laincn  sa- 
cerdos  defiierit,  proximo,  vel  socio  esl  facienda 
confessio.  Unde  ait  beatus  Augiisliniis  :  Qui  vmU 
eonfileripeccatap  ul  inveniat  gratiam^  quoirat  %acer- 
dotem^  tfui  sciat  ligare  et  solvere,  ne  cum  negligens 
circa  $e  exstileril,  negligAur  ab  eo,  qui  eum  miieri* 
eorditer  monel  et  peiit^  ne  ambo  in  foveam  cadant^ 
qnam  $tuUus  evitare  noluit.  Deda  Tcro  inter  coiifes* 
sionein  venialiuni,  et  mortalium  peccatoriim  dis- 
tiiictionem  facit,  dicens  :  CowquaHbus  quoiidiana 
el  levia  ;  graviora  vero  sacerdoti,  episcopo  videlicet 
pandamus^  et  quanto  inserit  tempore  purgare  cure- 
MHSt  qvia  sine  confessione  emendationis  peccata  tie- 
queunt  dimitli ;  sed  et  gravia  coa*qualibus  pandenda 
Munt.  cum  deest  sacerdos^  et  urget  periculum.  Tiiliiis 
lainen  cst  et  perfectius  majora  minoraqiie  peccnta 
faccrdolibus  pandere,  et  consilium  medicinae  ab  eis 
qiwrere.qiiibusconccssaest  potestas  ligandi  atqtie 
solvcndi. 

Sclendum  pralcrea  est  qiiia  nou  oportet  corain 
uiuUis  publicareqiiodoccultuincst.  Sicut  cniiii  pii- 
blica  peccata  rcnicdio  cgent  publico,  ita  occulta 
Ai^crcla  saiisfactionc  ct  occulta  coiifessione  purgaii- 
liir;  nec  est  neccsse  ut  quod  saccrdoti  semel  con- 
fessi  sumus,  iterum  confitcamur ;  sed  rmgua  cor 
dis,  non  carnis  apud  venim  jiidicem  id  jugiter 
confilcri  debcinus. 

(50)  Sciendiim  qiioqtie  est,  quia  nullus  ofKcio 
sacerdotis  uli  debct,  nisi  itnmunisab  illis  pcccatis 
sil,  qiiai  in  aliis  jtidicat»  alioquin  seipsum  condem- 
iiat.  Qualem  aulem  oporleal  sc  esse,  qui  aliorum 
judei  constiluitur,  sapiens  Auguslinus  describit, 
ita  dicens  :  Sacerdos  cui  omnis  pe^ator  offertur , 
anle  quem  omnis  languor  constituitur,  in  nuUo  eorum 
sit  judicandus^  quw  in  aUo  est  judicare  paralus  : 
jndicansenim  aUum  iUe  qniest  judicandus  condemnat 
teipsnm,  Cognoscat  igiiur  se,  et  pnrget  in  se  quod  in 
aUos  videt  sihi  offerri,  caveal,  nt  a  seprojiciat  quid» 
qnid  in  aUo  damnosnm  reperit,  animadvertat,  'qnod 
t  qni  sine  peccalo  est^  primus  in  iliam  tapidem  mit* 
tal  (ioan  viii).  >  Caveal  spiritnalis  judex^  quia  sicnt 
non  commisit  crimen  nequiiiw,  iia  non  cnreatmunere 
scieniio'.  Oporlet,  ut  sciat  cognoscere  quidquid  debeat 
jndicare,  Diligens  igitur  investiqalor  sapienler  inter* 
rogat  a  peccatore  qnod  forsilan  ignorat,  vei  verecun' 
dia  velit  occullare.  Cognito  vero  vrimine,  varietaies 
ejus  non  dubitat  investigare,  et  locus,  et  tempus,  ei 
ca^tera^  quas  superins  scripsimus.  Quibus  cognitis, 
ailsit  ipse  magister  bencvolus  paratus  erigere,  et 
secum  panitentis  onns  misericordiler  porlarc;  et  liO' 
beat  duicedinem  in  affectione,  discretionem  in  varie^ 
taie,  doceat  perseveranliam  tenere. 

(31)  Scricnduui  cst  ctiam,  quod  tempiis  popuilen- 

(30)  Pibl.  19 


LEGIONENSIS  ,  06» 

A  ti»  est  usque  in  extremum  vitse  artlculum.  ue  nulki 
est  desperandum,  dum  in  bac  vita.  vel  in  boc  6fir- 
pore  est  constituiiiir,  quia  noiiiiunquam  quod  difft- 
dcntia  xlatis  difTertiir,  consilio  matnriore  perBcl- 
tiir.  Beatus  Aii^itstinus  tamen  de  popniteiilia  difB« 
dentibus  ita  scribit  :  Si  quis  posilus  in  nitima  neeei- 
silale  volnit  accipere  popnitentiam^  et  accipit^  et  mtu^ 
reconcilialHs  liinc  vadit,  fateor  vobis^  non  iiii  nega^ 
mns  quod  petit,  sed  non  pra^snmimns^  qnia  bene  Mnc 
exil.  Si  securus  liinc  exierit,  ego  nescio  :  pmnilentiam 
iiU  dare  possnmus,  securitalem  vero^  non.  Nnnptid 
damnabitur?  Sed  nec  dico,  iiberabitur.  Vi$  ergo^  o 
liomo,  a  dnbio  iiberari?  Age  pasniienliam^  dnmeamu 
es;  sisic  agis^  dico  iibi^  quia  securns  es,  qnia  pceniteW' 
liam  egisti  eo  lempore^  quo  peccare  potnisti.  Si  Hi 

^  agere  pwnilenliam,  qnando  jam  peccare  non  pola^ 
peccnta  te  dimiserunt,  non  1«  iiia.  Item,  dnee  res 
sunt :  ant  ignoscilur  tibi,  aut  non ;  qnid  homm  tibi 
sU  fulurum  nescio.  Ergo  tene  certnm^  et  dimitie  1«- 
cerlum ;  diiige  super  omnia  Denm^  et  peeniteat  le 
egisse  malnm.  Quein  sero  poenitct,  oportet  non  80- 
luin  timere  jiidicem,  sed  diligere,  qnia  sinechaii- 
t:ae  iiemo  potesl  sah^s  esse.  Non  ergo  tantuni  t^ 
nieat  pcvnaro  qiii  poRuitet,  sed  anxietur  pro  gloria,. 
qiine  ronversiosi  contigerit  alicui  etiam  in  fine,  det- 
perandum  non  est  de  ejus  remissione.  Sed  qua« 
itiam  vir,  vel  raro  esl  tam  justa  conversio,  timeii- 
diim  est  de  poenilente  sero.  Quia  ergo  niulta  tunl 
qu»  impediunt,  et  languenlem  retrabunt,  perici»- 

Q  losissimum  estet  interilui  vicinum  ad  morieni  pn^ 
trahere  poenitentiae  remedium.  Sed  si  etiam  tic 
conversus  Tiia  \ivat,  et  non  moriatur,  tamen  ncm 
ei  proinittimus  quod  evadat  oinneni  pccnam  :  nam 
prius  piirgandus  est  igne  ptirgationis,  qtii  in  aliud 
s«TCuIuin  distulit  fructuni  conversionis.  llis  purgt^* 
torius  ignis,  etsi  aetcrnus  non  est,  niiro  tanieu 
modo  gravis  est  :  cxcedit  eiiim  omiiem  pcenam». 
quam  unqnain  passus  cst  a!iquis  in  hac  Yita,  lioet' 
martyres  pro  Cbristo  miilta  sustinuerint  lormenta*. 
Ex  bis  satis  ostcnditur,  quain  periculosum  sit  dif- 
ferre  poenitcnliam  iisque  ad  flnein  vitx.  Si  taniea 
ctiam  tiinc  vera  habeatur  paMiilentia,  bominem 
liberat,  ct  viiam  mortuo  impetrat,  non  sic  Umcn« 
ut  niillain  scntiat  pocnam,  nisi  lorte  tanla  sit  vebe- 

D  menlia  gcniitus,  ct  contriiionis,  quse  sufriciat  ad  de 
licti  puniiionem.  Licct  ergo  difficile  sit  ut  tunc  ftit 
vera  pocnitentia,  qiiaiido  lain  sera  venit,  qiiando 
cruciatiis  inembra  ligat,  ct  dolor  sensum  opprimilt 
ut  vii  honio  aliquid  cogitare  valent ;  melior  est  ta- 
men  scra  qtiam  nulla.  Pocnitentia  eniin,  si  in  extre- 
mo  vita!  hiatu  adveniat,  sanat  et  liberat.  Multum 
fuit  s  ra  latronis  poenitcnlia,  sed  non  fuit  sera  io- 
dulgcntiA  :  sed  licet  lalro  veniain  meruisset  in  fine 
dc  omni  criminc ;  iion  tanien  de<lil  baplizatis  peo- 
candi  vel  perseverandi  auctoritalem. 

Si  vcro  qua;ritur  de  his  qui  poenitentiam  -in  bac 
vita  non  coinplcnl,  iitrum  iransiiuri  siutpcr  ignemt 

(Z\)  nist.  iu. 


^. 


m  SEUMONES.  —  SERM.  \.  IN  CAPITE  JEJUMl.  670 

vl  ib^  quasi  compTeani,  quod  iiic  minus  recentnt,  A  siuis  cogat.  Unde  in  Carlhaginiensi  concilio :  Cujujh' 
idem  dicinius  de  islis  csse  sentienduni ,  qiiod  et  dc 
illis  qui  in  exlremis  poenitent.  Si  eniiil  fuerit  lanla 
cordis  coniritio,  ei  delicti  exprobratio,  ut  sufficiat 


ad  puniendum  peccatum,  lilieri  ab  aliis  po^nis  trans- 
ennt  ad  vilam.  Qui  vero  non  adeo  conteruntiir 
corde,  et  ingeniiscunt  pro  peccato,  si  ante  exple- 
lionem  prenitentiae  decesserint,  ignem  purgatorinin 
saitlent,  et  gravius  punientur,  quam  si  hic  implos- 
sent  p<jenitentiam.  Horrendum  e$t  enim  incidere  in 
mtmu9  iM  vivenlis  (Hebr,  x).  Deits  enim,  cum  sit 
misericors  et  justus,  ex  misericordia  pocniicnti 
ignoscit,  non  reservans  peccatum  ad  pocnam  aeier* 
nam ;  ex  justitia  vero  impunitum  non  dimittit  dc- 
llciamy   aut  enim   homo  punit,  aut  Deits.  Ilomo 


cuwfue  pctnileniii  pubiicum  crimen  «cl,  quod  unirer» 
sam  commoveril  urbem :  anle  absidiam^  sciiicel  fn* 
troitum  Ecclesiw,  manus  ei  imponatur.  Item  Aure* 
Itanus  episcopiis  ait :  Si  quis  in  periculo  fuerit  eons- 
tiiuttts^  et  se  reconciliari  divinis  altaribus  xoluerit^ 
si  episcopus  abum  fuerit,  debet  presbyter  eonsulere 
episcopum ;  et  sic  periclitantem  ejus  pracepto  recond-^ 
iiare,  Inconsultoigitur  episcopo,  non  potest  excommu* 
nicatoSf  vel  publice  poenitentes  presbyter  reconciliarg, 
Sicut  prcscepto  episcopi  potest  presbyter  consecrare 
virgines,  sic  et  reconciiiare  pcenitenles. 

Quia  igitur,  fratres  dulcissimi  pccnitentiai  difle- 
reiitias  a  saiictis  doctoribus  pniefixas ,  ac  flrmiter 
slatutas  ad  vestram  erudilionem  atque  conimoni- 


■ntem  punit  pcenitendo;  Ueus  vero  hominem  poenis  ^  lionem  descripsimus,  dignum  est  ut  in  hiijus  saiicti 


tradendo.Estpoenitentiainterior  etexterior.  Siergo 
tanta  fuerit  interior  pcenitiido,  ut  sit  sufflciens  ultto 
peeeali,  Deus,qui  hoc  novit,  ab  illo,  qui  taliter  poRnt- 
tei,  nlterius  poenam  non  evigit.  Si  vero  ititerior 
poenitjdo  non  sufficit  in  vindiclam  peccati,  ncc 
exlerior  poenitentia  iinpletur ;  Deus,  qui  modos  et 
menturas  peccatoruni  ct  poenarum  novit,  addet 
pomaro  sufflcientem.  Stitdeai  ergo  qoisque  pecc^itor 
sic  delicla  corrigerc,  ut  post  mortem  non  oporlcat 
poenam  tolerare.  Quaidam  autem  peccata  mortalia 
In  peenitenlia  flunt  venialia,  iion  mox  tamen  sa- 
Banlur.  Siepe  inflrinus  morerelur,  si  iion  medica- 
reinr;  nec  tamen  statira  medicatns  sanatur.  Lan* 


jejunii  initio  peccata,  qux  per  omne  vit»  iioslre 
tempus  negligenter  delectabiliterque  commisiuius « 
ainare  flendo,  humiiiter  poeniiendo ,  bonisque  opc* 
riLus  digne  Deo  satisfaciendo  puniamus ,  ne  diu  in 
malis  perseveNindo  vitam  flniamus  (32).  Oinnibus 
enim  laicis,  clericis»  moiiachis,  cunctisque  fidelibus 
spein,  charitatem  et  bumililaicm  bal)ere  convcnitv 
et  Deo  ex  toto  corde  scrvirc,  veram  de  pcccatis  sa- 
tisfactioiiem  facere,  dignamque  poeiiilenliain  agerc; 
quia  clementissimus  Dominus  ad  poenitentiain  coii- 
fugientibus  l)eiiigne  consuevit  ignoscere.  Sed  ne  de 
inisericordia  Domini  tantum  securi  existamus,  ut 
peccata  pecratis  addamus,  neque  dicamus :  Donec 


piel  viclorus,  qui  priuserat  moriturus.  Qui  aiilein  ^  viget  uetas  carnis  nostrae ,  concupiscemias  nostras 


imposnitens  morttur,  omiiino  moritur,  el  a^erna- 
liter  cruciatur.  Si  eniin  semper  viveret,  seiuper 
peccaret. 

Si  vero-de  illo  quaeritur,  qui  saiisfactionem  iii- 
Jnnctam  impleverit,  qu(e  negligcntia,  vel  ignoranlia 
•acerdotis  peccato  condigna  11911  fucrit,  utrum  de 
¥ila  niigrans  ab  omni  piena  liLer  sit?  Idein  respon- 
4eo  qiiod  siipra  de  illo,  qui  poenitenliam  non  coni- 
plevit,  dixi.  Quod  si  tanluin  est  interioris  doloris 
lamenluin,  ut  sufficiat  in  vindictam  peccati,  oiiiniiio 
liberatus  cst;  si  vcro  non  suflicit  dolor  iiiterior 
siinul  cum  ponna  iiijuncta,  addet  Deus  poenain. 
Qned  autcin  interduro  suflicit  dolor  iiiterior  ad  viii- 
dictam  peccaii,  certuro  documetttum  habeinus  in 


exerceamus,  el  postremo  in  senectule  malorum  no* 
sirorum  poenitentiam  agamus :  pius  est  eoim  Do- 
minus  et  misericors ,  facinorum  nostrorum  ulira 
iion  recordabilur.  Quaeso,  duicissiini  fratres ,  talia 
ne  cogitemus ;  quia  suinma  slultilia  esl  talia  cogi- 
tare,  et  dainnabile  talem  a  Deo  licentiam  postulare 
quempiam  velle,  cujus  initium  est  nos  a  Deo  sepa- 
rare :  ideo,  inquam,  talia  ne  cogitemus,  pnesertira 
cum  nesciamus  qua  die  morituri  sumus.  Non  enini 
•mncs  homines  in  senectute  moriuntur  ;  sed  iii  di- 
versis  aetatibus  de  hoc  sxculo  migrant,  et  in  quibus 
actibus^  ut  ait  beatus  Auguslinus  (53)  unusquistjne 
inventtts  fuerit^  in  cisdem  judicabitur^  quando  anima 
ejusdeeorpore  egressa  ftterit  :  unde  dicitur :  Vbi  te 


illo4atrone,  qiti  sola  mentis  contrilione  et  confcs-  d  iNteiiero,  ibi  tejudicabo.  El  ilerum  :  Nemo  in  m- 


aione,  statiui  ut  conversus  fuit,  paradisum  ingredt 
nieniit.  Lex  etiam  salisfaciionis  non  est  imponenda 
moriluris.  Unde  Thendorus  Cantuariensis  episco* 
pus  ait  :  Ab  inprmis  in  pericuio  mortis  posilis  pura 
est  inquirenda  conffssio  peccatorumf  non  lamen  est 
illh  imponenda  quantitas  pcenitentias,  ud  innotescen- 
da\  el  eum  amicorum  orationibust  et  eleemosynarum 
fargitionibus  pnndus  pcmitentia!  sublevandumj  si  forte 
migrarerint ;  si  vero  evaserint^  pwnilentia!  modum  a 
Macerdttie  impositum  diligenler  observent,  Scieiidum 
pr.i>lerea  est,  <|itia  presbyler  noii  dcbet  vccoiiciliarc 
fitjeiiitcr.tcs,  inconsnlto  episcopo,  nisi  ultima  nqcos- 

(3i)  Libr.  De  saluiarib.  docum.^  cap.  58. 

(0.))  II.,  Kiinrrat.    i    in   Pialm,    xxxvi  :   Qunlh 


ferno  eonfitebitur  tibi  (PsaL  vi).  Festinemus  igitur. 
dum  tempus  est,  converti  ad  Deuni  per  poeniten- 
liain,  si  veraciler  cupimiis  obtinere  veniam  (34). 
Semper  ante  oculos  noslros  verseiur  ultima  dies.  d 
cum  diluculo  surrexerimus,  ad  vesperam  perveniro 
non  confidamus  :  ct  cum  in  lcctulo  mcnibra  depo- 
suerimus,  de  lucis  advcntu  incerti  simus »  et  tuiic 
facillime  corpus  nostrum  a  vitiis,  et  concupiscen- 
tiis  illicilis  refrenare  poteriimis.  Scmper  caro  iio- 
stra  subjecta  sit  aiiiina!,  et  sicut  aiicilla  famulelur 
siise  d«miiiia!!.  Non  pr.ebcanius  vires  iliicilas  cor|Kiri 
nostro,  nc  conimitlnt  bclluin   advcrsus  spirituii:, 

f.rfVri«  dehac  vita,  talis  redderisilii  vilas. 
{7i\)  !/«b  Dc^alutarib.  docvm.,  cap.  55. 


■vf*; 


•71 


S.  BIARTINI  LEGI0NENS1S 


m 


fted  seiuper  caro  subjecu  sil,  ut  obteniperel  jussis  A  tna:  pote$t  habere  potettatemi  not  9er§  dum  htfmh- 


Spiritus  sancti ;  neque  incrassari  permillanius  an- 
cillam ,  ne  contemnat  dominam  suam ,  scilicel  ani- 
niam;  sed  voluntali  ejiis  obsequens  in  omnibus 
niancipetur.  Siciit  enimequis  rrena  sunt  imponenda, 
ila  corpora  nostra  jejuniis  et  orationibus  sunt  in- 
frenanda  et  reprimenda.  Unde  ait  bealus  Augusli- 
nus  (55)  :  Quemadmodum  aurigle  ,  ti  frena  laxare- 
rint,  per  profcipiiia  deducuntur ,  ita  et  anima  eum 
ipso  corpore^  $i  ei  frenum  non  imponimut,  ad  inferni 
pracipitia  dilabitur,  Sinuis  igitur  corpori  iiostro 
bimi,  ct  docli  aurtgac,  ut  per  viam  rectam  possimus 
incedere.  Escsb  enim  niiiii;e  ,  non  solum  animas, 
sed  et  corpora  plurimum  laedunt,  et  ad  inflrmilatem 
perducunt.  Soiet  enim  per  nimiam  ciborum  avidi- 
latcm,  (56)  et  poculi  iiitemperantiam  frangi  stoma- 
chi  forlitudo,  nec  non  el  abundanlia  sanguinis ,  et 
colcrx,  et  plurimae  «gritiidines  escaruni  largtlate 
conlrabi ;  sicut  enim  animae  et  corpori  ista  sunt 
iiccessaria,  ita  niedela  esl  utriusque  tcmperautia,  et 
si  non  per  onine  tempus,  saltera  per  hoc  sacratis- 
siinos  dies  jejunionim,  quantum  cum  Dei  adjutorio 
possumus  delicias  mundi,  el  cibqrum  aniuentiam 
fugiamus,  nequando  (quod  averlat  Deus)  ad  crucia* 
tum  flammae  aqii»  gultani  quaeramus  et  iiulliim  re- 
frigerium  consequamur.  Caro  enim  iit  ait  Apostolus 
concupitcit  advertut  tpiritum,  tpiritut  autem  adrer^ 
tnt  camem :  h€BC  tibi  invicem  adversantur  (Galat,\), 
(57-8)  Caro  est  roisera  beslia,  qua'  gravat  animam, 


tatem  carnit  timemut^  talutem  aninmrum  noMiramm 
negtigimut,  f\\e  igitur  cui  abundantia  eftt  epuiarund» 
ardcntis  divitis  intendat  suppUciam,  ci^us  tanU  ia 
inferno  iiiter  ignes  erat  inopia ,  quanta  bic  epuU* 
rum  erat  copia  {Luc,  xvi).  In  hoc  enim  saciilo  esu* 
rire  et  sitire  noluit,  propterea  illuc  inter  flanimas 
sitiens  stillam  aqiiae  qiiaesivit,  nec  accipere  meruit» 
Nam  et  trium  puerorum  corpora  ideo  in  fbmace 
ardcntis  flammae  non  arserunt,  quia  abslinentes 
fuerunt  (Dan,  iii^  ciborum  videlicet  dlvitias  eon- 
tempserunt. 

Quntuor  sunt,  ut  aii  beatus  Isidonis  (40)generadia- 
tinctioniim  in  giilae  appelilum ,  id  est  quid^  quando^ 
quantum^  et  quomodoappetatur.Quid^^d  reni  ipsam 
perlinet  quo;  appctllur.  Quando^  si  ante  legitimuni 
tempus  aliquid  appetatur,  Quantum  vero,  ad  iuimo* 
derationem  refevtur.  Quomodo^  ad  impatientlam 
festinationis  ascribitur.  Plerumque  cibos  accuratius 
pra^paralos  sine  concupiscentia  gulae  degustamus  ; 
el  abjecta,  ac  vilia  coiiiedendi  aviditat^  sumlmus« 
sicque  fll  ul  non  sit  in  culpa  qualitas  ciboram,  sed 
illiid,  quod  cum  desiderio  edendi  sumitnr ,  repule- 
tur  in  vitium.  CertCi  si  quod  non  licet,  avidlus  a|H 
potimiis,  vel  si  licita  quaeque  exquisitiB  impensis 
pracparata,  accuralius  quaerimus ,  aut  si  lem|MS 
edendi  licitum  non  sustinemus,  vitium  gulse  inciir* 
rimus.  Ob  boc  primi  parentes  noslri  delicias  para« 
disi   et  immorlaliiatis  praemia  perdiderunt ,   qnia 


dicente  Apostolo  :  Qui  in  came  tunt^  id  est  qui  se-  q  illicltum   tetitae  arboris   cibum  eomedenint  (Qem. 


cundum  carnem  vivunt,  Deo  placere  non  pottunl 
{Rom,  viii).  Item  ipsa  veritas  Dominus  nosier  Jesus 
Cbristus  discipulis  suis  dicit :  Spiritut  quidem  prom» 
ptut  ettj  scilicet  ad  bene  operandum,  caro  autem  in^ 
fima  (Matth,  xxvi);  caro  enim  nostra  scmper  in 
malitia  potens  vult  esse,  in  abslinenlia  autem,  id 
est  in  jejunta,  oratione,  vigiiiis,  el  in  caeleris  bonis 
operibus  infirmam  se  esse  flngit.  Caro  nostra  est 
qitae  nos  demergit  in  foveam  vitiorum,  dicente  Apo« 
stolo  :  Mortificate  membra  vettra  ,  qute  tunt  tnper 
lerram,  fornicationem  teHicet ,  immunditiam,  iram^ 
r/xam (Co/oss.  iii),  et  ca^tera  qu:e  sequunlur.  Et 
ilcriim  :  Carnit  curam  ne  feceritis  in  concupisceutiit 
vettrit  (Rom,  xiii).  Itaque  inorlincemus  carnem  no- 


iii).  Esau  vcro  pro  eo  quod  avidius  lenticulani  oon- 
cupivit,  primogenita  vendidit  (Gen,  xiv).  El  qnin 
tempus  edcndi  non  servanl  animalia,  ideo  sunt  Ir- 
rationnbilia.  Non  est  igitur  abstinens  avide  ellam 
viles  cibos  devorans.  Sepulcrum  pateut  ttt  gutlur 
corum,  ait  Psalmisl;i  (Ptal,  xiii).  Nam  et  ille  moUis 
est  et  dissolutus,  qui,  praesentibus  contemptis,  pra»- 
tiosis  ac  peregrinis  delcctatur  epulis;  piscis  per  ilte- 
cebram  hamo  capilur,  avis  objectu  escae  in  dcscl- 
pulis  (41)  comprehenditur.  Bcstiae ,  qua;  naliiralt 
vigore,  vel  virlute  rigidae  sunt,  cupiditate  sibi  In 
foveam  proruunt,  et  qiias  non  emolltt  natura,  decl* 
pit  esca  (4i).  Non  taiiien  sunt  corpori  adhibenda 
iiumoderala  jejunia,  ne  dum  aiuplins  gravatur  caro 


stram  per  abslinentiam,  jcjunium,  vigiliasctoraiio- D  ptmdere  inedijN  ne  nialum  agat,  postea  nec  bene 


iies,  ne  nos  in  tenlationem  ducat  diaboli  per  concu- 
piscentias  malas.  Caro  dals  est  nobis  quasi  aniinae 
bcllum,  quae  si  morliflcelur  ducil  ad  vitain,  si  nu- 
n'iatur,praeparat  se  ad  bellumcontra  aniinam.  Dnde 
a't  beatus  Augustiiius   59^ :  Laudo  illum  qui  carnit 


(55)  Ibid. 


ibid.,  cap.  56. 

(57-8)  Puichre  Leo  Ma^n.,  scrin.  8,  De  jejun.  dc 
cimi  mentit:  Quotidiano,  iiiquii,  eAperimeHto  proba' 
tnr  tatietate  carnit  aciem  mentis  obtundiy  cl  ciborum 
nimietate  vigorem  cordit  hebetari;  ita  ut  deUctatio 
edendi^  etiam  corporum  contraria  tit  salntiy  nisi  rutio 
temperantiw  obtittat  iHecebro!  ^  et  quod  futnrum  ctt 
oueri^  subtrahat  voluptati. 

(59)  De talutaribut  docum.s  c.  64. 

(40)  Totiut  tentcntia;  tumma,  ait  Garsias  Loavsa 


faccre  suflkiat,  el  qu.*e  addicilur ,  ut  usu  mall  ca- 
rcatsiiuul  et  bonioflicii,  duin  plus  premitur,  per- 
dat.  Sollicila  igilur  discretionccarniscst  qioderanda 
niatcries ;  scilicet,  ne  aiit  inlegre  exstingiialnr,  aiil 
iiuiiioderate  laxctur.  Nam  quaiiiyissanctitatisamo- 

atl  cnp.  42,  lib.  ii  Sent.,  dcducta  ett  cx  Greg.  lib. 
XXX  Mvral ,  cap.  15.  Verum  is  quinlum  geuut  addit: 
Scieudum  iiiquit,  pnvlerea  e.f,  quia  quinque  not  mo- 
dis  guhv  vitium  tenlat,  ctc.  Sed  quamvis  Isidorus  in 
lioc  loco  qiialiior  laiitum  geneci  gulae  dislih^ual  ; 
nihilfmiiniis  in  lib.  ii  Different.^  nuni.  40,  ((uinque 
cjus  gcncra  explical,  ipsa  nempeqiw  Gregoriusloco 
cilali» 

(X\)  Mascipulis. 

\Kt\  l.)idur.,.  Iib.  II  Scnt  .  rap.  itltiiii. 


e»  SSRMONCS.  -*  SIRm. 

reni  qnisqiie  lialcat.  eiscqiii  tamen  non  valet  ope- 
ris  initium,  ciijiis  inteiUioiie  cordis  deservire  cona- 
Idr.  Corporis  debililas  iiimia  etiam  vires  aiiimi 
frangit ;  menlis  quoquc  ingenium  niarcescerc  facit, 
nec  valet  q«iidpiam  boni  per  imbccillitalein  facere. 
Viide  beatus  Isidorus  in  secundu  Sf nldiilfarttm  libro 
■it  :  InfiTmUate  carnu  niniia  pravalente  ad  perfe' 
clionem  nemo  pole$t  pertingere.  Quidam  enim  mira 
imedim  torpus  suum  laniant,  c  Exterminantes,  sicut 
ent  Dominu»  in  Evangelio ,  faeies  suas  ut  appareant 
hominibut  jejunantes  (Matth,  vi).  i  Ore  namque  pal^ 
lestmnt^  eorpore  oiteruuturt  cordis  alta  suspiria  du- 
ouil,  mite  mortem  quoque  mortiferis  se  suppliciis  tra- 
dunt;  tmt^unufue  miseri  laboris  exercitium  non  pro 
Dti  mmore ,  sed  pro  soia  humana  laudis  seetantur 
aimhratione :  ud  hoc  abstinentim  bonum  taiibus  non 
tst  tirtus  reputanda^  sed  vitium ,  gtiia  bonis  male 
mtuntur.  Spemitur  etiam  jejunium^  quod  reficitur  in 
mpenuN  repietioneciborum.  ?ieque  enim  ibi  repu^ 
Umda  $si  abstinentia,  ubi  fuerit  ventri  saturitas  sub- 
$ecuta,  Tota  enim  die  epulas  in  cogitatione  ruminat , 
qmi  ad  explendam  gulam^  vespere  sibi  deiicias  pra" 
pmral.  Uoc  est  ergo  perfectum  jejunium ,  quando  mens 
interius  orat^  et  corpus  a  cibis  jejunat,  nianus  vero 
mk  iliicitis  operibus  cessat,  facilius  enim  perjejunium 
mralia  pemtrat  cwlum.  Jejunium  et  eUemosyna  in 
abscandilo  seu  amant,  ut  solus  Deus  qui  inspicit  om-- 
nki  meritum  bonomm  operum  rependat :  Nam  qui  ea 
suk  populari  manifestatione  faciunt,  nequaquam  a 
Dao  justificantur^  quia  juxta  sermonem  evangelicum 
mercedemsuam  receperunt,  Jejunia  trgo  cum  bouis 
mperibus  Deo  acceptabilia  sunt,  Qui  auiem  a  cibis  ab- 
siineni^  et  prave  aguut,  damones  iniitantur ,  4711:^11« 
aua  non  esl^jetnequilia  semper  inest.  lUe  enim  bene 
mbsiinet  a  cibis  qui  et  a  malitice  actibus ,  et  a  mundi 
jtjummt  mmbitionibus, 

Yoaergo,  fratres  cliarissimi,  iit  ait  Dominus, 
noiile  fieri  sieut  hypocrita  tristes  (ibid,),  sed  sicut 
veri  Chriiliani  hilares ;  quia  sicut  diligit  Deus  hi- 
larem  datorem  (//  Cor.  ix\  sic  et  hilarem  jejuna- 
torem.  Jejunate  itaque,  dulcissimi  fratres,  non  pro- 
pter  humanam  graliam,  sed  propter  seternam  glo- 
riam;  non  propter  bominuni  laucfem  ,  sed  propter 
caelestium  bonorum  spem ;  non  propter  mundum  , 
■ed  propter  Deum  ;  noii  sicut  hominibus  placentes, 
ted  sicut  Deo  servientes.  c  Ciim  eiiim  homo  veraci- 
lerorat,  etjejunal,  tunc  eflectu  spirituali  angelis 
i*onjungitur.  Pcr  jejunium  etiam,  ut  ait  beatus  Isi- 
flonis  (i3),  occulia  mystcrioruni  coclesiium  reve- 
lantur,  divinique  sacramenti  arcana  panduntur.  > 
l:a  Moyses  dux  popiili  Isracl  prius  quadraginla 
«liebuf,el  quadraginta  iioclibus jejunavit  (Q«mi.  ix), 
et  sic  a  Domino  legein  accipere  meriiit.  Congrue 
■iquideni  prius  a  corporalibus  sese  abstinuit  cibis, 
iit  postmodum  digne  posset  divinis  instrui  pnece* 
ptis.  SicElias  qiiadraginta  dies  jejunans  ineremam 
teeessit,  stansqiie  in  ostio  spcluncac  magnam  Del 


X.  in  <:apitl  jeji/nii 


671 


A  visionein  vidit,  quani  lerrc  non  prxvalens,  palliii 
viillum  suuin  opcntit  (lii  Reg.  xix).  Sie  namque 
Daniel,  angelo  revelaiite,  meruit  sacramenta  mysle- 
riorum  cognoscere  {Dan,  x).  Ilsec  enim  virlus  an- 
geloruiH  manifeslalioiiesostcndit,  et  eoruin  anniin-' 
tialioiics  revelavit.  Uude  el  ipse  Daniel  ventura  fu- 
turi  teinporisscirc  desiderans,  j^'uniumquelaudans 
ac  nimis  ulilc  posleiis  exemplum  jejiinandi  relin- 
quens,  dicit  :  Ego  Daniei  jejunans  fui  per  tres  heb^ 
domadas  diemm ^ ^panem  desiderii  non  manducavi^ 
vinum  et  caro  noH  introierunt  in  os  meum  (ibid.).  Nam 
et  tres  pueri,  qui  dcliciosos  mensae  regiae  cibos 
contempserunt  (Dan.  i),  et  in  jcjunio  leguiuina 
sumpseruiil,  diviiia  virlule  rolioraii,  fideiqiie  annis 
praccincli  ardenlls  flamniam  fornacis   exstiuxcrunt 

B  (Dan.  111).  Sic  ct  sancti  aposl«di  posl  ascensioiicm 
sponsi,  scilicct  Cbristi  in  (oelum,  in  oralione  et  jo 
junio  perseveraveriint ,  atque  Evangelii  doctrinam 
toto  orbe  seniinaverunt  (Act.  1).  Vos  iUque,  fralres 
cbarissimi,  nolile  fieri,  ulait  Dominus  in  Evangeiio, 
sicut  hypocritw  lri<l«,qui  dum  jejunanl, /act><  suas 
exterminant^  ut  hominibus  jejunantu  appareaui 
(Matth.  VI).  Facies  suas  extenniiiant ,  quM  non  de* 
vote  propter  Deum  jejunant,  scd  ut  ab  hominibus 
lemporalein  mercedem  recipiant.  Nou  jejunant 
ut  reroissionem  peccalorum  consequantur »  sed  ut 
mortalibus  honorentur.  Tristesjejunant,  non  ut  pec- 
cata  redimant  ,  sed  ut  adiiiantibus  placeanl.  Je- 
junate  ergo  jos,  non  sicul  bypocriiae  tristeSt 
sed  sicut   veri   Christiaiii    gaudentes;  non  sicut 

C  haeretici,  sed  sicut  Ecclesiae  filli;  non  sicut  ab  ho- 
minibus  laudem  comparanles,  sed  velul  coileslo 
a  Deo  praemium  exspectanles ;  non  sicut  Deo  et 
hominibus  mentientes ,  sed  veraciter  sicut  Deo 
placere  cupientes;  non  sicut  haeretici  ab  Eccle* 
siae  uniiate  recedentes,  sed  sicut  Catholicl  veram 
fidem  servantes.  Frangite  esurientibus  panem  ve- 
stnim,  et  benigne  pauperes  ducite  ad  hospitiuDU 
Veslimenta  praebete  nudis,  et  camem  veslram  iie. 
despiciatis,  ut  oriatur  quasi  mane  lumen  vestrum 
scilicet  boni  operis,  vel  aeternae  ciaritatis.  Uiigito 
caput  vestrum  scilicet  Christuni,  per  puram,  singu- 
Idrem  et  perfectam  dilcctioneni.  per  proximorum 
compassionem,  per  pauperuiii  niiserationem ,    per 

|.  cleemosynarum  largitionem.  Uiiusi|uisque  etiam  la- 
vet  faciein  suain ,  id  est  aspectuin  aniin»,  ut  ad 
contemplanduro  Deuin  sil  muiida  ab  omni  soido 
peccati,  et  imuiunda  cogit;'.tione,  ab  omni  haereticap 
pravitatii  errore,  ab  omni  vitiorum  contaminatioiie 
atque  inOdelitatis  caecitate. 

Aliter  :  Fadem  tuam  lava  (ibid,),  id  est  Eccle- 
siam,  vel  altare  omni  sludio,  omnique  devotione 
exorna.  Sicut  enim  gloria  el  decor  totins  corpori« 
est  facies,  aspectus  scilicet,  ct  vultus;  sic  omniura 
ftdoliom  Cbristianorum  unum  corpus  aspectus,  et 
gloria  cst  Ecdesia,  et  sanctitas  alUris.  Hanc  iu- 
que  faciem,  sancum  videlieet  Ecclesiam  uniisquis- 


(43)  11  Sent.^  cap.  ultimo. 


CT5 


.S.  MARTIM  LEGIONENSIS 


576 


qitc  pro  mmlulo  suo  hvei,  noc  esl  cxonid,  elevd,  A  Hinere  redire  festiuat ;  tic  ei  qui  la  cce.0  ilwMittri 

cinllet.  honorcl,  alque  glorinccl.  VA  lioc  ^fHciat  ad 

Uiudcin  el   gloriani  i-apiiift  liiijus  corporis,  id  est 

('liristi,  qui  csl  capiit  lotius   Ecclcsi»  (Cohsi.  i), 

ct  sedet  in  dexlcra  Palris  (Hebr,  x).  TlicsauriEate 

etiam  vobis  (liesauros  non  in  hoc  s;cculo,  ubi  fures 

eflcxJiunt,  et  furantiir,  sed   in  cobIo,  ubi  fur  non 

apprnpinqiiat  ,  ubi  erugo  et  tiiica  non  corrumpit 

(Malth,  VI).  Thcsaurizate  vobis  oinnes  in  coinmune 

thesauros  Adei,  charitatis,  misericordia',  et  pictaCis; 

alii  vero  quibiis  datum  cst,  thosaurizent  sibi  the- 

sauros  virginilalis,  alii  munditi:e  ct  castiiatis,  alii 

Tigiliarum,  jejuniorum  et  orationum  atque  eleemo- 

synarum.  Hos  ihesauros,  charissinJ,  reponite  vobis 

in  ccelo,  ubi  Deiim  contemplautur  spiritus  ei  ani- 


zat  ad  divilias,  quas  illuc  tranamisiiv  dtius  pefiia- 
gere  optat.  In  cccio  igilur,  dulcistimi  frainsSt  Im»» 
nonim  operum  tbesauros  repoitiie,  Ibique  meniit 
vestrae  intenlionem  defigite,  quatenus  cum  Apotiulo 
rccte  possitis  dicere  :  ISoUra  convenatio  m  emih 
esi  (Philip.  iii).  Seinper  itaque  cor  notima  pro» 
missa  coelestia  mediteiur  :  omnia  terretiria,  qmB 
possidemus,  in  coelestes  mansioaet  trantteramo», 
ut  cum  de  hoc  saiciilo  migrayerimus,  per  IneliriH- 
lem  Dei  graiiam  fruanuir  banis  cceletiibuft.  Nan« 
sicut  ait  beatus  Augustinus  :  Credimu$  pua  cmm  m 
camii  vincuio  anima  nottra  fuerit  «^soiiila,  ft  hem 
et  recie  coram  Deo  vixerimutf  mox  in  oceMnmm  »•- 
sfrMfii  tanctorum  angelorum   occurret  chorue^  om- 


m»  justoruin  :  Deuin  dico  rcmuneralorem  largissi-  ^  niumque  tanctorum  agmina  in  nottrot  mitcehmmiur 

amplexus,  et  ad  adorandum  judicem  verum  perdm* 
cent.  Si  dum  tn  corpore  vivintut^  sicmt  jam  dictmm 
estj  tfuas  Deo  sunt  placita,  faciamut^  tune  erii  nokU 
in  circuitu  paXt  et  cum  abjecerimut  camit  tareiHamp 
tunc  Spiritus  tanctut  tribuet  nobis  in  ecelettibme  habi 
tationem^  cui  nos  paulo  ante  intra  corporit  nottri  Ao- 
spitiam  feceramut  mansionem^  ei  iati  atque  ^udem^ 
tes  fuluri  judicii  diem  exspectabimus  ^  in  qmo  mi 
^uiorum  animas  pro  suis  actibut  recipieni  meriia  : 
ipso  praestanle,  qui  in  Trinitate  perfecta  ▼Ivii  tl 
regnat  Deus  per  omnia  seciila  saeculorum.  Auieii. 


nium,  cui  minislrat  sancloruin  chorus  angeloriim, 
cui  asiat  multitudo  archangelorum,  qiiem  sine  (ine 
collaudat  omnis  eiercilus  coelestium  ordinum.  Si 
ireraciter  et  studiose  in  coclo  reposueritis  hos  the- 
tauros  bonorum  operum,  paraium  habebitis  reddi* 
iorein  mercedis.miserieordiosissimum  Patrem  etDo- 
minum.  Revera  secundum  Domini  sententiam,  ubi 
est  thesaurus  (iliorum  homjnum,  ibi  est  cor  eonim 
(ibid,),  Itaque  sicut  qui  in  nsrra  thesaurizat,  soUici- 
ius  est,  ne  cum  longius  a  domo  recesserit,  thesau- 
rum,  quem  reliquii,  perdat;  et  ob  id  quantocius  de 


SERMO   UNDECIMUS 

IN  PRIMA  DOMINICA  QUADRAGESIMi£. 


buctut  est  Jesus  in  desertum  a  SpirilUt  ut  tenla- 
retur  a  diabolo.  Et  cum  jejunasset  quadraginta  die^ 
busy  et  quadraginta  noctibust  postea  esuriit  (Malth.  iv). 
Fossct  quippe  Dei  Filius,  si  vellel  tentatorem  suuiii 
potenter  a  se  abjiccre,  vel  repellere,  sed  ideo  per- 
miiit  se  ientari,  ut  illum  raiionabililer  vinceret,  cl 
ut  nos  tcnlaliones  nostras  siiperare  docerei.  Priiis 
ergo  eum  diabolus  est  agi^ressus  per  carnis  concti^ 
piscentiain,  id  est  pcr  gulam,  cum  ail  :  Dic,  ut  la" 
pides  isti  panes  fiani.  El  qiiia  sapieniia  seniper  sa- 
fNenler  agil,  co:ilra  aiiliqui  hoslis  jaculum  opposult 
auctoritaiis  clypeiim,  dicens  :  A^oti  in  solo  pane  vtvit 
homo^  stii  in  omm  verbo  quod  procedit  de  ore  Dei. 
Deinde  lenlavil  euni  pcr  vanain  gloriam,  cuin  as- 
sunipsit  illuni  supcr  piiinaculuin  lempli,  et  persua- 
sit  ei  ut  mitterct  se  dcorsum.  Cui  satis  competen- 
ier  respondit,  dicens  :  Scripium  est :  ^ion  tentabis 
Dominum  Deum  tuum.  Taiidem  per  temporaliuin 
rerum  avariliam  eum  tentavti,  cuin  ei  omnia  regna 
mnndi  in  monte  ostendit,  ct  ait  :  lla^c  omnia  tibi 
dabo^  si  procidens  adorareris  me.  Ipse  aulem  gladio 
verbi  Dei  icluni  frangit  iniinic  i,  cum  dicii  :  Domi' 
nuin  Deum  tuum  adurabis,  et  ilU  soti  tervies.  Et  sic, 

U)  Lib.  III  Sent.,  cap.  IG. 


C  lioslc   ileviclo  ,  accosserutil    angcli ,  et    minisira- 
baiit  ei. 

Ab  his  Irihus  vilioruin  laqticis  Joaniics  evange- 
lista  revocarc  nos  ciipil,  ciim  in  Epistola  tiia  ierri* 
bililcr  dicil  :  Kolite  diligere  mundtim,  ueque  ea  qucL 
in  mundo  sunt ;  quonium  omne  qnod  est  in  mundo, 
concupiseentia  carnis  est^  et  concupiscentia  oculorum^ 
et  superbia  vitw,  El  mundus  iransit^  et  concupisccn^ 
iia  ejus  (I  Joan.  ii).  Miindus  iste  spccialiter  bu- 
luani  gencris  esl  inimicus,  qui  uieiitis  illius  oculot 
cxcau^al,  et  inlenlionem  falsis  bonis  allictt,  et  volu* 
piatibus  stiis  ab  aniorc  cosleslis  regni  indesinenter 
rclraliit.  Ipse  enim  mundus  homines,  qui  ad  imagi- 
nem  Dci,  aiquc  ad  scrvienduin  Deo  sunt  creall, 
diaboli  subjicit  serviluti,  et  separat  a  dilectioiie 

^  Dci.  Qiiod  Jacobus  aposlolus  testatur,  diceiis  :  Qui- 
cunque  voluerit  amicus  esse  steculi  hujus  inimicus 
Dei  constitttetur  (Jac.  iv).  Ideo  igitur  homines  dia- 
bolo  serviunt,  quia  mundum,  id  est  ea  qua!  in  inundo 
sunt,  diligunt.  Qui  aiilein  perfecte  mundi  oblecta- 
mcnta  contemnunt,  Deum  nimirum  super  ouiiiia 
diliguiit  :  itaqiie,  ut  ait  beatus  Isidorus  (44)  ;  Can* 
cta  hujus  mundi  servis  Dei  contraria  sunt^  dum  ista 


117 


8ERM0NES.  ^  SEftM.  XI.  IX  DOMLMCA  I  QUADRAGES.  67« 

tmijiml,  Md  cmlntt  desiderium  ardeuthis  A  nuntiatur  desiderium.  Sunt  plerique,  quos  dialiolus 


«jrfftmlsr.  Digimm  cerle  e$i  ut  mundum  conlemtiat^ 
firf  Dtum  veraelier  amat,  In  hoc  sacuio  viri  sancti 
koapitai  $mnl  et  petegrini.  Vnde  et  recte  Petrum  apo» 
alolum  MM  Filiue  reprehendit,  quoa  tabernacuium  in 
wsamu  facera  votuit  (Matth,  xvn).  Sanclis  ergo  in  hoc 
Heeuia  U^emacutum  mon  est^  quibus  patria,  et  do» 
«W  i»  eeela  est.  Sancti  itaque  vtrt,  ideo  cupiunt  mun- 
dmm  coutemnere^  et  motum  mentis  ad  supema  reto^ 
rarr,  «i  iki  se$e  recolligant,  unde  ftuxerunt,  et  inde 
u  aubtrakant^  ubi  dispersi  sunt.  Si  igitur  ad  Dei 
amoreni  cousurgere  cupimus,  prius  necesse  est  ut 
in  conparatione  iHius  omnia,  qux  in  mundo  sunt 
▼Htpeiidamus ;  quia  si  il!a  dilexerinius,  iniuiici 
fiei  contiituemur.  Omne  ilaque  qiiod  in  niundo  est. 


iion  impedit  pcr  camis  Tnluptatein,ot  lamen  eonim 
oculos  aHicil  per  exlerionim  ciipiditatem.  Dei  crea- 
tura  est  pecunia,  ot  tamen  ipse  non  irascitiir,  quia 
siia  creatura  diligitur,  sed  quod  sil>i  praeponitur.Tu 
igitur ,  o  homo ,  cur  ampliiis  speciem  creaturae 
miraris  qiiam  piikhritudinem  Crealoris?  Quare  magia 
creaturam  diligis,  quam  illum  qui  pulcbritudineni 
tribuit  creaturis?  Iiiordinntam  quuque  lenes  cbari- 
tatem,  dum  plus  veiioraris  creaiiiram  quam  Crea- 
torem.  De  Dco  igilur  iion  rccte  sentis,  si  creatur» 
aniorem  Crealoris  amori  anteponis.  Cuncta  ergo 
teiiiporalia  del^emus  vilipenderc  ,  sumiuum  vero 
bonum,  quod  Dens  est,  siiper  oiunia  diligere.  Rec- 
tissiine  quoquc  illum  bomo  siiper  oiniiia  diligil,  qui 


concvplscentia  camisrest,  et  concupiscentia  ociilo-  "  ad  serviendiiiii  bouiiiii  cuncta,  qiiae  siib  coelo  suul. 


ronn,  et  superbia  yitae. 

<45)  Dicamas  iUqiie,  si  placet  de  singidis.  Yo- 
iiipcates  carnis  dicuntur,  quas  per  illicitum  iiioium 
caro  appetil,  ut  gulositas,  ebrietas,  luxuria,  nimia 
dormitio,  visns,  risus,  et  cslera  talia.  Et  qiiia  caro 
nobisesl  vicinior,  pcr  vitia  ejus  primum  nos  mun- 
diEff  aggreditur.  Quanto  enim  familiarior  est,  taiito 
pemiciosior  boslis,  et  multi  per  ejus  viiia  cormc* 
mnl.  Ailam  cecidit  per  gulam,  Lotb  per  ebrieta- 
lem,  Salomon  per  luxuriam.  Per  abstinentiam 
qnippe  gulositati  seinper  occurrcre  debemus,  quia 
ipsa  fiiit  nostra?  capliviialis  inilium,  ipsa  voliipla- 
lum  aliariim  romentiim,  qiiia  inde  libido  et  soiimo* 


condidit.  Non  itaque  in  bujus  mundi  coiifidamiis 
divi:iis;  quia  nos  iiberare  non  polerunl  ab  aelernia 
pcciiis.  Unde  Saloinon  ait  :  Divilice  non  proderunt 
in  die  ultionis;  justilia  autem  liberabit  a  morta 
(Prov.  %i),  Diein  vocat  ullionis,  qiiaiido  in  fino 
Deus  coiilemptores  siios  tradet  inrerni  incendiis, 
Cff  m  gravi  ergo  mctrore^  iit  ait  bealus  Isidorus  (47), 
amitluntur^  qu<c  cum  magno  amore  habentur ;  minMu 
aulem  carendo  dolemus  ,  quod  minus  possidendo 
diligimus,  Quid  enim  in  hae  vita  laboriosiuSf  ^ain 
lerrenis  desideriis  a;stuare  f  aut  quid  hic  securius^ 
quam  hujus  scculi  nihll  appeleref  Qui  enim  i^hmc 
mundum  diliguntf  turbulentis  ejus  curis  et  sollicitU" 


Inilia  oriunlur.  Ipsa  est  ctiam  miilloiies  causa  ma-  Q  dinibus  conturbantur ;  qui  autem  odiuntt  nec  tequuih' 


gnarum  inririnitatuin,  ipsa  consuniplio  magnaram 
drvitiarum.  Unde  ait*bealus  Igidorus  noster  polro- 
iitts  (4H)  :  c  Aofi  posse  quempiam  spiritualia  bella 
suscipere,  nisi  prius  carnis  edomuerit  cupiditates, ' 
Nec  polest  ad  conlemplandnm  Deum  mens  esse  libera, 
quas  desideriis  hujus  niundij  et  cupiditiitibus  inhial, 
Ifeque  enim  alla  poteril  oculus  conspicere^  quem 
pulvis  claudil  concupiscenlia!,  Omhi  ergo  peccalo 
pejor  est  avarila,  et  amor  pecuniarum,  Unde  et  per 
Salomonem  dicilur  :  c  Pfihil  est  scelestiu»  quam 
amare  pecuniam,  Uic  enim  animam  sunm  venalem 
laeit;  quoniam  in  vitasua  projicil  intima  sua  (Eccli. 
j):  I  Ciiptdilas  ergo  omnium  criminum  maleria  esl, 
Lnde  et  Paulus  :  <  Radix  omnium  malorum  est  cupi» 


fur,  jaler»a;  ^utelta  tranquillitate  frnenles,  futurm 
pacis  requiem^  quam  illuc  exspectant,  hic  quodam" 
modo  haberejam  inchoant, 

Tertius  laqueus  est  superbia  vi:ae,  cum  eniui 
diabolus  aliquero  justiim  bominem,  necconcupis- 
centia  carnis,  nec  ciipiditate  exteriomm  potest  sub- 
jiigare,  nititur  tanien  omnem  religionis  perleclio» 
iieni  jaculo  superbiae  percutcre.  Quod  beatus  Aiign- 
stinus  leslatur,  dicens  :  (48)  Multorum  tempornm 
labores,  oraliones  videlicet^  eleemosynof^  jejunia  «I 
tigHiw,  si  cum  superbia  finem  habuerint  pro  nihiia 
opud  Deum  repulantur,  Superbia  itaque  est  primum 
vitium,  sed  ultimum  manet  vincendum,  Vnde  dici^ 
tur:  c  Initium  omnis  peccati  superbia  (Eccli,  x).  » 


ditas  :  qnam  quidam   appetenles  errarerunt  a  fide  ^  ^'am  (49),  sicul  humilitas    sanclis  angelis  homine^ 


(f  Tim,  VI).  >  Succidatur  itaque  radix  cr/iKttum,  iie 
€«ter<B  soboles  puUulent  viliorum.  Primiis  ergo  la- 
qnens  est  conciipisientia  carnis,  quia  ipsa  est  oiu- 
ii:tim  malorniii  radix. 

Secundus  vcro  lai|ueus,  concupisceiitia  dicUiir 
OGiilorum,  rerum  srilicet  exlerioriim,  id  esl  auri 
et  argenli  aliartiniqiic  coiiciipiscibilium  possessio- 
uum,  quia  per  nrulos  aui:i  ac  intrinsecus  earuni 

(i5)  Serm.  51  ad  fratr.  iu  eremo,  in  App.  Aiig., 
lom.  Vl. 

(46)  Lib.  III  Se»*/.,  can.  41. 

(47)  LH).  111  Seut.,  c.  59  et  iC. 

(48)  Lib.  De  satntar.  docum.^  cap.  5S. 

(49)  lla.>c  oiiiuia  excorpsii  noster  auctor  ex  lib. 


similes  facit^  ita  superbia  ex  angelis  da^moues  fecit, 
De  superbia  namque  nascuntur  hatreses  et  scUismala^ 
detracti.nes^  inridia,  irai^  rixte^  dissensioneSf  ani* 
mositates ,  ambitiones  ,  elationes  ,  pra-sumptionas^ 
jactantia^  verbositas,  vanitas,  imiuietudo^  menda' 
cium^  perjurium,  el  canera  hujusmodi  quat  dinuusa- 
rare  per  singuia  longum  est.  Cupiditas  quoque  fatit 
homines  gulosos  ,   intemperatos  ,  ebriosos ,  avidoa^ 

De  salularibus  documentis,  cap.  18  et  19,  qui 
Augustini  nuinine  circumfertur,  sed  ciijiis  vorus 
aiictor  est  Paulinns  Aquieiensis,  ut  ostcndunl 
Bonedictini  in  App.f  loui.VI ,  pag.  191,  odtl.  Pari. 

siensis. 


G79 


S.  MARTINI 


rapaees,  fornleario»^  adulteros,  stupralores,  inceslos^ 
(lagUiosos^  «f  alia  innumerabilia,  per  quas  diaboius 
humanum  genus  praelpilare  solet.  Porro  supcrbia  et 
cupiditaSf  ut  ait  beatiis  Augustinns,  fn  tantumsunt 
malum  unum,  ut  nec  superbia  sine  cupiditate,  nec 
sine  superbia  possit  cupidilas  inveniri,  Siquidem  nihil 
atiud  est  omne  peccatum,  nisi  Dei  contemptus,  quo 
ejus  profcepta  contemnimus;  et  lioc  nulla  alia  res 
persuadel  homini  nisi  superbia,  £l,  siciit  bealus 
Augustinus  evidenler  oslendil,  ipsa  est  omnium 
peecatorum  initium  ,  et  finis^  et  causa,  quae  non 
soium  peccatum  est,  sed  etiam  nulium  peceatum  esse 
potuit,  ant.potest,  aut  poterit  sine  illa, 

(oO)  Heec  sunt  ergo  quas  a  paradiso  deliciarum  in 
hoe  miserabiie  exsiiium  A4am  et  Evam  projecerunt^ 
tciticet  concupiscentia  carnis,  et  coneupiscentia  ocu- 
lorum  etambilio  sacuii;  quia  nisidilectio  Dei  ab  eis 
defedsset^  nunquam  male  suadentis  serpentis  consi- 
iizm  diiigere  ccepissetUf  imo  nec  tredidisunt,  Coneu^ 
piscentia  igiiur  carnis  ab  eis  impieta  esl,  quia  de 
ligno  vetito  gustaverunt ;  ei  concupiscentia  oculorum^ 
quia  sitfi  ocuios  aperiri  concupierunt ;  et  ambitio 
sa^culi,  quia  se  fieri  posse,  quod  Deus  est,  credide' 
runl,  Et  ideo  Apostolus^  volens  nos  omnes  ab  liis 
tribus  gemeribus  vitiorum  cavere,  qum  omnino  ad 
eeternam  mortem  animam  perducunt,  dixit :  c  Omne 
quod  in  mundo  est' concupiscentia  carnis  est,  et  con* 
cupiscenlia  oculorum^ et  ambitio  safculi{IJoan,  u).  > 
Originaliter  in  iiiis  duobus^hominibus^  ut  ait  beahis 
An^ni\n\iB,damnatumesttotumhumanumgenub{^\). 
llli  enim  non  ederent  de  ligno  prohibito  nisi  concu' 
piscerent,  nec  concupiscerent  nisi  lentati,  nec  tenta-- 
rentur  nisideurti;  nec  desererentur  a  Deo,nisiprius 
deseruissenl  Deum ;  nee  Deum  desererent ,  itt<t 
smperbirfnt,  et  similitudinem  ad  quam  facti  erant 
damnabiliter  neglexissent.  Eo  itaque  die  juxta  sm- 
ieutiam  Domini'ereduntur  esse  mortui,  quo  ptenaliter 
in  eis  facta  est  necessitas  moriendi,  Uac  ideo  de  pri-- 
marum  hominum  lapsu  ei  damnatione  quamvis  brc" 
titer  scripsimusj  ut  eorum  exsiiium  sive  supplicium 
evadere  possimus  (52).  Quia  licet  ex  Adam  carnaliter 
nati  simus^  non  tamen  ipsum  imilari  debemus^  sed 
Ihminum  nostrum  Jesum  Christum  in  quo  pcr  bop- 
iismum  renati  sumus,  et  in  quo  spiritualiter  vivimu^, 
Quid  esi  Adam  imitari,  nisi  carnaiibus  concupis- 
centiis  ac  desideriis  perpetua  nos  morte  damnari  ?  Et 
quid  est  imitari  Christum  nisi  carnales  concupiscen- 
iias  ae  desideria  mortificare,  et  cum  Christo,  qui 
nos  pretioso  sanguine  suo  redemity  feiiciter  regnare  ? 

Dignuin  est  ergo,  fralrcs-  cliarigsiini,  et  valde 
nobis  necessariuin,  iil  priinoruin  honiinum  lapsum 
damnationemqiie  rugianius,  ct,  in  quantum  pussi- 
bile  est  carnalcs  concupiscentias  nioriiiicando,  Jesu 
Christi  Doinini  nostri  vestigia  scquainur.  Onini  spi- 
rituali  studio  membni  nostra,  qu»  sunt  supei  ter- 
ram,  camalia  scilicet  vKia  niortificeuuis ,  ut  ad 
Ittndisi  delicias,  i  quibus  per  primi  bominis  cul- 

(50)  lliid.,  c.  13. 

(51)  Ibid.,  €.  14. 


LEGIONENSIS 

A  pam  ejecti  sumus  pervenire  posslmus.  Per  < 
uliqiie  tempus,  et  in  bis  praecipiie  sancti  Jejunil 
dicbus  non  soliim  scelera,  vel  peccata,  que  coni- 
misinius,  verum  etiam  quie  illicite  cogiiavimus, 
per  hnmilempoonitentiam  dignamque  satisfactioiiem 
emendare  festijiemus;  quia  non  so!um  de  gravio- 
ribus  vel  manifestis,  sed  et  dc  levioribus  occuUis^ 
que  delictjs  ralionem  reddiluri  sumus.  In  iniquit»* 
tibiis  eniin  concepti,  et  in  pcccaiis  generali,  laiu  a 
criminnlibus,  quain  ab  occultis  omnino  iiidigcmus 
per  compunctioneni  ,  el  lacrymas  purgari.  Scd 
delicta  vcl  peccala  occulta  quis  pcrfectc  inielligit? 
Nullus  nisi  solus  Deus,  sicut  lcslalur  Psabnogra- 
phus  :  Scrutans  corda^  inquit,  et  renes  Deus  {Psal, 
vii)  Scrnlatur  corda,  quia  ^cit,  quid  quisque  cogi- 

^  tet.  ScriUatur  et  renes,  quia  cognoscit,  quid  queuv- 
que  dclecict.  Nam  et  quae  nos  in  nobis  ialeni*  Deo 
perfectc  pateni.  Quicunqiie  ergo  in  bac  praeseuti 
vita  a  manifcstis  ,  occultisque  peccatis  purgarl 
desidcral,  ad  ipsum,  qiii  pcrfecte  occulta  intelligit« 
lacryms  pcrfusus  gcnibusque  obvolutus,  cum  beato 
Job  clamet,  et  dicat :  Quantas  habeo  iniquitales  ei 
peccata,  sceicra  mea  et  deiicta  ostende  mihi  {Job  xiu). 
Ac  si  aperlc  dicat  :  Tu  Deus,  qui  omiiia  nosli, 
iniqiiitatcs  ct  pcccaia  ,  scclcra  mea  et  delicta 
ostende  niihi.  Isle  in  bac  v.ta  justorum  labor  esl« 
ut  semctipsos  inveniant,  ct  invcntos  fiendo  ad 
meliora  perducant.  Quod  beatus  Gregorius,  cujui 
sanctitatem  Deus  magno   sapicntiac  dono  dilavit« 

Q  exponens  ait  (53)  :  Quanivlk  inter  iniq^italemf  ai 
peecatum  nihil  distare  perhibeat  Joannes  aposioius^ 
qui  ait :  c  Iniquitas  peccatum  eet  (/  Joan,  iii) ;  ipso 
tamen  ioquendi  usu  plus  iniqiiHaSt  quam,  peecmiuM 
sonat.  Et  omnis  se  homo  libere  peccatorem  fateiur  ; 
iniquum  vero  dicere  nonnunquam  erubescit.  Jnter 
scelera  vero  et  delicta  hoc  distat,  quod  scelus  etiam 
pondus  peccati  transit,  delictum  vero  peccati  pondu$ 
non  transit;  quia  et  cnm  offerri  sacrificium  per  ie§em 
jubetur^  nimirum  prcecipitur  sicut  prs  peccato^  iia 
etiam  et  pro  delicto,  Et  nonnunquam  scelus  in  opere 
est^  deiictum  vero  plerumque  in  soia  cogitatione.Vndo 
et  per  Psalmistam  dicitur  :  c  Delicta  quis  intelU^ 
gitf  {PsaL  xviii)  i  Qtifa  vldelicei  peccata  operiM 
tanto  citius  cognoscuntur^  quanto  exterius  videntur. 

D  Peccata  vero  cogitationis  eo  ad  inlelligendum  diffici^ 
lia  siiit/,  quo  invisibiliter  perpetrantur,  Jtaque  si 
tenebroi  viderentur,  etdelicta  intetligerentur.  Yidere^ 
estatenebris  recedere;et  inteiligere,  a  delicto  cessare. 
De  illis  dicilur,  qui  in  dcliclis  sunt,  sicut  ct  da 
illis  qui  in  tenebris  fueriint.  Nam  delicta  quis 
intelligit,  ita  ut  sunt  intelligenda,  scilicet  non  viu^t 
ea.  Pauci  quidcm  sunt  et  per  se  iiulli,  unde  est 
illud  :  Nemo  vitat  vitiuin,  nisi  cognitum.  Ab  occut- 
tis  meis  munda  me,  inquit,  et  ab  alienis  parce  servo 
tuo  {ibid.),  Ac  si  aperte  dicat :  Ab  occuliis  meis 
munda  me,  id  est  originalibns  dclictis,  quae  occulte 
a  primls  parenlibus  qiiasi  hiereditario  jure  iisciuft 

(52J  Ihid.,  r.  15. 

"3J--  - 


(53)  Lib.  ji  Moral.,  c,  $1. 


eCl  SERMONES.  —  SERM.  XI.  IN 

ad  nof  pMerfenerunl ;  et  ab  alienis,  id  est  ab  his  qux  A 
«  parentilMis  ncn  coniraxi;  scilicet  ab  his  qiix  post- 
ea  addidl,  parce  mihi  senro  tito,  qui  non  popcrcisti 
liberto  tuo,  id  est  Adap.  Aliler :  occuUum  (uil  pec- 
catum  quando  diabolus  pcccavit,  quia  per  siiper*' 
biam  in  occulto  quasi  in  corde  el  a  se  habuit* 
Alienom  fuit  illud  per  quod  Adam  cecidit,  quia  a 
diabolo  ,  qui  alicnus  erat  ,  fenlarus  succubuit. 
Aliter  :  Ab  occullis  meis^  id  est  a  malis  cogilalio- 
nibns,  munda  cor  meum;  el  ab  alienis,  id  est  a 
malis  persuasionibiis  alioruni,  parccy  ne  consentiam. 
Parce  mfihi,  ^rro  (tio,  qui  non  pepercisli  liberto 
tuo  Adje  ab  aliera  persuasione,  qui  pracceptis  tuis 
noluit  obedirc,  volens  esse  libcr  sicut  dii.  Ac  si 
aperiius  dicerelur  :  Ideo  rogo  ut  ine  a  propriis 
delictis  mundes,  et  ab  alienis  parcas,  quia,  si  mei  ^ 
«on  fmerinl  dominali,  lunc  immaculatus  ero,  id  est 
sine  criminali  pcccato,  quod  corpus  ct  animatn 
maculat 

t  Quisquisigilur  scternse  Viisd  desidcrioanxius,  ap^ 
parcre  venturo  judici  desidcral  mundus,  tanto  se 
subtiliiis  nunc  examinat,  quanto  nimirum  cogitat, 
uC  terrori  illius  tunc  liber  assistal,  et  ubi  displicct 
ostendi  sibi  exorat ;  iit  Iioc  per  pacnitcnliain  in  se 
paniat,  sequebic  dijudicans,  injudicabilis  Gat.  Sed 
•oler  baec  intueri  neccs.sc  cst  quanla  pcrcgrinatio- 
nia  nostrab  pcena  iios  pcrciilit,  qui  in  cam  cxcitatem 
venimus,  ut  nosmctipsos  ignoremus.  Perpctramus 
mala,  nec  tamen  ba^c  cclerius  dcprehendiinus,  vcl 
perpeirata.  Exclusa  quippc  aniina  a  luce  verilalis  p 
nibil  in  se  nisi  tencbras  invcnit,  el  plcrumque  in 
peccati  fo^^eam  pcdem  porrigit,  ct  nescit.  Quod  ni- 
miruin  de  sola  exsilii  sui  cxcitate  patiiur  ;  quia  ab 
illuminatione  Doniini  repulsa  semetipsam  videre 
perdidit,  qtue  auctoris  sui  facicm  non  amavit. 

c  Sequitur :  Cur  faciem  tuam  abscondisj  et  ar» 
bitraris  me  inimicum  tuum?  (Job  xiii.)  Ilumanum 
genos  contemplationem  lucis  intimse  in  paradiso 
habuit,  scd  sibimctipsi  placens,  quo  a  se  rccessit 
lumen  Condituris  perdidit,  ejusque  faciem  ad  ligna 
paradisi  fugit,  quia  post  culpam  viderc  metuel>at, 
quem  amare  consucverat.  Sed  ccce  post  culpam  in 
pcenam  venit,  ex  pcena  autem  ad  amoreni  redit, 
quia  quis  fuerit  culpae  fructus,  invcnit,  atque  illam 
fadcmquam  timuit  in  culpam,  cxcilalus  requirit  ex  ]> 
poena,  ut  jam  caecilatis  su;e  caligincm  fugiat,  atque 
boc  ipsum  quod  auctorem  suum  non  videt,  graviter 
perborrcscat.  Quo  videlicet  desiderio  compiinctus 
sanctus  vir  in  pcrsona  totius  Ecclesiae  cum  lacrymis 
clamat,  diccns  :  Cur  faciem  tuam  aiscondis,  et  arbi- 
iraris  me  inirnicum  tuum  ?  Qui  si  ut  amicum  aspice- 
res,  tuae  me  visionis  liiinine  non  privares.  Qui  mo- 
bilitatero  quoque  cordis  humani  subsequens  adjun- 
git  :  Contra  /oicum,  quod  vento  rapitur,  ostendis 
potentiam  tuam,  et  stipulam  siccam  persequerisf 
Quid  est  enim  homo  nisi  folium,  qui  Tidelicet  In 
paradiso  ab  arbore  cecidit?  Quid  esl  nisi  foliuro. 


DOMINICA  1  QUADRAGES  m 

qui  tentationis  vento  rapitur  et  acsideriomm  flail* 
bus  levatur?  Mens  qiioque  humana  quot  tcntationes 
patitur,  quasi  tot  flatibus  movetur.  Hanc  elenim 
plerumque  ira  perturbat,  ciim  vero  recedit  ira,  suc  • 
crdit  inepta  Ixtitia.  Liixurise  stimulis  argiiitur, 
aestu  avaritiae  longe  laloque  ad  ambienda  quae  terre- 
na  sunt,  inflammalur.  Ariqiiando  hunc  superbia 
elevat,  aliquando  vero  inordinatus'  timor  in  infiinis 
deponit.  Quia  ergo  tot  tentationum  flatibus  levatnr 
ct  ducitur,  recte  folio  honio  comparatur.  Uiide  be- 
ne  quoqiie  per  Isaiam  dicitur  :  Cecidimus  quasi 
foiium  unirersi,  et  iniquitates  nostrae  quasi  venlut 
abstulerunt  nos  (Isai.  lxiv).  Quasi  vcntus  quippe 
nos  iniqurias  abstulit,  quia  fixos  nullo  virtulis  pon* 
dere  in  vanam  Ixttiam  levavit.  Benc  aulem  post  fo- 
lium,  etiam  stipula  appellalur  homo.  Qui  enim  ar- 
bor  fiiit  in  conditione,  folium  a  semelipso  factus  esl 
in  tentatione ;  sed  post  apparuit  stipula  in  dejcctio- 
n:'.  Quia  enim  de  alto  cccidit,  folium ;  quia  vero 
per  carnem  terrae  proiimus  fuil,  ctiam  curo  stare 
videbatur,  siipula  esse  niemoratur.  Sed  quia  viri- 
diiatein  inlimi  amoris  perdidit,  jam  stipula  sicca 
esl. 

c  Considerct  itaque  vir  sanclus,  et  bomo  quania 
vilitatis  sit,  et  Deus  quantae  districtionis,  cl  dicat  - 
Contra  folium  quod  vento  ravilur,  ostendis  potemtiam 
luam^  et  stipnlam  stccam  persequens.  Ac  si  aperte 
non  solum  seipsum,  sed  etiam  bumanum  genus  lan- 
Ix  mobilitati  el  levitati  deditum  deplorct,  dicens  : 
Cur  tanta  rcctitudine  eum  appetis,  quem  sic  inflr- 
inuffl  in  lentatione  cognoscis?  Ferre  omnino  non 
poterinius  scntenliam  lui  examinis,  si  cum  tanta 
nos  districtione  judicare  volueris.  Fragilitas  hunia* 
ni  gf  neris  tuae  districtionis  pondus  non  valebit  siis- 
lincre,  si  nos  judicavens  cum  tanta  reclitudine.  Si 
contra  nos  proptcr  peccata  originalia  vei  actualia 
scripseris  amaritudines,  statim  nos  consumcs.  Tu 
cnim  jus!e  innocentem  el  impium  consumis.  Inno- 
cens  quippe  a  te  recte  consumitur,  quia  illius  in- 
nocentia  liquidius  requisila  tuaeque  innocenliaB 
comparata  annibiiatur.  Etiam  impietas  impii  a  to 
consumitur,  quia  subtilitate  tui  examinis  detecta 
ac  judicata  damnatur.  Si  ergo  iiiiquitates  observa- 
veris.Domine,  quis  sustinebil?  (Psal,  cxxix.)  Te  igl- 
tur,  benignissiroe  humani  generis  Conditor,  depre- 
camur,  ut  per  tuam  ineflabilem  clementiaro  judicil 
tui  temperes  senientiam.  i 

Sed  dum  omnipotentis  Dei  sententiam  formida- 
rous,  necesse  est,  fratres  cbarissimi,  ut  secundom 
Pauli  apostoli  consilium  tenebrarum  opera  abjida- 
rous,  et  arroalucis  induamus,  ut,  expulsa  noctis  ca» 
ligine,  effugatisque  ignorantiae  vel  negligentiae  te~ 
nebris,  in  die,  hocesr,  in  Christo  honeste  arobularo 
possirous,  el  in  nocle  non  opera  noctis,  sed  diei 
opera  perflciamus,  quia  fllii  lucis  appellati  sumai 
(Rom.  xiii).  NequB  enim,  ut  ait  beatus  Augustl* 
nus  (54-5),  deleeiationesomnH  sensms  n^ster  l«rpm«f » 


(54  5)  Lilr.  De  salut.  dorum.,  cap.  59. 

PATnoL.  ccvm 


19 


m 


B.  HARTINI  LEG10NENSI9 


€84 


nec   vani$  pkantaimatibui   animai  nottrai  illudatf  A  i«<<^  ^i  pudice  vttentibui  vincvntur^  pcteitai   ttltrm 


nec  ipia  corpora  itramentorum  calore  depreaa^  in 
alio  torpore  quiet  inclinet;  ied  tigilandot  orando^ 
piallendot  jejunando  contra  diabolum  advenarium 
nottrum  pugnemut,  et  ut  magnam  lucem  evangelica 
doctrinoi  infutam  cordibut  nottrit  tentiamutf  in  hac 
tacrymarum  valle^  non  noctit,  ted  diei  opera  peraga- 
fnui.  Quid  euim  agere  debemut  in  hujut  noclit  cwci- 
tate,  niti  captivare  captivatoremf  et  tequi  libcrato-- 
rem  ?  Quati  enim  iptum  humani  generit  inimicum 
eapiivamus,  cum  illiut  tentationet  opcrando  vincimut, 
Nam  cl  Dei  Filius  in  advcnlu  suo  non  soluin  capli- 
vaiorem  iiuuiani  generis  caplivavit,  ^ed  eliam  servis 
^uis  calcandi  supcr  omnia  dapnionia  poleslatem  de- 
^il  {Luc,  x).  Eliilibi  Scriplura  dicit :  Dominut  con- 


aliot  tentandi,  adimi  videtur,  Dnde  etiam  Origenes 
Arricanus  :  PutOt  inguit,  tane,  quia  tancti  repupiem* 
tet  advertut  ittoi  damonet,  icilicet  incentoret  ei  tin^ 
centet  eot ,  expuguant  exercitum  da^monum^  velui 
quampturimot  eorum  interimunt ;  ui  nee  ultra  fai  tii 
illi  tpiritui,  qui  ab  aliquo  tancto  catte  et  pudice  vi» 
vendo  vincitur,  impugnare  iterum  alium  hominem, 
Quod  etiam  Magister  Anselrous  vir  sapiens  et  catlio- 
licus  asscril,  cuin  inlerroganti  discipulo  bujusmodi 
respondit  :  Unicuique  vilio  preetunt  dcemonei,  qui 
tub  te  habent  innumerubilet  tatcllitet,  qui  aninuu 
jugiter  ad  vitia  illiciunt^et  mala  hominum  tuo  prin" 
cipi  cum  magno  cacidnno  referunt,  Si  quit  tamen  ilifh' 
rum  ab  aliquo  juttorum   pugnant  vincitur,  mox  ab 


ieret  velociter  Satan  tub  pedibut  vettrit  {Rom,  xvi).  B  angeto  cuttode  ejut  in  abyttum  retruditur^  nec 


llaque  qui  sub  pedibus  conleritur,  quasi  captivatur 
dum  vincitur.  Ipse  quippe  totius  maligniiatis  aclor 
primum  homincm  tentavit,  et  vicil ;  et  secundum, 
1d  cst  Cbristuni  Dei  et  hominis  Filium  lenUre  prac- 
sumpsit ;  sed  tenlando  ab  eodem  viclus  succubuit. 
Ipsum  itaque  fortem  armatum,  qui  in  pace  atrium 
fuum  custodiebat  {Luc,  xi),  Dei  Virginisque  Filius 
Jortior  illo  scilicet  et  poientior  in  prxlio  vicit,  ca- 
ptivavit,  armis  spoliavit,  vasa  diripuit,  et  in  pro* 
fundum  inferni,  ut  credimus,  catenis  igneis  rcliga- 
▼it.  De  quo  bcatus  Joannes  evangelista  in  Apocaly- 
psi  :  Pott  mille  annot,  tempore  scilicet  Antichristi, 
totvetur  draco  ilte,  qui  ett  diabotut  et  Satanat  ae  car- 


p>iut  cum  atiquo  juttorum  congredipermittitur.quam- 
vit  atiut  a  principe  dwmonum  loco  ejut  tubrogetur  : 
verbi  gratia,  ticui  enim  homo  a  diabolo  viciut^  mox 
de  paradito  ett  ejectut,  ita  cum  quo  dasmona  ianctis 
virit  tuperatur,  confettim  confutut  in  tartara  includi» 
tur,  Hxc  ideo,  fratres  charissimi,  ex  sanctis  atquo 
aulbenlicis  libris  testimonia  protulimus,  ut  racilluft 
inlelligcre  valeatis ;  quia,  si  secundum  Christi  pne-> 
cepta  vivimus,  sicut  ait  doclor  ecclesiarum  Augu* 
stinus,  auetore  Christo,  captivatorem,  id  est  anti^ 
quum  hostem,  in  nocte  prxsenlis  vits  captiva- 
mu6. 
Quid  etiam  agendum  nobis  est  in  bac  nocte,  nisl 


ctretuo,  et  exiet  et  teducet  gentet  muttat,  Gog  tcili'  q  superbiam  a  cordibus  noslris,   qua  radix  csl  ou- 


ui  et  Magog  (Apoc,  xx),  quando  erit  tanta  tribula- 
tio,  iitetiam,  si  Geri  poiest,  moveantur  clccli  (Matth, 
xxiv).  Sed  si  electi,  quomodo  sunt  in  errorem  niit- 
lendi?(56)  Ibunt  iiaque  in  errorcm  titubationis 
•d  roodicum  pro  multitudine  signorum,  non  (amen 
dejiciendi  sunt  ab  stabilitatc  sua  impulsu  tcrrorum 
alque  signorum.  Gog  et  Mago;  dux  gentes  sunt  in 
ficptentrione  habitantes,  quas  prius  seducel,  et  cum 
quibus  alias  expugnabit.  Per  Gog,  quod  inlerpreta- 
tur  tectum,  aceipimus  omnes  Ecclcsiae  persecuiores 
occultos ;  et  per  Magog,  quod  inlerprclatur  dcte- 
€tum,  perseculores  manifestos.  Quorum  Gog  et  Ma- 
gog  est  numerus  ita  infinilus,  sicut  arcna  maris, 
sterilesque,  ct  infructuosi  in  bonis  operibus 


niiin  malorum,  exstirpare,  et  bumllitatcm,  qua  ad 
gloriam  exaltari  possimus,  ad  mentem  introduccrc? 
Merito  supcrbi»  diabolus  a  superna  beatitudiiie 
corruit,  et  bomo  per  humilitatcm  coelum  ascendit. 
Qui  ergo  de  virtutibusatlolliintur,  diabolum  imitan- 
tur,  etcxinde  gravius  corriiunf,  quia  de  excelso  la- 
bunlur.  Undc  beatus  Isidorus  noster  patronus  (58) : 
Superbia  ticut  origo  ett  omnium  criminum,  ita  ruina 
cunctarum  virtutum.  Ipta  ettenim  in  peccaio  prima,  ei 
tn  conflictu  pottrema,  Hwc  enim  autin  exordio  ttien- 
tem  per  peccatum  protternit,  aut  in  noviaimo  de 
virtutibut  dejicit,  (Jiide  etiani  bcatiis  Ambrosius  (59) 
magnx  in  Chrisli  Ecclesia  revcrenti»,  dicit  :  Super" 
bia  ex  angelit  dasmonet  fecit ;  liumilitat  autem  Aomt- 


In  hujus  itaquc  praesentis  saculi  noctc  per  Cbri-  ^  „^,  $anctit  angelit  timilet  reddit,  Siiperbia  facit  prae. 
sti  passioncm  et  rcsurrectionem  diaboluin,  ut  supra- 
diclum  est,  captivamus;  quando  illius  multiinodis 
reluctamus  tentationibus,  ac  pravis  rcnuntiamus 
opcribus.  Ab  his  qui  in  fide  Cbristi  forlcs  sunt, 
diabolus  cito  vincitur,  et  facile  illius  fragilia  arma 
franguntur.  Quod  dxmones,  qui  a  sanctis  hominibus 
Justc  et  pie  viventibus  superantur,  non  habeant  uU 
Ira  potestatem  alios  tentandi,  in  libro  Senlentiarum 
9i€  scribitur  (57)  ;  Dcemonet  quoque,  qui  a  ianctii 


{m  Isid.,  lib.  I   Sent,,  cap.  25. 
{S7)  II  Seni,,  dist.  6. 

(58)  Lib.  II  Seni,,  cap.  58. 

(59)  iino  Julianus  Pomerius  in  lib.  iii  De  vita 
$9numplativa,  cap.  3.  Quam  scntentiam  inseruU 


cepta  Dei  conleiiinere ;  humilitas  vero  custodii e. 
Summo  ilaque  sludio  profunda  humilitas  est  aro  - 
plectenda ,  qux  fideles  provehit  ad  aeterna  gau* 
dia. 

Quid  iterum  nobis  agendum  est  in  nocte  hujus 
instabilis  vitae,  nisi  principeiti  omnium  vitiorom,  id 
est  diabolum  a  nobis  expellere,  et  fontem  omnium 
bonorum,  Deum  videlicet  Patrein,  et  Filiuro ,  et 
Spirituro  sanctum  suscipere,  qoi  tam  insstiroabilia 

postea  Paulinus  Aquileiensis  in  lib.  De  iaiutarib. 
docum,,  cap.  18,  (|ui«tate  Martini  vcl  .\mbro6io 
seu  potius  Augustifio  tribueliatur,  ut  jam  antea  di- 
ximus,  et  ex  quo  crcdimus  buc  traascriptam  esae« 


C8S  SERMONSS.  —  SERM.  XI.  IN 

€Sl  pulcbriUidinis ,  Um  iuefialMiis  suaTiiatis,  tain  A 
mellifluae  dulcedinis,  tamque  immensse  bouitatis,  ut 
«X  eo  satieniur  omnes  civcs  patriae  coelestis?  Fons 
ei  origo  est  omnium  bonorum,  quia  in  ipsu  subsislit 
fundaroentum  quatuor  elemenlorum.  Revera  Dcus 
Pater  fons  est  omaium  l>onorum,  qui  &nle  omnia 
saecula  ex  seipso  aequalem  sibi  genuit  Filium,  quem 
coostituil  hacredcm  universorum  ,  coelcstium  vide-^ 
licct  et  terrestrium  (Hebr.  i),  ad  seternam  vitam 
pertinenlium.  Nam  et  ipse  verus  et  consubslantia- 
lis  DcQ  Patri  Filius  fons  est  omnium  bonorum  pu- 
rissimus,  qui  Spiritum  sanclum  a  Palre  et  a  sc 
procedcniem  misit  discipulis  suis  de  ipsius  curpo- 
rali  recessu  moerentibus.  Unde  ct  ipse  in  Evangelio 
aii  de  se  :  Qui  credii  in  nie,  flumina  de  venlre  ejus 
fiuenl  aquas  vivo!  {Joan.  vii).  Quod  cxponens  evan*  ° 
gelisia  ait :  Ilac  autem  dicebat  de  Spiritu^  quem  ac" 
cepturi  erant  credentes  in  eum  (ibid.).  Ipse  est  itaque 
fons  iiideGcicns,  quia  in  ipso  confortantur  homines 
ad  coclestem  palriam  tcndentes,  et  ex  ipso  reliciun- 
iur  Spifiiu^  et  anim»  justorum ,  ipsum  sem).er 
facie  ad  faciem  in  dexlera  Patris  videnles.  Ipsum 
pro  modulo  suo  pcregrini  homines  guslanl ,  ne  in 
▼ia  deflciant ;  ipsum  pleno  ore  angeli  in  palria  siiie 
fasiidio  spiritualiter  manducant.  Ipse  esl  viaticura 
ad  aeierna  gaudia  festinaniium ;  ipsc  refectio  in 
regno  ccelorum  quiesccnlium.  Per  ipsum  Hdcles  in 
bonisoperihusproficiuul;  sine  ipso  autem  nibilboni 
facere  possunt.  Ipse  cst  via  pcr  quam  omnes  sancii 
ad  coclum  properant ;  Ipsum  saucti  angcli  in  dex-  ^ 
iera  Patris  regnanlein  vident,  et  .videre  desideraiit. 
/n  ipso  habitat  omnis  plenitudo  divinitatis  corpora^ 
iiter  {Coloss.  ii),  ct  ex  ipso  reflciunlur  omues  coe- 
lestes  ordines  suCTicienler.  /n  ipso  sunt  omnes  the- 
sauri  sapienti(e  ei  scientia  Dei  (ibid,) ;  ipse  est  sua- 
vitas,  et  dulcedo  omnium,  qui  ad  aeternam  beati- 
iudinein  sunt  praedestinati.  iEleinus  qiiippe  est,  ei 
siiie  initio,  per  qucni  Deus  Pater  omnia  creavit  ex 
Dihilo  (Joan,  i).  Ipsum  Dei  Filium  qui  videt,  videi 
et  Patrem  [Joan.  xiv),  quia  eaindem  babel  cuin  Pa- 
tre  diviuitatein.  In  Patrcet  Spiritu  sancto  est  Fi- 
lius,  et  in  Filio  sunt  Pater  et  Spiritus  sanctus,  quia 
Don  sunt  tres  dii,  sed  unus  est  verus  Deus,  in  quo 
vivimus,  movemur  et  sumus  (Act.  xvii).  (60)  Itaque, 
dulcissimi  fraires ,  in  nocic  hujus  praesenlis  viiae,  D 
sicui  jam  supradictum  est,  expellamus  a  nobis 
omiiium  viliorum  principem ,  ^ilicet  diabolum,  ei 
suscipiainus  fontem  omnium  bonorum,  Deum  vide* 
Ucet  Patrem,  et  Filium ,  et  Spiritum  sanctum,  ui 
ab  eo  mcreamnr  suscipi,  ct  ad  aeternum  ejus  intro- 
mitil  convivium.  Recogiterous  etiam  bona  quae  nobis 
8uni  ab  illo  praeparata,  qui  nos  quotidie  ad  se  vo- 
cai;  ei  suscipiamus  juguin  ejus  suave  (Matth.  xi), 
et  aarctnam  ejus  levero,  qui  peccatorum  nosirorum 
clementer  pondera  relevai  Deponamus  ergo,  ut  su- 
perius .  dictum  cst,  opera  ieneirarum,  et  induamur 
unna  lucis  {Rom.  xiii).  Sed  quld  est  deponere  opera 
icnebrarum,  nisi  renuniiare  diaboli  poropls  et  anr 
(CO)  De  walutarib.  djcum.^  cap.  59» 


DOMINICA  I  QOADRAGES.  QS€ 

gelis  ejus?  Et  quid  est  nos  inouere  arroa  lucls,  nisi 
credere  in  Deum  Patrem  omnipotentem ,  qui  vere 
est  omnium  bonorum  fons,  et  illuminat  omnem  ho^ 
minem  venientem  in  hunc  mundum  ?  (Joan.  i.)  Itaque 
dum  luccm  habemus,  credamus  in  lucem,  ut  filii 
lucis  simus  (Joan.  xii).  Apud  ipsum^  ut  aii  Psalmi* 
sia,  est  fons  vita^  et  in  lumine  ejus  videbimus  iumen 
(Psal.  xxxv).  Apud  Deum  Patrem  utique  est  fona 
vitae,  scilicei  Christus,  qui  cum  eodein  Patre,  61 
Spiritu  sancto  unus  est  verus  Deus.  Sic  enim  ipse 
in  Evangelio  ait  :  Qui  venit  ad  me,  non  esuriet;  ei 
qui  credit  in  me,  non  siliet  unquam  (Joan.  vi).  Ei 
iicrum  :  Qui  biberit  aquam^  quam  ego  dabo  ei,  fiet  in 
eo  fons  aqu(e  salientis  in  vitam  wlernam  (Joan.  iv). 
Et  ilerum  :  Ego  sum  panis  vivus,  qui  de  coslo  de- 
scendi.  Si  quis  manducaverit  ex  hoc  pane  vivel  in 
teternum ;  et  panis^  quem  ego  dabo^  caro  mea  est  p:o 
mundi  vita  (Joan.  vi).  Quod  eiiam  verum  lumen  sit 
de  lumine  vero ,  id  esi  de  Patre  Deo ,  ipse  lestatur 
in  Evangelio.  QuandiUf  inquii,  itim  in  mundo,  iux 
sum  mundi  (Joan  ix).  Et  alibi  :  Qui  sequitur  me^ 
non  ambulat  in  tenebriSt  sed  ItabebU  Cunien  vitce 
(Joan.  viii).  Est  ita(|ue  Dominus  noster  Jesus  Chri^ 
stus  fons  de  fonte,  Dcus  de  Deo,  lumen  veruro  do 
lumine  vcro.  Ipse  venit  ad  nos  in  carne,  ut  arida 
corda  nostra  irroraret,  fauccsque  sitientcs  irrigarei 
rore  spiritualis  doctrinae.  Satiabit  in  se  speranies 
qui  irrigavit  sitientes,  quoniam  ipse  est  fons,  et  in 
lumine  ejus  videbimus  lumen.  In  hac  patria  aliud  esi 
fons,  ct  aliud  lumen.  In  Chrislo  autem,  quod  esi 
fons,  hoc  %st  et  lumen.  Ipse  quij[)pe  est  fons  vivus» 
de  qiio  satiantur,  ^tit  esuriunt,  et  sitiunt  justitiam 
(Matth.  v).  Est  et  lumen  verum  sanctam  iliuminans 
Ecclesiaro.  Ex  seipso  illuroinat  in  se  credentes,  ei 
reficit  ad  se  usqiie  pervenientcs.  Quia  itaque  luroen  ' 
esi,  ad  ipsum  oculos  cordis  noslri  indefesse  eriga« 
inus,  et  quia  fons  indcflcicns  est,  ab  eo  in  aeterna 
beatiludinc  satiari  indesinenter  optemus. 

Ilaque ,  dilectissimi  fratres,  ut  sufierius  diciqm 
est,  in  iiocte  hujus  peregrinalionis  dignum  esi  ul 
fonlem  vitae,  scilicet  Chrislum,  summo  desiderio 
sitiamus ,  opera  tenebrarum  abjiciamus,  arma  ju- 
slitiae  induamus,  et  in  nocte  non  noctis ,  sed  diel  • 
opera  perficiamus.  Prius  lamen,  diilcissimi  fratrest 
si  placet,  imoquia  placet,  discutiamus,  et  investi- 
gemuft  diligenter,  qui  sit,  tcI  quid  sit  diaboliis,  aui 
quod  damnum  nobis  altulerit.  Diabolus  enim  ange-  ' 
lus  per  superbiam  a  Deo  est  separatus ,  qui  in  ye- 
ritate  non  stetit,  sed  mox  ui  contra  Deum  tumiijt, 
irrecuperabiliter  cecidit.  Ipse  est  et  pater  et  doctor 
mendacii,  quia  ab  ipso  primuro  invenium  esi  men- 
daciinn,.et  ipse  esi  mendacium,  sicut  veracissima 
Veritas,  scilicet  Dominus  nosier  Jesu»  Cbrisius  in 
Evangelio  Joannis  testaiur.  dicens  Diaboius  men^ 
dax  fuii  ab  m%(u>9  et  tiomtctaa^  ei  tn  verttate  non 
stetit  (Joan.  viii).  Ipse  esi  ergo  caput  mendadi,  H 
finis,  et  a  semetipso  deceptus,  nos  decipere  fesUnai 
omnihus  modis.  Isie  edi  adtarsarius  homanl  geiu^ 


CS7  S.  MARTIM 

lis,  iiiventor  rooriis,  superLla?  iusliutor,  radii 
i.iali,  caput  scelerum,  princcps  omnium  Tiliorum, 
persuasor  etiam  turpium  voluptatum.  Hic  ergo,  cum 
illum  primum  homincm  inlueretur  a  Deo  formatum, 
palrem  scilicet  omnium  nostrum ,  sicut  superius 
crebro  diclum  est,  viderelque  eum  ad  imaginem 
Dei  factum,  pudicitia  ornatum ,  temperantia  com* 
posilum,  cliaritate  circumdatum,  immorialitate  ve- 
slitum,  aemulus  atque  iuvidus  taiitam  beatitudinem 
terrenum  hominem  accepisse,  quod  ipse,  dum  esscl 
angclus,  per  superhiam  cognoscitur  amisissc ;  ipse 
itaque  insaliabiHs  bumicida  statim  nos  noslrosque 
parentcs  lanlis  ac  talibus  bonis  spoliavit,  iiisuper 
et  a  paradisi  gaudiis  expulit.  Nam  et  multis  bonis 
in  prima  fronte  diabolus  nos  spoliavit,  id  est  pudi- 
citia,  conlinentia,  patienlia,  mansuetudine,  cliari- 
late,  immortalitale ;  sic  nos  miscros  ac  niidos  reJ« 
didit,  suisque  pannis,  id  est  vitiis  esse  involutos 
derisil,  suosque  crudeli  dominio  subjugavit,  atque 
ex  ipsius  peslifene  suasionis  vinculo  uuiversum 
genus  humanum  sibi*obligavit.  Spoliavil  nos  pudi- 
citia,  el  accinxit  impudicitia ;  spoliavit  nos  tempe- 
rantia ,  et  fecil  intempcratos.  Spoliavit  charilate, 
et  vestivil  malitia ;  spoliavit  immortalitate,  et  pro- 
pinavit  mortem.  Ilis  lurpissimis  el  infelicissimis 
jios  pannis  posterosque  nostros  involvit,  et  senii- 
irivos  i:eliquii,  dum  mortalia  mentibus  noslris  vul- 
nera  inflixit. 

Hle  quippe  primus  parens  nosler  prailcr  nlias  bu- 
roanx  fragilitatis  miserins,  quas  pro  transgressionis 
peccato  juste  meruU,  corruptionis  poenaffi  et  liberi 
arbilrii  diminulionem  incurril  (61).  Per  illud  nam- 
^ue  peccatum  naiuralia  hona  sunl  iu  liomine  cor- 
rupta,  et  graluila  detracia.  liic  est  enim  ille  homo 
qui  descendens  ad  Jcrusalem,  a  latronihus  est  vui- 
neratuB  et  spoHalus  (Luc.  x).  Vulneralus  quidem 
esl,  ul  ail  beatus  Augusiinus,  iu  bonis  naturaHbiis, 
quihus  non  est  privalus,  aHoquin  non  posset  ileri 
reparalio ;  spoHatus  vero  gratuitis,  quae  per  gratiam 
fud^ant  addita  natiiralibus.  Haec  sunt  data  optima, 
el  dona  perfecta  i^quorum  aHa,  ut  dictum  est,  sunt 
corrupta  per  pcccatum,  sciHcet  naluralia,  ut  iiilel- 
leclus,  memoria,  ratio,  ingenium,  Jiberlas  aihitrii ; 
aUa  vcro,  scilicct  gratuila,  id  esl  hona  voluntas, 
justitia,  (ides ,  spcs ,  ciiaritas ,  el  c^terac  virtutes, 
sunt  subtracta ;  quae  ideo  gratuita  dicuntur,  quia 
per  divinam  nobis  gratinm  concedunlur.  Corrupta 
est  ergo  libertas  arbitrii  cx  parie  per  peccatum,  el 
ex  parle  perdita.  Unde  ait  beatus  Augustinus  :  Li- 
bero  arbilrio  male  utent  homo,  et  $e  perdidit  et 
ipsum,  Cum  enim  libero  arbitrio  peccaret^  victorias 
peecato  amiuum  est  liberum  arbitrium.  A  quo  enim 
qui$  devictus  est,  huic  et  urvus  addictus  est,  Libe- 
rum  arbitrium  dicil  hominem  amisisse,  non  quia 
posl  peccatum  non  babuit  Uberum  arbilrium;  sed 
quia  iiberlal^  arbitrii  perdidit ;  non  quidem  om- 
ncm,  sed  libertaiem  a  miseria  el  a  peccato.  Esl 


LEGIONENSIS 

A  namque  Ubertas  triplex,  sciUcet  a  ncoessilale ,  a 
peccato  el  a  miseria. 

Libertas  a  necessitate  sicul  lunc  cogi  non  pole- 
ral,  ita  nec  modo.  Idcoque  volunlas  merilo  apad 
Deum  judicatur,  qiiae  semper  a  necessiuie  Ubera 
cst,  ^t  nunquam  coj  poiest.  Ubi  necessiias,  ibi 
non  esl  libertas;  et  ubi  non  esl  libertas,  nec  to* 
luntas,  ideoque  nec  meritum.  Uxc  Uberlas  in  om- 
uibus  esl,  tam  in  bonis  quam  inmalis. 

Est  et  alia  Hbertas.  scilicet  a  peccalo,  de  qua  di- 
cit  Apostolus  :  I/6t  Spiritus  Domini^  ibiliberlas  (// 
Cor.  iii);  et  de  qua  Veritas  in  Evangelio  ail ;  Si 
FiHus  vos  liberaverit ,  vcre  iiberi  eritis  (Joan.  tiii). 
Ila;c  Hbcrtas  a  servilule  pcccaii  Uberat,  el  serros 
jiist.tiae   facit;  sicut  e  converso   servitus  peccal* 

^  Hberos  facit  justitiac  Unde  Aposlolus  :  Liberaii  m 
peccato  facti  estis  servi  justititr  (Rom.  vi).  Et  ile- 
rum  :  Cum  servi  esselis  peccati,  liberi  fuistis  justiiiee 
(ibid  ).  Hanc  ergo  libertatem  bomo  peccando  arol- 
sit,  sicut  superius  beatus  Augustinus  didl :  Homo^ 
iiiquit ,  male  uiens  libero  arbitrio,  et  se  periidit^  ei 
ipsum,  quia  perdita  est  per  peecatvm  Uberias^  non 
a  necessitate,  sed  a  peccato.  c  Qui  facit  peecatum^ 
servus  est  peccati  (Joan.  viii).  i  Unde  bealas  Aogu- 
stinus  :  Jstam  libertatem,  qua:  est  a  peccato,  itli  soli 
habentf  quos  Filius  per  gratiam  liberat  et  reparat ; 
nm  ita  tamen  quod  penitus  sine  peccato  sini  in  hae 
mortali  carne^  sed  ut  peccalum  in  eis  non  dominetur^ 
ncc  regnet.  Ilaec  est  eigo  boiia  et  vcra  liberlas,  qiUB 

Q  bonam  parit  servilutem,  scillcel  jiisliliae. 

Est  ileriim  Ubertas  a  miseria,  de  qua  Apostolus 
ait  :  Et  ipsa  creatura  liberabiiur  a  servitute  eorru» 
ptionis,  in  liberlatem  glorias  filiorum  Dei  (Rom.  viii). 
(C2)  Ilaiic  libertatcm  habuit  homo  ante  peccatum, 
quia  omiii  carebat  miseria,  et  nulla  tangebatur  roo- 
lestia  ;  ct  plenius  habehit  in  beatitudiiie  futura,  ubi 
niiscr  csse  non  poterit,  nec  in  corpore,  nec  in  anl- 
nia.  In  hac  utique  vita,  qua;  est  inter  primuro  pec- 
catum,  et  ultimam  conGrmationcm,  nemo  liber  csl 
a  miscria,  quia  non  carel  peccati  poena.  Et  praedi- 
ctis  jam  apparet,  in  quo  per  peccatum  sil  imndnu- 
tum  vel  corruptum  Uberuin  arbitrium ;  quia  ante 
peccatum  nulla  erat  homini  diflicultas,  nullumquc 
iuipedimenlum  de  lege  membrorum  ad  bonum. 

D  nuUa  impulsio  vel  insUgatio  ad  maium'.  Nunc  au- 
lem  per  legem  carnis  ad  houum  impedilur,  ct  ad 
maluin  instigatur,  ul  non  possil  velle  et  perficere 
bonum ,  nisi  per  graliam  Uberetur  el  adjuvetur ; 
quia,  ut  ail  Apostolus  :  Peccatum  habitai  in  came 
(Rom.  vii).  Vuhieratus  esl  ergo  primus.homot  imo 
lolum  humanum  genus  in  iiaturaUbus  lionis»  ei 
spolialus  graluilis  atque  oplimis  donis. 

Haecnimirum  lotius  humani  generisTalnera  beatns 
Job  qui  dolens  interprelalur,  lugebat,  ciero  dicebal : 
Cireumdedit  me  lanceis  suist  connUneravii  lumboe 
meoSf  non  pepercii  ei  e/ludit  in  ierra  viscert^  nem 
(Job  xvi).  In  hoc  loco  bealus  Job  non  soium  sua, 


(61)  II  Sent.,  dist.  25,rn(/e. 


(C2)  Magist.,  ibid.^  Est  ilerum. 


•»  SEUMONES.  —  SERM.  XI. 

•edeiiam  membrorum  Ecclesix  plangit  tenlaiionum 
Toinera;  el  ideo  baec  non  carnaiiler,  sed  spirilua* 
liter  sunt  intelligenda.  Sancta  ergo  Eccle$ia,  ut 
beatu8  Gregorius  eiponit  (63),  lanceis  ah  antiquo 
k^ite^ciremnuiatur,  qvando  in  membris  stits  ab  eodcm 
iwKfmgnatore  callido  tentalionum  jacuds  impetitur, 
Bene  autem  circumdari  lanceis  dicimur,  quia  aiift- 
qmuM  koitis  tentationum  vulnere  ab  omni  parte  nos 
impetit.  Sape  enim  dum  gula  restringitur,  ut  libido 
eubigatur^  inants  glorice  acuieus  mentem  putsat.  Si 
amtem  eorpus  abstinenti(g  afpictione  non  atteritur^ 
contra  mentem  libidinis  flammas  excitat.  Scepe  dum 
aervare  parcimoniam  nitimur,  ad  tenaciam  labimur, 
Et  setpe  dum  possessa  effuse  tribuimus ,  ad  avari- 
fiam  ducimur;  quia  lursum  coiligere  qucerimus^ 
quod  tribuamus.  Dum  ergo  antiqui  hoslis  jacula  ubi^ 
que  nos  impetunt^  recte  nunc  dicitur :  c  Circumdedit 
me  imnceis  suis.  >  Et  quia  omne  peccatum  hostis  qui^ 
4em  callidus  suadet ,  sed  nos  ejus  suasion^ibus  con- 
mntiendo  perpetramus^  apte  subjungitur  :  d  Convul^ 
nerant  lumbos  meos.  >  In  lumbis  quippe  luxuria 
est.  Vnde  ^t  is^  qui  cupiebat  voluptatem  libid:nis  a 
corde  expetlere,  vei  exstinguere,  discipulis  prcedica- 
kat^  dicenp  :  c  Succincti  lumbos  mentis  vestrce  it( 
emstitate  (/  Petr,  i).  >  Cum  erqo  antiquus  hostis  fi^ 
delem  populum  ad  luxuriam  pertrahit^  hominem  pro- 
cul  dubio  in  lumbis  ferit.  Ubi  notandum  quoque  est^ 
gnod  non  ait,  <  vulneravit^  >  scd ,  i  convulneravit 
hsmbos  meos.  >  Sicut  enim  ioqui  aiiquando  unius  est^ 
Coiloqui  vero  duorum^  vei  fortassemuliorum;  sic  aji- 
iiquus  hostis^  quia  nos  ad  culpam  sine  nostra  volun' 
tatenon  rapit^  nequaquam  inmbos  nostros  vulnerare 
§ed  eonvuinerare  dicitur ;  quia  hoc  quod  nobis  ille 
male  tuggerit,  nos  \equentes  ex  voluntate  propria 
implemus^  et  quasi  cum  ipso  nos  pariter  vulneramus, 
quia  ad  perpetrandum  malum  ex  libero  simul  arbi- 
trio  ducimur.  <  Non  pepercit^  >  inquil.  Acsi  dicat : 
Non  destitil.  c  Et  effudlt  in  terra  viscera  mea.  > 
Quid  aliud  sanctce  Ecclesiie  visccra  debemus  acci^ 
pere,  nisi  eorum  mentes^  quiejnsqHa:dam  in  se  mystc^ 
ria  continent^  qui  ad  intima  sacramenla  desertiunt? 
Sed  antiquus  adversarius  cum  fidetes  quosdam,  qui 
interioribus  sacramentis  deservire  videbantur^  adsaS' 
cularia  negotia  pertrahit^  eorum  procut  dubio  viscera 
in  terram  fundit,  quia  iltos  in  infimis  rebus  eoncutcat 
qui  priusinoccultis  atque  spiritualibus  tatebant  acti" 
but. 

Sequitur  :  <  Concidit  me  vutnere  super  vutnus,  > 
iri  infirmis  suis  membris  sancta  Ecctesia  vutnere 
snper  vutnus  conciditur,  quando  peccatum  peccato 
additur^  ut  cutpa  veliemcntius  exaggeretur.  Quem 
enim  avaritia  pertraliit  ad  rapinam,  rapina  adfatta* 
ciam  ducit^  ut  perpetrata  culpa  cx  fatsitate  etiam 
defendatur,  quid  iste  etiam  nisi  super  vutnus  concisus 
est  vutnere  ?  Vnde  bene  quoque  per  prophetam  dici" 
tur :  <  Matedictum ,  et  mendaciumj  homicidium^  et 
ffirdfm,  et  adulterium  inundaverunt ^  et  sanguis  san- 


B 


LN  DOMINIC^  I  QUADRAGES.  m 

A  ^timcm  teligit  {Ose.  iv).  >  Solet  enim  sanguinis  no- 
mine  signari  peccatum.  Unde  et  is  qui  a  peccatis  /i* 
berari  desiderat,  per  pcenitentiam  ctamat :  i  Libera  me 
de  sanguinibus.  >  Sanguis  ergo  sangninem  tangit,  cum 
cutpa  culpam  cumulaverit.  Etquia  cumvutnUs  vntneri 
additup,  vires  contra  nos  antiqui  liosiis  vehementer 
excrescunty  recle  subjungitur  :  <  Irruit  in  me  quati 
gigas,  >  Facite  quippe  inimico  resistiturt  si  nonei 
vetin  muttistapsibusjVet  in  unodiutius  consentiatur. 
Sin  vero  ejus  suasionibus  anima  subesse  consueverit, 
quanto  se  ei  crebrius  subjicit,  tanto  eum  sibi  intotc' 
rabitiorem  facit,  ut  ei  retuctari  non  vateat;  quia 
nimirum  malignus  adversarius  contra  hanc  ex  prava 
consuetudine  devicta^  quasi  more  gigantis  pugnat. 
Sedtamen  pterumque  sancta  Ecctesia  etiam  postper' 
petralas  cutpas  mentes  fidetium  ad  poenitentiam  re- 
vocatf  et  peccata  operis  virtute  spontuneie  afpictionis 
mundat.  Unde  bene  subditur  :  <  Saccum  consui  su- 
per  cutem  meam^  et  operui  citiere  carnem  meam.  > 
Quid  in  sacco  etcinerenisi  patiitentia?  Quidin  cute 
et  carne  nisi  peccatum  carnis  debet  inielligi  ?  Cuni 
ergo  quidam  post  lapsum  carnis  ad  pwnitentiam  red- 
eunt^  quasi  saccus  super  cutem  consuitur.  Et  cinere 
caro  operiiury  quia  cutpa  cartiis  per  poenitentiam  te- 
gitur,  ne  in  districti  judicis  examine  ad  uttionem  re~ 
niatur. 

Vulncraluscstilaque  Adam,  el  in  co  totum  hu- 
manuni  genus  a  latronibus,  ab  anliquo  vidclicet 
l)os(c  ejusque  salellllibus  in  bonis,  ut  praedictuui 

Q  est,  naturalibus,  donisque  gratuitis  spoiialus,  quia 
plus  ol)edivit  illius  iniquis  suasionibus,  quam  sala- 
taribus  Crcaloris  jussionibus.  Ab  Jerusatem^  id  est 
a  suprm»  pacisvlsione  ;  in  Jericho,  lioc  est ,  intus 
superbicndo,  et  a  Dei  dilectione  deficiendo  ;  in  hu- 
jus  mortalis  vitae,  quia  deveuit,  in  latrones  incidit, 
diabolum  videlicet  et  angelos  ejus  sibi  contrarios 
incurrit.  Impositis  ei  plagis,  ct  virlutibus  spoliato 
ac  scmivivo  relicto  abicrunt,  mcntcm  scilicct  iliius 
bujus  mundi  ilicccbris  tcntando  corrupcrunt. 

Porro  sciendum  est  duas  esse  spccies  tcnlatiouis, 
interiorcm  scilicet  ct  exlcriorem  (64).  Extcrior  len- 
tatio  est»  quando  extriusecus  malum  visibiliter  sug- 
gcrilur  vcrbo  vcl  signo  aliquo,  ut  iile  ciii  flt,  ad 
peccati  consensum  dcelinct,  et  talis  tentatio  fit  ab 

^  adversario.  Interior  vero  tcntatio  esl,  qiiando  icivi- 
sibiliter  malum  nobis  intrinsceus  suggeritur,  et  baec 
tentatio  aliquando  Al  ab  lioslc,  aliquando  alrarnc 
Nam  et  diabolus  invisibiliter  inala  suggcrit,  ct  ex 
carnis  corruptione  motus  illicitus  suboritur,  et  li- 
tillalio  prava  nascitur.  Idcoqiie  lcntatio  quse  ex 
carne  est,  sinc  peccato  iioii  cst ;  tentatio  vero  an- 
tiqui  hostis,  nisi  ei  consentiatur,  peccatum  non 
est ;  sed  est  materia  exercendae  virtulis.  Tentatio 
autem  carnis  interior  diflicilius  vincitur,  quia  iute- 
rius  oppugnans  de  nostro,  contra  nos  roboraiur. 
Homo  igitur,  qui  sola  extenori  tentatione  pulsatus 
cecidit,  tanto  gravius  p!ectendus  erat,  qiianto  io* 


(63)  Lfb.  xni   Morat.n  cap.  6 


(64)  iiSen(.,dist.2i. 


m 


S.  MARTINI  LEGIONENSIS 


Tiori  impulsu  prostralus  fuerat.  El  tainenquia  ali-  A  paradiso  ejefttus  posteriUs  ipslui  adon?it  idola. 


quam  licet  modicam  cadendi  occasionem  baLuerat 
idcirco  per  Dei  gratiam  juvari  ad  Teniam  potuit,  ut 
per  aliuni  erigeretur,  qui  per  alium  cecideral.  Qui 
ergo  incitatorem  habuit  ad  malum,  non  injuste  re- 
paratorem  liabuit  ad  bonum.  Diabolus  vero  quia 
sine  alicujus  tentatione  peccavit,  per  alium  juvari 
non  debuil,  ncc  per  se  potuif,  et  ideo  immedicabile 
peccalum  illius  exslitit.  Pcccatum  vero  liominis, 
sicut  per  alium  habuit  initium,  ita  per  alium  uon 
incongrue  habuitremedium.  Propterea  angelica  na- 
tura,  quoniam  non  tota  perierat,  &ed  ex  parte  per- 
stiterat,  non  est  redcmpta  (65),  ut  inde  ruina  sup- 
pleretur  angelica.  (Jnde  aii  beatus  Augustinus :  Pta^ 
(uit  univertUatit  Creatori  et  Redemplori  utfquoniam 


Contempsil  Deum  factorem  suum,  lapsasqoe  eH  m 
prorundum  malorum,  in  tanium  ut  eliam  da^moM- 
bus  exhiberet  servitium.  Congrue  siquidem  non  m 
via,  sed  extra  vlam  a  latronibus  jacei  Tulnerotus» 
quia  a  Deo  elongatus.  Non  exlra  viam  jacerei»  sed 
iu  Tia  utique  staret,  si  peccando  a  Deo  non  reces* 
sisset.  Semivivus  relinquilur,  quia,  gratuitis  donis 
perditis,  in  naluralibus  bonis  Tulneratur.  SemiTi- 
Tus  jacuit,  quia,  cum  vetiium  pomum  manducare 
praesumpsit,  juxta  Domini  sententiam  seipsum  morll 
destinavil,  in  quo  uno  peccato  sex  criininaiia  pec- 
cata  commisit,  quibus  sex  aetates  posteriialis  su» 
morte  involvit. 
Primum  ejus  peccaium  superbia  fuit,  eum  Dea 


multitudoangebrum  Deumdeserendonon  tytaperierat  ^  aequalis  esse  voluil,  et  ideo  factus  est  inlbrmior  ia 


^iuo!  fferierat,  in  perpetua  perditione  remaneret ;  qux 
autem  iUa  deserente  eum  Deo  pentiterat^  eertistime  dc 
»ua  cognita  fideiitatc  semper  gauderet,  An  noncrea^ 
tura rationalis,  quas  in,omnibus  perierat^  quoniam 
peecatis  atque  suppUcHs  tota  perierat^  ex  parte  debuit 
repararit  unde  angelic(B  societati  suppleretur^  quod 
fuina  iUaminnerat  ?  IIoc  enim  promissum  est  sanclis 
qiuod  erunt  cequales  angelis  Dei  in  ccsUs  (Luc.  xx). 

Notandum  prxterea  quod  bomo  tam  racilc  ab 
statu  reclitudinis  non  dejicerelur,  nisi  in  eo  quae* 
dsm  elatio  comprimenda  praecessissei,  ut  per  huml- 
fiistem  peccati  sciret,  quam  falso  de  se  prxsumpse* 
rii,  et  quod  non  bene  se  habeat  natura,  si  aCrealore 


omnibus ,  qui  omnibus  sub  coelo  creaiuris  fnerii 
praelatus.  Undeait  Scriptura  :  Immundusest  eoram 
Deo  omnis  qui  exaUat  cor  suum  {Prov.  xvi).  Secun* 
dum  fuit  ipobcdieniia,  quia  prius  fuerat  subjecius. 
De  qua  Samuel  proplicta  ait:  Quasipeccatmm  iiWo- 
landi  est  repugnare;  et  quasi  scelus  idololatrim  tioUa 
obedire  (I  Reg,  xt).  Tertium  aTaritia  fiiit,  cum  plus- 
quam  ei  concessum  fuerai,  concupiTit,  ei  ideo  om* 
nia  concessa  jusle  amisit.  Uiide  Apostolus  quos* 
dani  discipulos  admonens  ait  inter  caetera  :  Morti- 
ficate  membra  vestra,  qua  sunt  super  terram,  scili* 
cet  concupiscentiam  malam  et  avaritiam^  qmm  «tf 
idolorum  servitus  (Colos.  iii).  Quartnin  sacrilegium 


recesserir.  Angelica  quippe   siTO  humana  natura  q  ^uit,  cum  vetitum  in  sacro  loco  quasi  per  furtum 


moi  ut  a  factore  suo  recessit,  male  se  habuit,  quia 
ad  deformitaiem  perTcnit;  dignitalem  scilicet,  in 
qua  condita  fuerat,  aniisit.  Uno  superbiae  iapsu 
dum  Deo  per  tumorem  se  conferunt,  et  angelus  ce- 
cidit,  et  homo  paradisi  d<;lirias  amisit  (66).  S-?d 
boino  reversus  ad  pcBnitenliam  Deo  se  inferiorem 
csse  cognoscit;  diabolus  vero  non  solum  in  hoc 
conlentus,  qiiod  se  Dco  xqunlem  aeslimans  cecidir, 
Insuper  etiam  siiperiorem  se  Deo  dic\^,  secundum 
Apostoli  sententiam,  qui  de  illo  sub  Antichristi  pcr- 
sona  aii :  Advergatur,  inquit ,  et  extoUitur  supra 
^mnequod  dicitur  Deus,  autquod  coUlur(II  Thess,  ii). 
.  Plagis  itnqiie  a  lalronibus.impositis  semivivus  ac 
spoliatus  virtutibus  liomo  in  via  hujiis  miserabilis 
Titae  relinquitur,  nec  per  quinqiie  millia  annos  so- 
latio  aliciijus  sublevatur.  Gustavit  TCtitum  cibum, 
ei  audiVlt  a  Dco  :  In  sudore  vuUus  tui  comedes  pa- 
nemtuum  (Gen.  iii).  ATcnit  oculos  a  claritate  ma- 
Jcslaiis  Dei,  et  incidit  in  tenebras  hujus  mundi. 
Conlempsit  miscr  paradisi  delicias,  et  ager  illius 
|»t>  fnimcnto  germinai  tribulos  et  spinas.  Abstiile- 
ruDi  ei  latrones  stolam  immortalitatis  et  honestatis, 
el  est  indutus  tunicam  pelliceam  mortalitatis  et  in- 
firmilalis.  Et  qiiia  siiperbe  voluit  esse  sicut  Deus, 
factus  cst  mortalis  et  innrmus.  Post  peccatum  co- 
giiOTit  se  e>se  iiudum,  Tirlutibus  scilicet  spoliatum. 
lu  paradiso  posilus  conlempsit  diTina  pra^cepta,  de 

(65)  Dci»st  hic,  humana  vcro  tota  perierat,  et  ideo 
U€  penitHs  perderetur,  ex  parte    est  redemptii^  ut 


subripuit,  ideoque  a  sacrario  excludi  meruit.  De 
hoc  dicitur  :  Qui  profanat  saneta^  a  sanctis  extermh' 
nabitur.  Quintum  fuit  spiritiialis  fornicatio  :  anima 
enim  illus  conjuncta  Deo  fuit,  -sed  cum  spreto  Dca 
diabolum  admisit,  quasi  cum  exlraneo  adulterium 
commisit,  et  ideo  Tcri  sponsi  amicitiam  amisit.  Do 
hac  spirituali  fornicationnc  Psalmista  Deo  loqui- 
iur,  diccns :  Perdidisti  omnes  qui  foruieantur  abs  la 
{Psal.  txxii).  Sextumhomieidium  perpetraTii,  seip- 
sum  Tidelieet  morti  dcsiinavit  seeundum  Dominl 
sententiain,  quae  ni :  Quocunque  die  eomederitis  da 
Ugno  scientia  boni  et  maU,  morte  moriemini  (Cen.  ii). 
Et  de  quo  Scriptura  ail :  Quiocciderit^  mortem  sibi 
comparat  ccternam. 

Unde  et  inlerior  homo  mox  est  moi  tuus ,  et  ja-* 
cuit  in  sepulcro  corporis  sepultiis.  Revera  iiaqiie 
miser  ille  a  lalronibus  fiiit  vulncratus,  ac  spoliatus, 
et  sciniviTus  reliclus,  ciim  a  nequissimo  et  menda- 
clssimo  spiiitu  fuit  seduciiis.  Accedat  itaquc  Sama- 
ritanus,  hiimani  vidclicet  gcneris  custos,  sapientis- 
simiis  infirmorum  medicus,  coiisohitor  moerentium 
piissimus,  lapsorum  reparator  clementis^mus,  per- 
euniium  ovium  reqiiisitor  solerlissiinus ,  ad  se 
confugientium  dcfensor  fortissimus,  Dei  scilicet  Fi- 
lius  ad  redemplionein  humani  geiieris  a  Dco  Patro 
missus,  et  dicat :  Adam.ubi  es  ?  (Gen.  iiij  Statim  ci 
Adam  peccavii  in  paradiso,  ccepii  eum  Denignissi** 

inde,  otc 

(66)  Isid.,  lib.  i  Sent,,  cap.  10. 


m  6ERM0NES.  —  SERM.  II.  IN  DOMINICA  1  QCADRAGES.  69i 

mas  conditor  el  mlsericordiosissiihus  reparator  re-  A  diu  est  quod  lua  perdiversa  prsecipitia  rapitur  oti« . 
qurere,  dicens  :  Adam^  ubi  e$?  Ipse  requisivit  nos, 
non  quia  nos  euin  dileximus ,  sed  quia  ip$e  prior 
dilexitnos  (/  Joan,  iv),  el  tradidit  $emetipsum  pro 


nobh  (Ephe$,  v).  Crealor  omnipolcns,  benignus  et 
clemens  diu  clamavit  iu  paradiso  :  Adam^  ubi  est 
nec  taniensecundumdesideriumsuum  ab  eo  accepit 
responsuro;  quia  Adam  conatus  estjn  Crealorcm  re- 
lorquere  culpam,  unde  et  cecidil  in  hujus  mundi 
miserabile  exsiiium.  Contempsit  veracissima  verba 
Conditoris,  el  credidit  mendacissimis  verbis  crude- 
lissimi  hostis.  Despexit  Creatorem,  et  incurrit  prae- 
donem.  Tandem  semivivus  ac  spoliatus  de  profundis 
clamat  ad  Dominum  per  quinque  millia  annos  Adam, 


et  lu,  clemenlissime  Pater,  quare  iilam  non  redi-> 
mis?  Excita  poleniiam  luam  cl  veni,  ut  eam  eri- 
pias  de  manu  inimici.  0  Domine ,  dum  ad  libe- 
randum  eam  tam  potcns  es,  quare  tandiu  taces? 

Ad  haec  Dominus  per  propheiam :  Tacui ,  taeui , 
$ed  non  $emper  tacebo  ,  auyet  enim  judlcium  nmnus 
mea  (l$ai.  xlii).  Accedal  itaque  misericordiler  Crea« 
tor  ad  creaturam ,  Taclor  ad  facturam,  Deus  ad  ho« 
mincm,  Samaritanus  ad  vulneratum ,  medicus  ad 
infirmum,  gratia  ad  miserum,  et  infundat  in  ejus 
vuhieraoleum  etvinum.  Samarilanus  ergo,  idetl 
Dei  Filius  iter  facial,  de  coelo  videlicet  a  Deo  Patre 
missus  in  hunc  mundum   descendal ;  et  vulnerato 


idesl  humanum  genus,uteripiaturdedurissimisan-      appropinquans  misericorditer  scilicet  humanam  na- 


liqui  hoslis  oppressionibus.  Per  longa  igilur  lem 
pora  ex  intimo  peclorc  amarissima  cum  lacryinis 
tuspiria  emiliens,  cocli  ac.terrae  Conditorem  pre* 
catur,diccns  :(67)0  Rexgentium,  etdesideratu$  earum^ 
lapi$que  angulari$t  qui  faci$  utraque  unum^  rent,  $alr 
va  hominem  ^  quem  de  limo  forma$ti.!  Etilcrum: 
0  clavi$  David^  et  $ceptr.um  domy$  hraeit  qui  ape» 
nt,  et  nemo  ciaudit;  ctaudi$,  et  nemo  aperli;  veni, 
et  educ  vinclum  de  domo  carceri$  $eden:em  in  tene-' 
bris,  et  utnbra  morti$((}^),  Adam  eliam  vulneratus 
ac  scmivivus ,  id  cst  humnnum  genus  peccatum 
snum  confitens,  ut  de  crudelissimo  antiqui  hoslis 
dominio  eripialur,  per  Prophciam  suppliciler  Deum 
eiorat,  dicens :  Erravi^  $icut  ovi$  quce  periit;  quare 
tertum  limm,  Domine  (P$at,  cxviii).  Et  ilcrum  : 
Saioa  ine  ex  ore  leoni$,  et  a  comibu$  unieornium 
(P$al,  xxi).  Et  rursum  :  Periit ;  fuga  a  me,  ef  non 
esl  qui  requirat  animam  meam-  (P$al.  cxli).  Consi- 
dcro  ad  sinistram  el  ecce  diabolus  ut  lupus  ululat, 
ut  leo  frendet ,  econlra ,  ul  canis  latrat.  Clamo  ad 
Ce,  Domine :  Tu  e$  spe$  mea ;  /u,  portio  mea  in  terra 
viveniium  (t6t(if.).  Exaudi,  Domine*,  preces  meas, 
et  educ  me  dc  lacu  miseriae.ct  delutofxcis  (Psal. 
sxxix).  Isaias' propbcla  lempus  humanae  redemplio- 
nis  summo  desiderioexspectabat;  cum  lacrymis  per- 
fusus  Dco  dicebat :  Utinam  dirumpere$  ccelo$  ,  el 
4e$cendere$  (I$ai.  lxiv),  scilicet  ad  liberandas  gen- 
tes.  Et  iterum  :  Obsecro,  Domine,  mitte  quem  mi$' 
$uru$  es(Exod.  iv),  eic.    Pro  istiiis  itaque  ovis  li 


turam  suscipiensi  ei  curaro  saluiis  adhibeat.  Per 
incarnalionero  scmivivo  appropriet,  qui  in  diviiii* 
tale  naluraliler  Deo  Pairi  coaelernus  manet.  Videal 
spolialum  atque  infirmum,  et  misericordia  motus 
super  eum  reconcilialionis  ei  Iribuat  antidotum  * 
Dei  Fiiius  cleiiicnlcr  de  sinu  Palris  descendat,  se- 
que  ipsum  componal,  sux  videliqct  divinitali  huma-' 
nitalem  conjuiigat,  de  sua  morle  illi  medicinam  ex- 
hibeat,  ul  non  soluin  sil  vulneri&oslensor,  sed  etiam 
sanator.  Itectc  siquidem  Samaritanus  isle,  sciiicel 
Dei  Filius,  custos  inlerpretatur,  qui  ad  custodiendum 
simulque  ad  rcgcndum  omnium  gregem  fidelium  a 
Deo  Patre  in  hunc  mundum  mittilur.  Islum  siquk 
dcm  Samaritanum  Prophela  suppliciter  exorabal* 
G  cuni  timens  ne  in  lios  incideret  lalrones,  dicebat  :.> 
Custodi  mea  laqueo,  quem  $taiuerunt  mihi,ei  ab$eath. 
daU$  operantium  iniquitatem  (P$al.  cxl).  Et  ilerum -^ 
Funes  extehderunt  in  laqueum ;  juxta  iter  $eandeh^ 
ium  posuerunl  mihi  (Psai.  cxxxix).  Diabolus  quippe 
et  satellites  ejus  laqueum  juxta  viam  paraveniia  • 
in  quem  Adam  ac  posleri  ejus  miserabiliter  inci- 
derunt.  Eadem  itaqiie  via,  scilicet  prsesentis  vil»« 
Samariianus  noster  per  compassionem  descen* 
dens  appropriel,  ejusque  vulnera,  oleum  infundena 
elviuum,  alligel,  sacramenta  videlicet  noslrae  salutis 
pcr  omnia  suscipcrenon  recuset.  Quamvis  peccalum 
non  fecerit,  nec  inore  ejus  invcntus  fuerit  dolus; 
tamen  ulab  originalibus  nos  pcccalis  abluat,  ad  bap- 
tismum  humililer  properet :  ul  nos  lentationes  dia- 


beralione  clamabant  ad  Dominuni  Veleris  Teslamen*  D  boli  vincere  doceat,  tentari^a  diabolo  non  rcfiigial ; 


ti  sancli  paircs ,  palriarchae  sciiicet  et  prophelae  di- 
centes  :  Rorale,  coeli,  desuper^  et  nubespluant  justum; 
aperiatur  ierra^  et  germinet  Salvatorem  (I$ai,  xlv). 
Ei  iteruin ,  o  coeli  ac  lcrne  Condilor,  precamur  ul 
impleas  oflicium  summi  pasloris ,  ct  non  pereat  de 
grege  tuo  centesima  ovis.  (69)  Perscquere  leonemy 
antiquum  videIicelhoslcm,qui  rapuittiiam  ovcm.Leo 
conteratur,elovis  dejaucibus  illius  cripiatur.El  nunc, 
Domine  Deusnoster,  Conditor  noster,  pater  noster^ 

(67j  Ilse  sunt  anliphonae  4  el  6  de  scptem  majp^ 
ribus  ad  Magnificat  antc  Nativitalem  Domini,  auas* 
tit  ail  Clicloveus,  tolum  genus  humanum  aa  Dei 
Filium  effundil,  assiduis  eum  efllagilalionibus  pul- 
san«,  Htdiutissime  eispectatu$,  post  tautam   mvrom 


ul  Ecclesiam  suam  jejunare  doceat,  quadraginla  die  * 
rum  jejiinium  perficial;  et  ut  se  oslcndal  veram  de 
Virginecarnemassumpisse,postea  esurial,el  ut  probel 
sc  naluralcm  de  Dco  Palre  divinilatis  habere  sub- 
siantiam.tentatorero  suum  diabolum  potcnter  sapien- 
terque  vincal,  ad  passioncm  dignantcr  accedat,pec- 
cata  no&tra  incorpore  suo  super  lignum  perferai;  el 
ut  nos  de  anliqui  hostis  potestaleeripial,  die  lerlia  a 
mortuis  resurgat.  Ad  haec  Dei  Filius,  a  Deo  Patre, 

tandem  veniat  in  mundum,   naturam  humanam  a 
captivitateda:moni$t  acarcere  peccati^  a  tenebri^  er- 
9Qfum  $ua  vi$itatione  liberet. 
'  'V68)Lib.  De$alutarib.docttm.  cap.  57. 
(€9;/6W..,  cap.  58, 


CigiS  S.  MARTLNl  LEGIONEMSIS  699 

inquit,  de  ccBlisTenio  in  hunc  ur.induai  missus,  Ad  A  obliviscaris  ,    nou   me    in»  perpeluani    desem, 

non  uie  diulius  ad  pGrdenduin  in  potestate  daemo- 


quiJ?  Jugum  videlicet  disrumpcre  captivitatis  hu 
manae,  et  aHigare  vulnera  praevaricaloris  Adae.  Ecce 
ad  baplismum  prosalule  hominumdignantcraccedo, 
qui  nullius  culpse  rcalui  subjacco.  Li1)cnter  etiam 
a  Spiritu  sanctoducorin  excelsummonlem,  elten- 
tatus  ralionabililer  vincam  antiquum  bostem,  qui 
invuliose  dc  paradiso  expulit  primum  lominem. 
IJeo  ad  me  palientcr  tcntntorem  permitto  accedere, 
qualenus  omnes  crcdentes  iu  me  doceant  cjusdem 
anliqui  hostis  lentationcs  superare.  Ad  enidiendum 
eliamsponsammcam,  sanctamscilicetEcclesiam,  pcr 
memctipsum  quacfraginta  dierum  jejuniume^pleam. 
Verum  quia  et  cum  Paire  naluraliter  unam  habco 
dtvinilalis  substantiam,  quadraginla  diebus  maneo 
sine  corporali  cibo :  et  rursus,  quia  de  Yirginema- 
trc  naturalem  carnis  substantiam  traii,  poslea  csu- 
rio.  Ad  passionem  etiam  spontaneus  misericordi- 
terque  accedo,  ut  hominem  redimam,  quem  cuin 
Patre  et  Spiritu  sancto  creavi  ex  nihilo.  Ecce  ita- 
que  in  crucc  inter  duos  latroues  medius  pendeo  ,  et 
miserrimo  ac  vulnerato  Adae  condoleus  ilcrum  cla- 
mo  :^Adam,  uhi  es  ? 

Ad  hsec  Dimas  latro  in  dcxlera  Christi  pendcns» 
ipsumque  Dei  Filiuni  csse  ac  pro  salute  hominum 
de  sinu  Palris  descendisse  ^gnoscens,  cum  lacry- 
mis,  quasi  in  persona  AJse  respondit,  dicens  :  Do-v 
mine,  iii  cruce  sum,  et  digna  quidem  pro  mcritis 
recipio ;  non  me  excuso  ;  merui  quod  tolerv ;  palior 


num  derelinquas.  Licet  gravi\er  peccaverim  iii  ta, 
tamen  tu  cs  pius,  lu  clemens,  tu  multae  misera- 
tionis«  Ostende  in  me  clemeutiam  tuam.  Pateat  mihi 
venia,  paleat  el  rndulgentia.  Non  me  excuso,  sicui 
prius  feci  in  paradiso.  Scelera  mea  noR  derendo, 
peccata  mea  non  \indico,  delicta  mea  non  abscondo. 
Displicel  mihi  maluni  quod  feci.  Suscipe  ,  quaeso» 
vocem  confitcntis,  allende  vocem  precantis,  audi 
voccm  peccatoris  clamantis.  Non  mc  deseras,  Do- 
mine,  in  perpetuum,  scd  memento  m<j,  dum  tenerU 
in  regnum  tuum  (Luc.  xxiii).  Quia  igitur  Dimas  la- 
tro  in  cruce  pendens,  quasi  in  persona  Adae,  Jesu 
Christo  veram  confessionem  obtulit,  idem  henigni»* 
^  simus  pastor  non  illi  sentenliam  uiUionis  irrogaviti, 
sed  misericorditcr  paradisi  patriam  quam  peccando 
perdiderat,  reddidit,  diccns  :  Uodie  mecum  erit  m 
paradiso  [ibid,).  Ac  si  apcrtius  diccrct :  I!odle  m(y- 
cura  eris  in  paradiso  per  huuiilem  conrcssionem, 
ur.de  cecidisti  per  contumacem  excusationem.  Pce- 
calum  quod  voluntarie  commisisti  oblique  iii  me 
retorqucre  voluisti,  et  idcirco  diu  iii  paradiso  ina- 
ncre  noii  meruisli.  Quia  potius  voci  uxorls  tuae 
obedisli,  quam  voci  meae,  ideo  ejeci  te  a  paradisi 
amomilale.  Cum  magno  dedecore  a  paradisi  deliciia 
fuisti  rcpulsus,  et,  ut  dicis,  per  longa  exsilia  allK- 
ctus.  Non  convertisti  ad  me  faciem,  sed  dorsum, 
et  cccidisti  usquc   ad  inferos  deorsum.  Condolena 


justo  judicio ;  misericordiam  peto  :  Memento  md,  q  itaque  miseriis  luis  descendi   libcrare  le  de  infer* 


dum  veneris  in  regnum  tuum  (Luc.  xxiii).  Ac  si  lalro 
In  peraona  Adae  Jesum  Christum  Redemptorem  no* 
slrum  in  cruce  pendenleifi  precaretur  ,  dicens  :  0 
clementissiine  pastor,  qui  me  cum  Palre  el  Spiritu 
sanctoelimoterrae  plasmasti,  obsccro  ut  concedas 
Ycniam  mibi  peccatori,  et  facias  mc  lecum  pcriin- 
gere  ad  delicias  paradisi,  quas  diiduin  per  diaboli 
invidiam  perdidi.  Scio  plane  quia  pro  tuis  ovibus 
animam  in  cruce  venisti  ponere  ;  idcirco  dcprecor 
ut  me  ad  paradisi  amoenitatem  facias  pcrlingcre. 
Fateor,  contra  tuum  decretum  giistavi  vetitum  ci- 
bum,  sed  ejectus  a  paradiso  niuliis  malis  (70)  ex- 
pertus  sum.  Pomuin  contra  tiiam  voluntatem  ori 
meoporrexi,  ideoque  in  hujusmundi  cxsilio  inulta 
adversa  sustinui.  Tibi  Deo  omnium  Conditori  in- 
obediens  fui,  elmortiferis  diaboli  suasionibus  obc- 
divi ,  quapropter  per  multa  tempora  durissimum 
iUiusjugum  pertuli.  Te  Deum  piissimum  Palreui 
meum  deserui  et  crudelissimo  tyranno  adhsesi. 
Quia  tuum  nimis  saluberrimum  conlempsi  praecc- 
ptum,  in  siidore  vultus  mei  comedo  panem  meum, 
Justesiquidomin  operibus  manuum  mearum  terrae 
maledixisti,  ct  ideo  spinas  et  tribulos  germinat 
mibi.  Peccavi  graviler,  peccavi  infelicitcr,  pcccavi 
miserabiliier.  Peccata  mea  tibi  manifesto,  scelera 
mea  confiteor,  delicta  mea  pronuntio.  Deprecor 
ergo    le ,   Deus   meus  ,    ut    non  me  in    finem 

(70)  Multa  mala. 
(70-)  Prec.  Eccles, 


nalibus  poenis.  Coinpassus  tuis  calamitatibus  ni- 
mium  descendi  ad  tcrras,  ut  te  restituam  in  gradum 
prisiinum.  Daboetiam  tibi  slolam  primam,  scilicel 
inimortalitatis,  quam  perdidisti  per  culpam  pracva- 
ricationis  (70*).  Majorem  quippe  felicilatem  accipief 
per  donum  gratiae,  quam  perdidisti  per  appetilum 
iuanis  gloriae.  Pretio  mei  sangtiinisde  diaboli  te  ser- 
vitule  redimo  ,  ct  libertali  rcstiluo.  Ad  hoc  nimi* 
rum  permitlo  in  cruce  suspendi  corpus  meuin,  ut 
faciam  pcrtingere  ad  sociclatcm  supemorum  ci- 
vium. 

Ac  si  Adainin  persona  toiius  Ecclesix  Jesu  Cbri- 
sto  Filio  Dei  in  cruce  pendenti  responderet,  di- 
cens(7i)':  Okenignissime  paslor!  o  miscricordiosi»-i 
D  sime  Rcdcmptor ! 

Quo!  te  ricit  cUmentia^ 

Lt  ferres  nostra  crimina^ 

Crudelem  mortem  patiens , 

Ut  nos  a  morte  tolleres? 
Qiiae  te  superavil  pietas ,  ut  de  sinu  Palris  de- 
scenderes  ad  terras  ad  diluendas  nostrorum  cri- 
minum  maculas  ?  Bonitas  quippe  tua  te  compulit, 
ul  proprium  in  cruce  sanguinem  misericorditer 
fuiidens ,  nos  ab  aeterna  damnatione  eriperes.  Tua 
quoque  perfecta  charitas  te  in  tantum  coegit»  ut  non 
solum  nos  de  diaboli  potestate  redimeres,  verum 
etiam  tuis  bumeris  imponeiis-  ad  coeiestium  ovium 
(71)  Ex  hymn.  Ascensionis  Domiiii  ad  Vuper^s, 


097  SERMONES.  —  SERM.  XI. 

gre|em  reporlms.  Niliil  prorsus  unquain  boiii 
egimus ,  ut  taiitae  beatitudinis  participes  esse  me- 
reremur,  sed  tua  maiima  benigniias  non  eoniinuit 
in  ira  sua  misericordias  suas. 

Considerate ,  fratres  charissimi » ineffabilem  Dei 
cl^mentiam  erga  hominis  mis^riam.  Dum  enim 
Deus  ad  homiuem  accedit,  et  homo  peccata  sua 
conPitetur  ei ,  misericordia  accedenlis  Dei  et  veritas 
bominis  conruenlis  obviant  sibi.  Et  qiiia  niisericor- 
dia  invenit  vcrilatem  juslilise ,  non  relinquitur  locus 
calumniae ;  imo  dum  consenlit  juslitia  et  ipsa  pax 
osculatur,  operante  misericordia  et  perniillente  ju-> 
stitia ,  fit  reconcilialio  inter  Deum  inisericordeni  et 
miserum  honiincm,  dum  stalim  Dei  Filius  clemen- 
ter  dicit  ad  latronem :  Uodie  tneium  eri$  in  paradi$o. 
Gratias  igitur,  dulcissimi  fralres ,  againus  Deo  Pa- 
tri  f  Filioque  ejus  Domino  nostro  Jcsu  Christo ,  et 
Spiritui  sancto,  quia  revera,  ut  ait  Apostolus ,  ve- 
ius  homo  noster  $imul  crucifixtt$  e$t^  ut  de$trualur 
corpui  peceati,  ut  ultra  non  $erviamu$  peccato  (liom. 
\i).  Omni$  quippe  caro  $uper  tcrram  corruperat  viam 
9uam  {Cen,  vi) ;  ideoque  Dei  Filiiis  dignalus  esCliu- 
iniliter  crucem  asccndere  ut  in  seinetipso  cruciA- 
geret  eam.  Ipse  quoque  incorruptam  traxit  cariiem 
de  Yirgine ,  per  quam  nos  eriperet  a  cariiis  corru- 
ptione.  Totum  enim  munduiii  caro  corruperat, 
euknque  parvo  pretio  pro  unins  videlicet  arboris 
pomo ,  diabolo  vendiderat.  Nam  et  cum  esset  an- 
cilla ,  dominam  tamen ,  id  est  animam  sibi  servire 
coegerat.  De  qua  Aposlolus  ait :  Caro  concupi$cit 
4tdver$u$  $piritum ;  $piritu$  aulem  adver$u$  carnem 
(  Calat.  V )  ,  etc.  Ujbc  adeo  a  primo  homine 
Adam  usque  ad  adventum  Domini  nostri  Jesu  Chri- 
sti  omnes  corruperal,  qnod  vix  aliquis  voluntati 
ejus  resistere  poterat.  Unde  in  persona  veteris  bo- 
minis  Apostolus  dicebal ;  Ego  $um  carnali$  veniiA- 
datu$  $ub  peccato  ( Rom.  vii ).  Ilaec  niniiruin  quia- 
que  habet  ministros,  quibus  se,  et  dominam  suam , 
animam  scilicet ,  caplivavit ,  el  universum  munduia 
diaboli  dominio  subjugavit,  Quando  enim  aliquis 
deserendo  justitiam ,  peccat,  vel  comedendo  dele- 
Ctatur,  vel  videndo  decipitur,  vel  audiendo  attra- 
liitur,  vel  odorando  illicita  illicilur,  vel  manibus 
mala  operatur,  his  quinque  ministris  captivus  du- 
citur.  Unde  dicitur  :  Qui  facil  peccatum ,  $ervu$  e$t 
peccati  {Joan.  viii).  His  quinque  ministris,  id  est 
quinque  sensibus  corporis,  caro,  sicut  jam  supra- 
dictum  ust ,  homines  superavit ,  et  homo  quamvis 
in  paradiso  positus  succubuit.  Sed  prius  aggressa 
est  mulierein ,  velul  partem  debiliorem.  Hoc  modo 
taolier  quinque  sensibus  corporis  peccavit.  Auribus 
persuasionem  diaboli  accepit,  et  consensit,  cum 
ille  talia  intimaret,  dicens  :  In  quocumiue  die  com- 
ederili$  ex  eo ,  aperientur  ocuU  ve$tri ;  et  eriti$  $icut 
dii ,  $ciente$  bonum  et  malum  ( Gen.  iii ).  Audistis , 
fratres  charissimi,  quomodo  mulier  per  audilum 
suceubuit ;  nunc  atiendite,  qualiter^odoratu,  et  visu 
decepta  fuit.  Ait  enim  Scriptura  :  Yidit  mulierquod 
bcnum  esset  tignum ,  et  ad  ve$cendum  $uave ,  pul- 


1N  DOMLMCA  I  QUADRAGES.  698 

A  chrum  octi/is,  a$pectnque  deieetabile.  Cum  dicit  sua- 
ve ,  capta  est  odoratu  ;  cum  dicit  pulcbrum  oculis» 
illaqueata  est  visu.  Adhuc  duo  ministri  supersunt , 
qiii  tolum  perpetrarunt  scelus ,  tactus  videlicet  et 
gustus.  Per  illos  itaque  quinque  ministros ,  id  esl 
quinque  corporis  sensus,  caro  quod  illicite  coepit, 
male  consummavit.  Sic  enim  Scriplura  ait :  Tulit 
mulier  de  fructu  t7/tiis,  et  comedit.  Manus  tulit,  os 
comedit ,  tactus  ministravit ,  gustus  peccalum  con- 
summavit.  Prostrata  igitui  ac  vulnerata  origine 
omnium  hominum ,  deinceps  ministri  illi ,  scilicet 
sensus  corporis ,  totuin  sibi  subjiigaverunf  mun- 
dum.  Videns  igitur  omnipotens  Deus  Pater,  quia 
caro  totum  mundum  expugnabat ,  quia  ancilla  do« 
minam  suam  ,  id  est  animam ,  sibi  subjugaverat , 

^inisit  dilectissimum  Filium  suiim,  qui  ab  hac  ca* 
ptivitate  universum  Hberaret  muudum. 

Hoc  itaque  Abrahae  victoria ,  de  quinque  regibus 
praefiguravit ,  quos  ille  p^ler  fidei  divino  adjutus 
auxilio  superavit ,  quia  fides  nostra  sic  confirmata 
est  in  spiritu  principali ,  ut  totidem  nostri  corporis 
sensus  subjiciat  verbo  Dei.  Nam,  sicut  ille  pro  pro- 
ximo  in  regibus  victor  exstitit ,  ita  fides  nro  anima 
victrix  de  homine  triumpbat.  Quod  vero  ille  non 
mullitudine  militum,  nec  virtute  legionum,  sed 
tantum  trecentis  decem  ct  octo  comitibus  advcrsa* 
rios  principes  debellavit ,  significabat  quod  nos 
passio  Chrisii  liberatura  erat  a  dominatu  quinque 
carnaUum  sensillim ,  qui  nos  antea  variis  caplivan- 

Q  tcs  viliis  exsuperaverunt.  Igitur  qui  quinque  cor- 
poris  sensus  raiioni  subjicit ,  quasi  quinque  reges 
vincit.  Inimicam  ergo  nostram  carnem  sine  peccato 
Dei  Filius  induit.,  ut  cum  ea  pugnaret,  eamque 
comprimeret,  et  ministrosejus,  quinque  videlicei 
sensus,  debilitaret ,  ut  deinceps  possent  ei ,  scilicet 
canii ,  resistere,  et  dominam ,  id  est  animam  suam , 
gubernare.  Elegit  itaque  fortissimus  praeliator  no- 
ster  competentem  pcenam ,  in  qua  inimicam ,  no- 
stram  scilicet  carnem  crucifigeret,  et  sensus  no« 
stros  puniret  atque  ad  bene  operandum  corrijerel. 
Oculi  ergo  Dei  et  Virginis  Filii  in  cruce  pendentis 
magnitudinem  pocnae  viderunt ,  et  tenebras  mortis 
senserunt.  Aures  illius  opprobria  turpissima  a  Jii- 
da*i8  prulata  audierunt.  Os  ait :  Sitio  ( Joan,  xix) , 

D  el  fellis  alque  aceti  amaritudinein  gustavit  pro  ve^ 
titae  arboris  cibo.  Manus  clavis  cruci  sflbcae  sunt. 
Tota  quippe  caro  ibi  perpessa  est ,  ut  tota  nobis 
deinceps  subjaceret,  ct  voluntati  apimae  semper 
obediret.  Tunc  adimpletum  est  quod  in  perBOini 
Christi  ail  David  propheta  ante  multa  tempora  : 
Quce  non  rapui,  tunc  exiolvebam  (P$al.  ixviii). 
Passus  profecto  est  pro||ter  humani  generis  peccatat 
cum  nullum  omnino  unquam  perpetrasset  peccatum, 
Rapuit  angelus  a  Dco  aposlatando ,  cum  dixit :  Po-* 
nam  $e4em  meam  ad  aquUonem ,  et  ero  iimilii  AUi$f 
iimo  (l$ai.  xiv).  Rapuit  primus  parens«  cum  dia-t 
bolo  consensil,  et  calice  supcrbiae  mortem  sibi, 
suisque  posteris  propinavit.  Tendebat  enim  ut  esset 
Deus,  et  pervenit  ad  boc  ut  esset  superbus.  Hoo 


€99 


S.  MARTINl  LEGIONENSIS 


700 


f  eccatum  solvil  Dei  et  Yirginis  Fiiius  in  carne  sua,  A 
i.on  ninnu  armala,  sed  iigno  Iransiixa.  Peccata 
uliqae  noii  sua ,  scd  uostra  ipse  pertutit  in  corpore 
$uo  super  tignum ,  ut  pcccatis  mortui  justilios  viva- 
mus  ;  cujus  tivore  sanati  sumus  ( /  Petr.  n)  (72).  II- 
hiSMS  itaque  diabohis  in  morte  Fiiii  Dei  et  hominis, 
8:cut  avis.  Nam  ostensa  Christus  carnis  suae  mor- 
talilate,  quam  iiiterimendain  ille  malignus  hostis 
appetcbat,  altscondil  divinilatem  ui  laqiicum,  quo 
eum  velul  avem  improvidam  prudciili  irrcliret  de- 
cipuIa.Nam  siinnoxiusChristusnonccideretur,  ho- 
mo  per  prxvaricalioneni  diabolo  addictus  non  absol- 
Ycrctur.  Diabolus ,  dum  in  Christo  carnem  huma- 
nitalis  impelit,  quse  paleliat ,  quasi  hamo  divinitatis 
ejus  captus  est,  qui  latebat.  Esl  autem  in  Christo, 
iit  ait  bcatus  Isidorus,  hamus  divinitas,  esca  aulem 
caro ,  linea  gcnealogia  quac  ex  Evangclio  recilatur 
{Matth,  i).  Tenens  autem  hanc  lineam  Deiis  Paler 
est,  de  qiio  Apostolus  loquitur :  Caput  Christi^  Deus 
(/  Cor,  XI ).  Et  Lucas  lineam  gciierationis  Christi 
ab  imis  ad  snmma  coDlexens ,  inchoat  a  Joseph ,  et 
consummat  in  Dcum  ,  dum  dicit :  Qui  fuit  Ileti ;  ct 
proflciscens  linea  gcnerationis  dicit ;  Qui  fuit  Dei 
{Luc.  111 ).  CruciPixus  est  ilaque  vctus  humo  nosler 
ftmui  cum  Christp.  Caro  nostra  scilicet  est  cruci- 
flxa,  id  C3t  in  cruce  debilitata ,  ne  contra  animam 
dominain  siiam  movcat  bclla.  Debiliiavit  eam ,  ne 
adversus  animam  superbiat ;  ct  roboravit  illain ,  ut 
peccatis  et  vltiis  resistat.  Fregit  illius  vires ,  ne  se- 


(73)  Hunc  siquidem  veniin  humani  generls  me- 
dicum  Eliseus  propheta,  qui  $alu$  DonuHt  interpre- 
taiur,  in  operibus  suis  praenguravit,  cum  ad  susci- 
tandum  puerum  per  ministrum  baculum  suum  mi- 
sit,  quo  quia  non  surrexit,  poslea  per  semelipsum 
ad  eum  accessit.  Lex  est  itaque  Elisei  baculus  per 
ministrum  ad  suscitandum  mortuum  inissus,  per 
quein  tamen  non  surrexit  mortuus.  YcDit  ergo  so- 
qiiens  minislrum  suum  ipse  per  se  Eliseus,  et  cum 
perrectoe  xlaiis  vel  staturae  esset  et  adultus,  contra- 
xit  magniludinem  suam,  et  coaptavit  se  mortuo;  po- 
$uit  videlicet  os  suum  super  osejus^  etoculo$  $uo$$U' 
per  oculos  eju$,  et  manu$  sua$  super  manu$  epu^  ei 
pedes  siios  super  pedes  ejus,  et  catefacta  e$t  caro 
pueri  (IV  Reg,  iv).  Oscitavit  puersepties,  apeniilque 
oculos,  et  sic  surrexit,  qui  fuerat  mortuus.  Omnia 
hwc,  ut  ait  Apostolus,  tit  figura  contingebant  itli$ 
(/  Cor.  x).  Eliseus  ilaque  nosler,  id  est  Dei  Filios, 
per  serviim  suuni,  scilicet  Moysen,  misit  baculum, 
id  est  legem,  ad  suscitandum  mortuum  in  peccatis, 
id  est  gt^niis  humaniim.  Sed  quia  baculus  legis  non 
poliiit  vivificare  humanum  genus  venit,  per  se  ipse 
Eliseus,  id  est  Dei  Fitius,  et  contraxit  suam  niagiii- 
tiidincm  ad  mortui  parvitatem,  quia  per  omnia  Deo 
Patri  obediendo,  scilicct  huroanam  naturam  acci- 
picndo,  et  habitu  inventus  uthomo  (Pliitipp.  li),  coap- 
tavitsemorluo.  Posuit,  inquit,  o$  $uum  s^ero$eju$, 
llli  videlicet  evangelicx  institulionis  inspiravit  sa- 
cramenta  ;  et  ocutos  suo$  super  ocutos  eju$,  per  af- 


cum  ducat  animam  ad  intcrilum ,  et  confii  mavii  ii-  ^  fectum  scilicet  compassionis  providcndo  ei  boua  in 


lam,  ut  instanlcr  dcsudet  ad  bciie  operandum.  Pri' 
nius  homo ,  ut  s:cpe  dictum  est ,  per  inobcdientiae 
cutpam  omni  suac  postcritati  mortcm  propinavit ; 
Dei  auteni  et  Virginis  Filius  per  Patris  graliam  vi- 
tam  iili  restituit.  Primus  homo  a  Deo  discedens  , 
cum  omni  sua  prole  in  latrones  incidit ;  Dei  Filins 
de  sinu  Palris  veniens,  misericorditer  illum  ab  eis 
eripuit.  Humanum  genus  per  primi  hominis  culpnm 
ab  Jprusalem  descendens,  a  coelesti  videlicet  cla- 
ritate  discedens,  mortalia  a  lalroniims  in  hujus 
mundi  via  pertulit  vulnera  ;  sed  Dei  Virgiiiisque 
Pilius  in  cruce  pendcns  aeternae  salutis  factiis  est 
lili  medicina.  NuIIus  quippe  patriarcha,  nullusqiie 
propheta,  quamvis  juste  et  pie  vixerit,  quamvis 
Deum  in  toto  corde  dilexerit ,  quamvis  multa ,  re- 
velante  Spiritu  sanclo ,  de  Dei  operibus  futiira  prae- 
scierit,  humanum  tamen  genus  a  perpetuae  damna- 
tionis  morte  eripere  potuit.  Nec  etiam  ipsa  lex  ,  quae 
Judaicum  populum  terrore  temporalis  poenae,  ne 
teala  ageret  coercebat ,  ocutum  videlicet  pro  oculo, 
dentem  pro  dente ,  damnum  pro  damno  restiluere 
praecipiebat  {Exod.  xxi),  illum  iiberare  poterat.  Nul- 
latenus  itaqiie  ab  aeterno  interitu  eriperetur,  nisi 
Jcsus  Cbristus,  qui  vere  est  saius  omnium  gentium , 
a  Deo  Patre  ad  redemplionem  inundi  mitteretur.  De 
quo  Propheta  illum  praesciens  venturum  sic  loqui- 
tur  :  Satus  nostra  cito  veniet ,  et  comminuet  jugum 
eapiivitatis  no$trce, 
(72)  Uid.,  lib.  I  Sent,,  cap.  13. 


omnibus ;  et  ntttnu$  $ua$  super  manu$  eju$,  eum  vi- 
delicet  manu  misericordiae  paulatim  sublevavit  ab 
operibus  mortuis,  ad  cognitioncm  sui  Cond.toris;  ct 
pedes  suos  super  pedes  ejus,  illum  videlicet  in  suae 
fidei  fundamento  solidavit ;  et  incubuit  super  eum^ 
scilicet  in  passione,  ipsum  videlicet  in  peccaiis 
niortuum  a  daemoniaca  dominatione  patiendo  redc- 
niit;  et  calefacta  est  caro  pueri,  diviiii  amoris  igite; 
oscitavit  puer  seplies,  devote  videlicet  per  sancti  Spi- 
ritus  dona  ad  bene  operandum  anhciavit ;  aperuit' 
queocutos,  scilicct^ordis  ad  cognoscendam  verita- 
teni,.  quse  Deus  est,  atque  ad  rccolcnda  beneflcia, 
quae  illi  gratuita  sua  bonitate  Deus  contutit,  et  ita 
se  coaptavit  inorluo,  surrexitque  morluiis,  a  perpe- 
\  tua  sci!icet  morte  humanuin  genus.  Hujusmodi  ita- 
que  DeiFilius  humanum  genns  ab  aeterna  morleeri- 
puit,  et  ad  spem  veniae  ercxit,  alque  ad  aetcrna  pro- 
merenda  gaudia  sollicitavit. 

Ipse  igilur  Redemplor  nosler,  ut  clemens  sapiens- 
que  mediciis,  misericordiler  alligavit  vulncra  hu- 
inani  generis,  qux  illi  fucrant  inflicta  a  latronibus. 
Verl>a  quippe  illius  praedicationis,  et  sanguis  pas- 
sionis  pcccatorum  vulneribus  remedia  sunt  saiutis. 
Nam  ipse  pro  salute  hoininum  de  sinu  Patris  ve- 
niens  vutnera  humani  generts  altigavit,  peccantes 
videlicet  redarguendocohibuit,  superbos  huinilia- 
vit,  •  elalos  repressit,  oliosa  verba  prohibuit,  vanas 
et  .Irrjjliles  a  corde  cogitationes  e.\peili  jussll.  Vul- 
\1d)  Isid.,  Quasst,  in  Reg.  iv,  c.  i. 


*701  SERMONES.  ->  SERM.  XI.  TN  DOMIMCA  1  QUADRAGES.  701 

nera  utiqiic  peccatonim  a9tringit,  cum  peccantibus  A  alligavii,  redargueiido  videlicet  cobibult:  oleum  prje- 
terrorem  poenae  incutit,  poenilentilms  vero  spem  ve- 


niae  promitlil.  Vulnera  alligat,  quando  iniqua  agen- 
tilNis  tomienta  inrerni  minatur,  et  a  malo  receden- 
tes,  iit  bona  faciant  bortatur.  Nonne  cum  in  Evan- 
gelib  terribiliter  proclamabat :  Qui  bona  egerunt, 
ibunt  invilam  selernam,  qui  vero  iiiala  in  ignemae- 
tcrniim  (Matth,  j\y ;  Joan.  v),  peccalorum  vulnera 
cobibebat?  Dei  Filius,  u(  clemens  ac  pius  medicus, 
oleum  inrundit  el  vinum  bumani  generis  vulneribus. 
Cum  enim  proniittit  dulcia,  infundit  oleum ;  cum 
Tcro  pnecipit  aspera,  infundit  et  vinum  ;  cum  prae- 
dicat  suavia,  audientium  animos  demulcet;  cum  au- 
temdenuntiat  gravia,  delerret.  Alligat  ilaque  pecca- 
lorum  vulnera,  duin  praecipit  :  Pceuitentiam  agite 


terea  et  vinuni  infudit,  aeternae  scilicet  bealitudinis 
prxmia  a  malo  recedenlibus  proroisit,  peccant'bu8 
irero  terrorem  gebei^iae  incussit. 

Ad  bocetiam  sepermisit  a  Spiritu  sancto  in  der 
serliim  montein  duci,  ut  tenlatus  tentatorem  diabor 
lum  vinceret,  el  bominem,  quci)  idem  malignushof>- 
lis  tenlando  de  paradiso  ejecerat,  ad  paradisi  amoe-* 
nitalem  reducerel.  Primum  homincm  diabolus  ten- 
tando  vicit,  Dei  aulem  ei  Virginis  Filium  tentare 
pncsumcnsvictussuccubuil.  Illeutiquequide  prinni 
hominis  dejectione  gloriabatur,  a  secundo  homine 
victus  confundilur.  Ille  cujus  invidia  primus  homo 
a  paradisi  gaiidiis  expellitur  a  Dei  Virginisque  Fi« 
lio  superatus,  in  profundum  iuferni  relruditur.  Ipse 


{Mattb,  iii).  liifundit  olenm,  dum  addit  :  Appropin-  ^  totius  malignitatis  actor,  quibus  modis  se  primuin 

bominem  captivasse  lutabatur,  eisdein  a  secundo 
homine  Cbrislovictus,  jnstagnum  ignis  seternicap- 
tivus  tenelur.  Superbe  erga  primum  homiiiem  egit, 
sed  rationabiliter  illum^Deiis  homo  prostravit.  Mira 
igitur  omnipotentis  Dei  ac  pia  dispensatione  actum 
est,  ut  a  cordibus  nostris  per  mysterium  Incarna- 
tionis,  passionis  et  rcsurrectioiiis  Dei  el  boininis 
iesu  Christi,  idein  malignus  hostis  ipso  aditu  cap- 
tus  exeat,  quo  nos  aditu  intromissus  captos  te* 
nebat. 

Sciendum  pmeterea  est  quia  poterat  quidem  iltum 
Dei  Filius  soio  verbo  in  abyssum  prxcipitare,  sicut 
eum  prius  de  coelo  fecit  cadere ;  sed  potius  ilium 
sola  Scripturarum  auctoritate  voiuit  vincere,  et  ra- 
tionabilitcr  increpare,  diceiis :  Vade  retro^  Satana*; 
non  tentabis  Dominum  Deum  tuum  (Matlh.  iv).  Ilie 
autem  venenatissimiis  serpens,  et  insatiabilis  bomi- 
cida  ab  initio  in  veritate  non  stetit,  sed  slatim  ut 
creatus  est  contra   Deum  superbivit,  eique  parifi- 
cari  voluit,  moxque  propulsus  de  coclo  cecidit.  Cuni 
videret  se  omnes  angeloruin  ordines  gloria  et  de- 
core  praecellere,  sprelis  omnibus,  voluit  Deo  aiqua- 
lis,  imo  major  existere.  Meliorem  statum  quani  el 
Deus  dedcrat,  voluit  Deoinvito  arripere,  et  aliisan-  . 
gelorum  agminibus  per  tyrannidem  imperare.  De 
paiatio  est  ergo  propulsiis  et  in  carcerem  detrusiis, 
et  sicut  prius  pulcherrimus,  ita  post  factus  est  ni- 
gerrimus.  Et  qui  prius  splendidissimus,  postea  to- 
nebrosissimus ;  qui  prius  honore  laudabilis,  post 
omni  borrore  exsecrabilis.  Projectus  est  itaque  de 
coelo  plenus  superbia,  inridia,  ira  et  odio,  de  quo 
ait  in  Apocalypsi  vox  iapsa  de  coelo  :  Vai  vobis^  terrce 
et   mari^  quia  descendit    ad  vos     diabolus    habent 
iram   magnam^  sciens  quia    modicum  tempus  habet 
{Apoc.  xii).  Ac  si  aperlius  diceretur  :  V<e,  id  est 
miseria,  dolor,  captivitas  et  damnatio  est,  vobis'ter' 
rwy  scilicet  terrena  sectantibus,  et  mart,  flucluan- 
tibus  videlicet  in  hoc  mare  roagno  et  spatioso,  in 
quo  sunt  replilia,  quorom  non  est  numerus  (PsaL 
ciii-)  :  ideo  scilicet  quia  descendit  ad  vos,  id  est  ad 
detrimentum  vestrum,  diabohis  habens  iram  ma* 
gnam  de  perdita  coclesti  felicitate  vei  dignilate. 
sciens  quod  modicum  tempus  habet,  id  est  quod  pa^ 


quavit  regnum  coelorum  (t6i</.).  El  ilerum  :  Gaudete, 
et  exsultate,  quia  nomina  vestra  scripta  sunt  in  caS' 
lis  (Luc.  x).  lulundit  et  viniim,  duiii  dicit  :  Omnis 
arbor,  quas  non  facil  fructum  bonum,  excidetur,  et  in 
ignem  mittetur  (Malth.  iii).  Et  iterum  :  Si  manus 
tua,  vet  pes  tuus  scandatizat  te,  erue  eum  et  projice 
abs  te,  Melius  tibi  est  ad  vitam,  hoc  est  in  regnum 
Goelorum,  debilem,  vet  claudum  introire^  quam  duas 
manus  vei  duos  pedes  habentem  mitti  in  ignem  wter- 
nmm  (Matth,  xviii) ;  ubi  vermis  impiorum  non  mo- 
rietmr,  et  ignis  non  exstinguetur  (Marc.  ix). 

Nec  hoc  solummodo  Dci  Virginisque  Filio  suflTe- 
eit,  quod  saucii  vulnera  alligavit;  sed  etiam  illum 
misericorditer  in  jumenlum  suum  iinponens,  in  sta-  ^ 
bulum  duxit,  et  ut  pius  ac  sapiens  medicus  curam 
lllius  habuit.  In  jumcntutn  suuin  illuni  imposuit, 
quia  humanam  naturam  clementer  suscipiens,  pec- 
eata  nostra  in  corpore  suo  super  tignum  pertulit  (I 
Petr.  ii).  Caro  ilaque  iiostra,  quain  de  incorrupla 
Virgine  suscepit  jumcntum  illius  exstitit,  in  qua  ad 
nos  venire,  et  antiquum  hostem  debellare,  nosque 
ab  ejus  tyrannidc  criperedignatus  fuit.  iumenlosuo 
iios  misericorditer  imposuit,  et  in  stabulum  duxit ; 
quia  per  suie  Incarnationis,  passionis  et  resurrec- 
tionis  fidem  nos  in  sanctam  Ecclesiam  introduxit, 
et  ad  imitationcm  sui  vivere  pnccepit,  dicens  :  £s- 
tote  perfectif  sicut  et  Pater  vester  cosiestis  perftctus 
est  (Matth.  v).  Et  beatus  Pelrus  apostolus  :  Chris" 
tus  passus  est  pro  nobis,  vobis  relinquens  exemplum,  D 
ut  sequamini  vesligia  ejus,  qui  peccatum  non  fecit, 
nec  inventus  est  dotus  in  ore  ejns  (I  Pelr.  ii).  Etiam 
beatus  Paulus  ad  imitalionem  Dei  nos  vivere  horta- 
tur,  dicens  :  Estote  imitatores  Deij  sicut  fitii  cha^ 
rissimi,  et  ambulate  in  dilectione,  sicut  et  Christus 
diiexit  nos,  et  tradidit  semetipsum  pro  nobis  oblatio- 
nem,  et  hostiam  Deo  in  odorem  suavitatis  (Eph.  v). 
ln'jumcnlo  itaqiie  suo  nos  imposuit,  peccata  scili- 
cet  nostra  iii  corpore  suo  portavit,  dum  seipsum  Deo 
Palri  sacrificium  in  ara  crucis,  sine  maculaobtulil; 
in  stabulum,  hoc  est  in  Ecclesiam  catbolicam,  per 
Hdem  suae  Incarnationisintroduxit,  secundumevan- 
gelicae  instituiionis  rcgulam  vivere  jussit ;  vulnera, 
idcsl  peccala  d:emonibus  suadentibusnobis  inflicta, 


703  S.  MARTINI 

rum  hanc  polentiam  (entandi  excrcere  stbi  licebit, 
sed  post  modicum  in  inferno  detrudetur.  Ille  ilaque 
malignus  Iiostis  non  solum  in  coelo,  spretis  onmibus 
angelorum  poiestalibus,  Deo  (^ndilori  omnium  se 
parilicari  voluii ;  scd  etiam  Dei  el  hominis  Filium 
in  dcscrto  tcntare  prxsumpsil.  Quia  similis  in  coelo 
fieri  Altissimo  vohiit,  ideo  in  terram  projeclus  fuit; 
Vt  rursus  ex  quo  Dei  Fitium  in  descrto  tentavit,  in 
profundum  inferni  cecidit  (7i).  Quidam  pulant  illum 
ex  quo  tentavit  Christum,  in  inferno  teneri  religa- 
tuni  :  quem  dicunt  eliam  primum  hominem  tcn-* 
tasse,  ct  vicisse,  et  per  quinque  millia  annos,  id  est 
usque  adadventum  Ghristi  mundihujus  principatum 
tenuisse.  Lnde  legitur  in  Evangelio  Dominum  di- 
xisse  :  Piunc  princeps  huju$  mundi  ejicietur  forat 
(Joan,  iii). 

Sequitur :  Tunc  reiiquil  eum  diabolus  .'  el  eccean- 
geti  accesserunt,  et  ministrabqnt  ei  {Matth,  iv).  Pro- 
cuidubiodiabolusDeumreliquit,  quiain  coclocreatus 
maluit  per  snperbiam  ab  eo  recedere,  quam  per  di«* 
lectionem  illi  adhxrere.  Contempsit  clarissimam 
Tultus  Dei  perenniter  videre  lucem,  et  ceeidit  in 
hujus  mundi  caligiiiem.  Cum  sanctis  in  coclo  ange- 
lis  bcatam  ducere  viiam  noluit,  ideoque  permancre 
in  eo  diutius  non  meruit.Noluit  felicitcr  sui  Crea- 
toris  faciem  contemplari,  et  patitur  miserabililerte* 
nebras  hujus  mundi.  In  coelo  creatus,  coiitinuo  tu- 
rouit,  et  a  veritatis  luce  se  avertit.  Lucem  odio  ha- 
buitf  et  tenebras  incurrit.  In  cacio  igitur  noluit  Deo 
esse  subjectus,  in  deserto  Dei  et  hominis  Filium  tcn- 
lare  praesumens,  rccessit  ab  eo  victus  atque  confu- 
8U8.  Rcliquit  ergo  Creatorem  suum  diabolus,  et  ab 
60,  suis  exigentibus  culpis,  est  derelictus,  atque  in 
perpetuum  aaerno  incendio  traditus.  A  Deo  itaque 
est  separalus,  et  in  scipsum  divisus,  ideoque  non 
erit  stabilis  principatus  ipsius.  Ipse  quippe,  ut  ait 
Pominus  ad  bcatum  iob,  $st  rex  super  omnes  fHios 
Muperbice  (Job  xLi),  cum  quibus  praecipitandgs  est  in 
stagnum  ignis  et  sulphufis  gehennse  (Apoc,  x\), 
'  quod  etiam  ait  Joannes  evahgelista  in  Apocalypsi 
sua.  Cum  ■ublatus  fueril,  scilicet  in  dic  judicii,  ti>- 
mebunt  angeli,  et  tcrriti  purgabuntur. 

(75)  Necesse  itaque  erat  ut  malignus  spiritus  ab 
illius  jam  discederet  tentatione,  in  quo  nec  vesti- 
gium  quidem  su»  voluntatis  pravae  potuit  invenire. 
Mirabatur  etiam  ipse  totius  malignitatis  actor  post 
tot  saecula,  circa  mundi  videlicet  finem,  se  inve- 
pisse  homincm  fragilitatis  humanae  concupiscentias 
pon  habentem.  Yidebat  bominem  in  carne  natum, 
nultum  oronino  carnalis  comiptionis  habentem  vi- 
tium.  De  Yirgine  quippe  naturalem  carnis  aubstan- 
liani  Iraxerat,  sed  camis  vitia  penitus  ignorabat. 
Femineus  partus  diabolum  ad  tenlandum  Christum 
proYOcabat,  sed  integritasmatrisillum  terrebat  (76). 
{lumani  corporis  forma  cailidissimo  hosti  suasil 


LEGIONENSIS 


704 


A  exire  ad  praelium,  quem  vems  Dei  el  Virglnis^FiUut 
rationabiliter  viclum  coegil  abire  relrorsum.  Qua« 
propter  dubius  tentator  moHia  ac  deeeploria  lenla- 
menta  rimatur;  quia,  etsi  carnalia  hominift  in 
Cbristo  speciem  contemptaretur,  praesenlia  Umea 
divinitatis  illius  concitatus  eum  plns  esse  quan 
hominem  suspicabatur.  Yirgo  quidem  Maria  illum 
pej[>ererat,  sed  non  eum  de  virili  semine  conceperat. 
Cuin  ergo  antiquus  hostis  viderel  Christum  lanlo 
miraculo  tamque  insolito  usu  progenitum,  ul  reory 
apud  se  tacite  cogitabat,  atque  admirans  dicebal  : 
Quis  esl  iste  qui,  ignorante  me,  ingressus  esl  in 
hunc  mundum  praeter  naturalem  nasceudi  usuni? 
Blatrem  quidem  illius  video,  sed  in  lerra  palrem 
ejus  ignoro.  Femina  illum  pcperil,  sed  de  morlaU 
homine  non  concepil.  Miror  itaque  qualiter  gignere 
cum  potuil  femina  sine  inaritaU  copula.  Ilominem 
coiispicio  verum,  prseter  usitatam  nascendi  legem 
natum.  Et  cum  nihil  ei  desit  de  humana  nalura, 
nulla  tanieii  est  illi  carnalis  concupiscentia.  A  sae- 
culis  nunquam  fuit  auditum,  ut  homo  nasceretur 
de  femina,  et  nultum  haberet  vittum.  Ab  initio 
innndi  nunquam  aliquis  natus  de  muliere  ftine  pec- 
cato  vixit,  nec  animani  suam  de  manii  mea  liberarc 
potuit.  Quis  ergo  istc  est,  qui  de  feinina  natus,  el 
inter  peccatores  convcrsatu«,  ab  omni  labe  peccaU 
invenitur  purgatus?  De  mortali  matre  generatur^ 
et  nullius  coutagione  peccati  poliuitur. 
Recessit  itaque  ipse  malignus  hostis  victus,  cou-^ 

Q  fusus,  atque  dubius,  nec  ad  plenum  valens  cogno- 
scere  uCrum  Deus  et  homo  esset  quem  tentaveral« 
an  homo  purus.  Postea  vero  plenius  eum  cognovii 
quando  tum  mortuos  suscitantem,  caecos  illumi- 
nantem,  leprosos  mundanteni,  paupcrcs  evangeii-« 
zantem  (Matth.  xi),  et  caetera  Deo  digna  opcra 
facientem  vidit.  Unde  beatus  Isidorus  noster  pa- 
tronus  alt  (77) :  Quamvis  ordinem  ncstrie  liberationiA 
diabolus  nescierit,  scivit  tamen  quod  pro  salule  /lo- 
minum  Christus  in  hunc  mundum  advenerit  :  sed 
quod  sua  nos  mtrte  redimeret^  igiloravit^  unde  el 
eum  occidit,  Nam  si  ille  Christum  per  mortem  redi^ 
mere  humanum  genus  scirett  non  eum  utique  pere- 
miss0l.  Quod  noverint  diaboli  pro  salute  humaui  ge^ 
neris  Christum  venisset  Evangelii  testimonio  docetur : 

^  quem  ut  viderunt  in  sublimilaie  virtutum  (ulgeutem^ 
eognoscendo  perlimuerunt^  dicentes  :  c  Quid  nobis  et 
tibi^  Fili  Dei  ?  venisti  ante  tempus  perdere  noa  f  • 
(Luc.  IV.) 

(78)  Reccdentc  ergo  illo  totius  artifice  doli»  an- 
geli  accesserunt,  el  ministrabant  ei.  Gloriosa  igi- 
tur,  fratres  charissimi,  Uedemptoris  nostri  vicloria 
quantum  a  nobis  sit  glorificanda,  angelorum  edo- 
cenl  obsequia.  Nobilis  aeterni  Regis  Iriumphus 
quanta  revereniia  sit  celebrandus,  supernorum  ci- 
vium  probal  famulatus.  Mirabatur  diabolusie  in- 


(74)  uSent.,  dist.  6.  De  Lucifero, 

(75)  Maxim.  Taur.,  homil.  2.  De  Jejun.  Quadra- 
fMtmor,  circa  fincm. 

(76)  Id.,  homil.  1. 


(77)  Lib.  1  Setil.,  cap.  44. 

(78)  Maxini.  Taur«,  homil. 
fiiiem. 


%  De  jejun.t  circa 


705 


SERMONES.  —  SEKM.  XI.  IN  DOMINICA  I  QUADRAGES. 


"M 


venisse  hominem  nnllam  peccali  babentem  conla-  A  l^ermitiit.   Diabolus  dum  tentat,  quamvis  noicns, 

utiliiaii  tamen  sanctorum  servit,  quando  eos  ten- 
tationibus  suis  non  decipit,  sed  poiius  erudit.  Nam 
tentntioncs,  quas  ille  malignus  hostis  ad  humanum 
commovet  interilum,  inlerdum  Dei  lilius  saiubri 
n:i!itate  ad  virlutum  converlit  exercitium.  Et  licei 
diabolus  tcntnliones  jusiis  semper  inrerre  homini- 
bus  cupiat,  tamen  si  a  Deo  poiestatem  non  accipit, 
Bullalenus  adipisci  polest,  quod  appetil.  Multis  vi- 
tiorum  praesligiis  diabolus  menles  rcproborum  per- 
tenlandu  deludit.  Nunc  enim  promissis  decipit» 
nunc  rebus  transitoriis  quasi  necessariis  ,  illicit. 
Unde  Ilispaniarum  doctor  Isidorus  in  secundo  (85) 
Sententiarum  Mhro  ait :  Argumenta  machinattonum^ 
malarumque  cogitationum  semina,  qum  cordibus  ho^ 


(^onem;  gloriabantur  et  angeli  a  Dei  hominisque 
Filio  victum  esse  callidissimum  tentatorem.  Nolebat 
diabolus  se  in  sua  propositione  esse  victum ;  con- 
gratulabantur  angeli  nobilem  Redemptoris  nostri 
triumphum.  Cum  summa  victus  confusione  Satanas 
resiliv;!  relro;  et  ecce  angeti  cum  summa  reveren- 
*  tia  accesserunt,  et  minislrabani  eidem  Dei  ac  Vir- 
ginis  Filio  (79).  Ex  qua  re  quid  aliud  quam  unius 
personae  utraque  natura  ostendittir?  Qiiia  verus 
homo  est,  diabolus  eum  tentat  (80) :  et  quia  verus 
Deus  est,  angeli  ei  ministrant.  Quasi  homo  a  dia- 
bolo  tenlatur;  et  sicut  Deus,  miiiisterium  illi  ab 
angelis  exhibetur.  Verus  utique  homo  esl,  qiiem 
diabolus  tentare  prxsumit,  et  idcm  ipse  verus  Deus 


est,  a  quo  diabolus  viclus  abscedit.  Recedenle  dia-  ^  minum  diabolus  infundit,  ita  sape  undique  captam 


bolo,  reverenter  illi  sancti  angeli  serviui^,  quia 
nimirum  ipae  est  per  quem  cuncta  elementa  subsi- 
ttunt.  Nec  mirum  si  sancti  angeli  ministrant  iili 
^ralulanter,  euin  ipsum  Deus  Paler  anle  omnia 
sxcula  ex  seipso  gcnuerit  ineGrabililer  (8i).  Cu^o- 
scamus  igitur  in  eo  naturam  noslram;  quia  nisi 
hunc  diabolus  hominem  cernerel,  non  teiitaret.  Ve- 
neremurin  illo  divinitatem  suam;  quia  nisi  super 
omnia  Deus  existcret,  nullo  modo  ei  angeli  mini- 
strarent.  Secundum  assuniptae  humanitalis  nostrae 
fragilitalem  esurivit;  secundum  omniootentiamvero 
suie  divinitalis  tentationes  dialiolicas  vicit  (82).  Sed 
fortissimus  propugnator,  qui  pro  vita  ac  libertate 


implicant  mentem^  ut  ex  quacunque  parte  evadere 
quisque  tentaverit,  sine  periculo  exire  non  possii;  ve» 
tuti  si  jures  quid  facere,quod  si  feceris,  pecces;  si 
non  feceris,  reus  et  perjurus  (86)  sis.  Vndique  ergo 
diKbolus  dolos  prcpparat,  quousque  tiam  inveniat  per 
quam  nos  incautos  decipiat. 
Necesse  est  itaque  nos,  dulcissimi  fratres,  se- 
,  cundum  beati  Pauli  apostoli^consilium,  armaluram 
Dei  accipere,  qua  diabulo  possimus  resistere,  ct  in 
•mnibus  perfecti  stare  (Ephes.  vi).  Videiis  Apo* 
stolus  magnuin  adversus  nus  certamen  insurger?, 
quisijuxla  iter  scandalum  posuerunt  nobis  {Psal, 
rxxxix),  atque  bostes  invisibiles  in   circuitu   in- 


noslra  adversus  tyrannum  novum  bellum  gerebat,  q  gruere,  inonet  nos  contra  eos  armaturam  Dei  acci- 


nec  molli  adulatione  frangitur,  nec  durissimis  in- 
Juriis  commovetur,  sed  ita  ad  omnia  inimici  tenta- 
menta  respondit,  ne  in  uno,  eodemque  Deo  et  ho- 
mine  malignus  hoslis  mysterii  coelestis  deprehen- 
dere  sacramenlum  possit. 

Nos  ita(|ue,  fratres  charissimi,  certaminis  Domi- 
nici  vicloriaeque  exemplum  sequentes,  et  diaboli 
insidias  prsecaventes,  necesse  est  ut  spiritualia  ar- 
maaccipiamus,  et  conlra  eumdera  humani  generis 
adversarium  nos  ad  praelium  viriliter  praepare- 
mus  (83).  IIoc  nimirum  certamen,  quod  Dominus 
nosterJesus  Christus,  cum  callidissimo  tentatore 
cgit,  noslrae  saluti  profecit ;  quia  quos  oiin  apiid 
paradisuin  persuasione  serpenlis  paterna  praevari- 


pcre.  Mulli  enim  hostes  iiostri  sunt,  et  innumeris 
telis  nos  vulnerare  cupiunt.  S*int  muiti  et  callidis- 
simi,  qui  si  nos  sine  armis  invenerint,  tela  corri- 
picnt,  et  in  nos  vehementius  jacient.  Hostes  isti 
tales  sunt,  ciim  quibus  nec  pacem  utile  est  facere, 
nec  focdus  del)emus  inire.  Hiijusmudi  quippe  Do- 
minus  praeccpit  Israelitico  populo :  Cave  nequando 
ineas  foeduscum  eu  (Exod.  xxiii).  Cuin  invisibili- 
bus  iiiiniicis  foedus  inire,  est  suggesliones  eorum 
pravas  male  vivendo  iniplere,  et  in  eis  delectabi- 
liter  ac  perseveranter  vivere.  Et  qiiod  lendum  no- 
bis  est  et  dolendum :  alii  hostes  morte  cadunt,  isti 
autem  invisibiles  semper  vivunt ;  vivunt,  inquani, 
non  in  anima,  sed  in  malitia ;  non  in  Deo,  sed  iii 


catio  in  murlem  dejecit,  Dominicus  nunc  trium-  D  fraude  et  dolo  ;  non  fclicitcr,  sed  infeliciter.  He 


phus  ad  viiam  erexit.  Nobis  ulique  vicit,  qui  dig- 
nanter  pro  nobis  esurivit.  In  boc  sane  quud  ipse 
Ticit,  nos  diabolicas  tentationes  vincere  docuit.  Ila- 
que  si  electi  tentantur,  propter  hoc  non  fran- 
gantur ;  quia  ad  ipsorum  utilitatem .  adversa  profi- 
ciunt,  qiiae  patiunlur,  dum  tamenB0uvincuntur(8i). 
Solus  quippe  Deus  est  metuendus;  quia  ei  si  anti- 
quus  hosiis  Dei  servos  tentare  appetit,  non  tanien 
eo8  plns  tentare  potest  quam  divina  ei  voluntas 

(79)  Greg.,  homil.  16  iit  Evangel, 

(80)  S.  Leo,  epist.  28  (alias  24).  Quem  itaqne 
sicut  hominem  diabolica  tentat  astutia^  eiUem  sicui 
Deo  angelica  famulantur  officia. 

(81)  Greg.,  ibid. 

(St)  Maxira.  Taur.  homil.  4,   De  jejun,,  cirea 


quibus  ait  David  :  Inimici  autem  mei  vivunt^  et  con- 
firmali  sunt  super  me :  et  mullipticali  sunt  qui  ode^ 
runt  me  inique  (Psal.  xxxvii)..  Moriuntur  aiitem  vi- 
sibiles  inimici  ct  cuin  multas  nobis  tribulationcs 
intulerint,  mortc  ultima  conipescuntiir ;  et  qui  tii- 
bulati  fuerant,  conquiescunt  et  flniuntur.  Non  i  ic 
autcm  inimici  nostri  invisibiles  moriuntur  aut  ma- 
litiam  «uam  flniunt ;  sed  semper  vivunt,  semper 
impugnant,  semper  nos  impotunt.  Sespe »  inqiiit 

finem.  _ 
(85)  Idem,  ibid.,  in  princip.  homih 


(Sa)  Isidor.,  lib.  ii  Sent.f  c.  5. 

(85)  Iino,  tertio,  ubi  supr. 

(86)  Ibid.,  reus  perjurii. 


707  6.  MARTINI  LEGIONENSIS  70S 

David,  exfmgnaverunt  me  a   juventule  mea  (P$at,  A  Permissiis  est  in  Job  saevire  ;  sed  Ideo  ul  {ustnt 


CKXViii).  Audiamus  ilaque  iii  communc  aposlolum 
Paiilum  sua  nos  praedicalione  incitanlem  ad  spiri- 
tualepraiiiuni :  Induite  vo$  annaturam  Dei,  ut  pos- 
$itii  $tare  adver$u$  in$idia$  diaboli  (Ephe$,  vi).  Qui- 
cunque  ergo  cum  diabolo  vull  pugnare,  ejusque 
tenlationes  exemplo  Domini  siiperare ,  8.)Uicite 
studeat  liujus  mundi  obleciamenta  conlemnere,  et 
devotionein  ardenter  in  oratione  erigere.  Armis 
$piritiiaiibiis  sit  acciiictus  et  a  terrenis  cupidilali-* 
|)U8,  et  negoliis  expedilus.  Gum  enim  viriliter 
illius  callidissimis  tciilationibus  resislimus  divino 
adjuti  auxilio,  Tacile  illum  vincimus.  Gum  autem  in 
Dei  servilio  molles  et  dissoluti  sumus,  ileruin  nos 
insequitur  ipse  hostis  qui  jam  fuerat  victus, 


probaretur  et  impius  puniretur.  Cupit  coelcslem  no- 
bis  patriam  auferre,  vult  animas  nostras  jugulare 
et  secum  ad  damnationem  trahere. 

Pugnate  ergo,  fratres  charissinii,  pro  palna*  8ci« 
licet  pro  lerra  viventiuni ;  pugiiate  pro  aniniabus 
vestris,  -ne  secum  eas  ad  sternum  ducat  interitum. 
Induite  arniaturam  Dei,  ut  possitis  pugnare  adversus 
insidias  diaboli.  Ut  autem  qii»  sit  armalura  Dei 
possilis  scire,  terreni  militis  arniaturam  conside- 
ratc.  Isla  sunt  arma  terreni  niilit.s  ad  praelium  eun- 
tis.  Terrenus  miles  iturus  ad  bellum  eget  eqiio  quo 
vehatur  in  praelium.  Equus  autem  promptus  et 
fortis  esse  debet,  qui  velociter  currat  et  armatum 
mililem  facili  discursu  in  pugnam  ferat  atque  con- 


Hoc  nimirum  spirituale  praclium  Moyses  prsefi-  ^  forat.  Eget  etiam  miles  saecularis  charoo,  sella»  cal- 

caribus  el  slaphis  (89).  Eget  insuper  lorica,  scato 
et  gale^  gladio  ei  vagina.  Lancea  quoque,  qua  con- 
fodiat  hostes  sibi  resistcntes.  His  arniis  saecularis 
miles  armatur,  quibus  confisus  ad  praeliuni  anima- 
tur.  Simili  quoque  miles  Ghristi  indiget  ariuatura, 
ut  possit  piignare  conlra  antiqui  boslis  tenlamenta» 
et  conlra  propriae  carnis  vitia.  Oportet  illum  in 
primis  habereequum,  quofa&ili  discursu  feratur  io 
praelium.  Quis  eniin  est  hic  noster  equus,  nisi  no- 
8truin  corpus,  cui  lanquam  quidein  ascensor  el  rec- 
tor  prxsidct  spiritus,  illius  temperans  atque  inodi- 
ficaiis  iinpetus  ?  Et  cquus  quidem,  utpole  irratio- 
nale  aniroal  et  petiiUsntum,  si  sessore  et  rcctore  ca- 


gurabat,  cum  ipse  et  Josue  minister  ejus  adversum 
Amalecitas  pugnabat.  Moysespugnabatorationibus 
8tans  in  vertice  montis  ;  iosue  vero  ^t  filii  Israel  in 
planilie  diinicabant  armis  bellicis.  Moyses  elevatis 
manibus  eiorabat  Dcum,  ut  vicloriam  concederet 
populo  suo  ;  iosue  accinctus  arinis  pugnabat  cum 
Amalec  ,  vallalus  filiorum  Israel  auiilio.  Elevatis 
manibus  .Moyses  orabat,  et  hoc  in  nionte  Josuc 
pugnahat  adversus  hostes  in  priina  pnrlii  fronte. 
Aaron  et  Ur  ex  utraque  parte  Moysi  sustenlabant 
raanus ;  Josue  vero  cum  suis  comitibiis  repercu- 
tiebat  adversarios  totis  viribus  (87).  Tencns  (88) 
virgam  Moyses,  brachiaque  sua  in  modum    crucis 


adcoelumlevans.  sicqiie  hostes  vincuntur;  diabolus  ^  real,  suo  impetu  facile   ibit  ad  periculum.  Sit   et 

" corpus  nostrum,  veluti  equus  quidam  pelulans  al- 

que  lasciviens,  nisi  moderetur  a  pnesidcnte  spiritu, 
facile  ad  perniciem  ibit,  ac  peribit  suo  impetu.  Nos 
autcm  non  inipctumcarnis  sequi  del)emus,  sed  ini« 
petum  spiritus.  De  quo  scriptum  est :  Ubi  erat  tni- 
petu$  $piritu$^  itluc  animalia  gradiebantur  (Ezech.  i). 
Gregorius  (90) :  In  electi$  et  reprobi$  diver$i  $uni 
impetus,  Inipetu$  videlicet  $piritu$  in  etecti$,  tmpe- 
tu$  carni$  in  reprobi$.  lmpetu$  quippe  carni$  ad 
odium,  ad  elationem,  ad  immundiiiam,  ad  rapinam^ 
ad  exteriorem  gtoriam^  ad  crudetitatem,  ad  perfi- 
diam,  ad  de$peralionem^  ad  iram,  ad  iurgia^  atque 
ad  volupiate$  animum  impeltit,  lmpetu$  vero  spirt- 
tu$  ad  charitatem,  ad  humHitalem,  ad  continentiam. 


vero  coe!estis  patriae  viam  fidelibus  intercludere 
molitus,  signo  Doiniiiicae  crucis  supcratur.  Dum  le- 
varet  manus  Bloyses,  Israel  vincebal,  diimque  eas 
inclinarel,  Amalec  superabat(£i;o(/.  xvii).  Elevan- 
tibus  eniin  nobis  actiis  nostros  ad  ccclum  rectores 
teiiebrarum  sub  pedibus  nostris,  sicut  Dominus 
promisil,  subjiciuntur  :  at  contra  remissis  mani- 
bus  oranles,  hoc  cst ,  convcrsationem  terrenam 
scctantes,  hostis,  qui  jam  fuerat  victus,  insequitur. 
Sed  Moyses  super  lapidem  sedet,  de  quo  in  Zacha- 
ria  legitiir»  qiila  seplem  ocuios  habebat  (Zach.  iii) ; 
quein  etiam  Saniuel  lapidem  adjutoiii  appellat  (/ 
Reg,  vii) ;  ct  utramqiie  manum  ejus  Aaron  et  Ur, 
quasi  duo  populi,  aut  duo  lestamenta,  sustentant. 


ne  maligni  hostes  adversus  Dei   populum   ^rxy^k- D  ad  largiialem  mi$ericordia%  ad  interiorem  profectum. 


leant.  llaque,  ut  jam  supra  dictum  est,  qui  anii- 
quum  hosleni  vincere  desidcrat,  spiritualia  vide- 
licci  arina  non  dcponat,  donec  ad  vicloriain  perve- 
niat.  Velociler  ergo  arina  Dominica  accipiamus,  el 
cum  Dci  auxilio  in  hostem  consurgamus.  Prumpla 
congressio  facile  victoriam  dabit,  et  illis  dominicis 
armis,  quibus  a  Domino  est  Tictus,  cum  videri 
non  possit,  pavidus  ille  viriliter  resistentibus  ce- 
dit.  Unde  beatus  Jacobus  ail :  Re$i$tiie  diabolo,  et 
fugiet  a  9obi$  (Jae,  iv.)  Ac  si  diceret :  Subditi  estote 
Deo,  scilicet  voluntatem  ejus  implcte ;  resistile  dia- 
bolo  mala  suggcrenti,  et  ila  fugiet  ipse  a  vobis. 

(87)  Isid.,  Qua$t.  in  Exod.,  cap.  tt 

(88)  Fors.  Tenei..,  tevat^ 


ad  pietatis  opera,  ad  tjeternorum  fidem,  ad  $pem  $€- 
quenli$  gaudii^ad  palientiam  et  pacem,  ad  con^ide- 
raiionem  vitts  immortali$,  et  ad  tacrgma$  mentem 
pertrahit.  Unde  nece$$e  e$t  ut  magna  $emper  cnra 
con$iderare  debeamu$  cuncta  quce  agimu$,  vet  quono$ 
ducat  impetue,  Utrum  no$tra  cogitatio  per  impetum 
carni$,  an  per  impetum  $pirilu$  impettaturf  Eteuim 
terrena  amare,  temporatia  wterni$  prmponere^  extt^ 
riora  bona  non  ad  u$um  nece$$arium  habere^  $ed  ad 
voluptatem  concupi$cere,  uttionem  de  inimico  qum- 
rere^  de  inimici  ea$u  gaudere;  impetus  carnis  e$k. 
At  contra,  cml$$tia  amare,  traHtiioria  eonitmnere^ 

[89)  Stapedie, 

Uom.  5  tit  Eteck,. 


V09  SERMONES.  -  SERM.  XI. 

terrena  non  ad  deleclahonem  carnis^  sed  ad  tisum 
necessitatU  quwrere^  de  inimici  morte  tribulari  et 
flere^  impeius  spiritus  est,  Quicunque  ergo  in  istii 
virtutibus  se  semper  exercent,  recte  agunt^  quod  de 
sanctis  animalibus  dicitur :  c  Vbi  erat^  inquit^  impe- 
tus  spirituSt  illuc  gradiebanlur,  »  Sed  sciendum  no- 
bis  est  quod  plerumque  impetus  carnis  se  sub  velamine 
spiritualisimpetns  palliaty  et  quod  carnaliier  faciat^ 
mentitur  sibi  ipsa  cogilatio,  quia  hoc  spirilualiter 
facit,  Nam  sape  quis  iracnndifc  siimulis  viclus,  con^ 
tra  deHnquentem  zelo  ulciscenda^  justitia*y  plusquam 
necesse  est  iu/lammatury  justiiia:  iimitcm  in  uliionem 
transiens,  agit  crudelilery  quod  sc  agere  juale  suspi- 
catur,  Impetus  ergo  carnis  hnic  sub  specie  spirilus 
velatus  esty  quande  et  hoc  quod  jufie  agi  credilur, 
$ub  discreiionis  moderamine  uon  teneiur,  Et  soipe 
alius  nimia:  mansuetudiui  studenSy  subjectorum  rt- 
tia  aspicitj  atque  hcec  pcr  favorcm  zeli  corrigere  re- 
eusaty  qua:  in  cis  crudetUer  non  cerrigendu  muliipti^ 
cat.  Fitquc  ul  ejus  leuitas  et  sibi  sit  et  subjectis  ini^ 
nicat  qui  turpote  mentis  su(i\  quia  patientiam  depu- 
Utf  per  carnis  impetum  ah  impelu  spiritus  elongatur, 
Prima  ergo  nos  cogitatio  in  requiiitionem  nostri 
cerdis  debet  exculcrcy  ue  ad  quccdam  qua:  agimus, 
per  aperium  impctum  ducamur ;  ne  pravis  delectatio* 
nibus  animua  icduclus  mala  esse  cegnoxcat,  et  tamen 
faciat.  Secuudo  vero  nos  cura  debet  vigilantes  red- 
dere^  ne  se  impetus  carnist  quasi  sub  impetu  spiri^ 
tusy  laienter  subjiciaty  et  culpas,  quas  agimus,  iio- 
bis  virtutes  fingat,  Sciendvm  vero  estquia  graviores 
culpx  sunt,  quit  superducla  specie  jjirtutes  imitan» 
tur,  quia  ill(e  in  aperlo  cognita:  animum  in  confu* 
tionem  dejiciunt,  atqtie  ad  pocnitentiam  trahtini, 
istas  vero  non  solum  in  pwtiitenliam  non  humiliant, 
sed  etiam  tnentem  operatilis  elevant,  xlum  virtutet 
putantur, 

Nos  crgo,  fralrcs  charissinii,  ul  supra  diclum 
cst,  iion  iii  pclusi)  caniis  seqni  dcbcuius,  s^d  inipe- 
liini  spiritus.  llaLct  caro  iiiipctuni  suum,  habct  et 
spirilus.  Iinpellit  ad  vitia  carnis  iiiipctus,  soilicilat 
ad  virtulcs  iinpctus  spiritus.  Inipelus  catnis  pro- 
voca4  incntc*n  ad  nialuin,  inipclus  vcro  spiritus  ad 
Lcnc  operanduin.  Iinpetus  ergo  spiritus  esl  scquen- 
dus,  carnis  aulcm  inliibendiis.  Ueptal  cnini  carnis 
spirilus  in  pixrupta  libidinuni,  iinpctus  vcro  spiri- 
tus  agili  coiintu  consccndil  cccluni.  Tu  itaque,  serve 
Dei,  esto  Lonus  scssor  equi  tui,.idest  corporis  lui, 
ut  non  in  rovcain  viliorum  tc  prxcipitet,  sed  ad 
cclsitudincm  virtutum  elevci.  Tui  corporis  iinpe* 
tuin  cobibe,  scicns  qiiod  Dominus  malum  cquum 
et  ascensorcm  ejus  projccit  iii  mare  (Exod,  xv). 
Refrena  iuum  carnaicm  cqiiiim  ,  ne  ascensorem 
suum»  id  est  animam,  ducal  secum  ad  intcritum. 
Nosti  etiam  in  psalmo  sic  esse  scriptum  :  Non  sal^ 
valur  rex  per  ttiuUam  virtutem,  et  gigas  non  salvabi- 
tur  in  muttitudine  virtutit  su<b  (Ptal,  xxxii).  Ucgem 


IN  D0MIN:CA  I  QUADRAGES.  710 

A  dicimus  illuin,  qui  bene  novit  rcgere  corpiis  suum. 
Non  saivaturrex,  inquit,  per  multam  virtuiem;  Ule 
videlicet,  qui  carnem  suam  regit  non  salvatur,  si 
de  se  pncsumit.  Et  gigas  non  saivabitur  in  multitu» 
ditte  virtutis  suw.  Scilicet  qui  carnalibus  coiicupi- 
scentiis  resistit,  vel  diabolum  et  angelos  ejus  iin- 
pngnat,  non  salvatur,  si  de  sua  virtHle  praisuinit, 
quia  fallax  est  equns,  id  est  boino,  ad  saltitcm, 
nisi  Deum  babeat  suum  scssorcm  ;  quia  neque  ro- 
letttis  neque  currentis,  sed  Dei  est  miscretttis  (Rom. 
ix).  Fallax  equus,  id  est  bumanum  rorpus,  quod 
cst  sine  intellectu,  ut  equus,  et  quod  sine  scssore, 
hoc  cst  sine  animi  regiinine  pcr  abiupta  fertur; 
fallax  cst  ad  saliitem,  quia  iinpedinienlo  est  animae. 
Huic  siinile  est  quod  beaius  Job  de  Dco  dicit :  Bal' 

"  teum  regum  dissolvit,  et  rencs  eorum  fune  pra:cingit 
(Job  xii).  Hoc  dictuin  est  de  illis  qui  illicitos  moti:g 
i  cne  rcgunt,  et  postea  de  se  pnesumunt.  Balieum 
videlicet  regum  dissolvit;  prxsumentes  scilicet  de 
se  in  bis  qu(e  agunt,  cadei*e  in  pcccatum  permiltit, 
ut  Petrum,  qui  Dei  Filium  negavit  (Matth,  xxvi), 
ut  Thoinam  qui  dixit  :  Moriamur  omnes  cum  eo 
(Joan,  xi),  et  lamen  cum  eumdcin  Dei  et  Virginis 
Filium  comprcbendere  vidit,  statim  fugit,  ut  Joan- 
ncm,  qui  Paulo  anlea  supra  pectus  cjusdem  Do- 
mini  et  magistii  sui  in  coena  rccubuerat  (Joan.  xxi), 
relicta  sindone  nudus  aufugit  (Marc,  xiv).  (91)  Ta- 
men  hoc  omnipotens  Deus  «d  eorum  utilitatem 
fucit,  dum  illcrum  rencs  casfitatc  cl  constanlia  prae- 

Q  cingit.  Salvatur  ergo  rex  non  per  inultam  virtutem, 
balvalur  et  gigas  non  in  inultitudine  virtutis  su3 
(Psal,  xxxii),  sed  auxilio  superna!  gralix.  Fallax 
est  itaqiie  equus  ad  salulem,  id  est  corporis  impe- 
tus,  nisi  lcmperetur  per  prx&identis  spiritus  viiiu- 
teni.  Habemus  eigo  cquuni  corpiis,  spirituin  ascen- 
soretn,  frcnuin  vero  ralionem,  cujus  modcratione 
velut  habcnis  qiiibnsdam  briilos  alqiie  irralionabl-« 
les  corporis  inotus  frenare  ct  cohibere  debet  scs- 
sor  spiriius,  ne  in  praeccps  equus  feralur,  et  ferat 
spiritum.  Ad  hoc  Psalmista  nos  admoneU  ut  nitio- 
nabiliter  vivamiis,  dicens  :  Nolite  fieri  stcut  equut 
et  ttitdus,  quibus  tion  esl  intellectus  {Psal,  xxxi).  Ac 
si  apcrte  dicat :  Yos  inter  cactera  animalia  a  Deo 
in  lanta  conditi  dignitate,  et  per  Dei  misericordiam 
in  tanto  positi  bonore,  intelligcnter  et  rationabili* 
ter  vivite.  Ac  si  diceret :  Yos  qiii  ad  iinaginem  Dei 
crcati  estis,  nolite  vestra  culpa*  fieri  sicul  equus  el 
mulus ;  nolite  pali  alium.  sessorem ;  nolite  portare 
alierius  doinini  onus.  Equus  quippe  quia  discre- 
tione  caret,  tam  suum  porlatsessorem,  quam  alium; 
el   mulus  tam  allerius  indifferenter  onus  sustinel 

'  quam  sui  domini,  qui  iilum  posftidet. 

Aliter  :  Nolite  esse  siue  pastore»  nec  .ascivientcs 
pftf  abrupta  ruatis,  ct  per  devia  incedatis,  sicul 
equus  et  mulus,  cum  sine  pastore  sunt,  per  devia 
inccdunl.  Vel  noliie  praesumere  de  viribus  vestris, 


(91)    Sed   inrertum  an  fuerii    Joannes,  quamvis   £S.  PP.  ChryjMn>lomus^Ambrositts,  6regor4ii^  il 
Deda  banc  opinionem  sequantur. 


711  5.  MARTINI  LEGIONENSIS  719 

qni  intellecttim  habclis,  sicut  equus  et  mulus  qui-  A  tatis  metufrsngatur,  Spirttualis  miles  adversus  for- 

tem  armatum  processurus  ad  pugnam,  si  toto  ro- 
bore  staphis  islis  innitatur  cum  Dei  juvamine  facile 


hus  non  est  intellectus.  Sessor  ilaque  spiritus  freno 
rationis  cohibere  debet  corporis  impetus.  Unde 
precatur  Deum  Psalmographus  :  In  c/tamo  et  freno^ 
Snquit,  maxiUas  eorum  constringe,  qui  non  approxi^ 
mant  ad  te  (ibid,),  Ac  si  dicerel :  In  magna  rcfrc- 
nalione  sive  humilitale,  o  Domine,  maxillas  eorum 
constringe,  id  est  superbam  eorum  vocem  compri- 
me,  ut  discanl  sua  non  jactare  merila,  sed  tibi  per 
humilitatem  confileri  peccata,  illorum  superbiam 
deprime,  verba  legis  tuae  in  ore  eorum  propone  qu;e 
eos  refrenent  a  superbia  et  vago  gressu,  qui  euntcs 
per  circuilum  non  approximant  ad  le.  Habenius 
ergo,  ut  praedictuin  est,  eqiium  corpus,  spiriluiu 
sessorem,  frenum  rationem,  chamum  vero  caslila- 


obtinebit  victoriam. 

Calcaribus  etiam  indiget  miles  ad  praslium  itu- 
rus,  quae  lentescentts  et  pigritantis  equt  animum 
incitent,  quo  in  hostem  cursu  fervido  imiat  ani- 
malus.  Sunt  autem  duo  calcaria  roilitis  Cbristi, 
exempla  sanctorum  Patrum  utriusque  testamenti, 
quae  quoties  intuemur,  ad  Domini  bellum  vel<»cius 
rapimur,  et  acrius  adversus  hoslem  incitamur.  Danl 
exenipla  sanctorum  currendi  animos*  ut  in  odorem 
ungiientorum  Domini  sic  curramus  {Cant.  i),  ut 
bravium  aelemae  beatitudinis  comprcbender^  possi- 
mus  {Pfnlipp.  iii).  Saepe  enim  tepidi  et  negligentes 


lis  professionttm.  Cbamo  equus  ad  praesepe  ligalur,  B  ad  jejunia,  vel  orationes,  vel  vigilias  sumus;  saepe 


ubi  fenuni  comedit,  et  annona  reficiiur.  Iiquus 
quoque  nostrae  professionis  velut  chami  cujusdam 
insolubili  nodo,  ad  praesepe  Domini  ligalur,  ubi 
divint  eloquii  pabulo  impingualur.  Unde  Psalniista 
gratulanler  Deo  loquitur  :  Quam  dulcia^  inquit,  fuu- 
€ikus  meis  eloquia  /ica,  super  md  et  favum  ori  meo 
(Psat.  cxviii).  Dulcia  quippe  sunt  eloquia  Dei  sae- 
culo  renuntiantibus,  el  per  charilatem  ad  coelcslem 
patriam  suspirantibus.  Laelantur  recti  corde  lcgendo 
vel  audiendo  Dei  eloquia,  sicut  qui  invenit  ^potia 
muUa  (ibid.).  Ligantur  itaque  saiuta  animalia  cha- 
mo,  hoc  est  professione  castitatis  et  innocenliae  ad 
Oei  praesrpe,  ibiqiie  saginantur  sanctarum  Scriptu- 


corpore  et  mente  deficiinus.  Veruin  si  ad  sanctorum 
viias  et  exen;pla  respicimus,  stalim  ad  quxUbet 
opcra  justiliae  excitamur,  animamur,  atque  robo* 
ramur. 

Sciendum  tamen  quia  in  odorem  unguentorum 
non  currit,  qui  non  trahitur;  quia  quem  divlna  noii 
adjuval  gratia,  suae  corruptionis  niolestia  gravatur. 
Graiia  quippe  divina  nos  praevenit,  et  inlernorum' 
diilcedinein  nobis  ostendens,  de  exterioribus  nos 
compungil,  moxque  in  illa  transiens  animas,  prae 
eorum  dileclione  lemporalia  vilipendit.  Iste  ergo 
quia  trahitur,  currit;  quia  vinculum  amoris  libcn«> 
ter  sequens,  gratiae  roboratus  amore,  sine  grave* 


rarum  dulcedine.  Yinculum  chami  retinet  cquum,  ^  dine  obslacula  omnia  transit.  Nec  inirum  cum  un' 


Be  exire  valeat  stabulum.  Sic  clericus  leviiate  sua 
per  campos  lasciviae  per  paludes  luxuriae,  per  ebrie* 
tatis  praecipitia  per  superfluitatis  ardua  vaga  menle 
Tolens  discurrcre,  tenetur  ad  Domini  pracsepe  vin- 
culo  professionis  suae.  Consullius  longe  acturus,  si 
ad  praesepe  Domini  volunlate  stelerit,  ncc  solverit 
ruperitve  nudum,  quem  fortis  Domiiii  manus  inno- 
davit. 

Sequilur  dchinc  sella,  in  qua  quiesccre  debeat 
spiritus,  quam  quietem  mentis  accipimus.  Quies 
enim  meytis  jucunda  et  mollis  quoedam  sessio  cst 
bpiriius.  Supcr  qucm  requiescet  spirilus,  nisi  super 
humilem,  et  quietuui  et  trementem  sermones  Dei? 
(Isai.  Lxvi.)  Itaque,  si  volumiis  exaltari  cum  Cliri- 


guenlorum  odorem  sequatur,  quia  cum  spiritua- 
liiim  donorum  suavitas  sentialur,  quid  est  in  hac 
lemporalitale  ciijiis  desiderio  anima  sancta  sponsa 
Christi,  ne  ut  in  rlla  properet,  teneatur?  Ibi  quippe 
lenitate  unguenlorum  gaudet,  et  dum  iiaribus  di- 
scretionis  spirat,  charitas  sibi  suaviter  olet.  Ne- 
cessaria  sunt  ilaque  militibus  Christi  calcaria,  san« 
ctorum  videlicet  praecedentiuni  Palrum  exempla, 
quibus  iucitati  ad  spiriluale  praelium  velocius  pos- 
sint  currere,  et  ad  benc  operandum  solliciliorcs 
esse. 

liis  praemissis,  ad  spirilualem  Christi  militis  ar- 
maluram  veuiamus.  Lorica  spiritualis  miles  hidi- 
get,  ut  loricato  corpore  telorum  imbres,  aut  ictits 


ato,  necesse  esl  prius  humiliari  cum  eo.  Ipsc  quippe  j)  lanceae  non  formidel.  Quae  vero  est  lorica  militis 


per  misericordiam  descendtt,  quia  homo  per  super- 
biam  cecidit.  Si  ergo  locum  spiritus  vel  sessionem 
^uaerimus,  in  pace  ulique  factus  est  tocus  ejus  (PsaL 
LXxv).  Sed  si  mens  noslra  per  inquietudinem  mur- 
murationis,  vel  ira^,  aut  furoris  turbatur;  sellam 
vel  mollia  slramenta  non  habet,  in  qua  amator  pa- 
-  cis  spiritus  sedere  debet. 

Staphi  duo  ad  dexteram  laevamque  pendent,  qui-' 
bu8  equcs  fortis  innititur,  per  quos  adversitas  et 
lurosperitas  intelllguntur.  Isti  duo  staphi  prosperi* 
tat  sunt  et  adversitas;  prosperitas  ad  dexteram, 
adversitas  vero  consistit  ad  laevam.  Quisque  ergo 
miles  Christi  staphis  istis  fortiter  inniutur,  ne  aut 
prosperilatis  favore  suparbe  elevetur,  aut  adversi- 


Christi?  Justitia  plane,  de  qua  dicit  Apostolus : 
Induti  ioricam  justitia  {Ephes.  vi).  Pro  qua  eliani 
lurica  Dcum  siippliciler  cxorat  Psalmista  :  Sacer- 
dotes  tui,  inquit,  induantur  justitiam  (Psal,  cxxxi). 
Lorica  squamis  fcrreis  contcxitur,  quae  sic  Invicem 
cohaerentes  tunicam  illam  squamcam  continua  ca- 
tcnatione  perficiunt.  Cui  profecto  assimilalur  jusli- 
tiae  lorica  diversis  virlutibus  tanquam  squamis  con- 
texla.  Charitas  vero  perfecla  est  justitia,  quam  di- 
versis  constare  virtutibus  sibi  cognation^  quadam 
et  natura  haerentibus  asserit  beatus  paulos.  Chari- 
fai,  inquil,  paliens  est  (/  Cor.  xiii).  Ecce  una  quasl 
squama  loricae  justitiae.  Cui  alteram  texit,  cum  di- 
cit :  Benigna  est.  Proinde  squamae  cohxrentC3  at- 


715 


SERMONrS.  —  SERM.  XI. 


que  contexlae  congraa  conseqiienlia  disponuntur, 
cum  dicitur  :  ?Ion  temulalur^  non  agit  perperam^ 
non  est  ambiliosa,  non  inflatur,  non  irritatur^  non 
cogilat  matum  (ibid.),  et  caelera  quac  ad  texturam 
spiritunlis  loricae  hujus  adnectit  Apostolus.  Haec  est 
enim  lorica  justili»,  quam  diaboli  tela  ignea  non 
possunt  rumpere,  nec  penetrare.  AdJitar  et  galea 
in  Dei  armatura.  Gaiea  autem  illa  est,  quam  dicil 
Apostohis  :  Gaica,  scilicet  spei  et  salutis  (I  The$s. 
v).  Galea  capili  Imminct,  cerebrumque  protegit,  et 
ab  ensis  fulgurantis  injuria  dcfendit.  Non  aliter 
spes  supernae  gloriae  animse  nostrse  capiti ,  id  esc 
menti  imminet,  cujus  blando  tegumento  aniin» 
caput  pariter  tegitur,  ct  munitur.  Sciitum  quoque 
pornecessarium  cst ,  quod  irruentis  lancex  impulsu 
tion  cedat,  et  corpus  incolumem  custodiat.  Sic  et 
Dominus  roilites  suos  scuto  bonse  Toluntatis  su» 
coronat,  et  tegit,  sicut  David  in  psalmo  eidem  Do- 
mino  eisuHans,  dicit :  Scuto  bona  voiunlatis  tum 
curonasti  nos  (PsaL  v).  Domini  autem  bonae  volun- 
latis  gratia  circumposito  nos  clypeo  tegit  et  coro- 
iiaty  ne  atiqua  ex  parte  corpos  sic  tectum  telis  pa- 
(cat.  Detur  etiam  gladius  acutus  spirituali  militi, 
ne  aliquid  desit  armaturae  Dei.  Unde  ait  Apostolosr 
Et  gtadium  spiritus,  quod  est  verbum  Dei  (Ephes. 
vi).  Est  ergo  verbum  Dei  gladius  spiritualis  vitia 
rcsecans,  gladius  acutus  et  penetrans.  Sio  enim 
ad  Hebraeos  dicit  beatus  Paulus  :  Vitus  est  sermo 
Dei  et  eficax  et  penetrabilior  omni  gladio  aneipiti; 
ft  pertingens  usque  ad  divisionem  animm  ac  spiritus^ 
ctc.  (Hebr.  iv). 

Fratres  charissimi,  quam  penetrabilis  est  iste 
easis !  quam  efficax !  quam  acutus,  qui  omnes  car- 
r.ales  animae  praecidit  a£k^ctus !  Hlc  est  ille  gladius» 
de  quo  in  Evangelio  ait  Dominus  :  Non  veui  pacem 
tnittere,  sed  gtadium  (Matth.  x).  Venit  enim  palrem 
a  filio,  et  matrem  a  filia  separare,  nos  a  saeculi 
praecindere  amore.  Et  queni  erga  parente s,  carnem* 
qiie  propria  natura  fecerat,  rumpit  aflectum,  amo- 
rcm  resecat.  Nam  si  adhuc  parentcs,  carnemve  plus 
jiislo  diligilis,  Dei  gladium  non  babetis,  nec  Dei 
gladius  dedit  iclum  in  vobis.  Dei  quippe  gladius 
percutiens  animum  separat  ab  amore  nimio  caniis, 
et  ab  amore  parentum.  Ulrumque  enim  cst  vitium. 
Nam  si  carnem  vestram  diligitis,  eamque  fovetis 
lautioribus  epulis,  plurima  inde  vitia  puUuIant, 
dum  illam  inimoderate  reftcitis.  Si  vero  camaliter 
parentes  amatis  et  eis  fortunae  favor  arriserit,  vana 
quadam  gloria  hilarescitis,  et  legem  factoris  per^ 
fecte  amare  non  potestis.  Animus  roceret,  et  in 
contemplatione  Creatoris  assurgere  non  valet.  Porro 
bi  eis  convitium  aliquia  dixerit,  vel  damnum  intu- 
lerit,  adversuR  illum  toto  animo  inardescitis,  el 
roala  ei  plurima  oratores  pessimi  imprecamini. 

Accipile  ergo,  fratres  charissimi,  gladium  verbl 
Dei,  si  milites  Christi  estis,  qui  noxios  praecindat 
afTectus  ab  animabus  vestris.  Sed  habet  vaginam 
isle  gladius,  in  qua  rcconditur  elBcax  el  viTOS» 
Qiiam?  Littera  p  ofecto  est  illius  vagina,  in  qna 
Patrol.  CCVIII.' 


IN  DOMINICA  I  QUADRAGES.  TU 

A  verbi  Dei  spirilualis  delitescit  iiitelligentia.  Sicul 
enim  gladius  in  vagina,  sic  spiritualis  sensus  latel 
in  littera.  Scianr  ergo  milites  Christi  educere  gla- 
dium  de  vagina,  ut  inter  filios  Isracl  numerentur, 
qui  viri  fortes  et  ad  betta  doctissimi  (iOant.  iii)  prae- 
dicantur.  Habeant  etiam  ianceas  ccdesiaEtici  mili- 
tes,  quibus  expugnare  perfectius  possinl  invisibites 
hostes.  Lanceam  puto  orationem  rectissime  dici, 
quam  David  orabat  in  conspectu  Dei  sicut  inccn- 
sum  dirigi.  Dirigatur^  inqiiil,  oratio  mea,  sicut  in- 
censum  in  conspectu  tuo  (Psat.  cxl).  Moyses  lan- 
ceam  hanc,  id  est  orationem  contra  Amalechitas  di- 
rigebat,  quando  eos,  directis  et  erectis  sursum  pre- 
cibus  manibusque,  vincebat  (Exod.  xvii).  Qui  si 
quando  hanc  bastam,  scilicet  orationem  demiltebat. 

^  Amalech  filios  Israel  superabat.  Pugnat  adhue 
Amalech  nobiscum  et  ad  terram  promissionis  libe- 
rum  nos  habere  non  sinit  transitum.  Amalech,  ul 
supra  dictum  est,  in  hac  pugna  diabolum  signifl* 
cat,  qui  nobis  ad  aetemam  patriam  tendentibus  in 
Itinere  repugnat.  Exeuntibus  nobis  de  i£gyplo,  \d 
est  de  conversatloue  carnali,  armatus  occurrit,  el 
in  itinerc  praesentis  vitae  insidias  tendit.  Lanceam 
ergo  orationis  in  illum  dirigamo^,  el  Moysis  ex-> 
emplo,  scilicel  bonorum  instantia  operum,  ipson 
vincamus.  Nimis  terret  hoslem  nostrum  haec  lanoea« 
si  valido  fuerit  lacerto  intorta.  Etsi  dirigator  anim« 
nisibus  totis,  venientis  ictum  cuspidis  non  evital 
hostis.  Haec,  fratre«  charissimi,  siint  spiritualia  ae 

Q  fortia  arma  militis  Christi,  quae,  roonente  Apostolo» 
debemus  indui  (Rom.  xni).  Quae  si  nos  viderit  in- 
dulos  ille  fortis  armatus,  armorum  terrore  nufiigicl 
victus.  Igilur  contra  daemonum  insidias  ardentea 
emittite  orationum  sagittas.  Orationum  freqiientia 
diaboli  snperat  teiitamenta.  Purae  orationis  virtos 
diabolicos  repcUit  incursus.  Ocatio  continua  diabo- 
lica  frangit  jacula. 

His  itaque  amiis,  fralres  dulcissimi,  piignemus 
viriliter,  pugnemus  legitime,  ut,  Deo  auxiiiante,  el 
diabolum  possimus  vincere,  et  desideratas  de  manu 
Domini  coronas  accipere.  Non  enim  coronabitur, 
nisi  qui  legitime  certaverit  (//  7tm.  ii).'ltaqud 
dum  tempus  habemus,  animarum  nostrarum  salo* 
tem  non  negligamus,  sed  ad  boc  suinmopere  invigi- 

D  lemus,  ut  reliquum  viiae  nostrae  corsum  in  bonio 
operibus  expendamus.  Utile  nobis  cht  valde,  dile- 
ctissimi,  noctem  iiiam  praecavere,  in  qua  nemo  po^ 
test  operari  (Joan,  ix).  Licitum  est  nobis  tantiiro- 
roodo  in  hoc  praesenti  tempore  bonis  operibus  in- 
sistere.  Nam  in  futura  vita  jam  non  quaeritur  operio 
exercitium,  sed  exspectatur  retributio  roeritorum. 
Bealuin  etiam  Pauluro  interrogemos,  el  quid  nobis 
de  hoc  praesenti  tempore  dixerit,  in  commone  au— 
diarous.  Dic,  sancte  Paole  apostole,  dic,  rogamus, 
quod  sentis  de  hoc  pnesenti  tempore,  vel  quid  nol 
in  eo  oporteat  facere? 

Ecce,  inquit,  nnfi^  tmpus  aeeeptabite,  uce  nunc 
dies  satutis^  nmiiU  dantes  nitam  offensionem^  ut  non 
vituperetur  ministerium  nostmm  (//  Cor.  ^\.  k«i^ 


7t5 


S.  MARTINl  LEGIONENSIS 


7!S 


aperte  dieat :  Ecc6  nvnc  tempus  acceptabile,  quod 
iii  veteri  lege  non  fuit,  ecce  nunc  dies  salutis,  n«n 
craS)  nec  post  annum,  sed  nunc  est  dies  salutis ; 
i|nia  utrum  cras  liceat  bonum  operari  incertum  est 
nobis.  Venit  nox,  quando  nemo  potest  operari  (Joan, 
n).  Tempus  ergo  acceptum  et  dies  salutis  sunt  in 
hac  vila,  in  qua  bona  opera,  jejunia  viddicet,  vigi- 
liae,  oraliones  et  eleemosynae  Deo  sunt  acceptabilia. 
Studeamus  itaque  in  hoc  praesenti  lempore  bona 
opera  seminare,  ut  in  futuro  aetemae  remunei^tio- 
nis  fructus  valeamus  percipere.  Sequitur  :  Nemini 
dantei  uUam  offeniionemf  ut  non  vituperetur  minister 
rium  noitrum.  Ac  si  diceret  :  Exbortamur  vos 
iit  nemini  detis  male  vtvendo  uHam  oflensionem 
Tcrbo,  vel  exemplQ,  ut  per  vos  non  vituperetur  mi- 
nislerium  nostrum,  id  est  apostoKca  doctrina.  Uode 
alibi  iste  sapientissimus  Apostoius  quosdam  disci- 
IMiios  admonens»  ait :  Non  blasphemetur  nomen  bo^ 
num  per  voi  in  gentibui  (92).  Qui  male  vivit,  Deum 
«t  proximos  suos  offendit,  qaia  et  ecclesiasticam 
f«ligionem  apud  infideles  vituperari  facit,  et  Eccle- 
M\m  filiis  pravitatis  exemplum  tribuit.  Ac  si  apertius 
^ceretur :  Doctrinam  Christl  a  me  eC  a  casteris 
coadjutoribus  meis  vobis  traditam  aumma  cum  de- 
totione  custodite,  ne  forte  si  aliud  egeritis,  Id  est 
jd  apostolic»  institutionis  prave  vivendo  (ransgres- 
soret  fueritis,  non  tam  vobis  quam  nostro  impHte- 
.4ar4Bini8terio.  Sed  tn  onmikui^  Inquit,  exhibeamui 
iioimeftpfoi  iieut  Det  miniitroi.  Ministri  Dei  praece- 
ptis  Dei  del)ent  conformari»  juxta  quod  allbi  ait : 
'Kitote  imitatorei  Det,  iieul  /l/tt  cAamitmi ,  etc. 
^EpAei.  V.)  OportetBeiministros,  Inqiiantum  possi- 
bile  est,  ab  omni  aciualis  peccati  labe  abstinere, 
«t  in  Dei  ministerio  perfectos  esse,  atque  ad  imita- 
tionem  Dei  et  hominis  Jesu  Cbristi  f  am  verbis  quam 
exemplis  mentes  hominum  de  terris  ad  coelum  eri- 
gere.  Unde  dicitur  :  Qui  mihi  mituitrat^  me  iequatur 
{Joan.  xii).  Revera  Dei  minister  est,  qui  et  bene 
vivii,  «t  ad  bene  operandum  alios  praedicandum 
(95)  succendit.  Dei  ministrum  se  nimirum  exhibel, 
qui  ad  hoc  sempcr  studet,  ut  juste  vivat,  et  mullos 
in  Dei  via  comites  habeat.  Iterum  subjungens,  ait : 
/n  omnt6tii  exhibeamui  noimetipios  sicut  Dei  miui' 
itroi.  Ac  si  apertius  condiscipulos  suos  imo  et  om- 
nes  nos  exliortaretur,  dicens  :  In  omnibus  scilicet 
operibus  nostris,  in  omni  conversatione  nostra  ego 
«t  vos  exhibeamus,  id  est  ofleramus  nosmetipsos 
Deo  sine  reprehensione,  sicut  Dei  ministros.  Quali- 
ler  :  In  mtiKa,  videlicet,  patientia^  in  tribulationi- 
*tts,  in  neceaitaUbui,  in  angustiis^  in  plagis,  in 
carceribui,  in  uditionibuif  in  laboribus^  in  vigUiiSf  in 
jejuniis^  in  caititate,  in  ictenfia,  in  longanimitate, 
in  iuavitate,  ta  Sptriltt  iancto.  In  tol  adversis,  in  tot 
praesentis  saeculi  adversitatibus  leve  est  fidelibus 
c^us  Christi  el  requies,  inlus  Spiritu  sanclo  vivifi- 

(92)  h\  epist.  ad  Rom.  cap.  ii,  24  :  Nomen.,.  Dci 
per  vos  btasphematur  inter  gentes,  .Augustin.  et  alii, 
iti  gentibui^  cap.  xiv,  46  :  Non...  btasphemetur  bonum 
jufsimm.  £x  kis  duobus  locii  videtur  conflata  auclo- 


A  cante,  ct  spe  futurae  beatitudinis  omnia  mitigante. 
Omnia  immania  et  gravia  4ormenta  facilia  el  prope 
nulla  facit  Christi  amor.  Exhibeamus,  inquU,  noi^ 
metipsos  iicut  Dei  miniitroi,  Quomodo?  in  multa 
scilicet  patientia,  ut  eiiam  nec  parum  per  iracun- 
diam  adversus  eos  moveamur,  qui  injurias  vel  •con- 
tumelias  nobis  injuste  inferunt.  In  tribulationibus, 
per  partes  scilicet  in  diversis  corporis  et  animas 
affiictionibus ;  in  quotidiaiiis  necessitatibus  vietus  et 
vestitus;  in  angustiis  animi,  cura  videlicet  et  ti- 
roure ;  in  plagis,  in  carceribus,  boc  est  si  contigerit 
nos  causa  amoris  Cbristi  flagellari,  vel  in  carcerem 
mitti ;  in .  sedilionibus,  id  est  in  commotionibus 
inimicorum  crucis  Chrisli  contra  nos ,  qiios  iste 
Apostolus  alibi  deplorat,  dicens :  Nune  autem^  et 

^  flens  dico,  inimicos  crucis  Christi  (Philip.  iii),  in  la- 
boribus,  in  vigiliis,  die  videlicet  ac  nocte  ad  multo- 
rum  utililatem  operando  propriis  roanibus. 

Unde  qulbusdam  discipuiis  consulendo  ait :  Jfa- 
gii  autem  unuiquiique  laboret  manibm  mmi  quod  ^o- 
numeit^uthabeat  unde  tribuat  neceaitatem  patienti 
(Ephei.  iv).  Et  ilerum  seipsum  formam  homiiitatis 
praebens  Ecclesiae  mlnistris,  ait :  Cum  enemue  apud 
voi  non  inquieti  fuimui ;  neque  gralii  ponem  ab  aU- 
quo  mandueavimuified  in  laboreet  fatigationet  noete 
et  die  operantei^  ne  quem  veetrum  gravaremui  ;  non 
quoiinan  habuerimui  poteitaum^  iedut  nosmetipios 
formam  daremui  vobii  ad  imitandum  not  (II  Thea. 
iii).  /n  eaititate^  Inquit,  mentis  scilicet  et  corporis 

Q  custodienda  et  conservanda,  quae  Deo  est  accepta- 
bilis,  nimis  placita  angelis,  et  sanctis  homlnibus 
multum  amabilis;  quia,  ut  ait  Scriptura  :  Sine 
castimonia  nemo  videbit  Deum  (Hebr,  xii),  essen- 
tiam  videlicet  divlnae  m^'estalis.  Ommi  quippe  for- 
nicator,  ut  ait  Aposlolus,  non  habet  hcereditatem 
in  regno  Christi  et  Dei  (Ephes.  v).  In  scientia, 
Scripturarum  scilicet,  ul  caste  sciamus,  el  iion 
plusquam  oportet  sapiamus;  vel  qualiter  no- 
bis  sit  iiiter  domesticos  fidei,  et  adversarios 
Evangelii  conversandum,  non  ignoremus.  In  longa^ 
nimiiate,  exspectationis  videlicet,  ut  et  quae  agere 
praecipiinur,  devote  implcamiis,  et  aetemam  felicita- 
tem,  quae  nobis  a  Deo  promittitur,  longanimiter  pa- 
tienterque  inter  hujus  mundi  pressuras  exspeccC- 

D  mus.  In  suavitatet  ut  secundum  Deum  suaves  et 
afi^abiles  sinius ;  non  ul  iili  qui  per  dulccs  sermones 
decipiunt  corda  iniiocentum,  sed  sicul  in  Cantico 
amoris  de  Ecclesiae  sponso  dicilur  :  Guttur  ejus 
iuavissimumf  et  totus  desiderabilis  (Cant.  v).  Ille 
utique  est  suavis,  cujus  verba  semper  rectitudinem 
servant,  et  corda  audienlium  dulcedine  spiritualis 
doctrinae  rigant.  Suavis  est  et  aflabilis,  cujus  lin- 
gua  non  amaritudinem  gignit,  sed  potius  pracdi- 
cando  amorem  atque  dulcedinem  Creaiors  pro\i- 
moriim  mentibus  infundit.  Omnis  amarituda,  ait 


riias.  Nonnc  legit  Jacobus  ii,  7  : 
phemant  bonum  nomen. 
(93)  Prwdicandii. 


Ipsi  (diviles)  blas* 


7n  SERMONES.  —  SERM.  XI.  IN  DOMINICA  I  QUADRAGES.  718 

Apostoliis,    totlatur   a    vobh    cum    omni   malilia  A  resuscilaliiin  cuHClis  per  orbem  nationibus,  sicul 
(Ephes.  iv).  Dei  itaque  servus  diilcis  debel  esse  el 


afiabiiis,  ut  recte  iili  possit  aptari,  sicut  supra  di- 
ctum  est,  quod  sponsa,  id  est  sancta  Ecclesia  spon- 
sum,  scilicet  Cbristum  laudans,  aii  in  Canticis : 
Cuttur  illius  suavissimum^  et  totus  desiderabilis.  Et 
iterum  :  Dulcedo  mellis  est  lingua  ejus ;  favus  (/ts- 
tillans  labia  ejus  (Cant,  iv).  Et  hoc  totum  in  Spiritu 
sancto,  ^tft  operatur  omnia  in  omnibus  (1  Cor.  iu), 
ut  sincere  et  secundum  Domini  voluntatem  iiant. 
Sequitur  :  In  charitate  non  fieta,  lllam  dicimus  esse 
charitatem  fictam,  quse  non  servat  diuturnam  aml- 
citiam.  Unde  dicltur  :  Charitas  (91)  quae  deseri 
potest,  iiunquam  vera  fuit.  De  perfecta  charitate 
hic  snnctus  Apostolus  dicit  :  Charitas  nunquam  ex- 


ipse  Dei  et  hominis  Filius  ait  suis  Discipulis  :  Pror- 
dicate  Evangelium  omni  creatura:  (Marc,  xvi).  Igno- 
bilitatem  Evangelii  praedicare  non  erubescebat  Pau- 
lus,  cum  suis  confidenter  aiebat  auditoribus  :  Non 
erubesco  Evangelium  (Bom»  i).  Et  iterum  :  Non  jti» 
dicavi  me  aliquid  scire^  inter  roi,  nisi  Jesum  CAri- 
«(ttttt,  et  hunc  crucifixum  (I  Cor,  lO.  Et  ad  praedi- 
candum  Timolheum  cobortans,  ait :  Noli  erubescera 
testimonium  Domini  nostri  Jesu  Christi  (II  Tim.  i). 
Et  iterum  Evangelii  gloriam  prsdicnbat,  cum  ad 
Hebraeos  (95)  dicebat  :  Mihi  aulem  absit  gloriari^ 
nisi  in  Cruce  Domini  nostri  Jesu  Christi  (Galat,  vi). 
Et  iterum :  VidimuSf  inquit,  Jesum  Christum  propter 
passionem  mortis  gtoria  et  honore  eoronatum;  ut  gra- 


cidit.  Fictam  ergo  charitatem  esse  constat,  qiUB  ^  tia  Dei  pro  hominibus  gustaret  mortem.  Decebat  enim 

diutumam  amicitiam  non  servat.  Indicium  quippe 

dilectionis  exhibitio  est  operis.  Vera  itaque  charilas 

dicilur,  quae  bonis  operibus  comprobalur.  Nam  illa, 

qiue  male  vivendo  Deura  negal  aul  in  necessitate 

proximom  deserit,  nunquam  vera  fuit.  Inverbo  we- 

riitttis^  praedicando  videlicet  populis,  ut  recle  in 

iinam  Deum  vivum,  el  verum,  omnipotentcm  cre- 

dantt  ejusque  volunutem  perficiant,  bonis  operibas 

veraciler  ac  devote  insislant,  prudenter  baerelico- 

nim  versutias  respuant,  philosophorum  dogmaia 

vilipendant,  catholicam   fldem  corde,  verbo  et 

opere,  etiamsi  necesse  fuerit,  usque  ad  effusionem 

sanguinis  fortiter  teneanl  atque  defendant.  In  vir^ 


eum  propter  quem  omnia^  e%  per  quem  cmnia  faelM 
iuntt  qui  mnttos  filioi  in  gtoriam  adduxerat^  auctO' 
rem  satutis  eorwn  per  passionem  comummari 
(Bebr,  ii).  £t  iterum  ad  Colossenses  8criben8»ail : 
Gratias  agimut  Deo  Palri^  qui  eripuit  nos  de  potee^ 
tate  tenebrarum^ettranstutitinregnumtitU  charitq'^ 
tis  suce,  in  quo  habemus  redemptionem  per  sanguinem 
ejus^  tti  retttiiitoti^ttt  peccatorum,  qui  est  imago  Dei 
tiivtit6t/ii,  primogenitus  omnis  creaturm*  In  ipso  enim 
condita  sunt  universa^  in  ca?/ti,  et  in  terra^  visibilia 
et  invisibiliaf  sive  throni^  sive  dominationeSf  sipe 
principatuSf  sive  potestates :  omnia  per  ipsum^  et  tn 
ipio  creata  sunt ;  et  ipse  est  ante  otniiei,  et  omnia  in 


tute  Deif  inquit,  hoc  est,  ut  de  meritis  nostris  non  q  ipse  eonstant,  Et  ipse  est  caput  corporis  Ecctesim^ 

"  qui  est  principiumy  primogenilus  ex  mortuis ;  ut  $it 
in  omnibus  ipu  principatum  tenens^  Jetus  Christus 
Dominus  noster  (Cotoss.  i).  Aliter  :  Per  gtoriam  et 
ignobilitatem^kc  si  aperlius  diceretur :  Exbibeamus 
nosmetipsos  sicut  Dei  minislros  per  gloriam  et 
ignobilitalcm,  hoc  est  si  gloriosi  sumus  apud  homi- 
nes,  vel  igiiobiles  et  contemptibites,  non  inde  in- 
flemur,  nec  succumbamus,  nec  doleamus.  Per  infa* 
miam  et  bonam  famam^  id  est  si  infaroamur  de  ali- 
quo  scelere,  non  frangamur;  vel  si  bonam  famani 
habemus  de  bono  opere  non  elevemur,  sed  status 
mentis  semper  sit  intlexibilis  Dei  virtute.  Discamus 
itaque  inter  prospera  esse  humiles,  et  inter  adversa 
fortes;  videlicet  ut  in  prosperis  cadere  per  super- 


gloriemur ;  nec  etiam  si  tanlum  proflcimus,  ul  di- 
vinitus  miracula  operemur,  in  nostris  non  confida- 
mus  operibus,  sed  in  Dei  virtute,  a  quo  bona  cun- 
cta  procedunt,  spem  nostram  firmiter  ponamus. 
Confidendo  quippe  in  Dei  virtute,  antiqui  hostis 
possumus  lentationes  vincere,  dolores  corporis 
palienter  tolerare  atque  mundi  hujus  adversa  forli- 
ter  superare. 

Sequitur:  Per  arma  justitia  a  dextris  et  a  sinis- 
tris,  Ac  si  diceret  :  Nos  qui  fide,  spe  et  charitale 
ad  CQDlestem  patriam  tendimus,  arma  justitiae  ne- 
cesse  esl  ut  accipiamus,  quibus,  sicut  supradictum 
est,  ex  ulroque  latere  instructi,  prospera  simul  el 
adversa  vincamus;  videlicet,  ut  nec  in  prosperis 


elevemur,  nec  in  adversis  frangamur.  Justitiae  ar-  D  biam  timeamus,  et  adversa  cum  Dei  virtute  vincero 


ma  portat  a  dextris,  qui  in  prosperis  non  elevatur ; 
portat  et  a  sinistris,  qui  in  adversis  non  frangitur. 
PIus  formidanda  sunt  praesentis  mundi  prospera, 
quam  adversa ;  quia  Dei  servos  prospera  dejiciunt, 
adversa  vero  erudiunl.  Omiies  vitx  hujus  tribula- 
liones  aquis  comparantur  praetereuntibus ;  ideo  vi- 
delicet  quia  si  quid  in  bac  vita  tribulationis  accide^ 
ril,  non  stat,  scd  celeriter  transit.  Iterum  subjun- 
gens,  ait  :  Per  gloriam  et  ignobititatem,  scilicel 
Kvangelii,  ut  non  erubescamus  pnedicare  Jesum  na* 
t.tm,  passum,  crucifixum,  mortuum,  sepultum  el 

(94)  Sententia  toti<Iem  verbis  prolata,  a  Paiilino 
AqMilciensi  in  libr.  De  satutarib.  docum.^  cap.  7, 
de  qua  consuJc,  si  vclis,  Joaniiem  Franciscuin  Ma- 


pnesiimanius.  IJt  seductores^  inquit,  et  teroces. 
Apostoli  quippe  apud  quosdam  seductores  habeban- 
tur.  apud  alios  vero  non  solum  vcraccs,  sed  et  dii 
existimabantur,  volentes  eis  sacrificare,  el  thura 
accendere  (Act.  xiv).  Ad  illuminationem  quoque 
gentium  destinati  fuerant,  sed  ti^men  quidam  eos* 
non  ut  veraces  apostolos  recipiebant,  sed  quasi  se- 
ductores  illos  et  incognitos  aflligebant.  Apud  Deum 
qiiidem  erant  veraces.  apud  insipientes  vero  exi3ti-' 
mabantur  mendaces.  Bona  igitur  existiinatione  nou 
superbiamus,  nec  mala  doleamus. 

drisium  in  novissima  edil.  oper.  B.  Palris. 

(95)  Go/arai. 


7!f  S.  MARTLM 

Sequitur  :  Sieut  qul  ignoti,  el  cogniti.  Ignoti  a 
Dco  sunt  reprobati,  cognitl  vero  probali.  Qiiasi  di- 
ceret :  Quanivis  Deo  simus  cbgniti,  sicul  qui  ab  eo 
missi,  a  pravistamen  boniinibus  eiislimamur  inco- 
gniti,  id  est  a  Deo  alienati.  Aliter  :  Sicut  qui  ignoti^ 
et  cogniti^  hoc  est  ab  ingratis  et  perfidis  bominibus 

-sumus.  sicut  qui  incogniti;  a  justisTero  et  Hdelibus 

-  cogniti,  id  est  reverenler  suscepli.  Quasi  morientes, 
inquit,  et  ecce  vivimus,  Ac  si  aperte  dicat :  Quorum- 
dam  cpinione  sumus  quasi  morienles,  boc  est  de 

•  vitio  in  vitium  ruenles,  et  lamen  vivimus  Deo  in 
operibus  bonis.  Aliter  :  Quasi  morientes ,  et  ecct 
vivimus^  atrocitate  videlicet  poeuarum  usqiie  ad 
^esperationem  videbainur  mori,  et  eccc  Dei  gratia 
Gonformati,  restituti  surous  sanitati,  et  ad  praedi- 
candum  melius  quam  prius  reparali.  Inimici  itaque 
putabant  eos  iniquorum  roinas  non  evadere;  ipsi 
aatem  ope  Dei  tutati  sunt  a  praesenti  et  futura 
morte.  Iterum  subjungens  ait :  Vt  castigati,  et  non^ 
m§rtilicati.  Benedictus  omnipotens  Deus,  qui  fla- 

^elT^lSt  verberibus  pennittil  castigari  servos  suos 
in  hoc  praesenti  saeculo,  ut  eos  eripiat  a  damnatione 
perpetua  in  futuro.  Unde  dicitur  ;  Ideo  a  Domino 
eorripimuff  ut  non  cum  hoc  mundo  damnemur 
(I  Cor,  ii).  Ut  castigati^  inquit,  et  non  mcrtificati: 
Convenire  etiam  potest  bis  apostolicis  verbis,  quod 
alt  gloriosissimus  propbetarum  David  in  Psalmis  : 
ilastigans  castigavit  me  DominuSf  et  morti  non  tra» 
didit  me  {Psal.  cxvii).  Ac  si  diceret :  Gastigavit  me 
in  praesenti,  ut  non  traderet  me  aeternae  morti. 
^liquando  ergo  sancti  apostoli  pressuris  saevien-* 

JLlim  castigali  non  permiltebat  eos  Deus  statim 
corporaiiter  mori,  ne  Ecclesia  inter  persequentium 
procellas  cOnstituta,  omnino  videretur  eorum  morie 
4le»lilui.  Quamvis  multi  mQrtyres  ab  incredulis 
occidunlur,  uon  tamen  Ecclesia  morilur,  sed  diver- 
sis  adversitatibus  flagellatur,  ul  emendetur. 

Sequitur  :  Quasi  tristes,  semper  autem  gaudentes, 
Quasi  tfistest  inquit,  id  est  non  vere  sumus  tristes 
de  illatis  verberibus,  sed  quasi  tristes;  quia  haec 
luomentanea  tristitia  aeternum  ac  spirituale  gau- 
dium  operalur.  Non  diiit,  veraciter  tristes,  vel 
seroper  tristes,  sed  quasi,  id  est  non  vere  de  mo^ 
mentaneis  tormentis  sumus  tristes,  semper  vero  de 
aeternae  remuneraiionis  spe  sumus  gaudentes.  De 
quibus  David  rex  et  propheta  loquitur,  dicens  : 
Eunles  ibantt  et  febant,  mittentes  semina  sua;  venien- 
ies  autem  venient  cum  exsuUatione  portantes  mant- 
puios  suos  (Psal.  cxiv) .  Transiet  quippe  momenta* 
ueus  fleius  cum  fine,  et  veniet  aeternum  gaudium 
sine  fine.  £t  beatus  Pelrus  apostolus  ad  passionfs 
tolerantiam  cunctos  Ecclesiae  filios  cohortans,  aie- 
bat  :  Modicum  nunc  si  oportet  contristari  tn  variis 
tribuiatiombus,  ut  probatio  fidei  vestrce  muito  pretio- 
sior  aurOf  quod  per  iguem  probatur,  inveniatur  in 
taudemt  et  gioriam,  et  honorem  in  reveiationem  Do- 
mini  nostri  Jesu  Christi  (/  Petr.  i).  Iterum  subjun- 


LEGIONENSIS  tiO 

A  gens,  ait  :  Sicut  egentes,  multos  autem  iocupUlanles. 
JPlerique  terrenis  rebus  videnlur  egere,  et  lamen 
admonitione  et  praedicatione  sua  miHtos  faciuni 
abundare.  Multi  terrenas  non  babent  divilias^  sed 
per  divitiarum  dominos  multas  faciunt  eleemo- 
synas,  Beatus  quoque  Petrus  qitasi  nibii  babebat^ 
et  tamen  praedicando  multas  eleemosynas  faciebat, 
ciun  fidelibus  populis  dicebat :  Ante  omnia  autem 
mutuam  in  vobis  charitatem  continuam  habentes  ; 
quia  charitas  operit  multituditiem  peccatorum.  nospi- 
taies  invicem  sine  murmuratione.  Unusquisquct  sicut 
accepit  gratiam,  in  alterutrum  iilam  administran" 
tes,  sicut  boni  dispensatores  muitiformis  gratice  Dei 
(/  Petr.  iv).  Beatus  etiam  Paulus  de  hujus  mundi 
divitiis  nihil  habebat;  et  tamen  multos  locupleta- 

^  battir,  cum  divilias  possidentibus  aiebat :  Charitas 
fratemitalis  maneat  in  vobis,  et  hospitaiitatis  nolite 
4>bUviscif  per  hanc  enim  sanctam  iaudabiiemque  ope- 
rationem  placuerunt  quidam,  angelis  hosfdtio  rece- 
ptis  (Hebr.  xiii).  Sunl  itaque  isti,  eorumque  exem- 
pla  sequentes,  quasi  nihtl  habenteSy  et  omnia  pos- 
sidentes;  cum  non  solum  per  divitum  manus  mul* 
tos  locupletes  faciant,  verum  etiam  qued  magis  esl» 
ipsos  diviliarum  dominos  possideant.  Majoris  quippe 
dignilatis  ac  virtutis  esl,  divitiarum  domines  possi- 
dere,  quam  divitias  habere.  Aliter  :  Sicui  egentes^ 
thuitos  autem'  locuptetantes.  Ac  si  diceret :  Apud 
quorumdam  aestimationem  sumus  sicut  egentes 
veris  bonis.  Sed  quia  per  Spiritum  iandum  diffusa 

r  est  gratia  in  cordibus  nostris  (Rom.  v)^multos  locu- 
pletamur  spiritualibus  divitiis.  Tanquam  nihii  ha- 
bentesj  inquil,  et  omnia  possidentes.  Gioria  aposto- 
loriim  fuil  omnino  nibil  possidere,  sine  sollicitu- 
dine  esse,  et  tam  res  quain  domines  earum  possi  -. 
dere. 

Sit  et  nostra  gloria,  fratres  charissimi,  in  his 
praecipue  diebus  sanctae  Quadragesiine  sobrie,  juste 
et  pie  vivere  (Tit.  ii) ,  delicias  corporales  respuere, 
terrena  contemuere,  coeleslia  desiderare,  ei  uon 
solum  l\\  hoc  acceptabili  tenipore,  sed  etiam  omni- 
bus  diebus  vilae  noslrae  bonis  operibus  insislere. 
Giim  armis  ergo  justitiae  virililer  pugnemus,  nec  a 
bonis,  quae  coepimus,  desislamus,  donec,  auxiliante 
Deo,  ad  victoriam  perveniamus. 

D  Nolandum  prxterea,  quia  non  solum  ppgnare  de- 
bemus  contra  antiqui  hostis  tentamenta,  sed  ctiaiu 
contra  vilia  tam  carnalia  quam  spirilualia.  Ad  hoc 
iiimirum  Deus  spirituale  prxlium  Ecclesiae  filios 
typice  praemonebal,  cum  Israelitico  popuio  in  de- 
serto  adhuc  constituto  dicebat : 

Cum  introduxerit  te  Dominus  Deus  tuus  in  terram^ 
quam  possessurus  es,  et  deieverit  gentes  multas 
coram,  te  Hethteum  sciiicet.Gergezaum,  Amorrhwum^ 
Chananwum,  Pheretieum,  Hevaum^  ei  Jebusceum^ 
septem  gentes  muito  majoris  numeri  quam  tu  es,  ei 
robustiores^  tradideritque  eas  tibi^  usque  ad  inteme- 
cionem  eas  percuties  (Deul.  vii).  (96)  Septem  istae 


(96)  Isid.,  Queest.  in  Deut.,  cap.  15. 


7£1  SERMONES.  —  SfclRM.  XI. 

gentes,  qux  robusliores  dicuntur,  septero  principa- 
lia  \itia  sunt,  quae  per  Dei  gratiam  unusquisque 
spiritualis  miles  exsuperans,  extcrminare  penitus 
adnionetur.  Quod  vero  roajoris  numeri  existunt, 
haec  ratio  est,  quia  plura  sunt  in  nostra  carne  vitia, 
qqam  virtutes  in  anima ;  ideoque  in  catalogo  septem 
nationes  dinumcrantur,  in  expugnatione  vero  earum 
sine  numeri  descriptione  ponuntur.  Sic  enim  legi- 
tur  :  Et  deteverit  gentes  multai  coram  t$.  Numero- 
sior  est  namque  quam  Israel  carnalium  passionum 
populus,  qni  de  hoc  septenario  fonte  ac  radice  pro- 
cedil  viliorum.  Hsec  sunt  septero  principali.i  vel 
capitalia  vitia,  quae,  ut  ait  Joannes  Chrysosto- 
mus  (97),  per  supradictas  septem  gentes  figurantur ; 
videlicet  castrimargia  (98),  id  eftt  gula,  fornica- 
tio«  philargyria,  id  est  avariiia,  ira,  acedia,  id  est 
trislitia,  cenodoxia,  id  est  inanis  gloria  et  superbia. 
De  gastrimargia  enim  nascunlur  contentiones  ct 
ebrietates.  De  fornicatione  turpiloquia,  scurrilitas, 
ludicra  et  siultiloquia.  De  phiiargyria  mendacium, 
fraudatio,  furta,  perjuria,  turpis  lucri  appeUlus, 
filsa  testimonia,  violentia,  inhumanitas  atque  rapa- 
citas.  De  ira  liomicidia,  clamor,  et  indignatio.  De 
acedia  otiositas,  somnolentia,  importunitas,  in- 
quietudo,  pervagatio,  instabilitas  menlis  et  corpo- 
ris,  verbositas  et  curiositas.  De  cenodoxia  conten- 
tiones,  haereses,  jactantia  ac  praesumplio  novitatis. 
De  superbia  contemptus».  invidia,  blasphemia,  mur- 
muralio,  detractio,  aliaque  perplura  his  simiiia.  De 
his  quasi  ex  septein  fontibus  cunclae  animarui» 
mortifene  corruptelae  emananl  (99).  Et  dicuntar 
baec  capitalia  vitia  quia  ex  his  oriuntur  omnia  mala. 
Nullum  enim  est  vitium,  quod  non  aliquo  horum 
criginem  trahat.  Ex  superbia  tamen  omnia  mala 
oriuntur  qu»,  ut  ait  bealus  Gregorius  (100),  radix 
cuncti  mali  est.  De  qua  dicitur  :  Initium  Qmnis  pee^ 
eati  ett  superbia  {Eecli.  x;,  quae  est  amor  propriae 
excellentiae,  cui  quatuor  sunt  species.  Prima  est, 
cum  bonum,  quod  babet  quis,  sibi  attribuit.  Secun- 
da,  cum  crcdit  a  Deo  esse  datum,  sed  tamen  pro 
suis  mcritis.  Terlia,  cum  se  jactat  habere  quod  non 
liabet.  Quaria,  cum  caeteris  despectis  singularitcr 
vultvideri.  Merito  ergo  radix  oronis  mali  dicitur  su- 
perbia.  lluic  autem  sententiae  videtur  obviare  quod 
ait  Apostolus :  RadiXy  inquit,  omnium  malorum  est  €u- 
pidilas  (ITim,yi),  Quomodo  crgo  superbia  r^adix 
est  et  initium  omnis  peccaii ,  si  cupiditas  omniuro 
malorum  radix  esl.'  Sed  utrumque  recte  esse 
dictum  iiilelligitur ,  si  genera  peccatorum  sin- 
gulorum,  non  singula  generum  utraque  locu- 
lione  includi  intelligantur.  Nuilum  quippe  genus  pec- 

(97)  Haud  ob  aliam  causam  Chrysostomum  addu- 
cii  Marlinus,  nisi  quod  apud  Alagistrum  Sentenlia- 
rum  cilalum  eum  invenerit  ubi  infra,  Prasterea.  Sed 

Suoniam  sanctissimus  Patcr  nihil  unquam  simile 
ixcrit,  et  aliunde  Joannes  Cassianus  collatione  5, 
cap.  16,  sic  inceperit  :  Hrn  sunt  septem  genies 
(videlicet  septcm  vitia  capitaiia-  de  quiiius  ilii  et  in 
anterioribus  et  poslerioribus  capitibus  disserit)  qua- 
Tum  tcrras,  egressis  ex  AEggpto  filiis  Israel  daturum 


IN  DOMLMCA  I  QUADRAGES.  728 

A  cati  est  qyod  interdum  ex  superfoia  non  proveniat. 
Unde  ait  beatus  Isidorus  (1} :  Omnis  peceans  super^ 
bus  est.  Faciens  enim  vetita  contemptui  habet  divina 
prwcepta.  Nullum  etiam  peccatum  esl  quod  ex  cupi- 
ditate  aliquando  non  dcscendat.  Suut  ninnulli  homl- 
num,  qui  ex  cupiditate  flunt  superbi,  et  alii  qui  ex 
superbia  fiunt  cupidi.  Unde  ait  egregius  doclor 
Aiigustinus  :  Est  homo»  qui  non  esset  amator  pe- 
cuniae,  nisi  per  boc  putaret  se  excellentiorem  esse; 
ideoque  ut  caeteros  exceilere  possit,  divilias  concu- 
piscit.  Taliter  ergo  cx  superbia  oboritur  cupiditas. 
Et  est  aliqui8,qui  nonamaretexcellere,  nisi  putarel 
per  hoc  noajores  divitiashabere.  Ideo  igitur  excellere 
laborat,  quia  divitias  habere  amat.  Hlnc  superbU 
innascitur,  id  est  amor  excellenliae  ex  cupiditate». 

B  Palet  ergo  quod  cx  superbia  aliquando  cupiditas» 
et  ex  cupiditate  aliquando  superbia  oritur;  et  ideo 
de  utraque  recie  dicilur,  quod  sit  radix  omnium 
malorum  (2).  Cum  ergo  vitia  multo  roajoris  numeri 
siint  quam  virtutes,  tamen  devictis  iliis  septem. 
principalibus  vitiis,  ex  quorum  nalura  caetera  vitia 
procedunt,  protinus  omnia  conquiescunt,  ac  per-- 
petua  pariter  curo  his  internecione  delentur.  Quod 
autem  hae  pestes  robustiores  sunt  virtuiibus»  ma- 
nifesla  naturae  iropugnatione  ipsi  sentimus.  Fortios 
quippe  roilitat  in  membris  noslris  oblectatio  carnft* 
liuro  passionuro,  quam  studia  virlutum.  Quae  vlr* 

.  tutes  nonnisi  per  Dei  gratiam  cum  sumroa  cordis  M 
corporis  contrilione  acquiruntur,  sicut  vitia  nulta-. 
tenus  superari  poterupt,  nisi  sumroo  studio,  .sum* 
maque  vigilantia  expugnentur.  Quod  vero  istanim 
perniciosarum  gentium  regiones  salubriter  possl- 
dere  praecipimur,  ita  inlelligitur.  Habet  enlm  in 
corde  nostro  unumquodque  vitium  proprium  habl- 
lacuium*  Sed  cum  ab  Uraelitico  populo,  a  virtu- 
tibus  scilicet  dimicantibns,  vitia  fuerint  superata, 
locum,  ^uem  sibi  in  corde  nostro  concupisceutia , 
vei  fornicationis  spiritus  retinebat,  deinceps  casll* 
tas  obtinebit.  Hominem  quem  furor  ad  litero  exd- 
tabal,  patienlia  vindicabit.  Qucm  saecularis  trislitia 
morle  occupaverat,  salutaris  et  plena  gaudio  Ixtitfa 
possidebit.  Qiiero  acedia  vastabat,  fortitudo  ad  bene 
operanduro  roborabil.  Quero  superbia  periculose 
elevabat,   humilitas  ad  serviendum  Deo  devotam 

D  exhibebit.  Ita  singulis  vitiis  expulsis,  eorum  loca, 
id  est  aCrectiis  contrarios  filii  Israel  possidebunt, 
animae  videlicet  Deum  videntcs  virtutes  salubrlter 
obtinebunt. 

Sed  inler  haec  notanduro,  quia  quaedaro  virtutes 
duro  discrelioni  non  serviunt,  in  vitia  transeunt. 
Naro  saepe  justitia  duro  modum  excedit,  cnidelitatl» 

se  Dominus  repromktit :  nen  ambigirous  pro  Chryto- 
stomo  subsiituendum  hic  esse  Cassianum  ex  qua 
Isidorus  excerpsit  praefatum  caput  suarum  Quantio- 
nwm,  et  ex  B.  Isidoro,.  ut  semper,  Marlinus  nosler» 

(98)  Gastrimargia. 

(99)  II  Sent.^  dist.  4i  :  Prwlerea  sciendum  tst, 
(iOO)  Lib.  XXXI  MoraL,  c.  47. 
(I)  Lib.  II  Sent,^  rap.  38. 
(2),  Uidor.,  in  Deuter.,  ubi  supra^ 


725  S.  MARTINl 

ftjevitiain  gignit,  et  nimia  pietas  dissoluironem 
disciplinae  parturit.  Item  apud  quosdam,  ut  ait 
heatus  Isidorus  nostcr  patronus  (3),  ex  virtute  vi- 
lium  gignilur,  dum  quisque  de  castitalis  et  absti- 
nentise  meritis  gloriatur.  Nam  qui  eleemosynam 
vanae  gloriae  causa  tribuit»  ex  virtute  vitium  facit. 
Sed  et  is  qui  de  saplentia  arrogantiam  babet,  et 
qui  pro  justitia  prsemium  accipit«  et  qui  aliquod 
donum  Dei  quod  merult,  in  suam  iaudem  convertit, 
a:it  in  malos  usus  assumit,  procul  dubio  de  bono 
roaium  facit.  Prudentis  auiem  viri  discretio  solerter 
prospicit  ne  bonum  intemperanter  agat,  et  ne  de 
▼irtute  in  vitium  transeat  (4).  Contrariis  ergo  vir- 
tutibus  est  pugnandum  adversus  impetus  vitiorum. 
Contra  luxuriam  enim  cordis  est  adbibenda  mundi- 
tia ;  contra  odium  dileclio  est  praeparanda ;  contra 
iracundiam  patientia  opponenda ;  contra  timorem 
llduciae  virtus;  contra  torporem  coeli  praelium: 
tristitiae  quoque  gaudium,  acediae  fortitudo,  ava- 
liliae  largitas»  superbiae  humilitas  est  opponenda. 
Sicque  singulae  virtutes  nascentia  contra  se  vitia 
seprimunt,  ac  tentationum  motus  virtute  divinae 
ebaritatis  omnia  vitiomm  germina  exstinguunt. 
Libidinem  abstinentia  domat.  Nam  quanto  corpus 
ioedia  frangilur,  tanto  mens  ab  iliicito  appetitu  revo* 
citur.  Adversus  iram  toierantia  dimicat.  Ira  semet- 
Ipsam  necat ;  sustinendo  autem  patientia  victoriam 
^rtat.  Tristitiae  mcerorem  spes  aetemi  gaudii  su- 
^rat,  et  quem  turbata  mens  de  exlerioribus  aldcit, 
dukedo  interior  lenit.  Adversos  invtdiam  praepa- 
ratar  charitas ,  et  adversus  irae  incendia  mansue- 
tiidinia  adhibetur  tranquillilas.  Superbiam  diaboli 
Buperbus  imitatur,  contra  quam  humilitas  Christi 
cpponitur,  qua  elatio  humiliatur.  Ut  ergo  supra 
dictum  est,  principalium  septem  vitiorum  regina  et 
mater  est  superbia.  Eadem  septem  principalia  vitia 
mutta  de  se  parturiunt  peccata:  quia  ita  sibimet 
quadam  cognatione  junguntur»  ut  exaltero  alterum 
oriatur.  Sicut  princeps  septem  vitiorum  superbia 
BOsvitiorum  potestati  subdit,  ita  Christus  septi- 
formi  gratia  plenus  a  dominatu  illorumnos  eripit; 
et  quo8  ille  addicit  septemplici  vitio,  isle  liberat 
scptiformiftgratiae  dono.  Bevera  nos  misericorditer 
liberat,  cum  spiritualia  arma  nobis  tribuit,  et  ad 
auperanda  tam  anliqui  hostis  tentamenta»  quam 
propriae  carnis  vilia,  donis  nos  sancii  Spiritus 
confortat. 

Attendite  ergo  vobis  diligenter,  fratres  charis- 
simi,  ne  de  viriutibus  vitia  faciatis,  ct  quibus  armis 
hostem  vincere  niiiniini,  ab  eodem,  quod  abslt ! 
eisdem  vincamini.  Solerter  praevidete,  ne  bonum 
intemperanter  faciatis,  hoc  est,  ne  virtutem  in  vi- 
tium  transferatis.  Pri.us  quidem  vitia  sunt  exstir- 
panda  in  homine.  deinde  virtutes  inserendae.  Sum- 
mo  itaque  studio,  summaque  dcvotione  mentis 
▼estrae  ocutos  ad  verum  lumeu,  quod  Deus  est^sine 
intermissione  erigite,  lacrymisque  perfusi  coram  eo 

(3)  Isid.  lib.  II  Sent,,  cap.  34. 


(i)  Idem.,  ibid, 


^en/.,  cnp. 
,  cnp.  37. 


LEGIONENSIS  754 

A  preces  fundite,  ut  discretionero  discemcndi  intcr 
virtutes  et  vitia,  inter  bonum  et  malum ,  inter 
bonum  et  melius,  inter  malum  et  pejus  vobis  di- 
gnetur  concedere.  Oculus  quippe  mentis  virtus  est 
discretionls. 

Hoc  nimirum  beatus  Job  figurate  faciebat,  cum 
diluculo  consurgens  per  singulos  filios  Deo  holo- 
causta  ofl^erebat  {Job,  i).  Ouia  igitur  qutecufuiue 
icripta  suntf  ad  nostram  doctrinam  scripta  suni 
(Aom.  xv),  necesse  e^  ut  et  nos  illius  templo  per 
singulos  filios  ofleramus  holocausta,  quatenus  om-> 
nia  opera  nostra,  per  sancti  Spiritus  dispensatio- 
nem  in  conspectu  Dei  possint  esse  acceptabi- 
lia.  Beatum  itaque  Gregorium  catholicae  fidei  de- 
fensorem    roagnificum  in  inedium  introducamus • 

B  eX  qualiter  supradictum  exponat  versiculum  dlli- 
genter  audiamus,  ac  devote  iinplere  studeamus  (5): 
Dilucuio,  inquit,  consurgimns ,  cum  comfmnctioms 
luce  perfusit  nostrce  humanitatis  noctem  deserimust 
el  ad  veri  luminis  radiosoculos  mentit  aperimus,  At- 
que  holocaustum  per  singulos  fiHos  oferimus^  eum 
pro.unaquaque  viriute  Domino  hnstiam  noslrw  precis 
immolamus ;  ne  videlicet  sapientra  elevety  ne  tnte//«- 
ctuSf  dum  subliliter  curritf  aberret;  ne  consiUum^dum 
te  multiplicat^  confundat ;  ne  fortitudo,  dum  fidudam 
prtebetf  prwcipitet;  ne  scientia,  dum  novit  et  non 
diligit,  inflet;  ne  pietas,  dum  se  extra  rectitudinem 
inclinat,  intorqueat;  ne  timorfdum  plusptsto  trepi'- 
dat^  in  desperationis  foveam  mergat.  Cum  ergo  pr» 

Q  unaquaque  virtute  ut  pura  esse  debeat^  preees  Do^ 
mino  fundimus^  quid  aliud  quam  juxta  filiorum  mr 
mcrum  holocaustum  per  singulos  exhibemus  f  RoUh 
eaustum  namque  totum  incensum  dicitur,  Holocau^ 
stum  igitur  dare  est  totam  mentem  igne  compunetio^ 
ttis  incendere^  ut  ts  ara  amoris  cor  ardeat^  et  quasi 
delicta  proprice  sobolis  inquinamenta  cogitationis 
exurat.  Sed  hvc  agere  nesciuntf  nisi  hi  qui  prius' 
quam  cogitationes  ad  opus  prodeant^  intemos  suos 
motus  soUicite  circumspicientes  frenant.  Hojc  agere 
nesciunt,  nisi  qui  virili  custodia  munire  mentem  no- 
verunt.  Vnde  et  recte  inopinata  morte  exstinctus  Is» 
boseth  dicilur^  quem  Scriptura  sacra  non  in  don^o 
ostiarium,  sed  ostiariam  habuisse  testatur^  dicens  : 
I    Venientes  filii  Remmon  Berothilw,  Rechab^  et 

D  Baana  ingressi  sunt  fcrvente  die  domum  Isboseth,  qui 
dormiebat  super  stratum  suum  meridie :  ingressi  sumt 
autem  domum,  et  ostiaria  domus  purgans  triticuntp 
obdormivit,  Assumentes  itaque  spicas  tritici  latenler 
ingressi  sunt^etpercusserunt  eumin  inguinem»(II  Reg^ 
4)  >  Ostiaria  triticum  purgat,  cum  mentis  custodia 
discernendo  virtutes  a  viiiis  separat.  Qum  si  obdor- 
mieritf  in  mortem  proprii  domini  insidiatores  ad- 
mittit;  quia,  dum  discretionis  soliicitudo  cessaverit, 
ad  interficiendum  animum  malignis  spiritibus  iter 
pandit.  Qui  ingressi  spicas  tottunt,  quia  mox  bona* 
rum  cogitationum  germina  auferunt^  atque  in  ingui^ 
pem  feriunt  et  occidunt.  In  inguinem  quippe  fe^tre^ 

(5)  Lil>.  iMoraLf  c;«p.  18. 


7i5  SERMONES.  —  SERM.  XI.  LN  DOMLMCA  I  QUADRAGES.  75G 

esi  vitam  mentis  delectatione  carnis  perforare.  iVe-  A  lerrenh  curis^  periculum  animm  meurris,  Opponamus 


quaquam  vero  Isboseth  iste  hac  murte  succumberet,  si 
non  ad  ingressum  domus  mulierem,  id  est  ad  mentis 
aditum  moUem  custodiam  deputasset.  Fortis  namque 
virilisque  sensus  prwponi  cordis  foribus  debet,  quem 
nec  negligenlice  somnus  opprimat^  nec  ignorantite 
error  fallat.  Unde  bene  Isboseth  appellatur,  qui  custode 
femina  hostHibus  gladiis  nudalur.  Isboseth  quippe  vir 
confusionis  interpretatur.  Yir  autem  confusionisest^ 
(fUi  forti  mentis  custodia  munitus  non  est;  quia  dum 
virtuies  se  agere  a:stimat,  subintrantia  vitia  nescien- 
tem  necant.  Tota  itaque  virtute  muniendus  est  adiiui 
mcntiSf  nequando  eam  insidiantet  penetrent  foramine 
veglectce  cogitationis.  Hinc  Salomon  ait:  c  Omni 
custodia  serva  cor  tuum,  quoniam  eSf  ipso  vita  proce 


itaque  singulas  mortes  singulis  lucris,  mortet  dico 
non  corporurOs  sed  malarum  cogitationum.  Ut  ergo 
accedat  aurtim,  perit  fides ;  ui  foris  vestiarit^  intus 
exspoliaris.Sed  ut  ista  taceamus,  ei  atia  omittamus; 
ut  udversa  taceamus^  et  toUi  prospera  cogitemus: 
Ecce  thesaurizus,  ecce  undiquc:  lucra  confluunt^  et 
more  fontium  nummi  concurrunt.  Ubi  ardei  iitopia, 
undique  fluit  copia.  IgnoratAn  psalmo  scriptum  esse: 
c  Diviiia:  si  affluant,  noUte  cor  apponere  ?  (Psal.  lxi.)  » 
Ecce  multa  acquiris,  noninfructuose  laboras,  tamen 
vane  conturbaris  Fortedices  mihi:  Quare  vane  con- 
iurbor  f  Ecce  saceUot^  pecunia  impteo^  cellaria  mea 
vix  capiunt  quod  acquiro,  Quare  ergo  vane  conturbor? 
JdeOf  inquamf  vane  conturbaritf  quia  thesaurizat  eL 


dit  (Prov.  iv).  >   Virtutet  ergo  quas  agimus^  dignum  ^  ignoras  cui  ea  eongregat.  Aut  ti  tcit^  cui;  obturo^ 


ett  ut  summopere  ab  intentionit  origine  ditpense" 
fittti,  ne  ex  malo  ortu  prodeant,  etiam  ti  recta  tunt^ 
quce  ostentant. 

Solerler  itaque,  fratres  eharissimi ,  ut  superius 
dictum  est,  praevidete»  ne  bonum  intemperanier 
faciaiis,  hoc  est  ne  Tirlutem  in  vitium  transferatis. 
Corda  vestra  per  arma  justitiae  a  dextris  se  et  a 
•inistris  exerceanl,  ut  pergloriam  et  ignobilitatem, 
per  infamiam  et  bonam  famam,  non  vos  prospera 
deventtnec  adversa  perturbent.Manus  vestras  omni 
lenipore,ret  praacipue  his  sanctae  Quadragesima 
diebus  ad  misericordiae  opera  extendite,  quatenas 
in  conspechi  Dei  jejunium  yestmm  sit  acceptabile^ 


dic  mihi.  Dic^  cui  thesaurixat?  Mihi,  inquit,  Boa 
audet  dicerey  O' moriture !  Quod  thesaurizas  /fltUt 
magna  ett  pieiatf  imo  magna  vanilat.  Thetaurhtat 
moriturut  montnrit.  Si  vero  tibi  divitiat  eongregat^ 
tane  cofiliirdam,  quia  moriendo  eat  perdit.  Curergo 
ret  periturat  congregatf  o  periture  ?  Cur  periturm  coU 
Ugit,  eum  ei  ipu  diu  permanere  nou  pottit  t  Aut  H 
cauta  fUiorum.  Iiconiiii  hase  faeu  tuccetiuri  iiuily  iioii 
yMrmajiiKri.  Qualibut  /!(iti  congngastTime  ne  fona- 
qucd  congregavii  tua  ovarilta»  eorum  perdat  iuxuria  ; 
ne  fitiuttuut  perdat  dittipando^^quod  tu  cottgrogatU 
laborando,  Tu  forte  tbetaurizat  latroni  aut  pretdom. 
Forte  una  nocte  vetdet^  et  thetaurum  tot  diekue  a^ 


€um  ergo  ad  eleemosynas  faciendas  manusexten*  n  noctibut  congregatum  paratumque  inveniet  et  teeun^. 


deritis,  paupertatem  in  hoc  saeculo  pati  ne  formi- 
detis,  quia  in  omnium  rerum  Domino  omnia  possi» 
detis;  Cbristiana  paupertas  terreni.s  rebus  non 
timeat  i^digerc,  cui  donaturo  est  Deum  possideniem 
omnia  possidere.  Nimis  est  avarus,  cui  non  sufficit 
Doniinus.  Audite  quid  Dominus  dicat  in  Evangelio 
diviti  avaro  :  Stultet  hoc  nocte  auferetur  anima  lua 
a  te :  qum  ergo  parasti,  cujus  erunt  ?  (Luc,  xu).  Da- 
vid  etiam  propheta  avaritiam  detestando  diviti  in 
terra  Ihesaurizanti  ait  in  psalmo  :  Thesaurizat,  et 
ignorat^  cui  conqregat  ea  (Psal,  xxxviii). 

(6)  Beaius  Augustinus  haereiicorum  malleus  ac- 
cedal,  el  juxla  dalam  sibi  a  Dco  sapientiam,  versi- 
ciilum  nobis  huuc  exponat.  Ecce,  iiiqult,  universum 


auferet,  Mutta  emm  quee  inanit  congregamt  «owlas, . 
parata  inveniet  crudetit  hottititat.  Videt  itoque  ^14. 
verum  dixit  Veritatf  quod  inaniter  conturbetur  vani^  . 
lai.  Nam  et  hoc  iptum  quod  dicit^  fortecongxego  ^ 
liit  meit :  non  audet  dicere^  certut  tum ;  ^ed  quati  in  n 
dubio  loqueritf  quia  cui  ea  congriegatf  netcit,  Defe" 
cisti  igitur  in  causa  tua.  Non  invenit  qmd  retpandeat^. , 
mtVii,  ted  nec  ego  quid  objicittm  tibi.  Ambo  itaqu^ 
quceramut,  ambo  contilium.p^tamut.Audiamus  ambQ: 
Jesum  Christum,  qui  dat  omnibut.  verissimum  consir 
tium.  c  Nolite,  inquit,ihetauri»are  vobi^  thesauros  in 
terra^  ubi  cerugo^  et  tinea  demotiturf  et  ubifures  effor 
diunt^  et  futantur.Thetaurizate  antem  vobit  thesaurot 
in  ccelOf  ubi  neque  wrugp,  neque.  tinea  demolitur,   et 


genus  humanum  quasi  unus  homo,  qui  in  causa  sua  ^  «^»  fwes  non  effodiunt  nec  furantur  (Matth.  vi).» 


defecit,  consilium  perdidity  de  via  sanw  menlis  erru" 
vitf  thesaurizat,  et  ignorat  cui  congregat  ea.  Quid 
demenlius?  quid  infelicius  ?  nunquid  sibi  congregat? 
Son,  Quare  non  sibi?  Quia  moriturus  est,  quia  Irait- 
lil  prcBsens  vita,  quia  thesaurus  duratf  et  cito  transit 
qui  congregat.  Vane  conturbatur  homOt  quia  thetau- 
rizat,  congregatf  taborat,  curis  invigitat.  Tu  qMt  in 
hoc  saculo  thesaurizas,  per  diem  vexarii  taboribtUf 
oer  noctem  agilaris  timoribus,  ob  hoc  videiicety  ut 
tacculus  tuus  impteatur  nummis,  ek  anima  tua  febri- 
citetur  curis.Conturbaris^  et  sictU  tegitur  in  ptatmo: 
I  Vane  eonlurbalur  omnis  hamo  (ibid.).i  Dum  vigitas 


Dignum  est  ilaque  dilectissimi,  ut  bxc  verba  Do- 
mini  nostri  JesaCbristi  devote  audiaums  et  juxta 
iUius  consilium  divitias  nostras  non  subterranca 
specu,  sed  in  thesauris  coelestibus  per  manus  pau- 
perum  ac  per  ca^tera  misericordiae  opera  repoiia- 
mus.  Ipse  euim  Dei  Virginisque  Filius  magni  coii- 
silii  est  angelus,  quem  Deus  Pater  de  coelis  misit 
ad  reconciiiandum  sibi  humanum  genus.  Ipse  qoo- 
que  ad  judicium  veniens,  his  qui  eleemosynas  fece- 
runt,  hujusmodi  est  dicturus  i^alam  cunctis  audien- 
tibus  :  VeniU,  benedicti  Patrit  mei.percipite  reffrum^ 
quod  vobis  paratum  est  cb  origtne  mundi  (Miittk^, 


(6)  Serm.  60  De  Script.  (nlias  50  De  Tempore). 


T27  S.  MARTINl 

ixv),  etc.  lili  vero  qui  dc  suis  facuUatibus  subTe* 
nire  miseris  noluerunt,  ab  eo  audituri  sunt.  /if, 
maledictt,  in  ignem  aternum^  qui  prcpparatus  est  dia- 
bolo  (»frirf.),ctc.  Perpendite,  fratres  charissimi,  quia 
ideo  justi  regnum  percepturi  sunt,  quia  miseris  de 
bencGciis  a  Deo  sibi  collatis  misericordiam  fece- 
runt.  Impii  vero  in  infernum  cum  diabolo  et  ange- 
lis  ejus  ideo  pra;cipitandi  sunt,  quia  non  solum  de 
facuUatibus  suis  pauperibus  misericordiam  non  te- 
cerunt ;  sed,  quod  est  gravius,  viduas  et  orpbanos 
crudeliter  oppresserunt.  Boni  tanquam  fideles  Ghri- 
ttiani  verba  Domini  non  contemnentes,  sed  cum 
fiducia  promlssa  Dei  eispectantes  indigentibus 
eleemosynas  contulerunt,  ideoque  de  terris  ad  an- 
gelorum  societatem  transferentur ;  mali  vero  baec 
omnia  non  facientes,  neque  Dominl  prxcepta  ob- 
servantes,  aetemis  ignibus  deputibuntur.  Magnum 
quippe  remedium  est  eleemosyna  contra  peccato- 
rum  Tulnera ;  quia  sicnt  ignem  exstinguit  aqua, 
ita  eleemosyna  exstinguit  peecata  (Erc/I.  iii).Iterum 
eleemosynam  approbando,  dicit  Scriptura  :  Abicon- 
dite  eleemosynam  in  sinu  pauperist  €t  ipsa  orabit  pro 
tobis  ad  Dominum  {Eceli,  xxix).  Etiam  Daniel  pro- 
pheta  ad  eleemosynam  faciendam  Nabuchodonosor 
regem  exbortans,  aU  inter  esetera :  0  reXy  eonsilium 
meum  aceipe,  et  peecata  tua  eleemosynis  fedime 
(Dan.  iv).  Nam  et  Tobias  lllium  suum  in  Del  ti* 
more  sollicitans,  effeetumque  eleeroasytise  laadans, 
dicebat :  Fi/t,  de  tua  substantia  da  pauperibus^  quia 
eleemosyna  a  morte  liberat^  et  non  patitur  animam 
ire  in  lenebras  (Tob.  in).  Et  alia  multa  snnt  divini 
eloquii  testimonia,  quibus  ostenditur,  multum  va» 
lere  eleemosyna  ad  exstinguenda  ^t  delenda  pec- 
cata.  De  reprobis  in  Hbro  Sapientite  dictum  est : 
Traducent  eos  ex  adterso  iniquitates  eorum  {Sap.  iv). 
Et  beatus  Jacobus  avaritiae  deditos  terribiliter  ar- 
guens,  ait :  Judicium  sine  misericordia  ei  qui  non 
facit  miserieordiam  (Jac.  ii).  De  justis  vero  dicilur : 
Beali  misericordes^  quoniam  ipsi  misericordiam  con-- 
sequentur  (Matth.  v). 

^  Libenter  itaque,  dulcissimi  fratres,  pauperibus 
date  terrenum  panem,  ut  acquirere  possitis  coele- 
stem.  Dominus  cnim  Jesus  Christus  panis  est  vi- 
vus.  Ego,  inquit,  sum  panis  vivus,  qui  de  ccelo  de- 
scendi  (Joan.  vi).  Quoniodo  ergo  dabit  vobis  seipsum. 
si  pro  amore  ipsius  panperibus  non  dederitis  pancm 
terrenum  ?  Sic  enim  ait  ipse  verus  panis :  Date,  et 
dabilur  vobis  (Luc.  vi).  Quomodo  ergo  dabitur  vo- 
his,  si  indigcnlibus  viscera  misericordi»  clanditis  ? 
Qualiter  vos  putatis  ab  eo  seternae  beatiludinis  prai- 
inium  accipere,  si  de  substantiis  vestris  non  vultis 
iniscris  subvenire?  Dignum  est  igitur,  ut  egenis 
juxta  vires  beneficia  impendatis,  cum  et  ipsl  egeni 
sitis.  Deus  quippe  nullius  indiget,  ideoque  verus  cst 
Dominus.  Hinc  ait  Psalmographus  :  Dixi  Domino : 
Deus  meus  es  tu,  quoniam  bonorum  meorum  non  eges 
(P^al.  xv).  Cura  ergo  sit  Deus  et  verus  Dominus, 


LEGIONENSIS  72? 

A  et  bononmi'nostrorum  non  egeat;  tamen  nC  aliquid 
boni  pro  illfus  amore  faceremus,  esurire  dignatns 
est  in  suis  pauperibus.  Breviter  ergo  fideiles  Christi 
andiant,  digneque  considerent,  quanti  sit  meritt 
Christianos  Christum  pavisse  esurientem,  el  qualc 
sit  cfimen  Christum  contempsisse  in  suis  pauperi- 
bus  indigentem.  Mutat  quidem  in  melins  hominem 
poeniteniia  peccatorum,  quia  de  injusto  facit  ja- 
stum.  Sed  nec  ipsa  videtur  aliqjuid  profutura,  si  » 
misericordiae  operibus  foerit  sterilis  et  vacua.  Ifoc 
testatur  praeco  veritatis,  qui  ad  se  venientibus  dice'» 
bat  turbis  :  Cenimina  viperarum^  quis  ostendit  vobit 
fugere  a  ventura  ira  ?  Facite  fructus  dignos  pcmi' 
tentio!  (Luc.  iii).  Et  iterum  :  Jam  securis  ad  radicem 
arboris  posita  est.  Omnis  arbor,  qum  non  facit  fru^ 

B  etum  bonum,  excidelur  et  in  ignem  mittetur  (ibid.)^ 
Quisquis  itaque  fructus  dignos  poenitentiae  non  fe- 
cerit,  aine  causa  putat  se  per  sterilem  pccnitentiam 
roereri  posse  peccatorum  veniam.  Qiii  sunt  autem 
isti  fructus,  ipse  consequenter  ostendit.  Nam  post 
haec  verba  interrogabant  eum  turb9edicentes:i2tti^ 
ergo  faeiemusfkc  si  apertius  dicerent :  Qul  sunt  istl 
Cructus,  quos  ul  faciamus  hortaris?  Respondens  an-- 
tem  dicebat  Hlis :  Qui  habet  duas  tunieas,  det  non 
habenti ;  et  qui  habet  escas^  similiter  faciat.  Quid 
manifestius,  fratres  charissimi,  quid  certius,  quid 
evidentius  dici  posset?  Quid  ergo  aliud  sonat  qnod 
superius  ail :  Omnis  arbor  non  faciens  fructum  bo-^ 
attm,  exeidetur^  et  in  ignem  mitieturj  nisi  quod  sini- 

p  stri  auditori  sunl,  videlicet :  Jte  in  ignem  (BtemumT 
esurivi  enim  et  non  dedistis  mUii  mandueare  (Matth^ 
xxv),  ctc. 

Misericordia  ergo,  dnlcissiroi  fratre^,  nt  superius 
dictum  est,  liberat  a  morte,  et  non  patUor  animam 
in  inleritum  intrare  (7).  Haec  in  die  judicii  patroci- 
natur.sicutbeatusJacobus  in  epistola  suateslatur: 
Superexattat^  inquit,  mtsertcor(/ta  ;tt(/tchim(Ja<;.ii). 
Iterum  dicit :  Judicium  sine  misericordia  ilU  qui  non 
facit  misericordiam  (ibid.), 

Notandum  prseterea,  quia  talis  debet  esse  miserr 
cordia,  quse  snscipiatur,  non  quae  repellatur ;  quae 
peccata  purget,  non  quae  animam  gravet ;  per  quani 
nobis,  ut  ila  dicam,  faciamus  debitorem  Deum,  iion 
quae  nos  faciat  reos  ante  Dominuni.  Sic  ait  Salo- 

D  mon :  Ft7t,  honora  Dominum  de  luis  justis  laboribue 
(Prov.  iii).  Qui  de  alienis  rebiis  eleemosynas  fa- 
ciunt,  in  die  judicii  dicturi  sunt :  0  Domine,  nonne 
in  nomine  tuo  eleemosynas  fccimus,  pauperes  pa- 
vimus,  nudos  vestivimus,  peregrinos  snscepimus, 
et  omnia,  quse  praecepisti,  fecimus?(lfa<i6.  vii.) 
Ac  si  eis  Dominus  respondens,  dicat :  Dicitis  quod 
eleemosynas  pauperibus  dedistis,  et  rapinas,  quas 
fecislis,  quare  non  dicitts?Horum,  quos  pavistis, 
nieiiioramini,  et  illoruro,  quos  necastis,  non  recon* 
damini ;  illi,  quos  olim  vestistis  gaudebant,  et  quos 
spoliastis,  lugebant.  Quos  hospitio  suscepislis,  me- 
moriter  relinetis,  et  obliti  esiis  qnoi  de  suis  hibi- 


(7)  Aus.,  scrm.  310  in  App.,  tom.  V,  alias  il,  exaO  homilits 


V29  SERMONES.  —  SERM.  XI.   IN  DOMINICA  l  QUADRAGES.  m 

laiionibiisexpullstis.Egoquippeinisericordiamfieri  A  Mortiflcat  carnem,  Tiviflcat  animam.  Titia  exstin 

guit,  virtutes  nutrit. 


jussi,  rraudes  et  rapinas  non  mandavi.  Unus  civis 
replcbatur,  et  alius  fame  torquebatur.  Non  enim 
sciebat  paupei  ille,  unde  esset  quod  de  roanibus 
veslris  accipiebat.  Manducabat  enim,  et  dicebat : 
Dominus  mibi  illum  dedit.  llle  autem  miserrimus, 
cui  in juriam  faciebatis,  cum  lacrymis  ingemiscebat, 
et  gemitum  illius  Dominus  audiebat.Vos  ergo  aliena 
rapilis,  et  de  rapina  eleemosynas  facilis ;  miser 
vero  ille,  cui  sua  aufertis,  voces  ac  singuUus  ama- 
ri&simos  emiltit,  eumque  audire  contemnitis,  et  ab 
eo  faciem  avertitis.  Obliti  enim  estis  vocem  sapien- 
tis  lerribiliter  intonantis,  atque  comminantis  :  Qui 
avertit  faciem-  suam,  inquit,  a  paupere,  ipse  invoca" 
bit  Dominum,  et  Dominu$  non  exaudiet  eum  {Prov. 
xxi). 

Itaqiie,  dilectissimi  fratres,  de  vestris  justis  labo- 
ribus  pro  Dei  amore  minislrate  paiiperibus.  Non 
uni  auferatis  quod  alteri  tribuatis ;  ncc  vos  alienis 
spoliis  miscricordes  ostendatis.  Nam  quid  prodest» 
si  alium  inde  reflcitis,  unde  alterum  spoliatis  ?  Gon- 
demnftt  talis  eleemosyna,  non  salvat ;  pecCata  non 
delet,  sed  multiplicat.  Tales  ergo,  frafres  charis- 
simi,  elcemosyuas  facere  studete,  qu»  digne  peccata 
vestra  valeanl  exsiinguere.  Datc  eleemosynas  non  de 
rapina«  sed  de  justa  vestra  sabstantia,  ut  earum 
fructum  mereamini  percipere  in  coDlesti  patria. 
Abscondite  in  sinibus  paupcrum  justas  eleemosy- 
nas,  quatenus  illarum  orationibus  adjuti,  ad  aeier- 


Unde  sancta  Ecclesia  de  suis  membris  contra  an* 
tiquum  bostem  ejusque  tentationes  legitime  certaib 
tibus,  ait  in  Ganticis  :  Digili  mei  plena  myrrha  prc- 
bali$$ima  (Cant,  v).  Sicut  enim  ab  una  manu  plures 
digiti  dividuntur,  sic  in  una  sancta  conversatione 
jusli  hominis  per  discretionem  diversae  virtutes 
inveniuntur  (11).  Alia  enim  est  virtus  largitatis, 
alia  abslinenti» ;  aliud  opus  humilitatis,  atque  aliud 
liberae  increpationis.  Aliud  agimus,  quando  nos  sub 
silentio  continemus  propter  aediflcationem  propriam ; 
atque  aliud,  quando  proximis  loquimur  propter  uti- 
litalem  suam.  Sed  digiti  myrrha  probalissirca  pleni 
esse  perhibentur,  quia  in  omne  quod  agitur  semper  . 
B  necesse  est  ut  mortiflcatio  carnis  teneatur.  Quae 
tunc  probatissima  esse  jure  dicitur,  quando  in  omni 
suggestione,  quae  ab  hoste  ingerilur  sine  cessatione 
voluptas  carnalis  cavetur,  ne  suscipiatur. 

Jejunium  ergo,  ut  superius  dictum  est,  vitia  ei- 
stinguit,  virtutes  nutrit.  Jejunate  ergo,  dilectisslmi, 
non  solum  a  cibis,  sed  etiam  a  vitiis ;  quia  san- 
ctius  est  jejunium  vitiorum,  quam  ciborum.  Beatius 
est  a  vitiis  cessare,  quam  a  cibis  abstinere.  Nam, 
ut  ait  Hispaniarum  doctor  Isidorus  (12).  Qut  a 
cibii  ab$tinent^  et  mala  agunt  damones  imitantur; 
quibus  esea  non  est^  et  nequitia  %emper  inest.  Jejunia 
ergo  cum  bonis  operibus  fHiis  ecclesie  sunt  utilia^ 
Deoque  acceptibiiia.  Bene  utique  jejnnat,  qui  sto- 


naspertlngerepossitis  divitias.  Eleemosynaquippe  ^  machum  a  ciborum   nimietaiibus  temperat,  cor 


devote  hilarilerque  pauperi  porrecta,  dantis  om 
nino  exstinguit  peccata.  Nam  qui  eleemosynam  cum 
taedio  tribuil,  mercedem  perdil.  Unde  beatus  Aa- 
gustinus  (8) :  Si  eleemosynam  tristis  dedisti^  et  elee" 
mosynam  et  prcemium  perdidisti.  Quod  beatus  Isi- 
dorus  in  secundo  Synonymarum  libro  asserit  (9)^ 
ubi  ait  :  Qui  cum  tristitia  manum  porrigit,  fructum 
remunerationis  amiltit,  Non  est  enim  misericordia^ 
nbi  non  est  benevotentia. 

Nolandum  pr£terea,  qnia  niulta  sunt  genera  ele- 
emosynarum,  quse  cum  facimus,  adjuvamur,  ut  di- 
mittantur  noslra  peccala  (10).  Non  ergo  solum  qui 
dat  esurienli  cibum,  sitienli  potum,  nudo  yostimen- 
tum,  peregrinanli  hospiliuiii,  fugienti  latibuium,  in 


pus  vero  a  vitiorum  sordibus  separat.  Jejunium 
ergo  ciborum,  et  abslinentia  peccatorum  duo  bona 
sunt.  Jejunare  a  cibis,  et  abstinere  a  viliis,  duplex 
bonum  est.  Jejunium  ciborum  cum  abstinentia  pec- 
catorum  Deo  facit  hominem  proximum  atque  ac- 
ceptum. 

Unde  in  veteri  testamenio  praecipitur  Nazancis, 
Bt  vinum  et  siceram,  et  quidquid  de  uvis  est  non 
bibant,  nec  comedant,  nec  etiam  de  uva  passa  vel 
de  acelo,  quod  degcncrat  a  vino  (Num.  vi).'  Quiil 
ergo  Nazarseorum  nomine,  nisi  abstinentium,  con- 
tinenliunique  vila  signatur?  Ilis  in  vino  luxuria 
prohibetur,  in  sicera  vero  omnis  tcrrena  voluplas 
resecatur.  Sicera  enim  ex  diverso  conficitnr  ge- 


carcere  posilo  visitalionem,  iristi  consolalionem,  j)  ncre,  sicut  et  voluptas  ex  diversa  vilioruin  pnssionc 


raptivo  redempiioncm,  debili  subvectionem,  caeco 
ducatum,  inflnno  medelam,  erranti  viam,  dubiianli 
consilium,  et  quodcunque  necessarium  est  indi- 
gcnti ;  vcriim  etiam  qui  dat  veniam  in  se  peccanti 
elceuiosynam  facit. 

Qtiia  igittir,  Iralrcs  charissimi,  his  sanctae  Qun- 
dragesima;  diebus  per  arma  justitiae  a  dextris  et  a 
sinisiris  exemplo  Redemptoris  nostri  conlra  aiiti- 
quiim  hoslem  pugnare  debemus,  necesse  i  st  ut  je- 
juniis  et  orationibus  atque  eleemosynis  devote  in* 
sistamus.  Jejunium  quippe  mortiflcat  et  viviflcat. 

(8)  Enarral  in  Psal.  xlii.  Sed  ita  :  Si  panem  de* 
deris  trislis,  et  panem  et  meritum  perdidisti. 

(9)  Cap.  De  brevitate  Imjus  rf-o»,  circa  flncm. 


orilur.  Illi  ergo  viiium  non  bibunt,  et  siceram  bi- 
bunt,  qui  ad  decipiendos  homines,  umbras  quas- 
dam  rt  imagines  se  simulant  habere  virtutum.  Uva 
passa  illi  vescuntur,  qui  ante  humaiios  oculos  ab- 
stincntiae  pailore  inHciuntur,  ut  ab  hominibus  laii- 
dcntur.  Acetum  vcro  bi  bibunt,  qui  post  vitae  san- 
clilalem,  in  praeteritorum  vetuslalem  viliorum 
labuntur,  et  corruptione  veleris  nequitiae  dele- 
clantur. 

Ut  ergo  jejunium  vestrum,  dilectissimi  fiatres, 
Deo  possit  esse  accepUbile,  sit  puruin,  sit  sobri  im» 

(10)  Au$;.,  Enchir,  ad  Laurenl,^  cap^  72. 

(11)  Gregor..  in  hunc  loaim. 

(12)  Lib.  II  Sent.,  cap.  U. 


731 


6.  MARTINI 


8it  deYOCain,  sit  sanctunriv  sit  castuin,  et  misericor- 
dise  operibus  plenum,  Procul  sit  a  vestris  mentibus 
vinum,  imo  venenum  luxuriae;  absistat  sicera  vo- 
luptalis  terrenx;  absit  uva  passa,  amor  videlicet 
inanis  gloriae;  longe  sit  acetum,  eorruplio  sciiicct 
veteris  malitiae  et  nequitiae.  Nazaraei  quippe  $ancti 
interprelantur.  Estote  ilaque  sancti,  quoniam  san- 
ctus  est  Dominus  Deus  vesler.  Sanctificate  jeju- 
sttim  juxla  Joelis  prophetae  consiliiim  (Joel.  i).  Sed 
quid  est  jejunium  sanctificare?  Gorpus  videlicet  a 
nimietate  ciborum  temperare,  vigiliis  et  orationi- 
bus  convenienter  insislere,  linguam  a  roaiedicto^ 
mendacio,  et  perjurio  refrenare,  pacem  ei  concor- 
diam  inter  fratres  reformare,  roanus  ad  consolatio- 
nem  pauperum,  atque  ad  caetera  ptetatis  opera  li* 
benter  extendere.  Jcjunium  quippe  est  sanctiiicare, 
adjunctis  aliis  bonis,  dignam  Deo  abstinentiam 
carnis  exhibere  (13).  Cesset  iUque  hoc  tempore 
sancti  jejunii  ira,  sopiantur  Jurgia,  nusquam  au- 
diantur  convicia  vel  maledicta.  Incassum  quoque 
jejttniis  caro  atteritur,  si  a  pravis  suis  voluptatibus 
animus  non  refrenaiur.  PropbeU  inquit  :  Sanctipm 
caiejejuniu:n(U).  IUe  quippejejuniuin  sanctifical, 
cujus  cor  nec  adulatio  divitum,  nec  parva  magna- 
que  munuscula  subjectorum  ^  recto  itinece  aver- 
tunt.  Sanciificat  jejuniuro,  qui  pco  justitia  nullum 
in  praesenti  vita  accipit  praemium.  Jejunium  sancti* 
ficat,  qui  saevientis  iracundiae  motus  placabilitate 
mentis  refrenat.  Jejunium  sanctificat,  qui  amore 
castiutis  iuxuriae  formas  videre  recusat.  Jejuiiium 
•anctum  facit,  jusiitia  cu|us  preiio  non  vilescit. 
Recte  jejunium  sanctiUcat,  qui  cor  suum  ab  illiciiia 
atque  Immundis  cogitatiouibus  purgat.  Jejuuium 
sanctificat,  qui  convicia»  et  maledicta  a  proximig 
,  illata  patieiiter  tolerat.  Jejunium  sanctificat,  qui 
liliganlium  tumultus  pacifici  sermonis  dulcedine 
mitigat.  Sanctificat  jejunium,  qui  necessitatibus 
pauperum  pro  suae  quantiute  subsUntiae  exhibet 
solatium.  Ad  postremum  vero  ille  jejunium  per- 
fecle  sanctificat,  qui  seipsum  divinis  per  omnia 
praecepiis  subjicii,  et  diabolica  a  cordc  suo  lenta- 
inenta  repellit. 

Notandum  praelerea,  quia,  ut  ait  beatus  Isido- 
rus  (15),  tunc  est  perfectum  et  ralionahile  jeju- 
nium,  quan^o  noster  homo  exterior  jejunat,  interior 
vero  orat.  Facile  enim  per  jejuniuni  oratio  penetrat 
coelum. 

Si  ergo  vultts  (16),  dilectissimi,  orationem  ve- 
siram  volare  ad  Deum,  facite  ei  duas  alas,  jejunio- 
rum  videlicet  et  eleemosynarum.  Jejuniorum  quippe 
bumiliatione  et  eleemosynarum  largitione  facile 
impetrabitis  efTectum  petitionis  vestrae.  Si  jejuniis 
camem  nostram  castigamus,  et  manus  ad  eleemo- 


LEGIONENSIS  73i 

A  synas  faciendas  libenter  extendimus,  eeieriter,  qm 
in  oratione  petimus,  apud  divinam  clementiain 
obtinebimus. 

Nos  itaque,  dilectissiini  fraires,  quibus  propu*> 
gnalor  invictus,  scilicet  Dominus  noster  Jesus 
Ghristus  hanc  venerabileni  Quadragesiinam  dedica- 
vit,  carnalia  respuentes  desideria,  sic  membra  no- 
stra  jejuntis  et  vigiliis  castigemus,  ut  virtutibus 
animas  saginemus.  Si  voluraus,  ut  animae  nostrae 
spiritualibus  repleantur  deliciis,  sicut  adipe  et  pin- 
guedine  (PsaL  lxii),  prius  convenit  a  carnalibus 
nos  desideriis  abstinere.  Esurire  et  silire  justitiam 
debemus  in  hoc  morlali  corpore  ut  satiari  roerea- 
mur  in  aeterna  beatiludine.  Unde  rex  David  cura 
summo  desiderio  novimus  dixisse  :  Siiivit  anima 

B  mea  ad  Deum  fontem  vivum  :  quando  veniam  et  appa- 
rebo  ante  faciem.  Dei?  (Psal.  XLi.)  Etiterum  :  Silhrit 
in  te  anima  mMf  quam  multipliciler  tibi  earo  mea 
(PsaL  Lxn).  Garo,  ut  ait.beatus  Isidorus  (17),  tunc 
Heum  silit,  quando  amoris  Dei  causa  jejunando 
arescit.  Tunc  etiam  veraciter  anima  Deum  esurit 
et  sitit,  cum  non  solum  a  criminalibus,  verum 
eliam  a  venialibus  peccatis,  in  quanlum  possibile 
est,  recedens,  ad  aetemae  felicitatis  gaudia  summo 
desiderio  pertingere  conoupiscit.  Deum  sitit,  cum 
per  sancti  Spiritus  gratiam  de  activa  ad  centempla- 
tivaro  vitam  transire,  suromopere  appetit  (18).  Je- 
jwiet  ergo  in  nobis  perniciosa  luxurieSv  jejunei 
ftumptuosa  ventris  ingluviesv  jejunet  omnis  iniqui-» 

Q  tas  perversa ;  jejunet  contentio  odiosa ;  jejunenu» 
ab  epulis,  et  maxime  a  vitiis.  Sic  nos  a  cibls  tem- 
pcremus,  sic  a  vino  sobrii  simus;  ut  nulla  volupu 
tum  et>rietas,  vel  iniquitas  ddminetur  nobis*  t*eA 
tales  nos  exhibeamus,  ut  ad  peccatorum  impetran- 
dam  veniam  digni  simus.  (Juid  enim  prodcst  obser- 
vatione  quadraginta  dierum  jcjunandi  nos  temporat 
cnsiodire,  et  jejunii  legem  non  tenere?  Quid  prodest 
nos  a  conviviis  abstinere,  et  diem  litibus  et  jurgiis- 
expeiidere?  Quid  prodesl  cibis  non  edere  corporaii- 
bus,  et  diei  spalium  illicilis  occupare  operibus? 
Quid  prudost  paiiem  non  comedere  proprium,  et 
rapere  violenler  viclum  proxiinorum?  Jejunium 
Ghristiani  hominis  refeclio  esse  debet  pauperis,  nu- 
trimentum  concordiae  ct  pacis.  Quomodu  putat  se 

D  Dco  placere  jejunando,  cujus  lingua  polluitur  mes* 
tiendo?Nec  illc  abstiiiendo  a  cibis  sanctificat  ani- 
mam,  qui  pecuniara  suam  dal  ad  usuram  (Psal.  xiv). 
llli  quoque  recle  jejunant,  et  oraluri  sancUm  Ec- 
clesiam  digne  frequenlanl,  qui  se  lelhalibus  usura- 
rum,  caeterorumque  vitiorum  laqueis  non  iinplicant. 
Recte  coram  Deo  jejunus  orat,  cujus  cor  immundi- 
tiae  macula  non  sordidat,nec  invidiaepeslislacerat. 
Bene  etiam  confitendo  peccata  siia  in  oralione  pe- 


(15)  Grcf;.,  bomil.  16  tn  Evang. 
(14)  Maxim.  Taurin.,  hom.  1  De  jej.  Quadrage- 
sima, 

fl5)  Lib.  11  Sent.,  cap.  44 
16)  B.  Au(^si.  enarrat  in  Psalm.  xlii  :  \is  ora- 
tionem  tuam  voiare  ad  Deum  ?  Fac  Uli  duas  alas. 


jejunium  et  eleemosynam.  1d.,  serm.  alias  De  Temp, 
59,  iiunc  &i  iii  App.  tom.  V  :  Qui  vuU  orationem 
suam  rolare  ad  Deum  faciat  illi  duas  alas,  id  est 
eleemosmam  et  jejunium. 

(17)  Lib.  II  Sent.,  cap.  44. 

(18)  Maxiin.  Taurin.,  hoin.  3  Dc  jej%$L 


733  SERMONES.  —  SERM.  Xil.  IN  DOMIMCA  1  QUADRAGES.  734 

ciu8  percutii,  qui  omiiem  ab  eo  malignilaiis  furu-Are>ut   digui    habeamur  comedere  Agnom    yiUm. 


rem  expellit.  Hoc  esi,  charissimi,  religiosum  jeju- 
nium.  Hic  fidelium  pastus  animarum ;  videlicet  ut 
castitas  jejunium  noslrum  sanclilicet ,  patientia 
ornet,  benignitas  foveat,  misericordia  laetificet,  hu- 
roiiitas  commendel  (19).  Si  ergo,  charissimi,  volu- 
mus  diabolum  Chrisli  auxilio  superare,  si  deside- 
ramus  transeuntes  e  sxculo  cum  Deo  regnare,  si 
optamiis  sacralissimum  Dominicse  Resurrectionis 
diem  ceiebrare,  a  cibo  quidem  vel  potu  pro  posse 
corpora  temperemu&,  a  vitiis  autem  totis  viribus 
jejunemus. 

Solet  quaeri :  Cum  in  hac  Quadragesima  nos  imi- 
temurjejuniumChristi,quarenonjejunamuseotem- 
pore  quo  ipse  dicitur  jejunasse  ?  Tradidit  enini  Scri- 
pliiraquodpostbaptismum  statim  inchoavit  jejunium» 
Est  ergo  quadruplex  ratio  quare  jejunium  nostritm 
Paschae  continuamus.  Prima  causa  est,  ut  sic  veli- 
mus  cum  eo  resurgere  quia  passus  est  pro  nobis. 
(I  Pelr,  n)^  et  nos  cum  eo  compati  debemus,  et  ideo 
jejunamus  ante  Pascha,  ut  post  passionem  statim 
sequatur  resurrectio.  Secunda  causa  est,  ut  per  hoc 
filios  Israel  imitemur,  qui  primo  eo  tempore  de 
^gypto  venerunt,  postea  eo  tempore  exierunt  a 
Babylonia ;  quod  inde  probatur  quia  tam  illi  quam 
Isli  statim  quando  egressi  sunt,  pascha  celebrave- 
mot.  Tertia  causa  est,  quoniam  fenror  libidinis 
Hiagis  nos  solet  incendere  in  tempore  veria.  Ut 
ergo  corporis  aeslum  refreneraus,  magis  in  hoc 


B 


Ductus  est  itaque  Jesus,  ut  supradiclum  esl,  in 
desertum  ab  spiritu,  videlicet  sancto,  ut  tentarctur 
a  diabolo.  £t  inter  alia  statuit  eum  diabolus  supra 
piniiaculum  templi,  et  dixit  ei :  SiFilius  Dei  es,  mitte 
te  deorsum(Matth,  iv).Cui  respondit  Dominus:  Pion 
tenlabis  Dominum  Deum  tuum  (ibid,),  H».c  auclori- 
tas  non  sic  inteiligenda  est,  ut  quidam  putanl»  qoasi 
diceret  :  Non  debes  tentare  me,  qui  Dominus  et 
Deus  luus  sum.  Quod  si  diceret,  staiim  agnosceret 
diabolus  ipsum  esse  Dominum  et  Deuin  suum.  Ad 
hoc  quidem  semper  ipse  laborabat,  utquoquo  modo 
posset  agnoscere,  si  esset  Deus  an  homo.  Si  Deum 
cognosceret,  recederet;  si  hominem,  manus  injice- 
ret.  Quod  nuuquam  diabolus  perfecie  cognoscere 
potuit,  etiam  eo  in  cruce  moriente,  dum  illius  ani» 
mam  se  accepturum  putavit.  Qiiod  ergo  ait :  iVoft 
temabis  Dominum  Deum  tuum^  sic  intelligendum,  ac 
si  Jesus  Christus  de  se  diceret :  Non  debeo  tentare 
Patrem  meum,  qui  Dominus  meus  est  quoad  ku- 
manitatem,  et  Deus  meus  quoad  divinitatis  essen* 
tiam.  Non  debeotentare^  inquam»  cum  de  ratione  et 
libero  arbitrio  habeam  quid  faeere  debeam.  Deum 
lentat,  qui  in  tantura  de  gratia  prssumit,  quod  li- 
bero  arbitrio  nihil  tribuat ;  yerbi  causa  :  Ut  si  quia 
positus  in  cacumine  turris  se  prsecipilet,  dicens  se 
non  posse  mori,  nisi  Deus  voluerit,  cum  ex  libero 
arbitvio  habeat  quid  facere  debeal.  Omnes  itaqoe^ 
o  dolcissimi  fhitres,  eorodem  Dominom  nostrom 


tempore,  ei  maxime  jejunare  soleroos.  Quarta  causa     Jesom  Christom  in  commoni  depreeemor,  ot  sicot 


cstf  qoia  statim  post  jejoniom  debemos  corpos  Do- 
mini  accipere ,  ot  scilicet  paschalia  mystice  capia- 
Hios  sacramenta.  Quodest  dicere  :  Sicot  filii  Israel 
priosqoam  comederent  agnom,  se  affligebant,  et 
comedebant  lactucas  agrestes,  id  est  amaras ,  ita 
prius  debemos  nos  ipsos  in  pomitentia  afflige- 
(19)  Maxim.,  hom.  4,  in  fine. 


pro  nobis  dignatos  est  nasci,  tentari,  pati,  mori  et 
resorgere ;  sic  nos  per  seipsum  ad  eoelestem  patriam 
faciat  pertingere.  Qui  cum  Deo  Patre  et  Spirita 
sancto  in  Trinitate  perfecU  vivit  et  regnat  Deos  per 
omnia  saecola  saecolorom.  Amea 


SERMO  DUODECIMUS, 

IN  QUADRAGESUIA  (20). 


(21)  Paulus  de  tribu  Benjamin  ortus,  ad  Gama-  D 
lielis  pedes  nutritus,  prius  Judaeorum  advocatus , 
postea  vero  geniium  aposlolus,  a  Christo  de  coclo 
Tocatus,  et  in  terra  prostralus,  ex  lupo  ovis  factus ; 
tertium  ascendit  coelum  sursum  rapius,  die  ac  nocte 
In  profundum  maris  fuit  mersus,  sic  est  ad  exhor- 
tationem  nostram  locutus  :  Ecce  nunc  tempus  ac' 
ceptabile^  eccenunc  dies  salutis;  nemlni  dantes  ullam 
offensionem,  ut  non  vituperetur  ministerium  nostrum 
{II  Cor.  vi).  Fralres  charissimi,  scire  vos  volo*,  quia 
in  hoc  quod  Apostolus  diem  salutis  nominat,  duos 
esse  dies  demonslrat,  id  est  diem  temporis,  et  dlem 

(20)  In  serroonum  indice  praetitiilatur  lii/ttts  sermo 
in  prtma  Dominica  Quadragesimo!.  Congrueiitius  ad 
sermuiies  seqiienles»  qni  iu  2,  3  et  i  etiain  hic  prae- 


aeternitatis  ostendit.  Dies  teniporis  est,  in  quo  om- 
nia,  quae  sub  coelo  sunt  temporaliter  currunt ;  dies 
acternitatis  est,  in  quo  angeli  et  animse  sanciorum 
in  coelo  acternaliter  vivunt.  Dies  temporis  est ,  in 
quo  ea  quae  in  hoc  mundo  sunt,  ad  nihilum  deve- 
niunt ;  dies  aeternitatis  est,  in  quo  omnia,  quae  super 
coelos  sunt  a^temaliter  consistunt.  Dies  temporis  est 
iu  hac  vita,  dies  aeternitatis  est  iu  futura.  Quid  est 
ergo  quod  Apostolus  dicit :  Ecce  nunc  tempus  acce- 
ptabile,  ecce  nunc  dies  salutis,  cnm  vita  ista  poliuj 
mors  sit  dicenda  quam  vita?  Aut  quare  in  hoc  tcm- 
pore  dicitur  dies  salotis,  com  dies  ista  plena  sit  do« 

notaiitur. 
(21)  Isid.,  De  ortuet  obltu  patrum^  c.  69«. 


73?  8.  MARTWI  LEGIONENSIS  7W 

.oris  et  laboris?  Procul  dnbio  in  bac  vita  tribulatio  A  verum  dicit  Apostolus,  quiarnuncest  aeceptunr  tem- 

angustia 


et  angustia  omnibus  hominibus  sunt  communia. 
Nemo  esl  in  hac  praesenti  vita,  qui  non  doleat  et 
gemat,  nemo  qui  non  suspiret,  nemo  qui  aerumnas 
non  sustineat.  Ubique  mors,  ubique  luctus ,  ubique 
desolalio.  Unde  divina  Scriptura  dicit :  Nascuntur 
filii  Adam  ad  laborem  et  ad  dolorem  (Job,  v),  Herum 
alibi  dicit :  Grave  ju^m  super  filio$  Ados  a  die  nati'' 
vitalis  eorum,  usque  in  diem  sepulturce  illorum  in 
matrem  omnium  {Eccli.  xl).  Quomodo  ergo  dicitur 
in  bac  vita  dies  salutis  vel  tempus  acceptum,  cum 
indiflerenter  tnnlis  malis  sit  plenum?  Aut  non  con- 
gruenlius  diceretur  dies  salutis  in  futura  vita,  qu» 
omni  felicitafe  et  jucunditate  est  plena  ?  Ibi  enim 
nemo  moritur,nemo  inGrmatur,  nemokeditur,nemo 


pus,  in  quo  per  poenitentiam  remissionem  peccato- 
rum  nostrorum  acquirere  valemus.  Revera  dies 
nostrae  salutis est  in bac  vita, in  qua  oraniumdeU* 
ctorum  veniam  consequi  possumus  per  bona  opera. 
Tantummodo  in  bac  praesenti  vita  est  licilam  ope- 
rari  bonum.  In  futura  namque  vita  operatio  a  nobii 
jam  non  exigitur,  sed  retributio  meritorum  exspe- 
ctatur.  Oportet  ergo  illum  prius  bonis  operibus  in- 
sistere  qui  cum  Cbristo  in  coelesti  patria  cupil 
regnare  (22).  Non  enim  pervenitur  ad  magna  prae> 
mia,  nisi  per  magnos  labores.  Unde  Paulus  aposto- 
lus  :  Non  eorenabitur^  ni$i  qui  legitime  eertamii 
(II  Tim.  xxv).  Et  beatus  Isidorus  :  Multos  sudores 
sustinemus  ut  ad  ccelum  pervenire  possimus.  Dicatvr 


, — , .._ , 

injuriam  palilur,  nemo  irascitur,  nemo  contemni-      ergo  :  Ecce  nunc  tempus  acceptabile,  ecce  nune  tfiea 


tur,  nemo  tentatur.  Nullus  ibi  proximo  invidet, 
nullus  inimicum  odio  babet,  nullns  alteri  oflendicu' 
lum  praebet,  nullus  ibi  paoper,  nullns  indigens,  nul- 
Ins  orpbanus,  nullus  mendicus,  nullus  esuriens. 
Nunquam  ibi  auditur  vox  planctus,  nec  luctus,  nec 
fletus.  Non  est  ibi  nox,  nec  asperitas  frigoris,  nec 
ardor  aesiatis,  nec  nubila  biemis.  Nullus  ibi  concur- 
8US  nubium,  nec  impulsus  ventorum,  nec  fragor 
grandinum,  necterror  toniiruonim,  nec  incommo- 
ditasturbinum.  Sanclorum  sunt  ibi  ineffabilia  gau- 
dia,  quia  nec  oculus  vidit,  nee  aurisaudivilj  nec  in  cor 
hominis  ascendit  quce  prceparavit  Deus  diligentibus  se 
(/  Cor.  ii).  Ibiomnes  sancti  fulgebuntomnidecore, 
induti  vestimento  salutis  et  indumento  laetitise ,  q 
eritque  eis  sahis  et  laetitia  aeierna,  viia  et  beatitudo 
perpetua  omnium  bonorum,  sufficientia  sine  omni 
indigentia.  Etiam  eorum  claritas  erit  ut  solis  pul- 
Cbritudo,  sicut  ait  Dominus  in  Evangelio :  Fulgc 
buntjusti  sicut  sol  in  regno  Patris  mei  (Matth.  xiii). 
Unde  etiam  dicit  Aposlolus  :  Reformabit  corpus  hu' 
militatis  nostrce,  configuratum  corpori  claritatis  suof 
(Philip.  iii).  Si  ergo  corpora  sanctorum  corpori  cla- 
riiatis  Christi  configurala,  qui  splendidior  est  quam 
sol,  et  Deus  habital  in  eis  ut  in  lemplis,  necesse  est 
ut  te  rpla  Dei  splendidiora  sint  quamgloria  solis.  0 
quam  gloriosissima  illa  coelestis  patria  in  qua  in- 
ccssanier  resonant  barmoniap.  coelorum,  concentus 
angelorum,  nova  canlica  innocentum,  et  dulcissima 


salutis.  Dignumest  ergo,  dilectissimi,  utdum  ^dhac 
in  hoc  mortali  corpore  vivimus,  per  lacrymas  et  pu- 
ras  orationes  praemium  nobis  aetemae  salutis  abom- 
nipotentiDeoquaeramuSr  Immutemus  babitum  in  ci- 
nere  etciiicio,et  emendemusea  quae  bactenusnegU- 
genter  egimus  in  Dei  servitio,  duin  adbuc  vivimus 
in  hoc  sapculo,  quia  in  inferno  nuUa  est  rederoptio. 
In  hoc  praesenti  tempore  studeamus  placere  Deo  per 
bona  opera,  qula  in  futuro  saeculo  eleemosynae  sive 
jejuniacoram  Deononerunt  acceptabilia.  Ergodoro 
tempus  est,  operemur  bonum  quod  possumus,  ne  si 
dum  possumus,  noluerimus,  forte,  cum  voluerimusr 
non  possin(kus.  Unde  dicit  Dominus :  V^t^  nox 
quando  nemo  potest  operari  (Joan.  ix).  In  futuravit» 
nihil  proficit  pcenitenlia,  ibi  nec  lacrymae  aliquid 
valent,  nec  suspiria.  Ibi  jam  nullus  est  indulgentiae 
locus,  nulla  pocnitentiae  patet  libenas,  nuIlusestSMl 
confessionem  recursus,  nulla  datur  correctionis  li- 
centia,  nuUus  est  ad  veniam  regressus.  Interea 
dignum  est  ut  sententiam  sapieniissimi  Salomonis 
ad  memoriam  reducamus.  Omnta,  inqnit,  subaudis 
bona,  quwcunque  invenerit  manus  tua  instanter  ope- 
rare,  quia  nec  sapientia,  nec  scientia,  nec  ratio^  nec 
opus  aliquid  valet  apud  inferos  quo  tu  properas  (Eccte. 
ix).  Igitur,  fratres  cbarissimi,  dum  adhuc  licentiam 
bene  opcrandi  habemus,  spiritualibus  studiis  insi- 
stamus,  ne  forle  cum  tepidis,  otiosis  et  vagantibus^ 
in  novissimo  die  pereamus.  An  forte  putatis  quia 


organa  sanctorum!  0  quam  desiderabilis  illa  coele-     simul  potestis  in  praeseiiti  vita  gaudere  cum  saeculo. 


slis  palria  in  qua  fons  omnium  bonorum  Deus  con* 
sistit,  qui  ex  seipso  omnes  habitantes  in  ea  suffi- 
cientcr  reficitl  0  quam  gloriosissimus  ille  fons  om- 
nium  bonorum  Deus,  dequo  odor  suavitatis  emanat, 
qui  omnes  seipsum  videntes  satiat,  eosque  ubertate 
suae  dilectionis  ineflabiiiler  inebriat! 

Quomodo  ergo  de  praesenti  vita  dicit  Apostolns  : 
Ecce  nunc  dies  ja/ti/ts,  cum  futura  vita  innumerabi- 
libus  sit  plena  bonis,  et  haec  praesens  tantis  abundat 
malis?  Aut  quare  terapus  acceptum  dicitur,  in  quo 
lanta  adversa  patimur,  et  ad  ullinium  absque  uUa 
retractione  morimur?  Ettamen,  fratres  dilectissimi. 


et  in  futura  cum  Christo?  Pulaiis  quia  in  hac  pr£- 
senti  vita  simul  potestis  terrenis  delectationibus  in- 
servire,  et  postmodum  in  coelesti  patria  cum  sanctis- 
Dei  aetemaliter  vivere  ?  (23)  Difllcile  esl  Deum  simul 
et  mundum  diligere.  Impossibile  est  coeieslibus  simul 
et  terrenis  inservire  curis.  Deum  perfecte  non  dili 
git,  qui  amorem  suum  in  bujus  mundi  delectatio- 
nibus  defigit.  Unde  Joannes  evangelista  dieit  : 
Si  quis  diligit  mundum^  non  est  charilas  Patris 
in  eo  (l  Joan.  ii).  Jorsitan  putatis  quia  sancti 
homines  regnum  Dei  acquisierunt  per  tempora- 
lium  rerum  delectationem  ,  et  nonpotius  per  tribu* 


(22)  Gregor.,  in  hom.  57in  Evang. 

(25)  Isid.  lib.  ii  Synon.,  cap.  De  brevitate  hujus  vii(P. 


757  SERMONES.  —  SERM.  Xll. 

lationem?  Legimus  enim  de  ipsis  aposlolis,  quia 
sennebant  Deo  in  fame  et  siti,  in  jejuniis  plurimis^ 
in  frigore  et  nuditatet  in  vigiliis  multis  (II  Cor,  ii). 
Nam  et  ipsi  martyres  per  mulla  tormenla,  quae  pro 
Cbristi  nomine  sustinuerunt,  ad  coelestia  regna  per- 
venerunt.  Sancti  etiam  confessores  per  religiosae 
conversationis  iter  gradientes,  et  in  Dei  servitium 
sese  fortiter  restringentes ,  ccelestium  bouorum 
sunt  effecti  consorles.  Yirgincs  quoque  Deo  dicatae, 
quamvis  scxu  et  aetate  essent  fragiles,  et  nimiae  te- 
neritudinis,  tamen  pro  Christo  adversa  palienter 
sustinendo  pervenerunt  ad  praemia  aeternae  beatitu- 
dinis.  Profecto  omnes  sancti  quicunqne  ad  coeleste 
regnum  jam  pervenerunt,  prius  propter  Deum  ih 
corporibus  suis  certamina  pertulerunt,  exceptis 
parvulis  qui  boni  vel  mali  distantiam  necdum  no- 
Terunt.  Sed  cur  ista  de  bominibus  loquirour,  cum 
ipse  Redemptor  noster  qui  in  mundum  sine  peccato 
advenity  de  hoc  mundo  sine  poena  passionis  non 
«xivit?  Si  ipse  Dei  Filius,  qui  nunquam  peccatum 
fecit,  prius  pertulit  passionis  sententiam,  quam  in- 
traret  in  gloriam  suam,  nos  roiseri  omni  iniquitate 
pleni,  quomodo  sine  laboris  certamine  quaerimus 
pervenire^ad  coelestem  patriam?  Et  certe  ipse  Dei 
Filius  non  pro  se,  sed  pro  nobis  est  passus,  re/iii- 
quens  nobis  exemplum,  ut  sequamur  vestigia  ejus  (/ 
Petr.  ii).  Unde  ipseait  :  QuivuUpost  mevenire,ab' 
neget  semetipsum,  et  toUat  crucem  suam  et  sequatur 
me  [Matth,  xvi).  Sequi  enim  imitari  est;  et  quid  est 
imitari  Christum,  nisi  camales  concupiscentias  ac 
desideria  in  nobis  mortificare?  Ille  vcraciter  Chri- 
stum  sequitur,  qui  pro  amore  illius  adversa  hujus 
mundi  libenter  patitur.  Unde  in  Canticis  canticorum 
in  ejns  laude  dicitur  :  Comce  ejus  sicut  elatce  pal- 
marum,  nigros  quasi  corvus  (Cant.  v).  (24)  QuiJ  per 
coroas,  id  est  capillos  Christi,  nisi  fideles  quosque 
intelligimus,  qui,  dum  fidem  sanclae  Trinitatis  in 
mente  custodiunt,  et  Deo  adbaerentes,  quod  corde 
rredunt  opere  perficiunt,  quasi  in  capite  Christi 
pendenles  honorcm  conferunt?PaIma  autem  valde 
in  altum  crescendo  se  erigit  ct  victoriam  significa- 
tione  sua  ostendit.  Comae  ergo  Christi  sicut  elatae 
palmarum  sunt,  quia  servi  Dei  dum  semper  ad  alta 
virtutum  se  crigunt,  per  Dci  gratiam  quandoque  ad 
victoriam  sc  perducunt,  quia  terrena  desideria  cum 
8uis  oblectationibus  vincunt.  Comae  Christi  nigrae 
sicut  corvus  existunt,  quia  fideles  quique,  quamvis 
in  coelum  virtutibus  se  eriganl,  tamen  peccatores 
se  esse  cognoscunt.  Corvus,  ut  dicitur,  pullos  suos 
ex  toto  non  cognoscit,  nec  eos  plene  cibis  reficit, 
donec  pluma  in  eis  nigrescit.  Corvus  pullosrsuos  de 
longe  aspicit,  nec  ad  eos  propius  vnlt  accedere» 
quousque  eos  videat  plumis  nigrescere.  Sic  Dominns 
noster  Jesus  Cbristus  tunc  electos  suos  maxime 
quasi  filios  cognoscit  et  diligit,  quando  eos  ad  siroi- 
litudinem  suk  libenter  adversa  bujus  mundi  pati 
conspicit.  Tunc  praecipue  in  se  credentes  rore  san* 


B 


IN  DOMLMCA  I  QUADRAGES.  738 

A  cti  Spiritus  nutrit  et  dulcedine  sui  amoris  reficit, 
cum  eos  jejtmando,  vigilando,  a  viliis  carais  absti- 
nendo,  ad  passionis  suae  imitationem  quasi  nigre- 
scere  conspicit. 

Vos  ergo,  charissimi,  si  ad  Jesu  Christi  similitu- 
dinem  tenditis,  in  bac  die  salulis  corpora  veslra 
roacerate  absliuentiact  jejuniis.  Si  Jesum  Chrislum 
cupitis  imitari,  pro  aniore  illius  carnem  vestram 
jejuniis  et  absiinentiis  domate  in  hoc  acceptabili 
tempore.  Procul  dubio  si  causa  amoris  iliius  in  bac 
vita  adversa  pertuleritis,  in  coelesti  patria  cum  ipso 
regnabitis,  sicut  ait  Apostolus  :  Si  compatimur,  et 
conregnabimu9  (II  Tim,  ii).  Si  ei  in  hoc  saeculo  ele- 
emosyuis,  vigiliis,  sacrificiis  et  in  ca^teris  bonis 
operibus  mmistraveritis,  post  hanc  vitam  in  coelesti 
regno  ubi  est  ipse,  et  vos  erilis.  Sic  cnim  ipse  di- 
xit  :  Qui  mihi  ministrat,  me  sequatur;  et  ubi  sum  ego^ 
iUic  etminister  meus  erit  (Joan^  xii).  Igitur,  dileclis- 
simi,  non  vos  pigeat  jejunare,  ut  ad  convivia  aeternae 
vitae  cum  Chrislo  possilis  intrare.  Sed  tamen  ille 
bene  a  cibis  jejunat  qui  et  a  pravis  actibus  et  a 
mundi  cupidltatibus  cessat.  Unde  dicit  beatus  Isido- 
ms  noster  patronus  :  Quicunque  a  cibis  abstineni  ei 
prave  agunt^  damones  imitantur^  quibus  esca  non  est, 
et  nequitia  semper  inest,  Quomodo  se  jejunare  putat 
qui  carnes  ;^fratrum  >  suorum  murn\urando  crudas 
manducat?  Aut  quomodo  se  dioit  abstinere  a  cibis 
qui  merobra  proximorum  suorum  detrahendo  rodit 
sicut  canis  ?  Qualiter  se  putat  jejunando  a  cibis  Deo 
placere  qui  nunquam  desinit  murmurando,  detra- 

^  hendo,  susurrando  fratres  suos  scandalizare?  Pcr 
talia  quippe  jejunia  peccata  non  delentur,  sed  am- 
plius  augentur.  Nec  ille  peccau  sua  jejunando  red- 
imit  qui  relieto  leclionis  et  orationis  studio,  con- 
tentionibus  atque  otiosfs  fabulis  intendit.  Etiam  ille 
inutiliter  jejunat  qui  libenter  adversus  fratres  suos 
lites  et  discordias  suscitat.  De  talibus  dicit  Dominus 
per  propbetam  :  Eccead  liies  et  contentiones  jejuna- 
<t«,  et  percutitis  pugno  impie  (Isai,  Lviii).  Impie  ^tT' 
cutit  pugno  qui  proximo  convitiatur  in  publico.  Ille 
etiam  non  bene  jejunare  creditur  qui  in  coena  us- 
que  ad  distentionem  ventris  reficitur.  Non  est  ibi 
aestimandum  jejunium,  ubi  bora  coenae  vefkter  cibis 
repletur  ultra  modum.  Unde  itemm  beatus  Isidorus: 

|v  Spernitur  jejunium^  quod  in  vesperum  repUtione  refi' 
citur  ciborum,  Neque  enim  esi  ibi  abstinentia  repU' 
ianda^  ubi  statim  ventris  saturitas  fuerit  subsecuta, 
Tota  enim  die  epulas  in  cogitatione  ruminat^  qui  ad 
explendam  gulam  sibi  vespere  deticias  prwparai.  Quos 
propheta  increpat,  dicens  :  Ecce  in  die  jejunii  vestri 
invenitur  loluptas  vestra(Isai.  Lviii).  Voluptas  enim 
deliciae  intelliguntur.  Talia  itaque  jejunia  Deum  non 
placant,  sed  amplius  ad  iracundiam  proTocant.  Je- 
junia  ergo  cum  bonis  operibus  Deo  sunt  acceptabi- 
lia,  et  in  remissione  peccatorum  utilia.  Hoc  est 
ergo  perfectum  jejunium,  quando  Dei  servus  inte- 
rius  orat»  et  exterlus  jejonat,  et  linguaro  suam  ab 


(ii)  Gregor.,  in  hunc  locum. 


733  S.  MARTINI 

olioso  sermone  refrenat.  Tunc  veraciter  nostrnm 
Deo  jejunium  placet,  quando  mens  icterius  abstinet 
n  viliis,  et  caro  exterius  a  cibis.  Tunc  oratio  faci- 
lius  penetrat  coelum,  quando  servus  Dei  per  absti* 
nenliam  corpus  portat  aridum,  et  lingua  suum 
custodit  silentium.  Os  quippe  nostrum  ab  omnipo- 
tenli  Deo  tantp  ionginquum  ht  in  oratione,  quanto 
amplius  inquinalur  stulta  locutione.  Castigetur  ita- 
que  corpus  a  vitiis  per  ciborum  abstinentiam,  et  lin- 
gua  refrenetur  ab  oliosis  verbis  per  silenlii  custo- 
diam.  Gorpori  adhibeatur  mensura  abstinentiae,  ne 
in  eo  ignis  luxuriae  convalescat ;  lingux  autem  fre- 
num  taciturnitatis  imponatur,  ne  durum  ab  ea  ver- 
bum  procedat.  Caro  per  abstinentiam  temperetur  a 
cibis,  ne  contra  animam  superbiat;  lingua  vero  re- 
stringatur  a  superfluis  collocutionibus,  ne  in  vi- 
tium  levitatis  prorumpat.  Ubi  enim  est  venter  cibis 
repletus,  ibi  omnino  est  ignis  luxuriae  succensus. 
Corous  vero  quod  absUnentia  frangit,  ignis  luxuriae 
non  exurit. 

Sequitur  :  Neminidantes  uUam  offensionem,  ut  non 
mtuperetur  minieterium  nostrum.  Unde  idem  Apos- 
lolus  alibi  ait :  Malum  e$t  homini,  qui  per  offendicu^ 
lum  manducat  {Rom  xiv).  Et  itenim  :  Noli  tuo  cibo 
jferdere  illum  pro  quo  Christu$  mor(uu$  e$t  (Ibid). 
tlle  ergo  fratribus  suis  offensionem  dat,  qui  per 
offendiculum  manducat.  Quis  est  qui  per  uffendi- 
culum  manducat?  llle  videlicet  qui  sibi  deiicaliores 
cibos  praeparat.  llle  sine  dubio  manducat  per  offen- 
diculuro,  qui  communes  cibos  habet  faslidio,  et 
sibi  ad  explendam  gulam  roeliores  praeparat  extra 
conventum.  Nihiiominus  aliis  prsebet  offensionem , 
qui  ad  satianda  gastrimargisc,  id  est  gulae  desideria, 
accuratiora  sibi  seorsum  praeparat  alimenta,  quasi 
non  possent  illi  suOicere  ea{quae  fratribus  sunt 
communia.  Malum  est  ergo  horoini,  qui  per  offen- 
diculum  manducat,  quia  per  ingluviem  sui  ventris 
occasionem  murmurandi  fratribus  suis  praestat. 
Male  comedit,  qui  pro  cibo  suo  alios  murrourare 
facit.  Et  taraen  sicut  ait  idem  Apostolus  :  Esca 
ventrit  et  venter  escis  :  Deus  et  hunc  et  hanc  destruet 
(/.  Cor,  vi).  '  ^ 

Aliter  :  Nemini  dantes  uUam  o/fensipnem^  ut  non 
vituperelur  minislerium  nostrum»  Ac  si  aperte  dice- 
ret :  Cum  omni  sollicitudine  mandata  Chrisli  custo- 
dite,  a  peccatis  vero  et  vitiis  recedite,  ne  alii  scan- 
dalizeniur  in  vestra  transgressione ;  quia  si  caste 
vixeritis,  sobrie,  etpie  (Tit.  ii);  vobiscum  et  alios 
ad  regnum  coelorum  potestis  perducere.  Si  autem 
mandata  Christi  implere  neglexeritis,  et  peccatis  et 
vitiis  adhaeseriiis,  aliis  offensionem  pravae  conver- 
sationis  dabitis,  quia  per  vos  vituperabitur  minis- 
terium  evangelicae  pracdicationis. 

Hanc  sententiam,  fratres  charissimi,  syie  gravi 
gemitu  dicere  non  possumus;  quia  bodie,  dum  male 
vivimus,  ministerium  Christianae  religionis  vitupe- 
rari  facimus.  Nos  qui  debueramus  per  boiia  opcra, 

(25)  Lib.  III  Senl,,  cap.  38 


LEGIONENSIS  TiO 

A  quasi  luminaria  bominibus  lucere ;  nos  eis  dtmut 
hodie  exemplum  perversae  vitae.  Jam  non  dicunt 
homines  saeculares  :  Ingrediamur  inonasterium  ut 
animas  nostras  salvemus  in  eo ;  sed  potius  dicunt : 
Melius  est  nobis  sic  esse  In  saeculo.  Dicunt  etiam : 
Quare  relinquemus  saeculum,  et  ingrediemur  moiia^ 
terium,  cum  invidia  et  odio,  ac  detractione  sit  pie- 
num  ?  Nunquid,  fratres  charissimi,  siiie  causa  hoc 
dicunt?  Nequaquam.  Siquidem  jam  non  sumus  re- 
ligiosi,  sed  deliciosi.  M^jor  nobis  cura  est  impleiidi 
venlrem  cibis  quam  serviendi  Deo  in  psalmis  et 
hymnis.  In  epulis  namque  et  in  vestibus  moUitiem 
et  delectationem  quaerimus.  Ex  quo  autem  sufficienl^ 
ter  satiamur,  non  intramus  secretarium,  ut  in  eo 
silenter  preces  coram  Domino  effundaipus  in  re« 

^  missionem  peccatorum  illorum,  quorum  eleemosy- 
nas  roanducamus;  sed  lii>cntius  collocutorium  po- 
timus,  ut  ibi  risus  et  jocos,  vana  et  superfiva 
verba  atque  rumores  saeculi  audianius.  £t  tamea 
npn  promisit  Dominus  consoiationem  ridentibas» 
sed  lugentibus.  Nec  dixit :  Beati  qui  rident,  lod, 
beati  qul  lugent  (Matth.  v).  Ipse  alibi  male  ridenti- 
bus  dicit :  V(e  vobi$f  qui  ridetit  nune;  quoniam  Ivff- 
biti$  etflebiti$  (Luc.  vi).  Unde  etiam  beatus  Jacobua 
ait  :  Mi$eri  eetote^  et  lugete ;  quia  risus  vetter  in 
luctum  convertetur^  et  gaudium  in  mmrorem  (Jae.  iv). 
De  his  autem  qui  veraciter  peccata  sualugent,  ait: 
Beati  qui  lugent ;  quoniam  ipsi  consolabuntur.  Quid 
ergo?Proculdubiohujusmodivivendo  multis  offeo- 

Q  sionem  damus,  et  ministerium  sancUe  Ecclesim 
vituperari  facimus.  Dum  male  vivimui  nosmetipsoa 
condemnamus,  et  alios  scandalizamus.  Gravlter  In 
Deum  peccant,  qui  aliis  ex  se  pravae  cunversatiouia 
exempla  demonstrant.  Quod  itaesse  Hispaniarum 
doctor  Isidorus  affirmat,  dicens  (25)  :  Deterioree 
sunt,  qui  $ive  doctrinis^  seu  pravis  exemplis  vitam 
et  mores  bonorum  corrumpunt,  his  qui  $ub$tantia$ 
aliorum,  pradiaque  diriplunt.  Raptore$  bona  noetra 
quQB  extra  no$  sunt  diripiunt.  lUi  vero  qui  per  pravm 
exempla,  sive  perversam  doctrinam  mores  proximo» 
rum  corrumpunt,  ipsos  proprie  quos  decipiunt^  seeum 
damnabiUter  raptos  ad  inferna  perducunt.  Multo  de^ 
teriores  sunt,  qui  more$  bonos  auferunt^  quam  qui 
res  terrenas  rapiunt,  quia  divitias  hominum  boni  mores 

D  sunt.  Nimirum  pejores  sunt  qui  hominum  rapiunt 
animas,  quam  qui  terrenas  $ubstantias.  MuUum  dis^ 
tant  damna  morum  a  damnis  temporaUum  rerum. 
Quare  ?  Quia  res  temporales  extra  nos  sunt,  boni 
autem  mores  iiitra  nos  existunt.  Quoscunque  ergo 
exemplo  nostrae  pravitatis  perdimus,  de  eis  procul 
dubio  rationem  reddituri  sumus.  Oportet  igitur  nos 
bonum  habere  testimonium  ab  his  qui  foris  sunt  et 
ab  bis  qni  intus.  fiona  vila  est  nobis  necessaria 
propler  nos,  bona  autem  fama  propter  caeteros. 

Fratres  charissimi,  sicut  jam  superius  diximus  , 
multo  melius  est  nobis  per  actam  et  anguslam 
viam   coelum  conscendere,  quam  |^r  amplau  ct 


741  SERMONES.  —  SERM.  Xll'. 

spat/osam  in  inrernum  descendere.  Si  vos  igilur 
delectat  magnitudo  coeleslium  prsemionim,  nonde- 
terreat  certamen  laborum.  Si  de  manu  Domini  co- 
ronas  immarcescibiles  desideralis  accipere,  cor- 
pora  Ycstra  jejuniis  macerale.  Si  veraciter  ccelestis 
patriae  delicias  concupiscilis,  die  ac  nocle  perse- 
Terate  in  orationibus  et  vigiliis.  Si  ad  societalem 
supeniorum  civium  optatis  pertingere,  castitatem 
mentis  et  corporis  custodite.  Si  ex  toto  mentis  de- 
-siderio  ab  ubertate   domus  Dei  inebriari  quieritis, 


IN  DOMIMCA  II  QUADRAGES.  -  744 

A  expelliie  a  cordibus  vestris  amorcm  terrenx  de- 
leCtationis.  Si  ad  aetemi  fontis  dulcedinem  et  satie- 
talem,  scilicet  visionis  Dei  votoet  desiderio  vuliis 
pertingere,  oculos  mentis  ad  illam  coclestero  pa- 
triam  erigite,  in  quaex  eodem  fonte  satianlur  ctsa- 
tiari  desiderant  angeli  et  sanctorum  animae,  ut  et 
*  vosab  eodem  satiari  mcreamini  sine  fine ,  pnestante 
eodem  Dumino  nostro  Jesu  Ghristo ,  qui  cum  Paire 
el  Spirilu  sancto  vivit  et  regnat  Deus  per  omnia 
saecula  sacculoruro.  Amen. 


SERMO  DECIMUS  TERTIUS, 

DOMINICA  SECUNDA  IN  QUADRAGESIMA  (46). 


(47)  Isaac  sancti  Abrahae  patriarchae  filius  ex 
repromissione,  in  terra  Chanaan  genitus,  semen 
aelernum  vocatus,  conjugaiis  vitae  castimonia  clarus, 
promptus  ad  gratiaro,  ad  igncscendum  paratus; 
qui  excludentes  se  non  arrois  expulit,  se  dpa- 
tientia  superavily  poenitentes  cum  bonitate  re- 
^^it,  qui  per  tiroorem  Dei  eo  usque  honorem  pa- 
renti  detulit,  ut  ad  aram  sponte  sacrificandus  acce- 
«ieret,  atque  in  figura  Christi  mortem  non  recusa- 
ret.  Sed  quia  isia,  fratres  charissimi,  breviter  prae- 
diximus ,  dignum  est  ut  ad  Dei  honorem  et  vestrae 
eruditionis  utilitalem ,  illius  gesta  latius  percurra- 
mus  (48).  Centenario  itaque  Abrabam  Sara  uxor 
siia  filium  ei  genuit,  quem  ex  divino  praesagio  Isaac 
▼ocavit.  Hunc  cum  vidisset  mater  ludeniem  cum 
Israaele,  indigne  ferens,  et  in  hoc  spirituale  roj- 
steriuro  intelligens,  protinus  ad  Abraharo  loquitur 
dicens  :  Ejlce  ancillam ,  et  filium  ejus  :  Non  enim 
hares  erit  filins  ancilloe  cum  filio  meo  Isaac  (Gen. 
SKi).  Nunc  igitur  quserendum  est,  cur  antea  Sara 
maritum  de  ancilla  filium  suscipere  voluit  {Gen. 
xvi);aut  cur  nunc  illum  cum  matre  jubei  domoex- 
pelli?  Quod  videlicet  non  zelo  accensa  fecit ,  sed 
myslerio  prophetise  compulsa  mandavit.  Agar  quip- 
pe,  secundum  quod  Apostolus  dicit,  in  servitule  car- 
nalem  populuin  genuit.  Sara  vero  libera  populum, 
qui  non  sccundum  carnem,  scd  in  libertate  est  vo- 
catus,  gcnuil,  quia  in  libertale  eum  Christus  vo  • 
cavil  {Galat.  iv).  Hoc  igilur  myslerio  figurabalur 
priorem  populum  in  servitutem  generatum  peccalo- 
rum,  in  domoRachel  (29),  id  est  in  Ecclesia  non 
nianere  in  aeternum,  nec  csse  hxredem  Christiano- 
runi,  nec  cum  (ilio  nobili,  id  est  cum  fideli  populo 
regnum  coelesiis  glorise  possessururo.  Curo  igitur 
Abraham  educeret  Agar  de  domo  sua,  accepit  pa- 
nem,  et  utrem  aquse,   et  dedit   ei,   infantem    hu- 

(46)  In  indice  :  Sermo  in  Dominica  secunda  Qua^ 
draqesimcB. 
{il)  Isidor.,  De  ortu  et  obilu  patrum,  c.  7. 

(48)  Id.,  Quwst.  in  Gen.,  cap.  17. 

(49)  Isid.',  Saric;  ei  Marlinus,  tom.  I,  fol.  445. 
'20)  Isidor. .   plenius  :  Quod   vetus  sacerdotiim 


B  mero  ejus  iroposuit,  sicque  eam  dlmisit.  Exieni 
autem  Agar  in  huroero  portans  Infautem  ,  er- 
ravit  per  solitudinem.  Cnmque  morieniem  fiUnm 
siti  projecisset  sub  arbore,  apparuit  ei  angelus 
Doroini,  et  demonstniTit  fontem  aquae»  qu«  pota- 
vit  filium  suum ,  isqne  paulatim  ecepit  vires  re- 
snmere  ( Gen.  xxt ).  Quid  ergo  signlflcat  quod 
exiens  Agar,  suls  infantem  humeris  imposuit,  nlsi 
quod  peccator  populus  et  insipiens  cenricem  matris 
suae  Synagogae  gravavit ,  cum  in  passione  Christi* 
Sanguis  ejus  super  noj,el  super  filios  nostros  (Matth. 
xv),  claroavit?  Panesaulero  aut  indicabant,  quod 
vetus  sacerdotium  (50)  sive  doctrina  carnalis  in 
pelle  mortua  clausa ,  id  est  in  carne  veteris  horoi- 
nis  pnevaricationis  sententia  daronata ,  quae  nec 

^  silim  satiat,  nec  refrigeriuro  praestat ,  sed  aestu  te- 
pida  potantes  ad  voroitum  provocat.  Quod  vero  er- 
rat  Agar  cum  filio  suo  in  solitudine  Bersabee ,  si- 
gnificat  synagbgam  cum  oroni  populo  ^uo  de  terra 
sua  expulsam,  sine  sacerdotio  et  sacrificio  in  toto 
*orbe  errare,  et  viam  quae  Christus  est ,  penitus 
ignorare.  Quod  filius  ejus  siti  deperiit ,  populum 
nullam  habentem  spiritualem  purificationero  osteu* 
dit.  Quod  vero  filiuro  morientem  siti  sub  arbore  pro« 
jecerit,  et  sic,  demonstrante  angelo,  fontem  aspicit, 
significat  quosdam  ex  populo  ad  umbram  ligni  cru- 
cis  consecuturos  (5i)  refrigerium  salutis. 

Siiendum  aulem  quod  quatuor  in  Veteri  Testa- 
mento  absque  ullo  velamine  nominibus  suis,  ante- 

D  quam  nascerentur,  vocati  sunt,  videlicet  Isroael , 
Isaac,  Salomon  et  Josias ;  in  novo  autem  duo,  sci- 
licet  Joannes  et  Cbrislus.  Quod  puer  Isroael  plorat, 
et  eum  Dominus  exaudit,  sicque  demonstrante  an- 
gelo ,  fontem  aspicit,  hoc  pro  iilis  dicii  qui  ex  Ju- 
dseis  ad  Chrlslum  convertnntur,  ac  flentes  retro- 
actoserr.oresexaudiuntur,  reseratisque  oculis  cordis 

panes  propositionis  sicut  scriptum  est,  portaret  se- 
cum  et  veterascerent.  Uter  vero  aquce  qui  defieit,  ju- 
daica  purificatio  signilicabatur  defectura^  sive  do- 
clrina  eorum  carna/ts,  etc.  Paulo  aliter  Ifartin.  in 
iom.  I,  ubi  sup. 
(51)  Isidor.,  refuqium  velituros. 


lil  S.  MARTINI 

ronidm  aquae  vivae  contemplaDtur,  iU  ^st  Christum 
Filium  Dei  vivi ,  qui  de  se  ipso  in  Ev«.igelio  loqui- 
Inr :  Ego  sum  fon$  aqum  vivcs.  Si  quis  silit,  teniat^ 
et  bibat  (Joan.  vii).  Et  iterum  :  Qui  biberit  ex  aqua 
quam  ego  dabo  ei,  non  siliet  in  csternum  {Joan,  iv). 
IJnde  et  Ismael  exauditio  interpretatur.  Angelus 
autem  iste  similitudo  est  Eliae,  per  quem  in  Gne 
mundi  crediturus  est  populus  iste. 

Unde  per  Maiachiam  dicilur  :  Ecce  ego  mittam 
vobis  Eliamf  qui  convertat  corda  patrum  in  filios^ 
etc.  (52)  Judaei  dicunt  anle  suum  Cbristum 
Eliam  esse  venlurum,  et  omnia  restauraturum. 
Unde  et  Chrislo  in  Evangelio,  quod  Elias  venturus 
sil,  aPharisaeis  propopilur  quaestio.  Quibus  ipse  ail: 
Elias  quidem  veniet,  et  jam  venit  {Matth,  xvii,  12) ; 
in  Eiia  scilicet  Joannem  intelligens  qui  ante  faciem 
cjus  missus  fuit.  Dicalur  ergo  :  Ecce  ego  mittam 
vobis  Eliam  prophitam,  antequam  veniat  dies  Domi" 
ni  magnus  et  horribilist  et  convertet  corda  patrum 
in  filios  et  cor  /iliorum  ad  patrcs  eorum,  ne  forte 
veniam  ,  judicaturus  scilicet ,  et  percuiiam  terram 
analhemate,  separando  oves  ab  boedis  {Malach,  iv). 
Post  &loysem,  id  est  legem  spiritualiler  servandam , 
dicit  mittendum  Eliam  :  in  quo  prophetia  signalur 
quia,  antequam  Dominus  in  judicio  analhemate 
percutiat  terram ,  mittet  chorum  propheiarum ;  qui 
significatur  in  Elia,  qui  etiam  intcrpretalur  Deu$ 
meus,  et  est  de  oppido  Tesbi,  quod  sonai  conversio* 
nem  ad  poenitentiam.  Hic  Eiias  convertet  cor  pa* 
frum,  Abraham  scilicet,  Isaac,  et  Jacob,  qui  fidem 
rcctam  tenuerunt,  et  ca;terorum  prophctarum  ad 
instructionem  poslerorum  de  fide  Salvatoris,  in 
quem  et  ipsi  credideruni;  et  cor  filiorum  ad  patres 
corum,  quia  suscipient  fidem,  quam  illi  habuerunt. 
Vel  cor  patris  ad  filium,  id  est  Dei  ad  hominem, 
qui  spiritum  adoplionis  acceperit ;  et  cor  fldelium, 
id  est  filiorum,  ad  Patrem  suum  Deum,  ut  volunta- 
tem  ejus  impleant  in  omnibus  quae  ipse  praecipil.  Si 
Elias  non  ante  converterit  cor  palrum  ad  filios,  et 
cor  filiorum  ad  patres  eorum,  cum  venerit  dies  Do- 
uiini  magnus  justis,  ethorribilis  injustis,  percutiet 
verus  judex,  non  coelum,  non  eos  scilicet,  qui  cogita- 
tione  et  opere  in  coelo  versaniur,  sed  terram  ana- 
ihemate,  id  est  eos  ^ui  terrena  et  prava  operan- 
tur.  ' 

Yerum  quia  statim  vocavit  angelus  DominiAgar, 
dicens  :  SurgCy  toUe  puerum^  quia  in  gentem  mag^ 
nam  faciam  eum  {Gen.  \\u) ;  hoc  significat,  sive 
copiosum  populum  Judaeorum,  sive  quod  ilii  qui  ex 
cis  Christo  credidissent,  consecuturi  essent  coeles- 
tis  regni  gloriam  in  aeternum.  Quod  autem  eumdem 
angelum,  qui  loquitur  ad  Agar,  prius  angelnm 
Scriptura  demonstret ,  deinde  Deum ,  Fiiium  Dei 
cum  fuisse  credendum  est ,  qui  per  legem'  et  pro- 
phetas  semper  locutus  est,  qui  propier  obedientiam 
patermevoluniatis  angelus  vocatus  cst.  Dei  Filius 

(52)  Glossa,  in  hunc  locum. 
(55)  Isidor.,  ubi  sup.,  cap.  18. 


LEGlOxNEXSIS  Ul 

A  secundum  naturam  Pairis  Deus  est,  quia  vere  sicut 
et  Patcr  ipse  Deus  csC. 

(55)  Jubeiur  deinde  Abrabam  immolarc  unicum 
filium  suum  procul  a  domo  super  unum  montium. 
IUe  aulcm  obtemperans  Deo  volum  solvit,  asinum 
stravit,  ligna  imposuit,  servos  longe  dimisit,  solufl 
cum  filio  ascendit,  triduo  ad  iocum  pervenit,  ante* 
quam  veniret  filius  ad  locum  sacrificii,  ipse  sibi  im- 
molandus  ligna  portavit.  Dcinde  Abraham  armatut 
gIadio,etjampene  ut  ferirel,  admonelur  ut  parceret 
filio,  et  non  tamen  recedit  sine  sacrificio,  et  sine 
sanguine  fuso.  Apparens  namque  aries  in  vepre  hae- 
rens  cornibus  immolatur,  sicque  peracto  sacrificio 
ad  Abraham  dicitur :  Benedicam  tibi ,  3t  multipli» 
cabo  semen  tuum  sicut  stellas  cosli  et  velut  arenam 
mariSf  elc.  {Gen.  xxii.)  (54)  Cur  isle  aries  incorni- 
bus  baerebat  et  non  in  lana ,  nisi  quia  passurum 
Christum  praefigurabat  pro  salute  humana  ?  Ergo 
propter  figuram  Christi  factum  est ,  quia  virtus  il- 
lius,  id  est  dlTinitas  inter  spinas  Judaeorum  pecca- 
torum,  ubi  plus  conslringitur  virtus  ,  et  non  dolet 
ante  passionem.  Lana  vero  ejus  in  ignem  citius  ar« 
det,  id  est  caro  in  passione.  Possidebil  semen  tuum 
portas  inimicorum  suorum,  et  benedicentur  in  teom- 
nes  gentes  terras^  quia  obedisti  voci  meas  {ibid.),  (55) 
Nunc  igitur,  dilectissimi,  videndum  restatquid  sub 
hujus  sacramenti  mysterio  lateat.  Iste  enim  Abra- 
bam,  quando  filium  unicum  ad  immolandum  perdu- 
cebat»  personam  Dei  Patris  gerebat.  Sed  quid  est 

Q  quod  eum  seneiL  susclpit,  cum  Deus  non  senescitt 
Quia  videlicet  ipsa  de  Chrislo  prununtialio  jam 
quodammodo  senuerat,  quando  Christus  natus  estin 
hoc  mundo.  Inchoatum  enim  est  ab  Adam,  ubi  di* 
ctum  est :  Erunt  duo  in  carne  una  {Gen.  ii).  Sacra" 
menlum  illud  Yidelicet  magnum  in  Christo  et  in  Ec- 
clesia  {Ephes.  v).  Et  complela  est  sexta  aetas  sae- 
culi,  quae  significatur  Abrahae  senecta  ,  quia  ipsum 

,  sacramentum  Dei  jam*longum  erat,  et  senectus 
Sarae  in  plebe  Dei,  hoc  est  in  inultitudine  propheta* 
rum  praeostensa.  IIoc  idem  significal ,  quia  natug 
est  Christus  in  line  lemporum,  ex  ipsa  plebe  san- 
ctorum  Patrum.  Sterilitas  autem  ejus  inlimat,  quod 
in  hoc  saeculo  spe  salvi  facti  sumus,  et  in  Christo 
tanquam  Isaac,  omnes  nali   sumus;  quia  Patrum 

^  Ecclesia  in  fine  temporum,  mirabili  Dei  gralia,  non 
nalura,  fecundilatem  procreavit,  ex  cujus  virginali 
utero  renati  sumus.  Jam  deinde  sequens  hisloria, 
quod  imaginarie  sacramento  porteiidat ,  est  aspi- 
ciendum,  et  enucleatius  pertraclandnm.  Quis  nam- 
que  in  Abrabam ,  ut  dictum  est ,  illa  immolalione 
figurabatur,  nisi  Pater  excelsus  f  Quis  vero  in 
Isaac  nisi  Christus  1  .\am  ,  sicut  Abraham  unicum 
et  dilectum  filium  Deo  victimam  obtulit ,  ita  Deus 
Pater  unigenilum  Filium  suum  pro  nobis  tradtdit. 
Et  sicut  Isaac  ligna  portavit  in  quibus  erat  impo- 
nendus,  ita  et  Ghristos  gestavit  in  humeris  lignum 

(51)  Hxc  non  ex  Isidor. 
(55)  Isidor.,  ubi  supra* 


7i5  SERMONES.  — SERM.  Xlll. 

crucis  sux,  in  quo  erat  cruciligendus.  Duo  autem 
servi  dimissi  et  non  perducli  ad  locum  sacriGcii, 
dudaeos  significabanl,  qni  cum  serviliter  vive-- 
rent  (36),  H  carnalitcr  saperent,  non  inlelligebant 
•passionem  Cliristi ;  ct  ideo  non  pervenerunt  ad  io- 
cuni  sacrificii.  Curautcm  duo  servi,  nisi  quia  po- 
pulus  ipse  in  duas  partes  erat  dividendus  ?  quod 
factum  est,%  Salomone  peccante,  quando  ioco  regni 
divisusest  idem  populus,  non  errore  pietalis  (III 
Reg.  xi) :  quibus  eliaui  saepedicitur  per  prophetas  : 
Isracl  adversatrix,  et  Juda  praevaricatrix.  (57)  Asi- 
nus  autem  ilie  insensatam  desiguat  stultitiam  Ju- 
dacorum,  qua  recalcltrant  adversus  Chrislum  Po- 
luinum  sui^ni.  Ista  inscnsata  Judaeorum  stuititia  sa- 
cramenla  Christi  in  lege  portabat,  et  quid  ferebat, 
prorsus  ignorabat.  Jam  quod  dictum  est  eis  :  £x- 
speciate  hic  cum  a$ino  :  postquam  adoraverimust  re- 
tertetnur  ad  vos  (Gen.  xxii) ;  audi  Apostolum  dicen- 
tem  ad  Romanos  :  Nolo  vos  fratres  ignorare  myste' 
rium  hoc(ut  non  sitis  vobismetipsis  sapientes);  quia 
€4Bvitas  ex  parte  contigit  in  Israel  donee  plenitudo 
gentium  intrarct,  et  sic  omnis  Israel  salvus  fieret 
{Rom,  XI).  Ac  si  apertius  diceret :  Noh  vos  ignorare 
koc  mysterium,  id  est  occultum  Dei  judicium ,  my- 
«teriuin  dico  ,  ut  non  sitis  vobismetipsis  sapientes^ 
id  est  ne  puictis  vos  vestro  ingenio  hoc  posse  dis- 
cutere ;  quia  cacitas  ex  parte  contigit  in  Israel ,  ut 
non  omncs  nec  cx  natura  excaecati ,  sed  ex  parte ; 
donec  omnis  plenitudo  gentium  intraretf  et  donec  in« 
traret,  causa  et  terminus  ;  et  sic  postquam  intrave- 
rit,  omnis  Israei,  praedicantibus  Elia  et  Enoch, 
aLMnuIando  genies,  salvus  fleret.  Quod  dicit,  don^c 
pleniiudo  gentium  inlraverit,  videtur  determinatio 
esse  ca^citatis,  et  ciiam  causa  aliqaa  cur  caecitas 
contigit,  et  per  hoc  quod  mysterium  dicit ,  cau- 
sam  quare  Deiis  sic  faciat,  eos  latere  dicit.  Verum- 
tamen  ideo  Dominus  hoc  videtur  fecisse  ut  causam 
glpriandi  aufcrret :  quod  eliam  nos  altius  possunius 
dicere. 

Deus  omnes  angelos  in  magna  dignitate  consti- 
luit,  quorum  quidam  nondum  experti  fragilitalein 
suam,  scd  a  seipsis  credentcs  se  habere  tantam 
dignitatcm  ,  versi  in  superbiam  repulsi  sunt  a  Deo, 
qui  eos  creavit.  In  quo  casu  alii  qui  non  consense- 
runt,  naiuram  suam  quantum  ad  6e  debilem  re- 
miniscentcs,  ita  confirmati  sunt ,  ut  non  sibi  sed 
80li  Deo  dignitatem  suam  attribuercnt ;  qui  nun- 
quam  prorsus  firmati  fuissent,  nisi  iili  cecidissent : 
nam  et  ipsi,  ut  crediraus,  ex  dignitate  superbirenl. 
Deus  simililcr  hominem  in  magna  dignitate  crea- 
Tit,  qui  eliam  nondum  suam  expertus  fragilitatem , 
similiter  per  superbiam  cecidit :  qui  si  non  cecidis- 
set«  aliis  inisericordia  non  provenisset ,  quia  confisi 
in  sua  dignitate  supcrbirent.  Ideo  etiam  post  ipsuiii 
Adam  omnes  xqualiter  excaecari  permisil,  ut  si  quis 
postea  illuminaretur,  non  haberet  uiidc  superbiret , 
nec  unde  gloriai  etur.  Illuminavit  siquidem  Abraham 

(56)  Mss.  viliose,  venirent. 
(37)  Videsis  toin.J,  fol.  23i. 

lUTnoL.  CCVili. 


IN  DOMINICA  II  QUADRAGES.  746 

A  et  quosdam  alios  patres  qui  suam  et  aliorum  ft'!- 
gilitatem  recognoscentes,  de  ipsa  illuminalione  non 
superbirent,  sed  potius  Deo  gratias  agerent.  Post- 
quam  vero  ipse  in  cariie  venit  ad  conservationem 
humilitatis,  non  Judaeos,  sed  gentes  illuminavit. 
Si  enim  Judaeos  statim  ad  fidem  vocaret ;  quia 
Judaei  cognitionem  Dei  habuerant,  et  quaedam  bona 
opera  fecerant ,  forsitan  superbiendi  causam , 
quamvis  injuslam,  haberent,  de  quibus  gentiles 
nullo  roodo  superbire  possent.  Itaque  post  longam 
excaecationem  illuminabuntiir,  ut  sic  non  habeant 
quo  glorientur. 

(38)  Qui  estergo  caecius  ?  videlicet,  etspectate  hic 
cum  asino.  Vt  plenitudo,  ait,  gentium  intraret,  Uoc 
esi:  Postquamadoraverimus^  revertemur  ad  vos; 
postquam  videlicet  sacrificium  crucis  Dommicae 
impletum,  per  gentes  fuerit  praedicalum,  hoc  est  ut 
plenitudo  gentium  intraret.  Et  quid  est.  revertemur 
ed  vos  ?  Et  sic  omnis  scilicet  Israel  salvus  fieret. 
Triduum  autem  illud  in  quo  vcnerunt  ad  locum  im- 
molandi,  tres  significat  a;tates  roundi.  Unaro  videli- 
cet  ante  legem,  aliam  sub  lege,  tei  tiam  sub  graiia. 
Ante  legem,  ab  Adain  usque  ad  Moysem;  sub  lege, 
a  Moyse  usqiie  ad  Joannem.  Inde  jam  a  Domino  et 
quidquid  restat,  dies  tertiusest  gratiae;  in  qua  tertia 
setate,  quasi  post  triduuin,  conipletum  cst  sacrificii 
sacramentum.  Deindelsaac,  ligatis  pedibus,  in  altarl 
ponilur,  et  Dominus  in  ligno  suspensus  crucl  affi* 
gitur.  Sed  illud  quod  in  Isaac  liguratum  est ,  ad 

C  arietem  transjectum  est.  Quare  ?  Quia  Christus  ovis 
est.  Ipse  enim  est  Filius,  ipseetagnus.  Filiusquia 
natus,'aries  quia  pro  salute  roundi  est  immolatus. 
Sed  quid  est  quod  aries  cornibus  haerebat,  nisl  qvia 
comua  crucis  significabat?  Sic  enim  duo  ligna 
compaginantur,  ui  in  eis  signum  crucis  ostendatur, 
sicut  dc  illo  scribitur :  Corntfa  in  manibus  ejois 
(Habac,  iii).  Aries  ergo,'qui  cornibus  haerebat,  cru- 
ciflxum  Dominum  significabat ;  vepres  autera  spinae 
sunt.  Iniquos  ergo  et  peccutores  designabant  spinae, 
qui  Dominum  suspenderunt  in  cruce.  Inter  spinas 
itaque  peccatoruiu  Judaeorum  Dominus  pependit, 
sicut  ipse  per  Jeremiam  dicit :  Spinis  peccatorum 
suorum  circumdedit  me  populus  hic.  Alii  hunc  arie  - 
tem  cornibus  obligatum  in  vepribus,  eumdem  sen- 

^  serunt  Chrislum,  a  Judaeis  antequam  imniolaretur 
spinis  coronatum.  Peraclo  itaque  sacrificio  statim 
Abrahae  dicitur  ab  angelo  :  In  semine  tuo  benedicen-- 
iuromnes  gentes  terrce,  quia  obedisti  voci  meos  (Gen. 
XXI i).  Quando  enim  factum  est  hoc,  nisi  quando  il!e 
magnus  aries  clamabat  ore  prophetico  voce  ma- 
gna  :  Foderunt  manus  meas  el  pedes  meos ;  dinume- 
raverunt  omnia  ossa  mea  f  (Psal.  xxi.)  Tunc  eliain 
completum  est,  quod  in  eodem  psalmo  dictum  esi : 
Reminiscentur  et  convertentur  ad  Dominum  omnes  finet 
terras.  Et  adorabunt  in  conspectu  ejus  universo'  fami 
iia:  gentium.  Quoniam  Domini  est  regnum ,  et  ipse  dn- 
minabitur  gentium  (ibid.).  Immolato  igitur  Abia- 

(58)  Isid.,  ibid. 


M7 


S.  MARTlNl  LrniONENSiS 


748 


ham  arlete  pro  Isaac  ,  voca^U  nomen  loci  illiiis 
Dominus  tidet ;  pro  eo  quod  se  videre  fecit,  quia 
per  incarnationcm  se  visibilem  prsebuit.  Deinde 
rooritur  Sara  centesiroo  vigesimo  vilse  suae  amio,  et 
empto  agrcab  {!phron,  sepelivit  eam  in  eo  (Gen, 
xxiii).  Sed  quid  sibi  vult,  quod  Sara  in  sepulcro 
daplici  sepelitur  nisi  quia  anima,  qux  Deo  vivit,  et 
saeculo  moritur,  gemina  vitae  requie,  id  est  in  ac- 
tionc  boni  opei  is,  et  in  conlemplatione  divioitatis 
suscipitur  ? 

(39)  Erat  autem  Abrahani  scnex,  dierumque  mul- 
torum  plenus.  Dixit  quoquc  servo  suo  scniori,  qui 
super  omnia  ejus  erat  qusecunque  habebat:  Pone, 
inquit,  manum  tutim  sub  femore  meo^  ut  te  per  Deum 
tcsli  et  terra  adjurem^  ne  accipias  de  filiabu$  Cha" 
nanoiorum  uxorem  fiUomeo,  Sed  ad  \erram  meam 

'froficitcarity  et  cognalionem,  ut  inde  accipias  filio 
meo  Isaac  uxorem  (Gen.  xxiv).  Sed  quid  sibi  vult, 
^uod  Abraham  servo  suo  dixit  postulans  jureju- 
rando  iidem :  Pone,  inquii,  manum  tuam  sub  fe- 
more  meo,  ut  te  per  Deum  cceli  el  lerrce  adjuremt 
Quid  vult  ad  femur  Abrahae  Deus  coeti,  nisi  ut  co- 
gnoscatur  sacramentum  rei  ?  Quid  aliud  per  femur, 
nisi  genus  intelligitur  ?  Ergo  quae  fuit  il!a  conjura- 
tio,  nisiquia  signiGcabatur  de  genere  Abrabae  Deii*n 

^coeli  venturum  in  carne?  Senior  autem  iste  imagi- 
nem  habuit  lcgiSf  per  quam  sponsa  GbrisU  Ecclesia 
despondebatur,  quae  tamen  propter  antiquilatem 
scnior  nuncupalur.  Abiit  itaque  in  Mesopotamiam 
pucr  in  civitatem  Nachoir. 

(10)  Mesopotamia  aggregatio  etyroologia  dicitur, 
fo  quod  duobus  fluviis  ambiatur.  Nam  ab  orientc 
babet  Tigrim,  ab  occidente  vero  Eupbratem.  Inch 
}ril  aiftem  a  septenlrione  inter  montem  Taurum  el 
Caucasum,  cujus  a  meridie  sequitur  Babylonia, 
deinde  Ghaldxa.  Apud  Babylon  urbs  esl  scilicet 
Babylonia,  a  quo  et  nuncupata,  tam  nobilis,  ut 
Cbaidaea  et  Assyria  atque  Mesopetamia  in  ejus  no- 
men  aliquando  transierint,  et  illius  ditioni  subjectae 
fuejrint.  Ut  beatus  Slqibanus  in  Actibus  apostolo* 
rum  asserit,  prius  Abrabam  in  civitate  Charam 
iiabitavit  (Act.  vii).  (41)  Ghara  civitas  est  Mesopo- 
lamiae  trans  Edessam  urbem  condita  a  Parthis,  ubi 
quondaro  Roroanus  est  caesus  exercitus,  et  Grassus 
dux  captus. 

(iS)  Abiil  itaque  puer,  ul  supradictum  est,  in  Me* 
Bopolamiam,  in  civitatem  fratris  Abrahae  domini 
sui ;  stetilque  juxta  fonlem,  quaerens  sponsam  filio 
sui  domini.  Sic  et  lex,  quae  post  fidem  est.  ad  fon- 
tem  baptismatis  venil,  et  ibi  orans,  virgo  Rebecca» 
id  est  Ecclesia  ei  occurrit.  Vidit  Rcbecca  puerum, 
id  est  sermonem  propheticum,  et  deponit  de  bu- 
inero  hydriam,  elatam  videlicet  saeculi  facundiam, 

.  a  ad  humilem  propheticum  sermonem  inclinat  il- 

(59)  Isid.,  Qua!st,  Cen,^  cap.  t9. 
(*'iO)  Isid.,  lib.  XIV  Etym,,  c.  5. 

(41)  Isid.,  lib.  XV  Etum.,  c.  1. 

(42)  Isid.,  in  Cen.,  ubi  supra. 
(45)  Isid,  fn  Cen.,  rap20. 


A  lam.  Suscipit  deinde  ornamenta  fldei  vel  roorun, 
accipit  aureos  sensus  Scripturarum,  et  clarum  arw 
genti  eloquium,  sicque  secuta  puerum,  Rebecct 
venit  ad  Isaac  sponsum  suum.  Sic  secuta  Ecclesia 
sermonero  propheticuro  venit  ad  Ghristuro.  Qvm 
taroen  caroeli  dorso  deducitur,  quia  ad  Chrisiiim 
ex  gentilitate  Ecclesia  properans  in  torlis  vitio* 
sisque  veieris  vitae  coiiversationibus  inwnilur.  Quae, 
viso  Isaac,  de  camelo  descendil ;  quia,  domiiio  co» 
gnito,  vitia  sua  gentilitas  deseruit,  et  ab  elationo 
celsiludinis  ad  humiiitatis  ima  descendit.  Qfm 
etiam  verecundata  pallio  velabatur;  quia  coram 
epdem  Ecclcsia  erroribus  vitae  prioris  confttnditiir. 
Quod  Isaac  egressus  est  in  agrum,  inclinato  jan 
dic^  designat  quod  in  extremo  bujus  vitae  lempori 

^  Dei  Filius,  velui  in  fine  dieiveniens,  quasi  in  a^rvn 
foras  exiit :  qui  cum  in  sua  divinitate  invisibiltf 
sit,  tamen  visibililer  in  hunc  munduin  veniens,  ex 
gentibus  Ecclesiaro  congregavit.  Invenit  aulem  eum 
Ecclesia  ad  puteum  visionis,  id  est  in  contempla- 
tione  et  intelligentia  veritatis,  ubi  intellectum  per* 
cipiat  altiorcm,  sive  lavacrum  aquae,  uin  puriflce» 
tur  a  peccatis.  Sicque  dehinc  copulatur  sponso 
suo  Ghristo  adhaerens  illi  gloria,  aeternilaie  et 
regno. 

(45)  Quid  aulero  sibi  velit>  quod  Abtaham  post 
mortero  Sarae  Geturam  nomine  uxorem  duxit? 
(Gen,  XXV.)  Nunquid  ob  iucontinentiiim,  dhim  jam 
esset  aeiate  grandaevus  boc  fecit  ?  Absit  ut  propCcr 

Q  filiorum  procreationem  hoc  faceret,  dum  illi  I>eu8 
seroen  quasi  stellae  cceli,  et  Isaac  fllio  proroitteret. 
Num  ergo  quid  sibi  vult  ista  Getura,  nisi  quia  si- 
cut  Agar  et  Ismael  carnales  veteris  lestamenli  prae- 
figuraverint,  sic  et  Cetura  et  filii  ejus  haereticos 
significabanl,  qui  se  ad  tesiamentum  novum  perti- 
nere  existimant?  Sed  uiraque  concubina  diciiur; 
sola  Sara  uxor  semper  vocatur ;  sic  enim  in  Gan- 
ticis  legilur :  Vna  est  columba  men^  perfecta  wa^ 
immacnlata  mea^  formosa  mea  (Cant.  vt),  elc.  De- 
dit  aulem  Abraham  cuncta,  quae  possidebat,  Isaac 
filio  suo,  et  filiis  concubinarum  largitus  est  mu* 
nera,  et  separavit  illos  ab  eo.  Quid  boc  significai, 
nisi  quia  et  nonnulla  dantur  munera  flliis  concn- 
binarum,  id  est  carnaliuro,  sed  non  perveniunt, 

^  baeretici  videlicet  et  Juda^i,  ad  regnuro  promissum, 
quia  carnalia  lucra  seclantur,  et  non  spiritualiiim 
praeroioruro  ?  Praeter  Isaac  eniro  nullus  est  liaeres 
Abrahae;  utique;  quia  non  filii  carnis,  sed  filii  pro- 
roissionis  deputanlur  in  semine.  Deinde  mortuus 
est  Abraham  senex  et  plenus  dierum,  centum  vide- 
licet  et  septiiaginta  quinque  annorum  ;  sepullusque 
cst  in  spelunca  duplici,  in  cujus  interiori  parte 
Adam  esse  positum  traditio  lestalur  Hebraeo- 
rum  (44). 

(44)  ExcerpsU  qnidem  Isidorvs  ex  Auguslino 
libr.  XVI  De  civit.  Dei,  cap.  54,  totum  hoc  caput 
20,  ut  inauit  Joannes  Grialius :  sed  quod  ait  de 
sepultura  Adae,  nec  ibi,  nec  alibi  tradil  Augustinu^ 
quinimo  in  sennone  quem  sub  ejiis  noifline  habe- 


749  8EIIM0NES.  —  SERM.  Xlll, 

(45)  Orta  dehinc  super  terram  fame ,  abiit  Isaac 
in  Gerara  ad  Abimelech  regem  Palaeslinorum,  ex 
Domini  praeceplo  et  benedictione  {Cen.  xxvi).  Ibi 
Rebeccam  suam  uxorem  causa  timoris  fmxit  so- 
rorem.  Quam  rex  alienigena  Isaac  conjugem  tunc 
esse  cognovit,  quando  eum  cum  ea  ludentem  vidit. 
Quid  autem  sibi  vull  in  sacramento  Cbristi  et  Ec- 
clesiae,  quod  tantus  patriarcha  cum  sua  luseril  con- 
juge,  conjugiumque  illud  inde  sil  cognitum  a  rege 
illius  terrae  ?  Videal  profecto  quis,  ne  aliud  in  Ec- 
clesia  peccet  errando,  si  secretum  viri  ejus  dili- 
genier  in  sanctis  intuealur  Scripturis ;  et  inveniet 
eum  roajestatem  suam  qua  in  forma  Dei  Patri  est 
aequalis  paulisper  in  forma  servi  abscondisse,  ut 
ejus  capax  esset  humana  inGrmitas,  possetque  eo 
modo  congruo  se  conjugio  aptare.  Quid  enimabsur- 
dius  imo  quid  inconveuieuter  futurorum  prsenuntia- 
tione  accommodatum,  si  propheta  Dei  carnale  aliquid 
1u$it,  ut  eum  caperet  aflectus  uxoris,  cum  ipsum 
Yerbum  Dei  caro  factum  sit,  ut  habitaret  inpobisT 
{Joan,  i). 

(46)  Post  baec  refert  Scriptura  quod  Isaac  coepit 
fodere  puteos,  quos  foderant  pueri  Abrahae  patris 
Bui,  benedixitque  ei  Dominus,  et  magnificatus  est 
nimis.  bedei  Palaestini  invidentes,  obstruxerunt 
eos  humo  implenles  {ibid,),  Quis  est  iste  Isaac  nisi 
Salvator  mundi,  qui,  dum  descendisset  in  istum 
Gerara  torrentem,  puteos  fodere  voluit  primo  ho- 
mini  quos  foderant  pueri  patris  sui,  id  est  Moyses 
lcgislator,  et  David,  et  Salomon,  et  prophetae  qui 
fo<Jerunt  puteos  legis,  id  est  scripserunt  libros  Ve- 
tcris  Testamenli,  quos  tamen  terrena  et  sordida 
ecruro  intelligeniia  repleverat  immunditia  camali  ? 
lios  cum  vellet  Isaac,  id  est  Dei  Filius,  purgare, 
ostondit,  quia  quaecunque  lex  et  prophetae  dixerunt, 
de  ipso  dixerunt  absquedubietate.  Rixati  sunt  cnm 
eo  Philisthiim,  id  est  Judaei  a  rcgno  Dei  alicni.  Et 
dJscessit  Isaac  ab  eis ,  scilicet  Ghristus  a  Judaeis. 
Non  enim  potest  esse  cum  eis,  qui  in  puteis  nolunt 
habere  aquam  vivam,  id  esl  spirilualem  doctrinam; 
sedterram,  scilicet  carnalem  immunditiam.  Unde 
est  yiud  :  Eccerelinquetur  vobi$  domus  ve$tra  de- 
urta  {Matth,  xxiii).  Fodit  ergolsaac  novuro  puteum, 
imo  pueri  Isaac  foderunt  eum.  Pueri  sunt  Isaac, 
Maltbaeus,  Marcus,  Lucas  et  Joannes,  Petrns  et  Ja- 
cobus,  Judas  ct  aposlolus  Paulus.  Qui  omnes  Novi 
Testamenti  puteum  foderunl,  et  invenerunt  aquam 
vivam,  quae  sit  fons  aquse  salientis  In  vitam  aeter- 
nam  (Joan  iv).  Sed  el  pro   bis  adhuc  altercantur 


IN  DOMiMCA  II   QUADRAGEl  750 

A  illi»  qui  terrena  sapiunt,  nec  nova  patiuntur  condi» 
nec  vetera  purgari ;  puteis  contradicunt  evangeliois 
iitigantes  et  rcpugnantes  veritati.  Quibus  dicitui: : 
Quoniam  indigno$  vo$  judica$ti$  gratice  Deif  eece 
convertimur  ad  genle$  {Act,  xiii).  Post  haec  fodii 
tertium  puteum  Isaac,  et  appeilavit  nomen  loci  il- 
lius,  latitudOf  dicen$ :  iVtiitc  dilatSfit  no$  Dominu$^ 
et  fecit  cre$cere  $uper  terram  {Gen,  xxvi).  Vere  dila- 
tatusest  Isaac,  id  est  Dei  Fiiius,  etomnem  terram 
scientia  Trinitatis  implevit,  et  in  toto  orbe  la- 
titudinem  Ecclesiae  collocavit.  Prius  enim  tantum 
in  Judwa  notu$  erat  D€u$ ,  et  in  hrael  magnum 
nomen  eju$  {P$al,  lxxv).  Nunc  autem  tn  om- 
nem  terram  exivit  $onu$  ejus  ,  et  in  fine$  orbi$ 
terrcB  verba  illius  {P$al.  xviii).  Euntes  autem  pueri 
Isaac  per  universum  roundum,  scilicet  sanctl 
apostoli  foderunt  puteos  ,  omnibus  videlicet  do* 
cet  doctrinam  ostenderunt  Evangelii,  baptizantet 
omnes  gentes  in  nomine  Patri$^  et  Fi/it,  et  SpirilUB 
$ancti  {Matth,  xxviii).  Sed  quid  est  quod  puteos 
Abraham,  quos  Isaac  aperuit,  sic  eos  sicut  pater 
ejus  vocavit ;  nisi  quod  Moyses  apud  nos  etiam 
Moyses  appeliatur,  et  propheta  unusquisque  suo 
nomine  vocatur ,  et  quasi  eorurodem  vocabula 
puteorum  non  routantur?  Hxc  mystice.  Moraliter 
autem  Isaac  apud  gentes  alienas  puteos  fodisse  des- 
cribitur,  et  ad  ultimum  aquaro  invenisse  narratur. 
Quo  videlicet  exemplo  discimus,  ut  in  hac  peregri- 
nationis  aerumna  positi  cogilationum   nostrarum 

C  profunda  penetremus,  et  quoiisque  nobis  verae  inlel* 
ligeutiae  aqua  respondeat,  nequaquam  torpescat  ad 
exbauri|ndim  cordis  aquaro  nostrae  inquisitionis 
manus.  Quos  taroen  puteos  allophyli  iusidiantes 
replent  humo;  quia  nimirum  imroundi  spiritus» 
cum  nos  studiose  confodere  conspiciunt,  congestas 
nobis  tentatiunum  cogitationes  juugunt. 

(47)  Igitur  Isaac  curo  rogaret  Doroinum ,  ut 
pareret  uxorejus,  quae  sterilis  erat;  concessit  ei 
DoniinuB,  quae  postulaverat.  Instante  autem  partu, 
coUidebantur  gemini  in  utero  inclusi ;  angustiaque 
dum  agereair  ,  interrogavit  Rebecca  Dominuro , 
scire  volens  rei  eventum.  Responsuroque  est  ei : 
Ducs  gente$  $unt  in  utero  tuo,  et  duo  populi  divideti'* 
tur  ex  eo,  populu$que  poptilum  $uperavit,  et  major 

^  $erviet  minori  {Gen,  xxv).  Quod  figuraliter  facturo« 
etiam  ipsis  non  credentibus  Judaeis  notum  est, 
qualiter  populus  Ecclesix  Synagogae  populum 
superavit,  et  quoroodo  plebs  Judaeoruni  teropore 
major  minori  populo  Ghrislianorum  servit.  Siqul- 


mus.  (6,  in  App„  tom  V,  alias  71  DeTemp.)  asse- 
ritur  eum  sepiillum  esse  in  Galvarise  loco,  ubi  crux 
Domini  fixa  ost.  Quam  sententiam  licet  non  probet 
Hieronyinus  in  Matih.,  cap.  xxii,  firmans  alteram 
cui  hoc  in  loco  astipiilatiir  Isidonis,  ca  nihilomi- 
nus  fuicilur  teslimouiis  Origenis  (TertuIIianus  qui 
adducitur  eliain  a  BenedictiniA  revisoribus  oueriun 
Augustini,  nusqiiani  hac  de  re  loquitur)  Basi^i, 
Ambrosii  et  Ghrysoslomi,  ut  videre  est  iii  not.  illo* 
rum  monach,  ad  praedict.  serm.  et  in  Apparatu  ur- 
Hi  ac  tBmvli  IJiero$olymitani  Joannis  de  Villal- 


pando,  part  i,  libr.  i,  cap.  9,  ubi  alia  Patrom  con- 
geruntur  lestimonia,  sed  dubiae  fidei,  praeter  illud 
Epiphanii  haeresi  46,  cap.  5,  et  alterum  Hieronyini 
epist.  44Paulae0d  If  iirce//ani,  quod  tamen  narrati- 
vum,  non  assertivuin  est;  nam  mensS.  doctorisifi 
loco  apud  Matthaeiiin  aperitur.  Videsis  Serarium, 
quaea.  5,  ad  cap.  xliv  Josue. 

(45)  Isid.«  cap.  ^t. 

(46)>Isid.,  cap.  22. 

(47)  Isid.,  cap.  23. 


751  S.  MARTINl 

dem  et  hoc  pdtest  dici  de  unoquoque  noslruro,quod 
dn  gentes  et  duo  populi  inlra  nos  sunt,  viliorum 
scilket  .«tque  vJrUitum.  Sed  isle  est  minor,  ille 
major.  Semper  enira  plures  mali  quam  boni  sunt, 
et  vitia  numerosioria  virtutibus  existunr.Sed  tamen 
f  t  in  nobis  gratta  Dei  popuius  populum  superat,  id 
est  virlus  Titium  excludit,  et  major  servit  minori, 
scilicet  vitium  virtuti  cedit.  Scrvit  enim  caro  spiri- 
tui,  et  vitium  cedit  virluti,  dum  sensualitas  subji* 
cilur  ralioni.  Pra>.cedit  autem  primus  Esau  rufus, 
ct  tolus  tanquam  pellis  birsnlus.  Deinde  exiil  Jacob 
frater  cjus,  et  calcaneo  Esau  complexae  crant  illius 
manus.  Jacob  ideo  $upplantator  fratris  inlcrpreta- 
tur,  sive  quod  in  ortu  plantam  nascenlis  fratris 
apprehenderit,  si\e  quod  poslea  fralrem  arle  dece- 
perit.  Unde  et  Esau  dixit :  Juite  vocatwm  e$t  nomen 
eju$  Jacob ;  supplantavit  me  ecce  $ecundo  (Gen,  xx vii). 
Sed  cur  ille  tolus  rufus,  et  hispidus ,  nisi  quia 
populus  prior  propbetarum  et  Cbristi  fuit  cruore 
pollutus,  ac  pecciti  ncquitiae  squalorc  exstilit  cir- 
cumdatus?  Quo  ideo  roinor  calcaneum  tenebat, 
quia  mystice  majorcm  populum  superalurus  crat. 
Nam  quod  iste  Esau  primogenita  sun  propter 
escam  eidem  fratri  suo  juniori  vendidit,  ac  posi- 
R.odum  paterna  benedictione  sibi  promissa  priva- 
tus  fuil ;  significat  eumdem  Israeliticum  populum, 
qui  a  Deo ,  ut  Exodi  indicat  liber,  primogenltus 
nuncupatus  est  (Exod.  iv)  :  qui  propier  prxsenlis 
saeculi  lucra  non  solum  primatus  sui  lionorem  ami- 
8it,verum  etiametregni  coelestis  praemium  adipisci 
prxparatum  non  meniit,  Domino  quodammodo  id 
eidem  exprobrante,  cum  dicit  :  Tran$leretuf*a  vobi$ 
regnum  Dei^  et  dabitur  genti  facienti  fructu$  eju$ 
{Mattli,  xxi).  Primogcnita  autem  ipsa  vcstis  erat 
sacerdolalis,  qua  induti  majorcs  natu  cum  bene- 
dictione  palris  vlctimas  oflerebant,  velut  ponliGccs 
in  conspectu  Dei  omnipotentis.  Esau  co  quod  esset 
primogenilus,  prior  eral  in  honore  ct  in  partitionc; 
quia  major  pars  dabatur  primogenitis  cum  bene- 
diclione,  sicut  idem  Jacob  cum  fiiiis  suis  bcnedice- 
ret,  ad  Ruben  lcgimus  dixisse  :  Ruben  primogenitus 
meu$,  major  imperio,  prior  in  doni$  (Gen.  xlix). 
Hoc  dono  terrcni  amoris  dcsidcrio  caruerunt  Judaei 
cum  gloria  coelestis  regni. 

Jani  dchinc  sequilur  ipsa  bcalio  Jacob.  Quae 
tamen  quid  (iguraliler  indicaverit,  bcati  Ilippo- 
lyti  (48)  niariyris  verba  ,  sicut  excellentissimae 
scientix  ac  doctrina:  Hieronymus  replicavit,  in  hoc 
loco  sunt  cxponenda  (49).  Uaac,  inquit,  imaginem 
portat  Dei  Patri$,  Rebecca  Spiritu$  $ancti,  E$au 
populi  priori$  et  Zabuli,  Jacob  Eccle$iai  et  Chri$ti, 
Quod  Isuac  o$tenditur  con$ummatioHe  $ei:ui$$e,  et 
oculi  iltiu$  caliga$$e  {Gen,  xxvii),  (idem  dc  mundo 
$ignificatperii$$e^  etrelig\oni$  iumen  anteeum  neglec- 
tum  esse,  Per  hoc  quod  filiu$  major  vocatur^  acce-^ 

(48)  Hic  est  Hippolylus  cpiscopiis,  cujus  sa^pe 
ineniinil  Hicronymus,  el  dc  quo  tcslalur  se  nesclsse 
nomen  (iirbls  cui  pracfuit,  cap.  61  De  scriplorib, 
e€cle$ia$tic. 


LEGIONENSIS  7^1 

A  ptio  legis  Judceorum  intelligitur,  Quod  excas  ejus 
diUgit  pater  atque  capturam,  significat  homines  ak 
errore  $atvato$^  quo$  quisque  justus  venatur  per 
doctrinam,  Promi%$ioni$  beatio  est  $ermo  Dei^  ei 
$pe$  futuri  regni,  in  quo  cum  Christo  sancti  sunt 
regnaturi,  el  verum  Sabbatum  celebraturi,  Rebecea 
ptena  Spiritu  sancto^  et  $cien$  quod  audierat^  anle' 
quam  pareret,  quia  major  videlicet  minori  serviret^ 
formam  in  hoc  toco  gerit  Spiritu$  $ancti :  quos  futura 
narrat  in  Christo,  in  Jacob  ante  meditatur  figurari^ 
dum  ei  loquitur  hujusmodi :  c  Vade  ad  gregem^  et 
affer  duos  hosdos  mihi  (ibid,)^  >  cameum  prcefigu' 
rans  adventum  Chri$ti,  in  quo  hiedo$^  $c:licel  pecca" 
tore$  maxime  liberaret  ,  qui  peccati$  tenebantur 
obnoxii,  Siquidem  in  Scripturi$  omnibu$  hwdi  aeci^ 

B  piunturpropeccatoribu$,  Quod  autem  duo$  offerre  (50) 
jubetur,  duorum  a$$umptio  populorum  $ignifi€aba-' 
tur.  Quod  tenero$  et  bono$,  docite$  et  innocentet 
populo$  (51)  $tota  Esau  fid$s  et  $cr'.piur<e  sumt 
Hebrceorum,  quce  primo  datas  $unt  Hti$y  e  quibus- 
po$tmodum  indutus  est  poputus  gentilis,  Petles 
autem  quibus  eiu$  circumdata  $unt  brachia,  signi^" 
cxnt  utriusque  poputi  peccata,  Quce  utique  Christus 
in  extensione  manuum  $ecum  in  cruce  affixit ;  quia 
ip$e  non  sua  in  corpore  suo^  sed  atiena  peccala  por* 
tavit,  Quod  Isaac  quasrit,  cur  Jacob  tam  cito  vene^ 
rit^  et  in  eo  admiratur  vocem,  significat  subitam  ht 
Eccte$ii$  credentium  fidem.  Quod  patri  detectabiles 
cibi  offeruntur  a  filio;  hoc  e$t  quod  ho$tia  ptacens 

Q  Deo  peccatorum  est  $alu$  et  remi$$io,  Quod  postera 
$eqwtur  beatio,  eju$que  perfruitur  odore,  virtutem 
re$urreclioni$  et  regni  ccele$tis  gtoriam  aperta  pro^ 
nunliat  voce.  Taliler  cnim  benedicitur  :  Ecce  odor 
fitii  mei,  sicut  odor  agri  pleni,  cui  benedixit  Do" 
minus,  Est  odore  nominis  Chrisli,  sicut  ager,  mun- 
dus  implctus,  cujus  est  bcatio  de  rore  cceti,  id  cst 
de  verborum  pluvia  divinoriim ;  et  de  pinguedina 
terrce^  hoc  est ,  dc  congregalione  populorum;  de 
mutlitudine  frumenti  et  rtni,  id  est  de  multitudine 
quani  colligii  de  sacramcnto  corporis  et  sanguinis 
Cbristi.  llli,  scilicet  Christo  serviunt  populi  ex 
gentibus  ad  euin  convcrsi.  Ipsum  adorant  tribus, 
id  est  popiili  ex  cirrumcisione  venientes  devote  in 
ejus  perseverant   laudibiis,  ipsumque  sacris  invo- 

D  cant  prccibus.  Ipse  est  Dominus  fratrum  suorum, 
quia  Christiani  dominantur  Judxorum. 

Aliter.  Ipse  est  Dominus  fratrum  suorum,  pro- 
phetarum  scilicet  et  apostolorum,  omniumque  qui 
crediderunt  ex  gente  Juddeorum.  Ipsiim  adorant  fi- 
lii  inatris  sua;,  quia  et  ipse  ^ecundum  carnem  filius 
esl  Synagogse.  Ipsum  qui  maledixerit,  erit  maledi- 
ctus,  et  qui  benedixerit,  replebitur  benedictionibus. 
Christus,  inquam,  nostcrfidelis  popuii  ore  benedi- 
cilur,  id  est  veraciter  dicitiir ;  sed  alius  a  Judaeis 
bencdici  putalur,  qui  ab  eis  errantibiis  exspectatur. 


a9|  Epjst.  123  ad  Damas,,  quaest.  3. 


Afferre, 
(51)  Supple,  significat 


753 


SERMONES.  —  Si:UM    XIII,  IN  DOMIMCA  11  QIJADRAGKS. 


754 


Ecce  benediclionein  proniissam   icpelenle   niajore,  A  s«i(|uc  Cundiloris  cognilionem  liabere!  0  rcx  ue^ 


Isaac  expavil  (52),  el  alium  sc  cognoscit  beiiedixis- 
sc  pro  alio,  nec  tamen  indignnlurrelato  sibi  sacra- 
inenlo,  sed  confirmal  benedictionem  in  filio,  di- 
cens  :  Benedixi  ei,  et  eril  benedictus,  Ilaec  est  pri- 
ma  Isaac  benedictio,  qusc  minori  daia  esl  populo 
Christiano.  Sed  neque  tamen  majorem  fltium  dc- 
ftpexit ;  quia,  cum  intraverit  pleniludo  gentium, 
tunc  omnis  Israel  salvus  erit  (Rom,  xi).  Cujus  ta- 
men  prophetia  secundse  benediciionis  hsec  est  : 
In  pinguedine  terrce^  ei  in  rore  coeti  desuper  erit  be^ 
nedictio  lua.  In  pinguedine  utique  terrx,  id  est  in 
fecundilnte  teirarum,  et  in  potentia  regni,  quaefuit 
in  populo  illo,  priusquam  traderentur  in  manus 
inimicorum.  Et  in  rore^  inquit,  cceli  erit  benedictio 


lorum  omnium  Deus !  0  fons  omnium  bonoHTm 
Deus !  0  Pater  misericordiarum  et  Den$  lotiHs  conso^ 
lationis  (1!  Cor,  i),  qui  servos  tuos-etiam  iiidignos 
vocare  filios  non  dedignaris  !  Indcdinenter  nos  in- 
digna  agere  conspicis,  et  tamen  nos  a^  toa  miseri- 
cordia  non  repellis.  A  tua  nos  roundilia  atque  justi- 
tia  assidue  vides  degenerare,  et  ut  ad  te  converta- 
mur,  non  desinis  misericorditer  inviiare.  Omnes 
creaturse,  duicissime  Pater,  quae  in  crelis,  in  terris, 
et  in  mari  sunt,  te  benedicant,  adorent,  laudcnt  et 
superexaltent  in  ssecula  (Dan,  iii),  el  pro  innume- 
ris  l)eneflciis,  quae  nobis  indignis  prsesfas,  tibi  gra* 
tiarum  actiones  persolvant.  Omnes  sancti  chori 
Justoruin  omniumque  electorum  ordines,  ut  digni 


fiia,  id  est  in  eloquiis  Dei,  quas  a  Deo  per  os  sancto-  B  esse  possimus  tuis  promissinnibus,  apud  tuam  cle- 


rum  tibi  sunt  ministrata  [Rom.  iii).  Ipsis  enim  cre- 
dita  sunt  Dei  eloquia,  et  legis  testamenta.  Xives 
gladiOf  scilicet  quia  populus  ille  sangiiini  deditus, 
necem  in  Christo  et  in  prophetis  exercuil,  qua 
cu^pa  per  uuiversum  mundum  est  dispersus.  Ei  fra- 
tri  tuo  minori  serviesj  id  est  populo  Christiano  tri- 
buta  persoWes.  Tempus  veniet,  quo  excuties  et  $ol- 
te$  jugum  ejus  de  cervicibus  tuis^  dum  videlicet  per 
agnitionem  fidei  ad  gratiam  Christi  conversus,  onus 
ejicies  legis ;  quando  jam  non  vocaberis  servus  po- 
puli  minoris,  sed  per  fidem  frater  eris.  Igitur  Esau 
post  benedictionem  fratris,  necem  fratri  suo  frau- 
dulenter  cogitavit,  concitatus  invidise  stimulis.  Hoc 
nimirum  est  Judaicus  populus  neccm  in  Christo 
meditatus.  Nec  soiuni  tradidit  Dominum  patibulo 
crucis,  verum  etiam  persecutus  est  credenles  in  il- 
Iwn,  usque  ad  efTusionem  sanguinis.  Jacob  autem 
effugiens  dolos  fratris,  relicta  domo,  patria,  vel  pa- 
rentibus,  vadit  in  regionem  longinquam,  ut  accipiat 
uxorem  siise  cognationis.  Non  aliter  Christus,  reli- 
ctis  parentibus  secundum  carnem,  id  est  populo 
Israel,  et  pntria,  id  est  Hierosolyma,  et  omnibus 
civilatibus  Judae,  abiit  in  gentibus,  sibi  inde  Eccle« 
siam  accipere.  Unde  scriplum  est :  Vocabo  non  di' 
lectam  plebem,  dilectam  (Ose.  ii).  Et  erit  in  loco, 
ubi  dictum  est  :  Non  plebs  mea  vos ;  ibi  vocabuntur 
filii  Dei  [Ose.  i). 
Si  diligenter,  fratres  charissimi,  quae  dicuntur, 


mentiam  pro  nobis  effundant  preces.  Ad  haec,  di- 
lectissimi,  seiisus  vestri  evigilenl,  ha^c  sedula  me- 
ditalione  pertractent,  et  tanta  tamqiie  praeclara  Dei 
beneficia  a  mentis  memoria  noii  recedant.  Quid 
majus  potest  in  donis  excogitari,  quam  vocari  et 
esse  filios  Dei?  et  tainen,  charissimi,  non  hoc  iio- 
stris  meritis,  sed  sola  largitate  divinae  dignationis.. 
Aut  forsitan  aliquid  boni  egimus,  pro  quo  in  filios 
adoptari  meruimus  ?  Nequaquam.  Deus  summc  bo- 
nus  et  misericors  proptcr  solam  charitatem  suam 
nos  adoptavit  in  filios.  Nulla  nostra  prxcesserant 
opera,  pro  quibus  tanta  ab  eo  percefrfmus  bo* 
na,  sed  sola  hoc  fecit  gratuita  bonitatesua.  Ser— 
vi  di^ni  nunquam  fuimus,  et  nisi  divinae  gratiae  re- 
spectu  provenisset,  filii  quomodo  esse  poteramusT 
Quapropter,  dilectissimi,  quia  vos  Deus  Pater  in  fi- 
lios  adoptavit  ante  constitntionem  mundi,  estote 
illius  imitatores  sicut  filii  charissimi.  Justitiam  di- 
ligite,  iniquitatem  odio  babete,  ut  illius  munditiae- 
possitis  concordare.  Summc  justus  et  sanctus  est 
ipse,  et  vos,  inquantum  illius  gratia  concesserit, 
sancti  estote,  ut  ipsius  diviuam  essentiam  inter 
angelorum  aginina  possitis  conspicere.  In  hoc  vera- 
citer  illius  filii  estis,  si  quae  ipse  diligit,  et  vos  di- 
ligitis ;  et  quae  odit,  odio  habetis  ;  ejusque  amoris 
causa  adversa  pati  non  reeusatis  ;  non  solum  ami- 
cis,  sed  et  inimicis  veraiu  charitatem  exhil)etis ; 
munditiam  mentis  et  corporis  velut  societatem  an- 


atienditis,  circa  vos  magna  Dei  dona  cognoscitis.  D  gelorum  amatis ;  fornicationem  et  omnem  imniun- 


Ab  oculis  ergo  inentis  lerrenae  delcctationis  fcstucas 
ejicite,  et  supradicta  puro  mentis  intuitu  conspicite, 
ac  spirituali  inlellectu  percipite.  Et  erit,  inquil  Do- 
minus  pcr  prophetam,  ubi  dictum  est  :  Non  ptebs 
mea  vo«,  id  est  genlilcs ;  ibi  vocabuntur  filii  Dei^ 
ipsi  vidclicct  convcrsi  ad  Dominum  in  sancta  Ec- 
clesia  per  fidem  rcgenerali.  0  felices,  quibus  datum 
est  ex  aqua,  ct  Spirilu  sancto  renasci,  ct  Dei  filios 
per  adoplioiiem  vocari !  0  fclices,  qui  durissimum 
diaboli  jugum  abjccerunt,  et  iu  filios  Dei  adoptari 
meruerunt !  0  felices,  qui  caecitatem  incredulorum 
c:  obstinationem  per  Dei  gratiam  potucrunt  cvadcre, 

(5i)  Correximtis  liunc  locum  ex  Augiistino,  et 
Isidoro  :  nani   in   mss.  sntis  vitiatum  iitvenimtis. 


diliam  tanquam  .ncternam  damnationem  fugitis ;  di- 
vilias  contemnitis  ;  voluntarie  pauperem  vitam 
ducitis  ;  mendacium  et  omne  desiderium  pravum  a 
corde  expellitis  ;  et  post  omnia  quidqttid  sanae  do- 
ctrinae  adversatur,  verbo  et  opere  respuitis. 

Praeterea,  charissimi,  hujus  sancti  patriarchae 
kaac  actus  ad  memoriam  reduciie,  et  eximiae  illiiis 
conversationis  bene  vivendi  exempla  suniile.  Tant;e 
enim  sanctitatis  et  honestatis  fuisse  legiiur,  iit  in. 
Oiiini  vita  ct  actione  sua  Chrislum  pniefigurasse  non. 
dubitetur.  Quamvis  enim  ante  legcm  positus,  evan- 
gelica  pra^cepta  non  lcgerit,  plene  tameii  ea  in  sitis 

nempe  :  Ecce  benedictione  promissa  repente  Isaac 
majore  expavit  filio. 


JS9  S.  BIARTlNi  LEGIUNENSIS  TSi 

lldibits  custodivit.  Nondum  Dei  Filius  in  Evangeiio  A  de  divitiis  slbi  a  Deo  concessis  nolunt  reficere  (£tt* 


SlxeKit :  iHmilliu,  et  dimittetur  vobi$  (Lue.  ti  ) ; 
liic  tameii  yir  sanctus  semper  ad  gratiam  proroptus, 
s.mperque  ad  rgnoscendum  inimicis  exstitit  para- 
lus.  Vos  ergo,  dilectissimi,  qui  isla  in  Evangelio 
legitis,  plenius  ea  opcre  implere  debetis.  Formate 
in  proximis  gratiam  benignitatis,  et  secundum  Do- 
mini  praeceptum  dimittite  si  quid  causae  adversus 
aliquem  habetis  {Colos$,  iii).  Yenerabilis  isaac,  ex^ 
pellentes  se  non  armis  superavit,  sed  patientia  vi- 
cit ;  vos  autem  quasi  Douiino  vobiscum  commorante 
ac  dicente  :  Noli  resistere  malo  {Mattlu  v) ;  et :  Qui 
abetulerit  tibi  tunieam,  relinque  ei  et  paUium  (ibid,) ; 
malum  pro  nialo  reddere  nolile,  imo  bona  qu» 
potestis,  non  solum  amicis  verum  eliam  inimicis 


XVI),  vestire,  tnisericorditer  tractare,  snlletti  iDier- 
ni  suppliciis  territi,  vel  aeterna!  beatitudinis  deside- 
riis  incitati,  eis  pro  Deo  larga  manu  dignentiir 
minislrare.  ilic  etiam  venerabilis  Isaas  eousque  per 
Dei  timoreiii  parenti,  id  est  patri  suo,  bonorem 
detulit,  ut  sibi  ipsi  ligna  portarel,  et  sponte  ad 
aram  sanclificalus  accederet  ,  atque  in  Ogun 
Ghrisli  morteui  non  recusaret.  Ila  Dei  Fiilus  in 
hunc  mundum  veniens,  Deo  Palri  bonoreci  delu* 
lit,  dumei  usquead  mortem  obedivit;  etquia  noii 
propriam  sed  illius  gloriam  qusesivit,  ejusque  y^ 
luntatem  in  omnibus  adimplevit.  Hanc,  dUeciissiini, 
formam  vobis  proponite;  hanc  amate ;  hanc  pro 
viribus  impiere  studete ;  ut  in  omnibus,  quae  recte 


impendite.  Yos  oportet  inimicos  non  crudelitate  vel  ''  agi;is,  non  vobis  sed  Deo  gloriam  referatis.  Beatus 

maiignitaie,  sed  charitate  et  dulcedine  superarc, 

tit  Dominici  praecepti  exsecutores   possilis  csse. 

Sanctus  Isaac  utile  posteris  exempium  relinquens, 

qui  superbe  se  expulerant,  poenitentiam  coraiu  eo 

agentes»  benigne  suscepit ;  et  pacis  cum  eis  foedus 

inivit,  ac  ne  eis  poslmoduAi  vel  eorum  filiis  malum 

inferret,  libenter  promisit  (Gen.  xxvi).  Hujus  ergo 

sancti  viri  exemplo   inimicos  patienter  siiperaie ; 

poenitentiam  coram  Deo  et  vobis  agentes  bent^e 

suscipite ;  aliorum  nequitiam  mansuetudine  vincite ; 

iracundos  dulcibus  sermonibus  miiigale;   discor- 

dantes  ad  concordiam   reducite ;  litigantes  ad  pa 

cem  invitate  \  odientes  ad  charitatem  amplectendam 


Isaac  a  pueritia  honorem  prxstitit  patri  suo,  duni 
seipsum  permisit  super  aram  iinponi  ligatura ;  voi 
autem  ad  Dei  honoreni  exhibete  corpora  tettru 
hostiam  viventem^  sanctam^  Deoque  placentem^  raiie* 
nabile  obsequium  vestrum  (Rom,  xii).  Isaac  ut  patrem 
gloHGcaret,  super  altare  oblatus  cst  sua  sponte ; 
vos  Deum  Patrem  glorificate  exemplis  bonae  vitx. 
Ille  dum  in  ara  altaris  imponeretur,  contra  Devnu, 
qui  hoc  jusserat,  vel  contra  patrem  suum  non 
einisit  voces  quereke ;  vos  autem,  quae  Deo  vovistis, 
cuni  Qmni  devotione  et  absque  ulla  contradictione 
reddere  curate.  Isaac  in  se  talia  fieri  cerneiis,  ut 
dicitur,  summum  custodivit  silentiuin ;   vos  siiie 


soilicitate ;  errantes  leniter  sive  aspere,  prout  ratio  q  murmuratione  et  detractione  purum  Deo  exhibete 


videlicet  exposoit,  corrigite ;  iufirmos  visitate ;  op- 
pressis  subvenite ;  in  carcere  positis  solatium  exhi* 
Dete ;  pauperibus  beneficia  impendite ;  tribulatos 
consolari  studete  ;  cum  lugentibus  lacrymas  ex  inli- 
mo  pectore  fundiie;  cum  gaiidentibus  non  pucrili- 
ter,  sed  sapienter  et  rationabiliier  gaudete ;  indigen- 
4ibus  necessaria  pro  viribus  ininistrate.  Divites 
autem  et  hujus  saeculi  potentes  studiose,  ut  Deum 
tinieant  et  diligant  admonete ;  ante  eorum  oculos 
tormenta  inferni  et  gaudia  paradisi,  nec  nqn  et  ver- 
*  roes,  qiii  illorum  comesturi  sunt  carnes,  pnedican- 
du  reducite  ;  illius  etiam  purpurati  divilis,  qui  In 
Evangelio  legitur  transaclam  felicitatem  atque  aeter- 
uam  dainnatiopem  eis  denunliate,  ut  qui  piuperes 


famulatum.  Post  haec  isaac  sanus  et  incolumis  lue- 
ruit  reverti  ad  terram  promissionis,  in  qua  longo 
tempore  centum  videlicet  octogiiita  annis  digne 
Deo  servivit,  et  sepeliri  in  spelunca  duplici  juxta 
patrem  suum,  ab  Esau  et  Jacob  filiis  suis ;  vos 
autem  si  perfecto  animo  terrena  contemnere  et  coe- 
lestia  amare  studuerilis,  et  Ghrisli  vestigia  per 
exempla  justorum  secuti  fueritis;  ad  eorumdeni 
patriarcharum  sinus,  id  est  ad  aeteriiam  beatiiudi- 
nem  pervenire  poteritis,  praeslante  eodeiii  Domino 
nostro  ilesu  Gbrisio,  qui  cum  Patre,  et  Spirilu 
sancto  in  Trinitate  perfecta  vivit,  et  reguat  Deus 
per  omnia  saecula  saeculorum.  Ainen. 


SERMO  DECIMUS  QUARTUS. 

(N  DOMINIGA  TERTIA  QUADaAGESIMiC; 


(53)  Jacob  patriarcha  Isaac  lilius,  in  terra  Gha-  D  quam  primogeniii  fnitris  beiiedictionem  subripuit. 


naan  natns,  siipplantator  fratris,  matri  dilectus, 
doini  huiuililer  conversatus,  a  palre  exstitit  bcne- 
dictus.  Qui  peregre  profectus,  duiu  consortio  egerei 
)io:nii»um,  coinitalum  meruit  angelorum.  Hic  post- 

(.*)3)  Is»d.,  De  ortu  et  obitu  patrum,  cap.  8. 


matri  obedivit,  et  fraternae  iracundiae.  patienter 
cessit,  patriamque  et  parentes  reliquit,  exsul  effe- 
ctus  servitutem  longaiii  sustinuit,  laborem,  fauiem 
et  fi  igus  pertulit,  socero  servivit,  et  ut  p9Stor  mer« 


757  SERMONKS.-  SERM.    XIV, 

ceiuiriut  gregem  pavil,  diu  oxspectans,  non  dc  divi- 
sione>  sed  de  gregis  lucro  iiiertedem  acccpit.  Hio 
Domino  coliuctatus  pnevaluit ;  tiic  facie  ad  faciem 
Deum  vidil ;  liic  faniis  inopia  compulsus,  cuni  prae- 
clara  progenie  in  i£gyplum  descendit,  emensisque 
centum  quadraginla  et  septem  annis,  naturae  debi« 
lum  solvit,  8epultus(|iic  csl  cum  pniribus  suis  in 
sepulcro  quod  Abrahain  ab  Epbron  eait.  Sed  quia 
isia,  dileclissinii,  breviter  praediximus,  de  iliius 
vita  ct  actibus,  si  placel,  imo  quia  placet,  latius 
aliquid  dicamus.  Oportet  quippe  sanctorum  Patrum 
vitam,  et  acius  ad  niemoriam  reducere,  e(  ad  eru* 
dilionem  sanctae  Ecclesia?  eorum  cxempla  frequen- 
ler  iu  auribus  iidelium  legere;  quia  plurimi  ez 
Ulorum  imitalione  solent  proflcere. 

(54)  Pergenti  itaque  Jacob  in  Mesopotamiaui , 
venit  in  locuui.  qiii  nimc  vocalur  Betbel,  et  posu.t 
8ub  capite  suo  niagnuin  lapidem,  et  doriniens  vidit 
innitentem  corIo  scalam  subnixam,  et  angelos  Dei 
ascendentes  et  descendentes  per  eani.  Uoc  viso 
evigilavit  unxitiiue  lapidem,  et  dixit  :  Yere  hic 
domus  Deicit,  et  poria  cab  (Gen,  xxviii). 

(55)r  Belhel  urbcin  Samarix  condiderunt  Jebiisaei, 
quae  prius  vocabalur  Liiza;  sed  postquam  dor« 
mlens  ibi  Jacob  vidit  scaiam  innitentem  ccelo, 
dixit :  Vere  hic  domus  Dei  esl,  et  porta  cvli,  hac  ck 
eausa^omen  locus  accepit  Bethcl,  id  cst  domu$ 
Dei.  Quando  autem  ibi  a  Jeroboam  aurel  fabricali 
sunt  Tituli,  vocata  est  Rctbeum,  id  est  doMu$  idoli, 
quae  anle  vocaliatur  doinus  Dei.  In  hoc  igitur  locs 
iacob  dormivit,  et  supradictam  visionem  vidil»  ibi- 
que  domum  Dci  esse  asseruit,  statimque  discessit. 

(56)  Somnus  iste  Jacob  mors  est  sive  passio 
€hristi.  quam  pro  salute  pertuiit  generis  humani. 
Lapis  ad  caput,  qui  nominatim  quodammodo  est 
diclum,  etiam  unctum  signiflcabat  Cbristum.  Capul 
enim  viri  Christus  est^  caput  vero  Christi  Deus 
(/  Cor.  ii).  Quis  enim  nesciat  Cbristum  ablutione 
appellari?  Utique  non  visibili,  sed  iiivisibili. 

(57)  Christus  itaque  a  chrismatc  cst  appeliatus, 
boc  est  unctus.  Prasceptum  enim  fiierat  Judaeis,  ut 
sacrum  conflcerent  unguentum,  quo  perungi  po6« 
«ent  hi,  qui  vocabantur  ad  sacerdotium,  vel  ad  re- 
gnum  (Exod.  xxx).  Ei  siciit  nunc  regibus  indu* 
mentum  purpurae  regise  dignitatis  est  insigne ;  sic 
illis  unctio  sacri  ungiicnti  nomcn  ac  potestatem  re- 
giam  confercbat  in  Judxorum  gcnte.  Et  inde  Cbri^ 
stiani  dicti  a  chrismale,  hoc  est  ab  unciione.  Nam 
chrisma  Grsece,  unclio  intcrpretalur  Laline.  Quae 
etiam  Doniino  nonien  accommodavit  facla  spiritua- 
lis ;  quia  Spiritu  sanclo  iinclus  est  a  Dco  Palre, 
teslantibus  et  qiixrimoniam  facientibus  in  Actibus 
apostolorum  discipulis.  CoUeciisunt  enim^  inquiunt, 
in  hac  civitale  llerodes  et  Pontius  Pilatus  adversus 

\Sanctum  filium  tuum  Jesum,  quem  unxisti  (Act,  iv). 
iNon  utiqiic  est  unctusolco  visibili,  sed  gratixdouo 

(54)  Id.,  Qmrst.  inCen,,  cap.  U. 

(55)  Id.  lil)r.  w  Elym.,  c.  \ 

(56)  Id.,  in  GVn.,  ubi  supra. 


IN  DOMLMC.V  111  QUADRAGES. 

A  quod  visibili  signiflcatur  ungucnto.  Non  csCj 
Ciiristus  propriuin  nomen  Salvaloris,  sed 
nis  nuncupaiio  potestatis.  Duin  enim  Christutl 
tur,  coinmunc  dignilalis  noincn  signatur;  dumvero 
Jesus  Cbrislus  appellatur,  proprium  vocabulum  Sal- 
vatoris  ostenditur.  Christi  aiitem  noinen  nusquam 
alibi  oninino  logimus,  nec  in  aKqua  gente  fuit,  nisi 
taiitiim  iii  itlo  regno  ubi  prophetabatur  Christus,  e^ 
undc  cral  nasciturus. 

(58)  Sequitur  :  Postquam  autem  vidit  Js^cob  sca^. 
hiin  cre(  tani,  et  angeios  Dei  ascendentes  et  descen^ 
dentes  per  eam,  dixit :  Yere  hic  est  domus  Dei,  ek: 
porta  cceli,  Sed  ideo  dicitur  domus  Dei,  quia  in  illa. 
terra,  hoc  cst  in  Bethlehem  natus  esL  Fikiu«  Dei^ 

P  Porta  vero  coel!,  quia  ibi  iii  terram  dcsccndit,  et 
inde  ileruin  coelum  coiisccudii.  Porro  scala  ista 
Chrislus  est,  qui  dixit  :  Ego  sum  via  (Joan,  xiv). 
Per  hanc  ascendcbant,  ejL  descendebant  angeli  iu 
quibus  significali  sunt  cxaQgelistac  et  caetcri  docto- 
res,  scilicet  mente  ascendentcs  ad  diviniiatem 
Christi.  Quando  aut^m  praedicatores  Christi  ad  iii- 
telligendam  ejus  supereminentissimani  divinitatem 
ascendunt,  univers^  creaturam  iranscendunt,  uIl 
verum  Deum  inveniant  eum  apud  Deum  in  princi- 
pio,  per  quem  fact^i  sunt  oronia  ex  nihilo  (Joan.  i), 
Ad  eum  iterum  descendunt,  ut  eamfacium  invenianti 
ej;  muliere^  factum  sub  lege  ut  eos  qui  sub  Uge  erant  re- 
dimeret  (Galat,  iv),  scilicet  gravati  legis  onere.  in  illa 
enim  scala  a  terra  usque  in  ccelum,  a  carne  iisque  ad 

C  spiritum(59)iquiainillacarnalcsproficieiido,  velut 
a&cendendo  spirituales  fiunt,  dimw  non  vivuni  se- 
Gundum  carnem,  sed  secundum  spiritum.  Ad  quos 
lacte  etiam  i\utriendo  ipsi  spiritualcs  descendunt^ 
dum  (luodamniodo  cum  cis  non  possunt  loqui 
qaasi  spiritualibus,  sed  quasi  canialibus.  Ipse  Dei 
et.  hominis  Filius  est  sursum  in  capile  suo ;  ipso 
ueorsum  in  corpore  suo,  quod  est  iLcclesia  sibi  pei 
fldem  et  operationcm  conjuncia.  Ille  est  igitur  ipsi 
scala,  quia  ipse  dixit :  Ego  sum  via,  Ad  ipsum  crgo 
ascenditur,  ut  in  excelsis  intclligatur ;  et  ad  ipsimi 
dcscenditur,  utin  inembris  suis  parvulus  nutriatur; 
et  pcr  illum  solum,  ut  illum  sublimiler  spectentft 
criguntur.  Per  ipsum  etiam  seipsos  humiliant,  u( 
eum  sublimem  obteinpcranler  annuntiare  valeanl. 

Post  hanc  visionem  inde  Jacob  itcr  faciens^ 
vidit  oves  et  pastores,  et  aquae  viva^  piiieum,  el 
magnum  ei  lapidem  supcrpositum.  Fi^uraliter  ovcs 
qux  jiixla  putcum  slabant,  justorum  populos  signi- . 
ficabant.  De .  Iiis  quippe  Dominus  in  Evangelio  di- 
ccbat  :  Slatuet  oves  ad  dexleram  (Malth,  xxv),  ple- 
beni  videlicet  innocenteni  etsauctam.  Pastores  vcro, 
qui  ovibus  prjcerant,  sanctos  prophetasdesignabaut, 
qui  usque  ad  adventuni  Domini,  Spiritu  sancto 
inundante  populum  Israel  gubemabant.  Lapis,  qui 
piiteo  supcrpositus  eral,  figuram  Doinini  praefero-i 

(57)  Id.,  libr.  vii  Etym.,  c.  i. 

(58)  Rursum  in  Genes,,  ubi  supra. 

(59)  Deest  aliquid. 


759  S.  MARTIM 

JMil^Puteus  Spiritus  sancti  gratiam  per  praedicatio- 
^^''^risti  ad  Ecclesiam  ex  gentibus  venturam 
ibtt,  quae  nondum,  adveniente  Christo  faeto 
iine,  obtecta  erat. 
(60)  Igitur  Jacob  pergens  Mesopotamiaro  accepit 
uxores  duas  Laban  fratris  Reheccai  fiiias,  priroo 
Liam,  secundo  Rachelem  post  unam  hebdomadam. 
Deinde  accepit  sibi  ancillam  Lix  nomine  ZelCam,  et 
ancillam  Rachelis  Balam,  ex  quibus  gcnuit  duode- 
cim  filios,  et  unam  (iliam.  De  Lia  genuit  Ruben, 
Simeon,  Levi,  Judam,  Issachar  et  Zabulon ;  de  Ra- 
chel  Joseph  ct  Renjamin ;  de  Rala,  ancilla  Rachclis, 
Dan  et  Nephtalim ;  de  Zelfa,  ancilla  Lix,  Gad  et 
Aser.  Ui  sunt  duodecim  filii  Israel.  Nunc  aulem 
quid  quatuor  uxores  Jacob  figuraverunt,  quarum 
duae  liberae,  duop  vero  ancillae  fuerunl?  Videmus 
enim  Apostolum  in  Abrab»  uxoribus,  libera  vidc- 
licet,  et  ancilla,  duo  inielligere  teslamenla  (Galat. 
iv).  Sed  non  facile  apparet  quod  dicitur,  quia  illae 
duae,  istae  quatuor  fuissc  dicuntur.  li  autem  niii 
ancillarum  terram  rcpromissionis  accipiunt  cum 
filiis  liberarum.  Unde  hic  procul  dubio  aliquid 
aliiid  significatur,  dum  illae  dux  istx  quatuor  fuissc 
referuntur.  Quanquam  cnim  duae  liberae  uxores  Ja- 
cob  ad  novum  lestamentum,  quo  in  liberlatc  vocati 
sumus,  pertinere  aestimcnlur,  non  tamen  duae 
frustra  erant ;  quia  nobis  dua  vitae  in  Christi  cor- 
pore,  id  est  in  Ecclesia  praedicanlur.  Una  scilicet 
temporalis  in  qua  laboramus ;  alia  aeterna,  in  qua 
Dci  majestatem  cum  summa  exsultatione  contem- 
plabiiuur.  Lia  naroque,  laborans  intcrpretatur,  Ra- 
chcl  autein  visum  principium,  sive  vera  artio,  vel 
ovii  intelligitur.  Ergo  haeo  vita,  in  qua  ex  fide  vivi- 
mns  laboriosa  et  incerta  est  in  operibus ;  et  nesci- 
tur,  quo  exitu  perveniat  ad  eorum  utilitatem,  qiii- 
luis  consulere  voliierirous.  Ipsa  est  Lia  prior  uxor 
Jacob,  ac  per  hoc  non  sanis  sed  intirmis  fuisse 
commemoratur  oculis.  Cogiialione$  enim  mortalium 
timidcB,  et  incerta  providentite  nostrae  (Sap,  ix).  Vita 
autem  contemplaiiva,  speaeternae  contemplationls  in 
Deo  habet  certam  intelligentiam  veritatis.  Ipsa  est 
Rachel.  Unde  etiam  dicitiir,  bona  facie^  et  pulchra 
specie  {Gen.  xxix).  Hanc  etiam  omnis  pie  sludiosus  di- 
ligit,  et  propter  banc  Dei  gratiae  servit ;  quia  peccata 
nostra,  ctiamsi  quasi  coccinum  fuerint,  vclut  nix 
dealbabuntur  (Isa,  i),  mox  ut  luinen  vultus  Dei 

^60)  Isidor.,  in  Gen.,  cap.  25. 

(6i^  Amaveril. 

(62)  Divina  providentia  dispensante^  abest  ab  Au- 
gustino  et  Isidoro. 

(65)  Notant  revisoresRenedictini  in  Aug.  lectio- 
neiu,  conversatione  corruptam  esse,  substituendum- 
qup,  conversione. 

(64)  S.  Martinus  ut  numerum  impleret  scptem 
pr^eceptOTum,  unum  eorum  fecit :  Dilectio...  proxi- 
mi^  ne  cuiquam  noceatury  quod  nec  in  Auguslino, 
Dcc  in  Isidoro  perlegeris,  sed  ita  :  Plerique  se  putant 
percepturos  (doctrinam  sapientiae)  statim  ut  se  in  se^ 
ptem  prceceptis...  exercuertnt,  qua*  sunt  de  dilcclione 
proximi^  ne  cuiquam  noceatur^  id  est  honora  pa- 
trem^  etc.  usque  nd  uUimum,  ubi  septennriiis  nii- 
iiieriis  adinipleatiir,  subjungunt  :  Aon  concupiscts 
rem  proximi.  Clirislus  Dominus  adolesccnli  inlcr- 


LEGIONENSIS  799 

A  nos  respexerit.  Laban  quippe  interpretatiir  dealba- 
tio,  cui  ser^ivit  Jarob  propter  Rachel  cum  studio 
et  laI>ore  niaxiino.  Neque  cnim  quisque  convertit 
se  sub  grnlia  rcinissionis  peccatorum  servire  justi- 
tia;,  nisi  ut  vlvat  in  verbo  quiete :  ex  quo  videtur 
principium,  qiiod  est  Deiis,  in  purae  mentis  con- 
templatione.  Ergo  propter  Rachel  servivit,  non  pro- 
pter  Liam  tot  laboics  sustinuit.  Nain  quis  tandein 
in  opcribus  jus^titia?  laborem  actionum  atque  pas- 
sionum  amavit  (61)?  Quis  eam  vitam  propter  seip- 
sam  expetierit,  sicut  nec  Jacob  Liam  concupivit? 
Sed  tamen  sibi  supposita  nocte,  in  usum  gcnerandi 
amplexus,  fecundilatem  ejus  est  cxpertiis,  divina 
providentia  dispensante  (62).  Dominus  enim  eam» 
quia  per  scipsam  diligi  non  potuit,  primo  quod  ad 

^  Racbeiem  perveniretur,  tolerari  fecit,  deinde  pro- 
pter  filios  commendavit.  Ita  vero  unusquisque  uti- 
lis  Dei  serviis,  cum  siil)dealbationis  peccatorum 
siioruin  gratia  constituitur,  quid  aliud  amans  in 
sua  conversalione  (65)  ineditatur,  nisi  sapientiae 
doclrinam,  quam  plerique  se  statiro  putant  perce* 
pluros,  iil  sepiem  praecepta  legis  exercucrint  erga 
proximos  (64)?  Sed  quae  sunt  ista  prsccepta?  Dile- 
ctio  videlicet  proxinii  ne  cuiquam  noceatur :  Ilo- 
nora  palrem  ct  inalrem ;  non  ntocchnberis ;  non  oc* 
cides;  non  furatus  fueris;  non  falsiim  testi«rioniuin 
diccs ;  non  concupisces  uxorem  proximi  tiii  (#rod. 
xx).  Quibus  observatis,  posteaquam  omni  pro  con- 
cupila  delectatione  doctrinae  per  tcntationcs  varias, 

^  quasi  per  hujus  noctem  toleraniice  labons  adhaese-* 
rit,  velut  pro  Rachcl  Lia  inopinata  conjungitiir,  el 
hanc  sustinet  usque  ad  illani  pcrvenial,  si  perseve- 
rans  amat,  acceptis  aliis  septcm  praiceptis.  Ac  si 
ei  dicatur  :  Servi  alios  scptem  annos  propter  Ra- 
chelem,  ut  sit  videlicet  pauper  spirilu,milis,  egcns 
esuriens  sitiensque  justiliam  (Maith.  v),  misefi- 
cors,  roundi  cordis,  et  pacificiis.  Vellet  enim  homo, 
si  fieri  posset,  sine  ulla  toleranlia  laburis,  quae  in 
agendo  patiendoque  amplectenda  csl,  statim  per* 
venire  ad  pulchrx  delicias  conlcmplationis.  Hoc 
enim  videtur  significare,  quod  dictuni  est  ad  Jacob : 
Non  est  nostri  moris  in  hoc  loco  (65),  quod  minar 
fdia  priusquam  major  iradatur  marito  (Gen.  xxix). 
Non  absurdc  appellatur  mnjor,  quae  tcmpore  es< 

D  prior.  Prior  est  autein  in  omni  cruditioue  labor 
boni  opcris,  quam  rcquies  contemplntionis  (66).  Ad 

rognnti  quid  facercl,  ut  vitam  .Tternam  habcret, 
inier  mandala  quic  ut  iiecessnria  intimavit,  |)eculla- 
riler  meininil  dilectionis  proxinii,  videlicet  :  //o* 
nora  patrem...  et  matrem...  et  diliges  proximum  tuum 
sicut  tcipsum  (Mntth.  xix,  <9).  Qiiapropler  licct  re- 
vcra  spectent  ad  djJcctio^em  proximi  septem  pne- 
cepta  sccuiidai  tabiiue,  aptc  lamen  inler  ea  nunie- 
ralur  singularc  mandotum  siinile  mnxinio  :  Diliqes 
proximum.,  elc.  seu,  dilectio  proximi,  ne  cuiquam 
noceatur. 

(65)  Aiigiistiu.  ct  Isidor. :  Acn  csi  mcris  in  loco 
fiostro  (Isidor.  in  hoc  loco)  ut  minor  nubat  priug 
quam  major. 

(66)  Isidor.,  hominis.  Aug.  :  Prior  est...  in  recta 
haminis  erudiiione  iabor  operandi  qua:  justa  sunt^ 
quam  vrluptas  intcUigcndi  qucc  rcra  sunt. 


76! 


SEaMONES.  —  SEKM.  XIV,  IN  DOMINICA  III  QUADRAGES. 


uniini  est  ergo  tcn.lenduin,  sed  lamen  niulta  fe-  A  hian$(l\)  inlerpretari  a  majoribus,  Quapr%)] 


reHda  sunt  propter  unum  (G7).  Itaque  du»  sunt 
uxor^s  Jacob,  fili;e  dealbationis,  qu;e  est  Laban; 
8ed  una  anialur,  alia  vero  toleratur.  Ipsa  prior 
uberior  fecuiidatur,  ut  si  non  propter  se,  sallem 
propter  filios  diligalur.  Labor  enim  justoruro  inaxi- 
miim  habet  fructum  in  eis,  quos  regno  Dei  generant 
iitter  multas  tribulationcs,  quae  prxdicando  Evan- 
gelium  tolerant.  Et  ideo  quod  sunl  in  iaboribus 
aLundanlius,  in  plagis  supra  roodum,  in  mortibus 
sxpius  (i/  Cor.  ti).  Et  eo  quod  babent  foris  pu* 
gnas,  luctus,  timores  (//  Cor.  tii),  gaudiiiro  et  co- 
ronam  suam  vocant.  Nascuntur  autem  eis  facilius 
atque  copiosius  ex  illo  sermone  fideles  filii,  quod 
pra:dicant  Chrisium  crucifixum  pro  salute  nbundi. 
R;:chel  autem  clara  aspectu,  cum  mentem  exccdit, 
et  videt  in  principio  Yerbum  Deum  apud  Deum 
(Joan,  i),  et  vult  parere,  sed  non  potest;  quia  ge- 
neraiionem  ejus  quis  enarravil?  {Isa.  liii.)  Ideo- 
qiie  eum  contemplandi  otia  appetit,  el,  ut  divinita- 
tem  cernat  inedabilem,  vacare  ab  omni  negotiatione 
cupit;  atque  ideo  sterilis,  quia  variis  pressuris  non 
premitur,  sed  tainen  et  ipsa  interdum  procreandi 
filios  charilale  inardescit.  Yult  enim  quod  novit 
doeere,  dum  vidct  sororem  labore  agendi  filiisablin- 
dantem  :  (et  fG8)  dolet  potius  homincs  ad  eam  cur- 
rere,  virtutesque  eorum  necessitalibus  quos  illa 
consolatur,  unde  divinum  aliquid  dicitur.)  Hic  do- 
lor  figuratus  videlur  in  eo  quod  legitur,  et  zelavit 


aiicilla  illos  figurabat,  quibus  in  prxdicalioa 
gelic£  fidei  os  crat  (72),  et  cor  non  crat.'! 
bus  scriptum  est  :  Populus  hic  labiis  me  honofat\ 
cor  autem  eorum  longe  esl  a  me  (Isai.  xxix).  De  qui- 
bcs  ct  Apostolus  dicit :  Qui  prtedicas  nun  furan- 
dum,  furaris  (Rom.  ii),  Yerumtamen  ul  etiain  per 
hanc  ancillam  conditioiialem  (75)  libera  illa  uxor 
Jacob  laborans  filios  hxredes  regni  suscipiat,  Do- 
roinus  discipulis  suis  et  turbis  dicebat  :  Quce  di- 
cunt^  facite;  quas  autem  faciunt,  facere  nolite  (Matth. 
xxiii).  Unde  iterum  .\postolus  :  Sive,  inquit,  ex  oc^ 
casione^  sive  ex  veritate  Christus  annuntietur,  et  in 
hoc  gaudeo^  sed  et  gaudebo  (Philipp.  i);  tanquam 
pariens  ancilla  de  numerosiore  Ia;labor  prole  (74), 
sicut  libera.  At  vero  quidam  Lia;  fetus  ex  bene- 
dictione  Racbelis  est  editus,  cum  virum  suum 
secum  debita  cubaturuui  (75)  nocte,  accepiis  a 
fiiio  Lix  roandragoris  (7G)  cuin  sorore  perroit- 
tit  (77)  cubare. 

(78)  Mandragora  dicla,  eo  quod  habcat  roala 
suave  olentia,  in  roagnitudine  mali  llanciani :  unde 
et  Latini  earo  dicunt  roalum  terra"..  Uanc  poete 
antropomereos  dicunt,  quia  habct  radicem  formaK 
hominis  similem  (79) ;  cujus  corlex  vino  mistus  ad 
bibendum  datur  illis,  quoruui  corpora  secantur 
propter  salutem,  et  velut,  soporati  dolorem  non 
sentlunt  (80).  Hiijus  speciesdux  sunL  Feminx  (81) 
foliis  lactucae  similibus  mala  generans,  simiiia  pru- 

Racbel  sororem  suam  (Gen.  xxx).   Proinde  qw^  q  nis  (8i).  Masculus  vero  folia   babet  quasi  herba 

purus  intellectus  spiritualis  substantiae  verbis  non     beta  (83). 


potest  exprimi  editus  (G9)  carne ;  elegit  doctrina 
sapientiae  per  quasiibet  corporeas  similitudines  di- 
\ina  insinuare;  sicut  elegit  Rachel  viro  suo  ancil- 
lain,  ne  omnino  remnneret,  quin  filios  susciperet. 
Bala  quippe  Rachelis  ancilla  inierprelatur  intete- 
rata.  De  vera  quippe  vita  carnalibus  sensibus  de- 
dita  corporex  noununquam  iinagiues  cogitaii- 
tur  (70),  etiam  cuin  aliquid  de  spirituali  et  imrou- 
tabili  Fubstantla  divinitaiis  audilur.  Suscipit  et  Lia 
filios  de  ancilla  sua,  amore  numerosiores  habendi 
proles  accensa.  Invenimus  Zelfam  ancillam  ejus  Os 

(67)  Aug.  el  Isidnr. :  Ad  unum  ergo  tendendum^ 
sea  propier  huc  multa  ferenda  sunt. 


(68)  Locus  corFuplus ,  qui  sic  rce^tituendus  ex  ^  ipsi  addunt,  sicul  libera, 


Quid  enim  de  hac  mandragora  dicendum  est  (8i)? 
Proinde  rcm  comperi  pulchram,  et  suave  fragran- 
tiam  (85),  sapore  autem  hispido :  et  ideo  in  illo 
roandragorico  pomo  famam  bonam  popularem  d" 
gurari  intelligo.  (Jnde  di<:it  Apostolus  :  Oportet 
bonum  habert  testimonium  ab  his  qui  foris  iunl, 
et  (86)  ab  his  qui  intns  (I  Tim.  iii).  Qui  liat  paruu 
sapiant,  reddunt  tamen  plerumque  labori  eoruin 
per  quos  sibi  coiisulitur,  et  splendorem  laudis,  et 
honorem  bonae  compunctionis  (87),  ne  castam  glo- 
riam  popularem  primi  praeveniant  eoruni,  qui  sunt 

(74)  Aug.  et  Isidor.,  tanquam  et  ancilla  pariente 
de  prole  numerosiore  lastata.  Isidur.,  tastalur,  Nec 


August.  et  Isidor.,  et  dolet  potius  homines  ad  eam 
virtutem  currere,  qua  eorum  necessitatibun  (Aiig., 
infirmilatibus  t^ecessitalibusque)  consutitur ;  quam 
ad  iltam  unde  divinum  (Aug.  audit,  ei  incommuta' 
bite)  aliquid  discitur. 


s 


(69)  Ediiis. 

(70)  Aug.  ct  Isidor.,  vetere;  el\n\ 
tantur:sed  notant  revlsores  BeneiictiniinAugust. 


(70)  Aug.  ct  Isidor.,  vetere;  el.  inrerius,  ronct- 


omnes  prope  mss.  cogitantur  retinere. 

i7l)  Mss.  conupte,  Oriens. 
72)  Idem  hic  el  infra,  hiat. 
73)  Isidor.  et  Lovaniensis  editio  Aiigusuni,  eon- 
ditionem.  Sed  iiotant  revisorcs  Bcnediclini  Ainer- 
bachianam  Erasmiauam,  ct  omnes  eoriim  inss.  con- 
ditionalem  legere  *.  nullus  vero  prsctcr  B.  Martinum 
ancillam  addidit,  ut  ita  sensus  perspicuiis  appare- 
ret,  quem  siiniliter  explicant  Benedictini  eonditiO' 
naleni^  intclligc  aucitlam  os  hiantem. 


lidem,  cubiturum, 

lidem,  mandragoricit  matis. 

(77)  Isidor.,  permisit. 

(78)  Isidor.,  iib.  xvii  Etymot.f  cap.  9 

(79)  Isidor.,  simulantem. 

(80)  Id. :  Quorum  corpus  proptcr  euram  secandum 
est^  ut  soporati  dolorem  non  sentiant. 

(81)  Femina. 

(8^)  Id. :  In  similitudinem  prunorum. 

(83)  Id. :  Mascutus  vero,  foliis  betw  simitibus, 

(84)  Rursum  in  Genes.^  ubi  supra. 

(85)  Aug.  et  Isidor.,  tuave  olentem,  sapore...  m- 
sipido. 

(86)  Nec  August.,  nec  Isidor.,  legunt,  et  ab  his  qui 
intus. 

(87)  lid.,  odorem  bona  opinhnis.  Nec  ud  isiam 
gtoriam...  perveniunt. 


765 


S.  MARTIM  LEGIONLNSIS 


76i 


^ia,  nisi  quicunque  in  aclioQum  pericnlis  A  Haec  (I)  in  Ccclesia  geri  quisquis  adverteiiC,  cer- 

nat,  et  experietur  exemplis,  quod  intelligimus  ta 
libris.  Quis  non  Yideat  hoc  toto  ovbe  terraruni  gerivt 
venire  scilicet  homines  (2)  ab  bperibus  saecuii,  el 
ire  in  olium  cognoscendx  et  coiilemplandae  verita- 
tis  lanquain  in  amplexu  Rachelis,  excipiendo  (5) 
ecclcsiasticam  necessitatem,  atque  ordinandi  labo- 
rem,  tanquam  Lia  dicenle,  ad  me  intrabis,  quia  te 
conduxi  pro  mandragoris?  (Quos  (A)  istud  Dti 
mysterium  dispensantes,  ut  in  nocte  hujus  saecuii 
filios  gcnerantes,  comiiiendat  Ap(>stoliis,  in  illa^ 
vita  cujus  amore  conversi  spem  saeculi  relique- 
runt  existcutes,  et  cujus  professione  causa  gene- 
randi  assumpii  sunt,  perseverantes.)  Id  enim  iii 
omnibus  agunt  laboribus,  ut  illa  professio  qua  (5) 
<doctrinae,  atcjue  indagandae  et  contemplaudae  scien-  R  se  convertunt,  quae  tales  rectorcs  populo  dedit,  la- 


versantur.  Propterea  mandragoras  (88) 
ift  filius  Liae,  id  est  bonestatem,  ambulans  ad 
eos  qiii  foris  sunt  boneste,  opinionero  videlicet  ha- 
bens  bonae  famae.  Doclrina  vero  illa  sapientiae  quae 
vulgi  strepltum  horret,  mitissima  in  veritatis  deflf^ 
gitur  contemplaiione  (89),  et  dulci  delectatione. 
Sed  justum  est  ut  eliam  haec  vita  latius  cognosca- 
lur,  et  popularcm  gloriam  mereatur.  Post  haec  di- 
cit  Lia  sorori  suae :  Parum  e$t  tibif  quod  virum  meum 
Mcepitti,  insuper  et  mandragoras  (90)  vi$  accipere 
filH  mei?  {Gen,  xxx.)  Per  unum  virum  significans 
eos,  qui  cum  sint  ad  agendum  virtute  babHes,  et 
•digni  quibus  regimen  committitur  Ecclesiae  ad  dis- 
pensandum  fidei  sacramentum,  illi  accensi  studio 


tiae  se  ab  omnibus  actiunum  molestiis  removere, 
•«t  in  otio  discendi,  uut  docendi  volunt  coiiscen- 
<dere  (91). 

Ita  ergo  dictum  est :  Panim  est  libi  quod  virum 
meum  accepisti,  insuper,  et  mandragoras  tis  acci- 
pere  filii  mei  ?  Ac  si  dicerelur :  Parum  est  quod 
homines  ad  laborem  rerum  generandarum  (92)  ne- 
«essarios  in  otio  vita  studiorum  detinet;  insupjcr 
et  popularem  gloriam  requiret.  Proinde  ut  eam 
comparet  ita  (93),  impertit  (94)  virum  sorori  suae 
nocte  illa,  scilicet  ut  illi  qui  virtute  laborioso  regi- 
roini  sunt  accommodati  populonim,  etiamsi  scien« 
tiae  vacare  consueverant  (95),  tamen  suscipiant  ex- 


tius  et  clarius  glorificetur,  (anquam  Jacob  recu- 
sante  (6j  noclein  Liae,  ut  Rachelis  suave  pomis 
olentibus  et  clare  nilentibus  potiaiur.  Quae  ali* 
quando  et  ipsa,  praestante  Dei  misericordia,  per 
seipsam  parit,  visitanter  quidem  (7) ;  quia  perra- 
rum  est,  ut,  in  principio  erat  Verbum,  et  Verbum 
erat  apud  Deum^  et  Deus  erat  Verbum  (Joan,  i),  eC 
quidquid  de  hac  re  pie  sapienterque  dicltur,  et  (8) 
sineipbantasmale  carnalis  cogitationis,  et  salubrt- 
ter  vel  ex  parte  capiiur  (9). 

Alio  quoque  sensu  Liam  et  Rachelem  Yictorinuft 
raartyr,  et  doctores  alii  in  similitudine  Ecclesiae» 
et  Synagogae  sunt  interprelati.  Liam  enim  majorem 


pcrientiam  tentationum.  curarumque  sarcinam  pro  q  natu  Synagogse  aestimabant  tenuisse  typum,  quia 


communi  utilitate  proximorum;  ne  ipsa  scien)ia 
cui  vacare  statuerant,  blaspbeAietur,  et  ut  aestima- 
tionem  (96)  bonam,  quam  illa  poma  significant, 
adipiscantur,  et  quod  necessarium  est  ad  exhorta- 
llonem  discentium.  Sed  plane  ut  curam  ad  hanc 
suscipiant  (97),  huic  conjunguntur.  Satis  et  hoc 
significatum  est,  quod  cum  Jacob  de  agro  ve- 
nit  (98),  ei  Lia  occurrit  eumque  tenens,  ait :  Ad 
me  hac  nocte  (99)  intrabis  :  conduxi  enim  te  pro  filii 
trei  mandragorit  {Cen.  xxx).  Tanquam  diceret  : 
Doctrinae  (100),  quam  diligis,  si  bonam  vis  con- 
ferre  opinionem,  noli  fugere  olficiorum  laborem. 

(88)  lid.,  mala  mandragorica.  Nec  insi  legunt,  id 
est  honestatem...  opinioneni  videlicet  habent  boncs 
famcB, 

(89)  lid,,  qua:  a  vulgi  strepitu  remotitsima,  in 
contemplalione  vcrilatis  duici  delectatione  defigi" 
iur, 

(90)  Aiigust.  et  hic  infra,  mandragorica, 
i9\)  August.,  condere;  Isidor.,  considere. 

(92)  Gerendarum. 

(93)  lideni,  juste, 

(94)  Suppl.  Rachelf  ex  iisd. 

(95)  August.,  delegerant;  Isidor.,  delegerint, 

(96)  lid.,  neque  adipiscalur  ab  iniperitioribut  po^ 
pulis  existimationem,  etc. 

(97)  lid.,  ut  curam  hanc  suscipiant ,  rt  cogun- 
iur. 

'    (98)  lidem,  veniret. 

(99)  Nec  ipsi  legunt,  hac  nocle 

(100)  lid.  :  Docirinas.,.  vis  cunferre  (Aug.,  con- 
ferri)  bonam  opinionem  ?  Noh  defuyere  officivsum  la- 
borem. 


prior  Dei  genuit  populum.  Ex  quidero  hoc  ubi  ie- 
gitur  gravida,  quia  lex  per  Moysen  data,  cooperta 
est  atque  signata.  Rachelem  autem  mlnorem  et  pul- 
cbrain,  quia  spiritu  et  corpore  sancta.  Oculi  ejus 
decori,  quia  prospicere  meruerunt  Evangelium  Cbri- 
sti.  Qua;  etiam  tandiu  sterilis  fuit,  quousque  Syna- 
gogae  populum  generavit.  Cur  autem  Jacob  pro  Ka  • 
cbel  servivit,  et  supponitur  ei  Lia  major,  nisi  quia 
Dominus,  ut  Ecclesiam  assumeret,  prius  S>nngo- 
gam  sibi  conjunxit?  Qiiod  ulique  Jacob  pro  duabits 
servivit  uxoribus,  vitae  praesentis  significat  tempus, 
quod  septem  evolvitur  diebu(S.  in  qua  etiam  Domi- 

(l).August.  :  Hcec...  qutsquis  adverterit,   cemii. 
Experimur  in  exemplis,  quod  intelligamus  in  libris. 
D  Isidor. :  Hasc...  quisquis  adverterit^  cernit,  et  expe^ 
rimur  in  exempliSf  quod  intelligimus  in  libris. 

(2)  Ita  legitur  bodie  in  August.,  sed  olim,  om- 
nes. 

(3)  August.  et  Isidor.,  et  excipi  de  transverto  ec- 
clesiastica  necessitate,  atque  ordinari  in  laborem^ 
tahauam  Lia  dicente^  ad  me  inlrabis  ? 

(4)  Locus  depravalus,  qui  ila  rcstituendus  ex. 
iisd. :  Quibut  caMe  mysterium  Dei  dispensantibus^ 
ut  in  nocte  hujus  sa.'culi  filios  generent  fidei,  latida- 
tur  a  populis  etiam  illa  vita  cujus  amore...  tpem.  . 
reliauerunt,  et  ex  cujus  professione  ad  misericordiam 
(Isiuoi*.,  forte  melius,  ministerium)  regendof  plebis 
assumpti  sunt. 

IS)  lid.,  quo  se  converterant,  quia  tales^  ctc. 


lidem,  non  recusante. 


(7)  lidein,  vix  tandem. 
(?) 


lid.  omillunt  et,  infraque  legunt,  capiatur. 
(^)  fluc  (Ifsiil  Angnsl. 


765  SEKMONES.  —  SEUM.  XIY, 

nus  accipiens  formani  servi,  Tacius  est  obediens 
usque  ad  mortem  Deo  Patri.  Ille  enim  pro  ovibus  ser- 
vivil.elDominusnosler  dixii :  Nonvenit  Filius  homi- 
nis  ministrari,  sed  ministrare,  et  animam  sua  pro 
tnultis,  id  est  pro  ovibus  suis ,  tradere  {Matth.  xi). 
Jacob  oves  pavit,  et  Dominus  in  Evangelio  ait  : 
Eqo  sum  pastor  bonus  {Joan,  x).  Ille  mercedis  lucro 
raiium  sibi  pecusatttilit;  Cliristus  diversarom  gen- 
^iimu  varietalem  sibi  copulavit.  Ille  tres  virgas  cor- 
ticibus  umputalis,  in  aquarum  opposuit  alveis,  ut 
in  earum  conteirplntione  multiplicarenlur  oves  sui 
giegis;  et  Dominus  noster  aqua  baptismatis  triiim 
poteslalum  nomina  populo  proposiiit  fidei,  ut  qui 
Uxc  pleno  corde  perspexerini ,  eCQciantur  oves 
Dei. 

Wr^nn  quas  Jacob  anle  oculus  oviiim  opponebat, 
ut  varios  baberent  Tetus,  populeas  et  amygdalineas 
atqne  ex  plaianis  fuisse  legimus  (10).  Populus  dicta, 
quod  ex  ejus  calce  multitudo  virgularum  nascan- 
tur,  cujus  genus  duplex  est.  Nam  altera  est  alba, 
allera  nigra.  Alba  autem  populus  dicta,  quia  folia 
ejus  una  parte  sunt  alba,  ex  altera  viridia.  (Haec 
ergo  bicolor  (11)  babens  quasi  nocte  et  die,  inno- 
tansque  tempora,  ortu  solis  occasuquc  constat.) 
Generat  eiiani  resinam  circa  Eridianum  fluvium 
velut  (li)  alumen  in  finlbus  Syriae.  Folia  bujus  li- 
§M  semper  mulantur  in  pluvia,  in  quu  signantur 
gravida  et  humida.  Amygdala  Graecum  nomen  est, 
quod  Latine  nuces  longx  vocantiir,  quarum  fructus 
intus  niollis,  foris  est  durus.  Ilanc  alii  nuriculain 
vocant,  quasi  minorem  nuceni.  De  qua  Yirgi- 
lius  (13) : 

Ciim  se  nux  plurlma  silvis 

Jnduet  in  florem 

Cunctis  eniin  arboribus  prior  se  flore  convestity  el 

ad  infereiida  poma  caiteris  tardior  venit. 

Plataiius  est  arbor  plana,  etad  scribendas  iiife- 
ras  apta,  atque  a  latiludine  foliorum  dicta,  vel 
quia  ipsa  arbor  palula  sit  et  ampla.  Nam^platos 
Graeci  latuni  vocanl.  Expressit  Scriptura  nonien, 
et  formam  hujus  arboris,  dicens :  Quasi  platanus 
dilatala,  vel  exaltafa  sum  in  plateis  {Eccli,  xxiv). 

Quisergo  Jacob  demonstravit,  uthujusmodi  vir- 
gas  ex  parte  decorlicatas  ante  oculos  ovium  pone» 
ret,  ut  in  earum  aspectu  conciperenl,  et  varios  fe-^ 
tus  gigneront !  Angelus  sciiicet  in  visione  noctis, 
vel  ut  Hebrxi  dicunt  per  physicam  more  veterum, 
qui  (Jicunt  qualem  iiuaginem  perspexerint,  talem 
fiobolem  germinare.  Denique  et  hoc  ipsum  in  equa- 
ruiii  gregibus  fieri  fertur,  ut  generosos  objiciant 
equos  visibus  concipientium,  quo  eorum  similes 
coucipere  et  creare  possint.  Nam  et  coiumbaruni 
diieclorcs  depictas  ponunt  pulcherrimas  coiumbas 
iisJeiti  iocis  quibus  illae  versantur,  quo  rapiente 

(10)  Isiilor.  lib.  xvii  EtymoL^  cap.  17. 

(11)  Lociis  depravatus,  sic  corrigendus  ex  Isi- 
ilor.  :  ilax  ergo  b  color,  habens  quasi  noctis  et  diei 
notas  :  qum  lempora  orlu  solis  occasuqve  constant. 

{ii}  Iidcin,  veiut  alii  memornnf. 


IN  DOMLNICA  HI  QUADRAGES  m 

A  visu  similes  generent.  Inde  est  quod  <|ii9tt(|jtl« 
vidas  mulieres  jubent  nullos  intueri  ttfj^Sftinifes 
animalium  vultus,  ut  Cenocephali  et  simii»  ne  vi- 
sibus  occurrentes  similes  fetos  pariant.  Cenoce- 
phali  et  ipsi  similes  sunt  siuiiis,  sed  facie  ad  mo- 
dum  canis,  unde  et  nuncupati.  Hanc  enim  esse  fe- 
minarum  naturam,  ut  quales  perspexerint,  sivd 
mente  conceperint  in  extremo  voluptatis  aestu, 
duni  coiicipiunt,  talem  et  sobolem  procreare.  Et- 
enim  animal  in  usu  venereo  formas  extrinsecus, 
intus  transmittit,  eorumque  satiatum  turpes  rapit 
species,  easque  in  propriam  qualitatem  transfor- 
mat. 

(13*)  Post  longam  igitur  servitutem,  quam  Jacob 
apud  socerum  suum  pro  uxoribus  sive  pro  mer- 

B  cede  susiinuit ,  ei  Dominus,  ut  iii  suam  revertere- 
iiir  patriam,  praecepit.  Tunc  ignorantibus  aliis  fes- 
tinanter  implere  curavit,  quod  sibi  Dominus  imp<>)- 
ravit.  Laban  autem  cum  furore  secutus  est  eum,  et 
in  monte  Galaad  invenil,  atque  idola,  quse  Rachel 
furata  fuerat  apud  eam  requisivit,  nec  tamen  ro- 
periit. 

Ubi  erant  baec  idola,  et  qualem  formam  habue- 
runt  ?  Hebraei  dicunt,  baec  idola  furata  esse  de  (Jr 
Chaldaeonim,  nesciente  Thare,  formam  hominis 
senis  habuerunt.  Cur  ergo  dlcuntur  idohi,  si  unum 
fuit? 

Quia  videlicet  pluraliier  semper  dicuntur  dii,  si 
sit  unus ;  quia  sic  primum  magister  totius  maligni- 
tatis  docuit,  dicens  :  Eritis  sicutdii  {Cen.  iii)  (U). 

^  Judaei  dicunt,  quod  Ismael  priiuus  post  diluviuni  « 
luio  fecerit  simulacrum.  Gentiles  autem  primum 
Prometheum  simulacra  hominum  de  luto  fecisse 
perhibent,  ab  eoque  natam  esse  artem  simulacra, 
et  statuas  iingendi.  Idolum  autem  est  simulacruiu» 
quod  bumana  efligie  factum  et  consecralum  est, 
jiMita  vocabuli  interpretationem.  Idos  enim  Graecc, 
formani  sonat,  et  ab  eo  per  diminutionem  idolum 
deductuin,  aeqiie  apud  noa  formulam  facit.  Inde  ido- 
lolatria,  omnis  videiicet  circa  omne  idolum  famu- 
latus  vel  servitus.  Quidam  vero  Latini  ignoranles 
Graecam  eloquentiam  imperite  dicunt,  idolum  ex 
dolo  sumpsisse  nomen,  quod  diabolus  creaturae 
cultui  divini  noininis  invexit. 

I)  (15)  Quid  vero  hoc  significat,  quod  Laban  aliam 
superius  personam  gcrat,  nunc  autcin  typum  dia- 
boli  teneai  ?  Laban  quippe  dealbatio  interpretatiir. 
Dealbatio  autem  non  iucongrue  accipitur  diaLolus ; 
quia,  cum  sit  ex  merito  lenebrosus,  transfigurat  se 
in  angelum  lucts  (//  Cor.  xi)  ad  decipiendum  hu- 
inanum  genus.  Possumus  etiam  per  Laban  prscsen- 
teni  mundum  inlelligere,  qui  persequilur  Jacob 
cum  furore.  Cui  servivit  Jacob,  ex  parte  scilicet 
reproborum  Judaicus  populus,  ex  cujus  carne  na- 

(13)  Ceorg.,  i,  187. 
(13*)  Isid.  Qucest,  in  G^ii.»  cap.  26. 

(14)  Etijm.^  c.  II. 

(15)  Id.,  in  Cen.y  ubi  supra. 


707 


S.  MARTINI 


tvt  eflMlonunus ;  quia  electos  quosque,  qui  Redem- 
ploris  ^(MiTi  meoibra  esse  noscunlur,  persequcndo 
opprimere  conalur.  Hujus  liliam  sive  diaboli,  sive 
mundi  Jacob  abstulil,  cum  Cbnslus  sibi  Ecclesiam 
ex  gontibus  conjunxit.  Quam  et  de  domo  palris  abs- 
trahit,  cumei  per  Prophelam  dicit:  Oblm$cere  po- 
pulum  tuum,  et  domum  patrii  tui  (Psal,  xliv).  Quid 
vero  in  idolis,  nisi  avaritia  designatur?  Unde  et 
per  Paulum  dicitur :  Avaritia  quas  est  idolorum  ser- 
vitus  {Coloss.  ui).  Laban  quippe  veniens,  apud  Ja- 
cob  idolum  non  invenit;  quia,  ostensis  mundi  the- 
sauris,  diabolus  in  Redemptore  nostrovestigia  con- 
cupiscentiae  non  invenit.  Sed  quae  Jacob  non  ba- 
buit,  Racbel  sedendo  cooperuit.  Quae  Rachel,  et 
ovis  dicta,  iiguratur  Ecclesia.  Sed  quid  est  sedere? 
Humilitatem  videlicet  poenitentiae  appetere.  Sic 
enimscriptum  est :  Surgite  postquamsederitis{PsaL 
cxxvi),  etc.  Rachel  ergo  idola  sedendo  operuit, 
quia  sancta  Ecclesia  Cbristum  sequens  vitium 
terrenae  concupiscentiae  per  humilitalem  poeniten- 
tiae  cooperuit.  De  hac  coopertione  vitiorum  per 
Prophetam  dicitur  in  libro  Psalmorum  :  Beali  quo- 
rum  remisso!  sunt  iniquitates,  ^t  quorum  tecta  sunt 
peccata  {Psal.  xxxi).  Nos  igitur  Rachel  significavit, 
qui  idola  sedendopremimus,  si  culpas  avaritiae  pe- 
nitendo  damnamus.  Quae  utique  avaritia  non  iilis, 
quibus  ait  Psalmista  :  Viriliter  agile;  et  confortetur 
tor  vestrum  (Psal.  xxvi)  dicitur,  sed  his  maxime 
evenit  qui  per  saeculi  blandimenta  gradientes  efle- 
minantur.  Unde  et  illud  idem  Rachelis  verum  est : 
Secundum  consttetudinem  feminarum  nunc  accidit 
mihi  (Gen,  xxxi),  scilicet  quasi  muliebria  se  ha- 
bere  innotuit  patri.  Laban  auten)  postquam  esset 
Jacob  persecutus,  et  invenisset  eum,  et  locuii  es- 
seiit,  statuentes  foedus,  tulit  Jacob  lapidem,  et 
erexit  in  titulum,  dixitque  suis  fratribus:  il/fef{« 
lapides  (ibid.) :  qui  congregantes  fecerunt  tumu- 
lum,  quem  vocavit  Laban  tumulum  testis,  et  Jacob 
acervum  testimonii,  juxta  proprietatem  videlicet 
cujusque  linguae  et  sermonis.  Inter  fideles  enim 
tam  Judaeos  quam  gentes  testis  est  lapis  eminens, 
in  multiludine  (16)  Christus^  et  acervus  lapidum, 
qui  est  multitudo  credeutium  in  ipsius  nomine  et 
fide  conglobatus. 

(17)  His  pcractis,  Jacob  mittit  nuntios  ad  Esau 
frairem  suum,  mittit  et  munera  ad  placandum 
eum.  Post  baec,  transductis  per  torrentem  suis  om- 
nibus,  ipse  remRusit  solus.  Et  ecce  vir  luctabatur 
cum  eo  in  ipso  lucis  crepusculo.  Praevaluitque  Ja- 
cob,  nec  dimisil  eum,  nisi  benediclionem  ab  eo 
exlorqueret  (Cen,  xxxu) ;  sacrumque  Israel  nomen 
in  quo  principaliter  sacramenti  Dominici  imago 
pneOgurata  est,  acciperet.  Vir  enim  ille  evidentis- 
sime  lypum  gesserat  Cbristi :  cui  tamen  ideo  prae- 
valuil  Jacob,  ulique  volcntis,  ut  myslerium  figu- 
rarct  passionis  Domini.  Ubi  visus  est  Jacob  in  Ju- 
d;eorum  typo,  boc  cst  in  corporis  sui   sobole  pnc- 


LEGIONENSIS  768 

A  valuisse  Deo,  el  quasi  cum  infirmo,  ita  cum  carne 
ejus  luctamen  inire,  et  invalescere  in  passione 
ejus,  sicut  scriptum  est  in  Evangelio  :  Crucifige^ 
crucifige  eum  (Luc,  xxi(i).  Et  tamenJacobabeodem 
angelo,  qucm  victor  superaverat,  benedictionera 
impetravit,  cum  idem  ei  angelus  nomen  aliud  im- 
posuit.  Cujus  utique  impositio  nominis  beatio  fuit. 
Interpretatur  autem  Israel,  Videns  Deum^  quod  erit 
in  fine  praemium  sanctorum.  Porro  angelus  lalitii- 
dinem  femoris  illi  tetigit  et  claudum  reddidit. 
Sicque  Jacob  erat  idem  atque  unus,  et  claudus,  et 
bencdictus.  Nam  femoris  nervus  vel  latitudo  gene- 
ris  est  multitudo.  Plures  quippe  sunt  in  stirpe,  qui 
degenerantes  a  fide  patris,  et  deviantes  a  pnecepto 
sui  actoris,  claudicant  semitis  sui  erroris.  De  qui- 
bus  Propheta  in  psalmis  :  Claudicaverunt,  iiiquit, 
a  semitis  suis  (Psal.  xvii).  Qui  tamen  populus,  su- 
blatis  sibi  viribus.  non  solum  clauilicat ,  sed  etiam 
.torpescit,  ne  ultra  jam  filios  geuerare  possit.  De- 
niqiie  quod  adjecit  idem  patriarcba,  se  facie  ad 
faciem  vidisse  Deum,  cum  superius  secura  narret 
virum  fuisse  luctatum,  id  significat,  quia  idem 
qui  cum  Jacob  populo  luclaretur ,  Deus,  et  bomo 
futurus  erat. 

Summopere,  fratres  charissimi,  vobis  attendite 
ne  de  illorum  numero  velitis  esse,  qui  frequenter 
Dei  verba  legunt  vel  audiunt,  et  tamen  a  sacra  le- 
ctione  vacui  recedunt,  dum  ea  in  arca  cordis  non 
recondunt,  sed  mentis  levitate  oblivioni  tradunt. 

Q  Verba  igitur  Domini,  quae  corporis  indesinenter 
percipitis  aiire,  in  memoriae  ventre  reservate,  eaque 
bonis  implere  operibus  festinate,  ut  seminanti  bo- 
num  semen  Christo,  quasi  bona  terra  centupium 
possitis  fructum  reportare.  Solerter  itaque  audite, 
quae  de  scala  Jacob,  Deo  donante,  dicere  volumus, 
cujus  superius  memoriam  fecimus.  Ut  janiergo  dixi- 
mus  ,  Cbristus  est  ista  scala,  et  in  se  credentibus 
usque  in  coelum  pertingens  rectissiina  via.  Per 
ipsumigitur,  dilectissimi,  ad  intelligendam  illius 
divinitatem,  qua  Deo  Patri  est  aequalis,  ascendite ; 
peripsum  ad  cognoscendam  ipsius  veram  bumani- 
tatem,  quam  de  Virginis  matris  accepit  substantia, 
descendite.  Per  ipsum  ascendite,  in  omnibus  et 
super  omnia  illum   cum  Patre,  et  Spiritu  sancto 

D  diligentes ;  per  ipsum  descendite,  proximos  vestros 
in  ipso  tanquam  vosmetipsos  amantes.  Per  ipsum 
de  virtute  in  virtutem  proficiendo  conscendite  in 
coeIum;per  ipsum  ad  terram  descendite,  portando 
onera  fratrum.  Usque  ad  ipsum  ascendite  per  cor- 
dis  munditiam ;  usque'ad  proximum  descenditc, 
ejus  supplendo  misericorditer  inopiam.  Verain  illi 
exhibendo  servitutem  pertingere  ad  ipsum  satatjite ; 
per  mentis  auiem  compassionem  juxta  vires  in  ne- 
msiiate  proximo  succurrite. 

A  carnc  iterum  conscendite  usque  ad  spiritum, 
et  a  sensualitale  usque  ad  ralionem  ;  interdum 
vero  percbaritatemdescenditeadproximorum  eru- 


(16)  Similitudin.  Christi. 


(17;  Isid.,  Qu(cst.  in  Cen,^  c.  tl. 


7C9  SERMONf:S   —  SERM.  XY.  IN 

dilionem.  Yos  ipsosin  summa  sapientix arce  quasi  A 
eruditiores  cuslodile ;  frequenter  vero  limorem 
Domini,  et  amorem  simplicioribus  denuntiale.  Yos 
recla  firmiler  tenele,  quae  coepislis ;  proximis  au- 
lem,  ul  mala  caveant,  et  bona  appetant,  praedicare 
non  desistatis.  Nevelitissi  fieri  potest,  solipergere; 
sed  vobiscum  multos  ad  Deum  perducere  studete. 
In  bonis  operibus  perseverale ;  et  ne  cadatis,  solli- 
citi  estote ,  et  in  via  Domini  vobiscum  alios  aggre- 


DOMINICA  lY  QLADRAGES.  770 

gate.  Elaborate  ergo  pervcnire  ad  consortiuro  su- 
pernorum  civiura  non  soli,  sed  cum  mtilHlii^ine 
spiritualium  filiorum.  Yestris  igitur  sarris  a4inoni- 
tionibus  multos  in  fide  generare  filios  contendile,  ut 
cum  eisdem  ad  xtemae  remunerationis  bravium 
possitis  perlingere,  praestante  eodem  Dominu  no- 
stro  Jesu  Christo,  qui  cum  Patre  et  Spiiiiu  sancto 
in  Trinilate  perfecta  vivit  et  regnat  Deus  per  omnia 
saecijla  saeculorum.  Amen. 


SERMO  DECIMUS  QUINTUS. 

IN  bOMlNICA  QUARTA  QUADRAGESIMiE 


(18)  Moyses  Dei  famulus,  cx  tribu  Levi ,  Amram 
filius,  in  israel,  Domino  constiluente,  proplieta  ex- 
siitit  et  duY.  llunc  legimus  filiae  Pharaonis  adopti- 
vum,  Dei  ainicum,  ejusdem  regis  Pharaonis  domi- 
num,  de  rubo  nammanlc  et  non  urente  a  Domino 
fuisse  evocaium.  Quem  ut  exemplo  formaret  Deus, 
insinualam  ejus  mnnum  emori  jussit ,  ac  rursus 
retractam  vigorcm  emortuum  reformavit,  et  colo- 
rem  pristinum  reddidit,  atque  illius  'aciem  ex  sui 
consortio  sermonis  illuminavil.  Hic  vir  beatus  tra- 
ditum  sibi  a  Domino  totius  Israelitics  plebis  du- 
catum  humiliter  recusavit,  sequenter  devote  susce- 
pil,  fideliler  conservavit,  cum  omni  vigilantia  rexit, 
discrele  correxit,  ardenter  amavit,  patienler  susti- 
nuit ;  qui  pro  subjeclis  Deo  se  consulenti  interpo- 
suit,  irascenli  opposuit.  Ilic  etiam  pro  sui  libertate 
populi  propriam  salulcm  objecit,  regis  ssevissimi 
non  minas  non  lela  formidavit ;  quin  etiam  contra 
dracones  ejus  virgam  extulit,  ac  per  Dei  manum 
expugnatoris  illius  regnum  decem  plagis  verbera- 
vit.  Primum  in  cruorem  fontes  et  flumina  vertit. 
Dehinc  ranarum  multitudine  urbes,  et  muscarum 
nubibus  acra  complevit,  mortem  jumentis  intuiit, 
nomines  ulcere  percussit,  grandlne  terras  vastavit, 
coelum  tencbris  obduxit,  subitanea  morte  primoRe- 
nita  delevit.  Posl  h;ec  i£gyplios  spoliavit,  eductis- 
que  populis  flammca  prxcedenle  columna ,  iter 
pandit,  ncc  mora  mare  transiens  dividit,  refrena- 
tK^que  hinc  indc  aquarum  cumulis,  pergenti  populo 
fiam  sicco  vcsligio  prsebuit;  dehinchostes  fluclibus 
operuit,  atqiie  au^aras  aquasper  tactum  ligni  in 
suaviiatem  convertit.  Inter  haec  etiam  esurienti 
Israel  C(clcstc  pabulum  prasbuit,  volucrumque 
escis  caslroruin  loca  replevit ;  insuper  petram  per- 
cussit  atque  copiosa  extemplo  durus  lapis  flueiita 
emisit ;  verticem  quoque  montis  Sinai  faciem  Dei 
conteniplaturus  ascendit,  ibique  quadraginta  die- 
rum  jejunia  pertulit,  descendens  vitulum  incendit, 

(18|  Isidor.,  De  oriuet  obitu  patrum,  cap.25. 
(19)  Plernquc  Moysis  gesta,  qua^  satis  prolixe  in 
consequeiitibus  myslice  exponuntur,  explicata  re- 


B  sacrilegos  gladio  prostravit,  legem  a  Deo  acceptam 
populo  tradidit,  ritumque  religionis  instilult.  Inter 
baec  quoque  bella  gessit,  victoriis  claruit,  virgam 
in  manu  tenens  bostes,  quos  contigit,  superavit; 
lethiferos  aspidum  morsus  aerei  serpentis  aspecta 
sanavit ;  Datban  et  Abiron  terrse,  compagibus'ni- 
ptis,  viventes  profundi  hiatu  dejecit.  Ad  poslre- 
mum  vero  conscendit  montem  Nabo,  terramque  re- 
promissionis  demonstrante  Domino  aspicit,  mor- 
tuusque  est,  jubente  Domino,  in  monle  Abarim,  se- 
pultusque  est  ab  eo  in  valle.  Moab  {Deut,  xxxiv), 
quae  est  in  Arabia.  Rexit  autem  popiiluro  Dei  in 
eremo  quadragintaannis,obiitque  annorum  centum 
viginti.  Quidam  autem  eum  testantur  vivere  pro 
eo  quod  sepulcrum  ejus  non  reperilur ,  et  quia 
apparuit  Domino  cum  Elia  in  monte  (Matth,  xvii). 
Mortuum  autem  illum,  non  raptum  omnis  Scriptura 
.  sacra  commemorat  certissime. 

'  I    Quia  ista,  dilectissimi,  breviter  ad  eriiditionem 

'  >estram  praescrlpsimus,  dignuro  videtur,  ut  de 
ipsius  (19)  gestis,  sicut  a  viris  ecclesiasticis  expo- 
sita  novimus,  plenius  aliqua  dicamus.  Moyses,  sic- 
ut  in  consequentibus  clarius  apparebit  in  cunclis 
setatis  suae  gradibus  et  manuuin  suarum  virtuiibus 
Chrisium  signiflcavit.  Igitur,  sicut  jam  supra  dixi- 
mus,  mater  quando  illum  genuit,  metu  saevissimt 
regis  nutrire  non  aiidens  eum  ripse  fluminis  expo* 
suit,  ibique  illum  filia  ejusdem  regis  reperiens  in 
filium  sibi  adoptavit  (Exod.  n).  Moyses  ergo  in  rlpa 

p  fluminis  invenilur,  ut  et  Dominus,  cujus  Moyses 
typum  induerat,  ad  flumen  lavacri,  id  est  ad  aquam 
baptismatis  invenirelur  (20).  Infans  Moyses  in  ripa 
fluminis  positus  probat,  quia  Christus  peccata  ve- 
teris  hominis,  quem  inducrat,  deflebat.  Unde  et 
super  civitatem  Jerusalem  {Luc.  xix),  et  ad  resu- 
scltandum  Lazarum  flevit  (Joan,  xi) ,  Judaeoruiii 
deplorans  perfidiam,  quos  in  sua  malitia  perdurare 
praevidit.  Filia  Pharaonis  descendens  ad   lavacrum 

manent  tom.  I,  a  pag.  260. 
(20)  ld.,(3tt(rir.  in  Exod. ,  c.  5. 


71 


S.  MARTINI  LEGIONENStS 


771 


fluroinisinfantemcoHigit ;  Eccles\a  ei  genlibus  la-  A  illorum  peccata  non  sunt  consumplt.  Alii  in  rubo 


vacrisaluiaris  snnclincavioncm  desiderans  Christum 
cxcipit.  Genitrix  sua  a  domo  oxpulit  Moysen ;  ct 
Synagoga  matcr  cnrnalis  quasi  infantem  et  inno- 
centem  expulit  Glirislum  ;  quia  tunc  parvulus  vi- 
debatur,  cum  in  homine  cernebalur.  Invenit  filia 
Pharaonis  Moysen  inclusum  in  vasculQ  libin  ,  quod 
ex  miiUis  virgulis  fuitngreslibus  ;  invenit  Ghristum 
Ecclesia  reconditum  in  sanctorum  cordibus,  qui  in 
unitale  sui  contexti  ex  multorum  fratrum  membris 
omnes  in  Ghristo  effecti  sunt  unum  corpus ;  et 
rum  religiosa  observatione  suscipienles ,  devotis 
tuentur  mentlbus.  Interea  Moyses  peregrinum  fra- 
trem  ab  iEgyptio  liberavit,  ab  i£gyptio  videlicet  illi 
itijiiriam  facienle  :  et  hoc  inultumesse  non  ferens, 


eodem  flammante  EccIcBinm  inlelligunt  persecutl^ 
nib  is  pravorum  inflammnri,  et  ea  (25)  loquenle  : ' 
i!la  Domino,  non  perire,  sed  in  melius  renovari. 
Quod  vero  Dominus  Moysi  in  eodem  rubo  legitur 
apparuisse,  ostendit,  non  alibi  quam  in  Ecclesia 
crcdentibus  appnrere,  in  qua  nullus  digne  consi- 
stere,  vel  Deuin  potcst  videre,  nisi  qui  cunrta  ter- 
rena  ct  mortalia  deposuerit  vitia,  qi:od  significabai.C 
illa  Moysi  deposita  calceamenta.  Aliter  etiam  boe 
figiiratur,  quod  Moyses  excalcenri  jubetur.  Yete- 
rum  namque  consiietudo  ernt,  iit  si  sponsus  spon- 
sam  repudiare  veDet,  discalcearelur  (26)  ille,  eC 
hoc  signum  repudii  esset.  Proinde  Moyses  excal- 
cenri  jubetur,  ne  quasi  sponsus  ad  Ecclesiam  cal- 


fiatrem  defendil,  eumdemque  iEgyptium  interfecit.  B  ^eaius  accederet,  quae  in  rubo  significabatur ;  quia 


iEgyptius  iile  (igurain  diaboii  tenuit,  qui  in  hac  no- 
bis  peregrinatione  assidue  injuriam  facit,  quem 
quasi  nobis  defensis  Ghristus  exstinguit,  cum  ejus 
Tircs,  ne  tantura  noceat,  quantum  desiderat,  re- 
primit.  Qiiod  vero  iii  sabulo  obruit  intereroplum, 
manifestum  estejusjammorlicina  prxsentia  in  eis 
latere,  quinon  habent  fundamentum.  Unde  et  Ec- 
elesiain  Dominus  in  petra  aedific-at  (Matth,  xvi),  et 
00$,  qui  audiunt  verbum  ejus  et  faciunt  {Luc,  xi), 
prudenti  viro  comparat,  ^vt  csdificat  domum  $uam 
supra  petram  (Matth.  vii),  ne  tentationibus  impel- 
latur  et  corruat.  IIlo9a'utemqui  audiunt,  etnon  fa- 
ciunt,  comparat  stulto  aedificantr  super  arenam  cu- 


Ghristo,  qui  verus  sponsus  erat  hoc  servabatur.  De 
quo  Joannes  loquitur  :  Cujus  non  sum  dignus  soU 
vere  corrigiam  calceamenti  ejus{Luc,  iii).  Ltique  sic 
dictum  est  Josue  et  Moysi. 

(27)  Mittitur  dehinc  Moyses  ad  liberandum  Israel 
qiii  dicit  Domino  :  Quod  signum  habeo,  ut  credanC 
mihi,  quia  tu  me  misisli?  Et  Deus  ad  illum :  Projice, 
inquit,  virgam  quam  manutenesin  terram.  Et  pro« 
jecit  et  tersa  est  in  serpentem.  Expavit  Moyses  et 
fugit.  Et  ail  illi  Doininus :  Apprehende  caudan> 
ejus,  ne  timeas.  Et  apprehendii  et  factus  est  iterum 
vfrga  {Exod,  iv).  Quid  hoc  significat  ?  Serpens  enlin 
persuasit  homini  mortem.  Ergo  roors  a  serpsnte» 


jus  imp!ilsa  domus  ruinam  efllcit  magnam  (ibid.).  ^  ^4^^^  i^^^^^  }„   serpenle,  Christus  in  roorte.  El 


Deindc  apparuit  Dominus  Moysi  in  rubo,  roHtens 
eum  ad  gentem  illam,  quam  praesciebat  iniquaro 
fulwam  ;  et  erat  in  rubo  flamma,  id  est  in  spinis ; 
et  riibus  non  cremabatur  ab  ea  (21).  Morus  vocata 
a  Gr»cis,  quam  Latini  rubum  appellant,  eo  quod 
fructus  vcl  virgulta  ejus  rubent.  Est  eniro  mora 
(22)  silvestris  fructus  aflerens,  quibus  in  deserto 
pastorum  fames  ac  penuria  confovetur.  Hiijus  folia 
superjactata  serpenti  fertur  eum  interimere.  Ram- 
nus  genus  est  rubi,quem  vulgo  senticem  marsinam 
(25)  appellant,  asperum  nimis  et  spinosum.  Sentis 
dictaasitu,qui  est  terra  incuUa,  in  quo  spinae  et 
seiitires  nascuntur. 

(2i)Riibus  Judaicorum  peccatorum  spinassignificat. 


tamen  expuvit  Moyses  el  fugii.  Quid  est  fugiss3 
Moysen  a  serpente  ilio,  nisi  qiiod  legitur  faclum  in 
Evangelio?  Morluus  est  Ghristus,  et  discipiili  fu- 
gerunt,  et  ab  illa  spe  in  qua  fuerant,  reeesserunt. 
Sed  quid  dictiim  est?  Apprehende,  inquit,  caudam 
cjus.  Quid  est  cauda,  nisi  posteriora  ?  Hoc  significai 
alibi :  Posteriora  mea  videbist  faciem  autem  meam 
videre  non  poteris  (Exod.  xxxiii).  Primo  enim  ser- 
pensestfactus,  sed^cauda  npprehensa,  factaestvirga; 
quia  primo  esl  occisus,  postca  vero  peractis  omni- 
bus,  ad  id  quod  fucrat  rrsurgendo  esl  reversus. 
Ibi  itaque  per  vitae  reparationem  morte  consunipla 
nihil  in  eo  serpentis  appruil,  quia  omnino  morii 
ultra  non  subjacebit.  Kst  eiiam  steculi  finis  in  ser- 


Flamma  in  rubo  verbum  est,  quia  illislex  data  est.  ^  pentis  cauda;  quia  sic  mortnlitas  Ecclesiae  volvitur 
Rubusnec  sub  igne  cremabalur,  quia  lege   data      pertemporum  lubrica*  Alii  veniunt,  ctalii  eunt  per 


(21)  Isid.lib.  xvn,  Etym,^  cap.  7. 

(22)  " 


Morus. 

(25)  Ursinam, 

(2i)  Rursuin  ex  Exod.  Isid. 

(25  Eam. 

(2<))  Alludit  forte  Isidor.  ad  ea  quae  dicuntur  in 
Scriptura  vel  Deut.  xxv,  9  ,  vel  potius  Riith  iv,  7. 
Scd  quiciinque  sit  locus  ad  quein  respexerit,  ani- 
madvertere  (iel'>enius,  discalceationem  aham  esse 
religiosain,  iit  ea  qiiam  Moysi  et  Josiie  Dcus^praC' 
cepit,  aliam  quae  a  sacrislitterpretibiisvocaiur  po- 
litica,  cujus  generis  est  hic  commemorata  ab  Isi- 
doro,  quam  in  pocnalem  et  non  poeiialem  seu  firma- 
toriain  secernunt.  Poenalis  est,  quae  injungitiir  viro 
uxorem   fratris  sui  sine  liberii  defunctr  accipere 


reci'snnti,  cui  vidiia  calccamentum  aiiferebat  spucn» 
inejus  faciem,  Deuter.  Ioim)  citato.  Firmatoria  seii 
non  poenalis  dicitur,  qitando  intcr  propinquos  si 
aller  alteri  jiiri  stio  ccdebat,  ut  esset  firma  coii- 
cessio,  ccssionarius  ipse  sese  calceamentiim  sol- 
vebat,  et  dnbnt  proximo  suo.  Ruth,  praefato  loco 
Quamobrem  excalceationem  signum  repudii  esse, 
eo  tnntum  sensu  intelligere  possiimus,  qno  vel  glo^* 
rem  suam  aliqiiis  in  uxoreni  a(cipere  nolebal;  vel 
cognntain,  cui  nubere  poternt,  nlieri  cedebal,  ut 
propinquus  Bouz  cessit  ei  Ruth  Moabitidcm.  Itnque 
erit  repudiuin  matrimonii  non  contracti  sed  con- 
trnhendi.  quoil  potius  recusatio  nppellaretur. 
l27)  Isid.,  ubi  sup.,  cap.  8. 


775  SEUMONES.  -  SERM.  XV.  IN  DOMIXICA  IV  QUADRAGES.  7U 

mortem  tanqiiam  per  serpentem.  Mors  semita  est  A  argiieret,  in  pace  vitia  regnabant ;  sed  ubl  aermo 


(28),  sed  fine  novissimo  veliit  cauda  saeciili  ad  ma- 
nuin  Dei  redimus,  qiia  apprehensa  reparabimur,  et 
novissima  inimica  morte  destructa,  resurgente  in 
dextera  Dei  virga  regni  erimiis  (29).  Ilem  aliiid 
datur  aignum  Moysi.  il#t//«/mquitDominus,mantim 
in  $inum  tuum  (Exod.  iv),  et  misit.  Produc  etiam 
nit,  et  produxit,  elinvenla  est  alba,  id  est  immunda. 
In  cute  eieniin  nlbor  lepra  est  non  candor.  Ipsa 
enim  hxreditas  Dei,  id  est  populus  ejus  foras  ab 
amissis  efTectus  esl  immundus.  Sicenim  de  ea  lo- 
quitur  Psalmographus  :  Ut  quid  averlismanum  tuam 
et  dexteram  tuam  de  medio  sinu  tuo  in  finem  ?  (PtaL 
Lxxm).  Sed  illi  ait  :  Revoca  iterum  eam  ia  sinum 
tuum,  et  reversaestad  colorem  suum.  Sic  et  ptcbs 
Judaica  nunc  a  sinu  Dei  est  aliena,  et  foris  reman- 
sit  immunda,  sed  revocabit  eam,  et  ad  pristinum 
rediet  colorem,  cum  agnoverit  Dominum  Salvatorem. 
Nunc  enim  exparte  c(Bcita$  contigit  in  hrael,  donec 
plenitudo  genlium  intraret ,  et  tic  omnit  Urael  fie- 
ret{Rom.  xi). 

(30)  Deinde  aquae  missae  in  terram,  a  Moyse  ver- 
tuntur  in  sanguinem,  id  est  populi  in  snnguinis 
€hristi  fidem.  Aqute  enim,  iit  ait  Apocalypsis,  qua$ 
vidi$ii...gente$  $unt  etpopuli(Apoc.  xvii).  (31)  Post 
.  haec  intrant  Moyses  et  Aaron  ad  Pharaonem  in 
verbo  Domini  petentes  viam  triuni  dierum  populum 
Israel  in  dcsertiim  proficisci,  ut  Deo  sacrificarelibi. 
Qii%  est  via  trium  dieniin ,  qua  incedendum  est 


Dei  facere  coeperil  uniuscujusque  discrimen,  tunc 
conturbalio  magna  consurget  (33).  Deinde  Moyses 
virgam  conlra  Pharaonem  projecit,  et  serpens  fac^ 
tus  iEgyptiorum  serpentes  devoravit;  significaiis, 
quod  Verbum  caro  fieret,  quod  serpentisdira  venena 
evacuaret.  Virgaenim  est  verbuni  directum,  regale, 
plenum  imperii,  et  potestatis  insigne.  Virga  ser- 
pens  facta  est,  quoniam  qui  erat  Filius  Dei  ex  Deo 
Patre  genitus,  natus  ex  Virgine  factiis  est  hominis 
filius,  qui  quasi  serpens  in  cruce  exaltatuSf  mcdici- 
nam  humanis  infudit  vulneribus.  Unde  ait  ipse  Do- 
minus  :  Sicut  Moy$es  exaltavit  $erpentem  in  dr$erto ; 
ita  exaltari  oportet  Filium  homini$  (Joan.  iii),  etc. 
Virga  enim  Moysis  versa  in  draconem,  magorum 
absorbuit  virgas;etChristusposl  gloripe  dignitatem 
factu$  e$t  obedient  u$que  ad  mortem  (Philip.  n),  et 
per  ipsam  mortem  carnis  aculeum  consumpsit  mor- 
tis,  tesianle  propheta  his  verbis  :  0  mort^  ero  mors 
tua;  mor$u$  tuu$  ero,  inferne  (Ote.  xiii). 

(34)  Indurat  Deus  cor  Pharaonis,  scilicet  quia 
diabolum  sic  induravit  poat  peccatum,  ut  poeniten- 
tiae  compunctione  nunquam  emolliretur,  sicut  de 
eo  iii  Job  scribitur :  C^r  ejut  ticut  lapi$  indurabitur 

(Job  XLl). 

(35)  Licet  illae  in  iEgyptum  decem  plagae  fuerint 
corporaliter,  tamen  modo  in  nobis  geruntur  spiri- 
tualiter.  ^gyptus  namque  forma  eat  saecirli,  iu  qua 
aqiiae  vertuntur  in  sanguinem  imperio  Domini. 


nobis.  ut  exeuntes  de  iEgyplo  ad  locum  pervenire  q  Aquae  iEgyptiae  erratica  et  lubrica  philosophorom 

dogmaia  sunt  :  qiiae  merito  in  sanguinem  vertuntur, 
quia  in  renim  causis  camaliter  scntiunt.  Sed  ubl 
crux  Ghristi  mundo  huic  lumen  vcritatis  ostendit, 
bujiismodi  eum  correptionibus  arguit,  ut  ex  quali- 
tate  pcenarnm,  propria  agnoscat,  quae  deliquit. 

In  secunda  vero  plaga  ranae  producnntur,  qaibat 
indicari  figuraliter  carmhfia  poetarum  arbitramor, 
qui  inani  et  inflata  quadam  modulatione,  vdot  ra- 
narum  cantibus  et  sonis  mondo  buic  intulenint  fa- 
bu4as  deceptionis.  Rana  est  enim  loquacissima 
vanitas.  Ad  nihilum  autem  aliud  tpsum  animal  est 
ulile  vel  proficit,  nlsi  quod  sonum  vocis  improbiset 
importunis  clamoribos  reddit.  (36)  Ranae  a  garruli- 
tate  Tocatae,  et  quod  circa  genitales  perstrepunt 


possiinus,  in  quo  immolare  debeamus?  Via  ista 
Cbristus  est,  qui  dixit :  Ego  $um  vta,  verita$  et  vita 
{Joan.  XI v).  Qua  via  triduo  nobis  est  incedendum. 
Qui  cnim  ore  suo  Dominum  Jcsum  cohfessus  fuerit, 
et  corde  suo  crediderit,  quod  illum  Deus  tertia  die 
a  morluis  siisciiaverit ,  salvus  crit.  Haec  cst  tridui 
via  per  quam  pervenilnr  locum,  in  quo  immolatur, 
et  Deo  sacrificium  Inudisreddntur.  Viam,  inquiunt, 
pergemus  trium  dieriiin,  et  immolabimus  Domino 
abominationes  iCgyptiorum.  Oves  quippe  iOgyptii 
edere  dedignantur,  sed  quod  /Egyptii  abominantur, 
hoc  Israelitx  Deo  ofreriint ;  quia  simplicitatem  con- 
scienUae,  quam  sapicntcs  hujus  saeculi,  hoc  est  ci- 
vet  iCgypti,  qunsi  fatuitniem  deputant,  banc  jusii 


I>eo  in  sacrificium  immolanl;  elper  id  Deo  placere  D  paludes,  et  sonosvocis  emillunt  :  et  ex  hisqoaedam 


procurant,  quod  mundi  abjectum  et  contemptibile 
esse  considerant.  Uiide  Aposlolus:Oiue  s/tc//a  mundi 
stin/,  eleglt,  Deu$,  ut  confunderet  fortia  (3^)  (ICor. 
i).  Exquoautem  Moyses  ad  Pharaonem  coDpit  loqui, 
magis  aiiligitur  populus  Dei.  Ex  quo  iu  anima  ho- 
minis  sermo  Dci  prolatus  fuerit,  acrius  callidus 
hostis  insurgit,  et  majora  vitia,  quibus  vincatur , 
immittil.  Prius  vero  quani  venirel  sermo,  qui  vilia 

(28)  Seminatae$l^  legebatprimo  mss.  conformlter 
ad  Isidor.,  qui  addit,  per  $erpenlem;  sed  manus  in- 
fida,  iemf(a  correxit,  ut  sequeretur  alteriira  niss. 

(29)  Isid.,  cap.  9.    ' 

(30)  lsid.,cap.iO. 

(31)  Uid.,cap.  il. 


aquaticae  dicuntur,  qoaedam  palustres,  quaedam  ni- 
betae,  ob  id  quia  in  vepribus  vivunt  cunctis  gran- 
diores.  Aliae  calamitae  vocantur,  quoniam  inter 
arundines  fruticesque  versantur,  omnium  minima 
etviridissimae,  mut»  et  sine  voce.  Sunietgradulaf{^l) 
ranae  parvx  in  sicco  vel  agris  morantes  unde  et  nun- 
cupatae.  Vetant  quidem  canes  latrare,  4|aibu8  in 
offa  ranae  vivae  fiierint  datae 

(32)  Vide  notation.  nostram  tom   I,  pag.  268. 

(33)  Isid.,  cap.  i2. 

(34)  Isid.,  cap.  i3. 

(35)  Isid.,  cap.  ii. 

(3U)  Jsid.,  lib.  xii  Ettjm.t  c.  6. 
(57}  Agredulce.' 


775  S.  MARTIM 

(36)  Posl  haec  ciniphes  producunlur.  lioc  animal 
penni3  quidem  suspenditur,  dtim  per  aera  yolilat ; 
sed  ita  subtile  est  et  minimum,  ut  oculi  visum  nisi 
acule  cernenlis  effngiat,  corpus  lamen  cui  insede- 
rit,  aculissimo  valde  stimulo  terebrat,  ita  ul  quem 
volantem  videre  quis  non  valet,  vulneranlem  statim 
seiitiat.  IIoc  vero  animalis  genus  subtililati  haereti- 
coruni  comparatur,  qui  subtilibus  verborum  stimu* 
lis  animam  terebranty  tantaque  caUiditale  circum- 
veiiiunt,  ut  dccepius  quisque  nec  videat,  nec  unde 
decipiatiir  inlelligat.  Quod  vero  in  tertio  signo 
inagi  cessarunt,  diccntes  r  Digitus  Dei  est  hic  [Exod. 
Tiii),  typum  haereticoruro  babuerunt  atque  animo- 
silates.  Declarat  ]ioc  Apostolus,  dicens  :  Sicut  Jam- 
net  et  Mambres  restiterunt  Moysi;  sic  et  isti  resis- 
tunt  veritati,  Homines  mente  corrupti^  circa  fidem 
reprobif  sed  ultra  non  proficient :  dementia  eorum 
omnibus  manifesta  enl,  sicut  et  illorum  fuit  (// 
Tim,  m).  Inquictissimi  fuerunt  mentis  corruptione, 
sed  iii  tenio  signo  derecerunt,  fatenles  sibi  Spiritum 
sanctum  aversum  esse,  qui  erat  in  Moyse.  Tertio 
enim  Joco  Spirilus  sanctus  ponitur,  qui  digilus  Dei 
dicitur.  Unde  et  iiii  iii  terlio  signo  deficientes,  diie- 
runt :  Digiius  Dei  est  hic.  Sicul  enim  conciliatus  et 
placaliis  Spirilus  sanctus  requiem  pnKStat  mitibus 
corde  et  humilibus,  ita  contrarius  et  aversus  in- 
quieludinem  eica^ilat  superbis  et  immitibus,  quia 
inquietudinem  muscae  illas  brevissiinx  signiticave- 
runt,  sub  quaruin  exagitatione  magi  Pharaonis 
deCcienles  dixerunt :  Digitus  Dei  est  /lic. 

Quario  loco  iCgyplus  muscis  percutitur.  Musca 
enim  nimis  iitsolens  et  inquietum  aniinal  est.  In 
qua  quid  aiiud  quam  insoleutes  desideriorum  curae 
carnalium  desigitantur?  ^gyptus  ergo  muscis  per- 
cutitur,  qiiia  eorum  corda,  qui  boc  ssecuium  dili- 
gnnt,  desidcriorum  suorum  inquieludinibus  feriun- 
tur.  Porro  scptuagiitta  Iitterpretes,  cynomiam  (39), 
id  est  caninam  muGcam  posuerunt,  per  quam  ca- 
nini  mores  significantur,  in  quibus  humanac  mentis 
voluplas  el  libido  carnis  arguitur.  (40)  Cynomyia 
Gnece,  musca  canina  dicitur  Latine.(ii)  Namcynos 
Grxce  canis  vocalur.  Potest  quidem  hoc  loco  signi- 
iicari  per  muscam  caninam  forensem  hominum  elo- 
quentiam,  quia  veluti  canes  alterutrum  se  tace- 
rant. 

Jam  vero  quinto  in  loco  iEgyplus  nece  anima- 
lium  vel  pecudum  Ycrl)eralur.  Vecordia  in  hoc  ar- 
guitiir  ct  stullilia  mortalium,  qui  tanquain  irratio- 
nabilia  pecora  cultuin  Dei  et  vocabulum  iinposue- 
runt  (i^uris,  non  soluiu  bominum,  scd  ct  pecudum, 
ligno  et  lapidi  impressis  ;  Ammonem,  id  est  Jovero 
in  ariete  venerantes  et  Danubem  in  canem ;  colen- 
tes  etiam  Appionem.  Caitera  quoque  JBgyptus  deo- 
rum  miratur  portenta,  et  quibus  cultum  credebant 

^38)  Rursum  ex  Qucest,,  c.  14. 

(39)  Ccenomiam, 

(40)  Id.,  lib.  XII  FAym.,  c,  8. 

(41)  Riirsuiii  ex  Quast.^  nbi  supra. 

(42)  I.^idor.,  figuras  mundo  svppticia  temperanlur. 


LECIONENSIS  m 

j^  esse  divinum,  in  his  videnmt  miseranda  supplicia. 
Post  haec  ulcera  cum  fervohbas  vesicae  sexio  pro* 
ducuntur  in  verbere.  In  ulcenbus  arguiiur  doloia 
hujus  saeculi  malitia ;  in  vesicis,  tumens  et  iuflata 
superbia ;  in  fervoribus,  iiae  ac  furoris  iitMnia. 
Hucusque  enini  talia  per  errorem  suorum  figuram 
(42)  mundi  perpessi  sunt  siipplicia. 

Post  itaec  autem,  verbera  veniunt  de  aupemis, 
voces  et  tonitrua  scilicet,  grando  et  ignis  discur- 
rens.  In  tonitruis  enim  divinae  increpaiionis  intelK- 
guntur  correctiones,  quia  non  cum  ailentio  verb^ 
rat,  sed  dat  voces,  et  miltit  doctrinam  ccelitiia,  per 
quain  possit  culpam  suam  castigatus  cognosoera 
roundus.  Dat  et  grandinem  per  quam  vasteotur  ad- 
huc  tenera  viliorum  nascentia.  Dat  eliam  igneaiy 

B  sciens  esse  spiiias  et  tribulos  quas  ignis  ille  depa- 
sci  debeat,  de  quo  dicit  Dominus  :  Ignem  veni  mlf» 
tere  in  terram,  et  volo  ul  ardeat  {Luc.  xii).  Per 
hunc  enim  incentiva  voluptatis  ct  libidinis  consa- 
muntur,  et  radicitus  evelluntur. 

Quod  aulcm  locusiai  um  oclavo  in  loco  fit  men- 
tio,  pulatur  a  quibusdam,  per  hoc  genus  plagae  dis- 
sidentis  bumaiii  generis  inconstantiam  coufutari. 
Alio  quoque  sensu,  locusUe  pro  mobilitate  leviUtta 
sunt  accipienilae,  tanquam  vagx  et  salientes  aniime 
in  saeculi  voluptate.  (43)  Locusta  vocata,  eo  quod. 
pedibus  sit  longis  velut  hasta.  Unde  et  eam  Graeci 
tam  maritimam  quam  lerresirem,  aslaco  appellant. 
Nona  plaga  tenebnc  factje  sunt,  sive  ut  menlis 
eorum  argiialur  cxcilas;  s''ve  ut  intelligant;  diviwe 

C  dispensatioitis  et  providentiae  raliones  essc  obscu- 
rissinias.  Posnit  eaiin  Deus  latibulum  suum  tene- 
bras  (Psal,  xvii),  quas  ilii  audacler  et  temcre  per- 
scrutari  cupientes,  ct  alia  aliis  iiiserentes  devoJuti 
sunt  in  crassas  et  palpabiles  i^noranlise  lenebras. 
Ad  uliinium  delenlur  primogcnita  iEgyptiorum, 
sive  principulus  ct  polestates  et  mundi  rapiores 
tenebrarum  (44)  quae  in  hoc  mundo  fuerunt,  reli- 
giouum,  quas  tbristi  veritas  cum  suis  exstinxit  et 
delevit  actoribus  pcr  crucis  suse  venerabile  myste- 
rium.  Porro  in  diis  coruro,  ut  Ilebrsei  autumant» 
illud  quod  sequitur,  fecit  judiciuni;  quia  uocte» 
qiia  egressus  est  populus,  oiunia  in  i£gypio  tem- 
pla  destrucla  sunt,  sive  molu  terrae,  sivc  tactu.ful- 

l^  minum.  Spiritualiler  aulem  dicimus.  quod  nobis 
^gyptum  egredieiitibus  erroruin  vana  corruunt 
idola,  et  oinnis  perveisorum  dogniatum  (^«uatitttr 
cultura.(45)  Interea  iil  pascha  in  occisione  agni.  Occi- 
ditur  Christus,  dc  quo  in  Evangelio  dicitur  :  Ecce 
Agnus  Dei,  ecce  qui  toUit  peccata  mundi  {Joan.  i). 
Offerlorium  tali  ex  causa  sunipsit  vocabiilum. 
Fertum  enim  dicitur  oblalio,  quoe  aliaii  oflertur, 
et  a  pontificibus  sive  saccrdotibus  sacrificatur,  a 
quo  el  ofrertorium  nominatur,  quasi  propler  fer- 


(43)  Id.,  lib.  XII  Etym,,  cjp.  8. 
W 


Suppl.  cx  isidor.,  sive  auctoreset  inventores 
falsarum, 
(45)  Isidor.,  in  Exod.,  c.  15. 


7-7  SERMONES.  —  SERM.  XV.  IN 

tum.  Oblalio  ideo  yocatur,  quia  oOerlur.  Tona 
quippe  divina  dicunlar  inunera  hominum.  Nam 
iiiaiiera  dicunCur  oUequia,  qn»  pauperes  divitibus 
loco  muoerum  sokunt.  Ilaque  munus  homini  da- 
Iv  %  donum  Deo.  Unde  cliam  in  temptis  donaria 
dicimus.  Munera  vocantur,  qiiia  maniLus  vei  acci- 
piuntiir  vcl  dantur.  Duo  sunt  autem  quae  oflbrun- 
lur,  donum  videlicet  et  sacrificiiim.  Donum  dtci- 
lur,  quidquid  auro  argcnloque,  aut  quaiibet  alia 
specie  efficitur.  Sacrifirium  autem  est  viciima,  el 
quxcunque  in  ara  cremanlur  vel  ponuntur.  Omue 
aitlem,  quod  Deo  datur  aut  dedicilur,  dicendo  da- 
tur,  unde  et  appellatur.  Unde  et  errant,  qui  conse* 
crationeiii  dedicationem  signiiicari  putaiiL  Immo- 
lalio  ab  antiquis  dicta,  eo  quod  in  mole  altaris  po- 
siu  victima  c^ecetur.  Unde  et  madatio  post  im- 
inolalionem  esl.  Nunc  auiem  immolatio  panis  el 
calicis  (4^47)  convenit;  libatio  autem  Untnmmodo 
calicis  oblatio  est.  Hinc  est  illud  :  Et  Hbavit  iocer- 
do$  de  ianffuine  uva  (Ecdi,  l).  Sic  ssccularium  qui- 
dam  poeltrum  (48)  - 

Nunc,  inquil,  pqteras  libqre  (49)  Jovi 

Libare  ergo  proprie  eflTundcre  est,  sumptumque  no- 
men  ex  Libero  quodam,  qui  in  Graecia  usum  reperit 
Tilis.  De  reprobaiione  quippe  veteris  sacrificii  sic 
Jiit  Dominus  per  Isaiam  :  Quo  mihi  victimarum 
teitrarum^  dicit  Dominus  ?  pleuus  sum  kolocaustis 
arietum  et  adipe  piHguium  ;  et  sanguinem  vt(tc/oriim, 
et  agnorumt  et  hircorum  nolui  (Isai,  i).  Dominus 
praeterito  ulens,  noiiii,  oslen  Jil  se  nunquam  sacri- 
flcia  Judasorum  amasse,  sed  propler  signiftcalum 
ad  tempus  suslinuisse,  el  vero  sacrifiiio  impleto 
pro  4iiliilo  repulasse.  Hostix  apud  veteres  diceban- 
tur  sacrificia.  quae  fiebant  antcquam  ad  bostem 
pergerenl.  Yiclima  vero  sacrificia,  qiue  posl  viclo- 
riam  devictis  boslibus  immobbanl.  Et  erant  vidi- 
m»  majora  sacrificia  qoam  liosliae.  Alii  victimam 
diclim  pulaverunt,  quia  ictu  percussa  cadebat,  vel 
quia  vincU  ad  aras  ducebalur.  Uolocaustum  illnd 
esl,  ubi  Ulura  igne  consumitur,  quod  offeilur.  An- 
liqui  enim  cum  maxima  sacrificia  adminislrareiil, 
solebaot  ioUs  bosiias  in  sacrorum  cansumere 
flainma,  et  ipsa  erant  bolocautomata.  Ilolo  (50)  enim 
Gnaeceloluin  dicitur;  Kausis  incensio.  El  holocau- 
stnm  totum  incensum.  Ideo,  fralres  cbarissimi, 
huic  loco  isla  inseruinius,  ut  sine  difllcuHate  dilfe« 
rculias  sacriftciorum,  hostiarum,  victimarum,  holo- 
cautomatum,  immolationum,  munerum  el  donario- 
mm  poftsitis  agnoscere. 

I3t  ergo  superius  diiimus,  fil  Pascba  in  oocisioiie 
agni.  Occiditur  Cbri&lus,  de  quo  in  Evaugelio  di- 
citur  :  Ecce  Agnus  Dd,  ecce  qui  tollit  peccata  mundi 
{ioam.  i).  Vespere  immolaiur  agnu«,  in  vespera 
mundi  immolalus  est  Chrifltus.  Qui  pascha  faciunt, 

(4^-47)  Pofii...  fatici. 
/48)  Aineid.,  vii,  135. 
(49)  Ubute. 

Patrol.  CCVHL 


DOMINICA  IV  QUADRAGES.  778 

A  ossa  rrangere  probibent::r;  in  ciuce  ossa  Domiui 
non  frangunlur,  sicut  cvangelista  testatur  :  0«,  tn- 
quit,  fion  comminuetis  ex  eo  (Joan.  xix).  Illiniuhtur 
IsraelUaruin  postcs  agni  sanguine,  ne  vastalor  an- 
gelus  perniciem  audeal  inferre ;  signantur  in  fron- 
libus  fideles  populi  ad  lutelam  salutis  slgno  passio- 
nis  Dominicae,  ut.bi  soli  ab  interitu  liberentur,  qui 
Dominicae  passionis  cruore  corde  signati  suni  ^ 
fronie;  qui  eliam  opere  loqiiuntur  :  Signatum  esi 
super  nos  lumen  vultus  iwi,  Domine  (Psal.  iv).  Undo 
el  ipsa  solemnius  paschae  appellatur  transiius,  ed 
quod  de  pejoribus  ad  mdiora  pergenles,  l^nebrosam 
iCgyptum  dcrelinquamus.  Qiiod  autem  ait  de  i^ni 
iliius  esu  :  Omnis  alienigena  non  comedet  ex  eo ;  in 
una  domo  comedetur^  nec  de  carnibusejus  foras  effe^ 

B  reifir  (Exod.  xii);  hocdeChristi  corporis  sacra- 
meuto,  cujus  agnus  ille  figuram  obtinuil,  proprie 
scriplum  teneatur.  Quo  corpore  el  sanguine  in  una 
domo,  id  est  in  una  Ecclesia  vesci  pr<ecipitur;  ncc 
eflerri  foras  in  plebibus  scilicet  hxreticortim ,  qu 
ab  eadem  Ecclesiae  cathblicae  nnliate  foris  vagan- 
lur.  Dehinc  populo  Deusper  Moy«en  pnecipit,  ulab 
iOgyptiis  commoda  peterenl,  quae  auferrent  (51).  6io- 
que  Moyses  el  populus  proficisccns  auro  et  argenl# 
^gyplios  spoiiavit  jussuDomini  nihil  injuste  prseci- 
pientis.  Quid  vero  hoc  praefiguraveril,  nisi  quod  In 
auro,  el  argenlo,  ac  vestequaedam  J)gyplioru»signi- 
ficalae  suiitdoctrinae,  quae  inulili  sliidio  discnnlur  cs 
ipsa  gentium  consoetudine?  Sed  sive  hoc  significet, 

Q  sive  illud,  quod  ex  ipsis  gentibus  animae  pretiosae  lao- 
quam  vasa  aurea  ei  argenlea  cum  suis  corporibus 
(qiiae  vestcs  signiicant)  simul  de  hoc  saeculo  Uh- 
quam  de  ^gyplo  liberentur,  el  per  Moysen,  id  est 
Christum,  ad  terram  promissiouis,  ad  ccelesiem  vl- 
delicet  patriam  perducanlur. 

(52)  Qiiod  aii<em  ait,  sine  fermento  sic  profectot 
esse  ftlios  Israel  ex  ^gypto ;  hoc  a  nobls,  si  flerl 
potest,  elaborandum  est  omnibus  modis,  ul  exeua- 
tes  a  saeculi  hujus  illecebris  non  ambulemus  m  /«r- 
mento  malitia  et  neguitice  veteri,  sed  tu  axgmis  sinee» 
ritatis  ei  veritaiis  (I  Cor.  v) ;  quod  esl  conversaiio 
novi  boininis,  relicto  primo  homine  cum  suis  vitiis. 
El  illi  qiiidemseplem  diebus  azymas  comedebanl; 
iios  vero  si  pure  et  sf mpliciter  convertamur  lii  se- 
plem  diebus,  quibus  esse  mundus  peragitur,  qui 
semper  in  suo  ordine  revolvunlur,  et  quolidie  nobis 
agniis  occidiiur,  et  assidue  pascba  sine  fibrmento 
noaliUae  et  nequiiiae  celebratur,  si  innovtti  ntbll  ex 
veteris  corriiptionis  maruia  deleclamur.  Nam  quid 
aliuil  csi  fcrmentum,  nisi  corruptio  nalorae.  quae  a 
naturali  recedcns  dulcedine  adulterino  corrupta  eit 
amorc?  In  liac  nobis  praeclpitur  mansione,  ul  sem- 
per  egressionis  ex  iOgyplo  memores  simus ;  et  ul 
pascha,  id  est  transitum  nostrum  de  p^oribus  ad 
nieliora  celebremus. 


(tW)  Ohn. 
io\)  Isid.,  cap. 
(5i)ld.,  cap.  : 


25 


779 


S.  MAKTLNI 


est  openim  nostrorum  cMinclaniinqiie  virUiliim  prin- 
cipia  Doniino  consecremiis. 

(53)  Jam  lunc  videtur  Doniinus  nocle  in  coluinna 
ignis,  cl  per  diem  praecedens  populum  in  coluinna 
nnbis  dux  faclus  eorum  itineiis.  Nubcs  isia  prsece* 
dens  Ghristus  est,  idem  cliam  columna  ;  qui  cre- 
ctus  est,  et  firmus,  cl  noslrx  innrmilati  Tulgens, 
PfBr  diem  non  liicens,  et  per  noclem  lucens,  ui  qui 
non  videant,  cl  qui  videnl  cseci  Aant.  Potcsl  cliain 
accipi  sacranicnluin  Christi  non  incongrue,  quod 
lanquam  in  die  manifestum  est  in  carne  velut  in 
nube.  fn  jiidicio  vero  lan<iuam  in  terrore  no^^turno, 
quia  tunc  eril  niagna  irihulalio  saiculi  tanqiiam 
ignis,  el  hicehit  juslis,  et  ardehit  injuslis. 

Sequcnlihus  indc  iEgyptiis  perculii  virga  Moyses 
aquas,  videnlihiis  caeleris,  el  divisae  sunt  huc  nti;uo 
iiluc,  ct  Iransierunl  fiiii  Tsracl  pcr  mcdium  Rul  li 
roaris.  Quid  hoc  significnl,  nisi  haplisinum  sanguine 
Christi  consecratiim?  llosies  seciticnlcs  (iim  rege, 
qui  a  tergo  moriunlur,  peccatn  sunt  prxlcriln,  qiix 
delentur,  et  diaholus  ac  sarellilcscjiiSj  qiii  in  spiri- 
tuali  haplismo  suflbcantur.  Premunt  quidein  JE^y- 
ptii  urgenles;  instant  peccala  usqiie  nd  hnplisnii 
aquam  seqiientcs.  Popnlus  Dei  cnnit  cnnlicuni  post 
transitumRuhri  mnris,  suhmerso  Pharaoneet  i£gy- 
pt.is.  Spirilualiler  rideles  poslffiiam  cxslinclis  pec- 
catis  de  iavacro  consccndunt,  hyinnun)  in  vocc  grd- 
tulationis  cmillunt,  diccntcs  :  Caniemm  Dotmao 
gloriose  enim  Itonoripcatus  est;  cqniim  ei  asccnsorem 
projecit  in  mare(Exod.  \\).  Quod  tamen  nieliiis  ct 
digniiis  ille  dicit,  qui  tympnnum  in  manu  siia,  sicut 
^kria  hahueril,  id  est  qui  carnem  suam  cum  vitiis 
et  concupiscentiis  crucilixerit,  et  meinhra  sun,  qiiac 
sunt  super  lcnram,  mortificavcril.  Jam  dehinc  jAu" 
cilur  populus  per  desertum  post  maris  transitum, 
haptuati  scilicet  hominespromissa  patrin  perfruen- 
les  (54),  per  mundum ;  et  qund  non  vidcnl,  spo- 
rando  per  palientiam,  lanquam  in  dcscrto  indiihi- 
lanlcr  exspectnndo.  Siint  et  illic  lahoriosae  tenta* 
liones  el  periculosae,  ne  in  iCgyptum  revertantur 
corde,  ne  ipsos  tandem  Christus  deserat  in  solitu- 
dine.  Post  haec  venit  populus  ad  iocum,  qui  vocatur 
llelim,  uhi  erant  duodecim  ronles  aquarum,  quasi 
duodecim  figurae  apostolorum;  etsepluaginta  palniae 
in  typo  septuaginta  discipulorum,  quorum  praedica- 
tio  (55)  ad  palmam  vicloriae  Christi  inuliitudo  cu- 
currit  gentium. 

(53)  Isid.,  cap.  18. 

(54)  Hic  locus  suhobscuriim  hahcre  videturscnsum 
Inins.  qui  sic  legimt  :  Baptizalipromissapatriaper' 
fruentes  per  mundum,  et  quod  non  vident  sperando, 
per  patieniiam  exspectando  sunt  et  Hlis^  etc.  Nec  in 
Isidoro  clarior  apparet,  ciiin  sic  Jegat  :  Baptizati 
omnesper  mundum,  non  perfruentes  promissa  patria: 
sed  quod  non  vident,  sperando,  et  per  patientiam  ex- 
hpictando^  tanquam  in  deserto  sunt  et  iliic  iaboriosie 
tcntationest  ne  revertantur,  elc.  Cui  noslra  inler- 
punctio  arrideat,  poterit  locum  explicare  :  Sicut 
postmaris  transitu  n  poputus  ducitur  per  desertum, 
ita  ducuntur  per  mundum  homines  bapiizati  qui  jam 
perffuuntur  promissa  patria  :  ducuntur  nempe,  spe- 
rando   per  pAtienliam  quod   ticn  vident,  et  exspe- 


LEGIONENSIS  780 

A  (5G)  Interea  in  descrio  populus  propter  fameih 
conversus  respeiit  procul  in  nube  Dei  glorianiy 
aspexitque  vcspere  coturnicem,  et  mane  aUeriiis 
diei  man.  Cntumices  a  sono  rocis  dictas,  quns 
Graeci  vocant  ortigat,  eo  qiiod  visa;  fuerint  prinium 
in  Ortigia  insula,  quap.  et  adveniendi  liahent  tcin- 
pora;  quia,  aestatedepulsa,  transmeantmari.i.  Orti* 
gomestra  dicitiir,  quae  grcgein  ducit,  eamque  ternc 
propinquantem  accipiier  videns  rapit;  ac  propicrea 
ciira  esl  univcrsis,  ducem  soIlicitaTe  exierni  gene- 
lis,  per  quain  cavcant  prima  discrimina.  Cihos  gra- 
tissiinos  h&hcnl  semina  venenonim,  qiiam  obcau- 
sam  eis  veleres  vcsci  intcrdixeriint.  Hoe  enim  ani* 
mal  suluni,  sicut  clliomo,  caducum  patitur  inorlHiii:, 
Qiiid  cnim  pcr  vuliicrum  escas,  nisi  praedicatio- 

^  nes  diviiiihis  missae  inlcltiguntur,  qiiae  per  verba 
sonanlia  quasi  vera  volatilia  pennata  transcuiTuntv 
quihns  pcr  lidem  hi  pa$cunt::r,  qui*ad  patriamcoe- 
leslis  rcgni  pcrvenire  contendunt  ?  (Potesl  (57)  qui- 
dem  volucrum  csca  veteris  signilicare  legis  eloquia, 
quae  plchi  cnrnali  tanqunm  luniine  (idei  datiir  po- 
pulo  innnnn.)  Mannn  ulique  qiiod  est  Chiistus,  qui 
tanqiinin  paiiis  viviis  descendil  de  ccelo,  qui  et  pc? 
nuhem  Evangelii  orhi  phiilur  universo ;  non  jaiii 
murmuranli  ct  lcntinti  synagogae,  sed  credenti  e& 
in  il!o  speni  ponenti  Ecclcsiae.  Hoc  csl  aulem  man 
indenciens,  hic  eslpanis  ca^li,  ct  veruscibus  angclo- 
rn:n,  quod  Dei  Vcrhuin  cl  corruptihilcsiiicorniplibi' 
liter  pascit,  quod  ut  mnnducaret  bomo,  Verbum 

Q  caro  factum  est,  el  liabitaiit  in  nobis  (Joan,  i),  qua 
eliam  qui  vescuntur,  spiritualitcr  viviint.  Nam  iili 
veterem  figuram  carnaliler  aspicientes  moi  tui  sui:l. 
Non  incongrue  per  man  coelestia  significantur  eio- 
(luia,  nnde  .ct  interpretntio  nominis  sic  sonat : 
Blanhu  ?  (Exod,  xvi.)  (58)  quod  interpretatur :  quidest 
hoc?  Cum  cniin  nndimus  legein  Dei  iu  Ecdesia  rec!- 
Inri,  inlerrogamus  doctores  dicentes  :  Quid  est  hoc? 
Hoc  autem  manna  sicut  semcn  coriandri  era;  niinu-* 
tissimi  et  suavis  ad  edeiidum.  Quid  verbo  Dei  nii- 
nutius,  quiilve  suhlilius,  aut  quid  dulcius  et  gua« 
vius  eloquiis  Dei,  quaj  sunl  super  mcl  et  favuni 
(l^sal.  xviii)  audientihus  ea  vel  legentibus?  SeU 
quid  cst  quod  sexta  dic  colligi  jubctur  dupium» 
quod  etiani  sufiicint  in  SaLhalum?  Dies  sextus  isle 

D  cst  sexta  actas  miindi,  in  qua  nunc  viviinus.  In  hac 
crgo  atate  dupluni  colli^-it,  qui  propicr  speiu  .Tler- 
na;  vila;  verhum  Dei  el  audit  et  facit.  In  hac  du- 

clando  indubitanter  in  hoc  mundo  tanquam  in  de^ 
serto. 

(55)  Pra'dicatione. 

(565  Isid.,  lib.  xii  Etijm.,  c.  7. 
•  (57)  Locus  inire  iinperfccius,  qiiem  addimus  ex 
Isidoro.  Potest  volucrum  esca  significare  legis  elo- 
quiOf  quce  piebem  carnaiem,  tanquam  carne  aiebat 
per  verba  aivinitus  missa.quasi  per  voiatiiia.  Unde  rt 
ve^pere  datur ,  quia  cuncta^  quas  carnaliter  iilis 
concessa  sunt,  finem  erant  habitura.  Manifestato  au- 
tem  iumine  fidei,  datur  munna  popuio.  Mama  uti- 
(,ue,  ctc. 

(58)  In  tom.  I,  pnc.  290,  conformiter  ad  Origc- 
nem,  Augiistinum  el  Isidor.  :  Manna  enim  interprC' 
tatur  :  Qcid  est  hoc 


"^8»  SERMONES.  —  SERM.  XV.  IN  DOMINiCA  lY  QUADRACES.  781 

pluin  recoiidil,  qiii  ct  bene  vivil  el  aliis  misericor-  A  telligitnr  samtorum  :  quae  omnia  in  advcnlu  sanctl 

Spiritus  completa  Tucrunt,  quando  omnes  discipali 


diam  impendit.  Qiiod  repoiiebatur  post  Sabbatum, 
corrumpebatur.  Bona  ciiim  opera  proptcr  aeternam 
reqiiiem  facta,  in  futuro  sxculo  permanent  incor- 
rupta.  Qui  vero  inridelcs  erant  et  prseter  catisani 
Sabbati  de  mane  illud  scrvabant,  cbulliebat  vermi- 
bus,  et  compuirescebal.  Sic  ct  qiii  propter  prxscn* 
tem  vitam  et  amorem  socculi  thesaurizant,  bi  ver- 
mibus  cbulliunt,  qui  semper  durant.  Isli  sunt  vcr- 
mes,  quos  gcnerat  avaritia  ct  diviliarum  cupiditns 
cseca,  his  qui  habent  pecunias,  et  videntes  fratrcs 
suos  neccsse  non  habcrc,  claudunt  abeis  viscera  sua 
{IJoan  iii).  Scdct  is  qui  post  susccptum  vcrbum 
Dei  pecc?t,  eflicitur  ei  ipsum  verbum  Dci  vermis^ 
qui  ejus  scmpcr  conscicnliam  fodiat,  ct  arcnna  pc- 
ctoris  rodat.  Quanquam  et  vermls  Chrislus,  ipso  fo- 
quente  :  Ego  sum  verwis  et  non  homo  (Psal.  xxi). 
Sicut  ipsc  esl  aliis  in  ruina,  aliis  in  resurrectione, 
ita  et  ipse  in  inanna  fidelibus  quidem  dulcedo  est 
niellis,  infidelihus  vcro  cfiicitur  vcrinis. 

Dcindc  Mo}  sos  oflcndit  Doniinum  proplcr  aquam 
contradictionis,  cl  prohibclur  traiisirc  Jordnnem  ad 
terrani  promissionis.  Pcrturbalusque  murinure  po- 
puli«  dubitnnlcr  virga  pctram  percussi^ ,  sed  illico 
aqux  fluxeruiil,  et  torrcntium  valles  inundaverunt 
{Psal  Lxxvii).  In  sncris  Scripluris  Moyscs  pro  aliis 
miraculis  aliam  a(quc  aliam  personam  gerit;  sed  in 
lioc  loco  Judxorum  populi  sub  Icgc  positi  figuram 
tenuit,  qui  Chrishim  ligno  configcns,  de  ejus  vir- 


Christi  varietate  linguarum,  praeccptis  et  signis  in- 
tonucrunt.  Interpretalur  autcm  Siiiai  rubus ,  quod 
significat  Ecclcsiam,  in  qua  el  Moysi  loquiiur  Do- 
minus.  Quod  autcm  legcm  dalurus  Dominus,  in 
igne  lumoque  descendit ,  hoc  significat,  quia  ct  fi- 
dcles  claritatc  sua;  ostensinnis  illuminat ,  ct  infidc- 
linm  oculos  pcr  fumum  erroris  obscurat.  Quud 
vero  vidclur  in  mliginc,  hoc  significatquia  impii.  qui 
lcrrcna  sapiunt,caligine  malitijc  non  cognoverunt  e« 
desccndcnte,  id  csl  in  humiliiate  nascente.  Ideo 
igitur  in  caliginc  visus  lcgcni  dedit,  quia  qui  veri- 
lalcm  sua;  lcgls  noii  sequuntur,  his  infidelibus  quast 
per  caliginem  dixit :  Ut  videuies  ncn  videant,  el  au- 
^  dienles  nou  inteitiganl  (Luc,  viii). 

(02)  Dat  deinde  Deus  legem  Moysi  innocentia;  et 
cognilionis  su»,  eamque  in  deccm  verbis  consti- 
luit.  et  saxeis  tabulis  digilo  suo  scrlpsir.  Et  hxe 
qnidem  prxcepta  ila  sunt  distribnta,  ut  tria  perli- 
ncanladdivina;  Trinitaiis  dilectionem ;  septem  vero 
ad  amorcm  fraternnm,  quibus  socielas  non  laiditur 
humana.  Primum  Dccalogi  mandatum  ad  Deiim  Pa- 
irem  perlinct,  dtim  dicit :  Dominus  Deus  tuus,  Dens 
unus  est  (Deut,  vi),  Uiique  ut  hoc  audiens,  ununi 
Deum  Palrem  colas,cl  in  multos  fictosdeos  fornica- 
tionem  tuam  non  emindas.  Sccundumpraeccptumad 
Filiumpertinel,  dum  dicit :  Non  assumesnomen  Dei 
tui  in  vanum(Exod.  xx),idest  non  aestimes  creaturam 


Uiteatque  divinitate  dubilavit.  Sicut  ergo  pcrQussa  q  esse  Filium  Dei  Chrislum,  qiioniam  omnis  creatura 


petra  manavit  aqua  sitientibus,  sic  plaga  Dominicae 
passionis  eflecta  est  vita  creder.tibus. 

(59)  Post  haec  itaquc  populus  qiiadragesima  sep- 
tima  die  egressionis  ex  iEgypto ,  ad  montem  Sina 
accessit,  ibique  Moyses  ad  Dominum  ascendil,  ct 
Dominus  ad  eum  descendit.  Moiis  quippe  altitudi- 
nis  contemplalionis  figura  est,  in  qua  ascendimus, 
ut  ad  ea,  quae  ultra  infirmitatem  nostram  sunt ,  iii- 
tuenda  sublevemur.  Sed  in  hac  Dominus  descendit ; 
qiiia  sanctismultum  proficientibus,  parum  de  se  ali- 
quid  eorum  sensibus  aperit. 

Jam  deinde  quinquagesinia  diepostperartuni  pa- 
scha,  data  est  lcx  Moysi.  Ita  et  quinquagesima  die 
post  passionem  Domini  qun  pascha  illud  prxfigura- 


vanitati  est  subjecta  ;  sed  credas  e«m  aequalem  essc 
Patri,Deum  deDco,Verbum  verumapud  Dcum,  per 
quem  facla  sunt  omnia.  Terlinm  mandatum  est  cfe 
Sabbato,  ct  perliiiet  ad  Spiritum  sanctum ,  cujiis 
dono  requies  nobis  senipiierna  promitlittir  in  ccel ». 
Nam  quia  dicilur  Spiritns,  proplerea  et  septimuni 
diem  sanctificavit  Dominns.  In  aliis  eniin  diebus 
operum  non  est  nominata  sanctificatio  iiisi  in  Sab* 
bato,  ubi  dicit  :  Requievit  Deus  ab  omni  opere  suc 
(Gen.  ii).  Proinde  igitur  hoc  mandatum  pcrtinet  ad 
Spiritum  sanctum,  tam  propter  sanctificationis  no- 
nien,quam  etiam  propter  aeternam  requiem  adSpi- 
rilus  sancli  donum  pertinentem.  Dicitur  enim  ibi : 
Meniento  ut  diem  Sabbati  sanctifices,  Sex  diebus  ope' 


balur ,   descendit   Spiriliis  sanctus   Paracletus   a  D  raberis,  et  omnia  opera  tua   facies.  Seplimus  dies 


Christo  promissus  super  apostolos  eos  (60) ,  et  qiii 
cum  cis  erant  in  civilaie  centum  viginti  Mosaicae 
scfatis  numero  constitutis  (Gl),  et  divisis  creden- 
tium  lingnis,  lotus  evangelica  pnedicatione  repletus 
est  mundus.  DicUur  illic  Dci  digito  lex  scripla,  qui 
ejicit  dsemonia.  AspicU  illuc  cunctus  populus 
voces  ct  iampades,  inonlemqiie  fuinantem,  tonitrua 
et  fulgtira,  clangoremqiie  buccinae  perstrepentem. 
lu  Yocibus  namqueettonilruis  Spiritus  sanctusin- 
telligitiir.  In  lampadibus  vero  claritas  miracuiorum 
designatur.  In  sono  buccinae  fortis  praedicatio  in- 

(59)Isid.,cap.  27. 
(GO)  Et  eos. 
(Ci)  Constilutos. 


Sabbati  Domini  Dei  tui  est,  non  facies  in  eo  omne 
opus,  sed  requiesces  (Exod.  xx).  (63)  In  sex  diebus 
operuin  continetur  operatio  sex  millium  annorum.  - 
In  septirao  vero,  requies  beati  illius  regni,  teinpus- 
que  ostcnditur,  quod  carnaliter  Judaei  celebrantes 
peccant :  ct  hoc  nos  non  de  fidc  mendacK  fallentis 
optainus,  dum  pcr  prophetam  dicat  Dominus : 
Neomenias  et  Sabbala  vestra  odivit  anima  mea 
(Isai,  i).  Quomodo  ergo  sanctificau  erunt  Sabbata 
quac  Dei  odit  anima  ?  Illud  ergo  Sabbalum  est  san- 
ctificatum,  ubi  post  bona  hujus  vitae  opera  requies 


(62)  Isid.,  cap.29. 

(r 


63)  Videas  not.  tom.  I.  pag.  305. 


783  ^*  11ART1M 

nobis  promillitur  actciina.  Ideoqiie  qnidquid  agi' 
mus,  si  proptcr  futari  sxculi  requiera  facimus,  vc- 
raciter  Sabbatum  olyservamus. 

Post  haec4ria  4)raecepta  succcdil  septenarius  nu- 
merus  mandalorum  ad  dileclionem  pertinens  proxi- 
momm.  Primus  esl  in  altera  tabula  ,  ct  incipil  ab 
honore  parenlum.  Quod  lamen  in  ordine  est  quar- 
tum.  Ilonora  patretn  tuum  et  matrem  tuam  (Exod, 
xx).  Quod  estergo  niandaium  primum,  nisi  quar- 
tnm  ?  Sicut  enim  praedictum  est,  in  seplenario  nu- 
mero,  qui  perlinet  ad  dilectionem  proximi,  primus 
est  in  altera  tabula.  Nam  ideo  duse  labulne  Irgis 
datae  sunt.  Jubenlur  ergo  in  hoc  prseceplo  filii  pa- 
rentes  honorare ,  nec  contumeliosos  eiistere,  sctl 
oflicio  pietatis  debitam  reverentiam  praestare.  Nani 
qui  parenlibus  honorem  deferre  non  novit,  cui  par- 
cere  vel  praestarc  poterit?  Aut  qnomodo  diligere 
alios  poterit,  qui  suos  odit  ?  Quinlum  mandatum 
est :  Nott  mcechatus  fuerisj  id  est  ne  quisque  prseter 
mairimonii  f%dus  ad  explendam  libtdinem  aliis 
misceatur  feminis.  Nam  spccialiter  adnllerium  fa« 
cit,  qui  praeter  suam  ad  al!eram  accedit.  Sextum  : 
Nonoccides.  Non  solum  perpetrans  homicidium, 
8ed  etiam  qui  rideril  esurientem  vel  nudum,nisiin- 
dumentum  cibumque porrgendoei subvencrit, idem 
homicida  tenetur.  Septimnm  :  Non  furtum  facias^ 
quod  est  vitium  rapacitalis.  Octavum  :  Non  falsum 
testimonium  dtcas,quod  estcrimcn  mendacii  et  falsi- 
Catis.  Nonum :  Non  concupisces  uxorem  proximi  tui, 
Dccimum :  Noneoncupisces  agrum  vel  co*tera  proximi 
ittt.  In  quorum  praeceploambitionem  saeculi  danmat, 
iCt  rerum  concupiscentiam  rcfrenat.  Itaque  eoruia 
vprimum  prohibet  superstitionem  ;  secundum,  erro- 
^rem ;  tcrlium  interficit  saeculi  amorem ;  quartum, 
impielaiem ;  quinium,  allidit  fornicationem ;  sex- 
lum,  crudcrualem  ;  septimum,  rapacitatem ;  octa- 
vuin,  perimit  falsiiatem ;  nonum ,  adulterii  cogila- 
lionem;  decimum,  mundi  ciipiditalem. 

Rt  notandum  quia,  sicut  decem  plagis  percu- 
liuntur  iOgyptii,  sicdecem  praH^eptis  conscribuntur 
tabulae  qiiibus  reguntur  populi  Dei  (6i).  Cur  aiUeni 
in  duabus  tabulis  scripta  est  lex,  nisi  aut  propter 
testamenta  duo  significanda,  aut  propter  illa  diio 
praecepta,  dilectionis  Dei  videlicet  et  proximi,  in 
quibus  lex  tota  pendel  et  prophetae?  (Mallh.  xxii.) 
Haec  enim  in  singulis  tabulis  explicaiida  sunt.  In 
<ina  enim  continentur  tria  Dei  praecepla  pertinentia 
ad  cbaritatem ;  in  alia  vero  scptem  pertinentia  ad 
proximi  socielatem. 

(65)  Sed  cur  lapideae  eaedem  iabulae  fuenint,  nisi 

/64)  Isid:,  cap.  30. 
(65|Isid.,  cap.  51. 

(66)  Suppl.  carnaiibus,  ex  Isidoro,  seu  carnenm, 
ex  tom.  I,  fol.  312.  Ibid.  conformius  ad  euindein 
Patrem  legitur  postea  :  Neque...  hat  tabulw...  ro- 
luntf  ut  carnaliter  sapiamus ;  sed  quia  in  compara" 
tiane  lapidis...caro  sentit,  idcirco,  per  cor  canteum 
signifitatum  est  cor  intelligens.  Isidor.  Neque... 
hoc  tabutas...  volrunt...  idcircoper  lapidis  duriiiem 
significatum  est  cor  non  intelligens ,  et  per  carnalem 
iensibUitalem  sigmficalum  estcor  UiteHigent. 


LEGIONeNSIS  781 

A  ad  significandum  cor  lapideum  Judacorumt  Per  U- 
pidis  enim  insensibililttem  durae  eorum  meniis  Ir- 
telligimus  stolidiiatem.  Unde  propbeta  :  Auferam 
cor  lapideum^  et  dabo  vobis  cor  carneum  {Eueh.  xi)« 
IJnde  et  Aposlolus  :  Non  in  tabulis,  iiKiail^  iapidi.l9 
sed  in  tabulis  cordis  (i/  Cor.  in)  (66).  Neque  enini 
hae  tabulac  carnales  volunt,  ul  carnaliter  sapiamus; 
scd  in  comparatione  lapidis,  qui  sine  scnso  esL, 
caro  sentit.  Idcirco  pcr  lapidis  duriliam  significa- 
tum  est  cor  intelligcns. 

Desccndens  itaque  Moysesde  mone  cum  tabulis» 
cum  audissot  populum  consecratum  in  idolis,  indi- 
gnos  eos  judicans  accipere  legem,  projecit  iabulas 
e  manibus  suis.  Quibus  fractis ,  vitulum  quem  fe- 
cerant,  incend  t,  minutatiinque  concidit,  ei  in  aiinas 

'^  aspergens  poculum  populo  dedit.  Ut  quidam  to- 
lunt,  Ilebraei  caput  vituli  et  non  corpus  a  !orave- 
mnt ;  quia  corpus  diaboli  omnes  bomines  genliles, 
capui  vero  vituli  diaboliis  est  (67).  Ifoyses  illu4 
combussit,  Ghristus  sciiicet  idololatriam  intendii. 
Ideo  Moyses  vitulum  comminiiit  et  combussii ,  ai 
qui  illiim  quasi  Deum  adorabant,-  quasi  stercora 
vidisscr.t,  et  sic  nullus  euin  adorare  dignareiiir. 
Ilac  de  causa  filii  Israel  illum  coluerunt,  qniaTaril 
colorisfuit,  quasiformaejus  fabricata,  aut  plcia 
fuisset.  Filiiautem  Isracl  pastores  seinper  fuerimi, 
ct  pecora  amaverunt,  et  plus  varii  quam  unius  ۥ- 
loris.  Ideo  etiam  formam  lllius  vituli  varii  ei  picU 
coloris  faciebant,  et  ponebant  coram  suis  pecoribos 

Q  in  exitu  quando  concipiebant ,  ut  iGgypiiis  yideli- 
cet  placcrent  in  quorum  ierra  habitabant ;  qnia  illo- 
rum  Deum  in  praesentiam  habebani,  et  ui  varia 
concepissent  sua  pecora ,  quia  illum  coloremlacob 
primitus  elegii  in  suam  partein  deovibas  Laban. 
Post  haMJ  dixit  Moyses  :  Si  quis  Dominie$t,jun- 
gatur  mihi.  Statimque  filii  Levi  adbaeseroni  ei.  Qmi  • 
bus  ait :  Ite  et  redite  de  porta  usqtte  ad  portam  per 
mediumcastrorum,  et  interficiat  unusquisque  fratrem^ 
proximum  et  amicum  suum  (Exod.  xxxii)  (68).  De 
porta  usque  ad  portam  ire  est  a  vitio  osque  ad  vi- 
lium,  per  quod  ad  mentem  mors  ingrediiur,  ci 
cuiu  gladio  discretionis  discurrere.  Sed  et  ipse  nu- 
meriis  (69)  trium  millium  interfectorum  iripli. 
ceni  formamindicaipeccatonim.Omneenim  pecca- 

^  luin  aut  cogitatione,  aut  verbo  aut  facto  committi- 
tur. 

Ascendlt  iiaque  Moyses  denuo  in  moniem,  iie- 
rumque  dai  ei  Deos  legem  in  aliis  tabulis  instar 
priorum  praecisis.  Aliae  tabul»  priores  imagineni 
dcmonstrabant  priscae  legis,  non  post  longum  in- 

/67)  Ilaec  non  sunt  Isidori. 

(68)  Isidor.,  cap.  30. 

(69)  Isidor.,  viginti  trium  millium.  Sed  leclio, 
tjtnm  miUinm,  ouse  etvetus  Itala  est,  et  qiiam  mor- 
d;cus  scquitur  llartinus  liic  et  in  tom.  I,  fol.  561, 
conformior  apparei  menli  Isidori  in  bac  allegorica 
cxpositioiie  :  nam  alias  numerus  viginti  irium  nul- 

lum  nequit  signiflcare  iriplicem  formaro.  Non  aiii. 
bigimus  corniptum  esse  texium  B.  prsestilis  vcl 
ab  editorihus  Vulgat.am  6c»|ucntibus,  vel  a  typo^ra- 

|)h'S.  '■    • 


785  SERMONES.  —  SEftM.  XV.  IN  DOMINICA  IV  QUAURAGES.  786 

lervallura  popuU  peccalum  cessanlig.  Aliaeveroile*  A  quam  et  alibi  nascatur,  sed  non  lantiim  vel  tale 

quale  in  Ciiicia,  unde  et  a  poliori  parte  nomen  ac- 


rum  sciss»  ad  instar  priorum,  novi  tesiamenti 
iigurara  babuerunt.  IsUe  noii  franguntur,  ut  novi 
testamenti  eloquia  permansura  ostenderent.  Quid 
autem  sibi  velit,  quoil  Moyses  quadragmia  diebus 
jejunavit?  Cujus  jejunium  quxdam  figura  est  in 
consideraCione  bujus  numeri.  Quadragenario  eniAi 
numero  dierum  Moyses  et  Eli:is  et  ipse  Doninus 
jejunaverunl.  Praecipitur  enim  nobis  ex  lege  et  pro« 
piietis  (70)  (unde  eliam  in  monte  inter  utrasque 
personas  medius  Salvator  efTulsit),  ut  ab  omniljus 
MiuAdi  illeecbris  aviditaiem  nostram  tanquam  jeju* 
nfo  temperantix  refrenantes,  quandiu  perfectio 
Decalogi  legis  per  quatuor  ejusdeni  mundi  parles, 
id  est  in  toto  orbe  prsdicatur;  ut  decem  quater 
ducta  quadragenarium  numerum  signent. 

Notandum  praeterea,  cbarissimi ,  quia  dierum 
sanctx  Quadragesim»  numerus  non  solum  a  sanc- 
iis  Palribus  est  institutus,  sed  etiam  a  Dommo  JesM 
Christo  est  consecratus.  Quod  Moyses  in  monte  Si- 
nai  quadraginta  diebus  et  totidem  noctibus  jejuna- 
vit,  non  hoc  propria  virtute,  sed  divina  dispen- 
sante  gratia  fecit.  Elias  etiam  in  fortiludine  vel 
Fefectione  unius  subcinericii  panis,  quadraginta 
dlebus  et  quadraginta  noctibus  ambulare  non  pos- 
sei,  nisi  boc  illi  Dei  clcmentia  praestilisset 
{11 1  Reg,  xix).  Hunc  etiam  numerum  Dei  Filius 
(«r  seipsum  jejunando  consecravit,  ct  in  remis- 
sionem  peccatorum  omni  Ecclesiae  suae  id  fieri  man- 


cepil.  Nani  multae  rcs  noroina  asmimpserunt  ^  locis 
ubi  plus  provenerinl,  et  meliu»  aliquid.  Dicatur 
ergo :  Qui  vescebantur  voluptuo$€^  etc.  Revera  qiii 
cliaritatem  et  caeteras  virlutes,  in  quibus  quasi  iti 
croceis  nulriebantur,  deseront;  stercora  deliciorum 
amplexantur.  Unde  dicitur :  Gomputrlierunt  junieuta 
in  ilercore  iuo  (/oe/.-i).Quasi  jumenta  in  stercore  com- 
putrescunt,  qui  in.fetore  luxuriae  suae,  vel  desiderix 
cordissub  specie  virtutum  velhabitu  sanctitatisflagi-> 
tiis  dcserviunt.  Quia  vero  sunt  plerique,  qui  jejivii»' 
et  caetera  bona  indiscrele  faciunt,  et  vitia  non  respiiK 
unt,acdignep(£niterevel  flere  nolunt ;  eos  propheta . 
sub  Ecclesiae  persona  plangit;  quia  seipsos  plangerft 
nesciunt,  el  amore  peccandi,  stercora,  id  est  viiis» 
amplexari  non  desinunt. 

Qui  veicebanturf  inquit,vo/ttpltioM,  etc,  virtutibut^ 
animaer  jejuniis»  vigiliis,  orationibus  et  ScripturaH 
rum  deliciis,  id  est^  eloquiiSi  et  caeteris  vlrtutibus 
voluptuose  vesci,  et  in  croceis  nutriri  videntur; 
cum  dilectione  Dei  et  proximi  aflectuose  satianturt 
et  illuminantur.  Color  euim  croceus  clariialem  di- 
lcctionis  designat.  Croceus  ignis  babet  speciem,  et 
demonstrat  sancti  Spiritus  ardorem.  Cum  ergo 
cbarltas  amittilur,  reliquae  virtutes  slercora  amp)o- 
xautur,  el  pro  nibilo  repulantur ;  quia  de  bono  Dei 
et  proximi  odore  dilectionis  transeunt  ad  fetorem 
odii  et  pravitalis.  Unde  Paulus  :  Si  charitaUm  ntm- 


davit.  Non  sunt  ergo  haec  sacra  jejunia  a  fidelibiis  q  habeo^  factus  sum  velut  as  sonans  aut  cymbalum 
Tilipendenda,  nec  otiose  vel  negligenter  prxtereun-     linnieus  (I  Cor.  xiii). 


dai;  quia  non  humana  voIun:ate  aut  sapientia,  sed 
divina  dispcnsalione  sunl  instituta.  Non  igitur 
bomo  in  remissionem  peccatoruni  suorum  negligat 
facere,  quod  Dei  et  bominis  Filius,  qui  peccatum 
non  fecit,  et  in  cujus  ore  non  esl  inventus  dolus 
(/  Petr,  ii),  ut  nobis  exemplum  daret  abslinentiae, 
«r»gnoscitur  fecisse. 

Sed  inter  hxc  scieudum  est  quia  jejunium  corpus 
debilitat,  spiritum  roborat,  virtutes  in  anima  muU 
liplicat^  vitia  exslirpat,  nalurae  ardorem  temperat, 
carnis  voluptatem  domat,  orationes  ad  coelum  sub- 
levat.  Bonum  est  ergo  faligarc  jejuniis  corpus,  si 
charitas  tenetur  iu  moribus.  Bonum  est  vitia  jeju- 


Sunt  plerique»  qui  in  occulto  delicias  appetunlt 
et  in  publico  abstinentes  apparere  volunU  Intus 
inordinatas  mundi  concupiscentias  celant,  forisvero 
contemplores  mundi  se  esse  demonstrant.  Exteriut 
sanctitatem  ostenianl,  interius  vilia  occultanl.  Quo» 
rum  nequitiam  Jeremias  propheta  in  spiritu  praevi- 
dcns  in  personaejusdem  Ecclesiaeplangebal,  dicens-: 
Major  effecta  est  imquitas  populi  mei  peccato  Sod^ 
morum,  qum  subversa  est  in  momento,  et  non  coepg^ 
runt  in  ea  manus  (Thren.  iv).  Scelera,  ut  praediximur». 
populi  sui  Ecclesia  plangtt,  qui  iu  bypocrisim  labi*»- 
tur ;  cujus  major  est  iniquitas  pcccato  Sodomoruro» 
qui  inala  deaurando  tegit,  bona  etiaro  fraudulenter 


nando  reprimere,  si  charitas  intcgra  conservatur  d  facit.  Sicut  populus  in  se  erigitur,  ita  mores,  el 


in  mente.  Quamvis  a  corporalibus  quisque  cibis 
jejunet,  lamen  si  in  pectore  odium  proximi  retinet, 
vel  sese  a  caeteris  vitiis  non  abslinet ,  peccatorum 
vciiiam  assequi  non  valet. 

11  ujusmodi  a  cibis  ca»na1ibus  abslinenles  et  di- 
lcctionis  vinculum  facile  rumpentes,  vitiis  miiiime 
resistentes,  Jeremias  prophela  deplorat,  dicens  : 
Qui  ttseebantur  votuptuose,  interierunt  in  viis ;  et  qui 
nutriebantur  in  croceis,  in  herbis  videlicei  aromt<- 
ticis,  amplexati  sunt  sttrcora  {Thren.  iv). 

(71)  CrociHn  dictum  (herba  scilicet  aromalica)  ab 
oppido  Ciliciae   quod  vocatur  Corinthium,  quan- 

(70)  Suppl.  hic  :  Fa  ex  ipso  Etangelio,  quod  testl- 
mcnium  habet  a  lege  et  prophetis. 


aclus  hypocriiarum  contra  sese  confligunt,  et  bonai 
quae  simulative  agunt,  pejora  sunt  vitiis  Sodomo- 
rum  ;.  quia  immundus  spirituscum  exierit  abhomine, 
si  reversus  fuerit  cuin  spiritibus  nequioribus»  /iiml 
novissima  hominis  illius  pejora  prioribus(Mattk.xu). 
Spiritus  ab  homine  egrediiur,  quando  in  Cbrislo 
rciiascitur.  Regredilur,  quando  imrenil  animam  a 
bono  opere  vocuam,  ei  per  bypocrisim  a  sordibui 
mundalam,  ac  simulationibus  ornatam.  Tunc  ronl- 
torum  spirituum  imrouiidoruro  aniroa  repletur,  et 
roajor  ejus  iniquitas  peccato  Sodorooruro  elBcitur. 
Iniquitas,  inquit,  popnli  mei,  viiiorum  scilicel  el 
(71)  Isidor.,  lib.  xvii  Etymot.,  tap.  9. 


787  S.  MARTINl 

operum,  cl  non  miiUl  mauiis  ad  fruclum  boni  ope 
ris,  exlerins  oniala  falsis  bonis,  inlus  repleta  vitiis. 
ilevera  major  est  hodie  iniquilas  Christianorum 
quain  Sodomorum ;  quia  per  hoc  quod  Domini  sui 
voluntalem  agnoscunt,  ct  ea  opere  implere  conlem- 
nont;graviusdelinquunt,  quamilli  qui  Deinotitiam 
non  babuerunt.  Si  ad  plenuin  Dei  volunratem,  sicut 
ct  nos  cognoscimus,  cognovissent;  aut  tantum  sce- 
lus  non  commisissent,  aut  cerle  secundum  Domini 
seiiteiitiain  de  peccalis  suis  in  cinere  et  diicio  du- 
dum  pocnileniiain  egisscnt.  Unde  dicitur :  Servus 
scieHi  voluntatem  Domini  sui  et  noti.  fotiens,  plagir 
vapulabit  multii  {Luc,  xii).  Videmus  cniin  quod 
fi Jes  et  juslitia  terrain  reliquerint ;  bumanitas  et 
benignitas  nulla  sit;  discordia  et  cuncupiscentia 
erbeiB  incenderint ;  ine  et  invidiae  Hamma  vorax  ; 
rapinis  et  fraudibus  Ecclesia  vastatur ;  pauperes 
exossantur,  jam  fcre  terrarum  orbis  incullus  jacet 
ia  vcprtbus  densis.  Legum  jura  pro  fabulis  baben- 
tur ;  divina  et  humana,  fasnefasqiie  cunfunduntur. 
Quotidie  inimmeca  malacumulantur.  .Majorestergo 
iniquilas  noslra,  quam  eorum  qui  viam  veritatis 
non  agnoverunt,  et  ideo  minora  supplicia  merueruut, 
qui  iu  momento  subversi  sunt. 

Momentum  est^  \\i  ait  bcalus  Isidorus  (7:2),  mini- 
mum  atque  angustissimum  tempus  a  motu  sidemm 
dictum.  Est  enim  txtremitas  hora;  in  brevibus  inter- 
valliif  cum  aliquid  sibi  cedit  atque  succedit,  llora 
Vrcecumnomen  est,  et  tamen  Latinum  sonat,  Ilora 
tnim  finis  est  temporis^sicut^et  ora:  sunt  fines  maris^ 
fluviorum  et  vestimentorum.  Noinenlum  est  ctgo 
«imne  qiiod  vivimus;  ct  quotidie  peccando  quasi 
}n  moracnto  ad  pcenam  subvcrtimur,  qui  dclcriora 
meremur»  et  iram  nobis  in  dio  judicii  thesauriza- 
mus. 

Sunt  plcrique,  qui  a  corporalibus  sc  abslincnt 
eibis,  non  tamen  pro  Deo,  sed  ul  ab  liOMiinibuslau- 
des  percipiant.  A  viliis  simul  ct  a  cibis  corain  lio- 
minibus  abstinere  videnlur  in  publico,  scd  delicias 
appetunt,  et  iiidigna  ac  Deo  odibilia  operantur 
ui  occulto.  Hos  iterum  prophela  plungit ,  cum 
ait  :  Candidiores  Piazara^i  ejus  nive,  nilidiores  lacte, 
rubicundiores  ebore  antiquo,  sapphiro  fuerunt  pul- 
€hriores  {Thren,  iv).  liabct  Ecclesia  Nazaraeos  suos 
nive  caudidiores  el  lacle  nilidiores,  per  quos  absli- 
nenlium  vila  signatur.  Nix  enim  est  dc  supernis, 
lac  de  carne^  quasi  de  imis.  I^er  nivem  ergo  can- 
dor  vitse  coelestis,  per  lac  tcniporalium  dispcnsatio 
rerum  demonstratur.  Hal>et  ergo  Ecclesia  Nazarxos, 
qui  per  coiitemplationem  vitam  coelestem  ducunt, 
et  per  actualis  vitae  dispensationem  lacte  c^ndidius 
$id  laudem  Creatoris  nitent ;  ita  ut  plcruinque  eos , 
qui  coelcstem  vitam  tenuerant,  vel  terrena  bene  dis- 
pensaverant,  vir^utum  operibus  transeendant.  Quia 
vero  per  fervorem  apiritus,  antiquorum  et  fortium 
patruin  vitam  superare  videntur,  recte  adjungitur : 
Hubicundior^t  ebore  antiquo,   Diim  enim  ruboris 


LEGIONENSIS  788 

A  pulchritudo  iaudatur,  Oamma  sancti  desiderii  ex- 
primitiir.  Ebur  auiem  elephantis  08  esse  non  igno- 
ratur. 

\}t  ait  beatus  Isidorus  (73)  :  Elephantem  Crteei  a 
magnitudine  corporit  vocatum  putant,  quod  formam 
montit  profferat.  Grace  enim  mons  ^o^  dieiiur, 
Apud  Indos  autem  a  voce  barro  vocatur.  Vnde  el  vox 
ejus  barritus,  el  dentes  ebur,  rostrum  promusdda 
dicitur  ;  quoniam  iUo  pabulum  ori  admovet,  et  efl 
angui  similis  vatlo  munitus  eburneo.  Hot  boves-lueas 
dictos  ab  antiquis  Romanit.  Boves,  quia  nuUum  am^ 
mal  grandius  videbant;  lucas,  quia  in  Lucania.  iiloi 
primus  in  pra^tio  Pyrrhus  objecit  Homanis.  Nam  koe 
genus  animantis  in  rebus  betlicis  aptnm  ett,  In  eft 
enim  Persai  et  Indi  Ugneas  turres  coUocant^  hit  tau- 

^  quam  de  muro  jacuUs  dimicant.  InteUectu  auiem  ei 
memoria  muUa  vigent;  gradatim  incedunt;  motu  quo 
vatent,  saiutant;  mare  fugiunt,  aversicoeunt^Quau4o 
autem  parturiunt,  in  aquis  vel  in  intuUs  dimiiiuui 
fetus  propter  dracones  ;  quia  inimici  sunt,  ei  ab  mtm- 
pU(^ti  necantur.  Biennio  autem  portant  fetut^  nee  am- 
pUus  quam  semel  gignunt ;  nec  ptnres,  ted  tanium 
nnum,  Vivunt  autem  annos  trecentos.  Apud  iotatn 
Africam  et  Jndiam  elephantes  prius  nascebantur^  nunc 
vero  sola  India  eos  gignit. 

Sufliciant  hxc  parva  dc  elcphantis  nalura  bre- 
viler  dicta ;  quia  ncccssc  est  ut  iterum  ad  ea  redca- 
nius,  qiisc  superius  omisiinus.  Rubor  ergo,  ut  prae- 
diximus,  anliqui  eboris  (lamniam  desigiiat  dcsiderii 

r  spiriiualis.  Sapphirus  a^lhcrei  coloris  cst.  Breviier 
crgo  hic  lola  Nazarxorum  vila  expressa  esl ;  quia 
per  actionem  ad  superiia  tendentes,  et  per  coniem- 
plaliouem  precellenles  Palres  superare  videntur. 
Sed  quia  plerumque  inopein  copia  faeit,  et  fcl.cior 
est  hoino  quam  cxpedit ;  mens  sxpe  de  se  praesu- 
niens,  ct  vano  favori  acquiesccns  fuscalur,  el  quae 
albcscere  vidcbatur,  denigrala  sordescit.  Undc  sc- 
qiiitar  :  Denigrata  est  stiper  carbones  faciet  eoriim, 
et  non  sunt  cogniti  in  plateis  {Thren.  iv).  Nigri  post 
candorem  riuat,  qui  amissa  Dci  justilia  suam  lau- 
dein  quxrunt,  quia  non  de  Deo  sed  de  se  praesu- 
munt :  unde  in  peccata  etiam  ncscientes  ruunt,  et 
post  ignem  mentis  ad  frigus  corporis,  post  candorem 
vitse  ad  nigrcdineni  adulationis  vanae  descendunt , 

D  unde  et  exstinctis  carbonibus  similes  fiunt.  Propter 
quod  dicitur  :  NoU  esse  nimiumjustus  {Eccle.  vii). 
Sequitur  :  Et  non  sunt  cogniti  in  plateis,  in  iatitu- 
diiie  scilicet  vitae  saecularis.  Nihil  enim  human» 
menti  angusiius»quam  proprias  voluntates  abneg.ire, 
Ct  desideria  carnis  hujusmodi  frangere.  Unde  est 
illud  :  Intrate  per  angustam  portam  {Matth,  vii). 
Nihil  autem  latius,  quam  propriis  servire  voluptatl- 
bus,  et  nuUis  subesse  bujusmodi  legibus.  In  pla- 
teis  autem  sqnt,  qui  sua  quaerunt.  Lata  enim  et 
;impla  est  via,  quse  ducit  ad  mortein  {ibid.).  Sed  bi 
tales  iii  plateis  houcognoscuntur,  qui  non  suntquod 
videbantur,  quia  aliud  erant  et  aliud  ostendcbant. 


{1t)  Lib.  V  Etym.,  c.  20. 


(73)  Lib.  x\iEtym.,c.% 


789  SEKMONES.  —  SERM.  X\.  IN 

Unde  sequilur :  Adh<je$U  cutis  eorum  ossibus;  aruit,  A 
et  facta  estquasilignum.  Per  ossa  fortitudincm  (74), 
pcr  ciitein  innrmiias  figuralur.  Gutis  crgo  adliaeret 
ossibus,  quando  inHrmitas  vitiorum  fortiludo  puta- 
tur  virtutum.  llaeret  culis  ossibus,  dum  adulatio 
pro  bene  geslis  exlcrius,  intiis  virtutibus  sociatur, 
quibus  conjunctis  mcrccs  amittilur.  Et  qnia  decepti 
ndulalionibus,  magna  de  se  senliunt,  emendari  con- 
temnunt.  Unde  dicilur  :  Aruit,  et  facta  est  quasi 
lignum,  Gulpa  namque  tanlo  insensibilior  reddilur, 
quanto  quasi  vera  virtus  laudatur.  Unde  et  nresclt, 
quia  Tiulla  inlus  gratia  virescit.  Quia  multi,  dum  cor- 
riguiitur,  qiiasi  lignum  insensibilcs  siint,  ct  rore 
graliae  alieni  el  aridi  jBxistunt.  IIoc  eis  contingit, 
qui  altiora  se  appetunt,  et  saiirti  videri  cupiunt,  sed 
occulte  vitiis  deserviunt.Hi  in  plateis  cogniti  non  sunt. 
Norunt  enim  viri  spiriluales  quiaetaliud  fingunt,  et 
aliud  sunt.  Candent  exterius  nive  pulchrius,  lactc  ni- 
tidius,  ebore  rubicundius ;  sed  quasilignum  aridum 
insensibiles  sunt  intcrius.  Undc  ssepe  nec  blandiliis, 
nec  minis  emendantur.  Iicrum  subjungit,  dicens: 
Melius  Juit  occisis  gladio^  verbi  Dei  scilicct.  quum 
mterfectis  fame,  ejusdem  videlicct  verbi  Dei.  Ili  eniin 
occiduntur,  ut  vivant;  iirrinlcrficiuntiir,  utpcrcanl. 
Uiide  dicitur  :  Assumite  gtadium  spiritust  quod  est 
verbum  Dei  (Eplies.  vi).  Est  autem  gladiiis ,  quo 
mors  perimilur,  ut  vila  sequalur.  Est  cl  nliits,  qui 
praecidit  Titam,  occidit  animam.  Unde  esl  iliud  : 
Cladius  meus  devoravit  carnes  (Isai.  i).  Est  cl  gla- 
diusflammeusalqueversatilisadcustodiendam  viain  r^ 
ligoi  vilae.  Est  practerca  gladius  limalusct  nculus,cut 
diciiur :  Revertere}nvaginamtuam(Joau,  xviii).  Snn- 
ctissimse  quoque  Manxanimam  pertransivil  gladius 
{Luc.  ii),  dolor  scilicet  de  Clirisli  pnssiouc.  Sed 
Scclesia  de  bis  gaudct,  qui  gladio  verbi  Dci  occi- 
duntur;  dehis  dolet,  quicjiisdcm  fanic  intcrnciun- 
tur.  IUos  luget,  quos  famc  vcl  sili  pro  slcrililnte 
ternc  consumplos  novil.  Undc  dicitur  :  Mittam  in 
go$  non  famempanist  neque  sitim  aqua^,  sedaudiendi 
verbum  Dei  (Amos  viii).  Ilnc  famc  qiii  perempius 
fuerit,  xternai  morti  subjacebit ,  quiji  non  in  solo 
fane  vivit  homo^  sed  in  omni  verbo  quod  procedit  de 
ore  Dei  (Deut,  viii ;  Matth.  iv).  Sicut  cnim  ex  dua- 
bus  substantiis  boino  constat,  i(a  duabus  escis  vitam 
conserval.  Garo  suslcntalur  corporali  cibo,  et  ani-  ^ 
nia  verbo  divino.  Unde  dicilur :  Panem  nostrum  quo- 
tidianum  da  nobis  hjdie  (Luc.  xi).  Utrumque  enim 
petimus,  qui  utroque  quolidie  indigemus.Sterilitas 
(errae  penuria  est  Ecclesiae,  quaiido  magistris  defi- 
rlentibus  divini  verbi  non  infunditur  imbribus. 
Culparo  enini  sacerdotum  et  insiciam  (75)  velnegli* 
gentiam  docendi  consumptio  seauitur  plcbis. 

(74)  Fortiiudo, 
(li>)  Insntiant. 


DOMINICA  IV  QUADRAGES.  700 

Ad  hxc,  frntres  charissimi,  sensus  vcstri  evi^^i- 
lent,  h.xc  sinc  intermisslone  pertractent,  ut  vestpa 
videlicet  bona  opera  ab  appelitu  inanis  glorix  vel 
jactantiae  sint  aliena.  Non  decet  servos  Dei  aliquid 
boni  operari  propter  famam  hominum,  ae<i  propter 
remiineralionem  cocleslium  bonorum.  Qui  cnim  po- 
pularis  favoris  causa  bonum  opiis  exercet,pr8cmlum 
ccelcste  perdit,  quia  sccundum  Domini  senlentiam 
mercedem  suam  in  hoc  ssrcuIo  recipit  (Matth.  v\). 
Tam  in  faclis  quam  in  dictis  cavenda  cst  jactantia. 
Flenda  tamen  ruina,  sibi  quemquam  magis  quam 
Deo  plncerc  velle,  etlaudem  ad  hominibus  compa- 
rarc.  Unde  Ilispaniaruro  doctor  Isidorvs  (70) :  Ctr« 
cumspice  temetipsum,  iiomo,  nihilque  tibi  arroges  ex 
his  qua:  in  te  sunt,  pra*ter  peccata.  Yerum  est,  quoti 
natura  humana  exhpectat  delectari  in  laudibus,  sed 
tunc  recte  si  in  Deo,  et  non  in  se  quisque  taudetur, 
sicut  scriptum  est  :  i  In  Domino  laudabitur  anima 
(Psat.  xxxiii).  »  Opcra  crgo  vestra,  dilcctissimi , 
non  pro  huniano  favorc,  sed  pro  solo  Dei  amoro 
agitc,  ul  reclc  possilis  conipulari  imer  NazaraM)9 
Ecclcsisc.  Ad  hoc  summopere  elaborate,  ut  per  con- 
tcmplationcm  canJidiores  nive ,  ct  per  activa^  viUB 
dispensalionem  nilidiores  lacte  ad  Dei  gloriam  pos- 
sitis  cssc.  Ocum  conlcmplcnlur  oculi  mentis  in  ora- 
tione,  munda  aiilcm  sit  intenlio  a  sordc  inanis 
gloriae.  Mens  pcr  conlemplalionem  in  Deo  figalur ; 
cordis  vcro  hospitium  a  terrenae  laudis  faecc  purgc* 
tur.  Bonum  opus  in  Djo  iniiiuin  ct  finem  liabent, 
aniinus  lamcn  humano  favori  non  ncquicscat.  Iloc, 
dilectissimi,  charilas  vestra  vigilanier  attendat,  ne 
unde  coram  Deo  nilesccre  debet,  sordescal.  Non 
nitescil,  sed  infcliciter  nigrescit,  qui  de  bono  oper« 
non  Dci  sed  propriam  laudem  quxrit.  Nigri  efliciun- 
tur  ut  corvi,  qiii  relorquent  in  seipsos  laudem  DeL 
Similesefliciunlur  carbonibusfrigidis,qui  non  Deum 
sed  seipsos  laiidant  in  operibus  bonis.  Summam 
csse  infcliciiatem  per  itervirtutum  ad  seternam  ten- 
dere  damnationcm.  Nulla  major  iniquilas  quam  in 
se  quispiam  velle  gloriari  et  non  in  Deo.  Nihil  io- 
felicius,  quam  Deo  fraudem  facere  in  bonis  opeTl» 
bus.  Fraudem  Deo  facit,  qui  in  bonis,  quae  agit, 
non  Deo  scd  sibi  laudem  tribnit.  Summo  igitur 
studio,  charissimi,  bonis  operibus  insistite,  et  in  his 
cum  ooini  reverentia  debitam  Deo  laudero  referre 
curale,  tcmporalem  gloriam  velut  stercus  respuite, 
Deuin  in  omnibus  et  super  omnia  diligite,  ipsuin- 
qne  cum  omni  devotione  exorate,  ut  ad  electorum 
suorum  vos  societatem  faciat  pertingere,  qui  in 
Triniiate  perfecta  vivit  et  regnat  Deus  per  oroDiJi 
saccula  saiculorum.  Amen. 


(76)  Isid.,  lib.  iii  S6R(.,cap.  25 


TOI 


S.  MARTrNI  LEGIOfTENSIS 


79« 


SERMO  DECIMUS  SEXTUS. 


DE  PASSIONE  DOMINI. 


(77)  Jcrcmias  cx  (nbn  saccrdotali ,  in  vico  Ana- 
lolb  orlus,  qui  csl  Iribus  ab  Jcrusalcm  millibus, 
taccrdos  iu  Jud;ea  positus,  proplicfa  in  genlibus 
consecratus,  anlcquam  plasmaretur,  agnitus;  ante* 
quam  proccderet ,  sanctifieatus ,  et  ut  virgo  per- 
maneret  e»i  admonitus*  llic  prxdicare  pucrcoBpil, 
populuro  ob  delicta  arguens ,  et  sacpius  ad  poenl- 
tenliam  cobortans ;  sed  plebis  pcrfidix  S9c\'ienli8 
cnidelitate  aOicitur  saepe  atque  ligatur,  in  carccrem 
miltitur,  in  lacuro  projicitur,  ad  ultimum  apud  Ta- 
pbnas  in  iEgypto  a  pofulo  lapidatur ;  ct  in  co  loco 
ubi  Pharao  re\  babilavit ,  scpclitur.  Verumiamcn 
quia  precibus  suis  serpcnlcs  ab  co  loco  fugavit ,  et 
a  noiio  aspidum  morsu  iEgyptios  cripuit«  insigni 
eum  iidem  ^gyplii  vencratione,  amplissimoque  co- 
lunt  bonore ,  scpulcrumquc  cjus  bactenus  vcneran- 
Inr  dcvole. 

Scd  quia  ista  brcviter  praediximus,  oportet,  di- 
le:  lissimi ,  ul  ad  eruditionem  vcstrani ,  de  ejus 
propheticis  verbis  latius  aliquid  dicamus.  Onini- 
poicns  Deus,  clemcns  et  bcnignus,  nolens  aliquem 
perire ,  sed  per  pocniientiani  ad  sc  revcrtcntcs  non 
solum  Judaeos,  scd  et  gentiles  miscricorditer  sat- 
vare  f  hujusmodi  loquilur  Jercmiae  prophctae.  PriuSf 
inquit ,  quam  te  jormareni  m  ulero ,  iiort  te ;  et  an- 
tequam  exiret  de  vulta ,  sanclificavi  te,  et  proplietam 
Ift  gentibus  dedi  te  (Jer.  i).  Nunquid  ante  conce- 
ptionem  Jereniias  fuit ,  ul  hxrclici  suspicantur  ?  Ne- 
quaquaro.  Scd  quia  pncscivll  eum  futurum  Domi- 
nus,  cui  facienda  jam  facta  sunt ,  qui  vocat  ea  qua:  non 
wnt ,  tanquam  ea  qua  sunt  ( Rom.  iv).  Dicatur  crgo 
apenius :  Priu$quam  le/brmarem,actusscilicctmatris 
in  utero  novi  /e,  in  pracscicnlia :  Et  antequam  exiret  de 
VK/oa,  $anctificavi  fe,  el  prophetam  in  gentibu$  dcdi 
te :  seeundum  illud  tidelicet  Pauli :  Po$tquam  placuit 
aif  qt^i  me  segregavit  ex  utero  matri$  meas ,  et  vocavlt 
per  gratiam  $uam ,  ut  evangelixarem  eum  in  gentibue 
( Galat.  I ).  Joannes  quoque  sanctificatur  in  utero,  ct 
SpiriUim  sanclum  accipit ,  cl  in  vulva  movctiir ,  cl 
peros  roatris  loquitur  (Luc,  i)  (78).  Vulva  vocata, 
quasi  valva,  id  esl  venlris  janua ,  vcl  quod  scmcn 
recipial,  \z\  quod  ex  ea  fctus  procedat. 

Quidam  hunc  locuro  super  Salvatorem  intelli- 
gunty  qui  proprie  propheta  gcntium  fuil,  ct  pcr 
apostolos  omnes  naliones  vocavit ;  qui  priusquam 
in  ulero  virginali  formarclur»  cl  anlequam  exircl 
de  vulva  sanctificatus  in  utero,  el  notus  Palri;  qui 
seroper  in  Palre  el  in  quo  seropcr  Pater  csi. 


A  Rcspondcns  pocr  Jcrcniias  Doniino ,  dixil :  A^  «, 
fl,  Qomine  Deu$ ,  ecce  ne$cio  loqui ,  quia  puer  ego 
$um.  Dete&latur  officiuni  quod  pro  aeiale  suslinere 
non  polcsl  cadero  verecundia  qua  Moyses  lenuis  et 
gracilis  vocis  se  esse  dicil  {Exod.  iv).  Sed  ille 
quasi  roagnae  cl  robusla^  «tatis  corripilur;  haie 
auiero  quasi  puero  vicina  (79)  roouila  danlury  qul 
vcrccundia  el  pudore  decoratur. 

De  hujusmodi  praedicaloribus  officlum  prasdlca- 
tionis  hiimiliter  recusantibus »  ail  bealus  Grego- 
rius  (80) :  Officium  prwdicationi$  alii  laudabiiiter  ap* 
pe/iinl,  ad  quod  alii  laudabiliter  coguntur,  l$aiaa 
enihi  uttro  $e  obtutit ,  dicen$  :  i  Ecre  ego «  mitte  nte 
( I$ai.  vi).  I  Jcremia$  vero  Itumiliter  revocatur^  cmm 
dicit  :  I  il,  n,  n,  Domine  Deu$  ,  ecce  ne$cio  loquif 

^  giita  puer  ego  siim.»  Ab  utri$qne  ergo  exteriut  divtrsa 
vox  proditf  $ed  non  a  diver$o  fonte  diUctiomt.  Duo 
enim  $nnt  prwcepta  charitati$ ,  I?et  videticet  amar  et 
proximi.  Per  activam  ergo  titam  prodette  proximia 
eupien$  I$aia$ ,  officium  prccdicationit  appetit :  per 
cantemplativam  Jeremiat  amori  Dei  inharere  detide* 
ran$ ,  mitti  ad  prardicandum  renuit.  Hic  ne  taciirn 
contemplationit  lucra  toquendo  perderet ,  ille  ne 
damna  $tudio$i  operi$  tacendo  $entiret.  Sed  Hoian" 
dum  quia  qui  reciiiavtc,  plene  non  re$litit ;  et  qui 
mitti  voluit ,  priiu  u  per  altaris  calculnm  purgaimm 
vidit ,  fie  aut  impurgatu$  adire  qui$  $acra  mg$terim 
audeat ,  aut  quem  Deut  elegit ,  iii6  humilitaHt  tpecia 
tuperbe  contradicat.  Quia  igitur  difficile  e$t  purga* 

Q  tum  $e  cogno$cere.  pra:dicationi$  officium  tutiut  decli^ 
natur.  Non  tamen  pertinaciter  declinari  debet ,  cum 
ad  hoc  $u$cipiendum  iriper»a  volunta$  agno$citur. 
Quod  Moy$es  mirabiliter  utrumque  explevit ,  quod 
prae$$e  tantw  multitudini  et  noluit  et  obedivit,  For* 
ta$$e  tunc  $uperbu$  e$sety  $i  ducatum  intrepidut 
tutciperet,  vel  auctori$  imperio  obedire  recu$aret. 
Utrobique  ergo  $ubjectu$  et  pr<re$8e  populi$  $e$e  me* 
tuendo  noluit ,  et  tamen  de  imperanti$  viribu$  prw" 
$umendo  con8en$it. 

Scquitur  :  Et  dixit  Dominu$  ad  me :  Noli  dicere 
quia  puer  ego  $um  ;  quia  ad  omnia  quce  mittam  te 
t6ts,  et  univer$a  quas  mcndavero  tibi  loquerit.  Quasi 
di(  crcl :  Non  considcrcs  aetatcin,  cani  hominis  sa- 
pienlia  ejus.  Adhibe  voluntateni  ul  pergas ,  haliebis 

^  me  comilem ,  quo  cuncta  complcas.  Aperi  ot 
luuin ,  cl  ego  adimplcbo  illud  ( P$al.  lxxx  ).  Na 
timea$  a  (acie  eorum ,  quia  ego  tecum  $um ,  tit  ermam 
te.  Ac  si  dicatur  :  Nou  considifres  roultiludiiiem 


i77)  Isid.,  De  ortu  et  obitu  Pairum  ,  c.  38 
78)  Isid.,  lib.  xi  Etym.,  c.  I 


;79)  Clossa  renia  datur. 
(80)  Reg.  past. ,  pari.  i,  c.  7. 


795  SERMONES.  —  SERM.  XVI.  IN  PASSIQHE  DOMINI.  79« 

eorum  ad  quos  et  contra  quos  locutunis  es ,  scd  A  gatnque  doctrinam  dispcrdet  in  perpetuum.   Ea 

vero  qusR  eleyanlur  contra  scicnliam  Dei,  et  In 
sua  conQdunt  sapicntia,  quae  est  apud  Deum  stu)- 
titta,  dissipabit  atque  deponet :  ut  pro  liis  aedifi- 


me,  qui  sum  tecum,  ut  ab  eis  te  Iil)ercm.  Non 
quod  persecutionibus  et  angustiis  careas«  niulta 
euim  passurus  es ,  sed  ut  omnia  patienter  superes 
et  non  cedas.  Iterum  subjungit ,  dicens  :  Et  mhii 
Deminui  manum  $uam ;  Pater  videlicet  Filium ,  per 
quem  omiiia  facta  sunt,  ut  bumanam  similitu- 
diiiem  puer  vidcns  non  eipavesceret,  et  tangi  non 
formidaret.  £l  dixit  Dominu$  ad  me :  Ecce^  inqiiit, 
dedi  verba  mea  in  ore  tuo  ( hai,  vi ).  Viriliter  age » 
et  confortetur  cor  tuum  ( Pia/.  xxi ). 

Notandum  quia  hic  manus  Dei  mitlitur,  qunc 
tangit  os  prophetx  et  dicilur  :  Ecce  dedi  verba  mea 
in  ore  tuo.  In  Isaia  scriptum  est :  Et  volavit  ad  me 
unu9  de  leraphim  et  in  manu  habebat  calculum ,  id 


centur  bumilia,  et  in  locum  superiorum  quse  de- 
strucla  sunt  et  evulsa ,  exstruaniur  et  planteiitur, 
qixc  ecclesiaslicae  conveniunt  veritaii ,  de  quihus 
dicltur :  Dei  adificalio  e$ti$ ,  Dei  agricultura  e$ti$ 
( /  Cor.  111 ). 

Iterum  dicit  :  Et  factum  e$t  verbum  Domitti 
ad  me,  dicen$  :  Quid  tu  vide$j  Jeremia?  Interroga- 
tioiie  exsuscitat  euni  Doininiis  :  Virqam^  inqiiic, 
vigilantem  ego  video,  De  qua  dicitur  :  Virga  tua,  et 
baculu$  tuu$ ,  ip$a  me  eon$olata  $unt  (Pial.  xxii). 
Ac  si  apcrtius  diccret :  Disciplina  tua,  quae  est  virga 


^ —  --  ,  _r _- r  —         ,  .  ^ 

est  carbonem ,  qvem  [orcipe  tulerat  de  altari ,  et  te-  ^*  ad  oves,  id  est  ad  simpliciores  populos ;  et  baculus 


ligit  0$  vMum  ( /lat.  vi ) ,  etc.  Quia  Isaias  perfcctae 
aetatis  erat ,  ^t  iminunda  iabia  habebat ,  et  in  me- 
dio  populi  immunda  labia  babentis  habitabat ,  mit- 
tilur  nnus  de  seraphim,  qui  non  manu ,  sed  forcipc 
et  carbone  os  ejus  tangat »  et  iniquitates  auferat. 
llic  autem  Ipsius  Dci  manus  mittitur,  non  ut  pec- 
cataauferat,  quae  per  pueritiam  non  fecerat,  sed 
ut  loquendi  gratiam  tribiiat.  Ezechiel  librum  devo- 
nt  intus  et  foris  scriptum  ( Ezech,  ii ) ;  scilicet  tam 
sacramenta  divina  quam  simpliccni  historiam  con- 
linentem.  Jeremiae  os  tangitur,  et  Domini  verba  tri- 
buuntur,  ut  confidentiamaccipintpraedicandi.  Iterum 
dicit:  Ecce  con$titui  te  hodie  $uper  gente$  et  luper  re- 


tuus,  ad  grandiores  filios,  scilicit  doctiores,  qui  ab 
animali  vita  crescunl  ad  spiritualem ;  ipsa  me  con- 
solata  sunt,  id  est  non  ine  affliienint.  Virga  est 
districtio,  qu.-e  contcrit  vitia ;  et  baculus,  gubernatio 
quae  sustentat  fideles.  De  hac  virga  Paulus  qui- 
busdam  discipulis  dicebat  :  Quid  vuUi$  f  in  tifga 
teniam  ad  voi,  an  in  $piritu  man$uctudini$?  (l  Cor, 
IV.)  Pcccata  scilicct  consideret,  cl  percutiat,  el 
corripiat :  ad  hoc  eiiini  CQrripit,  ut  emendet ;  el 
quoaiodo  nux  sive  ainygdaluui  aiuarissimuin  habel 
coiticein,  tcsiam  durissimans  ut  detractis  diiris  d 
amaris,  fructus  dulcissiinus  reperiatur ;  sic  omnis 
correctio  et  labor  conlinentiae  ainara  sunt  ad  pne- 


gna,  Usc  verba  Chrisio  congruere  videnlur.  Ac  si  q  scns,sedfructumpariuntiniiovittsiniisdulcissimum. 


Deus  Pater  his  verbis  ei  loqueretur :  Po$tula  a  me,  et 
dako  tibi  gentes  hmreditatem  tuam  ( P$al,  ii),  etc. 
Quare  ?  ut  evellas  scilicct  ct  deslruast  ct  disperdas, 
et  dissipes  mala ,  et  asdifices  bona ,  et  plantes  san- 
tam  EccIesiam.Hunc  locum,  sicutpraediximus,super 
personam  Christi  accipimus.  Jeremias  enim  in- 
lerpretatur  excel$u$  Domini^  qui  destruxit  regna  dia- 
boll ,  quae  sibi  in  cxcelso  montis  ostenderat  (Matth, 
IV ),  adversarias  perdidit  potestates  (81),  chiro- 
graphum  errorum  in  cruce  :  de  quibus  post  histo- 
riae  veritatem  tropus  dicitur  :  Quare  (remuerunt 
gcnte$ ,  et  populi  meditati  $unt  inania  ?  A$titerunt 
rege$ ,  et  principe$  convenerunt  in  unum  adver$u$ 
Duminnm  et  adversus  Christum  ejus  ( Psal,  ii ).  Pro 


Sic  litterarum  radices  amarae,  fructus  dulces; 

Quidani  virgam  vig.lantem  alque  nuceain  Domi  • 
nuin  intelliguiit,  de  quo  Isaias  :  Exivit  virga  de  m» 
dice  Jessf  (Isai,  xi),  etc.  Unde  et  virga  Aaron  quss 
praemortiia  puiabalur,  in  resurrectione  Domini  flo* 
ruisse  narralur. 

Virgam  vigilantem  Septuaginta  Interpretes  bactt- 
ium  nucum  transtulerunt,  propter  verbi  simililudi-^ 
nem.  Vigilia  eiiim  et  vigil  et  vigilarc  (82),  et  nui 
Ilebraice  facco  dicitur.  Unde  in  scquentibus  par- 
dus  vigilaiis  hoc  noniine  ponitur.  Quod  et  in  Da- 
niele  juxla  Theodocion  scriptum  est,  ut  arboribnt 
scinu  (83)  ct  prinu  (84),  ilice  scilicet  el  lentlsco, 
ei  scissio  ct  serratio  adulteris  presbyteris  decenui- 


his  evulsis,  desiructis ,  perditis  ,  et  in  inferiora  D  iur.  £t  in  principio  Geneseos  a  viro  qui  dicitur  is» 


detractis ,  aedilicatur  atque  plantatur  Ecciesia  Dei. 
Qiiatuor  tristibus  supradictis  duo  Ixta  succedunt. 
Ne(|ue  enim  poterant  aedificari  bona ,  nisi  destru- 
cla  essent  mala  ;  ncc  plantari  optima ,  nisi  eradi- 
«-arentur  pessima.  Omms  eiiim  plantatio ,  quam  non 
plantavit  Pater  cjelestis^  eradicabitur  (Matth,  xv); 
ei  aedificatio ,  quae  non  est  fundata  super  petram , 
sed  super  areiiam ,  scrmone  Dei  suflbdietur,  atque 
dcstruetur  (Matth,  vii).  Illam  autem,  quam  con- 
teret  Domiiius  spiritu  oris  sui ,  el  destruet  adventu 
praesenliae  suae,  omnem  scilicet  perversam  sacrik- 

(81)  Suppl.,  delens. 

(82)  Siipul.  Hcbraice^  $achad  dicilur;   el 
sechcd. 


appeltalur  illa  mulier,  quasi  quacdaro  virago. 

Et  dixit  Dominus  ad  me :  Dene  vidistiy  quia  mg^ 
labo  ego^  omnia  considcrans,  $uper  verbo  mto'  «1 
faciam  illud.  Gradatim  peccnntes  corripiuntur,  qiii 
nolueruiit  percutiente  virga  en^endari. 

Et  factum  e$t  verbum  Domini  ad  me  iecuudo^  ii^ 
cen$  :  Quid  tu  vide$f  Jeremia?  Et  dixit :  OUam  $mc^ 
cen$am  ego  video^  $t  faciem  eju$  ab  aquilone,  Olli 
succeiisa  regem  Dabylonis*  et  urbem  Jerusalem  ii- 
guifical.  Hinc  Dominus  ad  Job  dicil  :  De  nariku$ 
eju$,  Leviathan  scilicet,  procedit  fumus,  sicut  oUm 


(83)  Schino, 


fi«jr.         (84)  Prino 


795 


$uccen$(e  atque  {erventh,  Atthelitus  ejui  prunas  ar- 
dere  facit  et  flamma  de  ore  eju$  egreditur  {Job  xli). 
Oculoruni  quippe  acies  funio  saucialur  (85).  Non 
immerilo  ergo  de  Leviathan  naribus  procedere  fu- 
mus  asseritur,  cujus  notiis  inspirationibus  prava 
In  huroanis  cordibus  cogitatio  nascitur,  per  quam 
acies  mcntis  obtunditur,  ne  lux  interna  vidcatur. 
Quasi  enim  flatu  narium  caliginem  emittit,  qui  in 
reproborum  cordibus  insidiarum  suarum  aspiratio- 
Bibiis  ex  amore  temporaiis  vitse  aestum  congerit 
moUiplicium  cogitationum  :  et  velut  fumi  globos 
muitiplicat,  qui  ad  immanissimfis  vilse  praBsentis 
curas  iniquonim  hominum  mentes  coacervat.  Cujus 
adhuc  vim  fumi  sollicite  Dominus  exprimit,  cum 
iilico  subjungit  :  Sicut  oUce  iuccenste  atque  ferven- 
tis,  Olia  enim  succenditur,  cum  niens  huniana  ina- 
ligni  hostis  suasionibus  insligatur.  Olla  autem  fer- 
vet,  cum  jam  eiiam  per  conscnsuni  in  desideriis 
prav»  suasionis  accenditur ;  et  tot  imdas  quasi  fer- 
^endo  projicit,  per  quot  suas  nequilias  usque  ad  cxto- 
riora  opera  exteiidit.  Dicatur  crgo  :  OUam  succen- 
sam  ego  video^  et  faciem  ejus  (86)  ab  aquilone,  Ab 
aquilonis  etenim  facie  humani  cordis  olla  succen- 
ditur,  cum  per  instigationem  avcrsi  spirilus  dcsidc- 
riis  iilicitis  inflamniatur.  lUe  namque  malignus  spi- 
ritus  ait  :  Ponam  sedem  meam  ad  aquUonem^  et  ero 
similis  Altissimo  (Isai,  xiv).  Mentcm  ergo,  quam 
idem  bostis  semel  ceperic,  mulignis  persuasionibus 
sive  flatibus,  quasi  ignibus  suppositis,  acccndil; 
quatenus  mens  coiileuta  prxsentibus,  indesinenter 
per  desideria  aestuet  superflua,  ut  alia  contcmnenda 
appetat,  alia  adepta  contcmnat.  Quia  ei*go  cor  pcr 
varia  desideria  ducitur,  qiiod  instigationc  Levia- 
Ihan  istius  iiiflammalur,  recte  cjus  funius  succcnssc 
ferventique  ollae  similis  esse  perbibctur;  quia  pcr 
lol  se  fcrvoribus  afllala  ejus  tcnlationibus  conscicn- 
tia  erigit,  per  quot  iiltra  se  cogitnlionibus  iiitu- 
mescit. 

Sequilur  :  Et  dixit  Dominus  ad  me  :  ab  aquitone 
ftandetur  malum  (alii  videiicet  exardcsccnl  inala) 
super  omnes  hubitatores  terra:  :  JudscaD,  vcl  univcrsx 
terrae,  de  quibus  in  Apocalypsi  :  V(c  super  omnes 
kabitatores  terras  (Apoc,  vin).  Sancti  eniin  non  sunt 
iiabitatores  terrae,  sed  advenac  atque  pcregrini, 
quorum  unus  dicit  :  Advena  ego  sum  et  peregrinus^ 
sicut  omnes  patres  mei  (PsaL  xxxviii).  Jacob  cliain 
patriarcha  de  se  Pharaoni  rcgi  interroganii  ilicebat : 
Parvi  sunt  et  pessimi  dies  wiei,  quibus ,  ego  peregrinor 
super  terram  (Gen.  xliv).  De  quo  ctiani  veiito  Salo- 
flion  ait :  Aquilo  durusventus  est  (EccU.  xliii).No- 
«line  autem  dexter  vocatur,  ab  his  sciiicet  qui  ejus 
iri((ore  calorem  fldei  perdiderunt. 

Sequitur  :  Ecce  ego  convocabo  omnes  cogitattjnes 
regnorum  aquilonis^  dicit  Dominus  (regi  videlicet 

(85)  Greg^,  lib.  xxxiii  MoraL^  cap.  27,  post  ini- 
lium. 

(86)  B.  Martinus  constanter  sequitur  lectionein, 
faciem  ejus  ab  aquilone^  coiiformitcr  ad  Augiistin.  in 
Psal.  Lix,  num.  f 0  :  Quodam.  .  .  toco  dicitur,  oUa 
luccensa  ab  aquilone;  scJ  Gregor.  Magn.  adli»;rct 


S.  MARTINI  LEGIONENSIS  796 

A  Babylonio  subjcctos)  et  venient  et  ponet  unusquitque 
(obsessa  urbe)  solium  suum^  id  est  throniim  Tel 
tentorium  suum,  in  introitu  portarum  Jerusalemt 
ne  quis  exire  possit,  et  super  omnes  muros  ejus  bs 
circuitu;  et  non  tantum  super  Jerusalem,  *scd  ei 
super  universas  urbes  Juda,  siniili  obsidione  valla- 
tas.  Et  loquar  judicia  mea  cum  ets  super  omni  mali-  - 
tia  eorum,  quia  nullum  p2ccalum  impunitum.  Ac 
si  apcrlius  diccret  :  Cuin  civiias  capta  fuerit, 
ostendam  judicia  nica  fuisse  rccta,  ct  rccepisse 
singulos  quod  inerebantur.  Super  omni  malitia  eo* 
rum,  inquit,  qui  dereUquerunt  me,  Deum  suum,  et 
libaverunt  diis  aUenis^  quos  non  colucrunt  patres 
eoruin,  ct  adoraverunt  simii/acra  gentium^  argenlum 
et  aurum^  opera  manuum  hominum  (PsaL  cxiii), 
opus  videlicet  inanuum  suarum, .  quod  fecerunt, 
noii  a  quo  facti  sunt.  Quasi  non  pro  casteris  viliis 
quibus  subjacet  humana  conditio,  iraditi  sunt  in 
iiianibus  ii)imicoruin ,  sed  maxime  pro  idolola- 
tria. 

Tu  ergo  accinge  lumbos  tuoSj  et  surge^  et  loquere 
ad  eos  omiiia,  qua:  ego  prascipio  tibi.  Job  quoque 
pra^cipilur,  ut  sicul  vir  lumbos  suos  accingat  (87). 
Scriplura  sacra  viros  vocare  consuevil,  qui  nimi- 
rum  vias  Domini  fortibus  el  non  dissolulis  gressi- 
bus  sequunlur.  Unde  per  Psalmislam  dicitur  :  Viri- 
liter  agiteyel  confortelur  cor  vesirum  (PsaL  xxvi),etc. 
Undc  et  alibi  prxcipitur  :  Remissas  manus,  et  dis^ 
solutagenua  erigile  (llebr ,  xii).  Sic  cliam  Sapicntia 
C  in  Proverbiis  dicit :  0  viriy  ad  vos  clamito  (Prov,  viii). 
Ac  si  apcrtc  diccret  :  Ego  non  fcininis  sed  viris 
loquor,  quia  bi  qui  fluxa;  mcntis  sunt,  mca  verba 
pcrcipere  nequaqunm  possuiit.  Lumbos  vero  eii 
accingcrc,  in  operc  et  iii  cogilalione  luxuriam  rc- 
frcnare.  Dclectatio  namquc  carnis  est  in  luiubis. 
Undc  sanctis  praedicatoribus  dicitur  :  Si)i(  lumbi 
vestri  prwcincti,  et  lucerno!  ardentes  in  manibus  re- 
stris  (Lnc,  xii).  Pcr  luinbos  luxuria,  per  luccrnas 
vcro  bonorum  operum  claritas  designatur.  Jubeii- 
lur  ergo  lumbos  accingcre,  et  luccrnas  tcnerc.  Ac 
si  aportc  audianl :  Priiis  in  vobisnielipsis  luxuriaiu 
restringile,  et  tunc  de  vobis  aiiis  bonorum  operum 
excinpla  nionstrate.  Sed  alia  est  carnis  luxuria, 
•  qua  caslilalcni  corrumpimus ;  alia  vero  cordis,  qua 
^  de  castitale  gloriamur.  Dicalur  ergo  :  Accinge  sicut 
vir  lumbos  tuos  (Job  xxxviii) ;  ut  qui  prius  scili- 
cct  luxuriain  vicit  corruptionis,  scquenter  luxuriam 
vincat  elationis ;  ne  de  castitale  superbiens,  tanto 
pejus  intus  ante  oculos  Dei  luxuriosus  existat, 
quanto  inagis  antc  oculos  hominum  ct  bumilis  et 
castus  apparebat.  Unde  bene  per  Moysen  dicitur : 
Circumcidite pra-putia  cordis  vestri(Deut,  x),  id  est, 
postquam  luxuriam  carnis  cxstinguistis,  ctiam  re* 
sccate  superbiam  cordis. 

Vulgatae,  faciem  ejus  a  facie  aquilonis^  ut  postea 
recte  prosequeretur  :  Ab  aquilonis  etenim  facie^  etc. 
Noster  auctor  qui  leotionem  alteram  amplectituri 
noii  tam  beiie  periodum  illain  transcripsit.  , 

(87)  Grcg.,  lil).  xxxviii  MoraLy  cap.  4 


797  SERMONES.  —  SERM.  XVI. 

Bene  ergo  Jcreinix  a  Doroino  diciliir,  ul  lumbos  A 
accingai,  ut  videlicel  hixuriam  carnis  restringat,  et 
ilc  caslitate  mandata  Dei  populo  praedicaturus  uon 
superbial.  Elias  quoqueet  Joannes  Baptista  lumbos 
habuisse  zouis  pnecinctos  leginius  {IV  Heg.  i; 
Matth.  iii).  Apostolis  eliam  dicitur  ul,  lumbis  ac- 
cinctis,  lucernas  teneant  in  manibus  suis  (Luc.  xii), 
eyangelicae  7idelicet  prxdicationis.  Quicunque  ergo 
praedicaturiis  cst  sermones  Dei,.dcbet  accingere 
lumbos  suos.  Diaboli  forlitudo  in  lumbis  ^Ft.  Unde 
est  illud  :  Quoniam  lumbi  mei  impleti  sunt  illusio^ 
nibus,  et  non  est  sanitas  in  carne  mea  (Psal.  xixtii). 
Ac  si  dicerel  :  Non  solum  mea  infirmitale  pec- 
cato  (88),  sed  et  diaboli  suasione,  qui  corpus  aflli- 
git,  animam  raligat  inanis  (89)  imaginationibus,  ct 
per  hoc  non  est  sanilas  in  carne  mea.  Liimbi 
Tel  anima  iiiipleta  csl  illusionibus,  et  ita  non  cst  iu 
toto  lioniiiie  iinde  sit  Inetitia,  donec  aniina  exualur 
illusionibus  el  corpus  indualur  sanitate.  Illusiones 
aiiimae  infinitae  sunt,  quae  aliquando  vix  orare  si- 
nunt,  imagines  corporum  occurrunt,  el  transis  dc 
hac  iu  illam  :  venit  oblivio,  recordaris  hoc  pro 
illo,  et  hujusinodi.  Hae  pellentur,  cum  vidcbimus 
veritaiem  ut  est. 

,  Accinctis  lumbis,  audiat  quod  scriptum  est  : 
Surge,  qui  dormis,  et  exsurge  a  mortnis,  et  illumina' 
bil  tibi  Christus  (Eplies,  v).  Ac  si  aptfiliiis  dicere- 
tnc  :  Surge  qui  dormis^  obliuis  Dei  videlicet,  qui 
lorpes  el  iiescis  te  in  peccatis  esse;  ct  exsurge  a 
mortuis^  id  est  a  futura  dainnalione;  et  illuniinabit  ^ 
tibi  Christus^  erit  libi  scilicct  in  lucem  sempilernam, 
ul  semper  vigilans  ac  de  somno  consurgeus,  iinpe-' 
rata  facias  et  dicas. 

Omnipotens  Deus,  fratres  cbarissiuii,  Judaicam 
gentem  in  sua  diu  malilia  perseverare  videns,  Je- 
remiam  propbetam,  ul  supradictum  cst,  misil,  qui 
eos  de  transactis  malis  ad  poenitcntiam  liortaretur, 
ut,  qnaiuvis  sero  Domini  in  bonis  operibus  volunta- 
tem  implere,  el  niala  quae  sibi  in  proximo  immine- 
bant,  posscnl  evadcre.  Deus  semper  est  promptus 
ad  i>enefaciendum,  ct  dissiinuIa'tor.  ad  punieiiduni. 
Cum  enim  reos  sine  conteslatione  judicii  venturi 
punire  possil,  ncquaquam  Iioc  facil ;  sed  etiam  si 
condemnaverit,  prscdicit,  ut  libcrciitur  per  poeiiiten- 
liam,  qui  condemnandi  fucrant  per  culpam.  Nini-  D 
vitae  condemiiali  erant  peccatores  a  Deo ;  adbuc 
enim  Ires  dies,  ct  Ninive  erat  subvcrtenda.  Noluit 
Deus  cum  silentio  perire  peccatorcs,  sed  dans  lo- 
cum  pocuitentiae,  misit  Hebraeum  prophetam,  qui 
diceret  :  Adhuc  tres  dies^  et  Kinive  subvertetur 
(Jonas  iii),  ne  perirent  qui  condemnati  erant,  sed 
agentes  pocnilentiam  misericordiam  impelrarenl. 
Sodomiia;  qnoque  ei  Gomorrbaei  diro  (90)  jam 
erant  exilio  destinati,  siculsermo  Dei  ad  Abraham 
ostendit.  Tamen  quod  suum  erat,  fecerunl  angeli, 
volentes  eos  salvare  qui  se  indignos  salute  judici- 
vcmnl,  diceutes  ad  Lot  :  Esl  aliquis  tibi  hic  gener^ 

(88)  Vccco. 

(89)  \anis. 


IN  PASSIONE  DOMLNI.  7»S 

ant  fitiit  aut  pliiv  ?  etc.  (Cen.  \ix.)  Ncque  ignora- 
bant  iion  esse  eos  secuturos  Lot ;  sed  ostenderunl 
siiam  partter,  et  ejiis  qui  eos  niiserat  benignitalem 
et  amorein. 

Simile  quoddam  in  Jeremia  invenimus.  Condein- 
naveral  Deus  Jerusalem  propier  peccata  sua;  el 
hxc  erat  sententia,  ut  capliviiati  relinqucretur.  Sed 
cum  hominum  sit  amator  Deus,  nec  quemquani 
velit  perire ,  antequani  depopulationis  tempus  iiH 
^taret,  misit  et  huiic  prophctam  qui  eos  ad  |)oenfi« 
lcnltam  invitaret.  Misit  etiain  eumdem  sub  secundo 
rege,  posl  primum ;  misil  quoque  sub  tcrlio.  Jann 
caplivitas  iniminebal ,  et  adhuc  ad  saluiem  horlt- 
batur  Dcus,  iribuens  et  ante  unum  diem  locum 
poenitentise.  Unde  scriptum  esl  et  usquc  ad  capfi- 
viiatem  Jcrusalem,  et  usque  ad  quintum  inensem 
prophetasse  Jeremiam  (Jer.  i).  Jain  boslium  vin- 
cula  exstrinxerant  manus,  et  nibilominus  haec  dice- 
liat  Dcus  :  Ecce  captivi  facti  estis ;  agite,  licel  sero, 
poenilcntiain ;  rogate  me,  ct  parcam  vobis.  Possuoi 
cruere  vos  de  captivilate,  qui  tradidi. 

lloc  eiiam,  fratres  charissimi,  de  nobis  intelligere 
possunius,  quia  si  peccaveriinus,  caplivi  futuri  su- 
mus.  Unde  diciliir  :  Omnis  qui  facit  peccatum,  ser- 
vus  est  peccaii  (Joan.  viii).  Tradi  cnim  peccalo- 
rciih  Salaiiae ,  niliil  distal  nb  eo  quod  Judan  tradili 
sunt  Nabucliodonosor.  Utque  illos  Dcus  concessil 
adversario  propler  frcqucntcs  impielatcs,  sic  nos 
pioplcr  peccala  tradeniur  spirituali  Nabuchodono- 
sor.  Uiide  Paulus  de  quibusdam  incorrigibllibus 
ait  :  Quos  tradidi,  inquit ,  Salana:  (I  Tim.  i),  Hy- 
men'<£uiu  scilicct  ct  Alcxandrum ,  pscudodoclorcs 
alque  blasphemos.  Tradidi ,  inquit ,  ^eos  Satanm^ 
quia  Satanas  non  potcst  aliquos  vcxarc  nisi  per- 
ntissus.  Ac  si  diccrct :  Idco  cxcommunicavi  eos,  ut 
excludalur  a  Satana  rcgnum  Satanae,  quia  ex  omni 
gencre  hominuin  colligenda  csl-EccIcsia,  etiamab 
his  qiii  fastti  ct  supcrbia  saeculari  a  fide  el  humili- 
tate  videntur  aberrare. 

Piilas  quantum  malum  est  peccarc,  ui  tradal 
Salanae,  captivanti  animas  coruin  qui  dcrclinquun- 
tur  a  Deo,  non  sine  causa  scilicct  nec  sine  judicio? 
Cuni  cniin  miserit  pliiviam  super  vincatn,  ct  ipsa 
pro  uvd  fecerit  vel  attulerit  spinas,  quid  faciel» 
nisi  ut  maiidet  nubibus  ne  pluant  super  cam  im- 
brem?  (Isai.  v.)  Ucruin  omnipotens  Deus  etiain 
post  innumera  peccata  nos  ad  se  per  poeiiitenliam 
redire  volens,  similitudhiem  pollutae  mulieris  objidl 
dicens  :  Si  dimiurit  vir  uxorem  suam;  et  reccdeui 
ab  ea^  duxerit  virum  alium ,  nunquid  revertetur  ad 
eam  ultra?  T^unquid  non  polluta  el  contaminata  erii 
mulier  ilia?  (Jer.  iii.)  Ecce,  dileclissimi,  de  forni- 
cala  et  ilerclicta  muliere  argumenlum  jusliliae  pro- 
poniiur;  el  tamen  post  lapsum  reverlentibus  noa 
justitia,  sed  pielas  exhibetur ;  ut  colligamus,  si  no- 
bis  delinquentibus  tanla  pietate  parciiur,  a  nobit 
nec  posl  delictum   redeunlibus  quanla  impieUte 

(90)  Al.  ros.,  divino. 


709 


S.  MARTIM 


peccatiir;  aut  quae  ab  illo  crit  supcr  improbns  ve- 
nia,  qiii  non  ccssat  clamarc  post  culpain?  Unde  di- 
citor  :  Et  erunt  ocnli  tui  videnies  prieceptorem  tuum^ 
et  auret  tum  audient  verbum  post  tergum  monentit 
{hai.  xxx).  Dcbemus  igitur  pictatem  vocantis  eru- 
besccre,  si  justitiam  volumus  formidare,  quia  tanlo 
gravinri  improbitate  contcmnitur,  quanto  conlem- 
ptiis  adliuc  miscricorditer  vocare  non  dedignalur. 
Despondit  Deus  animam  suis  amplt^xibus,  et  idcirco 
vult  eam  ad  se  redirc  ct  poenitentiam  agere.  Qiianto 
aiitem  ille  clcmentior  cst  qui  salutis  post  fornica- 
tioiiem  ostendit  viam,  tanto  miserior  merelrix,  id 
est  anima,  quac  iion  vult  rccipcre  medicinam. 

Dignuin  est  ergo,  charissimi,  ut  coraui  omnipo- 
lcnli  Deo  dc  pnctcritis  malis  pocnitentiam  agamus, 
et,  duin  luccni  habcmus,  Lonis  iiisistamiis  opcribus, 
nc  tanto  post  graviorilms  dcputcrour  siippliciis, 
quanto  diutius  hciii^'nit;itcin  contcuinimus  vocaniis. 


LFXIONI^SIS 

A  Prope  est  crgo  ct  captivilas  noslra «  si 
mus  poenitcntiam ,  ut  tradamur  NflbuchodoMHr 
scilicct  ct  Babyloniis,  quibus  jam  adjacenlibiis,iah 
mones  prophetarum,  legis,  apostoloruiii  el  i§A 
Domini  nostri  Jesu  Christi  hortantur  nos  sd 
tcntiam,  provocant  ad  salutem.  Sl  siidieriniis*'ao», 
diinus  ci  qui  dixit :  Et  ego  pmUMiam^  sfssi  # 
omnibui  malis  qnw  locutus  $um  facere  eU  {Jmi 
xviii).  Ipsuro  crgo  in  commune  depreceaiur, .  ^ 
dixit  :  Sine  me  nihU  potesti»  facere  (JoM.  xt)»  nl  ■ 
hac  pr«escntt  vita  concedat  nobis  dignos  pQaiilcMar 
fructus  agerc ;  quatenus  virtutlbua  praediti ,  Tilii^ 
que  purgati,  ipso  ducen&e»  ad  aeiemae  Titae  gaodi» 
valeamus  posl  decessum  nostrum  perlingere,  qsi 
cuin  eodem  Patre  et  Spiritu  sancto  in  Trinitate 

^  pcrfecta  vivit  et  regnat  Deus  per  omnia  saecuis  obp 
culorum.  Amen. 


SERMO  DECIMUS  SEPTIMUS. 


IN  PASSIONE  DOMINI. 


Dci  Filins  diuturnam  hitinani  gciioris  caplivitatem 
intucns ,  euniqiie  voluiilalc  Patris  per  seipsum  re- 
diincrc  volcns,  de  passionc  sua  pcr  os  Jereniiae 
prophet;e  eidcm  Dco  Patri  loqifitur,  diccns  :  Tii,  Do- 
mine  Pater,  sccundiim  homincm  demonstrasti  mihi 
Filio  tuo,  0t  cognovi  (luouiodo  oporteal  mc  loqiii, 
Ot  pro  tuorum  libcratione  pati.  Tu  ostendisti  mihi 
htudia  eorum^  scilicct  Jiidxorum,  et  ego  qnasi  agms 
mansuctus,  qui  portatur  ad  viciimam  crucis,  et  non 
cognovi ,  peccaium  scilicct,  quia  cogitaverunt  super 
me  consUia  (Jer.  xi).  Unde  dicilur  :  Eum  qui  non 
noverat  peccatupi,  pro  nobis  fecit  peccatum  {II  Cor. 
v).  Ac  si  apcrtius  diccrcl  :  Ille,  qui  nunquam  pec- 
cavit  nec  invenlus  cst  dolus  in  ore  ejus  {Isai.  liii), 
pro  noslris  peccatis  in  crucc  qiiasi  pcccalor  cst 
mortuus.  Non  immerito ,  cuni  possit  Dominus  fa- 
cere  qu»  vult,  causas  exponit,  nc  videatur  injustu^ 
Unde  Prophcta  :  Vt  justificeris  in  sermonibus  luis, 
et  vincas  cum  judiearis  {PsaL  l).  Congruc  quippe 
dicitur,  demonstrasti  mihi  et  cognovi,  quia  juxla 
Psalmistnm  :  Dominus  docet  homincm  scientiam 
(Psal.  xciii).  Unde  etiam  idcm  Dei  Filius  dicit  in 
Evangelio  :  Notite  vocare  magistrum  super  terram, 
Vnus  quippe  est  magister  vester^  qui  in  caUis  est 
(Mutth,  xxiii),  qui  solus  erudit  homines.  Dicatur 
t;rgo  :  Tu  demonstrasti  mihi^  et  cognovi,  Ac  si  dicc- 
ret  :  Sccunduin  huroanitatein  scire  ista  non  pole- 
rain,  nisi  tu  Pater  ea  mihi  Filio  tuo  revclarcs.  Tc 
auteui  demonstrante,  videbo  cogitationes  singulo- 
runi,  et  quid  gcrant  et  cujus  sint  voluntatis. 


Scquitiir  :  Mittamus  tignutn  crucis  videiirct,  im 
panem  ejus,  id  cst  iii  corpore  Sslvatoris,  qui  etl 
panis  vivus  qui  de  ccelo  dcscendit  {Jean,  vi).  Ei 
eradamus  eum  de  terra  viventium^  et  nomem  tjme  d^ 
leatur,  ut  non  memoretur  ampliu$.  Sic  enim  sll  ipse 
Salvalor  de  se  In  Evangelio  :  Si  grmnm  fmsMesl» 
eadens  in  terra  mortuum  fuerit^  ms/lsm  fmefstt  sf- 
fert  IJoan.  xii).  Mittamus^  inquiunt,  tignnm  m  ps* 
nem  ejus,  Ego  vero  mirabile  quiddam  inrersm.  Ll» 
gnum  missum  in  panem  eju»  panem  fecll  meliorera, 
id  est  doctrinam  dulciorcm,  sicut  lignum  p^r  Uoj^ 
scn  missum  in  amaram  aquain  fecit  eam  dulcem 
(Exod,  xv).  Ante  enim  quam  mitteretur  lignum  in 
pancm  ejus,  quaudo  tantum  erat  pania  et  non  11- 
guum,  in  omnem  terram  non  exicrat  sonns  ejas 
(Psal.  xvin)  :  scd  postquam  fortitudinem  sssoni» 
psit  pcr  lignuin,  in  omncm  terram  sonus  passionis 
ejus  seminatus  est.  Ego  autem  dico  legem  iion  In- 
tcllcciam  amarain  essc  aquam.  Cum  autein  venit 
D  lignum  Jesu  Ghrisli,  et  sermo  Salvatoris  in  eam 
dcsccndit,  dulcoratur. 

Iterum  Filius  secundum  humanitatem  Patrem  in- 
vocal  diccns  :  Tu  autem^  Domine  Saknoth,  qni  js- 
dicas  juste,  et  probas  renes  et  corda^  videam  s/fio- 
nem  tuam  ex  eis  (Jer,  xi).  Filius  secundum  camein 
ad  Patrem  loqiiitur  et  Judicium  ejus  precatur. 

(91)  Quartum  noincn  Dei  apud  Hebraeos  dicitar 
Sabaoth,  quod  in  Latinum  vcrtitur  exereitunm  vel 
rirtulum,  De  quo  in  Psalnio  ab  angelis  dicilur  * 
Qiiti  est  isle  rex  gloria  ?  Dominus  virtntum  ipte  M 


(0|)1sii).,  lib.  VII  Ltym.,  cap.  I. 


801 


SERMONES.  —  SERM.  XVII.   IN  PASSIONE  DGMIM. 


m 


rtx  gloritB  (P$al   xxiii).  Sunt  ciiim  in  hiiju»modi  A  tur  :  Lyu  pro  le  roijavi,  Petre,  ut  non  deficiat  fidet 


ordinalione  Virlules  niuluc,  ut  angcli ,  archaiigcli, 
principatus,  potestates  cunitique  coelcstis  Diiiiti;e 
ordines  :  quorum  tamen  itle  Dominus  esL 

Ac  si  I>ei  Filius  apertius  secunduni  humanitatem 
dlceret :  Tv,  Domine  Sabaoth ,  id  est  exereituum^ 
qui  judlcai  juste,  reddendo  unicuiiiue  quod  mere- 
ior,  et  probas  renei  et  corda,  videam  ultionem  tuam 
ex  ei$,  eorum  scilicet  qui  in  scelere  perscverani, 
ct  non  poenitcnt.  Tibi  enim  revelari  causam  meuui^ 
quia  non  nicrilo  roeo,  sed  eorum  scelere  crucifigor. 
Pro  aliis  qui  prompti  siiiit  ad  pocnitcntiam,  dicit  : 
Pater,  ignosce  ei$  :  non  enim  sciunt.quid  faeiunt 
{Luc.  xxiii).  Pro  istis  vero  obstinatis  ait :  Yideam 
nliionem  tuam  ex  eis,  Dc  his  obsiinalis  et  a  Dco  rc- 
cedcntibus  hic  prophda  dicebat  :  Domine ,  omnes 
ifui  te  derelinquunt  confundentur^  pcrpetuo  scilicct, 
reeedentes  a  fc,  in  terra  scribentur ,  deleti  vidclicet 
<de  libro  viue  :  quoniam  dereliquerunt  venam  aqua- 
rum  tiventium  Dominum  (Jer.  xvii),  qui  dicit :  Si 
quis  sititj  veniat  ad  me  et  bibat ;  et  fiumina  de  ventre 
tjus  fiuent  aquce  tivoe  (Joan,  vii).  Quorum  conver- 
«atio  in  coelis  est ,  scribuntur  in  co^lo ;  et  receden- 
lcs  a  Domino,  scribuntur  in  terra  cuin  his  qiii  te:- 
rena  sapiunt.  Revera  qiii  ad  Christum  venit,  id  ofO, 
qui  in  euin  ridelitcr  credit ,  flumina  dc  veiitre  cjus 
Otieiit  aqiise  vi\-se ,  qiiia  ipse  est  verus  humani  gc- 
neris  medicus,  vera  sapienlia  ct  snliis,  cui  prophcta 
clamabat  devoius  :  Sana  me ,  inquii,  Domine ,  et 


tma  (Luc.  xxii).  Qunnium  in  ipso  fuit,  ncga- 
vit,  sed  in  Deo  fldes  ejus  inansit.  Sic  ergo  voco 
Ecdesiae  eoiivenicntcr  dicitur,  Perii ;  sed  proniis- 
siuiie  et  pi-ftscieniia  pii  magisiri  lidcs  inviita  vi- 
▼it.  Consolatio  autein  flt  muilis  inodis.  Consolalur 
cnini  Scriplura,  ct  judicis  misericordia ,  et  de!i- 
cti  pcrsotuta  pocna.  Unde  :  Consolamini,  popule 
meus  ( Isai,  \l).  Et  posl  pai-ca  :  Dimissa  est  iui- 
quitas  Jerusalem^  quia  susccpit  de  mnnu  Domiui  du- 
plicia  pro  omuibus  peccalis  suis.  Et  si  fides  deessct, 
ponna  satisfaccrci.  Fit  etiain  consolatio  in  variis 
kibulationibus,  vel  tcnlalionibus,  quia  (eiit;.t:o 
patientiam  operatur,  et  illa  probationem^  et  probaiio 
span  (  Rom.  v).  Lacryinx  quoque  coiisolamur,  qui- 
bus  criinina  abluunlur.  Unde  dicitur  :  Exaudivit 
Domiimt  vocein  fietus  mei  (PsaL  vi).  Dccursis  itaque 
siippliciis  qiue  pro  peccatis  susiininius  ,  de  venia 
cerli  suiiius.  In  his  eniin  non  deesi  consolatio  Spi- 
ritus  suniti ,  si  non  adest  duritia  cordis.  H^  sunt 
juslittas  Domini  rectw^  Iwlificantes  corda.  (PsuL 
xviii).  Sadc  enim  consolatio  vel  jusiiiia  interpreta- 
iur.  Ex  passione  ergo  Domini  niuliimodara  conso- 
lalionem  accipiinus,  cui  conformcs  in  flagetlis  et  pas- 
sionibus  justiflcaniur.  Unde  :  Fi/i,  recordare  quia 
recepiiti  bona  in  vita  liia,  et  Lazarus  similiter  mala. 
Nunc  autemhic  consotatur,  tuverocruciaris  (Luc,  xvi). 
Venatione,  iiiquit,  ceperunt  mequasiavem  inimici 
meigratis,  id  est  siuecausa.  Posl  lanus  lacrynias 


tanabor  :  talvum  me  (92) ,  et  satvus  ero^  quoniam  q  et  tantum  dolorem,  post  discriminis  formidinem  el 


lau$  mea  tu  e$  (Jer.  xvii).  Multi  mediei  curaveruni 
iiemorroissam  evangelicam,  se<]  a  nullo  poiuit  sanari, 
nisi  ab  illo  qui  esi  verus  medicus  (Mare.  v).  Unde  pro- 
pbeta  a  populo  opprobria  passus  et  insidiis  circum- 
^ntus,  ab  eo  sanari  ei  curari  cupii  ciijiis  vera  laus 
«i  vera  est  medicina.  Ipse  quippe  est  venis  medicus, 
qui  dignatus  est  pali  inultas  injurias  pro  nobis  pec- 
caioribus.  Ipsum  Jeremias  propbetiae  spiritu  edo- 
ctus ,  passurum  praevidebai ,  cum  in  ejus  persona 
fld  Patrem  clamabai :  Attende^  Domine^  ad  me,  et 
audi  voces  cdversariorum  mcorum  (Jer.  xviii),  Ju- 
do^orum  scilicei  clamantium  :  Crucifige^  crucifige 
eum  (Lue.  xxiii). 

Iterum  subjungit,  diccns  :  Venatione  ceperdiit  me 


ctntritionem,  post  iosultationem  iniinicorum  coii- 
gruenter  consolatio  quani  sade  sonat ,  iiitcrcedit , 
ut  qui  taiitum  puniti  suiit  sperent  indulgentiam  Ju- 
stitix,  et  consola:ionem  inisericord:x  qui  lacrymis 
suis  lo:i  sunt  a  sordibus.  Sc<l  qiiia  rcquies  ex  sola 
Clirist'  passione  datur,  voce  Redeinptoris  pro  iio- 
bis  plangitur.  Venatione ,  inquit,  ceperunt  we,  ctc. 
His  verbis  ex  passionc  Domini  ostenditur  consola- 
tio  et  just  tiae  (93) ,  qiiibus  cfllciamur  justi ,  licet 
perfldorum  inipicias,  quasi  venanles  avem  ,  cuiii 
gladiis  et  fustibus  Christum  apprcheiidcrini  grat.s. 
DeChristo  igitur  haec  manifesle  dicuutur,  qui  iit 
avis  captus  plangitur.  Undc  Job  :  Semitam  ignora" 
bit  avis ,  nec  intuitus  e$t  oculo$  vulturis  (Job  xxviii). 


quasi  avem  inimici  mei  gratis(Thren,  iii).  Yox  ista  ^^  (94)  Quishoc  loco  avis  nomine,  nisi  illj  signa 


Ecclesiae  est,  id  esi  corporis,  super  ciijus  capui , 
siipcr  Christum  videlicci  inundaveruni  aqiiae,  id 
est  populi,  ut  eum  gratis  periinereni.  Capii(  EcclC' 
site  Christus  est  (Ephe$.  v).  Unde  ejusdem  Eccle- 
siae  \oce  quasi  spe  sua  frustratae  suliditur  :  Perii  ^ 
quia  discipuli  relicio  illo  fugerunt,  negaverunt , 
dubilavcruni.  Uiide  recte  $ade  littera  pracponitur  , 
qu;c  consotatio  intcrpn*ialtir,  (|iiia  nisi  consolalio 
pii  pasioris  adcssit,  nulla  o\iiim  salva  essct.  Uiide 
paiet  qiiod  tenUitio  passionis  non  fuit  siiie  cons:)- 
latione  sancti  Spiritus,  qui  dcsperantes  conforta- 
ret,  fiilcm  reinlegraret  ct  S!:sloiil?.rol.  Undc  diri- 

(W)  Supp.,  fac. 

(95)  S.ippl.,  iitdulijeulia. 


tur  qui  corpus  cameum  assumpsit,  qui  aperte  qiio- 
que  etiam  vulturis  appellatione  exprimitur  ?  Vultur 
quippe,  duni  volat,  si  jacens  cadaver  conspicit ,  ad 
esum  se  cadaveris  depouit.  Et*  plerumque  sic  in 
morte  capitur,  dum  ad  mortuum  animal  de  summis 
venit.  Recte  orgo  mediator  Dei  et  hominuui ,  Re- 
deniplor  nosler,  vulturis  appellatione  signatur,  quia 
maiiens  iii  altitudine  divinitatis  suae,  quasi  a  quo- 
dain  volalu  sublimi  cadavcr  mortalitatis  nosine 
coiispcxit  in  inflmis,  et  scse  de  co^hstibus  ad  inia 
subniisit.  Fieri  qiiippc  propter  nos  homo  digoaius 
csi ;  el  duin  mortuuni  aninial  petit,   morteiii  apud 

II)  Crcg.  Ilb.  xviii  J/cm/.,  cap.  19 


m  S.  UARTIM 

nM,  qui  apod  le  eral  iroiiioitaIi$,  inraiii.  Sed  ocii- 
\u%  bajus  Tulturis  ipsa  inienlio  uostne  resurreciio- 
nis  fuit,  qaia  ipse,  secunduni  bominem  mortuus, 
m>s  ab  «ferna  -norte  UberaTit.  lUe  ergo  perfidus 
JuiJaeas  populiis  mortalem  vidit ,  sed  qiiod  roorle 
sua  inorteiii  noslram  destrnerf-t  mininie  atlendit. 
Vulturem  «inipfie  «ronsprnit ,  s«.'J  oculos  vulluris 
non  asp^riit.  Qui  dum  buniilii.ilis  (*jus  via^,  quibn< 
nos  ad  a!ta  sul/.ifv.ivil,  considerare  iMiliiit,  soiuitaui 
a\is  i^Moravii.  »r:  Mtiin  pensarc  studuit  «)iioJ  cjus 
nos  bu!iiilil:s  a«i  rri;I«fstia  levaiel  et  inortis  ejus  in- 
tcntio  ad  vilsni  rcroniiaret.  P«»pu!us  cr{;o  JudoM)- 
ruin  s«rmilain  ignoravit  avis,  id  csl  Ciirijli  ;  n'*^ 
intuitus  est  onilos  vnlluris,  (<uij,  tl»i  vi«lil  ciim 
quem  in  uiortc  tenuit,  quanla  vitar  {;lor:a  de  ejiis 
mortc  sc'|ucr«:lar  vi«lcrc  noluit.  Undo  ad  ciuJe- 
litateni  qu«ique  perseM2tionis  exarsit  ,  vcrlja  \:ta: 
p^-rrip^-rc  rciiuil ,  pneilicalorcs  regrii  cojlorum . 
prohibciido,  s.'cviendo,  rcricn«Jo  reptilif.  Illi  autcm 
dcsercntes  Jtifleain  ,  :id  qiiani  niissi  lucranl,  iu 
gcntilitaiis  collirciionc  dispcrsi  siint. 

IlnEir  avis  de  qua  nini«'  usqiic  dixiinus,  ill.ini  cssc 
crcdiuius  ,  dc  qua  Moyscs  dircbat  :  Sicut  aquila 
proroeal  ad  rolunditni  pullo$  suos  (DeuL  \xxii'>, 
etc.  Utique  Dci  Filius,  sinjt  aquila  ad  volandum  , 
id  cst  ad  bcnc  op<?randiim  provocal  populos  siios, 
scilicet  Juda;os,  siipcr  cos  volitans,  illis  vidcrKCt 
iii  ouinibus  bona  pi'0\idiri:s,  ct  ab  bostium  insidiis 
cripiens.Uui  diim  vctlct  cos  subalas  congregarcqu^si 
gallina  (Maiih.  xxiiij,  iuririiiatus  et  apprehcns!;s 
e«tl,  ct  morti  traditus.  Unde  dicitur  :  Lap$a  e^l  in 
lacum  rita  mea  [Thren.  iii).  Ilunc  lacum  solus  cal- 
cavit,  dum  Borlcni  moriendo  pereinit,  et  \ilani 
r.siirgendo  rcparavit.  El  posuerunl,  inqiiit,  la- 
piJem  super  me  (Thren,  v).  Quid  apcrtius?  tapis 
eiiim  appositus  esl  et  signatus  ,  ct  post  rcsurrcctio- 
ncm  ab  angelo  revolutus.  y£<(iiiia/iis  est  Cbristus 
cum  descendenlibus  in  lacum  sicul  hcmo  sine  adju^ 
toriOf  sed  inventus  est  inler  mortuot  liher.  (Psal. 
LXixvii).  Inundaverunt  aqux,  id  est  multitudo  po- 
puli  super  Christum,  qui  esl  caput  nostrum. 

Sequitur  :  Invocavi  nomen  ficicm,  Domine ,  de  lacu 
novissimo  (Thren.  iii).  Vox  Christi  est  ista  sccun- 
duui  bumanitatem  ad  Patrem  clainautis  in  pas- 
sione  su  i.  Quasi  diccret :  Quamvis  in  lacuni  la- 
psa  sit  vita  inca,  ego  tanicn  de  novissinio  lacu  tc 
invocavi,  sicut  Jonas  dc  venlre  ceti  (Jon.  ii).  Cui 
simile  dicit  Job  :  Si  descendero  in  profundum  infer- 
ni,  inds  me  liberabis.  Uude  ct  caput,  scilicct  Cbri- 
stus  fldcnler  dicit :  In  die  qua  invocati  le,  Domine  , 
dixisli  :  Noli  limere,  Uiide  ct  bic  dicitur  :  Yocem 
meam  audisti,  etc.  Absquc  diibio  pcriie  non  po- 
test,  cui  Patcr  pnesto  cst.  Cujus  vocem  audicrat, 
dubiiare  non  poterat  ,  scd  quia  Corn  lillcra  ctiam 
conclutio  intcrprctatur,  jiirc  qui  periit  gcmcns  orat, 
dicens  :  Se  avertas  aurem  luam  a  singultu  meo , 
elc.  Jonas  quippe  liguram  CbriHli  fcrebat,  qui  in 
Tcntre  cetl  dlcebat :  Pelagus  operuit  capul  meum ; 
ud  cxlrema  monlium  desccndi ;  lerra'  rccta  condu- 


LEGIONENSIS  8f4 

A  teruml  me  (Jom.  ii).  Historia  palcl  quod  Jonas  te- 
nerit  osqnc  ad  profuDda  lerranin ,  qaibas  quasi 
Tcclibus  et  columnis  Dei  volaDtate  teme  gloliat 
suslen:atar.  Jonas,  at  dictam  est,  Cbrisli  Gguraro 
teooii,  quia  dos  Cbristas  per  passionem  suam  re- 
deinit.  In  Chrislo  igilar  boaHne  principalc  ci  qnaai 
c.  put  anima  Jtiit,  in  qua  divinitas  l.aLit  tvil,  quc 
ad  infcriora  loca  desceiidil,  ubi  aninue  bominuB 
siibiliaUili  potestate  lenebantur.  Isti  sunt  Tectes, 
qMi  prohib**!.!  animas  ab  inferis  exire.  Ilos  \cctes, 
sciticct  da-ni-tne?,  fraugit  Duminus,  cteosqui  claasi 
t  iie!ai:tur.  tilerai.  Incarnalus  enini  ad  exirenia 
ni«intiu:ii  Di  i  Filius  advencral  lerrx  vcilibus  coa» 
clusus,  sed  liiliiLialitir  si.-ielal  quia  libcrniet  Puler 
\ila!«i  ejus  de  corrnpli.inc,  qna  prcss"s  nobiscun, 
D  el  pro  nobis  dolens  diiebat  :  Inrocari  ncmen  iHHm, 
Domine,  de  lacu  noriisimo,  Quod  €t  Jonas  in  TeU' 
t:c  ceti  posilus  p::cnguraverat.  IJeo  Coph  recle 
conciu^io  diciliir,  qnia  concluiil  Deiis  omnim  $uk 
pcccato  \Calat.  iiii  ,  ul  aperiatur  nobis  jauua  vibe 
per  eiim  ,  qni  in  passibilitale  carnis  vrnl  usque  ad 
no\is^iuia  iaci,  scd  invocaiido  exauditus  etl  pro  tma 
r  lerentia  {llcbr.  v).  Nus  qiioqiie  corruptione  cC 
peccato  concliisi,  idem  iiobis  ad  fuluruu  credl- 
nius.  Proplcrea  :  Apprvpinquasti  mc,  inquit ,  id  esl 
appropnquarc  fecibti,  in  die  quando  invocmri  ff, 
dixisii :  Se  limeas ;  ul  el  nos  quoque  fiducialilcr 
idcni  dicamus  et  sperenius.  Qiii  auleni  sie 
conclusi  surnus,  aspiccre  ct  circumspicere  noa 
,  dcbenius  Undc  Corn  aspice  inlerpretatur.  Ac  ti 
'  diccret :  Aspice,  quia  n.ortalitas  ct  rorruptio  ad 
novissima  laci  me  perduxil ;  aspice,  qno  laqneo 
siiffl  conclusus.  Noli  inrirmitateni  et  pericnlum  dis- 
simuta.  Concluditurunusquisqiie  innuroeris  laquels. 
CoPH  qiioque  rocatlo  «uicitur,  ut  conclosi  jafiter 
voccmus  illum ,  qui  de  co^lo  vcniens  Immfumnt  no- 
slros  lulil  (Isai.  liii),  qui  ail :  Aon  esl  opBS  tmmia 
medico,  $fd  male  habentibus  (Mallh.  ix).  llabes  tuU 
nera,  ne  differas  medicinam  ;  aspice  spirilualilNis 
oculis  quomodo  conclusus  sis.  Unde  David  :  Lewmmi 
oculo$  meos  in  montes ,  unde  reniel  auxilimm  mihi» 
Auxilium  meum  a  Domino ,  qui  fccil  caclum  tt  ter^ 
ram  (Psal.  c\x).  El  alibi  :  Ocuti  nosiri  adDimiimmms 
Deum  noslrum,  donec  n\i$ereatur  no$lri  (P$aL  r.xxii). 
f)  llinc  quoquc  sub  cadein  littcra  supro  dicltur  :  Ef' 
funde  $icul  aquam  cor  luum  ante  consp  cium  Domimi 
(Thren.  ii ).  Idco  sub  liac  lillera  Rcdcniptoris  no- 
slri  fornia  proponiiur,  qni  de  iiovissiiiio  lacu  in- 
v«)cat,  et  coiifitfcnier  orat.  Ceinit  ct  clam  t,  non 
vocc  seJ  mcnle.  Ubiqnc  Dcum  pr;cscnteni  scntit,  el 
sc  appropin(|uaiilciu  in  dic  invocationis  ,  et  Deuni 
diccuicni  :  A>  tineas ,  qiii  dixit  :  Confitlile^  eg9 
rici  mundum  (Juan.  xvi).  Uiide  dicitur  :  Dominut 
illuminaiio  mea,  et  salus  mea^  queni  limebo?  (PiaL 
xxvi.)  Talis  vox  ct  r  lis  « t  talis  fidcs  n:a$:nus  clainor 
csl.  Kst  cniin  vox  cordis,  cl  clanior  et  vox  saiigui-' 
nis  ,  quse  ad  Dcum  perveiiiL  llxc  vox  exaltatur  sa- 
blimnlc  ct  conceiilii  virtulum,  sed  non  iniensione 
sonorum.  Graudis  rlanior  tldei.    pcr  quam  clama- 


805  SERMONES.  —  SEUM.  XVII.    IN  PASSIONE  DOMfNL  806 

mu$  :  Abba  Pater,  Spiriius  (\noque  c\amai{  pro  nobis  \  lorcular  calcavil,  vinum  sibi   rescrvavit,  acinuni 

porcorum  pcrpctua  captivitate  pressit. 
Allegorice  itei  um  dicalur,  ut  perrectius  inlelligr.- 


gemilibus  inennrrabitibus  (Rom.  viii).  Magna  cst  vox 
justitiae  et  cliaritatis,  pcr  quam  niortui  non  modo 
loquuntur,  sed  clamant  sicut  Abcl  [Geu,  iv).  Magna 
vox  apostulorum  ,  quia  in  omnemterram  cxivit  so- 
nu8  eorum^  et  in  fiues  orbis  ternc  verba  eorum  (Psat, 
xmii).  Ilac  voceclamat  caput  nostrum,  clamaiit  et 
mcmbia,  clamat  Raciiet  ptoraus  ptios  snos  (Matth. 
ii),  diocns  :  Nc  averlas  aurem  tuam  a  siuguttn  meo 
ct  ctamoribus  (Tliren,  iii).  Clainat  Moyscs,  cui  dici- 
tur  :  Quid  ad  me  clamas?  (Exod.  xiv.) 

Scd  sciendum  qiiin  in  cordc  rlamant  alii,  aiii  lo- 
quuntur.  Loqucbatur  Anna,  quic  orabat  pro  priva- 
ti^  (/  Reg.  i),  id  cst  'filiis.  Ciamabat  Moyscs  ardorc 
cbarilaiis  acccnstis.  Sub  bac  ergo  liltera  conclusio 


tur.  Torcular  calcavit  Dominus  virgini  rilix  JuiJa, 
quando  scilicct  Ecclesiae  sux  per  passionem  aercas 
potestatcs  subjecit.  Ipsa  quippe  vere  est  virgo  filia. 
Juda,  quia  de  Sion  exivit  tex,  et  verbum  Domiui  de 
Jerusalem  (Isai,  \i).  Calcavit  Dominus  torciilar, 
id  est  oppressionis  jugum,  ut  cssel  libera.  Scd 
quia,  calcantc  Domjno.  miilti  liuiit  amurca,  id  esl 
purgamcntum  ;  idcirco  dcplorans  propbcta  inquit : 
Ocutus  meus  dcduccns  aquam.  Idco  ctiain  littera 
Ai.N  intcrponitur,  quod /'oNs  vcl  ocutus  intcrprcla- 
tiir.  Cum  cnim  prcium  crucis  prcssit,  t!e  Cbri&li 
lalcrc  fons  cmanavit,  \mi\Q  continuo  sanguis  et  aqua 


nostrx  demcrsionis   cxcludilur;  cl  invocatio,  ui  B  exivit  (Joan.   xix).   Iloc  fonlc  emiiiir  ct  Livatur 


amplius  clamemus,  agnoscilur,  ct  singulis  dicilur  : 
Aspicc  quomodo  sis  conclusus.  Clama  ad  eum,  qiii 
prjBslo  cst ,  cl  dic  :  So  avertas  aurcm  tuam  a  sin- 
g*ittu  meo,  et  ctamoribus  ;  qiiia  conctusit  Deus  om- 
nia  sub  pcccato,  ut  ownium  misercatur  (Gatat,  iii). 
Unde  dicilur  :  Misiri  eslote^  et  tugete  (Jac.  iv),  clc. 
Quasi  diccrcl  :  aspicilc  conclusioncm  vcslrain, 
iiivocatc  dc  lacii  novissimo  nomcn  Domini. 

Lacum  Dominus  ct  Heden>ptor  noslcr  soliis  cal- 
cavit,  quia  in  crucc  moricndo  nos  a  perpctua  mortc 
liberavit.  Iliiicsimilc  cst  qiiod  alibi  dicit!ir :  Torcu- 
tar  calravit  Dominus  virgini  fitio!  Juda  (Tliren,  i). 
Historicc  aiitem  torcular  ultioncm  signiflcatct  pcc- 
catorum  supplicia.  Undc  Isaias  :  Quare  rubrum  est 
iniumentum  tuum  (Isai.  lxiii),  ctc.  Angelis  vidcli- 
cct  in  cjus  asccnsione  Dominum  bujusmodi  rc- 
spondisse  inducit.  Torcutar,  inqiiit,  catcavit  sotus 
(ibid.),  etc.  Illiid  scilicot,  quo  malis  supplicia,  bo« 
nis  projinia  calcantur.  Hoc  solus  Dominus  calcavit, 
quia  nullum  adjutorem  babuit.  Nec  cnim  angclus, 
neque  arcbangelus  corpus  luimanum  assumpsit, 
ul  pro  nobis  paticns,  advcrsarii  nostri  fortitudinem 
conculcaret  atquc  contereret.  Iloc  torcular  calcavic 
Dominus  in  passionc  siia  virgiiii  filia!  Juda,  ut  crc- 
dcntibus  prxmia,  incrediilis  el  crucifigentibus  pcr- 
petuj^  captivitatis,  et  nDtcrnac  damnalionis  eflundc- 
ict  siipplicia.  Prophcta  vcro  videns  Juduconim  du- 
riiiam,  dcploral,  quia  calcavcril  Dominus  torcular 


sponsa,  sponsi  complcxibus  soiianda  Hoc  doc^tur 
iit  gaudcat,  et  ut  soli  sponso  inba:rt.til ,  solum  dili-- 
gat,  qui  sc  tantuni  dilexil.  Ct  qiiia  Ain  etiam  ocu- 
lus  intcrprctalur,'non  immcrilo  dc  Itoc  fonlc  ocu- 
Iiis  inebriatus  dcducil  aquani  lacrymarum*  Unde 
David  ;  Exiius  aquarum  deduxerunt  ocuti  mei ;  quia 
non  custcdicrunt  legem  tuam  [Psal,  cxviii).  Longg 
factus  est  cousotator^  ctc.  Qiiotics  Ecclesia  tribula- 
lionibiis  allicitur,  qnolics  auxilio  Dci  d.solatur; 
tolics  ad  lacryiiias  quasi  ad  consucta  arma  reciir- 
rat.  Soqiiilur  :  Facti  suut  fitii  mei  perditi,  quoniam 
iuvatuit  iuiinicns.  Duin  autcm  doctore  cxterius  n:o- 
nente,  non  adest  Paraclctus,  qui  eam  instruat  ci 
,  erudiat  intcrius,  proptcrea  fiunt  filii  ejus  perdit'>, 
'  et  invaicscil  inimicus.  Qiiisquisergo  doclorura  Ec- 
clcsiam  siLi  coiiimissam  minus  converli  videril,  de 
fonle  amoris  bauriat,  unde  lacrymas  producat,  do- 
nec  consolantem  el  convcrtentem  Paracletum  re- 
ducat.  Alioquin  invalcscente  inimico  fiunt  filii  ejiis 
perditi,  qui  scilicet  nondum  ablactati,  nonduro  in 
virum  perfectum  perducti  sunt. 

Sequitur:  Reputit  Dominus  altare  suum^  male- 
dixit  sanctificationi  sua ;  tradidit  in  manus  inimici 
muroi  turrium  ejus  (Thren,  ii).  Moraliter.  Repulit 
Dominus  allare  suuro,  quod  fit  curo  ara  cordis  pro- 
fanatur,  etmens  et  conscientia  prostitula  polluitur, 
ubi  a  nobis  accepturo  Deo  sacrificium  |ure  oiTertur ; 
secundum  illud  :  Sacrificium  Deo  spiritus  contribu-' 


fili»  Juila.  Qtiod  cnim  Dominus  patiebalur  ad  ip-  d  tatus:  cor  contritum  ethumitiatum  (Psal,  l),  etc. 


sius  rcmedium,  convcitit  sibi  in  cxtremae  captivi- 
tatis  et  pcrpctMse  damnalionis  tormeiituin.  Unde 
ipsiiis  Synagogae  plorantis  indicat  pcrsonam,  quod 
subditur  :  Idcirco  ego  ptorans,  et  ocutus  nuus  dedii- 
cens  aquam;  quia  louge  factns  est  a  uie  consotator, 
convertens  animam  meam  (Thren.  i).  IIoc  saipc  pro- 
bamus,  si  Judaicam  perfidiam  et  duritiam  inspioi- 
mus.  Melaphoricc  autem  dicitur  :  Torcutar  eatca- 
jit  Domiuus  virgini  fitice  Juda.  Metapliorice.  Vi- 
neam  suam  Dominus  dc  i£gyplo  cduxit,  ct  in  terra 
promissionis  plantavit,  quse  diu  sterilis  et  infru  • 
2tuosa  permansit.  Unde  est  illud:  Exspeetavi  ut  fa^ 
cerpt  uvas  et  fccit  tabruscas  (Isai,  v).  Idco  Doroiniis 


Sanctiiicatio  maledicitHr,  cum  anima  roaledictione 
prostemitur,  quia  in  se  nomen  Dei  sanctificare  no- 
luit  curo  digno  sacriflcio.  Turres  aniroae  sunt  fides, 
spes,  charitas,  et  cxterae  virtutes,  quibus  ad  coc- 
luro  usqiic  crigitur.  Muri,  quibus  rumitur,  caste 
rariim  virtutum  opera  sunt.  Hi  in  manus  bostiuro 
traduntiir,  quando  intus  forisve  anima  in  suis  acti- 
i)us  dissipatur. 

Ilerum  lamentando  ail :  Vocem  dederuut  in  domo 
Domini^  sicut  in  die  sotemni,  Ilostcs  dant  voces  in 
domo  Domini  sicut  in  die  solemni,  qiiandoimroundl 
spiritiis  et  portcnta  vitioruro  vitiato  templo 
sancti  SpirKus  in  anima  pcrstrepunt,  quo  Spiritus 


«07 


S.  UARTIM  LEGIONENSfS 


m 


tancli  organa  el  virlulum  liarmouia  resonaro  so-  A  ad  me  deierra  {Gen.  iv).I^ru8ca  est  yiilB  agi^t. 


lebanC. 

Allegorice.  Reputii  Dominui  aiiare  suum,  clc. 
Esl  uiium  allare  Dei  in  Ecclesia,  sciliccl  Ghrislus, 
qui  hostia  et  sacrificium,  ponlifex  et  saccrdos  ili- 
cilur.  Iii  hoc  aJtari  sacrificia  omnia  offeruntur.  Sed 
sunl  sancli  aliaria  ab  hoc  allarl,  sicut  lux  a  lucc, 
sicul  monlcs  a  m(mtc,  pastorcs  a  pastorc.  Allarc 
illud  scilicct  Ghristufii,  Paler  in  passione  repulit 
pro  Jud«is  oranlem:  Paler^  inqtiil,  iran$fer  cali- 
cem  hunc  a  me  (Marc.  xiv).  A  quibiis  rcpulsus  pa- 
terno  jmlicio  ad  gentes  transfcrlur.  Undedicilur: 
Tu  vero  repulisii  ei  despexisii;  disiuRsii  Chrisium 
iuum  (Psat,  Lxxxviii).  Siciit  enim  illa  sacriftcia  fi- 
guram  Ghristi  gerebant,  ita  atiare  de  lapidibus  im 


qu»  in  terrae  marginibus  nascitur.Unde  ei  bbrusca 
dicta,  a  labiis  videlicel  et  exiremitatibus  terrae. 

Sequitur  :  Cogiiavii  Dominus  dissipare  munsJUim 
Sion:  ieiendit  funicutum  suum,  ei  noH  avertUmm' 
num  suam  a  perdiiione,  Luxiique  antemuraie,  ei  MUh 
rus  pariier  dissipaius  esi,  Moraliter.  Gum  Deus  vi- 
det  animam  de  arce  contemplalionis  ad  Ima  ruere, 
cogitat  murum  ejus  dissipare;  sed  ante  funiculna 
tetendit,  ut  vidcat  qua  mensura  punienila  sii.  Pri- 
mum  quidem  deliberat,  ut  videlicet  redeundi  fa- 
cultatem  relinquat»  et  ut  ipsa  recogitet,  quid  pcc- 
caverit ;  antequam  dissipet  murum  ;  super  eam  es- 
tendlt  funiculum,  quasi  perpendens,'quanta  liiii 
dclicla  vel  qualia  ;  ut  similiter  ipsa  perpendat,  ali6- 


poliiis,  quos  ferrum  non  tetigii  (Deut,  xxvii),  oor-  ^  quin  scial,  qiiia  manum  suam  non  avertit.  Sed  quia 


ipus  Doinini  praesignabat  nullo  humanocorporc  con« 
laminatum.  Quia  ergo  Ghristus  ad  Ecclesiam  trans- 
fertnr,  in  ee  quasi  in  altari  vota  fidelium  offcrun- 
tur,  pi-o  quibus  quasi  aposldlis  compaliens  plangit 
E(!cle8ia ;  non  quod  a  se  iranslatum  doleat,  sed  cum 
apostolis  pro  morte  ejus  trislata,  ut  post  cum  eis* 
dcm  de  resurrectioiie  gaudeat.  Unde  mos  inolevit 
ab  apostolis  traditus,  ot  quo  die  passus  est  Ghri- 
slus,  corperisclsanguinis  Ghristi  hnstia  non  olTe- 
ratur.  Tribus  scilicet  de  causis :  vel  quia  in  veri- 
tate  immolatur,  cujus  haec  ca;tcris  diebus  mystica 
suni  sacramenta  ;  vel  quia  ipse  sanctissimus  poii- 
iifex  Ghristiis,  quia  ea  recte  oflert,  eo  die  per  se- 


illa  cogitarc  noluit,  qux  peccavit,  sed  sanguis 
guinem  tctigit,  id  est  homo  hominem  occidil ;  ma- 
riis  est  dissipauis,  ct  ipsa  hostibus  tubjecia.  Au- 
diant  liacc,  qui  temerejudicare  nonmctnunt,  nee 
causasjuslo  cxamine  perpendunt.  Dominus  nibtl 
sine  mcnsura  ct  deliberatione  fadt,  sed  jusio  eza- 
inine  cuncta  perpendit,  qui  perfecte  omnia  noTii. 
Anlciuui^alc  fides  esi,  qiia;  dissipato  muro  IngGre 
dicitur:  Non  illa  Tidelicet,  quae  per  dilectioncin 
operatur  (Gatai,  v),  sed  quam  dxmenes  credere  tA 
contremisccre  dicuntur  (Jac.  ii) :  per  quam  anle- 
qitam  niurus  dissiparctur,  virtutum  scilicet  caeie- 
rarum constiuotio,  erat ei  murus  Ghristus,  ei  an-* 


ipsiim  ad  inferos  desccr.dit;veiquia  templo  soluto,      icrourale  per  camdem  fidem  in  animo  colloraius. 


ct  ahari  depulso,  non  est  in  quo  corporis  a  sangui 
ntg  viciima  ofleratur. 

Sequitur:  Maledixit  tancti/icaiioni  suo! :  Ghriste 
scilicet  qui  cum  peccatum  nonliaberet  (JlCor.  v), 
pro  nobis  peccatum  et  matedictum  facius  est  (Galai, 
iii).  Unde  Moyses :  Matedicius  liomo  quipependit  in 
tigno  (Deui.  xxi).  Uicest  omnis  nostr^  saiictifica- 
iio,  qui  pro  nobis  pependit  in  ligno.  Sicqiie  imple- 
ium  esi :  Tradidit  muros  iurrium  ejus  in  mamis  ini' 
mki.  Apostolos  scilicct.  qui  suiii  mori  caterorum 
lidelium,  tradidit  in  tentalionem  inimici,  qui  exps^ 
tivii  eos  cribrare  sicut  triiicum  (Luc.  xxii).  licrum 
BiibjuBgit,  dicens  :.Vocm  dederunt  in  domoDomini^ 
eicut  im  die  sotemni.  Quanta  confusio  fuit  tunc  in 


Scd  quia  noluit  Ghristum  cuslodem  et  defonsorcm 
haberc,  dissipaiur  operaiio  vii-tutum,  ei  Ingci  an- 
temiirale ;  fides  scilicet,  qua  judicium  credii  ei  eon« 
trcmiscit.  Ua  non  potcst  resistere  hostibus:  noc 
qiiod  pomitcnti»  locus  aufcratur,  sed  quia  redtra 
eoiiiemnit. 

Allegorice  autcm.  Gogitat  Dominus  ditsipeve 
muros  filiae  Sion,  cuin  supcr  Ecclesiam  funieulum 
peocaiorum  nostrorum  et  normain  judicii  districii 
extendit,  ut  ipsam  aflligat  secundum  delictorum 
merita.  Murus  dissipatur,  dcfensores  scilieeiet  re- 
ctores,  cum  aiit  immatiira  niorte  subtrahuntur,  aut 
ab  hostibufi  superantur.  Sed  quia  justo  D^\  judicio 
fit,  manum  suam  a  perdiiorum  afllictione  non  aver- 


domo  Domini,  quaiUa  in  atriis,  quania  in  plateis,  D  tit.  Urbs  enini  fortiiudinis  nostrae  Sion  non  minua 


quanta  in  civiiaie  lota,  cum  essot  dies  festiva,  EVaii- 
gelium  declarat.  Unde  ipse  Dominus  per  Isaiam : 
Exspectavi  ut  faceret  judicium^  eiecce  iniquiias;  et 
jutiitiam^  eiecce  ctamor  (Jsai,  v).  Ac  si  aperlius  de 
Israelitica  plebe  Dominus  per  prophetam  diceret : 
Exspeciavi  ut  facerei  uvas^  id  esl  judicium,  ei  fecit 
tabruuast  id  est  iniquitalcs ;  ei  JMsiiiiam^  id  est  ut 
in  me  fideliter  ccederet,  et  ecce  clamor,  scilicet : 
7o/(#,  toltef  crucifige  eum  (Joan,  xix).  Glamorem  Ju- 
dci  pro  juslitia  fecerunt,  quia  Gbristum  interfecc- 
runt,  cujus  sanguis  clamat  ad  Dominum  do  terra. 
Unde  dicitur :  Vox  sanguinis  fratris  iui  Abet  ctamai 


ab  invisibilibus  interius  hostibus,  quam  a  visibili- 
bus  vastatur  cxtcrius.  Lugct  enim  murus,  id  esi 
Salvator,  dum  nes  lugentes  facit.  Ghristus  in  hac 
civilaie  el  antemurale  est  et  munis,  cui  suorui» 
membrorum  luctus  ascribiiur.  Ilic  murus  dissipa- 
tur,  cuin  ejtts  munitione  Ecclesia  desolalur.  linic 
simile  est  qnod  ait  beatus  Joh  :  Quasi  rupto  maro, 
et  aperia  janua  irrueruni  snper  m^,  ei  ad  meas  mite' 
rias  devotuii  sunt  (Job  xkx).(95)  Quid  hoc  loco  murl 
noinine,  nisi  Redeniptor  liumani  generis  appellatur? 
De  qiio  pro  santx  Ecclesise  aedificatione  per  proplie* 
tam  dicitur :  Ponetur  in  ea  murus  et  untemurale  (Im. 


(95jGrtg  ,  Hh.  xx  Morat.y  cap.  53. 


m 


SERMONES.  —  SEHM. 


xiYi).Tpseeniin  nobis  inurus  csl,qiii  ad  corda  noslra 
porgnre  nialignoruni  spirituum  cursum  \i  lat.  Qui 
r.osirae  quoque  fidei  eiiam  antemurale  posuit,  quia 
priusqiiam  se  per  carnem  oslenderet,  praedicalores 
si:i  iiiysterii  prophctns  misit.  Recte  quippe  pro- 
pbrlx  anlemuralis  nomine  vocantur,  qui  dum  su!)- 
sequenlein  pradicaveruiit  Dominum,  quasi  ante 
inunim  steterunl.  Sed  quasi  niurus  rumpitur,  cuin 
pravorum  pcrstiasioDibus  fides  qua^  iii  Rcdemptore 
nostro  est,  in  quorumdam  corde  dissipnlur.  Curo 
enim  perversis  in  bac  vila  potestas  tribuilur,  quid 
alind  quam  erroris  janua  aperitur^Quaslergorupio 
niiiro  ct  aperla  janua  super  bonos  niali  irruunt, 
cum  accepla  tcmporaliter  polestatc  perversi  ipsa 
quo(|uc  in  quoruindam  corde  dcstruere  munimina 
lidci  conantur.  Dc  quibus  apte  subditur :  Et  ad 
meas  miseriai  detoluti  suii/,  quia  videlicei  prius  ad 
suas.  Msi  enim  pcrvcrsc  vivendo  ad  suas  antc  ini- 
serias  cadcrent,  nequaquam  ad  eas  postinoduin  ct 
aliis  suaderenl.  Sed  post  suas  reprobi,  et  ad  iio* 
stras  miserias  devolvuntur,  quando  ad  ea  mala  in 
quibus  jam  ipsi  implicati  sunt,  etiam  quosdain  et 
nobis  sibi  iinitos  trabunt.  Polest  qiioqiie  intclligi 
iiuiri  numne  niunilio  discipliiia*,  Saiouionc  atte 
slante,  qiii  ait :  Pcragrum  hominis  piijri  transiri^et 
per  vine.im  viri  stuUiy  et  ecce  totum  replererant  ur- 
5ic<r,  operuerant  superficies  ejus  spinx^  et  maceria 
iapidum  deslrncta  eral  (Prov.  xxiv).  Per  agruai 
hominis  pigri  alquc  per  vincam  viri  stulti  transire, 
est  cujuslibet  vilain  ncgligentis  inspicere,  ejusque 
opera  considcrare.  Quam  urticae  vcl  spin»  rcplent, 
quia  in  corde  iicgligeiuium  prurientia  desidoria 
tcrrena  et  punctiones  pullulant  vitiorun\«  quippe 
quia  scriptuni  est :  /»  (9G)  desideriis  est  omnisoti^- 
sut  {Prov.  XIII,  juxta  LXX).  Maccria  lapidum  de- 
fttriicta  erat,  id  est  disciplina  Patruin  ab  ejus  corde 
dissoUita.  Namquia  degtriicta  lapiduro  roaccriadis- 
sohitani  esse  disciplinam  vidit,  illic  protinus  se- 
cutus  adjunxit :  Quod  eum  vidissem^  posui  in  eorde 
meo,et  exemplo  didici  di^ciplinam  (Prov,  xxiv).  Quasi 
ergo  rupto  muro  kosli»  ingrcditur,  cum  vel  ina- 
lignorum  spirituum,  vel  pravorum  liominum  pert 
suasione  callida  discipUnae  muDimina  in  corde  disi- 
fripantur. 

Summopere  igitur,  fratres  charissiroi,  vobis  atr 
fe«dite,ne  roalignorum  spirituum,aut  perversorum 
hominiim  suanioney  Evangelii  nonna  et  sanctoruro 
Patruro  disciplina  in  cordibiis  vestris  dissolvatur. 
Main,  ut  supradlctum  est,  quicunque  in  aniroo  iot 
carnis  deleetatione  aut  prava  persuaslone  rignrem 
Dominicorum  praecepiorum  dissolverit,  inimicls  ad 

(06)  Erranint  Benedictini  'revisores  openim  S. 
Cregorii,  assignantes  ista  vcrbacapiti  xxviiiProv., 
vers.  19,  tam  in  corpore  quain  in  invlice  locorum 
Scripturae,  cum  niunifeste  ea  respondeant  loco  a 
me  notato.  Ncftciveruni  etiam  editores  llieronymi 

3ui  legil :  Jn  desideriis  est  omnis  anima  otiosi  [Epist. 
7,  at.  81,  cujus  capilis  illa  CHsent,  nullum  enim  iio- 
tavere.  Citantur  a  Cassiano  lib.  x  /nsftfNitoN.,cap. 
21,  etCo//ii/toii.  24,  eap.  2,  ubi  ejus  editor  Alardus 

Pathol.  CCVllI. 


XVII.  IN  PASSIONE  DOMINl.  810 

A  s^  ingrcssum  praeliebit.  Oportet  igitur  nos  indesi- 
neuter  pra^cepta  Dominica  opere  iinplere.  et  sancto- 
riim  Palrum  salutaria  exeinpla  ad  memoriain  rc« 
ducere,  ut  excmplis  confortati,  ct  Duuiinicis  prae- 
ceptis  instructi,  rectopossimustrauiite  inccdere,  et 
deliacvallelacrymaruniad  portum  salutisexire.San- 
ctorum  praeccdentium  Pntruni  cxeinpln  fidoles  in 
bono  operc  confortant ,  ct  Dei  |»nccepta,  quasi 
fuiies,  cos  ad  cocluni  snblevant.  Unrle  in  Jereniia 
legimus  :  Locntus  est  Abdemelech  ^€thiops  cnnnchus 
ad  Sedeciam  rcgem  dicens  :  Domine  mi  rex,  male  />- 
cerunt  viri  isti  omnia  qutecunqne  perpetrarunt  cMra 
Jeremiam  prophetam^  mitlentes  eum  in  lacum,  ut 
moriatur  ibi  fame;non  sunt  enim  panes  nltra  in  ci^ 
vitate.  Prcccepit  itaque  rex  Abdemetech  Aithiopi  di- 
cens :  Tolle  tecum  hinc  triginta  viros  et  levate  Jcre" 
niiam  de  /aru,  antequam  moriatur,  Assuwptis  etflo 
Abdemeleh  viris  secum,  ingressus  est  domum  regi», 
qua*  erat  sub  cellario;  et  tnlit  inde  veleres  pannos^  ei 
ea  quas  computruerant,  et  submisit  ea  ad  Jerew.iam 
in  lacum  perfuniculos,  Dixitque  Abdemeleeh  ad  Jere- 
miam  :  Ponevelerespannos,  ethacscissa  et  pulridasub 
cubitu  manuum  tuarum^  et  super  funes.  Fecit  ergo  Je* 
remias  sit,  Et  eduxerunt  eum  delacu  (Jer,  xxxviii)» 
Niinc  itaqiie  dicenduin  qiiid  isto  signiOceiit.  Sicut crgo 
i!ii  priiicipcs  qiii  propbctain  luiscrunt  in  lacum, 
c<!S  signilicant  qui  fidelcs  Christiscmpcrdcsiderant 
mergcre  in  ccDuuin  vitiorun)  et  sordcs  peccaloruni, 
siti  iste   ^tbiops  eunuchus,  qui  tiniore  et  amora 

Q  Dcicompuuctus,  prophctain  eripuit,  signiflcat  praedi- 
catores  de  geiitibiis  qui  scipsos  eunuchiznvenint 
proptcr  rcgiium  ccclorum,  qiii  verse  chnritatis  iiH 
siiiictu  inique  oppressos  studcnt  de  fovea  crucra 
pcrditionis,  quod  et  nomcn  cjus  te>tutur.  Abde<> 
iiiclcch  enim  servus  regis  iiiterprctatur,  illius  sci- 
licel  de  qiio  dicitur  :  Rex  magnus  super  omne»  deo» 
(Psal.  xciv) :  cui  ordo  pnedicatorum  sorvlt  per 
vcrbuni  Evangclii,  gcnlcs  associando  fidci.  Quod  au^ 
tem  divinis  admoniiionibus,  et  praecedentium  Pa-  ' 
trum  exemplis  adjuti,  de  hujus  vitae  profuiido  libo* 
ramur ;  beiie  pcr  Jeremiam  signatur,  qui  ut  ele- 
vetur  de  puteo,  fun.  s  ad  euro  et  panni  vct.  rcs  de- 
ponuntur.  Funibus  enim  prscepla  Domini  Aguran-p  . 
tur,  qiue,  qui^  nos  in  peccato  pofdtos  jn  coiDmun» 

I>  conveniunt  et  rapiunt,  quasi  ligant  et  trabunly 
coarctant  et  levant,  Sed  ne  ligatua  his  funibui» 
duni  trabitur,  incidatur,  siinul  etiam  panni  valoni 
apponantur,  quia  Tidelic^  ne  divina  pnecepii  Mi 
terreant,  antiquorum  Patruin  exempla  confor|ii|t, 
ut  eoriim  comparatione  nos  posse  |^r9su|narou| 
quod  ex  nostra  iqibecillitate  formidarous.  Si  ergo 

Gni.cus  recte  notnt  pro  e.s  babere  Yulgataip,  vuU 
et  non  vuUpiger,  qiii  est  locus  queui  ad  oram  ap- 
poniuius,  sicut  ct  vidcri  guo«iue  potest  in  indice 
textuiiui  ejusdem  Cassiani,  sec.  \ersion.  LXX,  a 
Pctro  Cliacon  oflormato.  Cum  ergo  liaec  verba  Untis 
ei  in  tuiibus  PairiUns  invcniaiilur,  miramur  ea  elfu- 
gisse  diligeiitiam  Petri  Sabbatier,  ut  ipsis  daret  lo- 
cum  in  Bibliis  qu.-e  edidit. 


20 


81 1  8.  MARTINI 

de  hoc  profundo  levari  non  possumus,  festine  lige- 
niur  funibus,  id  esl  praeceplis  Dominicis  asiringa- 
mur.  Intersinl  ctiam  panni  veleres,  ul  meiiustenean- 
lor  funes,id  cst  praecedentium  confortemur  exemplis, 
ne  infirmos  nos  praecepta  subiilia  vulnerent.  Unde 
dicitur:  Mementote  prwpoiitorum  teUrorum,  quivo" 
^fs  locuti  $unt  verbum  Dei,  quorum  intuentes  exitum 
couver$ationi$f  imitamini  fidem  (-Uebr,  xiii). 


Ll-GIONENSIS  M 

A  Antiquoruro  ergo  Patrum  exempla,  dllectissiiBi« 
ante  mcntis  oculos  rcvocenius,  eoniinque,omni  dila- 
tione  posiposita,  sequamur  vestigia,  ut  mandatoruiu 
Dei  funibus  astricti  et  subievati,  ad  eorum  sociela- 
tem,  Chrlsto  duce,  possiinus  pertingere,  qui  cuni 
eodem  Patre  et  Spiritu  sancto  in  Trinitale  perfecta 
vivit  et  regnat  Deus,  per  omiiia  ssecula  saeculoniM. 
Amcu. 


SERMO  DECIMUS  OCTAVUS. 


IN  RAMIS  PALMARUM. 


isaias  propheta,  fratres  cbarissimi,  ut  vir  nobi-  B  paret  pcr    boc  quod  a  contribulibns  patielMitar. 


ts,  et  urbanae  elegantiae,  qui  multa  Spiritu  sancto 
edoctus  de  Cbristi  incarnntione,  nativitale,  pas- 
sione,  morte,  ad  inferos  desccnsione,  in  coelis  as- 
censione  ac  Spiritus  sancti  missionc,  claravoce  prae- 
dixit,  ilcrum  de  secundo  ejiis  adventu  ad  eruditio- 
nem  et  exbortationem  nostrain,  imo  totius  Ecclesise, 
aanctis  apostolis,  et  omnibus  cjusdem  Ecclesi^ 
rectoribus  loquitur,  diccns :  Dicite  fiiios  Sion  :  Ecce 
Salvator  tuu$  reMir,  et  merce$  eju$  cum  eo,ei  opu$  it- 
iiu$  coram  ipso  {l$a.  lxii).  Ac  si  apcrtius  diceret: 
0  vos  saiicti  apostoli,  et  doctorcs  caetcri,  quibus 
Deus  Eoclesiani  suam  doctrinis  et  exeniplis  rcgcii- 
dain,  et  ab  inimicis  visibilibus  el  invisibilibus  cus- 
todiendain  cominisit,  dicite  eidem  Ecclesix  specii- 
lationis  filiae,  ut  non  dormiciis  in  peccatis,  sed  vi-  C 
gllans  iii  Dei  pra:ceptis,  non  negligens  in  operibus, 
sed  Mudcns  sanctis  actioiiibus,  exspectel  Jesun 
Christum  Salvatorem  ct  sponsum  suum  venienlcni 
adjudicium.  Unde  iisdcm  Dei  Filius  ail  in  Evan- 
gelio  :  Yigitate ;  ne$citi$  enim  quando  Dominu$  do- 
mut  veniat:  uro^  an  media  nocte^  an  galli  cantu^ 
oHmane  (Marc,  xiii).  Ulique  sancta  Ecclesia  Dei 
Patris  est  filia  et  Christi  spor.sa.  Deus  Patcr  eaiu 
gennit  per  ETangeliuni  Filii  sui.  Unde  est  illud  : 
Dedit  ei$  pote$taiem  filio$  Dei  fieri^  hi$  qui  credunt 
fn  nomine  eju$(Joan,  i).  Et  Merum :  A$cendo  ad  Pa- 
trem  meum^  ei  Patrem  ve$trum  (Joan,  xx).  Filii 
quippe  Dci  adoptivi  suiit,  qui  fidem  rcctam  operi- 


Paulus,  Ecclcsiae  persecutor,  secundum  camem 
filius  Synagogae  fuit.  Dicat  ergo  Isaias  propheta  :  0 
vos  sancti  doctorcs :  Dicite  fiiias  Sion^  id  est  sanctae 
Ecclesi<£,  quae  mala  respucndo,  bona  seclandOt 
vera  a  falsis  discernendo,  speculationis  est  filia  : 
Ecce  Salvator  tuu$  venit,  scilicet  ad  judicium,ciiifi 
pote$tate  magna  et  maje$tate  (Luc,  xxi).  Ecce  mer- 
ce$  eju$  cum  eo,  bonorum  videlicet  ct  roalorum,  nl 
reddat  unicuiqu^  juxta  opera  $ua  (Matth.  xvi).  Ei 
opu$  iUiu$  coram  illo^  potestas  scilicet  juste  judi- 
candi.  Ipse  e$t  enim  con$tituiu$  a  Dco  Patre  judex 
vivorum  et  mortuorum  (Act,  x).  Ecce,  inquit,  S«/- 
vator  tuu$  venity  non  alienus,  sed  tuus ;  non  extra- 
neus,  scd  in  primo  advcntu  pro  tua  redemptione  a 
Deo  Patre  inissus ;  pro  te  natus  et  passus,  eK  non 
pro  suis,  sed  pro  luis  gravissimis  peccatis  cruci- 
fixus,  morluus  ct  sepultus,  et  per  suam  ac  Dei  Pa- 
tris  potcntiam  resuscitatus,  et  in  dextera  ejusdem 
Patris  sui  cxaltatus.  Unde  nunc  illum  in  proximo 
scito  venturuin,  ut  te,  id  est  omnes  actus  tuos,  et 
saeculum  examinet  per  ignem. 

Sequitur  (ibid) :  Et  vocabunt  eo$  populum  sanetum. 
Sancti  videlicet  apostoli,  et  alii  doctores  vocabunt 
sanctam  Ecclesiam,  quam  acquisienint,  populuu 
sanctum,  congaudentes  ei,  ac  dicentes :  VoscBtispo- 
pulus  sanctus;  vos  redempti  a  Domino,  Unde  lieatus 
Petrus  :  Vo5,  inquit,  genu$  electum,  regalt  tacer^ 
doiium^  gen$  ^ancta^  poputu$  acqui$itioni$t  etc.  (I 


bus  tenent,  rooribusque  dignis  exornant.  Unde  in      Petr,  ii.)Et  Paulus  ;  Jam  non  e$tit  ho$pitet  at  adve^ 


Canticis  sponso,  id  est  sancta  Ecclesia,  dicit :  Filii 
matri$  meas  pugnaverunt  contra  me  (Cant.  i).  Spiri- 
tualiter  primitiva  Ecclesia,  qu»  initium  sumpsit  cx 
iudsea,  totius  Ecclesiae  est  mater.  Filii  matris  san* 
cti  aposioli  exstilerunt,  qul  contra  mullitudinein 
gcntium  verbo  pngnavcrunt,  eamque,  Domino  co- 
Operante,  signis  et  verfssimis  rationibus  vicerunt, 
Tictamque  Cbristo  subditam  aut  devotam  fecerunt. 
Aliter :  Ft/ti  matrit  mex  pugnaverunt  contra  me,  Syn- 
agoga  malcr  exstitit  sanctae  Ecclesiae  secundura 
carnem:  Judaeiergo  filii  SynSgogae  piignaverunt 
contra  Ecdesiam.  Ecclcsia  ostendit  unde  primam 
persecutorum  rabiem  pertulerit,  qu»  (ravior  ap« 


na^$ed  e$ti$  cite$  ^anctorum,  et  dome$tici  Dei^  etc. 
{Ephe$,  II.)  Iteruiu  subjungit  dicens:  Tuautem  vo 
caberi$  Quagtita  ctvt/ai,  etnon  derelieta,  Acsi  dicatur : 
0  Ecclesia,  tu  vocaberis  Quaesita  civitas,  a  Deo  Pa- 
tre  scilicct  sanguine  Filii  sui  redenipta  ;  et  non  vo* 
caberis  derelicta,  sicut  oliin  Judaea  propter  ne 
gationem  a  Dco  derelicta   est,  et  destituta.  Unde 
dicitur  :    Venit   Filiu$  homini$  quarere^  et  tal* 
tum  facere  quod  petierat  (Luc,  xix).  Haec  est  enim 
ovis,  scilicet  saiicta  Ecclesia,  quam    pastor  iK>* 
nus  quaerere  venit ,  aliis    in   deserto    dimissts 
(Luc,  xv). 
Sequiiur  (Ita.  Lxiii):  Quit  ett  ti/«,  qui  nnit  de 


815  SLRMONES.  —  SERM. 

EtioTif  tinctis  vestihus  de  Bosraf  llaec  iii  persona 
angelorum  dirla  sunl,  scilicel  mysieriunii  Incama- 
tionis,  nalivilatis,  passionis,  resurrectionis  Chri- 
sii  ignoranliuin  et  in  ejus  ascensione  qiiaerentiiim, 
ac  dicentium  :  Quis  esi  isie,  qui  venit  de  Edon  , 
tinctis  vestibus  de  Bosra?  Quani  magnus,  quam 
potens  ,  quam  admirabilis  ciim  lanlo  exercitu  tin- 
ciis  vestibus  dc  Bosra?  Priusvidclicet  sanj^uine  in 
crucc  ;  vcl  quin  etiam  lunc,  iioc  cst  in  die  judicii, 
apparebuntcicatrices  ejiis.  Quidaui  angeli,  utdixi- 
iiius,  nou  plenc  cognosccntes  myslerium  Incarna- 
tionis,  passionis,  resurrectionis;  vidcntes  ad  coelos 
Dominuin  asccnJerc  cum  mulliludine  angelorum  , 
cl  sanclorum  hominum  propria  virtule,  non  ange- 
lorum  auxilio ;  admirantur  ascensionis  inystcrium, 
ot  quoniodo  sibi,et  aliis  aperiret  rognum  coelorum. 
Uutlc  ct  angelis  Dominum  comitantibus  dicunt : 
Quis  est  iste^  qui  renit  de  Edon^  etc.  Et  in  David 
similiter :  Quis  e%t  isteRex  glorio'?  {Psal,  xxiii.)  Vide- 
tur  lainen  Augostinus  diccre  suj)er  Cenesim  quod 
omnes  angcli  ab  ipsa  crealione  sua  slntim  cogno- 
\erunt  in  coniemplatione  sui  Creatoris  quidquid 
ipse  eral  facturus.  Hieronymus  vero  apertedeclarat 
(|uia  quidam  angeli  donec  pcrficcretur  mysterium 
Incarnationis,  ad  plcnum  non  cognoverunt. 

(97)  Edon  ,  ab  cduiio  rufa;  lenlis»  propter  quam 
vendidit  primogenita  sua,  dicilur,  vel  a  colorc.  In- 
terpretalur  eniin  terrenus,  vel  sanguineus ,  et  signi- 
licat  mundum.  Esau  eniin  querceus,  vel  robonus  ; 
Se\r  iiispidus,  id  est  pilosus  dicitur.  Hic  autem  non 
ipsum  hominem,  sed  inundum  secundum  interprc- 
taiionem  significat  :  sicut  et  civitas  Bosra,  id  est 
viunita,  vel  firma,  non  rcmsuam  hic,  sed  infirnum 
cccundum  interpretationem  significat ,  ubi  firini- 
tcr,  quasi  sub  multis  custodibus,  animae  tcnebantur. 
Unde  dicitur  :  Quis  deducet  me  in  civitatem  muni- 
tam  ?  (Psal.  lix.)  Vel  Uicruftalem  terrenam  signi- 
licat,  quae  firmissimis rouris  ruiimunita,  inquapas- 
sus  est  Dominus.  Hieronymus  inquit  :  Hicrusalem 
interpretatur  munifa  vel  firma.  Bosra  autem  civitas 
ncc  in  tcrra  promissionis ,  ncque  in  Edoii  sita  est , 
sed  in  Moab.  Venit  Chrislus  de  mnndo  sanguinco, 
Tcnit  de  Bosra  tiiictis  veslibus ,  id  est  corporeis 
niembris  de  civitate  miinita,  scilicet  llierusalem  , 
ubi  passus  est ;  vel  de  inferno  spolialo  victor  cum 
fidelibiis  siiis. 

Scquitur  ;  Iste  formosHi  in  slola  tua^  id  esl  in 
habitu  humanilalis,  admirative  pouitur.  Ac  sidica- 
tur  :  Quis  cst  iste  formosus  in  stola  sua,  in  huma- 
nitate  scilicct  ex  Tirgine  suscepta,  gradiens  vel 
ambiilans  super  omnes  coclos,  t»  multitudine  for- 
tituiines  suw,  <id  est  iii  plenitudine  Divinilatis,  nullo 
egensauxilio?  De  quo  Psalmista  :  Speciosns  forma 
vra  filiis  iiominum,  eic.  (PsaL  xliv.)  Ac  si  diceret: 
Tu  Verbum,  tu  Rex  speciosus  forma^  id  est  in 
fonnosa  divinitate  ;  pne  filiis  iiominun  ,  quia 
non  taoturo  homo  ut  caeteri  homines,  sed  Deus 
ei  homo. 

(97)  Ex  Glos?.,  ut  reliqtia. 


XVin.  INRAMIS  PALM.  81 W 

A  Nola  quia  potsct  dicere,  pra  angelis  :  scd  quia 
vcrum  horoinero  vult  eum  ostendere,'inducit  for- 
mam  filiorum  horoinum.  Et  hoc  conlra  haereticos, 
qui  dicebant  esse  phantasticum  corpus.  Speciosus 
forma^  quia  difTusa  est,  id  est  diffundetur  gratia  in 
labiis  tuis,  in  praeconiis  videlicet  tuis,  vel  in  prae- 
sentia  tua.  Dicatur  ergo  ab  angelis  de  Christo  in- 
terrogantibus  :  Qti.*s  est  iste  formosus  in  stola  sum^ 
gradiens  in  multitudine  forlitudinis  suop  ? 

Tacentiliu»  angelis  ChrisUim  comitantibus,  ipso 
respondet,  dicens.:  Ego  sum  qui  loquor  justitiam^ 
et  propugnator  sum  ad  salvandum.  Ac  si  apertius 
diccrct  :  Ego  sum  alpiia^  et  omega  (Apoc.  i) ;  Deus 
videlicct  ante  omnia  sxcula,  ct  homo  in  fine  saecu- 
lorum,  cui  datum  est  a  Dco  Patrc  judicium.  Ego 

^  qui  loquor  justitiam^  rcddi^ns  unicuique  juxta  opera 
sua  (Mattli.  xvi) ;  c  t  propugnator  sum,  conira  dae- 
moiics  adsalvandum  genus  humanum.  Rursiis  qiiae- 
runt  angcli  ct  dicunt:  Si  ergo  talis  es,  quare  m- 
6rttm  est  indumentum  tuunif  el  vestimenta  tua  sicut 
calcantiumin  torculari?  Ac  si  manifcstiusdiccrcnt : 
Quare  rubrum  cst  sanguine  tuo  indumentum  tuuro, 
id  estcorpus  tuum;  ct  vestimenta  tua,  membra  viddi- 
cct  tua  rubra  sicut  miistonigrosubruleo,  sicutcalcan- 
tiuin  in  lorculari?  Quasi  tibi  non  conveniunt  ista,sed 
l.omicidis,  adulteris,  ethujusmodi.Tanquaro  dicani 
angeli :  Didicimus  quodloqiierisjustitiam.etsalusom- 
niiim  in  tuo  est  arbitrio ;  ct  ideo  scire  volumus  quare 
vcstimenta  tua  sint  mustotincta,  vel  tunica  quae 
dcsuper  texta  cst,  el  scindi  non  potcst,  et  de  utero 
virginali  tantum  candorem  liabuit,  quanturo  fuilo 
non  potcst  faccre  super  terraro  ,  quare  sanguine 
criienlctur?  Magis  tibi  clementia  convenit,  quani 
crudelitas.  Quibus  ab  ipsu  Dci  et  hominis  Filio  re- 
spondctiir  :  Idco  scilicet  ,  quia  torcular  calcavi  so- 
/us,  et  de  gentibns  non  est  vir  mecum.  Oinnes  etiani 
discipiili,  relicto  me,  fugerunt  (Matit.  xxv»),  et 
tanien  a  Judaeis  calcalus  tertia  d4e  resurrexi.  Tor- 
cular  pro  suppliciis  peccatoruro  ponitur.  Unde  Je- 
iciuias  :  Torcutar  caicavit  Dominus  virgini  fii.m  Juda 
(Tiiren.  i).  Interdum  vero  in  congregatioiie  novo- 
rum  fructuum  ;  unde  in  bonam  partera,  Pro  toreu^ 
laribus  psalini  titulaiitur.  Utique  Dei  Filius  torcular 
calcavit  solus ,  cruccjii   videlicet ,   et  oninia   tor- 

D  menta  passionis,  in  quibus  quasi  pralo  prcssus,  ut 
etiam  sanguis  effunderetur  corporis  ejus.  .Sarason 
praecisis  crinibus  Philisthaeis  exponitur  (Judie.  xTt), 
Dei  scilicet  Filiiis  inimicis  visibilibus  ct  invisibili-' 
bus  :  nec  angelus,  nec  archangdus,  nec  quilibet 
coelestib  spiritus,  nec  bumani  generis  uUus  vel 
gentilis  auxiliatur,  vel  Judseus ;  solus  pugnat;  so- 
lus  superat.  Torcular^  inquit,  caleaii  talm  ;  eft  ad- 
jicit :  Caicavi  eos  in  furore  meo  et  conculcavi  eot  iu 
ira  mea.  Furor  subitus,  ira  longa,unde  :c  Ira  brevls, 
furor  est.i  Dicaturergo:  Quainvis  occisus,  calcavi 
eos,  Judaeos  videlicetei  dserooiies;  in  ficrore  meo^ 
id  est  iu  vindicta';  et  conculcavi  eos  in  ira  meop  au- 
ferens  dsemonibus  roundi  principatiioi,  Jtidaeis  k>- 


4 
1 


709 


S.  MARTINl 


peccatiir ;  aut  quae  ab  illo  crit  siipcr  improbns  ve- 
nia,  qiti  non  ccssal  clamare  post  culpam?  Unde  di- 
citur  :  Et  erunt  oculi  tui  videnie*  prwceptorem  tuum^ 
et  aures  tum  audient  verbum  po$t  tergum  monentis 
{hai.  xxx).  Debemus  igitur  pictatem  vocantis  eru- 
bescere,  si  justitiam  volumus  formidare,  quia  tanto 
gravinri  impro1)itate  contcmnitur,  quanto  conlem- 
ptus  adbuc  miscricordiler  vocare  non  dedignatur. 
Despondit  Deus  animam  suis  amplexibus,  et  idcirco 
vult  eam  ad  se  redire  et  poenitentiam  agere.  Qiianlo 
autein  ille  clementior  est  qui  salutis  posl  fornica- 
tionem  ostendit  viam,  tanto  miserior  meretrix,  id 
est  anima,  qua;  iion  vult  recipere  niedicinam. 

Dignum  est  ergo,  cbarissimi,  ut  coraiu  omnipo- 
ienti  Deo  de  prxtcritis  inalis  pocnitentiam  agamus, 
ei,  duin  lucem  habemus,  bonis  insistamus  operibus, 
nc  tanto  post  gravioribus  dcputcrour  siippliciis, 
quanio  diulius  bcni;^nilatcm  conttfmnimus  vocaulis. 


LEGIONZNSIS  Ma 

A  Prope  est  ergo  et  captivila^  nostra,  si  non  egari« 
nius  poenttentiain ,  ut  tradamur  Nabucbodonasor 
scilicet  et  Babyloniis,  quibus  jam  adjacentibus,  ser* 
mones  prophetarum,  legis,  apostolorum  el  ipglot 
Domini  nostri  Jesu  Christi  hortantur  nos  ad  pcBiii» 
tentiam,  provocanl  ad  salutem.  Si  audierimoi,  cre» 
dimus  ei  qui  dixil :  Et  ego  pmitentiamf  a§am  ^ 
omnibui  mali$  gux  locuiu$  %um  facere  m  {Jer^ 
xviii).  Ipsum  ergo  in  commune  deprecemur« .  qnl 
dixit  :  Sine  me  nihil  pote$ti§  faeere  (Joam.  xv),  ut  in 
hac  pr«esenli  vita  concedat  nobis  dignos  pouiilentlse' 
fructus  agere ;  quatenus  virtutibus  praediti «  vitli»- 
que  purgati,  ipso  ducente,  ad  aeternae  vitae  gaudin- 
valeamus  post  decessum  nostrum  pertingere,  qui 
cum  eodem  Patre  et  Spiritu  sancto  in  Trinltate 

^  perfecla  vivit  ei  regiiai  Deus  per  omnia  saecula  sac^ 
culorum.  Amen. 


SERMO  DECIMUS  SEPTIMOS. 


IN  PASSIONE  DOMINL 


Dei  Filins  diuturnani  hiimani  genoris  captivitatem 
Snliicns,  eumque  voluiilate  Patris  per  seipsum  re- 
dimcre  volens,  de  passione  sua  per  os  Jeremise 
prophctie  eidcm  Deo  Palri  loqifitiir,  dicens  :  Tu^  Do- 
mine  Pater ,  secundiim  hominem  demonstrasti  mihi 
Filio  tuo,  st  cognovi  (luomodo  oporteat  me  loqiii, 
H  pro  tuorum  libcralione  pati.  Tu  ostendisti  mihi 
htudia  eorum^  scilicct  Jiidxorum,  etego  qua$iaguu$ 
mansuetus^  qui  porlatur  ad  viclimam  crucis,  et  non 
eognovi ,  peccaium  scilicct,  quia  cogitaverunt  super 
me  consilia  (Jer.  xi).  Unde  dicitur  :  Eum  qui  non 
tioverat  peccatup^,  pro  nobis  fecit  peccatum  (II  Cor. 
v).  Ac  si  apcrtius  dicercl  :  Ille,  qui  nunquam  pec- 
cavit  nec  invenlus  cst  dolus  in  ore  ejus  (Isai,  liii), 
pro  nostris  peccatis  in  cruce  qiiasi  pcccalor  est 
niortuus.  Non  immerito ,  cum  possit  Dominus  fa- 
cere  quse  vuU,  causas  exponit,  nc  videatur  injustu^ 
Cnde  Propheta  :  Ut  ju$ti/iceri$  in  $ermonibu$  /uis, 
et  vinca$  cum  judicari$  {P$aL  l).  Congrue  quippe 
dicitur,  demonstrasti  mihi  et  cognovi,  quia  juxia 
Psalmislani  :  Dominus  docet  hominem  $cientiam 
{P$al.  xciii).  Unde  etiam  idem  Dei  Filius  dicit  in 
Evangelio  :  Nolite  vocare  magistrum  super  terram. 
Unu$  quippe  e$t  magi$ter  ve$ler^  qui  in  cofli$  est 
(Matth.  xxiii),  qui  solus  erudit  homines.  Dicatur 
ergo  :  Tu  demon$tra$ti  mihi,  et  cognori.  Ac  si  dicc- 
ret  :  Sccundum  humanitatem  scire  ista  non  pole- 
ram,  nisi  tii  Pater  ea  mihi  Filio  tuo  revelares.  Te 
autem  demonstrante,  videbo  cogitatlones  singulo- 
runi,  et  quid  gerant  ei  cujus  sint  voluntatis. 


Soquitur  :  Mittamu$  lignum  crucis  videlicct,  im 

panem  eju$^  id  est  in  corpore  Salvaioris,  qui  eai 

panis  vivus  qui  de  ccelo  descendil  (Joan.  y\).  Ei 

eradamu$  eum  de  terra  viventium^  et  nomen  ejiu  d^ 

,  leatur^  ut  non  memoretur  ampliu$.  Sic  enim  ail  ipae 


Salvalor  de  se  in  Evangelio  :  Si  granum  frt 
cadens  in  terra  mortuum  fuerit^  multum  frtietum  «/'- 
fert  (Joan.  xii).  Mittamus^  inquiunt,  Hgnum  hs  pa» 
nem  eju$.  Ego  vero  mirabile  quiddam  Inferam.  Li- 
gnum  missum  in  panem  eju»  panem  fecil  meliorem, 
id  est  doctrinam  dulciorem,  sicut  lignum  p^  Moj^ 
sen  missum  in  amaram  aquam  fecii  eam  dulcem 
(Exod.  xv).  Ante  enim  quam  mitteretur  lignum  in 
panem  ejus,  quaiido  tantum  erat  panis  et  non  li- 
gnum,  in  omnem  terram  non  exicrat  sonus  ejur 
(P$aL  xviii)  :  scd  postquam  fortitudinem  assnni' 
psit  pcr  lignuin,  in  omncm  terrain  sonus  passionis 
ejus  seminatus  cst.  Ego  autem  dico  legeni  non  in- 
tellcclam  amaram  esse  aquam.  Cum  aiitein  Yenit 
D  lignuin  Jcsu  Chrisli,  et  sermo  Salvaloris  in  eam 
dcsceiidit,  dulcoratur. 

Iterum  Filius  secundum  huinanitatem  Patrem  in- 
vocnl  dicens  :  Tu  autem,  Domine  Sakaoth,  qui  ju" 
dicas  juste^  et  probas  rene$  et  corda^  videam  ultiO' 
nem  tuam  ex  ei$  (Jer.  xi).  Filiiis  secundum  camem 
ad  Patrem  loquitur  et  judicium  ejus  precatur. 

(91)  Quartum  noinen  Dei  apud  Hebraeos  dicitur 
Sabaoth,  quod  in  Latinum  veriitur  exercituum  vel 
rtrlultim.  De  quo  in  Psalmo  ab  angelis  dieilur  * 
Qtiii  e$t  i$te  rex  gloriff  ?  Dominus  virtutum  ipse  i*i 


(9l)lsitl.,  lib.  vii  Ltym.f  cap.  1. 


801  SERMONES.  —  SERM.  XVII.   liN  PASSIONE  DGMIM.  m 

nx  fflorltg  {P$al   xxiii).  Sunt  ciiim  ia  hujuftmodi  A  ^ur  :  Eyu  pro  te  roijavi^  Petrt,  ut  non  deficiat  pdeo 

xiii).    QuaiUum    in    i|»so  fuii,   ncga- 


onlinalioiie  virlutes  muluc,  ul  angeli ,  archaiigcti, 
principatus,  |>otestates  cumtique  coelestis  militke 
ordines  :  qnorum  tamen  ille  Dominus  esL 

Ac  si  Dei  Filius  apertius  secundum  humanitatem 
dlceret :  Ta,  Domine  Sabaoth ,  id  est  exercituum^ 
^t  judlcai  juste^  reddendo  unicuique  quod  mere- 
iar»  et  probat  renet  et  corda^  videam  ultionem  tuam 
ex  ei$f  eonim  scilicet  qni  in  scelere  perscveraiil, 
ct  non  poenilcnt.  Tibi  enim  revelavi  causam  meantf 
quia  non  merilo  meo,  sed  eorum  scelcre  crucifigor. 
Pro  aliis  qui  prompti  siiiit  ad  pocnilentiam,  dicit  : 
Pater,  ignosce  eis  :  non  enim  sciunt,  quid  faciuut 
{Lue,  xxin).  Pro  istis  vero  obstinntis  ait :  Yideam 
nltionem  tuam  ex  eis.  De  his  obsiinatis  et  a  Dco  rc- 
cedentibus  hic  propheta  dicebat  :  Domine ,  omnes 
qui  te  derelinquunt  confundenlur^  pcrpeluo  sciliccl, 
recedentes  a  tc^  in  terra  scribentur ,  deleli  videlicet 
4le  libro  viue  :  quouiam  dereliquerunl  venam  aqua- 
rum  viventium  Dominum  (Jer.  xvii),  qui  dicit :  Si 
quis  sitit^  veniat  ad  me  et  bibat ;  et  fiumina  de  ventre 
ejus  fiuent  aquce  ttvte  (Joan,  vii).  Qiiorum  conver- 
satio  in  coelis  est ,  scribuntur  in  coelo ;  et  receden* 
lcsa  Domino,  scribuntur  in  terra  cum  his  qiii  tc:*- 
Tcna  sapiunt.  Revera  qiii  ad  Christum  ventt,  id  ost 
qui  in  euin  fideliler  crcdit,  flumina  dc  veiitre  ejus 
flueiit  aquse  vivae,  quia  ipse  est  verus  humani  gc- 
neris  medicus,  vera  sapienlia  ct  snhis,  cui  propheta 
claniabal  devotus  :  Sana  me ,  inquil,  Domine ,  et 


ima  (Lue.  xiii).  QuaiUum  in 
vit,  sed  in  Dco  fidcs  cjus  mansit.  Sic  ergo  voco 
Ecclesise  eonvenienler  dicilur,  Peri\ ;  sed  proiiiis- 
siune  et  pi«scieniia  pii  magislri  lides  invicta  vi- 
vit.  Consolatio  autein  fil  muUis  inodis.  Consolatur 
cniin  Scriplura,  ct  judicis  niisericordia,  et  deli- 
cli  pcrsoluta  pocua.  Unde  :  Consotannni,  popule 
nieus  ( Isai,  xl).  Et  posl  pauca  :  Dimissa  est  im- 
quitas  Jerusalem,  quia  susccpit  de  manu  DonAni  dw 
plicia  pro  omnibus  peccalis  suis.  El  si  fi;Jes  dccssct, 
pcriia  salisfaccrct.  Fit  etiain  coiisolatio  in  varii» 
Mbulationibus,  vel  tenlationibus,  quia  lentut.o 
patientiam  operatur^  et  ilta  probationem^  et  probaiio 
spem  (  Rom.  v ).  Lacryina!  quoque  consolanlur,  qui- 
bus  criinina  at)Iuiinlur.  Uiide  dicilur  :  Exaudivit 
Dominut  vocem  fletus  mei  (Psal.  vi).  Dccursis  itaque 
sii|)pliciis  qu»  pro  pcccatis  siistinemus  ,  de  venia 
cerli  sunius.  In  his  enini  non  dcest  consolatio  Spi- 
ritus  saniti  ,  si  non  adest  duritia  cordis.  li^  sunl 
juslittas  Domini  recla\  Iwtificantes  corda.  (PsaU 
xviii).  Sadc  eiiim  consolaiio  vel  jusiilia  interprcla- 
tur.  Ex  passione  ergo  Doinini  inultimodam  conso- 
lalioncin  accipimus,  cui  conformcs  in  nagellis  ct  pas- 
sionibus  justificainur.  Unde  :  Fili ,  recordare  quia 
recepisli  bona  in  vila  lua,  et  Lax-arus  similiter  mala. 
Nunc  autemhic  consolalurf  tuverocruciaris  (Luc.  xvi), 
Venalione^  inquit,  ceperunt  mequasi  avem  inimici 
mei  gralis^  id  est  sine  causa.  Post  lanus  lacrynias 


tanabor  :  salvum  me  (92) ,  et  salvus  ero^  quoniam  q  ct  tantuin  dolorem,  posl  discriniinis  formidinem  eC 


laut  mea  tu  es  (Jer.  xvii).  Mulli  medici  curavcrunl 
hemorroissamevangelicam,  sed  a  nullo  poluit  sanari, 
niai  ab  illo  qui  esl  vcrus  medicus  (Marc.  v).  Unde  pro- 
phela  a  populo  opprobria  passus  et  insidiis  circum- 
iMtfitttS,  ab  eo  sanari  et  curari  cupit  ciijiis  vera  laus 
«t  vera  est  medicina.  Ipse  quippe  est  verus  medicus, 
qui  dignatus  est  pati  multas  injurias  pro  nobis  pec- 
caloribus.  Ipsuni  Jeremias  propbetiai  spiritu  edo- 
ctus ,  passuruin  praevid»:bat ,  cum  in  ejus  persona 
ad  Patrein  clamabat  :  Atlende^  Domine^  ad  me^  et 
audi  voces  adversariorum  mcorum  (Jer.  xviii),  Ju- 
dsKinim  scilicel  claniantium  :  CrucifigCt  crucifige 
€um  (Luc.  xxiii). 

Iterum  subjungit,  dicens  :  Venatione  ceperdht  me 
quasi  avem  inimici  mei  gralis(Thren,  iii).  Yox  ista 
Ecclesiae  est,  id  esl  corporis,  super  ciijus  capul  • 
aiipcr  Christum  vidclicci  inundaverunl  aqu?e,  id 
esl  populi,  ut  euin  gralis  periinerent.  Caput  Eecle- 
sias  CJnrislus  est  (Ephes.  v).  Unde  ejusdem  Eccle- 
siaeVoce  quasi  spe  sua  frustraUc  subditur  :  Perii  ^ 
quia  discipuli  rcliclo  illo  fugerunt,  negaverunt , 
dubiUverunt.  Unde  rcctc  sade  liltera  prxponitur  , 
qu:c  consolatio  intcrprclalnr,  (|uia  nisi  consolalio 
pii  pasloris  adess(  t,  niilla  ovinin  salva  esset.  Unde 
patet  qiiod  teiitalio  passionis  non  fuit  siiie  consn- 
latione  sancti  Spiritus,  qui  dcspcrantcs  conforta- 
ret,  fiilcm  reinlcgrarct  ct  sv.stoiilp.n  l.  Unde  dici- 

(JH)Su|>p.,K. 

(95)  S.ippL,  indulijeutia. 


ctntritionem,  post  insultationem  inimicoruin  coii- 
grucnter  consolatio  quain  sade  sonat ,  iiitcrcedil , 
ut  qui  tantum  punili  sunt  sperent  indulgentiani  Ju- 
stilia;,  et  coiisoIa:ionein  niisericordias  qui  lacrymis 
suis  Io:i  sunt  a  sordibus.  Sed  quia  rcquics  ex  sola 
Christ'  passione  datur,  voce  Redeinptoris  pro  no- 
bis  plangilur.  Veiiaftoii^ ,  inquit,  ceperunt  me^  etc. 
Ilis  verbis  ex  passionc  Domini  ostenditur  consola- 
tio  et  just  tiae  (93) ,  quibus  cflkianiur  jusli ,  licet 
perfidorum  inipiclas,  quasi  venantes  avem  ,  cuiii 
gladiis  cl  fustibus  Chrisium  apprcheiidcrint  gratls. 
De  Christo  igitur  haic  manifesie  dicuutur ,  qui  ul 
avis  captus  plangitur.  Unde  Job  :  Semitam  ignoro' 
bit  avis ,  nec  inluilus  est  oculos  vutturis  (Job  xxviu). 
^^  (^^)  Quishoc  loco  avis  nomine,  nisi  ilb  signa- 
tur  qui  corpits  carneum  assumpsit,  qiii  aperte  qiio- 
que  etiain  vulturis  appellatione  exprimitur  ?  Vultur 
quippe,  duin  volat,  si  jacens  cadaver  conspicil ,  ad 
esuni  se  cadaveris  deponit.  El  plerumque  sic  in 
morte  capitur,  dum  ad  morluum  animal  de  summis 
venit.  Recte  crgo  mcdiator  Dei  et  hominuin  ,  Re- 
dcinplor  nosler,  vuUuris  appellatione  signatur,  quia 
maiiens  in  altiiudine  divinitalis  suae»  quasi  a  quo- 
dain  volatu  sublimi  cadavcr  mortalitatis  noslrsB 
conspexit  in  infiinis,  et  scse  de  co^l^stibus  ad  ima 
siibniisit.  Fieri  quippc  propter  nos  homo  digoalut 
ost ;  cl  duni  mortuum  aniuial  petit,   morleni  apud 

II)  Creg.  r.b.  XVIII  J/orii/.,  cap.  19 


803  S.  UARTINI 

nos,  qui  apud  se  crat  iminortalis,  inTenii.  Sed  ocii- 
lus  hujus  vuUuris  ipsa  inlenlio  iiostrae  resurreclio- 
nis  fuit,  quia  ipse,  secunduin  hominem  roortuus, 
iios  ab  aelerna  *morte  Libera?it.  lUe  .ergo  perfldus 
Judaeae  populits  roortalcm  Tidit ,  sed  qiiod  roorte 
sua  inoitem  nostram  destruerct  mininie  attendil. 
Vulturcm  quippe  conspcxil,  scd  oculos  vulluHs 
non  aspcxit.  Qiii  duin  humilimiis  cjus  vias,  qnibus 
nos  ad  alta  sublcvavil,  Considerare  noliiit,  scinilaui 
avis  igiioravil.  Nce  cnim  pcnsarc  sluduit  quod  cjus 
iios  huniilitas  nd  rcelcstia  levnict  et  inorlis  cjus  in- 
tentio  ad  vilain  rcformarct.  Populus  crgo  Judxo- 
rum  scmilam  ignoravit  avis,  id  cst  Giiristi  ;  noc 
intuitiis  csl  oculos  vulluris,  quia,  ctsi  vidit  ciim 
quem  in  inoitc  tcnuit,  qiinnta  vitx  gloria  dc  cjiis 
morte  scqucrclur  vidcrc  noluit.  Undc  ad  crudc- 
litatem  qnoquc  pcrsecutionis  cxarsit ,  vcrbn  vitn^ 
pcrciperc  rcnuit ,  pneilicntorcs  regni  coclorum , 
prohibcndo,  s.Tvicndo,  fcricndo  repulif.  Illi  autcm 
deserentcs  Judseam  ,  ad  quam  missi  fucranl,  in 
gcntilitalis  collcctione  dispcrsi  sunt. 

Ilacc  avis  dc  qua  nunc  usqiie  dixiinus,  illnm  cssc 
crcdimus  ,  de  qua  Moyscs  dicebat  :  Sicut  aquita 
provoeal  ad  rolandum  pu(lo$  suo$  (DeuL  \xxii), 
etc.  Uliquc  Dci  Filius,  sicut  aquila  ad  volanduin  , 
id  est  ad  bcnc  operandum  provocat  populos  siios, 
scilicet  Juda^os,  supcr  cos  volitans ,  illis  vidclicct 
iii  omnibus  bona  providens,  ct  ab  liostium  insidiis 
cripiens.Qui  dum  vcllct  cos  sub  alas  congregarequnsi 
gallina  (MatUi,  xxui) ,  infirinatus  et  apprchcnsiis 
esl,  et  morli  traditus.  Unde  dicitur  :  Lapsa  est  in 
lacum  vita  mea  (Thren.  iii).  llunc  lacum  solus  cnl- 
cavit,  dum  nortcm  moriendo  percmit,  et  vitam 
ri^siirgendo  rcparavit.  Et  posufrunt^  inquit,  ia- 
pidem  super  me  (Thren.  v).  Quid  apcrtius?  lapis 
eniin  nppositus  esl  ct  signatus-,  ct  post  rcsurrectio- 
ncni  ab  aiigelo  rcvoliitus.  ^slimalus  est  Christus 
cum  descendentibus  in  lacum  sicut  homo  sine  adju^ 
Idffo,  sed  inventus  est  inter  mortuos  liber,  (Psal. 
Lxxxvii).  Inundaverunt  aquae,  id  est  multitudo  po- 
puli  super  Cbristum,  qui  est  caput  nostrum. 

Scquitur :  Invocavi  nomen  tuum^  Domine ,  de  lacn 
novissimo  (Thren,  iii).  Yox  Christi  est  ista  sccun- 
duin  humanitatcm  ad  Patrcin  clamantis  in  pas- 
sione  su.i.  Quasi  dicerel :  Quamvis  in  lacuin  la- 
psa  sit  vita  inea,  ego  tamcn  de  novissimo  lacu  tc 
invocavi,  sicut  Jonas  de  ventre  ceti  (Jon.  ii).  Cui 
simile  dicit  Job  :  Si  descendero  in  profundum  infer- 
nf,  inde  me  liberabis.  Unde  ct  caput,  scilicetChri- 
stus  fidenler  dicit :  /n  die  qua  invocavi  te,  Domine  , 
dixisti  :  Noli  timere.  Unde  cl  hic  dicitur  :  Vocem 
meam  audisti,  etc.  Absque  diibio  perire  non  po- 
test,  cui  Pater  prcsto  est.  Cujus  vocem  audicrut, 
dubilare  non  poterat  ,  scd  quia  Coph  littcra  ctiam 
eonelutio  intcrpretatur,  jurc  qui  pcriit  gcmcns  orat, 
diccns  :  Ke  avertas  aurem  tuam  a  singuitu  meo , 
etc.  Jonas  quippe  figuram  Christi  ferebat,  qui  in 
Tcntre  cell  dicebat :  Pelagus  operuit  caput  meum ; 
ud  extrema  monlimn  desccndi ;  lerra*  vcclcs  com lu- 


LEGIONENSIS  804 

A  serunt  me  (Jon.  ii).  Ilistoria   palet  quod  Jonas  te- 
nerit  usqne  ad  profunda  terramin ,  qoibus  quasi 
Tcctibus  ei  columnis  Dei  Toluniate  terrae  globus 
susten:atur.  Jonas,  ut  dictum  est,  Christi  figuram 
tenuit,  quia  nos  Cbristus  per  passionem  suain  re- 
deinit.  In  Chrislo  igitiir  boHiine  priueipale  eC  quasi 
c:'put  anima  Jiiit,   in  qua  diTinilas  liabitnvit,  qnc 
ad  infcriora  loca  desccndit,  ubi   animac  hominum 
siib  diaboli  potcstale  (encbantur.  Isti  sunt  vectes, 
qni  prohibciit  animns  ab  infcris  exire.  Ilos  vccles , 
scilicct  da^numcs,  frangit  Dondnus,  ct  eos  qui  clausi 
t  nc'.)aiitur,  liherat.  Incarnatus  enim  ad  extrcma 
moiitium  0ei  Filius  ndvencrai  tcrra;  vcitibus  con- 
clusus,  scd  fidncinlitcr  scielat  quia  libcrnret  Puter 
vilam  cjus  dc  corriiplionc,  qua  prcssus  nobiscum, 
I^  ct  pro  nobis  dolcns  diccbnt  :  Invocavi  ncmen  tuum^ 
Domine,  de  tacu  novissimo.  Quod  et  Jonas  in  ven- 
tre  ceti  positus  prxfigiiravcrat.   li!eo   Coph  recle 
conclusio  dicitiir,  qnia  conclusit  Dcus  omnia  $Mt 
pcccato  (Calat.  iii)  ,  ul  npcriatur  nobis  janua  vitae 
per  cum  ,  qui  in  pnssibilitalc  carnis  vcnit  iisqiie  ad 
novissinin  laci,  scd  invocnndo  exauditus  est  pro  $na 
r.vcrentia   (Ilcbr.  v).  Nos  quoqiie   corruplione  et 
pcccato  conclusi,   idem   iiobis  ad    fiiturum  credi- 
inus.  Propfcrca  :  Appropiuquasti  me,  inquit ,  id  est 
appropnquarc   fecisti,  in   die  quando  invocavi  fe, 
dixisti :  Ne  timeas ;  u(  et  nos   quoquc  fiducialitcr 
idcm    dicamus    et     speremus.    Qui    aulem    sic 
conclusi    sumus,    aspiccrc  ct    circumspicere  nos 
,,  debemus    Undo  Copu  aspice  intcrpretalur.  Ac  si 
'  diccrct :  Aspice,    quia    n.ortalitas  ct  rorruptio  ad 
noTissima  laci  me   perduxit ;  aspice,  quo  laqueo 
siim  conclusus.  Noli  inlirmitatcm  et  periculum  dis- 
simula.  Concluditur  unusquisqiie  innumeris  laqiicis. 
CopH  qiioque  vocatio  dicitur,  ut  conclusi  jugiter 
Toccmus  illum  ,  qui  de  coelo  Tcnicns  languores  no- 
stros  tulit  (Isai.  liii),  qui  ait :  Non  est  opus  ^anU 
medico,  sed  male  habentibus  (Uatth.  ix).  llabes  tuU 
nera,  ne  difleras  medicinam;  aspicespirilualibns 
oculis  quomodo  conclusus  sis.  Unde  David  :  Ltwiwi 
oculos  meos  in  montes,unde  veniet  auxilium  mt/ri. 
AuxiUum  meum  a  Domino ,  qui  fccit  ca-lum  et  ter* 
ram  (Psal.  c\x).  Et  alibi  :  Ocuti  nostri  ad  Di  minum 
Deum  nostruniy  donec  miserealur  nostri  (Psal.  cxxii). 
0  llinc  quoquc  sub  cadein  littera  supra  dicitur  :  Ef- 
funde  sicut  aquam  cor  tuum  ante  consp  dum  Domini 
(Thren.  ii ).   Idco  sub  hac  lillera  Kcdcinptoris  no- 
slri  forma  proponitur,  qiii  dc   novlssinio    lacu  in- 
vocat,  ct  conndenter  ornt.  Ccmit  ct  clam  t,  non 
vocc  scJ  mentc.  Ubiqiic  Dcuin  pra^scnlcm  scritit,  et 
sc  nppropimiuanlcin  in  dic  invocationis  ,  et  Dcuni 
diccntcin  :  iVe  timeas ,  qui   dixit  :   Confttiite,    eg» 
vici  mundum  (Joan^  xvi).  Unde  dicilur  :  Dominus 
illuminatio  mea,  et  saius  mea,  quem  timebo?  (Pial. 
XXVI.)  Talis  vox  ci.r  lis  ( t  talis  fidcs  majrnus  ctamor 
cst.  Esl  cniin  vox  cordis,  ct  clamor  et  vox  saugiii- 
nis  ,  quae  ad  Dcum  per^enil.  Ilaec  vox  exaltaiur  su- 
blinintc  ct  concentu  virtutum,  sed  non   intensione 
sonorum.  Crandis  rlanior  fidei;    pcr  quam  ctama^ 


895  SERMOiNES.  —  SEIIM.  XVII.    IN  PASSIONE  DOMINl.  806 

mu$  :Abba  Pater,  Spiri:us  quoqiie  clamal  pro  nobis  \  torcular  calcavil,  vinum  sibi   rescrvavil,  acinum 


gemilibui  inennrrabittbus  (Rom.  viii).  Magna  cst  vox 
justilix  et  charitatis,  per  quam  mortui  non  modo 
loqiiuntur,  seJ  clamant  sicut  Abel  [Gen.  iv).  Magna 
vox  aposlolorum  ,  quia  in  omnem'terram  cxivil  so- 
nu$  eorum,  ei  in  pnes  orbis  ternv  verba  eorum  (Psat» 
XV1I1 ).  Ilac  vocc  clamat  caput  nostrum,  clamaiil  et 
membra,  clamat  Racliel  plorans  plios  suos  (Matth. 
m),  iliccns  :  iVe  avertas  aureni  tuam  n  singultn  meo 
ct  clamoribus  (Tliren.  iii).  Clamal  Moyscs,  cui  dici- 
tar  :  Quid  ad  me  clamas?  (Exod.  xiv.) 

Sed  sciendum  quin  in  cordc  ciamant  alii,  alii  lo- 
quuntur.  Loqucbatur  Aiina,  qu;e  orabat  pro  priva- 
tU  (I  R^g*  i)t  id  cst  Tiliis.  Clamabal  Moyscs  ardore 
charilaiis  accensus.  Sub  hac  ergo  liltera  conclusio 


porcorum  perpetua  captivitate  pressit. 

AHegorice  i(ei  um  dtcatur,  ut  perrectius  intelligr.- 
tur.  Torcular  calcavit  Dominus  virgini  filix  JuL^ay 
quando  scilicct  Ecclesiae  sux  per  passionem  aercas 
potestates  subjecit.  Ipsa  quippe  vere  est  virgo  filia. 
Juda,  quia  de  Sion  exivit  leXy  el  verbum  Domini  de 
Jerusalem  (Isai.  u).  CaJcavit  Doininus  torciilar, 
id  est  oppressioiiis  jugiim,  ut  esset  libera.  Scd 
quia,  calcantc  Domjno.  multi  riiint  amurca,  id  esl 
piirgamcntum  ;  idcirco  dcplorans  proplicta  iniiiit : 
Oculus  meus  dcducens  aquam.  Ideo  ctiam  littera 
AiN  intcrponitur,  quod  fons  vcl  oculus  inlerprcta- 
tiir.  Cum  cnim  prclum  crucis  pressit,  (!e  Chrisli 
latere  foiis  emanavit,  undc  continuo  sanguis  el  aqua 


nostrx   dcmersionis    excludilur;  ct  invocalio,  xxi  ^  exivit  (Joan.   xix).    Iloc  fonle  emilur  cl  lavatur 


amplius  clamemus,  agnoscitur,  cl  singulis  dicilur  : 
Aspice  quomodo  sis  conclusus.  Clama  ad  eum,  qui 
praislo  est ,  cl  dic  :  Se  arertas  aurem  tuam  a  sin^ 
g^iltu  meo,  et  clamoribus  ;  qnia  conctusit  Deus  vm- 
ma  sub  peccato,  ut  omnium  misercatur  (Calat,  iii). 
Undedicitur:  Mis(ri  es!ote,et  tugete  (Jac.  iv),  elc. 
Quasi  dicerel  :  aspicitc  conclusioncm  vcslram, 
invocatc  de  lacu  novissiiuo  noiuen  Domini. 

Lacum  Domiuus  et  UedCuiptor  nostcr  solus  cal- 
cavit,  quia  in  crucc  moriendo  nos  a  perpctua  morle 
liberavil.  nuicsimilc  csl  qiiod  alibi  dicitnr:  Torcu- 
tar  catcatit  Dominus  virgini  ptiw  Juda  [Thren,  i). 
Historice  aiilem  torcular  ultioncm  significatetpcc- 
catorum  supplicia.  Uiide  Isaias  :  Quare  rubrum  esl 
miumentum  tuum  (Isai.  lxiii),  ctc.  Angelis  videli- 
cct  iH  ejus  asccnsionc  Dominum  hujusmodi  re- 
ipondisse  inducit.  Torcular,  inquit,  catcavit  $otu$ 
(ibid.),  etc.  Iliiid  sciliccl,  quo  malis  supplicia,  bo- 
nis  pr;emia  calcanlur.  Hoc  solus  Dominus  calcavit, 
quia  nulium  adjutorcm  habuit.  Nec  enim  angeliis, 
neque  archangelus  corpus  humaniim  assumpsit, 
ut  pro  nobis  palicns,  advcrsarii  nostri  rortiludinem 
conculcarel  atqiie  contereret.  IIoc  torcular  calcavit 
Dominus  in  passionc  sua  virgiiii  filiae  Juda,  ul  cre- 
deutibus  prjcmia,  incredulis  el  crucifigentibus  per- 
pelua^  captivilatis,  et  ictcrnsc  damnationis  eflundc- 
lel  siipplicia.  Prophcta  vero  videns  Judu^orum  du- 
ritiam,  deplorat,  quia  calcaverit  Doininus  torciilar 


sponsa,  sponsi  complcxibus  sociaiida  Hoc  doiiitur 
iit  gaudent,  et  ut  soli  sponso  inhaiictit ,  solum  dili- 
gat,  qui  sc  tantum  dilcxil.  Et  quia  Ain  etiam  ocu- 
lus  intcrprctnlur,'non  iiumcrilo  dc  hoc  fonle  ocu- 
Iiis  inebriatus  dcdiicit  aquam  lacrymarum.  Unde 
David  :  Exiius  aquarum  deduxerunt  ocuti  mei ;  quia 
non  custodierunt  tcgem  tuam  [Psat,  cxvni).  Longe 
factus  est  consotatorj  ctc.  Quolics  Ecclesia  tribula" 
tionibiis  airicilur,  quoties  auxilio  Dei  d.solatur; 
tolics  ad  Incrymas  quasi  ad  cousucta  arma  recur- 
rat.  Scqnilur  :  Facti  sunl  fitii  mei  perditi^  quoniam 
inratuit  inimicus.  Dum  autcm  doctore  exterius  n:o- 
nente,  non  adest  Paraclctus,  qui  eam  instrual  d 
,  erudiat  intcrius,  proptcrea  fiunt  filii  ejus  perdils 
'  et  invalcscit  inimicus.  Qiiisquiscrgo  doctorum  Eo» 
clesiam  siLi  commissam  minus  converti  videril,  de 
fonte  amoris  hauriat,  unde  lacrymas  producat,  do* 
nec  consolanlem  et  convertentem  Paracletum  re- 
ducnt.  Alioquin  invalescente  inimico  fiunt  fiiii  ejus 
perditi,  qui  scilicet  nondum  ablactati,  nonduro  In 
Yiriim  perrectiim  perducti  sunt. 

Sequitur:  Repulit  Dominus  attare  $uum^  mate* 
dixil  sanctificationi  suas ;  tradidil  %n  manu$  inimid 
muros  turrium  eju$  (Thren.  ii).  Moraliter.  Repulil 
Dominus  altare  suum,  quod  fit  cum  ara  cordis  pro- 
fanatur,  etmens  et  conscientia  prostitula  polluiiur, 
ubi  a  nobis  acceptum  Deo  sacrificium  jure  oflertiir ; 
secundum  illud  :  Sacrificium  Deo  $piritu$  contribu" 


fiWx  Juila.  Qiiod  cnim  Dominus  patiebalur  ad  ip-  d  tatu$:  cor  contritum  ethumitiatum  (P$at,  l),  elc. 


sius  rcmedium,  conveitit  sibi  in  extrem»  caplivi- 
tatis  ct  perpcttire  dainnationis  tormentum.  Uiide 
ipsiiis  Synngogae  plorantis  indicat  personam,  quod 
subditur  :  Idcirco  ego  ptoransy  et  ocutus  mcus  dedu» 
cens  aquam;  qnla  tonge  factns  esl  a  me  consotator, 
convertens  animam  meam  (Thren.  i).  Iloc  sa;pe  pro- 
bamus,  si  Judaicam  perfidiam  et  duriliam  inspioi- 
inus.  Melaphorice  aulem  dicitur  :  Torcutar  catca- 
jit  Dominus  virgini  fitiw  Juda.  Metaphorice.  Vi- 
neam  suam  Dominus  de  -/Egyplo  eduxil,  el  in  terra 
promissionis  plnntavit,  qiise  diu  sterilis  et  infni  - 
ctuosa  permansit.  Unde  esl  illud:  Exspeetavi  ut  fa* 
zcrpt  uva$  et  fccit  tabruscas  (Isai,  v).  Idco  Dominns 


Sanctificatio  maledicitur,  cum  anima  maledictione 
prostemitur,  quia  in  se  noinen  Dei  sanctificare  no* 
luit  cum  digno  sacrificio.  Turres  animae  sunt  fides» 
spes,  charitas,  et  ca^tcne  virtutes,  quibus  ad  coc- 
lum  usque  erigitur.  Bluri,  qiiibus  r.iunitur,  caete 
rariiin  virtutum  opera  sunt.  Hi  in  manus  hostium 
traduntiir,  quando  intus  forisve  anima  iu  suis  acti- 
bus  dissipatur. 

Ilerum  lamentando  ail :  Vocem  dederunt  in  domo 
Domini^  sicut  in  die  sotemni.  Hostes  daiit  voces  in 
domo  Domini  sicut  in  die  soIemni,qiiaiidoimmundl 
spiritiis  et  portenta  vitiorum  vitiato  templ^ 
sancti  SpirKus  in  anima  perstrcpunl,  quo  Spiritus 


^7  ».  MARTINI  LEGIONENSrS  WS 

sanai  organa  cl  virlulum  barmouia  resonare  so-  A  ad  me  deterra  (Gen.  iY).Labru8ca  est  viiii  agresl:s« 

qua;  in  terrae  marginibus  nascilur.Unde  ellabrusca 
dicta,  a  labiis  videlicei  et  extremitaiibus  terrae. 
Sequitur  :  CogUavit  Dominut  di$tipare  muro$/Uiw 


lebani. 

Allegerice.  Reputit  Dominus  altare  $uum,  etc. 
Est  uiium  allare  Dei  in  Ecclesia,  scilicet  Gbrislus, 
qui  boslia  et  sacriCciu»,  pontifex  el  sacerdos  di- 
dtur.  In  hoc  aJtari  sacrificia  omnia  oflcruntur.  Sed 
siinl  sancli  allaria  ab  boc  altar^  sicul  lux  a  luce, 
sicut  monlcs  a  nionCc,  pastores  a  pastorc.  Allare 
illud  scilicct  Christufii,  Pater  in  passione  repulit 
pro  Jud«is  orantem :  Pater,  inqtiit,  tranffer  cali" 
eem  hunc  a  me  (Mare.  xiv).  A  quibiis  rcpulsus  pa- 
tenio  judicio  ad  genles  transfcrlur.  Uiide  dicitur: 
Tu  vero  repuU$ti  et  de$pexi$ti:  di$tuR$ti  Chri$tum 
iuum  (P$aL  lxxxviii).  Sicut  eniin  illa  sacrificia  H- 
guram  Ghristi  gerebant,  ita  altare  de  lapidibu$  im 


Sion:  tetendit  funiculum  $uum,  et  non  avertit  ma^ 
num  $uam  a  perditione,  Luxitque  antemuraie^  et  m»- 
ru$  pariter  di$$ipatu$  e$t,  Moraliter.  Gum  I>euft  vl- 
det  animam  de  arce  coniemplationis  ad  ima  niere, 
cogitat  murum  ejus  dissipare;  sed  ante  funiculuni 
tetendit,  ut  videat  qua  mensura  punienda  sit.  Pri- 
mum  quidem  deliberat,  ut  videlicet  redeundi  fa- 
cultatem  relinquai,  et  ut  ipsa  recogitet,  quid  pec- 
caverit ;  antequam  dissipet  murum  ;  super  eam  ex- 
tendit  funiculum«  quasi  perpendens,'quanta  flni 
delicia  vel  qiialia  ;  ut  similiter  ipsa  perpendat,  ali6* 


poiiti$,  quo$  ferrum  non  tetigit  (Deut,  xxvii),  eor-  "  quin  scial,  quia  manum  suam  non  avertit.  SedquU 


fVLS  I>omini  praesignabat  nullo  buinano  corpore  con 
iaminaium.  Quia  ergo  Gbristus  ad  Ecclesiam  trans- 
fertnr,  iu  eo  quasi  in  aliari  vota  fidelium  offerim- 
tur,  pro  quibus  quasi  apostolis  coropuliens  plangii 
Ecclesia ;  non  quod  a  se  translatum  doleat,  scd  cum 
apostolis  pro  morie  ejus  trislata,  ut  post  cum  eis- 
dcin  de  resurrectione  gaudeai.  Unde  mos  inolevit 
ab  aposlolis  iraditus,  oi  quo  die  passus  esi  Gbri- 
slus,  corparisclsanguiiiis  Ghrisii  bostia  non  ofle- 
rniur.  Trlbus  scilicet  de  causis :  vel  quia  in  vcri- 
laie  iiiunoiatur,  cujus  haec  caeteris  diebus  mystica 
suni  sacramenta ;  vel  quia  ipse  sanclissimus  poii- 
iifex  Ghristus,  quia  «a  recie  offert,  eo  die  per  se- 
i|Muro  ad  inferos  descezidil;  vel  quia  templo  soloto,  ^ 
ei  aHari  depulso,  non  esi  in  quo  corporis  ci  sai\gui- 
nta  viciima  offeralur. 

Sequiiur:  Maiedixit  $anctificationi  suas :  Ghrista 
scilicet  qui  cum  peccatum  noii  haberet  (i/  Cor.  v), 
pro  nobi$  peccatum  ei  maledictum  factu$  e$t  (Galat. 
iii).  Uude  Moyses :  Maledictu$  homo  qui  pependit  in 
iigno  (Deut,  xxi).  Ilic  est  omnis  nostra  sanctifica- 
iio,  qui  pro  nobis  pependii  in  ligno.  Sicqiie  imple- 
tum  esi :  Tradidit  muro$  turrium  ejus  in  manus  int- 
«Mct.  Apostolos  scilicet,  qui  suiii  mori  caeXerormn 
fidelium,  tradidii  in  ientaiionem  inimici,  qui  expe- 
iivit  eo$  cribrare  $icut  triticum  (Luc.  xxii).  Iterum 
aubjungii,  dicens  iVocem  dederunt  in  domoDomini^ 
Bteut  im  die  $olemni.  Quanta  confusio  fuit  t«nc  i« 


llla  cogitare  noluii,  quae  peccavlt,  sed  sanguis  san- 
guinem  ictigit,  id  est  bomo  hominem  occidil ;  mu- 
rus  esi  dissipaius,  ei  ipsa  bostibus  aubjecia.  Au- 
diant  hacc,  qui  temere  judicare  non  meiuuni,  nee 
causas  justo  examine  perpcndiini.  Dominus  nihil 
siiie  niensura  ci  deliberaiione  facit,  sedjusio  exa* 
minc  cuncta  per|)endit,  qui  perfecte  omnia  «ovU. 
Aiitcfiiurale  fides  est,  qiiae  dissipato  muro  Ingcra 
diciiiir:  Non  illa  Tidelicei,  quae  per  dileciioncin 
operatur  (Galat,  v),  sed  quam  dacmones  credere  U 
contremiscere  dicuntur  (Jac.  ii) :  per  quam  ante- 
qitam  niurus  dissiparclur,  viriulum  scilicei  ca^ 
raruin  consiruciio,  erat  ei  murus  Ghristus,  ei  an- 
temurale  per  eamdem  fidem  in  animo  coilocaiua. 
Scd  quia  noluit  Ghristum  custodem  et  ddcnsoroni 
habere,  dissipaiur  operaiio  viilulum,  ei  Ingei  an- 
icmurale ;  fides  scilicet,  qua  judicium  credii  ei  con* 
iremiscii.  lia  non  potest  resisiere  bostibus:  mml 
quod  pocnitentiae  locus  auferaiur,  sed  ^ula  redire 
coiiiemnit. 

Allcgoricc  autcm.  Gogitat  Dominus  dissipara 
muros  filiae  Sion,  cum  super  Ecclesiam  funleulum 
peocaiorum  nostronim  ei  normani  judicii  «lisirictl 
extendit,  ui  ipsam  affligat  secundum  delictorum 
merita.  Muriis  dissipaiur,  defensores  scilieei  ei  re- 
ciores,  cum  aiii  immatura  morie  sobtrahuniur,  aui 
ab  hosiibu«  superantur.  Sed  quia  justo  D^i  judicio 
<it,  manum  suam  a  perdiiorum  afllictione  non  aver* 


«lomo  Domini,  quaiUa  in  atriis,  quania  in  plaieis,  D  lit.  Urbs  enim  fortiiudinis  nostrae  Sion  non  minus 


quanta  in  civiiaie  lota,  cum  essei  dies  fesiiva,  Ei^aii- 
gelium  ^eclarai.  Unde  ipse  Dominus  per  Isaiam : 
Ex$pectavi  ut  faceret  judicium^  etecce  iniquitae;  et 
justitiam^  etecce  clamor  (l$ai.  v).  Acsi  aperlius  de 
Israeliiica  plebe  Dominus  per  prophetam  diceret : 
Ex$peetavi  ut  faceret  «vas,  id  esl  judicium,  et  fecit 
iabru$£a$^  id  esl  iniquitates ;  et  ju$titiam^  i4  est  ul 
in  me  fideliier  cBederet,  et  ecce  elamor,  scilicet : 
Tolle^  tolle^  crucifige  eum  (Joan,  xix).  Glamorem  Ju- 
d«i  pro  justiiia  feceruni,  quia  Ghrisium  inierfece- 
mni,  cujus  sanguis  clamai  ad  Dominum  de  ierra. 
Unde  diciiur :  Vox  sanguinis  fratris  tui  Abel  clamat 


ab  invisibilibus  inlerius  hostibus,  quam  a  visibili- 
bus  vasiatur  exierius.  Luget  enim  murus,  id  eai 
Salvator,  dum  nes  liigenies  facit.  Ghristus  in  liac 
civitate  et  antemurale  est  el  murus,  cui  suenini 
membrorum  iucius  ascribiiur.  Hic  murus  dissipa- 
iur,  cum  ejus  munitione  Ecclesia  desolatur.  Huic 
ftimile  est  quod  aii  beaius  Job  :  Qua$i  rupto  muro^ 
et  aperta  janua  irruerunt  $uper  mt,  et  ad  mea$  mise" 
ria$  devoluti  $unt  (Job  xix).  (95)  Quid  hoc  loco  muri 
nomine.  nisi  Redeniptor  liumani  generis  appellaiur? 
De  qiio  pro  santaeEcclesiae  aedificaiione  per  prophe- 
iamdicitur:  Ponetur  ineamuru$etantemuraie{iM. 


(95jGrrg  ,  lih.  xx  MoraL^  cap.  53. 


S09  SERMONES.  —  SEHM. 

xiTi).Tpseeniin  nobis  murus  C8t,qni  ad  corda  noslra 
IM^rgere  malignoruni  spirituum  cursum  vt  tat.  Qui 
nostraequoque  lidei  eiiam  anlerourale  posuit,  quia 
priusquam  se  per  carnem  oslenderct,  praBdicntores 
siii  mjsierii  prophctas  misil.  Recte  quippe  pro- 
photne  antemuralis  nomine  vocantur,  qui  dum  sub- 
sequentem  pra^dicaverunt  Dominum,  quasi  ante 
niurum  steterunl.  Sed  qiiasi  murus  rumpilur,  cum 
pravorum  persiiasionibus  lidcs  qua"  iii  Redemptore 
nostro  est,  in  quorumdam  corde  dissipntur.  Ciim 
enim  perversis  in  bac  vila  potestas  tribuilur,  quid 
aliud  quam  erroris  janua  aperitur?QuaslergorupiO 
mnro  et  aperta  janua  super  bonos  mali  irruunt, 
cum  accepta  tcmporaliler  poleslatc  pcrvcrsi  ipsa 
quoquc  in  quorumdam  corde  deslruere  munimina 
Hdei  conantur.  De  quibus  aptc  subditur :  Et  ad 
mea$  miserias  devoluti  sunt,  quia  videlicet  priiis  ad 
suas.  Nisi  enim  pcrverse  vivendo  ad  suas  ante  mi- 
serias  caderent,  nequaquam  ad  eas  poslmoduin  ct 
aliis  suaderent.  Sed  post  suas  reprobi,  et  ad  no-» 
stras  miserias  devolvuiilur,  quando  ad  ea  mala  in 
quibus  jam  ipsi  implicali  sunt,  etiani  quosdam  ei 
nobis  sibi  iinitos  trabuiit.  Polcst  qiioqiie  intelligi 
niuri  nomne  niunilio  disciplina*,  Snlonione  atle 
slante,  qui  ait :  Per  agrum  homiHis  pigri  iraiisivi^ei 
per  vineim  viri  stuUi,  et  ecce  toiuin  repleveraut  ur- 
licce^  operuerani  superficies  ejus  spin.T,  et  maceria 
iapidum  destructa  erat  (Prov,  xsiv).  Per  agrum 
homiiiis  pigri  atque  per  vineam  viri  stulii  transire, 
est  cujuslibet  vilam  ncgligenlis  inspicere,  ejusque 
opera  considcrare.  Quam  urticae  vel  spinae  replcnt, 
quia  in  corde  ncgligentium  prurientia  desidoria 
terrena  ei  punctiones  pullulant  v.tioruou  quippe 
quia  scriptum  est :  In  (96)  desideriis  est  omnisoti^' 
«M  {Prov.  XIII,  juxta  LXX).  Maceria  iapidum  de- 
structa  erat,  id  est  disciplina  Patrum  ab  ejus  corde 
ditsolula.  Nam  quia  destructii  lapidum  roaccria  dis- 
solutam  esse  disciplinam  vidit,  illic  protiims  s^ 
culus  adjunxit :  Quod  cum  vidissem^  posui  in  eorde 
meOfel  exemplo  didici di.ciplinam (Prov. xxiv).  Quasi 
ergo  rupto  muro  bostis  ingreditur,  cum  vel  ma- 
lignoruro  apiriiuum,  vel  pravorum  hominum  per* 
siiasione  caliida  discipUnae  muniwina  in  corde  dis«> 
fripaBtur. 

Sammopere  igitur,  fratres  charissimi,  vobis  aU 
lendite,  ne  malignorum  spirituum,  aut  perversorum 
hominum  suasione,  Evangelii  norma  et  sanctoruro 
Patrum  disciplint  in  cordibiis  vestris  dissolvaiur. 
Nam,  ut  supradicium  esi,  quicunque  in  aqiroo  aui 
caniis  deleetatione  aui  prava  persuasione  rignreni 
Dominicorum  praeceplorum  dissolverii,  inimicis  ad 


XVII.  IN  PASSIONE  DOMIM. 


810 


(96)  Erranint  Bcnedictini  'revisores  operiim  S. 
Gregorii,  assignantes  ista  vcrba  capiti  xxviii  Prov., 
vers.  19,  tam  in  corpore  quain  iii  indii-e  locorum 
Scripturae,  cum  niunireste  ea  rcspondeani  loco  a 
ine  notaio.  Nesciveruni  etiam  editorcs  Uieronyini 
uui  lcgit :  Jn  desideriis  est  omnis  anima  oliosi  [Epist. 
97,  al.  81,  ciijuscapitis  iila  ensent,  nuliiim  enim  no- 
iavere.  Cilantur  a  Cassiano  iib.  x  Institution.^tSkfi. 
21,  tiCoUation.  24,  eap.  2,  ubi  ejus  editor  Alardus 

Pathol.  CCVllI. 


A  s^  ingrcssum  praebebit.  Oportei  igiCur  nos  indesl- 
nenter  pra^ceptaDouiinica  opere  implere.  et  saiicto* 
rum  Pairum  salutaria  exempla  ad  memoriam  rc« 
ducerc,  ut  excmplis  conrortati,  el  Dominicis  prae» 
ceptis  instructi,  rectopossimustrauiite  inccdere,  et 
de  hacvallelacrymarumad  porlum  salutisexire.San- 
ctorum  prseccdentium  Patriini  cxenipln  fidcles  in 
bono  opeic  confortant ,  et  Dei  praicepla,  quasi 
funes,  cos  ad  cticluui  suMcvant.  Un(!c  iii  Jcrcmia 
lcgimus  :  Loculus  est  Abdemelech  JEthiops  cunuchut 
ad  Sedeciam  regem  dicens  ;  Domine  mi  rex,  mate  />- 
ceruntviri  isti  omnia quwcunque  perpetrarunt  c.ntra 
Jeremiam  prophetam,  mittentes  eum  in  lacum,  ut 
moriatur  ibi  fame;non  sunt  eniin  pancs  uUra  in  ci'" 
vitate.  Prcecepit  itaque  rex  Abdemelech  .l^thiopi  di- 
cens :  ToUe  tecum  hinc  triginta  viros  et  tevate  Jcre^ 
tniam  de  tacu,  anlequam  moriatur.  Assumptis  ersio 
Abdemeleh  viris  secum,  ingressus  est  domum  regl$^ 
qna'  erat  sub  celtario;  et  tulit  inde  reteres  pannos,  ei 
ea  qum  compuiruerant,  et  submisU  ea  ad  Jeremiam 
in  iacum  perfuniculos.  Dixitque  Abdemeteeb  ud  Jere-* 
miam  :  Poneveterespannos,  et  Uacscissa  et  putridaiuk 
cubilu  manuum  tuarum^etsuper  funes.  FecUergoJe" 
remias  sir.  Et  eduxerunt  eum  detacu  (Jer.  xxxviii). 
Niincitaqiicdiccndumquid  istnsiguiriceiit.  Sicutcrgo 
i!li  principes  qui  prophctain  luiscrunt  in  iacum, 
ecs  signilicant  qui  fidclcs  Christiscmpcrdcsidertni 
inergcre  in  coonuin  vitioruin  el  sordcs  peccatoruni, , 
sic  iste   JSthiops  eiinuchus,  qui  timorc  ei  amora 

Q  Dci  compunctus,  prophctain  eripuit,  signiQcai  praedi- 
catores  de  geiitibiis  qui  seipses  eunuchizavenint 
propter  rcgnum  coclorum,  qui  verse  cbaritaiis  iiH 
Siiiictu  inique  oppressos  studcni  de  fovea  erucra 
perditionis,  quod  et  nomcn  cjus  te.statur.  Abde* 
iiiclecli  eiiim  sertus  regis  interprctatur,  illius  scl- 
licet  de  qiio  dicitur  :  Rex  magnus  super  omnee  doo$ 
(Psat.  xciv) :  cui  ordo  praedicatorum  servii  ptr 
vcrbuni  Evangclii,gcnlcs  associandofidel.  Quod  au* 
icm  divinis  admonitionibus,  ei  prsecedeniiuin  Pt*  ' 
trum  cxemplis  adjiiti,  de  hujus  vitje  profuiido  libe» 
ramur ;  bene  pcr  Jeremiam  signalur,  qui  ui  ele- 
vetur  de  piiteo,  fun  s  ad  eum  ei  panni  vct.rcs  da* 
ponuntur.  Funibus  enim  praecepia  Doinini  figurt»P . 
iur,  qiue,  qui^  nos  in  pcccato  pofdioB  jn  coiumuiMi  - 

1)  conveniuiu  et  rapiiinii  quasi  ligani  ei  irabunly 
coarctant  ei  levant.  Sed  ne  ligaius  his  funibiis, 
dum  trahilur.  incidatur,  siinul  eiiam  panni  veleili 
apponantur,  quia  videli<;^i  ne  divina  pneceplt  Ml 
ierreant,  antiquorum  Patrum  exempla  conforMtnl, 
ul  eoriim  coroparatione  nos  posse  |^r«sii|iia|BUf 
quod  ex  nos^ra  iqnbeciUitate  forniiidamus.  Si  eife 

Cax.cus  recte  ooiai  pro  e.s  habere  Ynlgaiaip,  vuti 
el  non  vuU  piger^  qiii  est  locus  queiu  ad  orain  ap- 
ponimus,  siciit  et  videri  (|Uoque  potest  in  indice 
textuuui  ejusdem  Cassiani,  sec.  Version.  LXX,  t 
Petro  Chucon  eflorroaio.  Cumergo  liaec  verba  taniis 
et  in  talibus  PatriiiHS  invcuiantur,  miramurea  elfu- 
gisse  diUgeiitiam  Petri  Sabbatier,  ut  ipsis  datet  lo- 
cum  in  Bibliis  qiL-e  edidit. 


20 


SII  8.  MARTIM 

de  hoc  profiindo  levari  non  possomus,  fesline  lige- 
mur  funibus,  id  est  praeceplis  Dominicis  aslringa- 
mur.  Intersint  ctiam  panni  veteres,utmeiiusteuean- 
lor  fones,idestpraecedentium  conrortemurexemplis, 
ne  inftrmos  nos  praecepta  subtilia  vulnerent.  Unde 
dicitur:  Memeniote  prcppo$Uorum  teslrorumy  quivo» 
bU  locuti  $unt  verbum  Dei,  quorum  intuente$  exiium 
eou9er$ationi$,  imitamini  fidem  (-ilebr,  xiii). 


LEGIONENSIS  M 

A  Anliquorum  ergo  Patrum  exempla,  dilectissimi, 
ante  mentis  ocuios  revocemus,  eoruinque,omni  dib- 
tione  posiposita,  sequamur  vesligia,  ut  mandatoruui 
Dei  funibus  astricii  et  sublevati,  ad  eorum  societa- 
tem,  Cliristo  duce,  possiinus  pertingere,  qul  cum 
eodem  Palre  et  Spiritu  sancto  in  Trinitate  perfecta 
vivit  et  regnal  Deus,  peromiiia  saecula  saeculorum. 
Amcn. 


SERMO  DECIMUS  OCTAVUS. 


IN  RAMIS  PALMARUM. 


? 


isaias  propheta,  fratres  charissimi,  ut  vir  nobi- 
is,  et  urbanae  elegantiae,  qui  multa  Spiritu  sancto 
edoctus  de  Christi  incarnatione,  nativitale,  pas- 
sione,  morte,  ad  inferos  desccnsione,  in  coeiis  as- 
eensione  ac  Spiritus  sancti  missione,  clara  voce  prae- 
dixit,  ilcrum  de  secundo  ejiis  adventu  ad  eruditio- 
nem  et  exhortationem  nostram,  imo  totiusEcclesise, 
saiictis  apostolts,  et  omnibus  ejusdem  Ecclesi;» 
rectoribus  loquitur,  dicens :  Dicile  filicc  Sion  :  Ecce 
Salvator  tuu$  venit,  et  merce$  eju$  cum  eo^et  opu$  it- 
liu$  coram  ipso  {Isa,  liii).  AC  si  apertius  diceret: 
0  vos  saircli  apostoii,  et  doclores  caeteri,  quibus 
Deus  Eeclesiatn  siiam  doctrinis  et  excmplis  regcii- 
dain,  et  ab  inimicis  visibilibus  el  invisibilibus  cus- 
todienJatn  cominisit,  dicite  eidem  Ecclesiae  specti- 
lationis  Gliae,  ut  non  dormicns  in  peccatis,  sed  vi- 
gilans  in  Dei  prxceptis,  non  negligens  in  operibus, 
sed  Studens  sanctis  aciionibus,  cxspcctet  Jesum 
Christuin  Salvatoreni  et  sponsum  suum  venienlcni 
td  judicium.  Unde  iisdem  Dei  Filius  ait  in  Evan- 
gelio  :  Vigilaie ;  n£$citi$  enim  quando  Dominu$  do- 
mue  veniai :  $ero,  an  media  nocte,  an  galli  cantu, 
an  mane  (Mare.  xiii).  Ulique  sancta  Ecclesia  Dei 
Patris  est  filia  et  Ghristi  spoi.sa.  Deus  Patcr  eam 
geiiuit  per  Evangeliuni  Filii  sui.  Unde  est  illud  : 
Dedit  ei$  pvie$iatem  filio$  Dei  fieri,  his  qui  credunt 
in  nomine  eju$(Joan.  i).  Et  iterum;  A$cendo  ad  Pa^ 
irem  meum,  et  Patrem  ve$trum  (Joan,  xx).  Filii 
quippe  Dci  adoptivi  suiil,  qui  fidem  rectam  operi- 
bus  tenent,  moribusque  dignis  exornant.  Unde  in 
Canticis  sponso,  id  est  sancta  Ecclesia,  dicit  :  Fitii 
mairi$  meos  pugnaverunt  conira  me  (Cani.  i).  Spiri- 
lualiter  primitiva  Ecclesia,  qu»  inilium  sumpsit  ex 
Jodaea,  totius  Ecclesiae  est  mater.  FiJii  matris  san* 
eti  aposioli  exstiterunt,  qui  contra  roultitudinem 
gcntium  verbo  pugnavcrunt,  eamque,  Domino  co- 
operante,  signis  et  verissimis  rationibus  vicerunt, 
Tictamque  Christo  subditam  aut  devotam  feceruni. 
Aliter :  FHii  mairi$  mece  pugnaveruni  conira  me,  Syn- 
agoga  nlaler  exsiitit  sanctae  Ecclesiae  secundiim 
earnem:  Judaei  ergo  filii  SynSgogae  piignaverunt 
contra  Ecclesiam.  Ecclesia  ostenditunde  primam 
persecutorum  rabiem  pertulerity  quae  gravior  ap- 


B  paret  pcr  lioc  quod  a  contribulibus  patielKilur. 
Paulus,  Ecclesiae  persecutor,  secundum  carnem 
filius  Synagogae  fuit.  Dicat  ergo  Isaias  prophela  :  0 
vos  sancti  doctorcs :  Dicite  fiiias  Sioit,  id  est  sanctae 
Ecclesi^,  quae  mala  respuciido,  boiia  sectando, 
vera  a  falsis  disccrncndo,  speculationis  est  filia  : 
Ecce  Salvator  tuu$  venit,  scilicet  ad  judicium,cicm 
pote$tate  magna  et  maje$tale  (Luc.  xxi).  Ecee  mer- 
ce$  eju$  cum  eo,  bonorum  videlicet  ct  malorum,  ut 
reddat  unicuique  juxia  opera  $ua  (Mattli.  xvi).  Et 
opu$  iltiu$  coram  illo,  potestas  scilicet  juste  judi- 
candi.  Ipse  e$t  enim  con$tilulu$  a  Deo  Patre  judex 
vivorum  et  mortuorum  (Aet.  x).  Ecce,  inquit,  Sal- 
vator  iuu$  venit,  non  alieous,  sed  tuus  ;  non  extra- 
neus,  sed  in  primo  adventu  pro  tua  redemptione  a 

C  Deo  Patre  missus ;  pro  te  natus  et  passus,  eK  non 
pro  suia,  sed  pro  luis  gravissimis  peccatis  cruci- 
fixus,  mortuus  et  sepultus,  et  per  suam  ac  Dei  Pa- 
tris  potcntlam  resuscitatus,  ct  in  dextera  ejusdem 
Patris  sui  exaltatus.  Unde  nunc  illum  in  proximo 
scito  venturum,  ut  te,  id  est  omnes  actus  tuos,  et 
saeculum  examinet  per  ignem. 

Sequitur  (ibid) :  Et  vocabunt  eo$  populum  $aneium. 
Sancti  videlicet  apostoli,  et  alii  doctores  vocabunl 
sanctam  Ecclesiam,  quam  acquisierunl,  populum 
sanctum,  congaudenles  ei,ac  dicentes :  Vosestispo- 
pulus  sanctus;  vos  redempti  a  Domino.  Unde  bealus 
Petrus  :  Vo5,  inquit,  genu$  electum,  regate  9aeer- 
dolium,  gen$  ^ancia,  populu$  acqui$itioni$,  etc.  (i 

^  Petr.  11.)  Et  Paulus  :  Jam  non  e$ti$  ho$piie$  ei  adve^ 
n(B^$ed  e$ti$  cive$  ^anclorum,  et  dome$tici  Dei,  etc. 
{Ephe$.  11.)  Iterum  subjungit  dicens:  Tuautem  vo 
eaberi$  Qua!$ita  civita$,  et  non  derelicta.  Acsi  dicatur : 
0  Ecclesia,  tu  vocaberis  Quaesita  civitas,  t  Deo  Pa- 
Ire  scilicet  sanguine  Filii  sui  redempta  ;  et  non  vo^ 
caberis  derclicta,  sicut  oliin  Judaea  propler  ne 
gationem  a  Dco  derelicta  est,  et  destituu.  Unde 
dicitur  :    Venii   Filiu$  homini$  quarere,  ei  eal" 
vtcm  facere  quod  perierai  (Luc.  xix).  Haec  est  enim 
ovis,  scilicet  saiicta  Ecclesia,  quam    pastor  bo- 
nus  qiiaercre  venit ,  aliis    in   deserto    dimissis 
(Luc.  xv). 
Sequiiur  (I$a.  Lxxii):  Qui$  e$i  i$ie,  qrd  nnii  dt 


m  SLRMONES.  —  SERM. 

EJonf  tinctis  ve$iibu$  de  Bosraf  Haec  in  persona 
angelorum  dirla  sunl,  scUicel  mysterium  Incania- 
tionis,  nativitalis,  passionis,  resurreclionis  Cbri- 
sti  ignorantium  et  in  ejus  ascensione  qiiaerentiuni, 
ac  dicenliiim  :  Quis  e$t  iste^  qui  venit  ite  Edon  , 
tincti$  vestibus  de  Bosraf  Qiiani  magnus,  quam 
potens  ,  quain  atlinirabilis  ciiin  lanlo  exercilu  tin- 
ciis  vcstibus  dc  Bosra  ?  Prius  videlicel  sanguine  in 
cruce  ;  vel  quia  eliam  tunc,  hoc  est  in  die  judicii, 
apparebuntcicatrices  ejus.  Quidain  angeli,  uldixi- 
inus,  nou  plenc  cognosccntes  mysterium  Incarna- 
tionis,  passionis,  resurrectionis;  videntcs  ad  coelos 
Dominiim  asccnilerc  cum  mullitudine  angeloruro  , 
ct  sanctorum  hoininum  propria  virtute,  non  ange- 
loruin  auxilio;  adinirantur  ascensionis  myslerium, 
ct  quoniodo  sibi,  et  aliis  apcrirel  regnum  coelorum. 
Uuiie  cl  angelis  Dominiim  comitantibiis  dicunl : 
Qui$  e$t  fsU;,  qui  venit  de  Edon,  etc.  Et  rn  David 
simililer :  Qui$  esl  isteBex  gloria^f^P^al.  xxiii.)  Vide- 
Cur  tamen  Augoslinus  dicere  sii;^r  Gene$im  quod 
omncs  angcli  ab  ipsa  creaiione  sua  statim  cogno- 
verunt  in  conteniplalione  sui  Creatoris  quidquid 
ipse  erat  facturus.  llieronyinus  vero  aperte  declaral 
quia  quidam  aiigeli  donec  perficeretiir  mysterium 
Incarnationis,  ad  plcnum  non  cognoverunt. 

(97)  Edon  ,  ab  cdulio  rufx  lentis,  propter  quam 
vendidit  primogenita  sua,  dicilur,  vel  a  colorc.  Ift- 
terprelatur  eniin  t€rrenu$,  vcl  $anguineu$ ,  et  signi- 
(icat  mundum.  Esau  eniin  querceu$^  vei  robor€U$  ; 
SeiT  hi$pidu$,  id  est  pilosus  dicitur.  Ilic  aulem  non 
ipsum  liominem,  sed  mundum  secundum  inlerpre- 
tationem  significat :  sicut  ct  civitas  Bosra,  id  est 
munita,  vel  firma^  non  rem  suam  hic,  sed  infirnum 
cccunduni  interpretalionem  significat,  ubi  nrmi- 
tcr,  quasi  sub  roullis  cuslodibus,  aniinae  tcnebantur. 
Unde  dicitur  :  Qui$  deducet  me  in  civltatem  muni- 
tam  f  (P$al.  lix.)  Yel  Hicrusalem  terrenam  signi- 
licat,  quae  (irmissimis  muris  fuilinunita,  inquapas- 
sus  est  Dominus.  Hieronymus  inquit  :  Hierus&lem 
interprelalu r  mumfa  vel  firma.  Bosra  autem  civitas 
necin  lcrra  promissionis ,  ncque  in  Edon  sila  est^ 
sed  in  Moab.  Venit  Chrislus  dc  mnndo  sanguinco, 
Tcnit  de  Bosra  tinctis  veslibus ,  id  est  corporeis 
niembris  de  civitate  munita,  scilicet  llieinisalein  , 
ubi  passus  est ;  vel  de  inrerno  spoliato  victor  cum 
fidelibiis  suis. 

Sequitur  :  l$te  formo$ui  in  $tola  ma^  id  est  in 
habitu  humanitatis,  admiraiive  ponilur.  Ac  si  dica- 
tur  :  Qiiis  est  iste  formosus  in  stola  sua,  in  huma- 
nilate  scilicct  ex  Tirgine  suscepla,  gradien$  vel 
ambulans  super  omnes  ccclos,  in  multitudine  for^ 
tituiine$  ««o',  «id  est  iii  ptenitudinc  Divinitatis,  nuHo 
egensauxiiio?  De  quo  Psalmista  :  Specio$H$  forma 
vra  filiis  hominum,  eic.  (P$al.  xliv.)  Ac  si  dicerel: 
Tu  Verbiim,  tu  Rex  $pecio$u$  forma^  id  est  in 
fonnosa  divinilate  ;  pne  fitii$  hominum  ,  quia 
non  tanturo  boroo  ut  caeteri  homines,  sed  Deus 
ei  liomo. 

(97)  Ex  Glos«.,  ul  rcliqua. 


.  XYin.  IN  RAMIS  PALM.  Stl- 

A  Nota  quia  potset  dicere,  pra  angelis  :  scd  qala 
verum  hominem  vult  eum  ostendere,'inducit  for- 
mam  niiorum  bominum.  Et  boc  contra  baereticost 
qui  dicebant  esse  pbantasticum  corpus.  Specio$u» 
forma^  quia  diifusa  esl,  id  est  diffundetur  gratia  in 
labiis  tuis,  in  praeconiis  videlicct  tuis,  vel  in  prae- 
sentia  tua.  Dicalurergo  ab  angelis  de  Christo  in- 
terroganlibus  :  Quh  e$t  i$te  formo$u$  in  $tola  «vs, 
gradien$  in  multitudine  fortitudini$  stio*  f 

Tacentrbufr  angelis  Cbristum  comitantibus,  ipao 
respondet,  dicens.:  Ego  $um  qni  loquor  ju^tiliam^ 
et  propugnator  $um  ad  jalvandum.  Ac  si  apertius 
diceret  :  Ego  $um  aipha^  et  omega  (Apoc.  i) ;  Deus 
viilelicct  anle  omnia  sxcula,  et  homo  in  fine  saecu* 
lorum,  cui  datum  est  a  Deo  Patre  judicium.  Ega 

^  qui  toquor  justitiam,  rcddcus  unicuique  juxta  opera 
sua  (Matth.  xvi) ;  e t  propugnator  sum,  conira  die« 
moiics  adsalvandum  gcnus  humanum.  Rursusqu»- 
runt  angoli  et  dicunt:  Si  ergo  talis  es,  quare  nc- 
brum  e$t  indumeutum  (uuiii,  et  vesliminta  tua  $icui 
calcantiumin  lorcularif  Ac  si  nianifestiasdicerent : 
Quare  rubruin  cst  sanguine  tuo  indumcntum  tuum* 
id  estcorpus  tuuni;  et  vestimenta  lua,  membra  vidcli- 
ccttuarubrasiculmustonigrosubruleo,sicutcaIcan- 
tiuin  in  lorculari?  Quasi  libi  non  convcniunt  ista,8ed 
l.omicidis,  adulteris,  etbujusniodi.Tanquani  dicint 
angeli :  Didicimus  quod  loquerisjustitiam,etsalusoiD- 
niiim  in  tuo  est  arbitrio ;  ct  ideo  scire  volumus  qutre 
veslimenta  tua  sint  muslotincta,  vel  tunica  qu» 
desuper  texia  cst,  ei  scindi  non  potcst,  el  de  utero 
virginali  tantum  candorem  habuit,  quantum  fullo 
non  polcst  facere  super  terram  ,  quare  sanguine 
criienlctur  ?  Magis  tibi  clementia  convenit ,  qaam 
crudelilas.  Qulbus  ab  ipso  Dci  et  lioininis  Filio  re- 
spondctur :  Ideo  scilicet  ,  quia  torcular  catcavi  «ik 
/tis,  et  de  gentibu$  non  e$t  vir  mecum.  Omnes  etiam 
discipuli,  relicto  me,  fugerunt  (Math.  xxv»),  el 
lanien  a  Judaeis  calcatus  tertia  d4e  resurrexi.  Tor- 
cular  pro  suppliciis  peccatorum  ponitur.  Unde  Je- 
remias  :  Torcutar  calcavit  Dominu$  virgini  fillm  Judm 
(Thren.  i).  Interdum  vero  in  congrcgatione  novo- 
runi  fructuiim  ;  unde  in  bonam  partem,  Pro  torem^ 
taribu$  psaUni  titulanlur.  Utique  Dei  Filius  torciiUr 
calcavit  sotus ,  crucem   videlicet ,  et  omnia   tor- 

D  menta  passionis,  in  quibus  quasi  pralo  pressus*  m 
etiam  sanguis  effunderetur  corporis  ejus.  .SanisiMi 
praecisis  crinibus  Pbilistha*is  exponitur  (Judic.  xti), 
Dei  scilicel  Filius  inimicis  visibilibus  ct  invisibilU 
bus  :  nec  angelus,  nec  archangclus,  nec  quilibel 
coelestis  spiritns,  necbumani  generis  uUus  Td 
gentilis  auxiliatur,  vel  Judseu»;  solus  pugnat,*  ao* 
lus  superat.  Torcular,  inquit,  caUaii  toku;  «1  ad- 
jlcit :  Calcavi  eo$  in  furore  meo  et  conculcavi  ea$  In 
ira  mea.  Furorsubitiis,  ira  longa,unde  :c  Ira  brevjs, 
furor  est. »  Dicatur  ergo :  Quainvis  occisus,  calctvi 
eos,  Judaeos  \idelicet  ei  daemones;  in  furore  mco, 
id  est  iu  vindicta';  et  conculeavi  eo$  tn  ira  mea^  tiH 
ferens  daemonlbus  roandi  principatuQd,  Judaeis  Uh 


1 


SI5 


cam  et  gentein,  «iicerdoiium^  templam,  et  omnem 
dignitatem  per  Romanos. 

Sequitur  :  Et  a$penu$  est  $angui$  eorum  $uper 
ve$tmenta  mea;  et  omnia  indumenta  mea  inquinavi. 
Ac  si  aperte  dicerct  :  Aspcrsus  cst  sanguis  eorum, 
meus  scilicel  abeis  IVisus,  super  vestimenla  mea,  id 
est  super  membra  mea  ;  ct  omnia  indumenla  mca 
eorum  opinione  inquinavi,  id  cst  inquinart  per- 
misi.  Aspersus  e^l  sanguis  meus  corum,  id  est  dx.- 
monuiii»  suasione,  et  Judseorum  ac  mililum  opora- 
tionc  cfliisus.  Undc  cstillud  :  Diabolus  misit  in  ccr, 
Mt  traderet  enm  Judas,  etc.  {Joan.  xiif.)  Eorum  est 
sanguis  suasione  clTusus,  et  ipsi  ibidetn  victi  ct  oc- 
cisi  sunt.  Similitcr  snnguis  Clirisii  Judseorum  di- 
cilur,  quiaeum  fnderunt,  elindevindictamsustinue- 
nint.  Ei  lioc  est  a  siniili  victoris  dictam et  victi,  cujus 
sanguis  saspc  supcr  vcstimcnta  victoris  aspcrgitur. 

Iterum  subjungit ,  cum  ait :  Dies  ultionis  in  cor^ 
de  meo,  annu$  retributionis  me(e  venit.  Ac  si  apcr- 
tius  diccretur :  Dies  ultionis  in  dxmones,  vcl  Jii- 
daeos  in  corde  meo,  dum  pcnderem  in  cruce,  qiiia 
aiiiius  retrihutionis  me»,  scilicet  tempus  acceptabilc^ 
Tcl  redemptionis  humani  gencris,  venit.  St^qni- 
tur  :  Circumspexif  et  non  erat  auxHiator ;  quwsivi^ 
et  uou  fuit  qui  adjuvaret,  Ac  si  diceret  :  Circum- 
spexi,  in  cnice  videlicet  positus.  Unde  cst  illud  : 
Considerabam  ad  dtxteram  et  videbam,  et  non  erct 
qui  cognosceret  me  (P$al,  cxl\).  Circumspcxi  et  non 
niilii  crat  quilibet  auxiliator ;  qiidesivi,  adjutorein 
Bcilicct.  Undc  :  dicitur  :  Ex$pectavi  qui  $imul  con- 
tri$taretur^  et  non  fuit ;  qui  con$olarelur,  et  non  in- 
Ptfui  (P$al,  Lxviii).  Iterum  dicit  :  Et  $ali?avit  mihi 
braehium  meum^  et  indignatio  mea  ipsa  auxiliata 
e$t  mihi,  Quasi  diccret  :  Salvavit  mihi  brachium 
meum;  salvationcm  fccit  niihi,  scilicel  resurgciido; 
el  indignatio  mea^  vindicta  scilicct  in  dsmoncs,  tcI 
Judsos,  ipsa  auxiliata  cst  mihi.  Aliter  :  Brachium 
meum ,  id  cst  Verbum  carni  unitum,  vel  fortiludo 
mea,  salvavit  mihi  onines  praedcstinatos  ad  vitam. 

Sequitur  :  Et  eonculeavi  populo$^  JudaK)s  scilicet, 
tn  furore  meo,  et  inebriavi  eos,  id  est  replevi  aflli- 
ctione,  et  miseria  per  Romanos,  indignatione  mea^ 
$t  Hetraxi  in  terra^  hoc  est  in  nihilum  virtutem  co- 
nim,  daemonum  scilicet  et  Judaeorum.  Prophcta  in 
persona  Judaici  populi  pccnilentis,  et  inisericor- 
diam  Domini  erga  se  cugnoscenlis  ait :  Mi$eratio' 
MMR,  inqiiit,  Domini  recordabor  pressus  pondere 
malorum  :  taudem  Domini,  sigua  et  miracula  pnn- 
dicando,  $uper  omniku^t  bonis  vel  malis,  qute  red- 
dUit  nQbi$  pro  peccatis  nostriSt  quia  ju$tu$  Domi- 
nui  in  amnibue  vii$  ikm,  et$anctu$  in  omttibu$  operi- 
but  $ui$  (P$aL  cxlit). 

Jeremias  prophcta  quasi  de  se  loquens,  aperte 
Cbrisli  passioncm  significat,  diccns  :  Ego  vir  vt- 
deni  paupertateai  meam^  in  virga  indignationi$  ejut 
{Thren.  iii).  Unjvcrsas  fere  rerum  lamcntationes 
qvinto  quaestionis  loco  insigniri  diligenti  patct  lec- 

198)  Aleph. 


S.  MARTINI  LEGIONENSIS  616 

A  tori :  deplorantiir  eniin  singula  incommoda  ante  jn- 
dicisoiMilos  sic  digcsla,  ut  videanlur  videre»  el 
reipsa  ad  misericordiam  descendere.  Ego^  inquit, 
vir  viden$  pauperiatem  meam ,  ctc.  Licel  omnibus 
videatur  convenire,  exccilentius  tainen  de  Christo 
inlclligitur,  in  quo  sicul  excellunt  oinnia»  ila 
elvisioista.  Qiiid  eniin  inirum  si  paupertale.n  suaiii 
quililicl  vidcat,  qua  pene  omnis  oppressus  laborat  ? 
Sed  sicut  cst  gloriosior  paupertas  Christi,  et  mi- 
rabilior  bmnibns  divitiis  sxculi ,  qui  non  rapinam 
arbitratus  e$t  esse  se  <Bqualem  Deo,  $ed  $emetip$um 
exinanivit ,  formam  $ervi  accip\en$  (Philipp,  ii). 
ita  haec  visio  pauperlatis  profundior,  ideo  tola 
mentis  et  cordis  intcn:ione  considcranda.  Unde 
Psalmista  :  Bealu$qui  intelligit  $uper  egenumetpau» 
B  perem  (Psal.xh).  Si  hxc  paupertns communis esset» 
sensu  discerni  possctnecsoli  inteltcctui  pateret.  Nuiic 
autem  beatus  prsedicatur  qui  inlelligit  supcr  egenu:n 
ct  pauperem.  Bcne  autcm  paupertas  Christi  adml- 
randa  est  el  inquirenda.  Cum  sanclorum,  secun- 
diim  Apostolum,  allissima  sit  paupertas  (//  Cor, 
viii),  quae  i\  paucis  intelligilur ,  quanto  magisergo 
illa  quam  angeli  imitanlur,  et  de  qua  intellecta 
beatitudo  nascitur.  Sunl  quidem  beaii  pauperes 
spiritu  (Matth,  v),  sed  eo  spirilu  quo  ista  paupertas 
iulcHigitur  qux  a  sancto  Spiritu  reseratur.  Pro- 
pterea  trium  versuum  principia  ab  alphabeto  (98) 
llebraM)  insigniuntur,  qiiae  doclrina  interpretatur. 
Ilulta  cnim  doctrina  cget  hic  sensusde  quo  sum- 
^  mus  auclor  gloriatur,  et  quasi  singularis  qoi  videat 
*  ct  inlclligat,  ait :  Ego  vir  videns  paupertatem  meam. 
Quasi  Dei  Filius  diceret  :  Ego,  cui  adsuut  omnes 
thesauri  sapicntisc  el  scienliae,  video  paupertatem 
meam,  quam  sponle  pro  aliis  suscepi,  quam  miseri 
nolunl  intelligcre,  qui  nec  omniniodam  roiseriam 
suam  volunt  advcrtere. 

Ego  vir  viden$  paupertatem  meam,  Potcst  omnium 
sanclorum  ista  vox  csse,  iu  quanlum  sunt  uniti  in 
Christi  corpore,  in  quaiitum  eamdem  paapertalem 
fiierint  iuiitali,  in  quantum  in  virum  perfectum  fide 
et  opere  collecli.  Unde  sequitur:  /n  virga  indignu" 
tioni$  eju$.  Alia  est  virga  directionis,  alia  n*gni ; 
est  etiam  virga  ferrea,  qua  conteruntur  vasa  leslea 
in  ira  furoris,  alia  qua  in  aequitate  reguntur  sanctiy 
D  ut  dirigantur  ad  bravium  supernae  vocationis.  Est 
virga  indignationis,  de  qua  ad  Jcrusalem  dicitur : 
In  indignatione  mea  percu$$i  te,  et  in  reconciliatione 
mea  mi$ertu$  $um  tui  (l$a,  x).  Hac  enim  virga  pei^ 
cutit,  ut  misereaiur;  bac  virga  Christus  percussus 
est,  non  quod  iiidignatione  dignus  esset :  sed  pro- 
pter  popuii  scelus  percussus  est  (I$a.  liii).  lloc 
est  quod  dicit :  In  virga  indignationi$  ejue.  Ob  in- 
dignationem  scelerum  nostrorum  Dei  et  honiinis 
Filius  paupeilatem  passionis  sustinuit,  ut  livore 
ejus  sanaremnr  (ibid.).  Uujus  paupertatis  myste 
riuin  aut  nulli  sanctorum,  aut  pauci  videiit  ad  ple- 
num.  Quanta  bouitas  Dei,  quantaque  diloclio  super 


"^n  SERHONES.  -  SERM.  IVin.  IN  RAIIIS  PALIf.  SIS 

filios  irae !  quanta  misericordia  in  fllios  reeoncilia-  A  cit,  adducit  in  tenebras  afflicllonis,  et  non  in  lucein 

praesentis  prosperitatis. 


Uonis  I  Ideo  quasi  solus  yideat,  dicit :  Ego  tfir  vi 
dens  paupertatem  meam,  etc.Videt  suam  niirani(99) 
el  ineffabilem,  videt  membrorum  suorum  pauper* 
Utem,  qua  ipsi  conjunguntur,  scientes  quia  patien- 
iia  pauperum  non  peribit  in  finem  (P$al.  ix).  Recte 
ergo  vox  est  capltis  et  corp(»ris,  id  est  Chrisli  et 
Ecclesiae,  quia  ca$tigat  Deu$  omnem  filium,  quem 
recipit  (Prov,  iii).  Prolcpsis  in  lioc  loco  pnESumptio 
rerum  dicendarum  notaiur.  Praeponit  eju$^  cuin 
nondum  dizerit  ad  quid  referatur,  quia  notum  esse 
non  ambigil  quod  Pater  Filium  virga  passionis  per- 
cusserit.  Nou  ergo  mirum  si  roembra  cjus  virga  in- 
dignationis  ad  correctionem  perciitiuntur,  ut  sit 
tina  vox,  unus  gemiius,  unus  ploratus  in  valle  la- 
crymarum. 

Moraliter  etiam,  Ego  vir  viden$  paupertalem  meam, 
exponatur.  Solus  spiritus  bominis  scit  qu»  suiit 
hominis  (/  Cor.  ii),  qui  quoties  divino  langitur  spi- 
rilu,  paupcrtatein  suaui  intelligens  aOicilur  flelibiis, 
dicens  :  Ego  vir  viden$  paupertatem  meam^  etc, 
quia  cum  Dei  indignatione  flagcUatur,  cum  fletibus 
afllcilur,  se  nihil  csse  cognoscit,  cui  nulla  opcraiio 
virlutis  est,  ne  de  se  praesumere  possii.  Nemo  enim 
bene  gloriatur  castum  se  habere  cor  (Prov.  xx). 
Ideo  humilis  lacryniosus  conGtctur :  Ego  vir  videnz 
paupertatem  meam,  elc.  Non  eniin  de  se  pnesumit 
virga  indignationis  percussus,  unde  addidit:  Me 
minavit,  et  adduxit  in  tenebra$t  ctc,  quia  omnis  ani- 


*    Unde  sequitur  (Thren,  iii) :  Tantum  in  mevertit,  H 
eonvertit  manum  $uam.  Maternoautem  Dcusanimam 
tffectu  exponit  tentationibus,  et  abjicit ;  ct  aliquando 
plorantem,  et dolentcm  in sinum  recipit,  lac  doctrinae 
suggerit,  blanditur ;  ct  hoc  est  quod  dicit :  Tantum 
in  me  vertit,  et  comertit  manum  $uam  tola  die.  Hoc 
quoque  ad  membra  et  caput  aeque  rcfertur :  Qui- 
cunque  enlm  volunt  pie  vivere  in  Christo  Je$u,  per$e- 
cutione$  patiuntur  (II  Tim.  iii) ;  quoriim  vox  est : 
Tanlum  in  me  vertit^  et  convertit   manum  euam. 
Alios  enim  non  corrigit,  sed  libere  vagari  pcrmittit; 
Ecclcsiam  vero  tam  de  Judaeis  quam  dc  genlibus 
tnultis  disciplinarum  aiigoribus  affligit.  Manum  ad 
^  castigandum  verlit ,  quia  flagellat  omnem  /i/ttfnt, 
qnem  recipit  (Prov.  iii) ;  et  clementer  convertit,  ut 
miscrcatur.  Manuni  namque  converlimus,  cum  t 
feriendo  retrahimus.  Convertit  ergo  manuni  par- 
cendo,  auxiliando  eis  quos  emendat  puuiendo.  De 
aliis  autem  dicitur :  In  labore  hominum  non  $unt^ 
ei  cum  hominibu$  non  flagellabuntur  (P$al.  lxxm). 
Quod  bene  significatur,  cum  in  a?dificatioiie  Salo- 
nionici  templi  malleus,  et  sonitus  non  est  auditus 
(///  Reg.  vi) :  quia  omnia  sic  parata  sunt,  et  do- 
lata  exterius,ut  propriis  junclurarum  locis  aptentur 
intcrius.  Unde  dicitur :  Vertit  manum  ^vam,  moenia 
(100)  scilicet  limando,  dolando,  planando,  ut  con- 
veniant  in  sedificio.  Et  converlit  manum,  jam  scilicet 


ma,  cum  iram  Dei  rccordatur,  et  terrorcm  jiidicii  q  cessando,  cum  justificatos  propriis  deputat  mansio- 


ill4X'Util,  ct  facla  sua  ante  oculos  suos  quasi  in 
mortis  articulo  ponit,  moeroribus  sc  iufectam  in 
tencbris  versari  vidct ;'  diim  meritorum  suorum 
paupertalem  agnoscit  in  virga  indignationis  Dei. 
Unde  bene  dicit :  Me  minavit,  et  adduxit  in  tcnebras, 
etc.  Cum  de  se  nihil  nisi  infirmum  sentlt,  se  addu- 
ctam  quasi  in  tcnebras  plangil.  Talis  anima,  dum 
virga  discussionis  Dei  et  miiias  contemplatur,  et 
mala  sua  undique  perscrutatur,  adducta  in  tene- 
bras,  et  noii  in  lucem  recte  credii,  ne  de  se  praesu- 
mens  humililatcm  perdat,  superbiam  incurrat,  quia 
beati  paupere$  spiritu  (Matlh.  v).  Bene  spiritus  ho- 
minis  paupertalem  suam  videns,  contremiscit,  dum 
se  sub  virga  indignatiouis  versari  non  ambigit,  et 


nibus  et  ordinibus.  Quorum  crgo  una  struclura 
cst,  ct  una  membrorum  compages,  eorum  una  tox 
est,  unus  ploratus ;  et  vox  Christt,  et  Ecclcsiae  sic 
unitur,  ut  inlcger  Christus  inveniatnr. 

Iterum  subjungit,  diccns :  \e\u$tam  fecit  pellem 
meum  et  carnem  meam^  contrivit  o$$a  mea.  Non  ve- 
tuslate  pcccail  Christus  affleitur,  sed  membra  ejut 
viiiis  inveterata  corrumpunlur,  quod  communiter 
deplorat  et  caput  et  corpus.  Undc  David  :  Invete- 
ravi  inter  omne$  inimico$  meo$  (P$al.  vi).  Ilabct  vir 
isle,  qui  videi  pauperlatem  suam,  pclleni  cLcarnein 
vetustam;  habet  pelles  arietum  rubricatas  ad  ope- 
riendum  tabernaculum,  et  hyacinlhinas  ad  decorem 
(Exod.  xxxvi).  Paupcr  in  bis,  quae  vctustate 


se  ad  hoc  minatam  et  adductam  intelligit.  llaic  est  0  ciunlur;  divcs  in  illis,  quae  ad  decorcm  nominis 


doctrina  quae  per  alcph  significatur,  iit  anima  sese 
semper  inspiciat,  et  omnia  sua  relexal,  et  lugeat, 
donec  illustret  eani  Oriens  ex  aUo,  qui  venll  illu- 
minare  his  qui  in  tcnebris  et  umbra  mortis  sedent 
(Luc.  1). 

Me  minavit,  inquit,  et  adduxit  in  tenebra$,  et  non 
in  lucem,  tunc  scilicet  cum  voluit  Pater  conterere 
Filium  in  lufirmilalc,  et  reputatus  est  quasi  lepro- 
8U8,  et  percussus  a  Dco,  el  humiliatus  (I$a.  nii): 
quasi  in  icucbras,  et  noii  in  lucem  adductus  cst, 
Scd  tenebrm  cnm  non  comprehenderunt  (Joan.  i). 
Ecclesiam  quoque,  quam  minis  ct  tcrroribus  subil- 

(99)  Al.  ms.,  mi$eram. 


ejus  proprio  sanguine  rubricanlur,  id  est  corport 
sanclorum  martyrio  coronantur.  Unde  dicilur :  Af- 
ferie  Domino  fHio$  arietum  (P$al.  xxvin).  IJyacin- 
tbinse  vero  pelles  sunt  illae,  qiios  virginiias  evehil 
ad  coclum,  ubi  neque  nubent  neque  nubenturt  $ed 
$unt  $icut  angeli  in  calo  (Matth.  xxii).  Inde  in  taber- 
naculo  proximiores  sunt  coelo;  siciit  etiam  pellcs 
Salomonis,  id  est  Christi,  cujus  pelles  sunt  omnes 
sancti,  qui  se  cum  Cliristo  mortificaverunt,  quibof 
teguntur  vitalia  corporis  membra,  ut  possint  imitaii 
Chrisli  passionem.  Cujus  quicunque  pellis  fucrit,iii 
reccssibus  aniniaj,  quasi  in  Sanclis  sanctorum  dl- 

(100)  omuia. 


•i$ 


S.  MAETLNi  LEGlONENSiS 


820 


Tina  mysteria,  contiuebilur.  Sed  quia  varius  eslpel-  A  ejus  persona  ait  Psaluiista :  Dederunt  in  euam  mtam 


lls  effeeluSf  m  aliis  pulchriludo  laudaiur,  in  aliis 
vero  profundilas  mysteriorum  legitur,  iu  aliis  £c< 
clesia  defendilur;  unde  est  illud:  Pellein  pro  pell\ 
et  cuneta  quw  habet  homo^  dabit  pro  anima  $ua  (Jtb 
ii).Constat  enim  sanctos  passionibus  tradiios  esse» 
ui  ipsorum  et  aliorum  saWarentur  auHbae  doctrina 
el  exeniplis  informandae.  Quasi  dicat  Satan :  Quid 
istum  mibi  dare  moraris,  qul  omnes  sanctos  passio- 
nibus  tradis  pro  animabus  salvandis?  Quia  ergo 
tanla  est  gloria  pellium,  gemit  Ghrislus,  vel  Eccle- 
sia ,  quia  quidam  afliciuntur  peceati  macula  quasi 
pellis  inveterata.  Peccatum  perlinet  ad  vetustatem, 
yirtus  ad  novitalem.  Unde  dicitur  :  Exuentes  vete- 
rem  hominem  cum  actibus  suis^  et  induenles  novum 


fel,  ei  in  siti  mea  potaverunt  me  aceto  (Psal,  i.x¥iii). 
In  felle,  amariludo  passionis  in  menle  designatar ; 
iji  labore,  tribulatio  in  carne,  ut  integra  Cbristt 
passio  intelligatur.  Easdem  passiones  quotidie  Ec^ 
clesia  patitur,  quae  est  de  earne  ejus^  et  de  ossibus 
ejus  (Ephes.  v),  ul  compleat  ea  qum  desunt  Christi 
passionum  (Coloss,  i).  lude  dicit :  jEdificavit  ifi  gyro 
meOf  et  circumdedit  me  felleet  /a^or^.  Ecclesia  enini 
omnibus  obsessa  malis,  inter  scorpiones  babitat, 
ubi  sedes  est  Satana  (Apoc.  ii) ;  liaireticorum  vaiia* 
tur  exercitu ;  a  falsis  fratribus  quasi  felle,  et  ia- 
l)ore  potatur  ;  persecutorum  undique  opprtmitur 
tormentis;  hinc  saeculi  obleelamenta,  et  earnis 
blandiuntur  desi  Jeria,  illinc  hostis  antiquus  undique 


{Coloss.in),qui  secundum  Deum  creaius  est  in  ju-  ^  irtndil  insidias.  Unde  recte  claniat :  ^</f/!carti  im 


ititia^  et  sanctitate  veritatis  (£p/i«<.iv).Hac  vctustale 
confecta  est  Ecclesia,  quae  in  prxsenti  noii  potest 
esse  siiie  macula  et  ruga.  Per  carnem  plebs  uiii- 
Tcrsa  in  corpore  Ghrisli  quasi  mollis  et  tencra  &i- 
gniOcatur.  Unde  dicitur:  Dum  appropiaut  super  me 
nocenteSt  ut  edant  carnes  meus  (Psal.  xxvi).  Nisi 
enim  vetustutes  peccati  carnes  essent,  esca  iniini- 
corum  non  essont.  Contrivil  ossa  mea,  inquit,  id  cst 
forliores,  quia  in  passione  Christi  ctiam  npostoli 
sunt  contriti,  et  timore  dispersi.  iixc  Deum  fccisse 
dlcit,  qnia  justo  judicio  permisit. 

Yetustam  fecit  peltem  meamyCt  carnem  meam.con' 
trivit  ossa  mea.  Bloraliter.  Aninia  peccati  sui  vetu- 


stateni  plangit ;  et  iioii  pelles,  sed  pcllcni  vctustaie  q  riora. 
iiifei  tam  gemit,  qua  prinii  hoaiiiics  a  paradiso  ex- 
pulsi,  sunt  induli.  Hxc  una  multoriim  est  pellis  ve- 
Uistate  fuscata,  quae  per  primi  hominis  praevarica- 
tionem  mortaUtate,  et  peccati  horrore  oinnes  vesti- 
vit.  Unde  est  illud  :  Inveleravi  inter  omncs  inimicos 
weos  (Psat.  vi).  Inde  aniina  gemit,  dum  exierius 
quasi  pellis  invctcratiir  conscientia,  et  interius  de- 
(or  quasi  caro  corrupla  tabe  pcccati  consuiiiitur. 
Ut  edantt  inquil,  canies  meas  (Psal.  \xvi),  id  est 
aflectus  carnales,  ad  quos  quasl  primos  diabohis 
«ppropiat,  ut  eos,  io  quibus  sunt,  quasi  carncm  in 
corpus  suum  trajiciat.  His  (lniti&  carnibus,  erituus 
splritus,  et  nil  quod  laedat  repeiiet  inimicus.  Con- 
irivit  ossa  mea^  animse  scilicet  virtutes.  Ossa  eniin 


gyro  meo^  et  circumdedit  me  felte^  et  labore.  Uiide 
alibi :  Quis  dabit  mihi  pennas  sicut  coiumbw,  et  ro« 
taboet  requiescam?  (Psal.  uv.)  Ilis  et  hujusnodi  in 
mentc  quasi  felle  amaiicaiur;  in  came  vcro  labore 
fatigatur. 

^di/icavit  in  gyro  meo,  et  circumdedit  me  feile^  et 
tabore.  Moralitcr  autem  sic  aniuia  quuilibet  dolet 
felle  malitiae  conclusn,  labore  fatigata,  maxime  cuin 
se  undique  urgeri  circumspicit,  et  propriis  iniqui- 
lalibus  repleri.  iloc  eniin  iinmundi  spiritus  tentantt 
si  quando,  si  quomodo  miseram  aniinam  pravis 
oblectamentis  involvant,  et  pessimis  repleant  de- 
sideriis,  quoruin  novissima  fluut  omui  felle  aina- 


Iterum  subjungit,  dicens  :  In  tenebrosis  colloca- 
vit  me,  quasi  mortuot  sempiternos.  Ilic  proplietis  as- 
similatur  Christus.  Unde  dicitur  :  In  manibus  pro» 
phetarum  assimilatus  sum  (Ose.  xii).  El  iterum  : 
Multifariam,  muttisque  modis,  elc.  (JVe6r.  i.)  Verba 
ista  aperte  Christi  passionem  insinuant»  Dicalur 
ergo  :  In  tenebrosis  collocavit  me,  etc.  iloc  niaxiiue 
ad  caput,  id  est  ad  Christum,  vidntur  perl:ucre. 
Cliristus  enim  pro  nohis  moriuus  est,  non  sicut 
mortui  sseculi,  qui  niorlem  rccipiunl  in  mercedeui 
iiiiquitatis,  et  ex  propngine  peccati ;  unde,  quasi 
mortuos  scmpiternos  :  licet  enim  vere  mortuus,  ta- 
men  iion  repulit  eiim  Deus  in  sempiternuui.  Collo- 
catus  cst  tainen  in  tenebris,  vel  inferni,  vel  sepul* 


ftMfit  flrmamenlum  corporis ,  et  virtules  meiitis,  D  cri,  vel  passionis,  sed  non  mortuus  sempiternus, 
quibus  confraciis  vel  oblectameiitis,  vel  tormentis,      (luia  inter  niortuos  liber,  quia  sine  peccato.  Unde 
irel  dolis  aiitiqui  hostis,  recte  aniiua  plangit  ossa 
sua  contrita. 

Sequilur :  Ai^di/icavil  in  gijro  meo,  et  circumdedit 
ike  felle,  et  labore.Sux  Ecclcsix  gementis,  imo  Cliri- 
ftti  in  suis  membris,  qui  iii  passione  deprebensus, 
ait:  Traditus  sum,  et  uon  egrediebar  (PsaL  xxxvii) ; 
ij^a  sediflcavcrat,  Pater  scilicet»  adversus  eum  in 
0l'ro  oi)sidione.n,  quaiido  etfni  armis,  et  facibus 
ckcumdederunt»  et  vinctum  ad  prxsideni  duxcrunt 
{Matth.  xxvii).  iloc  vallo  circumsepta,  quasi  fcllc 
amaritudinis»  et  labore  tribiilalionis,  afliicta  est 
hmnanitas  Christi.  Sic  ctiaui  vallatus,  ad  passionein 
ductus  cst,  et  ibi  cibatus  felle  ct  labore.  1'nde  in 


quia  inter  niortuos  liber,  quia  sine  peccato. 
et  cito  suriexit. 

Uis  tribus  versibus  Fielth  liltera  expletur,  quae  et 
confusio  intcrpretatur.  Qui  enim  in  vctustate  decidit 
viribus  fraclis,  vallatur  obsidione  anliqui  hostis,  re- 
pletur  fclle  amaritudinis,  et  locatur  in  tenebrosis, 
id  est  in  confusione.  Quia  vero  confusio  plangitur 
humani  generis,  jure  sub  bac  littera  totius  domus 
ruinam  plangit,  et  maculam  vetustatis.  Betii  quippe 
domus  interpretatur,  qua:  pro  confusione  sua  dici'i 
Vetustam  fecit  pellem  meam,  elc.  Potest  siquidew 
ad  Christum  referri  vetustas  pellis  secundum  mor-' 
talitatcm  carnis,  quam  induit.  Reliqua  vero  8ub  hac 
littcra  ipsi  couvenicntius  aptantur. 


8ii  seRMOiNES.  -:-  SERy.  XYiri.  irc  ramis  pai.m.  m 

In  Unebrosii  eodocavU  me^  tieut  martmoi  ieinpi"  A  gravaliir  dolis  inimi^i,  ul  ncqueat   libere  hi8  con- 


t$mo$  Moralilcr.  Anima  iu  conrusione  posita  gra- 
dalim  lugel  :  primum,  quod  vetustate  peccati  mar- 
cida  jaoet ;  deinde,  quia  inimici  fraude  vallata,  exire 
ad  libertatem  non  valet,  circumJata  eoncupiscen* 
tiarum  fclle,  ct  peccatorum  labore;  tandem  amisso 
luniine  in  tenebris  collocata,  nec  seipsam,  quan- 
tum  sit  misera,  quantum  infelix,  quibusve  oppressa 
malis,  aul  nudala  bonis,  videre  potest.  Iloc  enim 
inaxime  conaturinimicust  ut  anima  lumen  amittat, 
nec  aniissum  recipiat.  Hinc  Pliilislhaei  cculos  Sani- 
sonis  eruunt ,  deinde  ad  melam  miltunt,  ut  ambu- 
lans  in  circuitu,  uunquam  viam  vitae  inveniat.  Hiuc 
SedeciaeNabuchodonosorocuIoseflodit,  deinde  vin- 
ctum  in  cavea  Babylonem  ducit,  utin  confusionecon- 


stricta  laqueis  ad  ea  quae  nnn  Tidentur  properare. 
Aggravantur  compedeSt  quotics  iniquitati  iniquita- 
lem  apponirous,  quae  super  pluoibum  recte  sed^re 
describitur. 

Iterum  subjungit,  dicens  :  Excluiit  orationem 
meam,  Lacrym»  et  preces  misericordiam  roeren- 
tirr  judicis.  Unde  valdc  polest  contristari,  cum  sie 
sibi  judicem  oflensum  ^ntit,  ut  oratio  ad  fontem 
pietatis  transire  non  pussit :  quod  fit  quoties  Dcus 
sic  nos  peccare  periniltit,  ut  flagitia  nostra  obtu- 
rent  aures  pii  judicis.  Unde  dicitur  :  Qui  claudit 
aures  suaSf  ne  audiat  Ugem^  oratio  eju$  erit  exucra- 
lfiU$  {Prov,  XXVI II).  Uerum  dicit :  Conclusit  via$  mea$ 
lapidibu$  quadri$^  etc.  Uabent  neccata  quadraturam 


clusus  lucem  non  videat  amplius.  Dum  tamen  lalis  ^  suani.  Unde  dicil  Boetius  (1): 


anima  adhuc  in  carne  devincta  plorat,  non  est  vere 
mortua ;  sed  dum  datur  ei  locus  poenilentiae,  per 
spem  vivil,  antequam  urgeat  $uper  eam  puteu$  o$ 
$uum  (Psai,  Lxviii).  Scd  quia,  Deo  miserante,  de 
profundo  iniquitatLs  ad  vitain  redit,  Gimel  lit- 
tera  sequitur,  qiiae  reiributio^  vel  plenitudo  interpre  • 
tatirr. 

Circumcedificavit  adver$um  me,  ut  non  egrediar ; 
aggravavit  compedem  meum,  Ac  si  Ghrislus  dicat : 
Excitavil  Paler  adversum  me  corda  Judaeorum,  cir- 
cumdedit  cohorles,  ut  non  cgrcdiar  de  inanibus  ea- 
rum,  donec.impleantur  vaticinia  propbetaruin.  £x- 
clusit  orationem  hauc,  scilicet  :  Pater^  tran^fcr  a 
me  calicem  hunc^  $i  fieri  pote$t  (Matth,  xxvi).  ^ 

Ecclesia  quoque  concluditur  dogmatibus  haereti- 
corum,  vallatur  suppliciis  perseculorum,  quod  de« 
plorans  tolum  Dco  tribuit,  cujus  judicio  flt.  Aggra- 
vavit  compedem  meum,  id  est  immanitatem  tormen- 
tonim,  vel  deceptioiium,  quod  frequenler contigisse 
nemo  dubitat.  Suain  quoque  exclusam  orationem 
gemit,  dum  ad  probationem  divinum  auxilium  dif- 
fertur,  sed  non  aufertur.  Sedhabct^iichoram,  idest 
spem  suam,  in  coeio  flxam,  ne  hujusmodi  fluclibus 
submergadir.  Sequitur  :  Conctu$ii  via$  mea$  lapidi^ 
bu$  quadri$,  id  est  iliiiora  sanctarum  Scripturanim 
quadratis  philosophorum  eloquiis,  ne  recto  tramite 
fidei  cives  ad  optalam  veniant  patriam.  Semita$  mea$ 
hubvertit,  subtilissimas  scilicet  divinarum  rerum  in- 
tciligentias  saeculnri  dogniate  subverti  permisit. 

Circumwdificavit  adversum  me,  ui  non  egrediar ; 
agqravavit  compedem  meum,  Moraliter.  Aninia,  cui 
jam  retributio,  quain  significat  Gimel,  pro  sceleri- 
bus  suis  immincl,  excluniat  :  Circumcedificavil  ad^ 
versum  me,  etc  Quasi  diceret :  Circumdederunt  me 
dolore$  morti$^  et  pericnla  inferni  invenerunt  me  (P$al, 
cxiv).  His  compedibus  anima  pnegravata,  ne  eva- 
dere  possit,  forinidat,  cujus  fuit  corruere,  sed  mi- 
serantis  Dei  est  cruere.  Gui  boc  miserabile  est  quod 
conclusa  carcere  captivitatis  pessimae,  non  potest 
egredi  ad  liberiatem  actionis  bonae.  Aggravatur  com- 
pedibus  delictorum,  et  carnalium  voluptatum ;  ag- 


Hinc  metuuntf  cupiunt,  gaudentqu€f  dolentque» 
His  conquadrantur  itinera  peccatorum  nostrorum« 
ui  landem  ad  se  redeat  infelix  anima  vetustate  in- 
fecta  ab  ininiiciscircumsessa,  felleiniquitatisetmi 
seriae  vallata,  vanis  fatigata  laboribus;  contra  quam 
bostes  interius  exteriusque  desaeviunt.  His  aggra- 
vata  compedibus  piuin  judicem  roget,  indesinenter 
clamet,  ut  saitem  propter  improbitatem  accipiat, 
quod  petit :  quia  prope  est  Dominu$  omnibu$  invo» 
cantibus  eum;  omnibu$,  qui  invocant  eum  in  veritate 
(P$al.  cxLiv).  Alioquin  ad  patriam  transire  non  po- 
test,  si  obstruunt  ei  viani  concupi$centia  oculorumet 
voluptas  carnist  et  $uperbia  viiw  (/  Joan.  ii).  Quod 
si  ad  Scripturas  sanctas,  quasi  ad  pascua  vitae  se 
convertit,  iii  quibus  rcctam  viam  invenit ;  continuo 
occurrunt  quadrati  lapides  haereticorum,  quibusvia 
fidei  obstruitur,  et  semitae  subvertuntur.  Uiide  dicat 
anima  cum  Propbeta  :  Qui$  dabit  miln  penna$  $icut 
columbo!^  et  volabOf  etrequie$cam?  (P$di,  Liv.)Etcum 
Apostolo  :  Infelix  ego  /lomo,  qui$  me  liberabit  de 
corpore  morti$  huju$?  (Rom,  vii.)  Abhis  enim  omni« 
bus  sola  divipa  gratla  liberat. 

Sequitur  :  Ur$u$  in$idian$  factu$  e$t  mihi ;  leo  in 
ab$condito,  Historice  :  Quid  terribilius  qiiam  aucto- 
remnostrae  salutisursum  et  leonem  fleri  nobis  ?Ur- 
sus  fera  fraudulenta  in  brachiis  et  lumfiis  fortissima. 
In  Nabucbodonosor,  et  in  Vespasiano,  et  Tito,  qal 
alibi  aper  et  $ingulari$  (3)  (P$al.  lxxix)  dicitur,  Do- 
l^  minus  ursus  et  leo  vocatur,  in  quibus  Dei  potestas 
inimicos  ulciscitur.  Plangilur  ergo  juste,  qiiodDeus 
pius  ct  clemens  Dominus,  peccatis  exigentibus,  leo 
flt  vel  ursus,  ut  ejuspotentia  hostesobsideat,ctaf- 
fligat.  Quasi  signum  ad  sagittam  Hierusalem  poni- 
lur,  quia  circumrusis  liostibus  undique  obsidetur, 
ut  frequenter  quasi  sagittis  vulnerata  ad  medicum 
rcdeat  vel  coacia.  llas  sagittas,  id  est  bas  geiites 
quasi  arcu  icnso  moderato  judicio  contra  Hierusileni 
misit,  ut  vel  sicDeum  timere  disceret,  ne  hostium 
suorum  sagittas  vulnerata  dellceret.  Hujus  semitsB 
subvertuntur  ab  hostibus,  et  ipsa  confringitur.  l/r- 
$u$  in$idians  factu$  e$t  mihi ;  leo  in  abseondito.  Ho- 


(1)  ViaciL.,  jEn,t  vi,  v.  735» 


(2)  Glossa,  feru$  dicuntUK 


m 

ralUcr. 

plangit  Ecclesia  liinore  percussa.  Ursus  iniidhns 
[acttts  est  mthi ;  leo,  ctc.  Qiiia  el  vim  sngitlarum  in 
apcrlo,  et  insidiarum  in  occulto  experla  plangit  quasi 
desolala.  Tetendit  arcum  suum,  id  est  judicium,  quod 
tamen  differt,  quia  mavult  invenirequosremunerct, 
quam  quos  damnet.  Unde  dicitur  :  Dedisti  mehien' 
tibuste$:gni/icationem,ut  fugiant  a  facie  arcus  {Psal. 
Lix).  Potcst  eliam  per  arcum  Scriplura  intelligi,  in 
qua  chorda  novi  Teslamenli  flectitur  durilia  veteris. 
Inde  sag!tt£  emiituntur,  quibus  cordis  duritia  pe- 
netratur.  Ex  arcu  judicii  sagiltx  emiltuntur  ad  pe- 
rlmenda  vilia,  ct  alia  quae  vulnerant  cbaritatcm. 
Anima  autem  est  quasi  signum,  ul  binc  suscipiat 
charitatis  vulnera,  inde  repellat  iaimici  jacula 


Sv  MARTINl  LEGIONENSIS 


ttl 


Sob  Daleth  litlera  quas  timorem   sonat,  A  illud  :  Spectaculum  facti  sumus  mundo,  et  angelis  el 

hominibus  (/  Cor.  iv).  Gbristus  enim  in  se,  et  in  mem- 
bris  omnibus  inimici  opponitur  jaculis. 

Sequitur :  Misit  m  renibus  meis  filias  pharetrm 
stt(r.  Historice.  Dominus  justo  judicio,  quasi  arcu 
diu  extenso,  mitlit  tandem  in  renes  sagittas  filias 
pbaretrae,  ut  eorum  libidinem  puniat,  de  quibus  di- 
ciiur  :  Unusquisque  ad  uxorem  proximi  sui  intdabat 
{Jer,  v).  Per  pbaretram  occnltnm  Dei  judicium  si- 
gnatur»  quo  Nabucbodonosor  ct  alii  vastatores  con- 
tra  Jerusalem  quasi  sagitUe  diriguntur,  ut  eiposita 
sicut  signum  vulneretur ;  quam  cum  propheta  jaoi 
obsessam  increparel,  quasi  nugacem  irrisit.  tlnde 
dlcilur  :  Faclus  sum  in  derisum  omni  poputo  meo^ 
canticum  eorum  lota  die.  Uepletil  me  amaritudinibus^ 


Lrsus  insidians  factus  est  mihi ;  ieo  in  abscondito.  "  inebriavit  me  absinthio.  In  sc  complctum  dolct,  et  in 


AUegorice.  Gommunis  vox  cst  capitis  et  corporis, 
quod  ursus  Insidians  factus  sit  is,  qui  ct  aeternus 
est  et  incommutabilis  :  non  quod  a  natura  pietalis 
et  bonitatis  mutctur,  sed  propter  eOectus.  IHum  enim 
contra  (lliuni  suum  erigi  pcrniisii,  qui  velut  ursus 
insidiaiis  fraude  et  fortitudine  perimere,  et  decipere 
tentavit,  stcut  et  corpus  ejus  a  principio  usque  in 
llnem.  Leo  in  absconditis.  Ilis  duabus  bestiis  onmis 
saevitia  diaboli  demonstratur ;  et  per  leonem  ipse 
ditbolus,  per  ursum  vero  membra  ejus,  b%rctici  vi- 
delicet  et  falsi  fratrcs.  Ursus  enim  licct  bracbiis  et 
lambis  sit  fortissimus,  tanien  capitc  cjus  infirinus, 
sicut  omnes  mali  caput  babcnt  inlirmum,  id  csidia- 


populo  suo,  quod  Domini  prxdixerat  commiiiatio. 
Cibabo,  inquit,  populum  istum  absinthio,  et  dabo  po^ 
tum  eis  aquam  fellis  IJcr.  ix).  Uude  nunc  dicltur  : 
Inebriavit  me  absinthlo.  Repleta  enim  fuU  Jerusa- 
lcni  et  in  prinia  capiivitate  ct  iii  sccunda,  et  potata 
absintbio,  angustiis  scilicet  et  necessiialibus.  Per 
aquam  fellis  significatur  niagnitudo  malorum,  et 
sempiternum  captivitaiis  jugum,  aut  ignorantia  legis, 
quia  repleti  amariludine  fellis,  pro  Cbrislo  Anticbri- 
8tum  sunt  reccpluri.  Misit  in  renibus  meis  filiai 
pharetro'  suo!.  Moraliter  quuque  anima  bis  et  bujus- 
modi  amaritudinibus  quotidie  inebrialur,  ut  nibil  ei 
dulce  in  praesenti  vrdeatur,  dum  tantis  malis  inces- 


bolum,  qui  vel  in  manifesto  iit  leo,  vcl  ut  ursus  in  (^  ganter  aflligitur.  Misit,  inquit,  in  renibus  meis  filias 


absrondito  circuit,  quwvens  quem  devoret  (I  Petr.  v). 
Fatet,  quia  confidit  de  sua  fortttudine,  qui  rugiens 
et  frendens  circuit,  de  cujus  insidiis  Psalmista  dicit : 
Insidiaturin  abscondito,  tanquam  leo  in  spelunca  sua 
{Psal.  ix).  His  armis  contr^i  caput  pugnat,  et  mem- 
bra.  Unde  gemilPropbeta,  imo  Gbristuset  Ecclcsia  : 
Orsus  insidians  factus est  mihi ;  leo,  etc.  (7 Reg.  xvii.) 
H»  sunt  bestix,  quae  contra^David  pastorem  oviutn 
vcniunt,  quia  gregcro  dcvorare  cupiunt,  sed  David 
eruit  oves  de  ore  leonis,  et  faucibus  ursi,  et  bra- 
chia  decerpit.  Ilic  est  Christus,  qui  oves  suas  du- 
cit  ad  pascua  vitae,  et  eruil  de  ore  lconis,  ct  urso- 
rum  bracbia  confregit.  Nos  antem  populus  ejus,  et 
oves  pascuo!  ejus  {Psat.  xcix).  Tolliint  ettam  arietcm 


pharetra:  sua;.  llerum  alh  gorice  dicatur,  ut  ventas 
passionis  CKristi  subtilius  iiitelligatur.  IIe  lilfera, 
vivo  vel  est  intcrprclatur ;  a  principio  cnim  bujus 
alpbabeti  exinanitio  Cbristi  ostenditur,  secundum 
illud:  Exinanivit  semetipsum^formamserviaccipiens^ 
ctc,  (Philipp.  ii),  propler  quod  opprobria,  et  pas- 
siones  morlemque  siislinuit.  Ac  si  diccret :  Quam- 
vis  mulla  passus  sim,  tamen  vere  sum,  et  verc  vivo, 
et  vi'ain  peccatoris  volo,  quia  vita  non  vult  mortem. 
llaec  namqua  vox  sponsi  et  sponsse  communis  cst, 
ut  illa  confiteatur  quoU  est  et  vivil,  et  illc  respon- 
deat,  Sum  et  vivo,  secundum  illud  :  Resurrexi^  et 
adhuc  tecum  sum  {Psal.  cxxxviii).  Uic  ergo  qui  esl» 
et  vivit,  et  pro  nobis  plangit  et  pro  illis  ,  misit  in 


de  medio  gregis,  sicut  ipsuiii  f>avid  novimus  dixisse,  D  renibus  meis  fitias  pharetrie  suo!,  etc.  Pbaretra  Patris 


qiicm  si  Dominus  non  eruisset,  de  manu  eorum  non 
evasisset.  Hx  bestiae  adversus  David  consurgunt, 
id  esl  contra  ipsum  Ghrislum ;  David  ursum  et  leo- 
nem  interfecit,  quod  f:ictuni  est  in  morte  GbrisH, 
quando  oves  lil.eravit. 

Semitas  meas,  inqiiit,  subvsrtit,  et  confngit  me; 
vosuit  me  desolatam.  Hoclugendo  repcLit,  posuit  inc 
desolatam.  Hierusalem  scilieet,  quam  supra  pro- 
phcta  plangebat,  jam  forlassis  in  se  reversa,  iino 
Gbristi  sponsa  sanguine  ejus  dotata  gcmit  se  deso- 
latam,  ct  quasi  adultcram  a  spunsti  derelictam. 
Quasi  signum^  inquit,  ad  sagiitam,  Cbristus  enim 
et  Ecclesia  in  signum  contra  oiiiRes  aerias  potesta- 
tcs,  et  fallacias»  atque  in  tituluiii  crigitur.  t^ndc  est 


Scriptura  est,  ex  qua  judicio  Dci  quasi  ex  arcu  sa- 
gittas  corpus  Gbristi  accepit,  quas  et  ipse  prior 
pertulit.  Uas  sagiltas  aliquando  ardentes  facit,  ut 
corda  frigida  a  cbaritatis  calore  vulnerent.  Haeretici 
quoque  sagiltas  infidelitalis  toxicatas  ex  bae  pka- 
retra  producunl,  ct  corda  innoceniium  feriunt.  Ex 
hac  pbaretra  veniunt  sagittse,  quibus  exlerior  homo 
timoie  configitur,  et  interior  amore  aflicitur.  Unde 
dicitur  :  Confige  timore  tuo  carnes  meas ,  etc. 
{Psal.  cxviii.)  Quod  enim  ait :  Misit  in  renibus  meis 
fitias  pharetrof  succ,  id  est  affcctiones  divini  anKyris 
vel  timoris,  in  rcnibus  propagatio  camalis,  et  in 
fidc  virtuturo  generatio  spiritualis  designatiir.  De 
bis  rcnibus  gignit  Gbristiis  in  utcro  castse  Matris, 


m 


SCRMONeS.  —  SEHM.  Wll!.  IN  RAMiS  PALM. 


826 


scilicet  Ecclcsix,  spiriluales  filios.  Miltit  in  renibus  A  i(i  est  fiJeliiiin  corda  a  labe  initiuilatis  purgans. 


filias  pbaFetrae,  id  est  sagKlas,  quibus  ad  amorem 
Tulucrenlur  vel  ad  timorem,  ut  vilia  perimantur, 
Tirtutes  propagentur.  Unde  David  :  Ure  renei  meos 
et  cor  mtum  (Psal.  xxv);  ct  alibi :  Sagitlas  tuas  tn- 
/Sxor  iunt  mihi^  elc.  (Psal.  xxxvii.)  Sancti  quoque 
praedicatores  de  hac  pharetra  quasi.sagittse  dirigun- 
tur;  unde  dicitur  :  In  pharetra  iua  abtcondit  me 
{I$a.  xLix).  Ac  si  dicat  Christus  :  Deus  Palcr  quasi 
sagittam  eiectam  abscondit  me  in  pbarelra  sua,  ut 
occultus  latebris  Sriipturarum ,  landcm  ex  arcu 
missus,  prolem  renes  cl  corda  oinnlum. 

Sequitur  :  Factus  sum  in  derisum  omni  pofmlo 
meo,  canticum  eorum  tota  die.  Cui  siniile  est  illud  : 
Ego  sum  vermis  et  non  homo  :  opprobrium  hominum. 


aram  Deo  dedicat,  qiiae  ex  duodecim  lapidibus  con* 
structa  dicltur,  qula  ex  bis  qui  proplieiicani  el  apo- 
stolicam  fidem  vel  doctrinam  seqiiuntur,  gratissima 
Deo  ara  construitur,  in  qua  sacrificium  laudis  In 
odorom  suavilatis  oITertur. 

Ser|tiitur  :  Fecitque  aquaductum  quasi  per  duas 
aratiunculas  in  circuitu  altaris,  ex  contrito  videlicct 
corde,  et  humilialo  spiritu,  fluniina  producen^o 
lacryiiiarum  pro  bcncficiis  passionum,  ct  resurre- 
ctionis  Christl  aDeo  sibi  collatis  pro  timore  ge* 
hcnnse,  et  desiderio  xternae  vitoB.  Ibi  iillias  ligna 
composuit,  qiiia  Dei  Filius  sanctorum  Patrum  dict^ 
et  Tacla  ad  exemplum  crcdentibus  constiiuit :  DiH^ 
sitque  per  membra  bovem,  et  posuit  super  ligna^  cum 


et  abjectio  plebis  (Psal,  xxi),  quod  in  passione  de-      omnes  actiis  suos  ad  exemplum  sanctorum  Patrum 

claratiim  est.  Replevit  me  amariiudinibus  passio- 

nis,   inebriavit  me  absinthio  myrrhati  vini.    Uudc 

dicitur  :  Dederum  in  escam  meam  fet,  el  in  sili  m«.i 

potaverunl  me  aceio    (Psal,  Lviri).    Cum  dicit  se 

inebriatum  absinthio,  ostcndit  lain  intPiius  quani 

exterius  se  affectum  amaiiludinc  passionis.  liis  et 

hujusmodi  doloribus  totiim  Chris:i  corpus  usque  ad 

consummationem  cruciabilur.  Totum  Chrisli  corpus, 

universam  dico  Ecclosiain  cjus  pretioso  sangiiine 

redemptam,  quee  magistri  sui  ct  Domiiii  inrcrinata 

exeroplo,  devote   bona  operatur,  et  patienler  ad- 

versa  patitur. 

Nos  ergo,  fratres  charissimi,  tam  magna  erga 
nos  Dei  bencficia  cognoscenles,  ejusque  Filii  pas-  q 
sionem  spirituali  amore  ct  cord!s  contritione  vene- 
rantes,  dignum  est  ut  ci  cum  lacrymis  graliarum 
actiones  indesinenter  persolvamiis.  Ideo  pro  nohis 
ille  passus  est,  ut  nos  Deo  Patri  acquireret,  et  cor 
nostrum  ab  oinni  impietate  mundaret,  ct  linguam 
nostrain,  quae  prius  idola  laudabat,  ad  unum  et  ve- 
ruin  Deuin  in  Trinitate  laudandum  doceret,  ct  ani- 
mas  nostras  a  sordibus  vitiorum  quotidianis  lacry- 
mis  mundandas  esse  monstraret. 

Ilaecquippc  Elias  typice  desigiiavit  (/// Af^.  xviit), 
ubi  contra  pscudoproplietas  ct  sacerdotes,  utniin  Baal 
an  Deuslsrael  essctcolendus?  sacrificium  bovis  sine 
igne  proposuil  ;quod  inox  oratione  completa  coelestis 
ignis  consumpsit,  sicque  eos  pnissente  Achab  rege 


fideles  formare  docuit.  Jussitque  super  holocaustum^ 
et  super  ligna  semel  iterum,  el  tertio  aquam  infundere; 
ijuia  onmi  tempore  est  necesse  verba,  cogitatus  et 
omnia  opera  nostra  in  piira  oraiione,  et  cordls  com- 
piinclione  lacrymaruin  mundare,  et  non  prius  ccft- 
sarc  quam  fossx  aquxductus  repleanlur,  id  est  do» 
ncc  ruturum  gaudiiim  succedens  mocrori  perfecte 
complcatur.  Sicqne  erit  juxta  id  quod  seqiiitur :  Cf- 
cidit  ignis  Domini  et  voravit  Iwiocaustum,  et  liffna  ei 
lapides,  Qtiando  discrimcn  supcnii  jiidicis  dicta  ac 
facta,  el  lotam  vitam  nostrain  pcrrccte  examinans, 
probando  nos,  sicut  in  igne  probaiur  argcntum  et 
aurum  (Zach,  xiii),  immoitalcs  et  bealos  factos  in 
sede  collocabit  pcrpetua,  ul  ad  inslar  israelitarum 
in  aeternum  gratulando  canainus  :  Dominus  ipse  e$i 
Deus  (Psal.  xciv).  Slne  dubio  Dominus  ipse  cst 
Deus,  in  Deilate  unus,  et  in  pcrsonis  trinus,  praeter 
quem  nunquam  fuit,  nec  est  ncc  crit  alius,  qui  nos 
pretiosissimo  Filii  sui  sanguinc  misericorditer  libe* 
rarc  cst  dignatus  ab  aelernis  gehcnna;  ignibus. 

Itaque,  dileclissimi,  sicut  jam  siiperius  diximus, 
cqnncinus  in  lacrymis  duritiam  cordis  iioslri,  gra- 
tias  agentes  Deo  et  Patri,  qui  unico  Fiiio  suo  non 
pepercity  sed  pro  nobis  omnibus  tradidit  illum  pa»* 
sioni  et  morti  (Rom.  viii).  Dignum  est  ergo,*charis- 
siini,  ul  sicut  ille  pro  nobis  est  passus,  et  nos  pro 
ipsius  aniore  carnem  noslram  cum  vitiis  et  concu- 
piscentiis  crucifigamus,  ejusquc  vcstigia,  in  quan- 


et  populo  rsrnel  vicil,  et  in  torrentcm  Cison  inter-  D  tum  possibile  est  sequamur,  et  cum  eo,  despcctis 


fecit.  Ait  Elias  ad  omnein  populum  :  Venite  ad  me, 
et  accedente  ad  se  populo  curavit  altare  Domini,  quod 
destruclum  fuerat^  et  tulit  duodecim  iapides  juxta 
numerum  duodecim  tribuum  liliorum  Israel,  et  adi 
/icavil  ix  lapidtbus  altare  in  nomine  Domini.  dic  et 
Redemptor  nostcr  contra  muiidi  principem  ct  satel- 
litesejusdimicans  et  superans  perpassionem  suam, 
et  crucem ,  altare  Domini,  quod  destructum  fuerat. 


hujus  muntli  blandimentis,  morlamur ;  quo  ipse  as* 
ccndit,  ad  dcxtcram  vldeliret  Palris,  nos  quoquc 
pro  modulo  nostru  ipsius  gratia  adjuti  de  virtute  in 
virtutem  proficiendo  ascendamus,  ipsumque  cum 
eodem  Patre  ct  Spiritu  sancto  unum  et  veriim  Dcum 
cum  omnibus  sanctis  siiie  intcrmissione  laudemusy 
ipso  praestante,  qui  in  Trinitate  perfecta  Tlvit  et  re- 
gnat  Deus  per  inflnita  saeculonim  saecula.  Amen. 


m 


S.  MARTINI  LEGIONENSIS 


Si8 


SERMO   DECIMUS  NONUS 

LN  RAMIS 


DiciU  filiw  Sion  :  Ecce  rex  tuus  venit  tui  Mantue- 
tu$,  iedenssuper  asinam,  et  puUum  filium  subjugads 
(Zacii,  iz).  Mandat  vobis  ei  denunliat  Rex  coili , 
fratres  charissiiui,  per  proplielam  Zacliariam  gau- 
diuro  sui  adventus,  venit  ad  reconciliationem  Donii- 
nus,  qui  pro  peccato  prinii  parcntis  ab  honiinibus 
fuerat  quasi  extraneus  atque  alicnus.  Igitur  ante- 
quaro  veniret  praemisit  legatos,  patriarchas  sciliccl 
et  prophetas,  pi*xcipiens  eis,  dicens  :  Dicite  fitio! 
Stoii,  id  est  aimunliate  Ecclcsiae  nieae,  qua:  idco 
fllia  Sionvocatur,  quia  Sion  speculatio  interprelatiir. 
Sancta  quippe  Ecclesia  speculationis  et  disQretionis 
debet  esse  filia,  eligendo  bona  ac  Deo  phicita,  re- 
probando  mala,  et  quae  Deo  sunt  coiitraria ;  et  in 
Scripturis  sanclis  speculando  ab  hostibus  circum- 
specta.  Unde  Dominus  ad  prophelam  loquitur,  di- 
cens  :  Si  pretiosum  a  vili  scparaveris,  quasi  os  meum 
eris  (Jer,  xv).  Sancta  igitur  Ecciesia,  vel  quxiibet 
sancla  anima,  quasi  os  Doinini  efliciiur^  quia  per 
eain  Domini  volunlas  a  bonis  mala  disccrnendo 
perficitur. 

Et  quid  nuntii  hujus  omnipotentissimi  Regis  di- 
cant,  subjungit  :  Ecce  rex  tuus  venit  tibi  niansuetus, 
Dominus  proptcr  peccatum  primi  hominis  ab  hii- 
mano  gcnere  recesscrat,  qui  ei  prius  ralionabiliter 
viventi  proximus  fuerat.  Apparet  enim  Doniiniiin 
contra  Adani  iratuin  fuisse,  dum  legitur,  post  ejus- 
dem  Adx  peccalum  in  paradiso  ad  auram  posl  me- 
ridiem  deambiilasse.  Deus  in  hoc  facto  se  vclle 
miserrimo  homini  succurrere  deinonstrabat ;  qiiia, 
qui  priinum  ei  per  creationem  propinquus  fuerat, 
jam  aheo  remotus  per  culpae  prxvaricationem  deam- 
bulabat ,  dum  tairicn  quasi  condolens  dicebal  : 
Adam^ubies?  (Gen.  iii.)  Ac  si  dicerel :  In  quanla 
niiscria  posilus  es?  Deambulabat  Dominus  in  illis, 
et  non  stahat,  quia  illi  in  ejus  praeceplis  stabiles 
non  ruerant.  Ll  bene  ad  auram  post  meridiem  de- 
ambulabat  Dominus,  quia  jam  aurercbatur  ab  eis 
lux  illa  ferventior  charitalis,  appropinquanlibus  eis 
vitioruin  tenebris.  In  n:edio  namque  ligni  se  abs- 
conderunt,  quia  obiiti  praccepta  sui  Creatoris  in 
errorem  atque.  srbitrium  suae  voluntalis  se  conver- 
terunt ;  aura  vero  ad  quain  Doniinus  deambulabat, 
refrigerationem  charitatis  in  mente  bomiiiis  sigiiili- 
cabat.  Sed  Doininus  qui  ab  homine  recesserat  per 
justiliam,  ad  hominein  venit  per  misericordiam. 
Per  viscera  enim  misericordia:  visitavit  nos  Oriens  ex 
alto  (Luc.  i).  Unde  Propheta  ait  in  Psaimo  :  Incli- 
navit  coelost  ^f  descendit ;  el  caligo  sub  pedibu*  ejus 
{Psal.  xvii) ;  inclinavit  ccclos,  id  est  humiliavil 
c«Blestia,  scilicet  divinitatem  humaiiilati  conjunxil, 


A  c(Klestia  tcrrenis  sociavit,  suroma  imis  iinivft ;  ipsos 
etiam  angelos  ^d  pacem  hominis  revocavit.  F.(  de- 
scendil,  id  est  hoc  modo  formain  servi  accipiens, 
seipsum  ininoravit  per  commiscrationem  quam  de 
huinani  generis  reparatione  habuit.  Inclinali  sunt 
angel),  quando  accedentes  ad  Dominum  roinistra- 
baiitci  {BIatth,iY). 

Sed  quamvis  Dominus  noster  Jesus  Christus  pro 
nobis  factus  est  huinilis,  quamvis  particeps  nostrae 
fragilitatis,  tamen  caligo  sub  pedibus  ejus,  id  est 
diabolus,  qiii  caligo  et  obcaecatio  est  mundanorum, 
fuit  sub  pedibus  ejus,  scilicet  plenarie  fuit  ei  sub- 
jectus,  atque  ab  eo  victus.  Ciiin  fortis  milcs  iii  prae- 
lio,  scilicet  Christus,  ad  pugnam  veuit,  m  sole  (a- 

|.  bernaculuin  suum  posuit  (Psal.  xvin).  Taberna- 
culum  Chrisli  corpus  iHius  exslitit,  in  quo  Deo  Pa- 
tri  milltavit.  lllud  posuit,  id  est  constituit  in  sole, 
boc  est  in  Virgine,  quae  ut  luna  fuit  pulchra^  et  ut 
sol  elecla  (Cant.  ^i).  Pulcbra  ut  luna  exslitit,  quia 
tenebras  nuctis,  scilicct  hujus  sa^culi,  iliuminavit. 
Elccta  II t  sol  rcfulsit,  quia  sola  prae  caeteris  feminis 
calorc  saiicti  Spiritiis  inarsit,  atque  conccpit.  Re-^ 
vera  iii  sole  posuit  tabernaciilum  suum,  id  est  in 
manifcslatione  bonoruin  operuin,  qtiia  infirmos  cu- 
ravit,  mortuos  suscitavit,  peccalores  justificavit 
Per  carnis  itaque  conjunctionem  factus  Ecclesiae 
sponsus  processit  de  thalamo  suo,  id  esl  de  Yirgi- 
nis  ulcro.  Exsultavit  ul  gigas,  scilicet  ut  fortis,  ad 
currendam  suaj  mililiae  viam  (Psat.  xviii),  cl  venit 

C  coittra  principem  hujus  mundi  ad  pugnani  dicens  : 
Nunc  princeps  hujus  mundiejicielur(oras(Joan.  xii), 
scilicet  ab  humanis  menllbus,  in  quibus  regnaverat 
prius.  Dcinde  paucos  ct  pauperes  discipulos  elegit, 
sicut  Apostoius  dicit  :  Quoi  slulta  sunt  hujus  mundi 
elegit  Deus  et  contemptibilia,  ut  confundat  sapientes  i 
et  quw  sunt  infirma,  ut  confundat  [orlia  (I  Cor.  i). 
Sic  enim  ipse  cum  Jerosolymam  properarel,  non 
requisivit  vehiculum  polentis  equi,  sed  humilis  ac 
despicabilis  aselli. 

Neccsse  est  igitur,  dilectissimi,  ut  ad  qiiae  prae- 
misimus  redcamus.  Ecce,  inquit,  rex  tuus  venit  tibi 
mansuelust  sedens  super  asinam  et  pullum  filium  sub^ 
jugalis.  Hic  adventus  Christi  redemptio  cst,  et  sa- 

|v  lus  ulriusque  populi.  Ac  si  dicerct  :  Rcx  coeli  non 
alienus,  sed  tuus,  venit  per  assumptam  humanita- 
tem,  et  tibi,  id.est  ad  luain  salvationem  venit 
cerle,  non  sibi,  qui  iion  indiget  servo,  sed  tibi,  qui 
egenus  et  cxsui  eras  et  indigens  Domino.  \enit 
susciUins  a  terra  inopes,  el  de  stercore  erigens  paupe* 
res  (Psa(.  csn).  Suscitans  sordidos  in  peccads  » 
tarra,  id  cst  ia  terrenis  delectationibus  inopes  cce- 


£29  SERMOiNES.  —  SERM.  XIX.  IN  RAMIS  PALM.  85) 

leslium  iTIvUiarum,  rl  erigens  de  slercore  viliorum  A  (P*fil.  xxi);  quia  peccata  eorum  exigunt    ut  ego 


[muperes  viilulum.  Unde  scriplum  est  :  Computrtie^ 
runl  jumenta  in  slercore  suo  {Joel.  i),  id  cs(  slulti  in 
stcrcore  vitiornm.  Vcnit  hic  Rcx  cu^lorum  ac  terrae 
non  iralus,  nec  terrihilis,  sed  mansuetus  et  humi- 
Hs;  humiliavU  enim  sj  u  que  ad  mortem,  morlem 
aulem  crucis  (Pliitipp.  ii).  Adeo  enim  pr«)  nostra  sa- 
lule  fuit  liumiiiatns,  ut  in  ipsa  passione  posilus  a 
Deo  Pairc  videretur  esse  derelictus.  Unde  etiam 
Deo  Palri  dicebat  jam  in  cruce  positus  :  Deus  Deus 
meusy  quare  me  deretiquisti?  (^fatth,  xxvii.)  Et  ite- 
rum  per  Psalmislam  pi*xdixerat  :  Ego  sum  vermis 
et  non  homo,  opprobrium  hominum  et  abjectio  plebis 
{Psal.  xxi);  ct  rursus  :  Deus  meui,  clamaboperdiem^ 
el  non  exauf^les ;  et  noctet  et  non  ad  insipieniiam  mihi 
{ibid.). 

Sed  videndum  estquomodo  ia  ipso  articulo  pas- 
siouls  a  Deo  Patre  se  dicat  derclicinm  Dei  Filius, 
ijui  est  ei  consubslantialis  et  coasternus.  Deus  an- 
tiiiuisPairibustcmporalia  lanlnm  bona  conrcrcbat, 
id  ^st  copiam  rruinenti,  vini  ct  olci,  et  victoriam 
cls  de  inimicis  concedebat.  Deus  anlcm  ac  Dci  Fi- 
lius  in  mundu:n  venicns,  alia  bona  prxdicavil  ot 
promisit,  qn»  genus  buinannm  pro  culpa  sna  ab 
Initio  perdidit.  Ideo  igitur  in  hoc  mundo  par.per 
csse  voluit,  ut  verbo  et  exemplo  oslenderet  lempn- 
ralia  bona  a  ndelibus  non  esse  requirenda,  sed  po- 
tius  contemnenda.  Ut  ergo  nobis  divitias  bonilatis 
swx  conferret,  adeo  panpcrtalem  suslinnit,  ul  in 


pro  eis  interficiar,  et  sic  impleatur  volnntas  tba. 
Egot  inquit,  sum  vermis,  et  non  homo.  idcirco  Do- 
minus  nostcr  Jcsus  Ghristus  vermi  assimilatur, 
quia  slne  coitu,  ut  vermis,  generalur.  Stcut  (erra 
huniida  radiis  solis  caleracta,  vermem  gignit ;  ita 
Dei  genitrix  Virgo  semper  Maria  sola  Dei  virtuCe 
obumbrata,  ct  ardore  sancti  Spirilus  inflammata 
Chrislum  gcnuit. 

Dicatur  ergo  :  Ego  sum  vermis,  id  est  conculca- 
tns,  et  vilis  sicut  vermis ;  non  suni  reputatus  ut 
homo,  sed  ut  vermis,  quia  sum  opprobrium  homi" 
ifum,  fi^  abjectio  plebis  :  Deus  meus,  clamabo  tibi  per 
diem^  et  non  exaudies^  etc.  Verba  ista  hoc  modo 
sunt  intelligenda:Persona  Ghristi,  sicuti  exduabus 
^  constat  substantiis,  videlicet  divinitatis  et  huma- 
nitatis,  ita  erat  in  co  duplex  voluntas,  una  scilicel 
naturalis,  et  alia  spiritalis.  Naturalis  voluntatis  esl 
vitam  prjcsentem  diligere,  mortem  pro  viribus 
abhorrcre  atque  vitare,  prospera  amare :  qux  tamen 
voluntas  peccatum  non  est,  si  sccundum  rationem 
spiritali  velit  volunlati  consentire.  Spiritalis  volun- 
talis  est,  coeleslia  amare,  mortem  non  timere,  imo 
cam  velut  ingressum  regni  diligere,  adversitates 
pro  amore  Dei  libenter  ac  patienter  sustinere. 
Utramque  ergo  voluntatcm  Gbristus  se  habuisso 
insinnat,  ut  doceret  quomodo  utraquc  a  (idelibus 
habenda  erat.  Ex  natura  etenim  carnis  indicat  se 
timere,  cum  dicit  :  Tristis  est  anima  mea  usque  ad 


nativitate     cum    matcr    in    pra^scpio    rcclinarct  p  mortem  (Matth.  xwi).  Sed  per  spiritualem  volun- 

(Luc.  ii);et  nt  fatigatus  ex  itinere  jnxla  fontem 

scdeict,  a  mnliere  aquam  pcterel  (Joan.  iv) ;  et  nbi 

reciinaret  capiit  suum  non  habcrct  (Luc.  ix).  Eecc 

iste  Dei  et  hominis  Filins  secundum  hunianitatcm 

sibi  a  Dco  derclictns  vidobatur,  qneni  cgerc  et  Iri- 

bulnri  paticbatnr  ;  ct   ide:>  ait  :  Deus  Deus  meus, 

respice  me  (Psal.  xxi),  id  est  corrobora  me,  ct  ne  in 

hac  passionc  pcrmitlas  me  deficcre  in  qua  videor 

derclicliis  a  te  :  ideo  rcspice  me,  qnia  inc    dereii- 

quisti,  id  est  visiis  es  dcrcliqnisse  me.  Et  quare  me 

deretiquisti?  (Ibid.)  Ac  si  dicerei  :  Alii  nesciunt, 

8e<]  ego  cognovi ;  alii  ignorant,  qnare  nie  permittis 

sustinere  hanc  passionis  sententiam,  sed  ego  expn- 

nam.  Ideo  videiicet  me  dereliqnisti  in  temporalibus 


tatcm  semper  vicit  naturalem.  Guin  enim  oraret 
prosperitatem  carnis,  cx^udita  non  est;  cum  autem 
orarct  adversitatem,  scilicct  redemDtioncm  mundi, 
cxaudita  est. 

lloc  cst  ergo :  Deus  meus,  ctamabo  per  diem,  id  est 
in  prospcritatc,  et  non  exaudies.  \\\  die,  lioc  est  in 
prosperitate  clamavit,  quando  quinqtie  millia  homi- 
iinm  de  quinque  panibus,  et  duobus  piscibus  satia- 
vit,et  eum*proptcrea  populus  in  regem  constituere 
voluit  (Joan.  vi).  Vellet  hxc  voluntas  cariiis,  sed 
omnia  superavit  voluntns  spiritalis;  qnia,  cuin  co- 
gnovisset  voluntatem  populi,  fiigit  in  moiitcm  solus, 
divertens  ab  eis  (ibid.).  Volnit  itaque  hsec  voluii- 
tas  humana,  sed  non  est  cxaudita.  Iterum  :  Cta^ 


adversis,  ut  me  glorifices  in  spiritalibus  xternis.  d  mabo  in  nocte,  et  non  exaudies.  In  iiocte  clamavit, 


Ilac  de  causa  me  permittis  pati  adversa  in  hac 
praesenti  vitn,  ut  nie  cxaltes  post  mortem  in  gloria 
tua.  Gertissime  scio,  quia  ideo  me  voluisti  in  hoc 
lempore  passioni  csse  subditum,  ut  post  restirrec- 
iionem  in  tua  seternitate  me  constituas  super  opera 
manuum  tuarum  (Psat.  vm);  iit  humanitas,  quain, 
tejubente,  exVirginis  matris  substantia  accepi,  illa 
in  dexteratuagloriamhabeatpergraliam,  quamhabui 
apud  te,  priusquam  mundus  ficrct,  per  naturam. 
Ideo  igitur  me,  dulcissime  Pater,  dereliquisti,  quia 
Iioc  exigebant  peccata  populi  mei,  qiicm  redimere 
▼eni.  Uoc  est  etiam,  quia  verba  detictorum  meorw.n, 
•cilicet  meorum  hominum,  longe  sunt  a  tatute  mea 


hoc  est  in  advcrsitate  passionis,  cum  ait  :  Pater^ 
si  possibite  est^  transeat  a  me  catix  isle  (Matth 
xxvi),  id  est  passio  ista.  Il»c  oravit  caro,  sed  non 
est  exaudita,  quia  talis  oratio  humaiiae  saluti  crat 
contraria.  Sed  spirilalis  voluntas  quid  oravit  ?  Ve- 
rumtamen  non'  sicut  ego  voto^  sed  sicut  tu.  Ecce 
qiialiter  pugnabat  caro  cum  spiritu,  scd  tamen  vo- 
luntati  carnaU  voluntas  Dei  est  praelata,  et  est  exau- 
dita,  quia  humanae  redempticni  erat  necessaria. 
Ideo  autem  tiinuit  caput,  id  est  Ghristus,  ne  mcm* 
bra,  scilicet  marlyres,  desperarent,  cum  ex  carnis 
fragilitate  passiones  timerent  :  nisi  cnini  caput  ti« 
mcrct,  forsitan  diccrent  membra  :  Non  sum  de  ca- 


831 


S.  MARTIM  LEGIONIlNSIS 


esi 


pite,  quia  caput  meum  non  limuit  passlonis  ad-  A  invenitur.  Alius  oflerat  lilium  castitalis,  qux  cst 

munditia  mentis  et  corporis  :  proreclo  sine  casti- 
latc  nemo  sanctus,  nemo  dignus,  nemo  perfec- 
tus  poterit  esse  in  bono  opcrc,  praesertiin  cum 
cordis  et  corporis  niunditiani  conser\auiibus  pro- 
missum  sit  facieni  rei  videre  (Malth.  v).  Alius  dc 
radice  charitatis  huniiliiatis  laiuuni  acciplat,  cl 
cum  eo  obviam  Jesu  Chrislo  procedat,  qui  diccbnt : 
Discite  a  mef  quia  tnilii  $um  et  hnmilis  corde 
{Matih,  ii).  Alius  flores  misericordisc  piostenial 
in  via  Ghristo,  ut  inter  beatos  possit  coir  pulari,  ct 
ab  co  misericordiam  consequi  :  Beati  ciiiin  misefi 
cordes^  quoniam  ipsi  misericordiam  consequcniur 
(Blatth.  v).  Alius  ramum  tcnens  palicnti:c,  iniitctui 
Ghristum,  qui  pcrseculioncin  paticntibus  proplcr 


vcrsa. 

Scd  jam  videamus  quod  sequitur  :  Dominus  pas- 
sioni  sux  accedcns,  et  ad  Hierusalcin  veniens, 
duos  misit  discipulus  in  castelium,  ubi  erat  asina 
alligata  cum  pullo  suo  ante  januam  in  bivio  foris, 
ct  dixlt  eis  :  Solvite,  et  adducile  mihi  (Matth.  xxi). 
Asina  subjugalis  significat  Judxos,  qui  crant  siib 
jugo  legis  inultis  prxvaricationibus  liguti,  et  inultis 
•  pcccatis.  PuUus  asinae  cst  gcnlilis  populus  novellus, 
qiiia  novitcr  cst  ad  fidcin  conversus.  Recte  per 
pulluni  asin»  signiHcatur  populus  gentium,  quia 
per  primitivam  £cclcsiam,  quae  ex  Juda;a  ccpit 
originein,  conversi  sunt  ad  Doininum.  Duo  ante 
janunin  erant,  Jud$i  scilicet  et  gentiles  in  bivio, 


quia  Christus  est  janua,  sicut  ipse  ait  in  Evango-  B  justitiampromisit  rcgnum  cccloruin  (ibid.).  Alius  in 


iio  :  Egosumostium  (Joan.  x).  Extra  hanc  janiiam 
uterqueerat,  duin  uterquc  ligatus  psccatis  manc- 
bat.  \n  bivio  quippe  ligati  detinebanlur,  quia  mul- 
tas  errorum  vias  seclabautur.  Duo  discipuli  missi 
ftunt,  quia  duo  fucrunt  genera  praedicatorum  qui 
ad  duas  gentes  dirccti  suiit.  Unde  Paulus  ait  :  Qui 
operatus  est  Petro  in  apostolatum  circumcisionis^ 
gperatus  est  et  mihi  inter  gentes  (Galat.  ii).  Supcr 
iilos  solulos  Dominus  scdil;  quia  in  cordibus  iliorum 
rcquicm  habuit. 

Slinililer,  fratres  charissimi,  Domiiius  scdcns 
supcr  asinam  Hicrosolymam  venit,  quando  unius- 
ct^iusque  fidclis  animam  regcns,  videlicetut  jumen- 


paupere  rcficiat  Ghristum  suis  elcemosynis,  reini- 
niscens  illud  cvangelicum  :  Quod  unl  ex  minimis 
meis  fecistis,  mihi  fecistis  (Matth.  xxv).  Alius  in 
corde  concremct  thura  oralionum  diccndo  :  Diri^ 
gatur^  Domine,  oratio  mea  sicut  incensum  in  conspec- 
tu  tuo  (Psat.  cxl). 

Scd  intcr  hxc,  dilcctissinti,  oportct  iiiterius  ad 
vosmetipsos  rcdirc,  et  si,  in  hujus  sancl»  Quadrr» 
gesimac  dicbus,  vos  in  Dci  servitio  sludiosos  inve- 
ncritis  fuissc,  Dco  omnium  iK)noruin  largitori  gra- 
tias  agile.  Si  autem  quicunque  veslrum  vidcrii 
sibi  aliquid  decssc ;  videlicct  si  castitatein  nou 
cuslodivit,  si  ad  audicndum  verbum  Dei  ad  eccle- 


tu:n  suum,  ad   pacis  intimae  visionem  perducit.      siain  opporluno  tcmpcre  non   cucurrit,  si  paupj- 
Eliam  Dominus  jumcntuni  scdct,  cum  universaliter  ^  rcs  suis  cleeinosynis  noii   rcfecit,  si  intcr  discor- 


&anct.e  Ecclesiue  pr.csidet,  eainque  in   desiderium 
supcrnae  pacis  transfcrl. 

Excainus  ergo  ei  obviam,  dilcctissinii,  cum  pal- 
mis,  id  est  cuui  victoriis  supc^r  diabolo  ct  siipcr 
tentationibus  ejus  habitis,  ct  cuin  virtutum  ac 
bonoriHn  operuin  floribus.  Gharitas  est  rndix  om- 
niiicn  virtutum,  quia  sicut  multi  rami  arboris  pro- 
deunt  ex  una  radice,  sic  niurtac  virtutcs  gencrantur 
ex  uiia  charitate.  Diguum  est  ergo,  fratrcs  dilec- 
tissimi,  ut  de  arbore  charilatis  ramos  accipiamus, 
et  cum  eis  vcnienli  Ghristo  ad  corda  nostra  ob> 
viam  procedamus,  eosqiie  in  coiispcctu  cjus  cuni 
aumma  devotione  ofleramus.  Primo  loco  alius  ofle- 


danlcs  paccm  non   refnrinavil,  et  caelera  (rgna  ac 
Dco  placita  opcra  non  cgit ,  pcr  lacrymas  el  purag 
orationes,   atque   largiorcs  clccmosynas  sccunduip 
magistri  sui   consilium  studeat  viiain  suani  in  me- 
lius  einendare,  ut  in  die  sancto  Paschae  cum  pura 
consciciilia  ct  Dci  ac  proximi  dilectione  sacrosanc 
tum  corpus  Ghrisli  digne  possit  accipere.  Hoc  opu 
retur  in  nobis  gralia  Spiritus  saiicti,  ut  nullus  e 
nobis  apprcal  vacuuis  in  conspcctu  Domiiii  (Kxcd 
xxxiv) ;   sed  omncs  nicntc  devota  et  fide  non  ficta 
clainemus,  dicenlcs  :  Ilosanna  filio  David  :  Benedi- 
ctus  qni  venit  in  nomine  Domini  (Matth.  xxi).  Ipsum 
ergo  Dei  Filiuni  cxoremus  cum  omni  devotione,  ul 


rat  florem  virginitatis,  quac  Deo  est  acceptabilis,  ct  q  post  hanc  vitam  dignetur  nos  secum  in  supernam 
angeiis  multum  amabilis,  atque  omnibus  sanctis  Jerusalem  perduccrc,  qui  cuni  eodem  Patre  ei 
nimis  laudabilis.  Haec  virtus  tanto  apud  Deum  ac-  Spiritu  sancto  et  Trinitate  perfecta  vivit,  ct  regnat 
ceptahilior  ba]>etur,  quanto  apud  homines  rarior      Deusperomnia  sxcula  sxculorum.  Amcn. 


SERMO  VICESIMUS. 


IN  RAMIS. 


Csum  appropinqnasset  Jesus  Jerosolymam^  et  venio- 
ftit  Bethphage  ad  montem  oliveti,  ctc.  (Matth.  xxi). 
Won  solum   opera  ot  virtutcs,  quas  Dominus  fe«il. 


mystcriis  sunl  plena  ;  sed  etidm  ipsa  loca,  in  ^l- 
bus  docuit,  vel  ambnlavit,  aliquoties  a  mysleriis 
vacua   non  sunl  crcdcnda.  Qiiod  iu  cxordio  hiijus 


855  SEUMONES.  —  SERM.  XX.  LN  RAMIS  PALM.  8U 

Ieclioniscoinprobalur,ciiin  appropinquans  Dominiis  A  sislebal.  Quod  aulcni  suLjiingil  :  Et  statim  tfivettic- 


Jcrosolymis,  prinium  venissc  in  nioiilcm  Olivcti  di- 
cilur.  Mons  eiiini  Oliveli  non  loiigc  ab  Jerusalera 
4li8tal  :  inons  ubcrrinius  el  (]c(M)rus,  itiboribus 
consitus,  et  niaxinic  olivaruin,  a  qnilms  Oliveti  cst 
vocatus,  in  cujiis  latcreest  Dcllipliage,  quondain 
viculus  saccrJotUin,  ubi  hoslias  pnvpiiral.ant»  qiias 
in  tcmplu  Do.nini  oblaluri  eranl.  Spiriluaiiter  au- 
tem  inons  Olivoli  Doiniiiuin  Jesuni  Cliristuin  signi- 
(ioat,  qni  est  inons  pinguedinis  ct  miscricoriii?j, 
quoniain  iniscricorditer  genus  huniannin  venilrcdi- 
merc,  qnia  cleos  Gi.tcc  misericvrdia  iiiterprelatur 
Latinc.  Ilic  csl  cniin  mons  ilic  de  qno  per  Isaiam 
djcitur  :  Erit  itt  nori^siitiis  diebus  pr,ipara:us  mons 
domus  Domini  in  vertice  tnotttiun:,  el  ehvabilur  super 
coUes  (5),  et  sublimis  erit  vatde  {Isai.  ii)  Et  Danicl  : 
Vidi,  iiiquit,  lapidem  prcccisutn  de  motite  sitie  tnani- 
busj  qtii  crevit  in  tttontem  ttiagnum  et  ittiplevit  totam 
terratn  (Dan,  ii).  Belhphage  aulem,  qnni  domus 
bucco!  vei  tttaxiltarum  intcrprctalur,  signirieai  Eccio- 
.sfam,  qu;e  sine  inlcrmissione  os,  quod  vnlgo  dicitur 
bucca^  in  eonfessionc  Dumini  aperluin  habet,  diccns 
cum  Psalmista  :  Vraocctipemus  faciem  ejus  in  con- 
(essione  et  in  psahtiis  jubitemus  ei  {Psal.  xciv).  Bene 
crgo  Belhphage  in  lulcre  montis  Oliveli  dicitiir  po- 
sila,  quia  dc  iatcre  Chrisli  pendcntis  in  crucc  for- 
mata  est  Ecclcsia,  quando  unus  militum  tattcca  la" 
tus  ejus  aperuit  et  conlinuo  sattguis  rcilcniplionis 
et  aqua  baplismatis  exivit  (Joan,  xix).  Jernsalcm 
quippe,  qiiae  interprciatur  visio  pacis,  ca^lcstem  (^ 
palriam  significal,  ubi  sumn;a  et  vcra  pax  est  de 
visione  Conditoris.  Pulehre  ergo  Domiiius  cuni  Jc- 
roftolymam  tciidlt,  Bclhphage  ad  monlcm  Oliveti 
venlsse  dcseribilur,  quia  omnis  qui  ad  visioncm 
supem»  pacis  venirc  dcsiderat,  ncccssc  est  ut  priiis 
Dominuni  Jcsum  Christum  et  corde  crctlat  ct  orc 
GonAteatur  {Rom.  x),  ct  sicut  Bethphage  saccrdotes 
bostia  praeparnbant  ct  einundabant,  qiias  in  templo 
Domini  oblaturi  crant :  ila  unusquisque  fidelis  in 
praescnti  Ecclcsia  ab  omnibus  vitiis  el  peccatis  per 
bona  opera  se  piiriricare  debcl,  ut  fiat  hostia  accep* 
Ubilis,  juxta  admonilionem  Apostoli  diceiilis  :  Ob- 
Mecrovos  pcr  miseticordiam  Dei,  ut  exhibeatis  corpo- 
ra  vestra  hostiam  viventem,  sanctam  el  Deo  placentemt 
rationabite  obsequiutn  vestrum  (Rom.  xii). 

Duo  discipuli,  quos  ante  se  Dominus  pracmisil, 
intellectum  et  operationcm  significant,  quia  oportet 
illum  verbo  et  opere  esse  perfectum  qui  rcgimen 
SQScipit  ecclrsiasticum.  Unde  est  illud  Davidicuin : 
Jnteileetus  bonus  omnibus  faeientibus  eum ;  iaudatto 
ejuM  manet  in  scecuium  smcuii  {Psai,  cx).  Castellum 
aotem  ad  quod  mittuntur,  Jerusalein  intelligitur, 
quia  U8US  Seriptiirae  est  aliquando  castellum  pro 
civitate,  ct  civitatcm  pro  castello  vocare.  Spirita-. 
liter  autem  castellum  ad  quod  mittuntur,  mundum 
tignificat,  quod  contra  eos  fuisse  dicitur  quia  mun- 
du8  in  exordio  praedicationis  toto  eis  conanime  re- 

(5)  Verba,  et  sublimis  erit  valde^  hujiis  loci  non 
sunt ;  sed  capitis  lii»  v.  15,  nisi  forte  in  Bibliis  ab 


tis  asinam  atligatam,  et  pultam  cum  ea;  sotv'ie,  et 
adducite  miiii,  juxta  morem  proviucix  loquitur : 
usus  cnim  crnt  in  iilis  rcgionibus  ut  singulis  civi- 
latibns,  vcl  viculis  ant  eastellis,  asinus,  vel  quodli- 
bct  animal  ad  scdendum  apium  forcl  pra^paralum ; 
etsi  nccesscalicuiessetex  hujuscivihus  vehicuiisus- 
tcntalione,  vehcrclur  iliiicrc  diei  unius.  Qui  anleni 
in  civilatj  hahilab.int,  snstenlationem  vchieulo 
communiter  ininislrahai;t.  Mos  igilnr  is:e  servaba- 
tur  Jerosolymis,  quandu  Domfnus  discipnlos  suo8 
misit  illo.  diccns  ois  :  Et  in  etiietis  asittam  atlitja- 
tam,  ct  puitum  cutn  ca  ;  sotiiie  el  ndducile  ttiilii, 
Spirilaliter  enim  per  nsinam,  qnae  domita  ei  at,  Syn- 
agoga  fi  uratur,  qn.T  jugo  legis  crai  mansueta  vel 

'^  allrila,  ct  in  legis  c;crciiioniis  obscrvandis  edomita. 
Per  pullum  iascivicntcm  et  indoniiluiii,  q:ii  alsque 
frenis  buc  ilincqne  discunebnt,  gentiiis  populus 
dosignatnr,  qni  nulla  legis  doclhna  astrictus, 
nulla  Dci  nolilia  iiislrnctus,  incci  tns  ct  crrans  pnst 
idola  manunin  snaruni  currebat.  De  quo  bene  jnxla 
cvangclislain  dicitur  :  Super  quem  nuttus  iiottiinum 
sedit  (Murc,  xi),  qnia  vidclitel  super  gentilem  popu- 
luin  nullus  patriarcharuni  aubuc  cruditioncm  suam 
iinposucrat ;  nulliis  prophetaruiii  suam  pia^dicatio- 
nem  aliquando  exercuerat.  Non  soluin  enini  asina 
alligata  dicitur  invcniri,  sed  etiam  pullus,  qr.ia  non 
solum  gcniilis  populus,  sed  ctiain  Judaicns»  eral 
viuculis  peccalorum  astrictus.  Unde  Aposlolus  : 
Omnes  enim  peccavetunt^  et  egent  gtoria  Dei  {Rom. 
iii).  Quasi  ad  soivendam  asinain  Domitsus  apotlolos 
niisit,  qnando  spccialiler  ad  Synagogam  pra^dicao- 
dam  cos  deslinavit,  cuin  dicit  :  In  viatn  gcntiuin 
tie  abieritis,  ctc.  (Matth.  x.)  El  itcruin  quasi  ad 
pnlium  solveiidum  illos  niisit,  cum  eis  post  rcsnr- 
vectioncm  prsecepil  :  Euntes  in  mundutn  universum 
doceieomties  gentes,  imptizauteseos  in  nomitte  Patris^ 
et  Fitii  et  Spiriius  sancti  (Matth,  xxviii).  Quod  vero 
subjiingitiir  :  Et  si  quis  vobis  atiquid  dixerit,  dicite 
quia  Dominus  liis  opus  Itabet :  et  confestim  dimittet 
eos.  Spiritalitcr  autcm  asinaro,  ct  pullum,  quos 
aposloli  solverunt,  multos  doininos  habuisse  refer- 
tur;  quia  Judseorum  et  gentium  populusnou  uni 
errori,  sed  multis  erat  dcdilus.  Domiiii  auteiii 
D  multi,  qui  solutionem  eorum  contradiccbant,  im* 
mundi  spiritus  intclligendi  sunt ,  quia  quadain  Ij- 
rannide  post  pcccatum  bumanum  genus  sibi  viiidi- 
cabaut ;  et  ideo  bumame  saluti  contrarii  crant.  Sed 
postquam  distipuli  dixerunt  :  Dominut  his  opug 
Itabet^  confestim  cos  diiniserunt,  quia»  postqiiam 
signa  Christi  ostenderunt,  scilicel  inortur  s  sitscita- 
verunt,  infirmos  curaveruDt,  immundos  spiritug 
ab  obsessis  corporibus  cxpulerunt»  et  (Xtera  in 

.  noinine  Domini  niiracula  gcsseruut,  slatiin  iltos,  id 
est  humanum  genus,  reliqiierunt,  quia  in  t^uo  conai- 
mine  defecerunt. 
Hoc  ttuum  totum  faetum  eet^  ut  ttdimpieretur  quo4 

auctore  nostro  evolutis  jungerentur  cap.  ii.  Quod  id 
tom.  niy  dcnuo  praenolamus 


855  8.  MARTINI 

dietum  est  per  Zaehariam  prophelam  dicentem :  Dicile 
fitia:  Sion  :  Ecce  rex  tvus  veuit  tibi  mansuetus,  se- 
dens  super  asinam,  et  pultum  fitium  subjugalis.  Spi- 
rilnliier  Jerusalcm  niiani  Sion  appcllal,  quai  in  cjus 
sullimitate  non  sohim  ad  dcfcndendum,  scd  etiam 
ad  conteniplaiidum  posilaerat.  Dicatur  ergo  :  Ecce 
rex  iuus  venii  tihi  mansuetus,  ctc.  Ac  si  diceret  :  0 
Tos  Jiiiiaci,  quibus  ille  Dominus  venturus  cst  in 
carnc,  liis  signis  rcgcm  vcstnim  co^noscite.  Cum 
vidcritis  eiim  venicntein  mansuetum  (4),  non  su- 
perbiim,  S(Hi  buniilem;  non  armorum  splendorc 
terrn)ilcm,  ut  qiiondam  Nabucliodonosor  et  Antio- 
chus  vcnerunt  ad  vcstram  dostruciioncm,  sed  ad 
rcslauralionem ;  non  sedentem  supcr  spumanlem 
equuni  discordiac  amatorcm,  qtii  ungiila  lcrram 
fodiat,  et  prociil  odorct  bclium,  scd  siiper  asinam 
pacis  amicam,  vel  super  \)ulluni  asinae  (ilium.  Venit 
tibi  rex  mansuctus ;  non  iit  auferat  a  le  tcuiporale 
rcgnum,  sed  ut  conferat  sempitcrnum.  Yeiiit.  in- 
quam,  non  ut  te  ducat  in  lcrram  alienam  captivum, 
sed  ut  rest.tuat  in  propria  liberum.  Vcnit  rex  non 
alienus  sed  tuus  ex  te  natus,  ct  in  lc  nutritus 
atque  ad  luam  salutem  missus.  Spiritaliler  vero 
filia  Siou,  qua;  speculatio  interpretaiur,  Ecclcsiam 
significat,  qua>  quotidie  mundo  cordc  contcmplalur 
eum  qui  diccbat  :  Ego  principium,  qni  et  toqnor  vobis 
{Joan,  viii).  Ecce,  inquit,  rex  tuus  venit  tihi  man- 
tuetus^  id  cst  non  superborum,  sed  bumilitim  mcn- 
les  inhabilans.  Asina  vel  pullus,  quia  ad  sedendum 
Domiuo  adducuntur,  simplicem  et  innocenlem  ani- 
niam  oslenduut.  Quasi  eniin  Dominus  aselium  sc- 
dens  Jerosolymam  lendit,  cum  simplicem  mentcm 
inhabitans  ad  visionem  intimac  pacis  eam  ardenter 
festinare  !i../i. 

Scquitur  :  Euntes  autem  disciputi  fecerunt  sicut 
prascepit  itlis  Jesus,  et  adduxerunt  asinam  et  pui- 
lum.  Tuncad  Ghrislum  discipuli  asinaiu  addiixcrunt, 
quando  mullos  ex  Synagoga  Judaeoruni  ad^fidem 
Christi  vocaverunt,  sicut  lcgimus ;  quia,  praedicante 
Petroy  una  die  tria  millia  crcdiderunt(Arr.  x).  Qua- 
si  vero  pulium  adduxerunt,  quando  maxima  ex 
parte  non  credentibus  Judaeis,  discipuli  profecti 
pradicaverunt  ubiquej  Domino  cooperante,  et  sermo- 
fiem  confirmante  seqvenlibus  signis  (Marc^  xvi).  Ite- 
rum  Bubjuugi  ,  dicens  :  Et  imposuerunt  super  e9s 
vestimenta  «tia,  et  eum  desuper  sedere  fecerunt,  Apo- 
sttflorum  vestimenla  doctrinam  significant.  Quasi 
ergo  apostoli  supcr  asinam  et  pullum  vestimcnta 
imposucrunt,  ut  Jesus  moUiiis  scderet,  cum  sua 
doctrina  corda  hominum  ,  ut  habitatorem  Deuni 
habere  possent,  inslruxcrunl.  Quxritur  tulem , 
quomodo  in  tam  brevi  spatio  itineris  super  utrum- 
quc  animal  Christus  scdisse  dicatiir  ?  Si  enim  su- 
per  asiiiam  sedii,  pullusabsquc  sessorc  fuit.  Si  au- 
lcm  super  pullumsedit,  qiiod  plus  conipetit,  asina  a 
sessore  libera  niansit.  Quod  tamcn  ficri  polcsl,  ut 
prius  asinain  supersederil,  deinde  llierosolymis  ap- 


legion!:ns:s  S56 

A  propinqnans,  turbis  sibi  obviantibns,  aftcllum  iii- 
persedere  voljiit,  sicut  Joannes  evangelista  dicil  : 
Invenit  Jesus  aseltum ,  et  sedit  super  eum  (loan. 

XII.) 

Plurima  autem  turba  straverunt  vestimenta  tua  in 
via  ;  atii  auiem  cadebant  ramos  de  arboribus,  et  tter^ 
nebaut  in  via.  San(  ti  apostoli  siiper  asinam  vesli* 
menta  sua  imposucrunt,  qui  sua  doctrina  menles 
hominum,  ut  habilf.culum  Dci  essc  pjssent,  praepa* 
raverunt.  Qui  aulem  vestin:enla  sua  in  via  slra- 
veriint,  iter  simplicioribus  ostendebanl,  per  quod 
pervcnire  pnssent  ad  coBlum  ;  qui  vero  ramos  de 
arborilms  caedebant  et  in  via  sternebant,  sancti 
martyres  et  doctores  sunt,  qui  duin  scntenlias 
_  prascedenlium  Patrum  multiplices,  et  nccessarias 
ad  nostrain  doctrinam  profcrunt,  quasi  dc  spirilar 
libiis  arl)oribiis  rainos  cxdcntes  itei*  dccorant. 

Turbx  auicm  prsecedentcs  et  sequentes  utriusque 
Tcstamenti,  vcleris  scilicct  ac  novi,  significant  fide- 
lcs.  Quod  nos  credimus  jam  venisse  Ghristum,  el 
redcmisse  mundtim,  Patrcs  veterisrTcstamcntiillum 
crcdeliant  csse  venturum,  et  mundum  redemplu- 
vum.  Nos  crediinus  de  Virgine  natum  Ghrislura,  el 
pro  snlute  huir.ana  o!im  fuissc  passuni,  niortuum, 
scpuUiim,  resuscitatum,  ct  in  gioria  Palris  super 
omne  quod  crcatum  cst,  ab  codem  Patre  glorifica- 
lum,  et  in  fine  nn.ndi  ad  judicandum  vivos  et  nior- 
tiios  esse  venturum.  Simi jler  vcro  ar.ti:iui  s::ncti 
illuin  de  intemerata  Virgine  crcdebant  nasciturum, 
G  et  pro  totius  miindi  snlute  passurum,  moriturum« 
rcsurrecttirum,  coelum  asccnsurumj  ct  sxculuni 
judicaturiim. 

Una  est  crgo  fides  omnium  Yeterisac  noyi  Testa- 
nicnti  in  Chrislo  credcniium ;  quia  qiiem  nos  crcdi- 
mus  jam  venisse,  ili  credibinl  venluruin.  Oiones 
ig  tur,  qut  in  hac  processione  Ghrislum  praecede- 
bunt,  fideles  veteris  Testamenti .  scilicel  patriarchas 
ct  prophelas,  et  cxteros  ad  vitam  aeternam  pnede- 
siinatos  significabant;  qui  autem  sequebanturt  Bovi 
Testamenti  sanctos,  videlicel  et  apostolos,  marlj- 
res,  confessores,  virgines  atque  omncm  recle  cr^ 
dentem  Ghristo  populum  insiiiuabant.  Una  quippe 
voce  omncs  «lui  prsecedebant,  et  qui  seqiiebanlur, 
clamabant  :  Hosanna  filio  David^  benedietut  qui 
venit  in  nomine  Domini;  quia  una  est  fides  praiee- 
dcntium  sequentiuinque  adventum  Ghristi*  leste 
Aposlolo,  qui  dii  it  :  Per  gratiam  Christi  cradimu^ 
salvari^  quemadmodum  et  iili  (Act.  xv). 

Qtiid  autem  clamabant,  audiamiis  :  Hosunna  fiiia 
David^  etc.  Uosanna  qiiippe  proprie  Ilebraeomm 
est.  Osi  eiiim  satvifica  interpretatur.  Anno  inter- 
jectio  esl  molum  aniini  significans  sub  deprecantis 
aflectu.  Hosanna  ergo  in  nostra  lingiia  interprelalnr 
satva^  sive  salvifica  ncs,  vcl  iinivcrsuro  mundiim. 
Hosanna  quippe  vox  cst  cxsuliantium  pariler  et 
laudantium.  IJt  rcor,  iste  versiculus  de  centesimo 
decimo  srptimo  psalnio  esl  sumptus  :  0  DcmiuB^ 


(4)  llic  forie  suppl.,  iioii  iratum. 


m  SERMONES.  -  SERM. 

ffa/r«iR  fn^  fac;  o  Domme^  bene  proiperare;  benedi- 
€tu$  qui  venturus  est  in  nomine  Domini.  Filium 
quippe  David  illum  turbae  profiicntur,  qui  dc  stirpe 
David  noster  ad  nos  Salvator  descendit.  Cum 
ergo  turbo!  talva^  sive  talvifica  clnmabanl,  ulique 
Salvatorem  crcdebant ;  benedictum  quoque  vcntu- 
nim  in  nomine  Domini  profilebantur,  quiaCbristus 
non  in  suo  nomine,  sed  in  nomine  Patris  venit ; 
nec  suam,  sed  Patris  gloriam  quaesivit. 

Igitur,  fratres  cbarissimi,  si  quod  vcrum  est, 
mons  Oliveti  mons  uberrimus  et  decorus,  arbori- 
bus  et  maxime  olivarum,  a  quibus  nomen  accepit 
consitus,  spiritaliter  Cbristum  insinuat,  neccsseest 
at  ab  eodem  monte,  videlicct  Doniino  noslro  Jesu 
Christo,  qui  vere  est  mons  miscricordix,  mons  do- 
mus  Domini,  mons  pinguis,  uberrimus,  et  decorus, 
omniumque  virlulum  arboribus,  ac  floribus  consi- 
tus,  atque  in  vertice  montium  snpcr  omnes  collcs, 
idestsuper  omnes  sanclos  elcvalus,  ramos  bono- 
rum  operum,  et  florcs  virtulum  accipiamus,  cum 
quibus  gaudentcr  ct  devotc  obviam  ei  ad  corda  no- 
stra  venienlioccurramus,  cosque  in  conspectu  illius 
cum  summa  reverenlia  ofleramus.  Ab  eo  igitur,  et 
in  illo  hiijusmodi  ramos  spiritales  suniaiiius,  vide- 


XXI.  IN  COENA  DOMINI  g» 

A  licet  fldem  robustam,  spem  certam,  cbaritatem  yc- 
ram,  forlitudincm ,  prudentiain,  temperantianh  Ju- 
slitiam,  paticntiam,  bumilitalem  et  benignitateiD. 
Hi  sunt  rami  spiritnles,  qni  nunquam  marcescunl; 
flores  vero  boriim  spirilualiuiii  ramorum  sunt  ca- 
siitas,  contiiienlia,  longaniinitas.  niiericordia^ora- 
liones,  vigiliai,  jcjunia,  benevolenlia,  clcemosvna- 
riim  largilas,  et  c;etera  Uona  opera,  quae  ciim  illius 
dileclione  atque  juvanvnc  proriciunt  mentc  devota. 
Ili  sunt  rami  bonorum  operum  qui  niinquam  mar- 
cescunt;  bi  flores  virtutum,  qui  xstate  et  hieme 
immarcescibiliter  virescunt;  hi  fructiis  a:ternilatis, 
qui  non  deficiuiit,  sed  seinpcr  crescunl.  Cum  his 
ergo  raniis,  dilcctissiini,  obviam  Cbrislo  proccda- 
miis  ;  bos  illi  in  via  venienli  prosternamus  eique 
0  ciim  omnibus  vclcris,  ac  novi  Testamcnti  fldclibus  : 
llosauna  filio  David,  benedicius  qui  venit  in  nomine 
Dominiy  in  siinima  gloria  ac  menti«  Ixtitia  clame- 
mtis,  qiiatenus  coelestent  llierusa!em  post  lianc  vi- 
Inm,  ipso  diicente,  cuni  eo  intrnre  possinius,  qui 
ciim  eodem  Palre,  et  Spirilu  sancto  in  Trinitate 
pcrfccia  vivit,  et  rcgnat  Dcus  pcr  omnia  sascuia  s»- 
culorum.  Ainen. 


SERMO  VICESIMUS  UNUS. 


IN  COENA  DOMINI. 


Domfitttff  no$ter  Je$us  Chri$tus  in  qua  nocte  trade* 
baturt  accepit  panem,  et  gratias  agens  benedixit,  fre- 
§it  et  dedit  disciputis  suis^  dicens  :  Accipitet  et  maii- 
ducate  :  hoc  est  enim  corpus  meum  [quod  pro  vobit 
tradetur  :  hoc  facite  in  meam  commemorationem. 
Simititer  et  calicem^  postquam  ccenavit ,  dicens  :  Hic 
catix  novi  testamenli  est  in  meo  sanguine :  hoc  facite 
quotiescunque  bibetis  in  meam  commemorationem. 
Quotiescunque  enim  manducabitis  panem  hunc  et 
caticem  bibetisy  mortem  Domini  annuntiabitis  donec 
teniat  (/  Cor,  Wet  evang,), 

Dominic»  passionis,  fratres  charissimi»  articulo 
Imminenle,  quando  jam  pene  erat  in  ipsa  traditio- 
ne,  Dominus,  qui  prius  tenuerat  legales  observan- 
tias  et  sacrificia,  quae  omnia  suae  Incarnationis  et 
passionis  fuerant  figura,  veniente  veritate,  voluit 
iimbram  destruere.  Agnus  enim  immolatus  in  anti- 
qua  lege  verum  Agnum  pncfigurabat  immolandum 
in  cnice.  Yoluit  igitur  agnum  prasfiguratum  come- 
dere  et  immolare,  et  umbram  rei  futurae  tandiu 
servare  donec  immolatio  veri  Agiii  fieret.  Itaque 
ante  tempus  siise  passionis  voluit  vetus  Pascha  ce- 
lebrare  cum  suis  discipulis,  et  agnum  comedere, 
iinemque  aenigmaticis  dare  figuris.  Posl  cocnam  igi- 
tur  agni  novum  Pascha,  finito  veteri,  conslituit ; 
et  discipulis  suts  corpus  suum  ct  sanguinem  tradi- 


C  dit.  Si  eniiii  prius  daret  corpus  suum,  et  postmo- 
dum  comederet  agnum,  non  videretur  vctiis  Pascba 
finem  accepisse  per  novum.  Accepit  iiaque  paneiUv 
et  benedixit,  et  dedit  illis,  et  postca  calicem. 

Sciendum  quia  tota  natura  humana  in  anima  et 
corpore  erat  corrupta.pportuit  ergo  ut  Deus,  qul 
veniebat  utramque  liLerare,  utramque  uniret ;  vi- 
delicet,  ut  anima  per  animam,  et  corpiis  per  corpus 
competenter  liberarentur.  Ideo  eliam  in  altari  et 
ad  utrumque  repmesentnnduin,  panem  apponimui 
et  vinum,  ut  et  per  panem  corpus  facium  eta  nobis 
digne  acceptum,  nostrum  corpus  corpori  Christi 
in  immortalitate,  et  in  impassibilitate  credamus 
conformandum.  Et  similitcr  per  vinum  in  verum 
sanguinem  conversum,  et  similiter   a   nobis  acce- 

D  ptum,  animas  nostras  animac  Chrisli  conformcs  tie^ 
ri  crcdamus,  cum  omni  mundilia,  dum  vivimus,  ct 
in  gloria,  diim  resurgcmus.  Sed  cuni  anima  Christi 
per  aliquod  corporeum  reprscscntanda  esset  sicut 
corpus  per  panem,  nihil  inventiim  esl  in  omnibus 
creaturis,  per  quod  vicinius  repnesentnrctur,  quam 
per  sanguinem,  in  quo  ipsa  anima  dicitur  habcre 
scdem.  bed  quia  snnguinem  quasi  liorribile  vide- 
batur  bumanae  naturas  sumere;  ideo  vinum  pcr 
sanguinem  posiium  est  ad  designationem  animae. 
Nec  lamen  intelligendum  est  quod  in  sanguinis  ac^ 


839 


S.  MARTIM  LEGIONENSIS 


840 


ceptionc  solain  aniinain,  ct  non  corpiis,  vel  in  ac- 
ccptSonc  corporis  soltim  corpus,  et  non  aniiuam 
accipiamus ;  seil  m  acccptionc  sangninis  totuin  ve- 
rumChrisium  Dcuni  cl  houiiucm,  el  in  accepllonc 
corporis  similiter  totum  sumimus.  Et  quamvis  sc- 
paratim  corpus,  si';iaraiim  sanguincm,  noii  lamcn 
bis,  sed  semrl  sumitur. 

Seil  iste  mos  sepnratim  acclpicndi  indc  in  Eccle- 
sia  inolevit,  quia  Christus  in  ccpua  d>scipulis  scpa- 
ratim  dcdil,  ut  pcr  hoc  intcUigcrcnt,  sc  anima;  et 
corpori  Chrisii  debere  conrorinari.  Aqua  vcro  in 
sacrainciilo  idco  cum  vino  ponitiir,  ut  aqua  cum 
sangiiinc,  qui  dc  lalcrc  Chrisli  profluxit,  rcpra>scn- 
tclur  :  quoi  aqua  significat  populum,  vel  baptisinum, 
in  qiio  populus  pcr  cfTusioucm  sanguinis  Chrisli 
inundatiir.  Non  dubilatur,  quin  panis  pcr  sacra  ce- 
lcbrantis  vcri)a  sacerdotis  in  vcriini  Christi  corpus 
transsubstantiaiiir,  ita  ut  panis  substantia  non  rc- 
maneat,  scd  colorein  ct  saporcin  pniiis  voluit  lan- 
tUMi  rcmniicrc,  ct  sub  illa  spccie  vcram  corporis 
Christi  suhstanliam  lalcre;  ne  si  in  ca  idciilitatc, 
in  qua  rcvera  cst,  appareret,  viviim  hoii:iiiem  ani- 
nius  hominis  abhorreret  assumcic.  l}n.!e  ci:m  i)o- 
ininus  .diccret  :  Msi  manducaveritis  carncm  Filii 
hominis,  non  habebitis  partem  in  me  (Joan.  vi);  hoc 
audientes  quidain  abierunt  rctrorsuiu,  abhorrentcs, 
et  putantcs  cum  sub  bac  specic,  qua  eis  upparcbat, 
jubcri  comedi.  Ei  dcbet  Chrislianus  necessario 
crcdere  manibus  cujuslibct  sacerdotis  tantummodo 
ordinem  saccrdolii  habcntis  sivc  boni,  sivc  mali 
acqualitcr  pcr  vcrba  potcstaliva  bcnedictioiiis  cor- 
pus  Domini  possc  consecrari,  et  Spiritum  sanctum 
in  cousecralione  illa  tunc  adesse. 
'  Haec  x)blalio  corporis  Christi,  ut  ait  Angustinus, 
ideo  (luotidic  itcratur,  licct  Christus  seinel  sit  pas- 
sus,  quia  quolidie  in  peccatis  cadimus,  sine  quibus 
carnali  inlirmitate  gravati,  vivere  non  pnssumus. 
In  specie  vero  panis  idco  corpus  suuni  Chrisliis 
ostenderc  voliiit,  quia  tps^  est  panis  rirtt5,  qui  de 
ecelo  descendil  (ibid.)^  ct  unionem  corporis  cum  ca- 
pite  in  specie  panis  deslgnare  voluit,  slcut  .\posto- 
lus  ait  :  Vnus  paniSt  unum  corpus  multi  sumus  in 
Christo,  qui  de  uno  pnne  participamus  (I  Cor,  x). 
Sicut  eniin  cx  divei*sis  grauis  uiius  panis  efllcitur, 
8ic  ex.  divcrsis  membris  ununi  corpus  Christi 
unione  fiJcl,  spci  ct  chanialis  eincimur.  Itaque 
qui  corpori  Christi  s'icut  inembruin  cupit  uniri, 
participet  cum  aliis  panc  coclcsti,  fregit  enim  Do- 
minus  panem,  dedit;  qiiia  quod  unum  cst,  ab  oni- 
nibus  participare  voluit,  cum  dicit  :  Accipite  pcr 
conformitatcm,  et  comedite  ipsum  sacramenium  : 
Hoc  facite  in  meam  commemorationem^  ut  acci- 
piendo  corpus  et  sanguinem  habcamus  passionis 
cjus  mcmoriam,  ul  sicut  illc  pro  nobis  passus-cst, 
ila  et  nos  pro  eo  moriamur  si  nccessc  est.  Et  de 
calice  siuiiliter»  qiicm  vocavit  novum  lestamcntum» 
id  est  novam  proinissionem,  quia  per  illum  sangui- 
nem  non  temporalia  promittebat,  sed  aeterna*  et 


Bc?. 


A  iK^ec  commemoralio  deltct  ficri  donec  veniat,  scilioeC 
ad  rinein  s^culi,  qiiaiido  veniet  ad  judicium, 

Sed  videte  quod  sequitur  :  Quicunque  manduea-' 
verit  panem,  vcl  biberircalicem  Domini  indigne,  reu$ 
erit  corporist  et  sanguinis  Domini.  Probel  aWem  seip- 
sum  homo,  et  sic  de  pane  illo  edat^  et  de  culice  bibal. 
Indignus  cst  criuiinjli  pcccato  irretitus,  vel  in  vo- 
luntatc  criininaliuin  facicnJorum  reinanens.  Probct 
seipsum  lioino,  non  coinparatione  aliorum,  sed  per 
8C  soluin  qiinlis  sit  considcrans;  quia,  qui  mandu- 
cal  ct  bibit  indigne,  judicium  siiii,  id  est  damna- 
tionein  manducat.  Ideo  inier  vos  multi  infirmi  sunl^ 
qi:08  Dous  proptcr  corpiis  suum  indignc  assuin- 
ptuin,  in  hac  viia  inultis  inlirmilatibus  punit;  et 
ctiain  qiiod  pcjus  est,  dormiunt  muhi,  in  morte, 
sicut  no5  adhuc  videmus,  quod  post  pascha  aacpius 
accidit  mortalitas. 

Ilaiiuc,  fralrcs  charissimi,  cum  ad  unitateni  cu- 
stodicndain  voluit  Douiinus  corpus  suuin  a  nobis 
assunii,  ct  parlicipari ;  si  aliquis  ab  unitatc  disce- 
dit  pcr  irain,  vcl  odium,  sivc  discordiam,  non  digne 
accipict  corpus  Doinini,  ncc  participatione  ejus  po- 
tcril  cum  Cliristo  uniri.  Sicut  cnim  charitatis  \in- 
culum  mullos  colligit,  ita  discordia  et  odium,  quod 

-  unuin  est,  dividunt.  Yidctc  igitur,  fratres,  ne  tc- 
iicnum  discordix  inter  vos  odium  gcneret,  et  dnl- 
ccdincin  charitatis  in  vobis  corrumpat,  ct  annihilet. 
Caput  vestium  rcspicite,  causam  vestrae  redem- 
ptionis  consideratc.  Ex  sola  cnim  sua  dilectione 

Q  saivavil  nos  Christiis,  sictit  dicit  Apostolus  :  Deut^ 
qui  dires  esl  in  omnibus,  prnpter  nimiam  chariiatem 
suam,  qua  dilexit  nos,  cum  essemuM  mortui  in  pee^ 
catis  convivificavit  nos^  cujui  gratia  salvi  sumus 
(Ephes.  ii).  Itaque  cum  inimici  essemu$,  reeoHciliali 
sumus  Deo  per  mortem  Filii  eju$  (Hom.  v).  Mqjo 
hac  dHectionem  nemo  habel,  ut  aniniam  «iiam  j 
quis  pro  amicis  suis  (Joan.  xv).  Tamcn  Christus 
majorem  hac  dilcctionem  habuit,  quia  non  pre 
amicis,  scd  pro  iniinicis  cst  passus,  id  est  CKm 
ttdhuc  inimici  essemu$  per  mortem  tpim,  Deo  r«- 
coneiUati  sumus.  Ipse  namque  mortuue  e$l,  ju^ 
tus  pro  injustis  (1  Pelr.  iii)  :  pro  bono  onim  qni$ 
audeat  mori?  (Rom.  v).  Ncino.  Igitur  anCoquam  di» 
lectionem  pnedicarc:,  dilcclionem  ogtcndit;  ct  cun 

D  eos  ad  dilectionem  sxpius  iuvitaret.  in  ultimo  ser- 
inone  dileclioncm  in  animis  discipuloruni  Qriniui 
verbo  et  ciemplo  solidavit. 

Inquit  cnim  Joannes,  siciit  modo  ex  ETangelio 
audistis  :  Ante  dienr  festum  patchos  ^  $nen$  Ji$u$ 
quia  tenit  hora  ejus,  ut  transeat  ex  koe  mundp  ed 
Patrem,  cum  dilexisset  suos,  qui  erant  ia  mwndQf  m 
fincm  dilexit  eos  (Joan.  xiii).  Disccssurus  enim  ad 
lcmpus,  ne  discipuli,  qiii  erant  in  mundo»  turlM- 
rentur,  ne  ab  unitate  dividerentur,  in  fine  osieiidit 
eis  signuin  sui  amoris,  ne  eum  derelinqiierent  causa 
timoris.  liivitavit,  et  corroboravit  eos  in  una  cimh 
cordia,  ne  ilios  8epararet  discordia.  Ecce  sifnwm 
amoris :  Surgit  a  copna,  el  pcmU  tmtimenla  sm;  «I 


84f 


SERMONES.  —  SERM.  XXI.  IN  CCENA  DOMLNI. 


M 


cum  accepisset  linieum  pracinxit  se.  Deinde  misit  A  cor»  et  suf»er  brachiunj  ponil,  quando  pro  ejus 


aquom  in  putviniy  et  cwpit  iatare  pedes  disiipulorum^ 
et  extergere  linteo  quo  erat  pra-cinctns :  quam  hu- 
luiliialem  cum  Petrus  cxpavesccret,  dixit  ei  :  Quod 
er/o  facio^  tu  nescis  niodo^  scics  autem  postea.  Pne- 
dicabal  faclis  suis,  prxilicabat  ct  vcrbis  :  quod  au- 
tcm  in  factis  iiilcUigi  voluit,  postea  exposuit.  Nam 
postquam  lavit  pedcs  eorum,  accipiens  veslimenta 
sua,  recubuit,  et  dixil  eis  :  Scitis  quid  fecerim  vo- 
bis?  Vos  vocatis  me^  Magister  et  Domine;  et  bene 
dicitis;  sum  elenim.  Si  ergo  ego  lavi  pedes  vestros, 
Dominus  et  Magisler^  et  vos  debelis  alter  aiteriut 
lavare  pedes  Exemplum  enim  dedi  vobis,  ut  quem' 
admodum  ego  feci  vobis^  ita  et  vos  faciatis.  Eccc 
Dominus  per  facla  sua  ad  bumilitalem  el  dilectio- 


anoore  bonis  operibus  studiose  insistit.  Sancta 
quippe  Ecclesia  velut  signuni  interius  et  exterius 
Christum  portat,  quia,  dum  in  ejus  meditationibus 
assidue  laborat,  duni  bona  operando  eum  imitari 
non  cessat,  dumque  amicos  in  Deo  amal,  el  inimi- 
cos  propier  Deum  patienter  ac  diligenter  tolerat, 
atque  ut  ejus  amica  esse  mereatur  summopere  in- 
vigilat,  quasi  signum  dilectionis  Christi  in  seipsam 
demonstrat.  Quam  autem  dilectionem  haberc  de- 
beant,  qua  a  cxleris  hominibus  seni  Dci  discerni 
valeant,  ipse  exponit  dicens ;  sicut  diiexi  vos,  noii 
ea  scilicct  dilectione,  qua  se  invicem  diiigunt  bo« 
mines  in  iniquitatem,  nec  propler  transeuntium 
rerum  ulilitatem ;  sed  iila  qua  Deus  dilexit  nos. 


neni  fideles  invital,  ne  illud  qu^d  Dominus  fecit,  ^  vidolicet  propter  suam  benignitalem.  Ilaec  est  ergo 

vera  et  ordinata  dilectio,  ut  Deum  in  omnibus,  ct 
super  omnia  diligamus,  et  proximum  in  Deo,  hoc 
est  in  bono  amemus,  ct  inimicum  non  propter  se» 
sed  propter  Deum  cuhi  amore  toleremus. 

Yerba  igitur  Domini  nostri  Jcsu  Christi,  fratres' 
charissimi,  diligenter  altendile,  et  si  ejus  discipuli 
cupitis  cssc,  dilectionem  vobis  invicem  exhibete.j 
Si  veraciter  inter  discipulos  Christi  computari  de-^j 
sideratis,  in  omni  vestra  convcrsatione  signum  os- 
tendite  illius  dilectionis.  Si  ex  toto  corde  Christutu 
diligilis,  mensvestra  mediletur  iu  sanciis  Scriptu* 
ris,  et  manus  vesirs  exerceanlur  in  bonis  operibus.  j 
Ex  mandato  Christi  proximos  vestros  sicut  vos*i 


ampiius  aliquis  facere  erubcscat.  Yile  valde  vide- 
tur  personac  potenti  pedes  alicujus  lavare ;  sed  modo 
authenticum  et  decorum  est  facere  quod  faclum 
csl  a  Creatorc.  Itaquc,  i!lis  hoc  exemplo  corrobora- 
tis,  vidcns  futuram  de  passione  sua  rooestitiam, 
ccepit  eos  in  hxc  vcrba  consolari,  ct  ad  dilectionis 
vinculum  cxhortari :  Quo  ego  xado  non  potestis  ve- 
nire  modo.  Mandatum  noium  do  vobis^  ut  diligatis 
inricemt  sicut  dilexi  vos.  Et  iterum  :  Jn  hoc  cogno- 
scent  omnes  quia  mei  estis  discipuli,  si  dilectionem 
habueritis  ad  invicem,  Ac  si  diceret :  Discessurus 
sum  a  vobis  ad  tempus,  et  iturus  ad  Patrem  meum : 
quo  modo,  donec  parata  sit  via,  donec  murum  qtii 


est  inter  Deum  et  homines  destrua!n,  non  potestis  ^  mctipsos  diligitc,  et  pro  illius  amore  in  sanctis 


vcnire.  Ac  si  patenter  dicat .  Yado  in  aliam  regio- 
iiem ;  ad  pracsens  familiam  meam  desero,  et  ideo 
moiico,  ne  interim  intcr  vos  aliqiia  sit  dissensio ; 
nec  solum  moneo,  scd  eliam  mandatum  facio,  ne 
ullus  audeat  iransgredi.  £t  novum  voco,  quod  ta- 
mcn  verum  (5)  est,  nc  vobis  inveterascat,  sed  seid- 
per  renovetur  in  anirno.  Ideo  specialius  hoc  man* 
datum  vobis  impono,  quia  in  hoc  cognoscent  omnes^ 
quia  mei  estis  discipuli^  si  diiectionem  habueritis  ad 
invicem,  Cseterae  virtutes  possunt  esse  communes 
tani  bonis  quam  malis ;  sed  vera  dilectio  solis  de- 
dita  est  veris  Christianis.  Tale  est  ac  si  dicatur  : 
Posui  signum  in  ovibus  meis,  quo  separari  possint 
ab  aliis.   In  hoc  signo  cognoscent  omnes  quia  mei 


aclionibus  perseverate.  Igne  charitaUs  Chrisli  suc-* 
ccndatur  aniinus,  et  pro  amore  ejus  sine  simula-  • 
tione  diligatur  proximus.  Mens  vestra  in  dilectione 
Christi  sit  pura,  ct  in  necessitate  proximi  sit  larga.  i 
Christum  Regem  regum  cum  omni  devotione  dili- 1 
giie;  proximo  autem,  juxta  vires,  in  necessitaiibus ' 
subvcnite.  Dilectio  Christi  in  vobis  non  sit  vacua,  t 
sed  omni  bonitate  plena.  Amor  Christi  in  vobis  noit 
appareat  otiosus,  sed  in  bonis  operibus  sit  sollict- 
tus  atque  studiosus.  Ipsum  ergo  in  commune  dle*: 
precemur  Jesum  Cbristum,  qui  pro  nostra  omnium- 
que  salute  dignatus  est  bac  nocte  tradi  in  manut 
peccatorum,  ct  in  crastinum  sua  sponte  cruciflgt 
maiiibus  militum;  quique  post  tertium  diem  prse* 


estis  discipuli ,   si  dileclionem  habueritib  ad  invi-  D  sentavit  seipsum  discipulis  suis  vivum,  ac  die  quai 


.Undc  idem  sponsus  Ecclesiai,  scilicet  Christus, 
in  Canlicis  canlicorum  eidem  Ecclesiae  praecipit 
dicens :  Pone  me  ut  signaculum  super  cor  (titim,  et 
super  brachium  tuum  (Cant.  viii).  In  corde  sunt  co- 
gitationes,  et  in  brachio  operationes.  Tunc  ergo 
saucta  Ecclesia  signum  diiectionis  Christi  super 

(S)  Vetus. 


dragesimo  coclum  ascendit,  et  pervenit  usque  au 
Dei  Palris  consessum,  ut  et  nos  post  bauc  vitam 
dignetur  perducere  ad  societatem  electorum  suo- 
rum.  Qui  cum  codem  Palre  et  Spiritu  sancto  in 
Trinitale  perfecta  vivit  et  regnat  Deus,  per  omnia 
saecula  saeculorum.  Amen. 


Pategl.  CCVIII. 


21 


8iS 


S.  MAUTLNI  LEGIONENSIS 


8U 


SERMO  VICESIMUS    SECUNDUS. 

IN  COENA  DOMINI  U 


Jeremias  propheta  ab  ipsa,  ut  ita  dicam,  conce- 
plione,  Spiritu  sancio  edoctus,  pro  humani  gcneris 
salutede  stirpe  David  Verbuni  Deo  Pairi  cosclernum, 
per  quod  omnia  ex  nihilo  facta  sunt,  prsevidcns 
nasciturum,  et  ab  eadem  Judaica  gente  opprobria, 
ilerisiones,  flagella,  sputa,  lanceam,  crucem,  ad 
ultimum  vero  sua  sponte  mortem  esse  passurum, 
inter  muUa,  qux  de  ejusdem  Redemptoris  piissima 
passione  praedixit,  hoc  quoque  ait :  Peccatum  Juda 
scriptum  est  slylo  (erreo  in  nngue  adamanlino^  exara» 
tum  super  latitudinem  cordis  eorum  (Jer,  xvii)  (G)  : 
quoii  sive  ad  Judam,  sive  ad  Judasos  non  incongrue 
pertinet,  qui  in  Christum  peccaverunt,  ut  non  sit 
peccalum  eorum  atrhmenlo  scriptum,  quod  forle 
delcri  possit,  sed  stylo  ferreo  in  ungue  adamanlino 
exaratum,  ila  ut  deleri  non  possit  praevaricatio  cor- 
dis  corum,  nisi  crediderint  in  Dominum  Jesuro 
Christum.  Peccatum  ergo  Juda  indelebile  est,  quasi 
scriptum  stylo  ferreo  in  unguc  adamantino,  quod 
llebraice  dicitur  samir,  non  quod  ullus  unguis  ap- 
pelletur  samir.  Sed  adamas,  qui  cx  co  quod  indo- 
inilus  sit  et  infraiigibilis,  hoc  nomcn  accepit ,  tan- 
tuin  nitorcm  habct  el  levitalein,  ut  absqiie  ullo 
impedimento  scribi  possit  in  eo  stylo  ferreo,  ut 
dura  ferri  materies  scribat  in  duriori  tabuia,  et 
scriptura  in  aeternum  nianeat,  secundum  illud  : 
Sanguis  ejus  super  nos  et  super  fHios  nostros  (Matlh, 
xxvii).  Alibi  etiam  hic  propbeta  in  persona  Chrisli 
ait  :  Attcnde^  f^omine^  ad  me,  et  audi  voces  adver- 
sariorum  meorum  (Jer.  xviii).  Judaeorum  scilicet 
dicentium  :  Crucifige,  crutifige  eum  (Luc.  xiiiij.  In 
typu  Salvatoris  Jeremias  a  Judaeis  universa  perpes- 
sus  est,  qiii  postea,  Babylonio  rege  veniente,  va- 
stantur ;  sed  plenius  coinplentur  in  Christo,  urbe 
subversa  Romano  gladio.  Nec  etiam  per  idolola- 
triani,  quae  tunc  nuUa  erat;  sed  quia  Dei  Filio  inor- 
tem  inclamaverunt  dicentes  :  Tolle^  tolle  (7).  Talem 
non  habemus  regem^  nisi  Ccesarem  (Joan.  xix).  Et 
imprecatio  eoruro  in  seternum  completur.  Sanguis 
ejus  vidclicet  super  nos^  et  super  filios  nostros. 

Iterum  dicit :  Nunquid  redditur  pro  bono  malumy 
ijuia  foderunt  foveam^  id  est  deceptionem,  animce 
mea  lollendae?  Recordare  quod  steterim  in  con$pectu 
fiio,  f<(  loquerer  pro  eis  bonum  etc.  (Jer,  xviii),  Ac 
si  Cbristus  Deo  Patri  loqueretur,  dicens :  Pater, 
ignosce  eis;  non  enim  sciunt  quid   faciunt  (Luc, 

XXIIl). 

Propterea  da  filios  in  famem  et  deduc  eos  in  ma- 
nus  gtadii :  fiant  uxores  eorum  absque  liberisi  et  vi- 
dme  et  viri  earum  interficianlnr  morte  (Jer,  xviii). 

(6)  Isid.,  lib.  I  contra  Judcos,  c.  21. 

(7)  Vely  totte^  lolle  «Km,  ut  Giossa,  quam  bic 


A  Manifesta  transcurrimus,  ut  in  obscuris  immore- 
mur.  Non  deliramenta  quorumdam  coclestis  Jerusa- 
lem  captivitatem  interprelantes,  sed  perspicuaiii  h« 
storiam  et  manifestissimam  prophetiam  oiiini  verbo- 
rum  et  sensuumconfidenlia  proscquentcs. /tudtaiur, 
inquit,  clamor  de  domibus  eorum,  fleiitium  videlicet 
et  uUuIanlium ;  adduces  snger  eos  lalronem  repente^ 
Nabuchodonosor,  vel  exercitum  Romanorum  :  me- 
rilOi  quia  foderuni  fvveam^  ut  caperent  me^et  laqmeos 
absconderunt  pedibus  meis.  Apcrte  exponit  quid 
contra  Filium  Dei  fccerint,  ct  quid  passi  suut.  Tu 
aulem  Domine,  scis  omne  consilium  eorum  adversum 
me  in  mortem,  Ne  propitieris  ergo  iniquitati  eorum^ 
et  peccatum  eorum  a  facie  tua  non  deleatur  (ibidj). 
Non  esl  contrarium  superiori  sentenliae,  in  qua  pro 

•  pnpulo  dcprecatur,  sed  quia  spaliuni  pcenitentiae 
prxteriU,  illi  in  sua  permanentes  malitia,  non  tain 
pro  se  puniuntur,  quam  pro  aliis,  ne  peccalum 
inultum  illis  Geret  in  exemplum..  Fiant  corruentes 
in  conspectu  tuo  in  tempore  furoris  tui.  Ac  si  apar- 
tius  dicerelur :  fiant  impingentes  in  lapideni  oflen* 
sionis  ct  pelram  scandaii,  de  quo  dicitur  :  Lapidem 
quem  reprobaverunt  wdificantes^  etc.  (Psat.  cxvii) 
Et  post  pauca  :  Audivi  contumelias  multorum,  c  Aa- 
benies  damnationem,  quoniam  primam  fidem  irritam 
fecerunt  (I  Tim.  v),  >  et  terrorem  in  circuitu.  Per- 
sequimini,  et  persequamur  eum;  ab  on,nibus  viris^ 
qui  erant  pacifici  met,  et  custodientes  tatus  meum ; 
si  quo  modo  decipiaturj  et  prwvaleamus  adversus 

Q  eum  (Jer.  xx).  Solus  Dominus  est,  qui  probat  ju- 
stitiam ;  solus  est,  qui  cordis  videt  conscientiam. 
Unde  dicitur  :  Jesus  sciens  cogitationes  eorum  (Lue. 
Ti).  Non  utique  ex  profeclu,  ut  quidam  putant, 
sed  natura  Dcus  est,  cui  siiiiile  dicUur  in  Psalmis : 
Nvn  juhtificabitur  in  conspectu  tuo  omnis^tivens 
(Psal,  cxLii),  in  virtutibus  scilicet.  Multo  minus 
crgo  pcccalis  mortuus.  Dominus  mecum  est,  gratia 
vel  libero  arbitrio,  tanquam  bellator  fortis  :  nos 
quoque  in  nostris  pcrcussionibus  idem  dicamus. 
Idcirco  qui  persequuntur  me,  cadent,  et  infirmi  erunt. 
Confundentur  vehementer,  quia  non  intetlexerunt  op- 
probrium  sempitermim,  quod  nunquam^  id  esl  nuUa 
oblivione,  dclebitur  (Jer.  xx).  Ac  si  diceret  :  Id- 
circo  quia  pcrsequunlur  lue  Judxi,  persequeulur 

^  ab  hostibus,  et  inieliigere  non  potuerunt,  prophe- 
tam  scilicet  :  unde  eis  confusio.  Et  tu  Domine, 
inquit,  exercitnum^  probator  justi,  vel  qui  probas 
justa,  qui  vides  renes  et  cor,  videam^  qucesOf  nmonem 
tuam  ex  eis  (ibid.).  Cum  sciat  se  Deum  habere  pu- 
gnatoreiii,  in  patientia  tamen  fragiiiutis  homaDa, 

transcriblt  auctor  legendum ;  vel,  tolle^  toUf  taUm. 

I^on  habemus,  etc. 


845 


SERMONES.—  SERM.  XXTl.  IN  CCENA  DOMINI. 


m 


quod  iK'vil  esse  yenturum,  jam  nunc  vidcrc  dcsi-  A  enim  intrinsccus  sublevatur,  pcr  omnc  quod  esr. 


Jerat.  Tibi  enim,  Domine^  inquil,  revelavi  causam 
meam  {ibid.),  qui  dicis  :  Mihi  vindietam,  et  ego  re- 
tribuam  (Deut,  xxxii). 

In  persona  ejusdem  Filii  Dci  prophcta  etiam  suIh 
jun^^it,  dicens :  Confregit  ad  numerum  dente$  meo$^ 
cibavit  me  cinere  {Thren,  iii).  Aliegorice,  denlcs 
Cliristi  npostoli,  et  nlii  discipuli  in  passioneconfracti 
et  dissipnti  sunt,  quibus  quasi  denlibus  credentcs 
in  corpus  snum  transfundit  Gbristus.  Gibavit  me 
ciuerc,  inquit,  sccundum  illud  :  Cinerem  tanquam 
panem  manducabam  (8),  ctc.  (Psal.  ci).  Quibus  ma- 
lis  repulsa  est  nninia  ejus,  hi  scilicet  quos  pluri- 
uum  dilexit  et  propler  quos  venit,  omni  odio  per- 


ad  eam  quam  supcr  sc  conspicil,  regulani  con- 
gruere  nililur.  Et  qiiia  adbuc  buinana  infirinilas 
prappedil,  cernit  quia  non  ei  ex  minima  parte  dis- 
sentit,  totumque  ilLi  onerosum  esl,  quod  intcrnse 
regulae  convcnicns  non  csl.  Quam  regulnm  Lealus 
Job  post  flagella  proficiens  amplius  inspicil,  ct  a 
semetipso  in  huinana  sui  redargutionc  disscntii, 
dicens  :  Idcirco  ipse  me  reprehendo,  Scd  qiiia  nulla 
est  agnitio  reprcbensionis,  si  non  sequantur  eliani 
lamenta  pocnitudinis ;  recte  posl  rcprcbensioneni 
subdiuir :  Ago  ptxnitentiam  in  favilia  et  cinere,  lii 
favilla  enim  ct  cinere  poenilentiam  agere,  esl,  con- 
templata  summa  essentia,  nibil  aliud  quam  ravillam 


scqucbantur  eum.  Unde  dicilur  :  Cospit  Jesus  pa-      se  cinercmqiie  cognoscere.  Unde  et  civilaii  reprol» 

- -''-^  '"— '    ~— '    ""**  ^' — '"' —      in  EvJingelio  Dominus  dicil :  St  in  Tyro  et  Sidone 

factas  fuissent  virtutes  qum  factOi  sunt  in  te,  oiim 
ffi  ci7iffo  et  cinere  panitentiam  egissent  (Matth,  xi). 
In  cilicio  qiiippe  asperitas,  et  purgaiio  peccatorum» 
in  cincre  antem  pulvis  oslendilur  mortuoruui :  et 
idcirco  utrumque  adbiberi  aJ  poenitentiam  solet» 
lA  in  purgalione  cilicii  cognoscamus,  quid  per  cul- 
pam  fecimus,  et  in  favilla  cineris  perpendamus» 
quid  pcr  judicium  facti  sumus.  Gonsiderenlur  crgo 
in  cilicio  pungentia  vitia,  considercntar  in  cinere 
per  moriis  sententiam  subsequens  jusla  poena  vi- 
tiorum.  Quia  enim  post  peccaium  carnis  contume- 
li:£  surrcxerunl,  videat  bomo  in  asperitate  cilicii 
SMpcrbiendo  quid  fecil,  videat  in  cinere  usqiiequo 


vere  et  ta'dere  (Marc.  xiv).  Sub  Vad  ergo  lillcra 
ista  exngerantur,  ct  pcream  quae  durius  dictata 
sunt,  temperanlur;  qiix  sonat,  non  sic  Hle,  vel  et 
non  ille.  Liccl  enim  dixcril  :  Periit  finis  m^s^  ct 
spes  mea  a  Domino  (Tliren,  iii),  non  sic  i!1e  arbi- 
tratus  cst,  et  non  oblitus  cst  bonorum  quae  cum 
Palrc  sc:nper  hnbiiil,  nut  sccundum  buinanitatem 
pcrcepit,  de  qiiibus  dicilur  :  Credo  videre  bona  Do- 
mini  in  terra  vivenlium  (Psal.  xxvi).  Non  sic  crgo 
arbitrntus  cst  licct  nnima  ipsius  repulsa  sit  durilia 
Jud;cortim,  scd  nimium  animi  dolurem,  et  mortcm 
insinuat,  tanqiiam  inebriatus  amaritudine  pnssio- 
nis,  non  possit  recordari  bonorum,  et  exacerbatus 
dicat»  periit  finis  meus.  Apud  bomines  autem  per- 


iisse  videbatur,  qui  dicebant :  Alios  salvos  fecit,  se-  C  peccando  pervenit.  Potest  quoque  per  cilicium  ipsa 


ipsum  non  potest  salvum  facere  (Matth.  xxvii).  Sic 
Ecclcsia  bxrcticorum  ct  persecutorum  malis  re- 
pulsa,  prxteritorum  bonorum  obliviscilur,  et  nobis 
oppressa  doloribus  dicil  :  Periit  finis  meus,  elc. 
Unde  dicitur  «:  Mei  autem  pene  moti  sunt  pedes; 
pene  effusi  sunt  gressus  mei  (Psal.  lxxii)  :  —  Con^ 
fregit  ad  numerum  dentes  meos,  etc.  Moraliter; 
anima  fasiidio  sanctae  Scripturae  afllicta  fracturam 
dentitim  plangit,  quibus  terere  et  ruminare  debuil 
verbum  Dei.  Anima  enim  quod  non  ruminal  a  lege 
probibelur.  Verbum  Dei  sensibus  quasi  denlibiis 
ruminare  et  molere  snnitns  et  victus  est.  Uiide  m 
pracconium  dicilur  quod  dciites  Moysi  non  fuenxit 
commoli  (Deut,  xxxiv),  qiiia  Verbum  Dei  seinper 


recordatic  in  poenitentia  punctionum  ac  doloruu) 
designari ;  nam  boc  quod  ait  beatus  Job,  ipse  me 
reprehendo,  quasi  quodam  cilicio  pimgilur,  dum  in 
mente  sua  asperis  redargutionum  stimulis  configi- 
tur.  In  cinere  autcm  agil  pocnitenliam,  quia  ex 
primo  peccato  .quid  per  justum  judicium  factuiu 
sit  solerter  atlendil,  dicens  :  Ago  posnitentiam  in 
faviUa  et  cinere.  Ac  si  aperte  dicat :  Nullo  aucloris 
ttci  dono  supcrbio,  quia[sumptus  ex  pulvere  perillataB 
mortis  sententiam  in  pulverem  me  rcdire  cogncsco. 
Dicat  ergo  sancta  anima  :  Cihavit  me  einere.  Ac 
si  diceret,  quia  verbum  Dei  ruminare  distuli  inge- 
K4SC0  cibatus  cinere  mortalitalis  et  afilictus  pun- 
ctione  vitiorum.   Reputsa  est  anima  mea,  jblitu» 


orc  el  corde  ruininnvit,  el  panem  angelorum  inde-      snm  bonorum.  Dolel  se  a  Deo  repulsam,  et  tenta 


sinenter  comedit.  Cum  autem  dentes  frangunKir, 
rcctccincre  cibatur;  in  quo  cordis  moestilia  et  poe- 
nilenlia  dcsignatur.  Unde  Job,  cum  Dominum  vi- 
dissct,  ct  audissct,  ail : 

Jpse  me  reprehendot  et  ago  poenitentiam  in  favilla 
et  einere  (Job  xlii),  quia  scilicet,  visa  Dei  altitu- 
dine,  favillam  ct  cinerem  se  cognovil.  Quanto  enim 
quisque  se  minus  vidct,  tanto  sibi  minus  displi- 
cet ;  et  quanlo  majoris  gratia:  lumen  percipit,  tanto 
aniplius  rcprehensibilem  se  esse  cognoscit.  Cum 


tionibus  expositam,  nec  ad  bona  qiiae  sentii,  libere 
redire  possit,  quae  oppressa  acre<rme  doloris,  non 
potest  bonorum  recordari.  Unde  addidit  :  Pertit 
finis  meus^  et  spes  mea  a  Domino.  Hoc  bene  Yau 
litlera  significat  quae,  *fton  est  ille,  sonal  :  periit 
enim,  et  non  est  in  Domino,  qui  verus  finis  et  con- 
summalio  cst.  Ideo  sibi  spcm  a  Domino  periisse 
luget,  quia  ad  eum  se  erigere  non  vaiel.  Unde 
bene  sequitur  Zain  (9),  qiiae  interpretatur,  duc  te. 
vel,  huc.  Tanquam  voce  doctoris  dicalur  :  Noli  diu 


(8)  Nola,quam  bic  ponunt  codices,fnfn;commu- 
niler  intcrprclnlur ,  meum ;  sed  quoniam  et  Glossa 
qiiu!  iranscribilur  a  B.  Martino ,  et  caeteri  oroncs 


legunt,  manducabam,  vel  quiil  siniile,  ideo  eam  apta- 
viinushuicIectioni,qnam  aliundeper  senAii  respuit. 
(9)  Mss.  Zai. 


S17  S.  MARJINI  LEGIONENSIS  WS 

inYoUi  his  mari»,  ted  duc  te ;  el  lanquam  qiiacrai,  A  is  purgelur.  Corpus  aulem,  quia  in  praesenli  vila 


quod  debcat  ire,  respondet  demonstralivc,  huc,  sci- 
licet  in  viam  precandi.  Et  quid,  et  qnomodo  pre- 
eari  debeat,  subjungit. 

Itecordare  paupertaliSj  et  transgressionU  meas  ab^ 
$ynthii  et  /'e//fs.Historice.  Ab  initiohujus  alpliaheli 
describit  misene  civitatis  miscrias  ,  et  passionis 
Cbristi  et  Ecelesiae  laborantis ;  ut  etiam  quasi  de- 
sperando,  dixerit  :  Penit  finis  meu$,  etc.  Scd  ut  di- 
Tinitus  auditum  esl,  duc  te  huc,  niox  nova  spe  ere- 
ctus,  ad  Dominum  conversus  preces  niillit,  ct  pro- 
mittit  se  deinccps  meliora  sperare,  prxleritorum 
«blitus  deliclorum.  Unde  advertendum  est,  haec 
elementa  magno  mysterio  esse  praenotata ,  quibus 
roagnae  intelligentiaesacramentis  quasi  metro  liisitin 
propheta  Spirilus  sanetus.  Et  quasi  sermo  Dei  oc- 
cultus  hinc  tainen  mysteriis  obrumbatur,  quibus 
reseratis,  hutnanis  patcat  scnsibus ;  egrcgie  Spiri- 
tus  sanctus  haec  et  hujusmodi  interposuit,  ut  iasti- 
diuin  auferret  legentiuin,  et  inter  lacrymas  animos 
recrearct  inlelligentium. 

Recordare  paupertatis  el  tra7isgressionis  men*,  ab' 
iynthiif  et  fellis,  Moraliter  quoque.  Aniir.a  in  hoc 
▼erbo  vivilicatur,  ct  rcnascitur,  cui  dicitur,  duc  te 
kue,  Quasi  diceret  :  Tolte  grabatum  tuum  et  ambula 
{Mare,  ii)  Unde  supplicans  ait  :  Recordare  pauper^ 
(atis  et  transgressionis  mete,  etc.  Haec  enim  in  Adain 
qiiasi  in  priino  flore  transgressa  est,  et  paupertate 
nudata :  sed  cum  in  hac  iiltera  se  ahducerc  jube* 


tsine  transgressione  non  vivit,  multis  aerumnis  re- 
pletur,  ct  amaritudine  absynlhii  et  fellis. 

Memoria  memor  ero,  et  tabescet  in  me  anima  mea, 
iEternaevitaescilicet:  etidco  mox  Ubcscet  aniuia 
niea  ad  eam  suspirans  secundum  illud  :  Defecit  in 
salutare  tuum  anima  mea  etc.  (Psal,  cxviii.)  Undc 
addit :  Hax  recolens  in  corde  meo ,  in  beo  sperabo, 
Cum  enim  Ecclcsia  ad  ejiis  contemplationem  scdi- 
rigit,  quasi  deliciens  gemit,  et  quam  expressius  dici 
potest,  dicit  :  Memoria  memor  ero ;  ex  illa  scilicet 
raemoria  acternae  vitae,  quae  inlerius  aspirala  vivlft- 
cat,  ut  discant  Christi  membra  nihil  aliud  memo- 
rare,  cogitare,  aut  diligere»  quam  se  in  novitalcm 
reformare.  Et  notandus  est  Ecclesiae  subitus  pro- 
B  fectus,  quae  prius  usque  ad  despeciionem  vcnit : 
sed  ex  quo  salularem  vocem,  duc  /e,  audivit ;  mox 
mcmoria  intabuit;  ct  recolens  quae  sustinuit,  in 
verbo  illo  longe  adducla,  m  Deo,  inquit,  sperabo, 
Quasi  diceret  :  In  verbo  tuo  laxaborete  (Luc.  y). 
Sic  contra  spem  in  spein  convaluit,  a^ternae  vitas 
menioria  recrcata. 

Iterum  subjungit ,  Micens  :  Judicasti ,  Don.tne, 
causam  animw  niefp,  redemptor  vitte  mece.  Rex  ca» 
putj  vcl  capitis,  vcl  primatus  interpretatur.  Capnt 
nobis  est,  vel  forina  capilis  ut  consideremus  aucto- 
rem  vita:,  qui  est  caput  nostrum ,  omnia  fovens  et 
rcgens,  et  scnsibus  implcns.  Sensus  enim  sapieutis 
in  capite.  Sublato  capile   non  agnoscitur  coi:pus« 


tur,  memoria  memoratur,  et  sicut  filia  Abrahas  coii-     nec  superest  causa  vivcndi.  Quiti  ergo  de  se  caput 

tra  spem  in  spem  erigitur ,   et  venit  ad   litleram   '  -     ^' i.  .*-—...•    : — :•    n^^;^^    ^--- 

Hetu  (10)  quae  vt/a,  vcl  pavor  intcrpretatur,  ut  post 


querimoniarum  lacryinas  tiinoreni  Dei  concipiat , 
de  quo  dicitur:  Initium  sapieniio!  timor  Domini 
{PsaL  cx).  Et  gustet  nihilominus  verbum  Dei ,  ct 
voce  confessionis  dicat :  Misericovdia  Domini  quia 
non  sumus  consnmpti(Thren,  iii).  Expositis  singilla- 
tim  incommoditatibus  t>enevolentiam  Judicis  com- 
parat  a  persona  sua,  etjudicis,  et  adversarii,  qiias 
propriis  notatur  locis. 

Recordare  paupertatis  et  transgressionis  mea^,  ab- 
tynthii  el  fellis.  Alkgorice.  Sunt  ha^c  vcrha  Christi, 
ftunt  et  Ecclesiae  participanlis,  cui  dicitur  :  Beati 
pauperes  spiritu,  quoniam  ipsurum  est  regnum  ccelo- 


sentiat,  audiamus.  «/«^/fcasff ,  iiiquit ,  Domfite,  caU" 
sam  ammce  mece^  redemptor  vitx  mece,  Haec  vox 
tam  capitis  cst  quam  corporis,  ut  nec  corpus  siiie 
capiic,  ncccaput  sinecorpore.  Causa  animae  jusli- 
tia,  qiiae  capiti  coaptalur ,  redemptio  corporis  est. 
Rediinitur  enim,  qui  venundatur  sub  peccato.  Cor- 
pus  non  confldit  suis  viribus,  nisi  justitia  capitis 
suffragetur.  Juslitia  ergo  Christi  judicium  Patris 
rcdcmplio  est  hoininis.  More  crgo  rhetorico  a  pcr- 
sona  judicis  caplat,  supernuin  judicem  collaudat, 
dcinde  causain  animae,  landcin  cur  vcnerit,  id  est 
redemptionem,  ostendit.  Est  cnim  redemptio  vitae 
nostne,  quam  suam  esse  propter  charitatem  decla- 
rat,  ut  nosin  ipso,  ct  ipse  in  nobis  vivat.    Tamen 


rtim  (Matth,  v).  Christus  tamen  nec  transgressiis  D  per  indignationcm    adversariorum  iniquitatcin  et 


esl,  nec  aliquis  transgressioncm  ejus  jiidici  ofTcrt, 
sed  verecunde  profert :  Averte  faciem  tuam  a  pecca- 
Hs  meit  (Psal,  t].  Christus  tamen  pro  nobis  trans- 
gressio  legis  facius  est,  sicut  maledictuin,  et  pec- 
catum ,  unde  dicitur  :  Maledjctus  homo  qui  pependit 
in  ligno  (Galat.  iii ;  Deut.  xm).  Et  eum ,  qui  non 
nwerat  peeeatumpronobit  peccatum  fecit(U  Cor.\), 
ut  et  peccatum,  et  mtledictum,  et  transgressionem 
nostram  deleret.  Magnum  ergo  quod  dicitur  :  Re- 
§ordare  pmipe^tatis  $t  trantgressionit  mtas ;  quia  vi« 
delicet  pro  nobis  pauper  factus  est,  ut  nos  ditaret. 
Et  jungitjcum  tapite  corpus,  ut  deprecatione  capi- 

(tO)  Mss.  corrupte,  Bet. 


furorcm  commcmorai,  utjudicem  in  se  misericor- 
dem,  in  a.lversarios  vero  iiidignantem  reddat.  Quasi 
licet  probares  causam  animae  iiicae,  vidisli  furorcm 
corum  adversum  me  ;  juaica  ergo  judiciuro  meuro : 
in  quo  patet  qiiia  iniquitatem  reprobando  pnuiat, 
aequitatem  diligat  et  singulorum  cogitationes  discu- 
tiat,  qui,  quasi  capiit  membra  regit  et  vivificat,  ct 
omnia  juste  dispensai.  Est  aulem  lia^c  vox  electo- 
rum,  id  est  corporis  Christi,  qui  priiuatuiu  benedi- 
ctiouis  adepli  sunt.  Rex  enim  sonat  prlmatum. 
Alius  est  eniin  populus  qiii  in  Esau  priinogeniUi 
vendidit,  alius  qui  emit.   Singula  ergo  corporis 


849  SEaMONES.  —  SERM.  XXfl.  IN  COENA  DOMINr.  830 

membra  graliam  capitis  parlicipant ,  primatum  gra^  A  mortcm.  Sic  omncs  reprobi  ex  patienlia  Dei,  qui  aJ 


tiae  vindicant,  ut  yigor  capitis  ad  singula  membra 
pcrveniat.  In  capite  vigor  vitx ,  et  priniatus  hxrc- 
ditalis  nostrx.  Iloc  omni  tcnipore  cxposito  custo- 
dire  dcbeinus,  siciU  serpcns  caput  cuslodit ,  corpus 
exponit,  tanquam  in  eo  vitam  essc  novcrit.  Sine 
hoc  capite,  hoc  est,  sine  Chrislo,  non  vivimus.  Ilis 
Haque  tribus  versibus  elccli  pcr  caput ,  quod  cst 
Cbristus,  Patri  commendanlur,  ejusqne  judicio  ju- 
stificati,  ct  rcdcmplio  oflcriur,  et  iniquitas,  et  Turor 
idversariorum  ,  et  cogitaliones  condemnanlur,  et 
mera  capitis  et  corporis  unitas  declaratur.  Hedem' 
plor  vU(B  mece ;  alii,  defensor,  Rcdemptio  mcmbro- 
rnm,  dcfensio  vero  capilis  et  corporis  est.  Redcm- 
plio  ergo  et  defcnsio  lolius  noslrae  salvntionis  per 


poenitenliam  nos  adducil ,  secundum  cordis  duri- 
tiam  irani  Ihcsaurizant  sibi  (Rom,  ii).  Omnds  -cogi' 
tationet  eofum,  inquil,  adversum  me,  Deum  ubique 
praescnlem  insinuat,  cui  praesto  sunt  cogilationes 
et  corda.  Scquitur:  Audisti  opprobria  eordm^  Do- 
mine,  etc.  Hoc  est  ei  audire,  quod  videre ;  et  videre, 
quod  scirc  ;  qucni  latcut  nulla,  cui  palent  cuncta. 
Rcprobi  aulem  quasi  super  vulnus  peccati  iram 
tbesaurizaiitsibi.  Unde  addidit  :  Sessionem  eorum 
et  resurreitivmm,  etc.  fnsultando  enim  et  subsan- 
nando  non  minus  contra  caput  saeviuut  quam  contra 
corpiis,  qunsi  judiccs  et  doctores  in  cathedra  pcs- 
tilcntise  sedcnlcs  {Psal,  i),  qiiorum  nuflus  fovetur 
medicninino,  quia  omne  caput  languidum  et  omne 


Christum  oflertur  Patri,  ut  per  simpliccm  ejus  mor-  B  cor  mivrens  :  a  planta  pcdis    usque  ad  verttcem  non 


teni  nostrac  duplici  rcdemptio  ?\hibeatur.  Restat 
ergo  ut  in  capilc  primatuni  servcmus,  qiii  auferri 
non  potest,  si  non  auferatur  Christus.  Sit  ergo  ca- 
put  servandi  sumnia  studiiet  opcris,  summa  spei 
et  veritalis,  ut  simus  in  unitatc  corporis  Christi  qiio 
Hniti  (II)  noslro  capiti.  Cnde  Isaias  :  Aufcram  a 
Juda^a  caput  et  caudam  (Isa,  ix),  id  est  initium  et 
finem.  Caput  Judaca  amisit ,  quando  Christum  non 
rcccpit,  qui  est  priiicipium  Ecclcsisc,  ct  primatiis 
et  priniogenitusex  mortuis  (Coloss,  i).  Ipseesl  puis 
legis  ad  justitiam  omni  credenti.  Pcr  quem  iniqiii- 
tas  damnatur,  aequilas  coronatur ,  furoi  et  cogita- 
tiones  adversariorum  rcprobanlur. 

Jam  ergo  quid  Sin  littcra  contra  eos  aflcrat,  vi- 
deamus.  Audisti  opprobria  eorum,  Domine,  omnes 
eogitationes  eorum  adversum  me  (Thren,  iii).  Sin 
ileiiltHfit,  Tel  super  vuinus  intcrpretatur.  Dcntium 
adTersos  Christum  opprobria  planguntur,  dc  qui* 
bu8 dicitur :  Dentes  eorum  armaet  sagitta ;  et  linr' 
ffua  eorum  gtadius  acutus  (Psal.  lti).  Quorum  labia 
insurgunt  contra  veritatem  ,  quasi  labia  dolosa  tit 
eorde^  et  corde  locuti  suni{Psat.  ii).  Sub  hac  eadem 
filtera  inquil  David  :  Principes  persecuti*sunt  me 
gratii^  etc.  (Psa/.  cxviii).  Qui  alibi  quasi  hujusUt- 
lerae  intcrpretationcm  exponens,  ail  :  Super  dolo- 
rem  lulnerum  meorum  addiderunt  (Psal.  lxiii). 
Quasi  demedicina  Judxi  morlcm  sumpserunt.  Unde 
dsl  illud  :  Appone  iniquitatem  super  iniquitatem  eo- 


est  in  eo  sauilas  (Isa.  i).  El  ubi  universitas  pericli- 
tatur  et  totum  consumitur  corpus,  jam  non  cst  mar 
lagma  imponere. 

(12)  Collyria  Latinum  sonant,  eo  quod  vifiaocu- 
lorum  dctergant ;  cpilhema,  eo  quod  aliis  super- 
ponatur  adjutoriis  praecedentibus ,  cataplasma  ,  eo 
quod  inductio  soia  sit ;  emplastrum,  eo  quod  indu- 
catur ;  malagma  ,  eo  quod  sine  igne  macereUir  et 
vulneri  apponatur.  llacc  brcviter  dc  corporalibus 
dicta  sunt  mcdicinis ,  nunc  vero  de  spiiilualibus 
a!iqua  suhjungamus 

Est  autcm  et  mcmis  vulnus,  quod  oleo  sanctl 
Spiritiis  fovctur  ,  ct  pacificis  sermonibiis  quibut 
,  expellitur  ncquitiae  virus.  Sunt  enim  verbonim  fo» 
'  mcnta  et  medicamenta  ;  sunt  legis  vincula,  quibus 
alligati  solvunlur ,  confracti  solidantur.  Sub  his 
Haquc  versibns  irrevocabilrs  malorum  ipsania  plaii- 
gitur,  qui  omnem  medicinam  repellunt,  quam 
quasi  super  yulnus  Ghristus  attulit,  qui  Yinmn  et 
oleum  in  semivivi  relicti  valncra  effadit  et  alliga- 
Yit,  et  stabulario  qui  curam  illius  haberet,  comnii  • 
sit,  qui  de  Jerusalem  desccndebat  in  Jericho  {Luc. 
x).  Caveamus  ergo  ne  ab  Jerusalcm  descendamus 
peccando,  sed  ascendamus  benefaciendo.  Si  tamca 
peccavcrimus,  non  desperemus,  quia  medicum  ha- 
bemus,  qui  ligaturam  coelestium  scilicet  Terboruxi 
snpcr  vulnus  imponil,  dicens :  Poenitentiam  agite ;  ap- 
prcpinquavit  enim  regnum  coRlorum  (Matth,  iii).  Ilaic 


riim;  et  non  intrent  in  justitiam  tuam  (ibid,),  Inler-  D  "«edicina,  scilicet  poenitenlia,  vulnera  curat,  cou 

fracla  solidat.  Ideo  dcsperati  ptanguntur,  qui  contra 
Christum  elEcclesiam  incessanterdebaccbanlurde- 
ridentes  et  subsannanles,  qui  secundum  opera  sua 
judicabuntur 

Unde  sequitur  :  Reddes  ei  vicem^  Domine,  juxta 
opera  manuum  suarum,  Thao  signum  erravitt  vel 
consummavit  inlerfTretatur.  Quae  enim  bicdicuntur, 
signa  sunl  futurorum.  Unde  Psalmista  :  Ostendisti 
populo  tuo  dura,  etc.  Et  iterum  ,  Dedisti  metuentir 
bus  tesigni/icationem  utfugiani  n  faekateus  (ibid.)^ 
Sed  ((iiia  nobierunt  adveHere,  Reddes  eis  vicim\ 
Dominejuxta  operamanuum suarum.WaniC  primuni 


pretaiur  cnim,  ui  diximus  ,  hacc  liltcra,  super  vul- 
nus,  Unde  Propheta  lamcntatur,  qiiia  cum  hac  nie- 
dicina  vulncra  curentur,  his  supcraddidcrunt  qui 
mala  pro  bonis  reddiderunt ,  et  pcrfidiam  ex  fide 
prophetarum  mcssuerunt,  perfidiac  homicidia  ad- 
dentes.  Ilxc  mala  consummata  justns  arbiler  justo 
Pairis  judicio  offert  punienda,  quorum  incredulitas, 
vnhius  super  vulnus,  Domini  intcrfectio  fuit.  Siiper 
viilnus  rcctc  mcdicamentum  apponitur,  quo  vulne- 
ris  acerbitas  mitigetur ;  super  vulnus  oleum  eflun* 
ditur,  ut  moHiatur.  Hi  autenijrcjeclomedicam.nto,. 
super  vulnus  infidclitalis   pcrfiJinm  addiderunt  ct 


(ll)Closs.  clalt.  ms8.,  conjnncti. 


(14)  Isid.,  lib.  IV.  E/ywi.  c.  9. 


851  S.  MARTIM 

Judaeis  reddidit,  qui  corde  obdurali  et  perOdia  cae» 
<:ati ,  a  fide  et  Yetitale  amplius  expulsi  sunt,  nec 
possunt  intrare  justitiam  Dei  et  viam  salutis  :  qui 
cnim  Tilam  peremerunt,  mortem  meruerynt,  Erra- 
verunt  enim  secundum  quod  Tuau  littera  interpre- 
tatur  erravU,  Errat  autcm  et  onmis  reprobus,  qui 
corde  impocniienti  obduratur.  Ideoel  Dominus  con- 
summavlt  justiliam  suani,  quod  significatur  per 
TnAC  lilleram  quae  justiiiam  sonat.  Undc  scquitur  : 
Dabis  eis  seutum  cordis  laborem  tuumj  quia  videlicet 
dum  laborem  passionis  deriserunt,  eodem  cor  suum 
tcxerunt,  nec  praedicationis  jacuiis  penetrari  per- 
mlserunt.  Sic  quoque  reprobi,  quos  invitat  ad  poe- 
nitentiam  patientia  Dei»  esMndem  opponunt  sibi 
quasi  scutum  cordis,  ut  non  videant  quod  sustinens 
laboret;  et  sic  thesaurizant  sibi  iram.  Tenditur 
arcus  judicii,  dum  sustinet  patienlia  Dei ;  sed  hi 
duriliani  cordis  et  excusationes  objeclant,  ne  verba 
vitae  suscipiant.  Hinc  Dei  Filius  per  prophetam 
dicit :  ^jaboraivi  sustinens  {Jer,  vi).  Tunc  laborando 
austinuit,  quando  in  passione  poenitentiam  eorum 
misericorditer  exspectavit.  Quia  ergo  significatio- 
iiem.ut  fugerenta  facie  arcus,  contempserunt,  recte 
aequitur  :  Persequer\s  in  furore^  et  conteres  eos  sub 
coeliSf  Domine^  ulquia  obduratict  sedentes  in  cathe- 
4ra  pestilentiae  et  s.urgentos  contra  Dominum,  tan- 
quam  pulvis  a  facie  terrse  sub  coclis  conterantur^ 
quia  iiec  coclum  essc,  nec  coelesiibus  disciplinis  vo- 
luerunt  inhaerere.  Qui  enim  Christum  et  membra 
ejus  persecuti  sunt,  jure  in  furoris  persecutione 
pontriti  sunt,  ut  audiant :  Disceditea  me,  matedicti^ 
i^  ignemt  (eternum,  etc.  {Matth,  xxv).  Hxc  sunt  enim 
s^gna  quae  praecurrerunt,  ut  fugerenta  facie  arcus; 
et  Aoluerunt.  Unde  retro  sub  bac  littera  voce  Eccle- 
MX  promissum  esi :  Ingrediatur  omne  malumeorum 
cor.am  te ;  el  devindemia  eos^  sicut  vindemiasti  me 
fropter  iniquitates  meas  (Thren,  i).  Et  in  aiio  alpha- 
beto  :  Non  fuit  in  die  furoris  Domini  qui  effugeret^et 
relinqueretur^  etc.  {Thren,  ii).  Recte  ergo  Thau  con- 
sun\mationem  sonat,  quia  sub  ipsa  fidem  et  con- 
sumruatioiiis  accepit  justitiam,  quae  Christus  est  ; 
iinpietas  vero  consummatio^em  damnationis  et  fi- 
nem,  ne  ullra  possit  exaltari.  In  utrisque  praece- 
dentia  signa  virtutem  ei^hibent  suae  significationis  : 
nam  Doxni^us  oslendit  populo  suo  dura  in  signo 
crucis.  utlibereotur  electi ;  illi  veroqui  signo  crucis 
nolueriint  signari,  consequenter  verilas  signorum  et 
contritio  ae^emi  supplicii,  qui  contra  documcnta  et 
coiitra  miracula  scutum  perfidiae  objecerunt.  Electi 
vero  habent  scutum  bonae  voluntatis  quo  coronanlur, 
quia  quos  Dcus  protegens  adjuvat,  renuinerans  coror 
nat.  De  scuto  reproborum  dicitur :  Corpus  illiusquasi 
scuta  fusilia  {Job  \u),  Corpus  enini  diaboli,  idcst 
reprobi,  quasi  scuta  fusilia  fragileb  suiit  et  iiifirnii. 
Scuta  fusilia  contra  sagittas  quidem  sunt  robusta,casu 
autem  fragiiia.  Sic  et  reprobi  per  obstinationem  diiri 
luiit,  per  vitam  fragiles,  nullo  ppedication!s.jacu!a 


LEGIONENSIS  85i 

A  penetranturt  quia  scuto  prava  dcfensionii  pruCe- 
guntur. 

(13)  Scriptura  siacra  scuti  nomine  aliquaiiJo  verti 
in  parle  prospera,  aliqiiando  vero  in  adversa  coii- 
suevit,  Nam  sculi  defensio  pro  divina  protectioiie 
ponitur;  nonuunquam  vero  pro  bumana  repui^na- 
tione  memoratur.  Pro  divina  eniin  protectione  p«r 
Psalmistam  dicitur  :  Scuto  bonai  voluniatis  luos  eo^ 
ronasti  nos  {Psal,  v).  Scuto  nos  Dominus  coronare 
perhibetur,  quia  quos  protegens  adjuvat,  reniuiie- 
rans  coronat.  Rursum  pro  hiimana  repugnatione  per 
eumdem  propbetam  scutum  ponitiir,  sicut  ait  :  /61 
confre^it  potentias,  videlicet  comu,  arcum,  scuium^ 
gladium  ei  bellum  {Psal,  lxxv).  In  corau  quippe  eU  • 

^  tio  superborum,  in  arcu  enim  insidiae  longe  ferieii 
tiiim,  in  scuto  autem  obstinata  duritia  defensionuu, 
in  gladio  vicina  perciissio,  in  bello  autem  ipsa  con- 
traDominum  mcntis  motio  designatur.  Quod  niini- 
rum  totiim  in  sancta  Ecclesia  confiingiliir,  dum 
meiites  Deo.  rcsistentium  superposito  jugo  bumilita- 
tisedomantur.  Hinc  rursura  pcr  cumdem  Psahuisiam 
dicitur  :  Arcum  conteret^  et  confringet  arma^  ot  scuta 
comburet  igni  {Psal,  xlv).  Arcum  enim  Douiaut 
conteril,  cum  occulta  iusidiantium  machinauieuta 
dissolvit.  Arma  confringit,  cum  ea  quae  contra  se 
erecta  fuerant,  palrocinia  humana  comminuit :  sici.t 
igni  comburet,  ciiin  peccaiitium  mentes  obsttiiata 
se  duritia  defendentes,  ad  poeniteiitiam ,  et  coufes- 
sioiiis  ardorem   saiicti  Spiritus  calore  succeudit. 

Q  Quod  vero  boc  loco  corpus  Leviathan  istius  souiit 
fusilibus  comparalur,  perscrutandum  nobis  iiiiiuitur« 
quia  durum  quidem,  scd  tamen  cum  labitur,  fraa* 
gibile  solet  esse  vas  omue  quod  fusile  est.  Scuta 
ergo,  si  sint  fusilia»  in  suscipicndo  sagittamm  percus- 
siones  robusiasunt,  sed|casu  frangibilia.  lctu  quideoi 
ferientium  minimc  penetrantur,  sed  suo  se  lapsu 
per  fragmenta  dissolvuntur.  Corpus  vero  LeviaUiau 
istiiis,  id  est  omnes  iniquit  quia.  per  ob&tinationein 
duri  sunt,  sed  per  vitam  fragiles  scutis  fusilibiis 
comparantur.  Curo  enim  verba  praedicationis  au« 
diunt,  nullo  correctionis  jaculo  se  penetrari  pemiit- 
tunt,  quia  omni  peccato  quod  faciunl,  scutum  tu- 
perbae  defensionis  opponunt.  Nam  cum  quisque  Udi 
de  reatu  suae  iniquiiatis  arguilur,  iion  mox  irugUat  • 

D  quando  culpam  corrigat,  sed  quid  in  adjutoriuiu  suae  \ 
defensionispppouat.  Nulla  igiturveritatissagiilaMf!;V 
nctratur,  quia  verba  sanctaecorrectionls  in  scuto  eai*' 
cipit  superba^  defeusionis.  Unde  bene  de  Judaiis 
contra  praecepta  Domini  superba  se  defensione  tuen- 
tibus  per  Jeremiam  dicitur  :  Redde  eis  vieem ,  /)o- 
tnifi^,  juxta  opera   manuum    suarum  {Thren,  lu). 
Moxqueeamdem  vicem  expressius  subdidit,  dicejs: 
Dabis  eis  scutum  cordis^  laborem  tuum,  ^abor  quippe 
Domini  apparens  inter  homiiies  passibilis  <;ju8  bii- 
manitas  fuit,  quam  Judaei  supcrbe  sapiente8«  dUiAi 
cerncrent,  despexerunt :  eumque  immortaleni  Ke* 
dere  dedigqati  sunt,  quem  natiira  passibileui,  eH 


/J3)  Greg.,  lib.  xxxiii  MoraL^  cap  24 


855 


SEHMONES.  -  SERM.  IXII.  IN  CCENA  DOMINK 


8U 


niortalem  viderant :  cumque  ejushuroilitatem  aspi-  A  gemitu  crgo  et  lacrymis  oremus,  ut  cor  nostrum 


ccrent,  superbi»  fastibusobdurati^summa  cura  mo- 
liti  sunt,  ne  eorum  mentes  sancta  prxdicanlium 
Tcrba  penetrarent.  Dum  ergo  eis  Domin^s  vicem 
malorum  operum  redderet,  dedit  illis  sculum  cordis 
laboreni  suum ;  quia  recto  judicio  illos  contra  se 
superbc  obstinatos  exhibuit,  unde  ipse  pro  nobis 
in  innrmitate  laboravit.  Repulerunt  quippe  a  se 
vcrba  prxdican(iun),quia  dedignati  sunt  in  Domino 
infirma  passionum.  Laborem  igitur  Domini  contra 
eumdem  Dominum  scutum  cordis  habuerunt ;  quia 
superbe  sapientibus  in  eo  despectus  apparuit,  quod 
propter  eos  humilis  fuit.  Hoc  scutum,  sicut  jam 
superius  diximus,  primus  ille  peccator  tenuit,  qui 
quxrenti  Domino,  cur  lignum  vetitum  tetigisset, 


molliat  Dominus,  ut  ejus  signa  metuamus,  et  po* 
taii  vino  compuuctionis,  fugiamus  a  facie  arcut 
(PtaL  Lix). 

Iterum  subjungit,  dicens  :  Vehcioret  fueruntper* 
ieeulores  nostri  aquilis  citli :  super  montes  persecuti 
sunt  nost  in  deserto  insidiati  sunt  nobis  (Thren,  iv). 
Allegorice.  Quia  omnium  propheta  lamentatio- 
nes,  et  personas,  et  proprietates  in  se  transformsit« 
omnibus  factus  omnia,  plangit  pcrsecutiones  Ecdo- 
sise  cujus  persecutores  aquilis  velociores.  Immundi 
siquidem  spiritus  velociores  sunt  nequilia ,  fraude 
et  agilitate  natune  ad  lacerandum  ct  devorandum, 
quam  aquiiae  coeli,  id  est  praedicatores  ad  eripien- 
dum.  De  quibus  dicitur  :  Ubi  fuerit  eorpus^  iUie 


non  in  se  culpam  retulit,  sed  a  muliere,  quam  Do-  ^  congregabuntur  et  aquilce  (Matth.  xxiv) ;  quta  memo- 


p 


minus  dederat,  se  accepisse  respondit  (Gen,  ni) ;  ut 
quasi  reatum  suum  oblique  in  actorem  elideret,  qui 
roulierem  dederat  quae  talia  persuaderet.  Hoc  eliam 
scutum  requisita  mulier  tenuit,  quando  nec  culpam 
ad  seipsam  rctulit,  sed  serpentis  illam  persuasioni- 
bus  replicavit,  dicens :  Serpens  decepit  me,  et  comedi 
^ibid.);  ut  ipsa  quoqiie  realum  suum  in  Creatorem 
oblique  reduceret,  qiiod  iilic  intrarc  serpentem  per- 
suasurum  talia  permisisset.  Serpens  vero  jam  non 
i*equiritur,  quia  necejus  piBnitentia  quaerebatur.  Hi 
aiutem,  quorum  pocnitentia  quaesita  est,  sculum 
nequissimaedcfensionis  vel  corruplionis  protuleruni. 
Undc  nunc  usque  in  usum  peccantium  trahilur,  ut 
cuin  culpa  agiiur,  dcfendatur;  et  unde  reatus  ve- 
niara  habere  debuit,  inde  cumuletur.  Bene  ergo 
Jicitur  :  Corpus  illius  quasi  scuta  fusilia  (Job  xli)^ 
quia  omnes  iniqui  ne  ad  se  corripientium  verba 
perveniant,  quasi  contra  casligantium  jacula  scuta 
defensionis  parant. 

De  talibus  ergo  recte  plangiliir :  Dabis  eis  scutum 
cordis  laborem  tuum :  abutentes  enim  Dei  paticntia, 
cogit.int  Deum  non  curare  talia,  aut  non  videre,  aut 
Conditorem  in  causa  esse,  sicut  Adam,  qui  ait  : 
Muiier,  quam  dedisti  mihi ,  persuasit^  et  comedi ; 
mulier  quoque  culpam  rciorquens  in  serpentem  , 
obliquat  in  auctorem.  Hoc  scuto  protectus  Cain,  ait 
superbe  et  contumeliose  :  Nescio^  Domine :  nunquid 
fr.atris  mei  custos  snm ego?  (Gen. iv.)A>scio, Domine ; 


ria  passionis  Chrisli  celebratur,  et  panis  et  vinum 
per  mysterium  sanctae  orationis  in  corpus  et  san- 
giiinem  ejusdem  Domini  nostri  Jesu  Christi  traiis- 
substantiatur;advo1antaquilaecoc!i  quasiad  escamt 
utdemorteejus  yitam  percipiant. 

Sed  velociores  sunt  aereae  potesiates,  quia  non  est 
super  terram  potcstas,  quae  comparetur  eis,  ut  ait 
Dominus  ad  tcatum  Job  dc  Leviathan  (Job  kli). 
(ii)  Potestas  ejus  super  terram  cunctis  eininentjor 
esse  perhibetur,  quia  si  actionis  suae  merito  infra 
omnes  cedit,  omne  tamen  hominum  genus  natuntt 
angelicae  conditione  transcendit.  Quamvis  enim  in- 
ternae  felicitatis  beatitudinem  perdidit,  naturae  tai- 
men  suae  ipagnitudinem  non  amisit  :  cujus  adhiic 
vires  bumana  omnia  superant,  licet  salnctis  homi- 
nibiis  meritorum  suorum  dejectione  subjaceat.  Unda 
et  eisdem  sanctis  contra  hunc  cerlantibus  retribu- 
tionis  suae  meritum  crescit,  eo  quod  ille  ab  eis  vin« 
citur,  qui  per  naturae  potentiam  quasi  jure  se  homi* 
Dibus  superasse  gloriatur. 

Iste  igitur  Leviathan,  et  satellitcs  ejus  rugiimt, 
et  qua(;runt  quos  dcvoreiit.  Super  montes,  inquit, 
persecuti  suntnos,  etc,  quia  dum  ad  Ecclesiae  regi- 
mina  extolluntur,  acrius  eos  ad  persequendum  ex- 
citant ;  nec  in  specula  apostolicae  sedis  securi  snnt« 
quia  quos  super  montes  elevatos  vident,  ut  caeteros 
dtligeiitius  inspiciendo  conservent,  ad  culmina  vlr- 
tutum  provocent,  lanto  ardentius   et  audacius  in- 


'fraudulenta  humiiilas,  et  falsa  ncgatio  :  Nunquid  ^  festant.  In  deserto  insidiati  suntnobis,  Perdeserturo 

custos  fratris  mei  sum  ego  ?  Contuinax  conlra  Deum 
vJfbjurgatio.  Sic  quisque  dsim  Dei  patientia  abutitur, 

ti  signajudicii  metucre  dedignatur,  nec  signo  hujus 

littene  munitur,  ctjustadamnationis  viudicta  mul- 

tatur,  qui  non  soliim  erravit,  verum  etiam  consum- 

mavit,  et  implevit  mcnsiiram  pcccatorum  suorum, 

Undedrcitur:  Nondum  compteta  suntpeccata  Amor^ 

rhteorum  (Gen,  xv) :  qiiibus  scilicet  complctis,  mox 

promissio,  ct  vindicta  vcnit,  (|uoJ  hicqiioque  osten- 

ditur  per  litteram»  quae  consummavit  interpretatiir. 

Peccatum  consummatum  geuerat  mortem  (Jac.  i),  et 

cor  durum  et  impocuiiens  consuinmalioiiem.  Cum 


vita  monastica  aul  ereaiitica,  quae  in  desertis  et  so- 
litiidinibus  agitur,  designatur,  contra  quos  quasi 
athletas  fortiores  invisibiles  saeviunt  hostes  :  sed 
quia  curis  saecularibus  expediti  contra  hostes  tan- 
tum  solliciti  sunt  et  circumspecti,  ideo  occultius 
insidiantur  illis  quos  vident  latere  in  occultis.  Sed 
qui  siiper  montes  exaliati  eminent,  exaltatos  manifes- 
tisviribus,  crebris  assuUibiis  (15)  infestant.  His  aqui- 
lis  roeli  saepe  hostes  velociores  sunt  ad  deeipiendum, 
quain  ilix  ad  cavendum.  Qui  aquilae  coelis  conve- 
nicnter  dicuntur,  qu.a  despectis  terrenis  in  co^lesti* 
bus  spatianlur.  Notandum  autcm  quod  ovibus,  vd 


(14)  Gicg.,  lib.  xxxiv  Moral  ,cap.  17, 


(ir))  Insultibus. 


m  S.  MARTINI  LCGIONENSIS  &53 

bobus,  ▼«!  eqnis,  Tel  vuUuribus,  vel  quibuslibet  A  illuniinat  munJum,  quamvis  adbuc  per  uuibram  sui 

corporis,  id  est  EccIesiaB, 


avibus  non  dicuntur  velociores,  sed  aqtiHis  cocli. 
UnJe  alibi :  Grex  perdilut  faclu$  est  populus  meus; 
pastores  seduxerunl  eos  fcceruntque  vagari  in  mon/t- 
hu  :  qui  scilicet  de  monte  in  coUem  trausierunt  obliti 
(ubilis  sui  (Jer.  l). 

Sequitur :  Spiritus  oris  nostri  Christus  Dominus 
€aptus  est  in  peccalis  nostris.  Cui  diximus  :  In  tim- 
kra  tua  vivenius  in  gentibus,  Haec  Judaei  de  Josia  di- 
ctum  (16)  putant,  quia  rex  justus  non  suis  sed  pro 
peccalis  popuii  occisus  sit,  in  quo  spem  suam  po  - 
8uerunt,  cujus  alas  ubique  gentibus  oppouebant.  ied 
verissime  Christus  bic  intelligitur,  qui  pro  peccatis 
humapi  generis,  non  pro  suis  a  Judseis  caplut  ett 
el  occisus,  ciijus  diviuitas  notatur,  cum  dicitur  : 
Spiritus  oris  nostri  Christus  DominuSy  elc.  Spiriti/s  *' 
enim  dicitur  filius  secundum  illud  :  Spiritum  re- 
clum  innova  in  visceribus  meis  {Psal.  l).  Humanitas 
insinuatur,  cum  dicilur  :  Christus  Dominns  eaptus 
est  in  peccatis  nostris  :  qnia  enim  una  persona  est 
homo  et  Deus,  ubi  Christus  cnpitur,  ibi  etDeus  capi 
dicitur.  Spiritus  oris  nostri  bene  dicitur  Christus» 
quia  quem  corde  credimus,  ore  confitemur  secun- 
dum  illud  :  Corde  creditur  ad  jusiitiam^  ore  autem 
confessio  fit  ad  satutem  (Rom.  x)  Oris  autem  est 
nspirare  et  respirare :  et  infusion:  m  gralix  aspi- 
^ando  percipimus,  et  respirando  conlllemur.  Sed 
eorum  quippe  (17)  ista  voi  est  qui  ita  babcnt  inore 
Terbum  veritatis,  quae  Christusest,  sicut  et  in  corde, 
quia  ^x  abundantia  cordis  os  loquitur  (Matth.  xu)  ^ 
Ckrislus  eaptusest  in  peccatis  nostris;  utnoslra  scilicel 
peccata  de!eret,  non  pro  suis,  quia  quae  non  rapuil, 
eisolvit  (Psal  Lxviii).  Cui  diximus :  In  umbra  tua 
tivemus  in  g$ntibus,  qqia  ipse  est  exspectatio  gen- 
tium  (Gen.  xlu)«  et  somen  Abrahae  in  quo  benedi- 
cenlur  omnes  gentes  (Gen.  xii).  In  Christum  hunc 
propheta  corde  credebat,  et  ore  proferebat :  /n  um- 
pra  tua  vivemus  in  gentibus.  Christus  enim  erat 
Tenlurus,  ut  cum  Judaeis  salvarct  genles.  Unde  pcr 
(uturum  dixit,  vivemus,  qui  in  pcccatis  morlui  era- 
mus.  Jn  umbra  tua^  inquil,  vivcmus,  de  qua  dicitur: 
Sub  umbra  alarum  tuarum  protege  me  (Psal.  xvi). 
Chrlstus  caplus  est  et  crucifixus;  sub  umbra  passio- 
iiis  nos  proiexit,  quasi  alis  in  cruce  exlensis.  Caro 
ejus  nobis  qmbra  fuit,  quae  xstus  nostr^  mentis  |^ 
refiigeravit,  et  varias  aestuum  passiones  tenipera- 
Til  :  nam  et  per  ipsius  gratiam  apostoloruni  umbra 
saiiabal  iiifirmos  (Act.  v).  Caro  ejus  sicut  uinbra 
fuit,  quia  vidimui  eum  non  habentem  speciem,  neque 
deeorem  (Jsa.  liii).  De  qua  dicitur  :  Ascendet  Domi- 
n^s  super  nubem  levem,  et  ingredietur  jEgyptum^  id 
esl  niunduqn  (Isa,  xix).  Uaec  est  nubcs  lucida  super 
aposlolosi,  ne  eos  iniquitatis  exureret  ardor  :  qiiod 
|iirophela  praedicebat  jam,  scilicel  :  /n  umbra  ejus 
tkimus  ingentibus.  Nain  etprophela  eum  in  umbra 
Tidebal,  qui  quasi  in  speculo  menlis  divino  iiiumi- 
iiatus  spirilu  futura  praevidebal.  Nunc  autem  tolum 

(16)  Dicla  (IV.  Bcg.  xxui,  29). 
(17)Glo8S.,  propris. 


videamus  eum,  nondum 
facie  ad  faciem.  In  hac  umbra  refrigerati  spe  vivi- 
mus.  Notandum  quod  omnis  lamentationis  intenlio 
ad  hunc  finem  tendit,  in  quo  omnis  molestia  finitar; 
postea  vero  quasi  bivium  demonslratur,  quia  pars 
clecta  tenet  dexleram,  reproba  vero  peccalis  poUuta 
amp]ectitur  I.tvam.  Unde  ei  damnalio  xterna,  alii 
vita  perpetua,  cum  absterserit  Dominus  omnem  la- 
crymam  ab  oculis  omnium  sanclorum  (Apoc,  xxi). 
Quod  crux  Domini  sicut  Iribunal  judicis  praesigna- 
vil,  ubi  pcr  fidem  alter  eorum  qui  hinc  inde  pende- 
bant,  assumplus  est,  alter  per  blasphemiam  damna- 
lus  (Luc.  xxiii),  quia  prxcedentem  '18>  coram  oca- 
lis  contempsit  viam. 

Velociores  fuerunt  persecutoret  nostri  aquiU$  coeli^ 
etc:  Hxrelici  saepeindisputandovelociores  sunlaqui- 
lis  coeli,  id  est  doctoribus  plebis,  quos  persequua- 
lur  super  montes  :  super  montes  scilicet  Scriptura- 
rum,  ct  doctiina  apostoloruin  et  sanctorum Patrum, 
eremitis  insidiantur  fraudibus,  mellifluisque  sernio* 
nibiis.  Nota  quantis  urgemiir  malis.  In  occulto  in- 
stant  insidiae,  in  aperlo  supcr  montes  saevit  persecu- 
tio,  iit  pastores  dejiciat,  oves  sternat  secundum 
illud  :  Perculiam  pastorenit  et  dispergentur  ovet  grC' 
gis  (Zach.  xiii).  Spiritus  oris  nostri  Christut  Domt* 
nus.  Sicut  ex  hoc  aere  spiritum  ducimus,  quem  ad 
ipsum  reducimus,  et  inde  vivimus,  ita  bomo  iule- 
rior  per  fidem  spiritum  Dei  attrahil,  unde  Tivit.  El 
rufsus  ei,  quod  vivii,  quod  orat,  quod  benefacit, 
quod  cogilat  :  quod  (19)  omnia  bona  sua  ipsi  ad- 
scribendo,  reddit. 

Quousque  igitur,  Judaei,  permanelis  increduli, 
Bcc  credere  vultis  in  Filium  Dei,  qui  vobis  propbe- 
larura  manifeslissimis  fuit  pneconiis  praenuntitliis» 
el  cerlissimis  documentis  ac  figuris  praeoslpnsus? 
Nonne  illesanctissimus  propheta  Elias,  cujus  linguay 
vestris,  quod  veriim  esl,  peccatis  exigentibus,  coe- 
lum  orando  clausit,  iterumque,  Deo  miseranlet  op- 
portuno  tempore  aperuit,  eumdem  in  suis  operibus 
Dei  Filiuin  pro  salute  noslra  ac  toiius  Ecclesiae  veii- 
turum  et  moriturum  praefiguravit,  quando  filium  Ti- 
duie  resuscitavit?  *  ^- 

Sic  eiiim  legitur  in  ipsius  prophetae  bisl 
jEgrotavit  filius  mulieris  matris  famHiw^  elc.  (t 
Yidua  hiec  apud  quam  hospitabatur  Elias,  et  cuji 
bencdixil  farinam  et  oleum,  Synagoga  est  Judaeo» 
tum,  quas  Moysi  mor!e  viduata,  filium  niitriebal 
parvulum,  boc  est  camalem  populum.  Uic  ad  in- 
grcssum  Eliae,  id  est  ^alvatofis  nostri  Jesu  Chi  isti« 
febre  infidelitalis  infirmabatur,  quia  iq  eum  non 
credidit,  sed  superbiendo  sprevit,  el  odiendo  crucl 
sine  causa  aflixil.  Unde  maler  ejus  Synagoga  de  ad* 
venlu  ac  praedicalione  ejus,  scilicel  Christi,  conqiie- 
rilur  quasi  ipse  esset  causa  interfeciionis  populi  di- 
ccns  :  Quid  mt/ii,  et  tibi,  vir  Dci  ?  ingressus  e$  ad 
me,  ut  rememorarenlur  iniquitafes  mcte,  et  inler/tcC' 

(18)  Peudcntejn. 

(19)  Rectius  Gloss;i,  dcnique. 


857 


SERMONES.  —  SERM.  XXII.  IN  CCENA  DOMINl. 


858 


re$  filium  menm?(ibid.)  Ilinc  estquod  Caiphas  ail:  A  Judxis  quam  ex  genlibus,  ut  eamDeo  Pntri  acqui- 

Eicffedit  ut  unut  moridtur  honio  pro  populo^  et  non 

tota   gen$  pereat  [Joan.  xi),   Sicut  propheta  ver- 

bis   viduae  non  oxasperatur  quin  potius  misere- 

tur ;   ita  Redemplor  noster  non  cxasperatiir  nia« 

litia  Judaeorum,  sed  miserlus  sui  populi  tulit  eum 

de  sinu  niatris,  cum  tulit  de  carnali  observantia  le- 

gis,  el  posuit  eum  super  lectulum  suum,  hoc  est, 

demonstravlt  ci  vitam  haberc  in  morte  sua,  expanr 

dilque  se  Dei  Filius  super  pucrum  tribus  vicibus, 

dum  populo  Judxorum  insinuabat  fidem   saacl» 

Trinitatis.  Tulit  Elias  puerum^  et  reddidit  illum  ma- 

tri  tucB^  cum  Dominus  nosler  populum  salvans  cre- 

dentem,  signa  et  miracula  ostendit  incredulis,  ut 

cognoscerent  illum  vcraciter  vivere,  qui  credit  in 

nomine  ejus.  Et  sic  eveniet  circa  finem  mundi,  ul  ^ 


plebs  Judaica  veritate  superata,  clamet  ad  Chri- 
stum  dicatque  :  Nunc  in  isto  cognovi^  quia  vir  Dei 
es  /tt,  id  Cbt  verus  Dei  et  hominis  Filius,  et  verbum 
Doniini,  id  esl  verbum  Dei  Patris  in  ore  tuo  vcrum 
est. 

Miror.  Judaei,  quare  non  erubescitis,  qui  tot  figu- 
ras,  tamque  veracissima  testimonia  in  lege  et  geute 
Testra  de  Christo  reperitis,  et  tamen  ipsum  Deum 
verHmque  hominem  esse  crcilcre  non  vullis,  qui  to- 
ties  vos  eripuit  de  durissimo  s.  rvilutis  jugo  ct  de 
cunctis  nialis, 

Nabolh  etiam  dc  slirpe  vestra  occisum  pro  vinea 
8UQ,  eunidem  Dei  Filium  in  sua  prxsignavit  morle 
passurum  pro  salule  humana  (///  Reg.  xxi)  Naboth  q  dobantpueri,  dicentes  :  Ascer.de  calve^  atcendecalve 


rcret,  ac  de  manu  antiqui  hostis  eripercty  ad  £ter- 
nac  vitae  gaudia  secum  proveheret.  Lapidatus  est  NV 
both  extra  muros  urbis  Samariae;  crucifixus  est 
Christus  cxlra  poriam  Jerusalem  in  loco,  qui  dici- 
tur  Calvariae.  0  infelices,  imo  infelicissiini  Judaei 
quoutque  in  incredulilate  permanetis,  et  tam  evi- 
dcntissimis  slgnis  atque  figuris,  quae  de  Christi  na- 
tivitale,  passione,  et  resurrectione  in  lege  et  geiite 
veslra  inveuiuntur,  fidom  non  attribuitis.'  quid 
apertius  quidve  clarius  audire  vultis?  Nihil  sub  coe- 
lo  verius,  uihil  firmius,  nihil  utilius  audire  po- 
tcstis.  Sed  si  hanc  veracissimam  veritalem  ignora- 
tis,  vel  de  ea  dubitatis,  omnibus  utique  bonis  pri- 
vati  estis. 

Elisxus  eliam  ejusdem  Eliae  discipulus  Christuro 
praefiguravit  in  suis  operihus.  Elisaeus  quippe  tatus 
Dei  interpretatur.  Nam  et  in  hoc  quod  capilli  de 
ejiis  dcduebant  capite,  Christum  praesignabat  a  di- 
scipulis  relictum  in  passione.  Christus  est  enim  to« 
tius  Ecclcsise  caput,  el  hujus  capitis  capilli  omnes 
sunt  aposloli,  cxterique  fideles  in  ejus  amore,  at- 
que  doctrina  perfccti.  Unde  dicitnr :  Mea  doctrina 
non  est  mea,  sed  ejut  qui  misit  me  Patris  (Joan,  vii). 
Cnlvus  crgo  in  passione  fuit  Christus,  quia  ab  oin- 
nibiis  discipulis  exslilit  derelictus.  Disxus  salut 
Domini  interprctalur,  ut  diximus»  quia  illum  pr9r 
monslrabat,  qui  ad  salutem  mundi  a  DeoPatre  mit- 
tendus  erai  (i,0).  EIis;€o  in  montem  ascendenti  illii- 


quippe  interprctatur  conspicuut^  sive  possestio. 
Jezrael  honettat  Dei,  vcl  temen  Dei.  Hoc  totum  con- 
veuit  Filio  Dei,  qui  est  splendor  glorice^  quem  contti- 
tuit  Deus  Pater  ha'redem  univertorum  (Hebr,  i).  Ilic 
Naboth«  scilicet  Chrislus,  habuit  vineam,  de  qua  dl- 
^tur  :  Vineam  de  ^gypto  tranttulisti^  etc.  {Psal. 
Lxxix).  Ilanc  vineam  conciipivit  Achab,  qui  inler- 
pretatur  frater  Patrit,  id  est  populus  Judaicus,  de 
qiia  vinea,  id  est  de  quo  populo  secundum  carnem 
Toluit  Achab  hortum  facere  olerum,  ut  ibi  vinum 
spirituale  germinare  deUuit,  ibi  fragilia  Pbarisseo- 
ruiu  dogmata  transplaiitaret.  Naboth  vineam  dare 
94ll<^ti,  id  esl  Chdsto  Pharisaeorum  superstltionibus 
>onscntienli,  impia  Jezal)e1,  id  est  Synagoga 


(I V  Reg.  ii) ;  quia  Elisaeus  noster,  scilicet  Christus, 
ascensurus  erat  in  loco  Calvarix,  cui  illudeban* 
Jud;ei  Pilato  vociferantes  :  Crucipgej  crueifige  eum 
(Luc.  xxiii).  Elisaeus  ascendens  ia  Deihel,  id  esti^^ 
mum  Dominif  maledixit  pueria,  qui  sibi  illudebant, 
et  egrcssi  duo  ursi  de  saltu  laceraverunt  ex  eis  qua- 
draginta  duos:  similiter  et  Cbristus,  postquam 
ascendit  ccclos  ,  qu:.dragcsimo  secundo  annoim- 
misit  duos  ursos  de  silvis  gcnlium,  YespasianuDi 
scilicet  et  Titum,  qui  Judaeos  crudelissime  dejece- 
runt,  ibique  sanguis  eorum  elTusus  cst,  ubi  Domi- 
num  suspenderunt. 

Mulier  Sunamilis  habeliat   filium ,   quem   quia 
alium  non  habebat,  delicate  nutriobat :  qui  qiiadaoi 


^diinata  est  mortem.  luterpreialur  Jezabel  coha-  D  die  domum  egressus,  ad  patrem  sutim  et  ad  mes- 


Vkatrix,  sive  fluxut  vanus,  quia  Synagoga  habitare 
videbatur  in  doino  Domini,  sed  per  varia  desideria 
deflueliat.  Yiiica  ergo  Naboili  Ecclesia  est  de  genti? 
bus  co.:grcgata  :  hanc  occiso  Christo  mali  coloni 
pracripere  moliebantur,  cum  fidem,  quae  per  eum 
est,  exstinguere,  et  suam  quae  ex  lege  justitiai  est, 
praeferre,  ac  genlibus  imbuendis  conabantur  inse- 
rere.  Falsis  tcstibus  accusantibus  Naboth,  cxsti- 
tit  lapidalus;  Christus  autem  de  illo  Judaeis  lalsa 
asserentibus,  est  crucifixus.  Lapidatus  est  Naboth 
propier  vineam  patrum  suorum ;  crucifixus  est 
Christus  pro  vinea  sua.  iJ  esjtiu^o  Eccjesin  lom  ex 

(20)  Isid.,  Qua:st.  in  IV  Reg.,  cap.  3, 


sores  pergens  in  agrum,  ut  reor,  aestu  percussiis, 
eodem  die  mortuus  cst  in  gremio  inatris  sux  (IV 
Reg.  iv).  Puer  iste  typum  filiorum  Israel  tenuit, 
quos  Deus  per  Moysen  de  iCgypto  liberavit.  Sicut 
egressus  est  puer  ut  ad  patrcm  suum  et  ad  ope- 
rarios  pergeret,  et  eodem  die  mortuus  est ,  sic 
Israeliticus  populus  egressus  est  ex  iEgypto,  nt  ad 
Dcum  Patrem,  et  operarios  messis,  id  est  ad  Moy- 
sen,  et  Aaron,  et  caeteros  siiae  salutis  doctores  per- 
fcrot,  et  in  itinere,  hoc  est,  in  deserto,  moriuus 
est  in  gremio  malris  suae  Synagog;B.  In  boc  luoo 
Sunamitis  Synagogam  significat.  Quarc  Israeliticus 


859 


S.  MARTINI 


populus  in  deserlo  mortuus  est?  quia  yidelicet 
postquam  in  i£gypto  excrevit,  et  per  Moysen  in 
desertum  eductus,  Dominivocem  audierat;  quando 
lumine  scienlit^e  illustrari  debuit,  mox  animo  ad 
idololalriam  recurrcns  mortuus  csl.  Quasi  ergo  Su- 
namilis  pro  puero,  ul  de  morle  resuscitaretur,  El)'- 
saeum  rogat,  cum  Moyses,  et  Aaron  Ur  et  Josue, 
caeierique  palres  Di^um  exoranl,  ne.eos  in  deserlo 
propter  peccala  prosternal,  sed  misericordiler  et 
potcnler  aJ  terram  promissionis  perducat.  Unde 
Moyses:  Qumcat^  Domine,  ira  ftca,  el  etto  placa- 
bilis  $uper  nequitiam  populi  lui  etc.  {Exod.  xxxii), 
Elisxus,  ^qui  in  hoc  loco  Domini  figuram  gerit,  ad 
resuscitandum  mortuum  per  puerum  virgam  millit, 
sed  tamen  idcm  mortuus  non  surrexit  (21).  Ergo 
dum  Dominus  pcr  Moysen  lcgem  dedit,  quasi  per 
puerum  virgam  misit,  sed  puer,  Moyses  scilicet, 
per  virgam,  id  est  terrorem  legis  mortuum  susci* 
tare  non  vaiuit,  quia  lex  neminem  ad  perfectura 
perduxit  {Hebr,  vii).  Ipse  igitur  per  se  Dei  Filius 
venicns  super  cadaver  prosternitur,  quia  cum  in 
forma  Dei  esset^  semetipsum  exinanivit  formam  servi 
accipiens  {Philipp,  ii).  IIuc  et  illuc  in  domo  deam- 
bulabat,  quia  et  Judxos  et  gentes  ad  coelcslia  regna 
per  (idem  vocabat.  Super  mortuum  Eliseus  inspi- 
rat,  puer  vero  septies  oscitat ;  quia  divini  muneris 
gratia  septiformem  Spiritum  in  peccati  morte  ja- 
centibus  aspirat.  Moxque  is,  quem  terroris  virga 
suscitare  non  poluit,  per  amoris  spiritum  puer  aJ 
▼itani  rediit.  Ideo  populum  Tsraeliticum  puerum  di^ 
cit,  quia  Dei  cognitione  parvulus  exstitit. 

Quousquc  igitur  Judaei  obstrusa  aure,  et  infldo 
corde  increduH  permanetis,  qui  tanta  tamque  prae- 
ckira  Christi  Iieneflcia  crga  vos  exhibita  cernitis, 
et  ipsiHn  verum  Dei  Filium  esse  non  creditis  ?  lllc 
▼os  sicut  piissimus  Pater  fovendo,  blandiendo, 
nutriendo  ab  inimicis  visibilibus  et  invisibiiibus 
eripiendo,  temporalia  bona  tribuendo,  sempiterna 
promittendo,  ad  amorem,  et  dilectionem  sui  exen- 
plis,  et  verissimis  flguris,  sanctorumque  propheta- 
nmi  praedicationibus  provocavit ;  vos  aulem  iion 
tolum  illius  beneflciis  ingrati,  et  pra^coniis  prophe- 
tarum  increduli  semper  exstitistis,  vcrum  etiam 
Iniquis  operibus  illum  exacerbastis;  ipsius  verba, 
et  sanctorum  apostolorum  audire  renuistis ;  diis 
alienis,  potius  quam  illi  servire  maluistis;  tandem 
causa  invidise  eum  cruci  aflixistis ;  depositumqiie 
de  cruce  ac  sopullum  cum  omni  diligentia  custo- 
dire  fecistis.  llle  vero  sepultus  carnem  in  sepulcro 
relinquens,  in  antma  ad  liberandum  clectos,  qui 
apud  infcros  captivi  lenebantur  desccndit ;  tertia 
die,  spoliato  infcrno,  ad  sepulcrum  rediens,  idem 
corpus,  quod  deposuerat,  rcsuscitavit ;  eteamdem, 
quam  secum  misericorditer  ac  potenler  ab  inferis 
:aptivitatem  duxerat,  quadragcsimo  die  coelum 
atcendens  in  seterna  bcatitudine  collocavit,  scqiie 
ipsum  in  Patris  dextera  rccepil,  a  quo  nunquam, 


LEGIONEHSSIS  860 

A  quamvis  ad  nos  clementer  descendens,  recessit. 
Divinitas  etiam  illius  quamvis  in  anima  ad  infer-; 
num  descenderit,*  corpus  tamen  in  monumento  non 
reliquit.  Nunc  ergo  Judaei  gens  perfida,  quae  sine 
consilio  estis,  ut  ait  Moyses,  et  sine  spiritali  pru- 
dentia  {Deut,  xxxii) ;  si  eumdem  Dei  et  hominis 
Filium  judicantemvultis  hahore  propitiuin,  el  ejus 
iram  evadere,  in  dextera  Patris  illum  regnantcm 
fldeliter  nobiscum  adoratc.  Forsitan  dicetis  mihi : 
*  Nunquid  quamvis  sero,  si  ad  eum  conversi  fueri^ 
miis,  illius  resurrectionis  participes  erimus  ?  Sed  si 
boc  dicitis,  excmplis  veterum  vera  esse,  quae  dixi, 
probare  potcslis. 

Nostis  Elisaeum,  de  cujiis  superius  virtutibus  ali- 
qua  diximup,  veridicum  fuissc  prophetam  in  gcnte 

^  vestra  a  Dco  conslitutuin  :  qui  cum  aegrotare  coe- 
pisset,  et  ad  visitandum  eum  Joas  rex  Israel  de* 
scendisset,  coramque  eo  flevisset,  et  per  fenestram 
orientalem  jussu  illius  sagittam  jecisset,  terramque 
tertio  jaculo  percussisset,  ei  vir  Domini  praedixit» 
quoties  Syriam  percussurus  esset.  Morluus  est  ergo 
in  eadem  inflrmitate  Elisaeus,  et  a  supradicto  rege 
ejusque  populo  honorifice  sepuUus.  Latrunculi  au- 
tem  de  Moab  venerunt  in  tcrram  in  ipso  anno. 
Qxidam  autem  scpelientes  hominem,  viderunt  ia- 
Ininculos,  et  projecerunt  cadaver  in  sepulcro  Eli- 
saei.  Quod  dum  tetigisset  ossa  Elisaei,  revixit  boiuu, 
et  stetit  super  pedessuos  {IV  Reg,  xiii).  Elisaeus 
ergo,  ut  supra  diximus,  interpretatur  Domini  salus; 
flguram  igitur  Ghristi  tcnuit,  qui  mundum  salvare 

^  venit.  In  hoc  etiam  quod  regcm  Israel  contra  Sy- 
riam  armavit,  Ghristum  figuravit,  qui  rectoribus 
Bcblesiae  armis  spiritalibus  se  induit,  et  contra  ho- 
stem  antiquum  praecipit  praeliari.  Ipsis  etiam  prae* 
cipitur  terram,  id  est  carnales  homines  jaculo  prs- 
dicationis  percutcre.  Tribus  vicibus  terram  Jaciilo 
percutere,  esi  Trinilatis  fidem  carualibus  per  doc- 
trinam  insinuare.  Sagittae  sunt  verba,  quae  docto* 
res  proferunt,  quia  usque  ad  audientiim  cor  per- 
veniunt.  Latrunculos  daemones  designant,  qui  anl- 
mas  ad  inlcritum  rapiunt.  Possunt  etiam  per  U« 
trunculos  bxretici  designari,  qui  fideles»  ne  m 
Ghristum  recte  credant,  pravis  suasionibus  t  — *" 
tatis  tramite  avertunt,  eosqiie  secum  miser 

0  ac  damnabilitcr  ad  perditionem  trahunt. 
mortui  hominis  univcrsuin  designat  humanti 
nus.  Resurrectio  igitur  cadaveris  per  contactiitt 
ossium  Elisaei  signiflcat,  quod  quicunque  firma  fide 
inortem  Ghristi  langunt,  et  spem  suain  vcraciter  in 
eo  coUocant,  sine  dubio  ejus  resurrcctionis  parti- 
cipes  erunt.  Gadavcr  minime  rcsurrexlssct,  nisi 
Elisaei  ossa  tetigisset;  quia  humanum  genus  nequi- 
quam  pcr  justitiam,  qux  Ghristus  est,  resurrexis- 
sct ;  scd,  pcccatis  exigentibus,  aeterna  inorte  sopi- 
retur,  nisi  in  Ghrislum  mortuum,  scpultum,  et  ve- 
racitcr  resuscilntum,  atque  in  dextcra  Patris  rf 
gnantem  fidciitcr  crcdidissct.  Ghristus  est  ergo 


(91)  Gicg.,  lib.  IX  Moral ,  cap.-22. 


SOI  SCRMONES.—  SERli.  Xlll.  IN  GdlNA  DOMINl.  862 

causa  resurrectlonis,  et  cum  Patre  tollus  nostrac  A  gius  a  divinae  visionis  gloria  projiciuiitur.  Ipti 

enim  de  manu  Dei  repulti  tutu  (Ptal.  LxxxYn).Miro 


felicitalis.  In  eo  igitur  ab^aeterna  morle  eripiuntur, 
et  aetcrnaliler  vivunt,  qui  in  enm  veraciter  credunt. 
U.de  ipse  ait :  Ego  sum  via,  veritat,  et  vila  (Joan. 
xiv).  Cur  ergo,  Judrei»  nunc  usque  increduli  pernia- 
nelis  qui  in  lege,  et  gcntc  vesira  tot  veritatis  at- 
testatores,  tamque  de  Cliristi  nativilale,  passione 
et  resurrectione  manifesla  signu  invenilis?  Cur  per 
vestrura  stultitiani  alqiie  incrcdulitatern  non  solum 
seternae  vit^e  felicilatem  aniitlilis,  sed  etia:!i  vos 
ipsos  aeterui  incendii  flammis  destinatis?  Si  Chri- 
stum  Dei  esse  Filiura  negatis,  omnibus  bonis  pri- 
vati  estls.  Poeniteat  ergo  vos,  illum  usque  modo 
negasse,et  delnceps  veram  illi  fidem  exliibete.Cre- 
dite  illum  ex  Deo  Patre  anle  omnia  saecula  natum 


aulem  omnipotentem  superni  protcctoris  providen- 
tiam  descril;il,cuui  dicit  animam  sancli  viri,  quasi 
in  fasriculo  vivcnlium,  apud  cum  esse  custodilain. 
Sicut  cniiu  furile  esl  cutlibct  fasciculuni  lierbx,  vel 
feni  maiiu  rclcnluiii  conservare,  ita  virtus  Salva- 
toris  nostri  cldctos  ab  initio  usque  in  nncni  custo- 
dit.  De  qiiibus  ipse  ait :  Non  rapiet  eot  quisquam 
de  niauu  niea  (Joan,  x).  Sicut  anlcni  fasciculus  al- 
ligaiur,  ita  sanclorum  coetus  una  cliaritate  cons- 
iringilur,  et  divino  muniminc  circumdalur. 

Ad  vos  iterum,  Judxi,  revcrtor  loqticndo,  quia 
vestrae  infelicitati  plurimum  condoleo,  dum  vos  in 
lide  Christi  miniis  devotos  intueor.  Si  ergo,  ut  su- 


incOabililer  esse,   et   in  Gne  temporum  de  Virginc  ^  pradictum  cst,  in  fasciculo  vultis  custo<liri,  et  col- 


malre  veram  hominis  substantiam  pro  salule  hu- 
niani  generis  assuinpsisse.  Yeram  habet  de  Patre 
naturaliter  xternam  et  incommulabilem  divinita- 
tem;  veram  accepit  in  fine  temporum  de  matre 
uituraliter  bumanitatem.  Scimus,  quia  si  illum  re- 
gem  gioriae  esse  cognovissetis,  cruci  nequaquaro 
anigeretis  (/  Cor,  ii).  Salva  ergo  et  inlacta  divini- 
tale  sua,  pro  salutc  nostra  passus  est  in  humani- 
tate  asssumpta.  Si  igilur  ab  co  vcniam  consequi 
plenam  qiixritis,  credcrc  in  cum  ullra  ne  difreralis. 
Sed,  si  mihi  Cbristiano  hoinini  vcram  vobis  Hdem 
suadenti  forsilan  non  vuliis  credere,  saltem  David 
regi  et  prophetae  idipsuin  vobis  pnecipicnti  credite. 


ligari  viventiuro,  accedile  Tidelilcr  ad  Christum,  qui 
est  lumen  verum,  ct  illuminabit  vos,  quia  ipse  t7/i(- 
minat  omnem  hominem  venienlem  in  hunc  mundum 
(Joan,  i).lpse  quippe  est  sol  angeiorum,  et  rcfcctio, 
quem  Deus  Patcr  anle  omnia  siccula  genuit  ex  se- 
ipso.  In  ipsum  ergo,  dum  potestis,  crederc  fcsti- 
nate,  quia  si  Filium  non  habctis,  omnino  Patrciu 
minime  potcstis  habere.  Dum  patienler  vestrasn 
exspeciat  poenitentiam,  cum  lacrymis  ab  co  veniaro 
postulatc,  ne  forte  si  noltieritis,  vos  taiiquani  sa- 
crilegos,  ^t  tanti  homicidii  reos  in  sui  districti  ju- 
dicii  condemnet  examine.  Qiiamvis  illum  cruci  siiie 
causa  ainxeritis,  et  per  invidiam  morti  tradideritis; 


Audite  ergo  quid  vobis  praecipiat  placala  aure :  r  la»"en  si  animo  contrilo  coram  eo  poenitcntiam  ego 


Acccdite^  inquit,  aa  eum,  et  illuminamini;et  faeiet 
veslrce  non  confnudentur  (Pial.  xxxiii).  Sicut  supe- 
rius  Intimavimus,  Douiinus  noster  Jesus  Christus 
cum  Patre  et  Spiritu  sancto  unus  Dcus  est  verus. 
Accedite  igitur  ad  eum  Gdeliter  credcndo,  qtiia  per 
ipsuro  Deus  Pater  omnia  crcavit  ex  nihiloi  Nun- 
quani  a  se  rcpellit,  sed  misericorditer  suscipit, 
quos  Gdeliter  in  se  ci*edere  conspicit.  IIIos  ab  ini- 
tio  solos  a  seioso  consuevit  repeilerc,  quorum  ani- 
roos  conira  se  novit  obstinaios  pcrmanere.  Justo 
r/f!(|uidcm  judicio  erga  se  eiatos  abjicit,  et  mira 
|laie  ad  sc  dcvotos  astringit,  quia  ab  initio  su- 
rcsistit,  ct  humilcs  colligit  (Jac,  iv).  Unde 
jiil  ad  David  dixit 


ritis,  consequi  ab  illo  plcnam  indulgentiaui  nou 
dnbitclis.  Naturaliter  est  eniin  pius,  ct  crga  pjcui- 
tcntes  bcnignus.  Ponitc  ergo  in  conspectu  cjus  ve- 
rae  compunctionis  lacrymas,  ct  sicul  piissiinus  pa- 
tcr,  velut  nubcm,  ct  quasi  nobulam  delcbit  iniqui- 
tates  vestras.  Ad  ipsum  accedere  festinatc,  et  de 
ipsius  misciicordia  coiiGdite.  In  cum  crcdcre  ne 
dia*eratis,  et  dc  cjtis  bonitalc  ullra  non  dubitctis. 

Vos  interea  rogo,  fratrcs  charissimi,  ut  pro  ejus- 
dem  perGdae  gentis  caccitate  Domino  assidue  preccs 
fundatis,  quaienus  eorum  corda  rore  suae  grati.-e 
dignelur  emollire,  et  ad  scipsum  pic  convcrterc, 
quia  potent  est  ipse  de  lapidibut  istis  sutcitare  fHios 
Abrahm  (Matth,  iii).  Instantia  crgo  vcstne  oralionis 


rit  anima  mei  Domini  custodita  quasi  in  fasci-  D  ^^  ^O''"'"  cordibus  tenebras  expellat   InGdclilatis. 


culo  viventium^  apud  Dominum,  Porro  inimicorum 
iuorum  anima  rotabitur^  quasi  impetu,  et  circuloi 
futtdoj  (I  Reg,  xxv).  Pulchcrrima  comparatione  sta- 
tuni  justorum,  et  rcproborum  disccrnit.  Horuro 
qiiippe  animas  appellat  viveutes,  illorum  vero  spi- 
rilali  morte  praeoccupatas:  ANtnia  eittm,  qucepeccar 
verit,  ipsa  morietur,  (Ezech,  xviii).  Hos  fasciculo, 
illos  lapidi  fundae  assimiiavit,FascicuIus  enim  con- 
stringitur  ut  servetur ;  lapis  in  funda  ponitur,  ut 
abjiciatur.  Sic  enim  elccti  pressuris  tribulationuro 
constringuntur,  ut  his  admoniti  arctius  ad  invicero 
inutua  charitate  nectantur,  et  adunati  uianu  Re- 
demptoris  in  perpctuum  conserventur.  Reprobi 
quanto  latius  voluptati  suje  dimitluntur,  tanto  Ibu- 


Studiuro  vcstraruro  precum  conjungat  eos  turbis 
Gdelium.  Si  Geri  potest,  cuin  Dei  juvamine  ad  gre- 
mluro  sanctae  Ecclcsia&  orando  eos  reducitc.  Quaro- 
vis  illi  digni  non  sint  impctrare  clcmentiam,  vos 
lamen  cum  pro  cis  oratis^  aelerna  vobis  acquiritis 
praemiu.  Vos  tamen,  dilectissimi,  scire  vohi,  quia 
Chrisliis  illis  fuit  promissus,  sed  nobis  est  dattis. 
Sic  ait  ipse :  iVoii  sum  missnt  nisi  ad  oves,  quae  pe- 
rieruntdomus  Urael(Matlh,  xv).  Nobis  csl  igitur  a 
Deo  Patre  donalus,  et  illis  ablatus.  Cum  ignoininit 
repulsus  est  ab  eis,  sed  cura  honore  susceptus  est 
a  nobis.  Abstulit  illis  Deus  in  perpetuum  genteiii  et 
locum,  nobis  vero  in  possessionero  aeiernaro  dcUit 
illum.  Ad  uitimum  quoquc  illos  Irudidlt  omnibu^ 


8G3 


S.  MARTlNi 


nationibus,  quae  sub  coeto  sunt  in  coptivitatem ;  nos 
autem  perduxit  ad  libcrtatem.  Quid  ergo  intcr  haec, 
fraircs  charissimi,  siniroadvertiiis?  Nunquid  haec 
tam  magna  bencCcia  conccssil  nobis  Dcus  pro  no- 
stris  mcrilis?  nimquid  aliquid  i  oni  oporali  fuinius, 
pro  quo  tanla  bona  de  manu  Domini  recipcrc  me- 
riiimus?  nequaquam.  Non  enim  ab  co  nostris  me- 
rilis,  scd  sola  cjus  gratia  redcmpli  sumus. 

Meritum  quippe  hominis,  ut  ait  bcatus  Gregorius 
(22)  y  huperna  gratia  non  ut  veniatt  invenil,  scd  post^ 
quam  venerit,  facit.  Ad  indiynam  ergo  mentem  ve- 
niens  Deus^  dignam  sibi  eam  exhibet  veniendo^  et  facit 
in  ea  merilum,  quod  remuneret,  qui  hoc  solum  inve- 
nerat,  puod  puniret.  Libet  inter  hac  mentis  oculot  ad 
iUum  laUronem  ducere,  qni  de  falce  (23)  ascendit  cru^ 
eem,  et  de  cruce  paradisum :  et  aperte  cognoscemus^ 
quia  non  nostriji  mcritis,  sed  soUi  Dei  gratia  redempli 
t%mus.  Intueamur,  qualis  ad  patibulum  venerit^  et  a 
patibulo.  q^alis  abscessit,  Venit  reus  fraterno  «(iji- 
««tttncer  cruentus.sed  in  cruce  interna  gratia  est  mu- 
latus.  Sed  ille  qui  mortem  fratri  intulit,  morientis 
fiomini  vilam  pradicavit  dicens :  i  Memento  mei,  Do^ 
mjntf,  dum  veneris  in  regnum  tuum  (Luc,  xxiii).  > 
In  cruce  manus  ejus  clavi  pedesque  confixerant,  nihH- 
que  in  eo  liberum  nisi  cor  et  lingua  remanserat :  sed^ 
inspirante  Deo,  totum  illi  obtulit,  quod  in  se  liberum 
invenit^  utjuxta  hoc  quod  scriptum  est,  corde  crederet 
ad  justitiam.  et  ore  confiteretur  ad  salutem  {Rom.  \). 
/n  corde  autem  fidelium  tres  summopere  manere  rir- 
tutes,  testatur  Apostolus,  dicens :  t  Nunc  autem  ma- 
nent  fides,  spes^  charitas  (/  Cor,  xni).  i  Quas  divina 
subito  repletus  gratia  et  accepit  latro^  et  servavit  in 
cruce,  Fidem  namque  habuit^  quia  regnaturum  Domir 
num  eredidit,  quem  tecum  pariter  morientem  vidit, 
Spem  habuit,  qui  regni  ejus  aditum  postulavit,  dicens: 
c  Memento  met,  dum  veneris  in  regnum  tuum,  i  Cha^ 
ritatem  quoque  in  morte  sua  vivaciler  tenuii^  qui  fra- 
trem  et  collatronem  pro  simili  scclere  mojrientemy  et 
de  iniquitate  arguit^  et  vitam,  quam  cognoveratj  pro!' 
dicavitf  dicens :  c  Neque  tu  times  Deum,  qui  in  ezdem 
damnatione  es,  Etnos  quidemjuste:  nam  digna  factis 
recipimus ;  hic  vero  nVtil  mati  gessit  (Luc,  xxiii).  > 
IUe^  qui  talis  ad  crucem  venil  ex  culpa^  ecce  qualis  a 
enice  recedit  ex  gratia,  Confitebatur  Dominum,  quem 
videbat  secum  in  hutnana  infirmitate  (^i),quando  eum 
negabant  apostoli^  quem  miracula  viderant  divina  rir- 
tute  facientem.  Sed  hi,  qui  salvari  hominem  propriis 
vjribus  astruuntf  eamdem  confefsionem  hominis  ab 
ipsius  esse  virtute  hominis  suspicantur^  Quod  si  ita 
esset,  in  Dei  iaude  Psabnista  non  diceret :  c  Confessio 
et  magnificentia  opus  ejus  (Psal.  cx).tAb  eo  itaque 
accipimus  recta  confiteri,  a  quo  nobis  et  magna  danr- 
tur  operuri.  Quia  ergo  nihii  boni  operis  dedimus.  pro 
quo  tanta  bona  de  manuDomini  rccepimuSt  illi  ncccsse 
es/,  ttf  sine  intermissione  gratias  rcferamu^, 

Ut  ergo  superius  jam  dictuin  ost,  Dci  Filiiis  Ju« 
dacis  rucrat  promissus,  scd  iiobis  est  datus.  Al)  illis 

(22)'  Lib.  XVIII  Moral^  cap.  22,  in  fin. 
(23)  ruuce. 


LEGIONENSIS  8C4 

A  crudelit.r  est  morti  traditus,  et  ii  nobis  deiroie  su- 
sceptus.  Multo  nimirum  antea  per  Isaiam  de  illis 
dictum  fucrat :  Filios  enutrivi  et  exaltavi^  ipsi  an- 
tem  eontemnentes  spreverunt  me  (Isa,  i).  hd  nobis 
aiiicm  sic  ail  Psalmista :  Populus,  quem  non  cognovi 
servivit  mihi ;  in  auditu  auris  obedivit  mihi(Psai. 
xvii).  Quamvis  ergo  illum,  cbnrissimi,  oculis  non 
meruimus  videre  corporeis,  dignuin  tamcn  cst,  ut 
illi  obedicntes  siniiis  in  aiidilu  auris ;  quia  beati 
qui  illum  non  vidcrunt,  ct  crediderunt  Gdeliter  in 
eiim  {Joan.  xx).  Diligamus  crgo  eum  sinceris  men- 
tibus,  et  serviamus  ei  toiis  viribus.  Exeamus  ad 
eum  sectiiidum  Apostolum  exlra  castra^improperium 
eJHs  portantes  (Hebr.  xiii).  Quid  est  extra  castra  ad 
Glirislum  exire,  nisi  rcnuntialis  omnibus  bujus  sa&- 
culi  deliciis,  ct  sxcularis  vitac  blandimentis,  cruceui 
pro  amore  illus  ferrc,  ct  qiiod  est  gloriosius,  si  ne- 
cessc  fiierit,  siciit  ille  pro  nobis  fudit»  sic  et  nos 
sanguinem  proprium  fundere?Extra  castra  ad  eum 
eximus ;  si  cxtra  patrein,  extra  matrem,  extra  (i- 
Hos,  omncsqiic  consanguineos,  et  exlra  proprias 
voluntates  illi  devole  servirc  studemus./mprop^niim, 
inquit,  eju$  portantes.  Iinpropcrium  Ghristi  portare 
est,  crucem,  passionem,  flagella  vidclicct,  clavorum 
fixuras,  vulnus  latcris,  accli  potalionem,  arundinis 
percussionem,  alapas,  opprobria,  dcrisiones,  spula, 
coronam  spineam,  mortcin  ct  scpulluram  ejus  non 
erubescere,  scd  devoie  cunctis  genlibus  et  aperle 
prsedicare.  Undc  Apostolus  Timothcum  aduionebdt, 

Q  dicens :  Noti  crubcscere  testimonium  Domini  nostri 
Jesu  Christi  (II  Tim,  i).  Ac  si  apertius  diceret:  Noli 
erubescereGhristum  praedicare  a  Juda^is  cmcifixuin ; 
qiiia  qiiamvis  siistinucrit  passionein,  scilicct  flagelb, 
cruccm.,  mortem  ct  improperia,  tamen  resurgens  a 
mortuis,  et  asccndens  in  coelum,  data  cst  ei  omnis 
potestas  a  Deo  Patrc  super  omne,  quod  creatum 
est^Nos  quoquc  improperlum  ejus  portamus,  cuot 
illius  exemplo  humilia  de  nobis  sentimas,  soper- 
biam  exsecramus,- humilitatem  tenemus,  tempon- 
lcm  gloriam  rcspuimus,  in  domo  Det  ahjecti  esse 
eligimus,  divilias  contemnimus,  paupertatem  to- 
luntarie  suslinemus,  illalas  nobis  a  proximis  inju* 
rias  xqiiaiiimilcr  tolcramiis;  in  frigore  et  iiiidjit^lej^ 
in  vigiliis  mullis,  in  fiimc  ct  sili,  in  jejuniis  miMn 

^  illi  scrvire  stuilemiis,  ad  ipsius  vcnerandae  passionit- 
rccitationcm  laciynias  fundimus,  capitlos  capitis 
ad  modum  illius  spineae  coronas  tondemas,  ipsius 
vivifica;  crucis  vcxilium  in  frontibus  nostris  gesta- 
n.us,  insupcr  et  in  e,'us  nomine  Ghristiani  vocaiunr. 
Nain  et  cum  pagani  odio  nominis  ejus  nos  Inse- 
quuiitur,  aut  occidunt,  liaBretici  impugnant,  JuJaei 
blaspheinanl :  si  hatc  amore  illius  gratis  sustmc- 
iiius,  nimirum  cjus  impropcrium  portamus.  fpsius 
ergo  improperium  nostra  sit  gloria,  illius  mors  no- 
stra  vila;  ejus  crux  noster  triumphus,  ipsiits  resnr»' 
rcctid  nostra  felicilas. 
Grntias  igit^fr,  dilcclissimi,  in  commune  agamus 

(24)  Suppl.,  Moricnlem, 


805 


SERMONES.  —  SERM.  XXIU.  LN  COENA  DOMINI. 


m 


Doo  Palri  Fiiioqiie  cjus  Domino  noslro  Jesu  Cliri- A  bilas  nosira  sil  consolalio ;  ipsius  corona  spinea 


sto,  et  Spirilui  sanclo,  pro  taiito  tamqiie  incompa- 
rabili  beiieficio  nobis  ab  eo  indignis  collato.  Cliristus 
▼oluiitate  Dei  Patris,  et  cooperatione  saucti  Spiri- 
tus  humanitalero  noslram  assumendo,  semetipsum 
exinaniTit,  s!iamque  sponle  aniroam  tradidit,  et  de 
sua  iiiorte  nobis  medicinam  aptavit,  qiia  misericor- 
diter  vulnera  noslra  curavit.  Tales  ergo,  rralres 
chapissimi,  in  ejus  exhibeamus  nos  servilio  ut, 
ipsiiis  graliae  pneveniente  doiio,  illius  passio  no- 
strorum  sit  peccatorum  remissio;  ejus  vulnera  no- 
stra*  sint  infirmitatis  remedia ;  illius  passionis  acer- 


nostrr  sit  honor;illius  resurrcctio  sit  de  theatro 
ad  palaiium,de  carcere  ad  curiam,  de  terra  ad  cu>- 
lum,  de  niorle  perpetua  ad  xlernam  vitam,  de  vo- 
lutabro  vitiorum  ad  consortium  angelorum  relix 
transmigratio,  praestante  eoJein  Domino  nostro  Je- 
su  Christo,  qui  hac  nocte  pro  totius  mundi  salute 
s^^ipsum  permisit  ab  impiis  comprchendi,  et  iK)nti- 
iicibus,  ac  judici  prxseiilnri.  Qui  vivit,  ct  reguat 
cum  Deo  Patre  in  imitate  Spiritus  sancti  Dcus  per 
omnia  sanrula  sseculorum.  Amen 


SERMO  VICESIMUS  TERTIUS. 


LVCOENA  DOMINI  IIT. 


Deus  Paler  anle  omnia  sa^^ula  Filium  sibi  xqua- 
km  genutt,  per  quem  visibiiia  et  in? isibilia  cuncta 
creavit;per  quem  et  in  xternitate  sua  huiiianum 
genus,  quod  diaboli  dolo  decipientis  a  reclitiidinis 
statu  casunim  prxsciebat,  liberare  disposuit.  Ab 
initio  ergo  niuiidi  ejnsdcm  Jcsu  Cbristi  F4lii  sui  na- 
tivitatem,  passionem  et  resurrectionem  per  figuras 
inuotuit,  patriarcharum  exemplis  praesignavit,  per 
prophelas  prsedixit,  per  apostolos  vero  aperte  mon- 
slravit  (25).  Nonne  illum  Dei  Filium  pro  noslra  sa- 
iute  passurum  prsGgurabat  Joseph,  qui  venundalus 
«b  iuvidentlbus  fratribus,  in  i£gyptum  perductus, 
atque  ibidem  est  subliniatus?  (Gen.  xxxvii.)  Joseph 
iinus  ex  duodecim  flliis  Jacob,  quem  paicr  prae  eao- 
teris  fliiis  dil«!xit,  CbristQm  Dominum  prxflguravit, 
qucm  Deus  Pater  secundum  caruem  natum  c;tteris 
fratribus  ex  Abraham  siirpe  progenitis  praetulit. 
Unde  et  ibi  dicitur,  quod  Jacob  eum  in  senectute  ge- 
numei  {ikid.).  Senescente  enim  munJo  illucescens 
Dei  Filius  per  Harias  sanctissim£  et  gloriosissimae 
virginis  partum,  serius  advenit  tanquain  fllius  se- 
nectutis  secundum  sacranicnlum  suscepti  hominis, 
?  qiii  erat  ante  saecula  apud  Patrem.  Tnnica  autem 
piilymita,  quam  fecit  ei  pater,  vaiielatein  populo- 
rum  ex  omnibus  gentibus  in  corpore  Christi  con- 
gregatam  significavit. 

Manipulus  Joseph  illud  est,  quod  in  Chrislo  im- 
pletum  est,  aiorabunt  eum  omnet  rege»  terrx^  omnes 
gente$  servient  ei  {PsaL  lxxi),  scilicet  frui-tum  bo- 
uoruni  operum  aflerentes.  Ipse  est  quem  sol,  et  lu- 
na,  et  stellie  adoraut :  de  quo  sole  dictum  est :  Lau- 
diUt  eum  aoi,  et  /ufia,  et  omnes  itellas  ei  lumen  (P$aL 
cxi*viii).  Ipsum  enim  excellentia  sanctorum  in  solis 
nonune  sub  imagine  cbarilatis,  et  Ecclesiac  et  om- 
uium  populorum  numerositas  in  flgura  stellanim 
adorat.  Unde  et  pater  suus  Joseph  increpat,  diccns : 


B  Nunquid  ego  et  mater  tua  et  fratres  tut  adoraOtmue 
te  super  teiram  ?  (Cen,  xxxvii.)  Objurgatio  ista  |>a- 
tris  stultitiam  sive  elatioiiem  populi  Israelis  signi- 
ficat,  qui  pro  eo  qiiod  ex  se  natum  Christum  cogno- 
sciint,  adorarc  contetnniint.  Jacob  misit  Joseph  fi- 
lium  suum,  ut  dc  fratribus  sollicitudinem  gcreret, 
et  Deus  Pater  misit  uiiigenitum  Filium  suuui,  ut 
humanum  genus  peccalis  languidum  visitard.  Mit- 
tjtur,  ab  illo  utique  Patre,  de  quo  scriptuiu  cst: 
Misit  Deus  Filium  suum  in  simititudinem  carhis  pee* 
cati  (Rom,  viii),  ut  videret  si  recte  essent  Dves.  Ei 
Dominus  in  Evangelio:  Non  veni,  inquitp  nisi  ad 
oves  perditas  domus  Israel  (Matth,  xv).  Inveait  crgo 
Josepb  fralrcs  suos  in  Dothain,  quod  inten^retatur 
defeclio.\ere  in  graiidi  defeclione  erant,  qui  de  fra* 
tricidio  cogitabant.  Cura  vidissent  ergo  Josf  ph  fra- 
tres  sui  protul,  occidere  eum  cogitaverunt.  et  vi- 
dentes  JudaRi  verum  Joseph  Domlnum  Jesum  Chri- 
slum,  ut  eum  crucifigerent,  unum  onines  oinsilium 
statucrunt,  dicentes  Pilato  :  Crucifigatur  {Mattk. 
xxvii). 

Sequitur :  Fera  pessima  devoravit  eum^  id  cst  Ju- 
daica  bestia  interfecit  Chrislum.  De  qua  Dominus 
in  Evangelio  dicit :  Ecce  ego  mitlo  vos  sicut  ove$  in 
medio  luporum  (lfa«/i.x).Nudaverunt  ilaqueJoseph 
fratres  sui  tunica  polymita  ct  talari,  el  Judaei  Chrl- 
stum  per  mortem  crucis  exspoliaveront  tunica  cor- 
porali :  polymita,  id  est  decorata  omnium  virtutum 
diversitate.Resperserunt  autem  haedi  saiiguine  luni- 
D  cam,  quia  falsis  eum  criininibus,  id  est  testimoniis, 
accusantes  fuerunt.  Ilittitur  dehinc  Joseph  in  cister- 
nam  ;  et  Cbristus  spoliatus  carne  bumana,  descen* 
dit  iii  iufernum.  De  cisterna  quoque  levatur  ille,  et 
Ismaelitis,  id  est  gentibus  venditur ;  et  Christua 
postquam  de  inferno  egressus  esl,  ab  omiiibus  g«n- 
tibus  lidci  commercio  comparatiir.  Il!c  pcr  Jnd»' 


♦(^)  Isid.,  QuiPit.  in  Gen.,  cap.  30. 


8C7 


S.  MAnTINl  LEGI0NCNSI9 


m 


consilium  vcndiiur ;  etliic  per  consllium  Judx  Isca-  A  sto,  (fuando  fames  fldel  fueril  et  salutis ,  |Iudc  mii- 


rloth  triginta  nrgcnieis  Ycmmdatur.  Deliinc  )acob 
posleritntis  suae  dispendia  dcplorans,  quasi  praer 
/ilium  lugcbnt  amissuni,  cCquasi  prophela  flebat  in- 
tcritum  Jud;coruni.  Dcniquc  scidit  vestimenta  sua, 
quod  in  passione  Do:r.iiii  legimus  factum  a  princi- 
pibus  sacerdotum.  Sed  et  vclum  tempii  scissum  eil 
(Lnc,  xxiii),  ut  patriarcha  nudatum  suum  populum, 
cl  divisa  ostcndcrct  rcgna.  Igilur  Joscpli  dcsccndil 
in  ifgyptum,  ci  Christus  in  mundum.  Emit  cum 
cunuchus,  id  cst  castiis  in  disciplinis  evangclicis 
populus.  Erat  autem  Joseph  pulchra  facie  {Gcn. 
xxxix) ;  ila  ct  David  de  Chrislo  ait:  Speciosus  fcrma 
pr<B  fHiis  hominumj  diffusa  est  gratia  in  tabiis  (mm, 
elc.  {PsaL  xliv.)  Sed  ct  muticr^  inquit,  m  eum  ocu- 


cti  pariter  et  fldeles  habeant  simnl  copiosae  justltne 
frugem,  nec  fides  eorum  inopia  sermonis  atleiiuaUi 
deflcial.  Inde  Joseph  ,  qui  typum  indueral  Chrisii» 
ciirrum  meruit ,  ct  pi^aecone  antecedente  eum ,  con- 
slituil  illum  rcx  supcr  uiiiversam  terram  iEgypli. 
El  Dominus  iioslcr  posiquam  cst  distractus  l  Ju- 
d.xa,  ul  Joseph  a  fralribus»  ct  de  inferorum  carccre 
sniTcxit ,  ascondil  currum  regni  coelcstis,  de  qiio 
dictuin  est :  Currus  Dei  decem  miliibus  {Psai.  lxvii). 
Acccpit  eliam  potestatem  a  Deo  Paire  pr^idicaiidi 
el  judicandi,  sicut  Paulus  ait  :  Et  dedit  ei  nomen^ 
^uod  est  super  omne  nomen,  ut  in  nomine  Jesu  omne 
geuH  flectaiur  cceiestium,  terestrium  et  infernofum 
{Vhiiipp.  ii).  Acccpil  quoque  ctannulum,  poiitifica- 


los  jecit,  ut  adulterium  cnm  iilo  perpetraret  (Cen,  ^  tuni  scilicei  fldeij  quo  credentium  aniinae  sigiio  sa* 


xxxix).  Ha^c  mulier  flgura  erat  Synagog»,  qux  sxpe 
sicitl  scriplum  cst,  machata  est  post  deos  aiienos 
(Jer.  iii);  similiter  volebat  cl  Chrislum  in  adulteriis 
suo  scelere  detincre,  ut  negarct  sc  csse  Deum,  el 
Pharisxorum  magis  et  Suribarum  quam  legis  pra!- 
cepla  servarct,^  cui  ille  velut  maritus  erat.  Christus 
autem  iion  acquicscens  illicilx  doctrinx,  id  est 
adu'.lcrio  adulterinx  Synagog»,  manu  veste  cor- 
poris  apprehensus,  carne  se  exuit,  ac  li!)cr  oiortis 
in  coelum  ascendlt.  Calumniata  cst  mulier,  Id  est 
Synagoga,  ubi  eum  tenere  non  potuit,  diceiis,  qiiod 
lemplum  Dei  blasphcmarct,  et  legi  diccrelur  esse 
contrarius,  vel  transgressor.  lllum  vero  carccr  non 
terruit,  non  inferna  tenuerunt,  cum  ctiam  ubi  ve- 
luti  punlendus  descenderat,  inde  alios  liberavit. 
Denique  Joseph  invenil  duos  cunuchos  de  domo 
regis  iu  carcere  vinctos,  duorum  populorum,  cre- 
dcntiuin  scilicet  el  incredulorum  flguram  signifl- 
cantes,  qui  conclusi  sub  peccatoAdae,  transgressione 
obnoxii  tencbanlur.  Ideo  eunuchi  dicuntur,  quia 
casiaro  acceperant  regulam  disciplinse.  Undc  est 
illud:  Eioquia  Domini  casta  (Psii/.xi).Deniqiie  post 
trinam  lucem  Domino  ab  inferis  resurgente,  et  le- 
gis  obscura,  ut  Joseph,  somnia  revclantc,  solutus 
csl  a  peccalis  credentium  populus,  ct  dc  inrerni 
carccre  liberatus,  redit  in  ministerio  divinx  Icgis. 
Iucrcdulus  autcra  et  inipius  Judaeorum  populus  quia 
in  conversationis  ligno  non  credidit,  transgressio- 


lutis  signantur,  frontibusque  et  cordibus  nostris 
per  sigiium  crucis  gratia  (ctcrni  regis,  id  est  lumeii 
Yultus  illius  iinprimitur.  luduiturque  stolam  bis- 
sinam,  id  est  carncm  sanctam  bisso  splendidioreni, 
ct  stolam  immortalilatis.  Acccpit  quoque  el  torqueiii 
aurcum,  id  est  intellectum  bonum.  PraK^o  ante  euin 
prxccdit ;  ct  Joannes  Baplisla  Christiim  praccedens 
pracconabalur,  dicens  :  Paratc  viam  Domino,  recias 
facite  semitas  Dei  nostri  (Matth.  iii).  Habebit  ei 
alium  praeconem,  tubam  vidclicet  angeli ;  quia  ipse 
dc  se  ad  judicium  venturo  quasi  de  alio  dixii  : 
Veniet  in  tubam  angeii  (Matth,  xxiv).  Vocarur 
quippe  Joseph  lingua  iEgyptiaca ,  saivator  mundi, 
Q  quod  manireslius  de  Christo  dicitur,  quoniam  sub 
flgura  Joseph  Salvator  ostenditur,  non  tanlum  unius 
tcrrae  iCgypti ,  sed  etiam  totius  mundi.  Triginta 
annorum  eral  Joseph  (Luc,  iii)  quando  in  conspe- 
clu  regis  Pharaonis  stelit,  totidemque  annoruro  le- 
gitur  Christus,  quando  sub  typo  Pharaonis  iu  coii- 
speclu  mundi  apparuit  revelatus.  Accepil  ergo  ex 
gentibus  uxorero ,  id  esl  Ecclesiam ,  ex  qua  genuil 
duos  fllios,  id  cst  duos  populos  ex  Judaeis  et  genti- 
bus  congregatos.  Igitur  post  ubertatis  annos  in  uni- 
verso  orbe  fames  prxvaluit.  Merilo ;  quia  non  erat 
qiii  faccrct  bonitatcm.  Post  haec  Joseph  copia  fru- 
menti  salvat  i£gyptum ,  cl  Christus  ubertate  verbi 
Dci  libcrat  inunduni.  Apcruit  enim  borrea  sua  Chri- 
stus  In  orbe  terrarum,  et  erogatione  frumenli  sui 


nislignosuspcnditur,ut  illi  alteri  contigit  eunucho,  D  omnia  subjugavit.  Nisi  enim  Josepb  fratrcs  vendi- 


qui  Judxorum  imaginem  iiidicavit. 

Piaelerea  narrat  Pharao  somnium ,  et  interpre- 
tatur  Joseph.  Sed  quid  signiflcatur  in  septem  spicis 
plenis,  seu  quld  in  septem  vaccis  pinguibus  ostcn- 
debalur,iiisi  seplem  charismatum  dona  spirltua- 
lium,  quibus  ubertas  larga  pietate  redundat?  Al 
contra  septem  steriles  et  jejunae  famem  veritatis  et 
justitiae  novisslmis  temporibus  signiflcabant.  Con- 
gregavll  autem  Joseph  per  seplcm  annos  omncm 
fruguni  abundantiam,  id  est  frumcnta  fidei  sanclo- 
*mm  horreis  condens,  per  iUa  scilicel  seplcm  cha- 
risuiaca ,  quasi  per  septem  annos ,  ut  cum  septem 
nnni  inopiae  venerint,  id  est  cuin  Iniquitas  illa  oc- 
currerit  septcin  capitalium  criminum  sub  Antichri- 


dissenl,  defeceral  iEgyptus;  ct  nisi  Judaei  Cbristum 
cruciflxissent,  perierat  mundus.  Joseph  etiam  inter- 
pretatur  augmentatio ,  sive  ampiiatio ;  sed  in  illo 
Joseph  ampliationem  non  habuit,  iiisl  sola  iEgy- 
ptus.  In  nostro  vero  Joseph  augmentum  haberc 
meruit  universus  mundus.  Ille  erogavlt  triticum, 
Cbristus  Dci  verbum.  In  omnem  enim  terram  exivit 
sonus  ejus,  et  in  fines  orbis  terrw  vetba  illius  (Psat. 
xviii).  Dicit  Jacob  flliis  suis  :  Est  frumentum  in 
jEgypto  (Cen.  xxii).  Diclt  el  Deus  Pater  :  Ex  JEgy^ 
pto  vocavi  fiiium  meum  etc.  (Ose.  xi.)  Descendunt 
igitur  decem  profectorcs,  id  est  Judaei  Decalogo 
legis  constituti,  quos  ipse  cognoscensnon  est  cogiii- 
tus  ab  eis.  Cognoscuntur  Hebraei  a  Christo,  ipsi 


SERMONES.—  SERM.  XXlll.  IN  COENA  DOMINI. 


870 


autero   non  cognoscunt  Ghristum.  Dedcrunt  qui-  A  vivificabilur.  Yocatur  ergo  Jacob,  id  est  populus  Ju- 


dem  illi  pecunias,  sed  Joseph  dedit  Iriticum,  et  red- 
didit  argentum,  quia  non  pccunia  emilur  Gbrislug, 
sed  gratia. 

Yidit  Joseph  Benjamin  parvulum  fratrem  suum. 
Mysticequoquevidit  Dominus  JesusPaulum  quando 
lux  de  ccelo  circumfuUit  eum  (Act.  ix).  Paulus  (i6) 
diclus,  quia  nondum  maturam  in  carne  fidei  aeta- 
tcM  gerebat.  Unde  etiam  lcgitur  adolesccns ,  quia 
lapidantium  Slephanum  vcstimenla  servabat  (Act, 
vii).  Flevit  Joseph  :  et  ca^citas  Pauli  flctus  esl  Ghri- 
sti.  Lavat  faciem  suam  Ghhslns,  ubi  baplizatus  cst 
Paulus,  per  quem  ipse  Doniinus  Jcsus  viderelur  a 
plurihns.  Deliinc  scyphus  argenlcus  soli  sacculo 
junioris  inseritur  {fien,  xi.iv).  Sed  quid  sibi  vult 


daeorum  a  filiis  suis,  Pelro  videlicet,  Paulo,  Joanue 
et  cacieris  apostoiis  invitatur  ad  gratiam.  Occurrit 
illi  Judas  qui  inlerpretatur  confestio,  qui  jam  prae- 
cedlt  confessio  quos  antc  porfidia  possidebat  :  et 
sic  Joseph  verus,  id  est  Ghristus  occunit.  Quis 
enim  suscipiet  novissimis  temporibus  populuni  Ju- 
dacorum,  non  secundum  iiiiiis  nierita,  scd  secun- 
dum  electioncm  graiiae  suae,  et  imponct  nianum 
super  oculos  ejus,  ul  cx»cilalem  auferat,  nisi  Chri- 
stus?  Gujus  ideo  distulit  cxcilatcm,  ut  postremus 
crcderet,  qui  aute  non  putavil  esse  credcndum. 
llndc  cl  Apostolus  ait :  Ca'cilas  ex  parte  contigit  in 
Jsraely  donec  plenitudo  gentium  intraret^  et  sic  omnis 
Israel  salvus  fieret  (Rom,  xi).  Tradidit  J»)seph  post 


quod  inventus  est  in  sacculo  Bcnjamin  scyphus,  "  baec  parentibus  suis  ct  fialribus  optimam  tcrraui 


nisi  qiiia  iii  corde  Pauli  jam  doclrin»  coelestis 
praefulgebat  eloquium,  dum  esset  erudilus  in  lege? 
Sed  quia  Ghristo  subjcclus  non  erat,  doctrina  in  eo 
perfi^cte  non  lucebat.  Scyphus  inlra  saccum  do- 
ctrina  erat  inira  legem ,  luccrna  intra  modium. 
Uissus  tamen  Ananias  manum  posuit ,  marsupium  ' 
solvit,  quo  soluto  argenlum  resplenduit,  ct,  dcci- 
dentibus  squamis  velut  quibusdam  sacci  vinculis, 
soluto  sacco,  id  est  deposito  legis  velamine  adcptua 
est  gratiam  libertatis,  et  revelala  facie  sermonis 
Evangelium  praedicat  (Act.  ix).  Dati  sunt  Benjnmin 
triginta  (27)  argenlei  cum  quinque  stolis  optimis 
[Gen.  XLv).  Triginta  argenlcos   a   Ghristo   acripit 


Gersen,  praebens  eis  cibaria,quia  famcs  opprcsserat 
terrain.  Sic  et  Dominus  eligens  teiTain  parcntibus 
optimam,  id  est  patriarchis  et  prophelis.  ex  quibus 
ipse  secunduin  carnem  nasci  digtialus  est,  sive 
omnibus  sanctis,  dc  quibus  in  Evangelio  dicit  :  lli 
sunt  Iratres  mei ,  qui  faciunt  vuluntatem  meam 
(Matth.  xii).  IHs  igitur  dat  terram ,  scilicet  rcpro- 
niissionis  regni  Dei,  de  qua  dicitur  per  prophctam : 
Credo  videre  bona  Domiui  in  terra  viveniium  (Psal. 

XXVl). 

(29)  Dchinc  Josoph  fesliiians  accipcre  bcncdiclio 
nctn  patris,  duns  iiiios  obtulit  ,  Manasscn  vidclicet 
et  Ephraiiii  (Cen.  xlviii)  :  inquilius  factum  est  sicut 


quicunque  praedicat  Trinilalem,  sive  Ghristi  cru-  ^  in  Esau  et  Jacob  :  nani  major  Manasses,  qui  intcr- 


cein.  Idcoque  et  Paulus  ail  :  Neque  enim  judicavi 
me  scire  aliquid  inter  vos,  nisi  Jesum  Christum,  et 
hunc  crucifixum  (J  Cor.  ii).  Qtiinque  autem  slolas 
Paulus  accepil,  id  est  sapienlise ,  omniiimque  seii- 
suuin  multipliccs  disciplinas  (28).  Praecessit  igitur 
Paulus,  et  ejus  exsuperat  portio  mcriiorum ,  sed 
tamen  habent  et  fralrcs,  id  csl  alii  pra;dicatores 
gratiam  suam,  binas  videlicct  stolas,  id  est  ut  con-; 
iiteanlur  Ghristuin  et  Dcum  essc  et  hominem,  juxta 
quod  in  Proverbiis  legitur  :  Omnes  domestici  ejus 
testiti  sunt  duplicibus  (Prov.  xxxi),  id  est  mystica 
vel  morali  intelligentia.  Milluntur  et  patri  munera; 
fiJ*us  honorat  patrem  :  Ghristus  populum  suum 
promissis  in  vila  muneribus.  Porlant  haec  munera 


pretatur  cbtivio,  lypum  gcssil  Jud:coniin ,  qiii  est 
oblilus  Deum  suum,  qui  fecit  cuni.  Minor  vero  ty- 
pucn  tcnuit  Ghristianoruni,  qiii  fecunditatem  sona^ 
quod  est  propriiim  populi  junioris,  qui  fccundatus 
est  in  latitudine  mundi.  Ilos  quidein  dum  benedi- 
ccre  vcllet  Jacob,  Joseph  posuit  Ephraim  ad  sini- 
slrain ;  Manassen  vero  ad  dexteram  avi  constiluit. 
At  ille  cancellatis  manibus  crucis  niysterium  pras- 
figurans,  translata  in  minori  dexlcra,  sinistram 
niajori  siiperposuit,  sicque  crucis  siniilitudo  super 
capita  corum  denotata,  Judaeis  scandalum,  Ghri- 
siianis  futuram  gloriam  praesignavit.  Seniorer? 
quoque,  id  est  Manassen,  per  crucis  myslerium  s^- 
nistrum  factuin  dc  dextro;  et  juniorem  Ephraini 


asini,  id  est  gentiles;  portant  in  typo  Ghristi  mu-  D  dextrum  de  sinislro  cernimus,  quia,  Judxis  iu  no- 


ncra,  portant  in  Evangclio  munerum  largitorem. 
Dimisit  Joseph  fratres  suos,  qui  nunliaverunt  patri 
dicentcs  :  Joseph  filius  tuus  vivit ;  et  ipse  dominatur 
in  tota  terra  jEgypti  (Gen.  xlv).  Expavit  autem  Ja- 
cob,  id  cst  plcbs  incrudela ,  sed  postquam  Ghristi 
gestain  fine  cognovcrit,  reviviscet  spiritus  ejus;  et 
qui  mortuus  vidcbatur,  fide  resurrcctionis  Ghristi 

(26)  Quoniam  bciicdiclio  Jacob  ad  B^njamin  in 
sensu  spirituali  iinplcta  est  in  apostolo  Paulo,  ut 
finuant  communiter  Patres,  idcirco  Isidorus  ea  hic 
interserit,  quae  de  apostolo  Lucas  narrat ;  codex 
auteiu  Martini  legit  Pau/us,  ubi  editi,  Parvulus;  scd 
ut  quod  scntimus,  promamus,  neutri  lectioni  satis 
ftdinius. 

(27)  Juxta  Yulgatam  legendum  bic  erat»  trccenti; 


stra  sinistra  labcntibus,  nos  illorum  gloriam  adepti 
suinus.  Tali  ergo  sacranicnto  majori  populo  Ju- 
d;corum  pncpositus  est  minor  populus  gentilium. 
Undc  et  idein  patriarcha  sic  ait  :  JJic  quidem  eril 
in  poputum ;  sed  ille  exaitabitur  (ibid.). 

Ab  initio  ergo  Dci  Filtus  non  tacuit ;  sed  per  pa- 
triarchas  et  prophetas  adventum  suum  praenun* 

scd  Isidorus  aliam  vcrsionem  evolvit ,  cum  Ambro- 
sius,  cx  quo  hxc  dcsumpsit,  Vulgatam  retineat, 
cap.  43  de  Joseph. 

(28)  Gorrige  niinc  locuni  sic  :  Quinqu$  stoloM 
Paulus  accepitf  id  est  omnium  sensuum  muUiplic$$ 
disciptinas.  Pracessit  (Edit.,  Prajcetlit,) 

(20j  Isidor.,  ubi  supra,  cap.  31. 


871  S.  MARtlNI 

linvit,  ul  gens  perfida  Judaborum  nuUam  penitus 
excusationem  suae  increduUtalis  invenire  possel. 
Quanivis  iUos  Deus  non  credituros  praevideret,  per 
legis  tamen  et  veritalis  prxcones,  ut  sibi  venienii 
fideliter  occurrereht,  admouere  non  cessavit.  Hinc 
Jeremias  ex  persona  Domini  praedicebat :  Pranjari- 
ealionem  prcnaricata  esl  in  me  domut  Juda,  ait 
Domintu  :  Negaverunt  me,  et  dixerunt  :  Non  est 
ipse  {Jer.  v).  (50)  lloc  etiam  adbuc  Judaei  usque 
hodie  de  Christo  dicunt :  Non  est  ipse,  exspectantes 
alium,  cum  quo  pcreant,  sciUcet  Antichristum.  Et 
Isaias  :  Non  est  species  ei,  neque  decor;  et  vidimui 
efim,  el  non  erat  aspectus ;  et  desideravimus  evm, 
despectum^  et  novissimum  virorum ,  virum  dolorum^ 
et  scietttem  ferre  infirmitatem ,  et  quasi  abseonditus 
wltus  ejus  et  despectus^  unde  nec  reputavimus  eum 
{Isa.  Lii!).  Quibus  verbis  Judaeorum  significatur 
increduUlas,  a  quibus  visus  est  Ghristus  non  ha- 
bere  speciem  neque  decorem.  Unde  nec  apud  eos 
re.putatus  est  Dcus.  Quem ,  quia  non  essent  cogni- 
turi,  nec  recepturi,  idem  Isaias  approbat,  dicens  : 
Filios  enutrivi,  etexaltavi^  dicit  Dominus;  ipsi  autem 
eontemnentes  spreverunt  me  {Isa,  i).  £t  iterum  : 
Cognovit  bos  possessorem  stiicm,  et  asinus  proisepe 
domini  sui;  Israelme  non  cognovit,  popuius  meus 
non  intellexit  (Isa.  vi).  Adhuc  etiam  subjungit,  di- 
cens  :  Auditionem  audietis  et  non  inteiligetis;  cer^ 
nentes  videbitis ,  et  non  scietis,  Incrassatum  est  cor 
popuU  liujus.  IJnde  Ezechiel :  Factus  est  sermo  Do- 
mini  ad  me,  dicens  :  Fili  hominis,  tu  habitas  in  me- 
dio  domus  exasperantis ;  qui  habet  oculos  ad  viden^ 
dum^  et  non  vldet^  et  aures  ad  audiendum,  et  non 
jtudit  (Ezech.  xii).  Sic  enim  excaecati  sunt ,  ut  Sal- 
Talorem  non  agnoscerenl,  nec  susciperent.  £t  cujus 
diem  Ahraham  vidit,  et  laetatus  esi  (Joan,  viii); 
Jiidaei  videntes  doluerunt  et  vocifcrantcs  dixerunt  : 
Reus  est  mortis  {Matth,  xxvi).  Advenliim  Chrisli 
prophetae  cum  magno  desiderio  exspectavorunt ; 
isti  vero  infeiices  et  videriinl ,  et  non  cognoverunt, 
insuper  ei  blaspbemantes  dixerunt  :  Non  habemus 
regem^  nisi  Cmsarem  (JoMn,  xix).  Quare?  qui  exca^- 
catfit  iilos  maiitia  eorum  (Sap.  u),  ciijus  populi  du- 
ritia,  sic  non  mutatur,  quomodo  nec  i£thiopis  co* 
lor,  aut  pardi  varielas,  Jeremia  lestante  :  Si  mutnre 
potest  jEthiops  peiiem  suam,  et  pardus  varietates 
suas,  mutavit  gens  ista  pravitatem  et  duritiam  cordis 
sui  (Jer,  xiii). 

(31)  Quod  Judaei  el  gentiles  congregandi  erant  ad 
iDlerficiendum  Dei  el  hominis  Filium,  quia  Judaei 
uon  agnosceotes  eum  congregati  sunt  ad  crucifi- 
f^endiun  iUam,  universalem  in  ejus  passionc  assen- 
sutti  praebeiiles.  iu  legilur  :  Quare  (remuerunt  gen- 
les,  et  populi  meditati  sunt  inania  TAstiterunt  reges 
terree^  id  est  Herodcs  et  Pilntus,  et  principes  eonve- 
nerunt  in  unum;  principes  videlicet  sacerdoium  ct 
seiiiores  Judaeorum,  adversus  Dominum,  et  adversus 
Chrhtum  ejus  {Psal.  ii).  Et  iterum  ex  persona  Do- 

(30)  Isid.,  lib.  i  contra  Judepos,  c.  48. 
(51)  Isid.,  ubi  sup.,  cap.  49. 


LEGIONENSIS  871 

j^  m\m '.  Circumdederunt  me  canes  mutti;  consiiium 
maiignanlium  obsedit  me  (Psai.  xxi).  In  Isaia  sic 
scribitur:  Specuiatores  ejus  ccBci;  canes  muli  non 
valentes  iatrare  (Isa  lvi).  Ac  si  diceret :  Specuia^ 
tores  ejus  nescierunt  ^  omnes  casci  (ibid.),  Scribae 
sciiicet  et  Pharisaei ,  sacerdotes,  regcs  et  principes 
non  habentes  Christum  luinen  verum,  sive  fidem  el 
aUas  virtutes,  univcrsi  canes  muti  contra  inimicos 
sine  voce  praedicationis  noii  valcntes  latrare ,  qiiia 
vitiis  astricti  erubescunt  praedicare.  Sic  el  hod  ie 
in  Ecclesia  si  carcus  ca.'co  ducatum  prsebcat,  aiuLo 
iii  foveam  cadunt  (Matth,  xvj.  Sic  et  Judaei  caxos 
suae  icgis  principes  et  doctores  sequentes,  Chri- 
stuin  crucifixerunt,  el  cum  eis  in  xternae  damna- 
tionis  foveam  incidcrunt.  c  Canum  enim  rooris  esl« 

l^  ut  ait  bcatus  Ililarius,  pastori  alludere,  gregem  iio- 
scere ,  insidiantes  feras  persequi.  i  At  verb  Judaei 
canes  caeci  pastorem  suum  non  videntes ,  ofllciuiu 
non  inleUigcntes,  latratus  suos  non  ad  feras,  sed  ad 
gregeni ;  iion  ad  fures,  scd  ad  Dominum  retrorse- 
ruiit.  Unde  et  ipse  Dominus  per  aUuin  prophetam 

•  dicit  :  Facti  sunl  mihi  in  sagittam  reciprocam,  quia 
Cliristus  triginta  argenleis  vendendus  erat  a  Juda. 
Jain  vero  qiiod  triginla  argenleis  appreliatus,  el 
^vecunidalus  esl,  per  Zachariani  ipse  praenuniiavit, 
dicens  :  Si  bonum  est  in  conspcctu  vestro,  date  mer^ 
ccdem  meam  iriginta  argenieis.  Et  dixit  Dominus  ad 
me  :  Projice  ilios  ad  statuarinmt  decortrm  pretium^ 
quo  appretiatus  sum  ab  eis  (Zachar,  xi).  (32)  Haec 
cnim  nota  causa  ouinibus  est,  quod  Judas  pceni- 
teiitia  motus  pecuniam  reporlavit,  et  projecit  In 
teaiplo,  et  abiens  laqueo  se  suspendit,  ut  iinplerelur 
(Iiiod  dicit  Isaias  :  Testis  faisus  non  erit  impunitus 
pro  eo  qnod  vendidit  argento  justum.  Dicatur  ergo : 
Si  bonum  ctt  in  conspeclu  restro,  hoc  est,  si  placet| 
ex  Ubero  arbitrio  aflerte  niihi  mercedem  meam, 
quia  vos  paucos  assunipsi,  et  gentes  abjeci,  ser- 
vate  ergo  pr.xcepta  mca.  Etsi  non  vuliis  reddere 
mercedeni  meain,  nec  mco  noniine  ccnseri,  quie- 
scite,  aperte  renuile,  qiiod  vultis  facite.  Et  appre- 
henderunt  merccdem  meam  triginta  argenteis  (ibid,)^ 
qui  dixcrant  :  Omnia  quce  prwcepit  Deus  faciemus 
(Exod,  xxiv).  Postea  triginta  argenl^os  dederuul 
Judae  proditori  pro  ineo  sanguinc.  JudaM  inaUliose 

D  inlerprelantyr  per  triginla  argenteos  trigiata  man* 
data  legis,  quae  fucere  jubentiir ;  ct  rursuin  iriginta 
scplcm  alia,  qiiae  proliibenlur  .  Et  dixit  Dominus  oi 
me.Pater  scilicct  ad  Fiiium,  vel  ad  proplicUm : 
Projice  ilios  ad  statuarium ,  id  cst  conflalorium  : 
Decorum  pretium  quo  apprctiatus  sumab  eis.  Ac  tl 
apertius  dicatur  :  Dices  eis  ut  argenium  niaiidatu- 
rum  Dei  reddant  Deo,  plasmatori  et  factori  suo  : 
quod  qiiia  facere  noluerunt,  projecli  sunt.  Non  di- 
cit :  depone,  sed  projice,  ut  judicio  ficloris,  id  esl 
conflatoris  merces  Domini  panderetur.i4(f  sfaftiffriiiw, 
inqiiit,  id  est  ad  fusorcm  statuarum,  quod  aUi  pta* 
stem  dicunt ,  id  est  pctorem  (35),  vel  figutum »  ul 

(32)  Isid.,  ibid.,  cap.  20. 

(33)  Finctorem, 


8^  SERMONES.  —  SERM.  1^X111,  LN  CCENA  DOMINI.  S7t 

onuiiuni  Creator  de  pretio  judicet,  quod  decorum  A  dum  juJicalus  esl,  vicit;  quia  nibil  in  eo,  quod 


ironice  vocat.  Quasi  diceret  :  Popuius,  quem  elegi 
in  filium,  tam  vili  prelio  me  emendum  vendeudum^ 
qne  judicavit. 

Iterum  subjungit  dicens  :  El  tuU  trigmki  argen- 
$e^s  :  etprojeci  Hlo»  in  domum  Domini  ad  statuarium 
{Zochar,\i).  Unde  dicitur  :  Etprojectis  argentei»  in 
templo,  abiens  laqueo  $e  suspendit  {Matth.  xx^ii). 
Statui  vel  statamus  pondus  est ;  inde  statuarius,  id 
est  pondcrator.  Multa  enim  bona  opera  Dei  Filius 
apud  Judacos  fecerat,  reddcns  vitam  mortuis,  lumen 
caecis,  auditum  surdis,  gressum  claudis  {Matth,  xi), 
pro  quibus  omnibus  Judaei  nefanda  aestimalione 
iriginta  argentcorum  mercedem  worteui  ilii  dede- 
runt. 


dignejudicarelur,  persecutor  populus  invenit.  Uiide 
Michaeas  propheta  adventum  judicii  ejus  pixztun- 
tians,  sic  coaiminatur  contra  eumdem  populum  im- 
pium,  ubi  ostendit  beneficia  Domini  ad  populuoi 
siiuin,  et  econtra  mala  eorum  adversus  Dominuiii, 
diccns  :  Audite  qum  loQuitur  Dominus  mihi :  Surge^ 
contende  judicio  adversum  montes^  et  audiant  coiles 
vocem  tuam  (Mich,  vi), 

Montes  sunt  administratorii  spiritus,  quibus  coni- 
missa  est  procuratio  bumanarum  rerum  (37).  Ad- 
versus  hos  jubctur  propheta  conleudere  judicio» 
ut,  si  ilii  montes  vel  colles  inventi  fuerint  noii  beuc 
curasse  populum,  videatur  si  vel  culpa  Dei  sit,  qui 
non  idoncos  praeposuit;  vel  i{>sorum  angeloruHi,  si 


(34)  Quod  Dominus  traditorem  per  panein  por-  B  non  egcrint,  quae  ad  officium  eorum  pertinebaut; 


rectum  ostendit  discipulis,  David  in  Psalmis  osteii 
dit  essecompletum,  dicens  :  Qui  edebat  panes  meos^ 
ampliavit  adversum  me  supplantationem  (Psal.  xl). 
£t  iterum  :  Tu  vero  homo  unanimis ;  dux  meus  et 
notuM  meus,  qui  simul  mecum  dulces  capiebas  cibos ; 
in  domo  Dei  ambulavimus  cum  consensu  (PsaL  liv). 

Quod  pro  nobis  Dei  Filius  spoiile  occubuit,  Isaias 
aperte  ostcndit,  dicens  :  Oblatus  est  quia  ipse  vo* 
Mt,  etiic  non  aperuit  os  suum  (Isai.  Liii).Et  iterum : 
Pro  eo  quod  tradidit  in  morte  animam  stcam,  videbit 
eemen  longwvum^  et  voluntas  Domini  m  manu  ejus 
dirigetur  (ibid:).  Voluntas  quidem  Patris  in  manu 
Christi  directa  est,  quia  ipsum  ad  redemptionem 
buinani  gcneris  Deus  Pater  miltere  dignatus  est 
£t  ipse  per  Jercmiain  loquitur,  dicens  :  Dimisi 
liomum  meam,  et  hareditatem  meam  :  tradidi  dile- 
ctamanimam  meamin  manus  inimicorum  (Jer,  xii), 
scilicet  Judaeorum,  qui  nie  interfecerunt. 

(35)  Quod  Dei  el  homini^  Filius  appprehendcn- 
dus  erat  a  Judaeis,  Jereinias  propheta  longe  antc 
praedixit  ubi  ait  :  Dominus  CltriHtus  captus  est  in 
peccatisnostris  (Thren.  iy).Quo  vaticinio  demoiistra- 
vit  aperte  illum  el  Christum  Dominum  esse,  et  pro 
peccatis  nostris  ti-adilum  fuisse.  Item  SapientiiB 
iiberdicit  :  Dixeruntimpiiintrase:Comprehendamus 
justum,  quia  inutiiii  est  nobis,  et  eontrarius  operibus 
nqstris.  Promittit  se  scientiam  Dei  habere^  et  Filium 
Dei  se  nominat.  Et  si  est  verus  FHius  Dei^  suscipiet 


:c 


vel  populi,  qui  bonis  praelatis  obedire  contempse- 
rint.  Et  cum  in  Dco,  nec  in  an^clis  culpa  itossii 
inveniri,  restat  quod  in  populos  invcniatur  et  jusle 
puniantur,  Tamen  non  statim  vult  Deus  peccauti- 
bus  inferre  siipplicia  ex  potestate;  sed  ut  justus 
videatur,  provocat  peccatores  ad  judiciura,  ut  sub 
teslimonio  angelorum  et  totius  creaturae  respon- 
deantsi  quid  contra  Deum  possint  causari.  Quidai;i 
Abraham  et  patriarcbas  montes  vocani,  quibus  to» 
calis  ad  judicium,  negotium  populi  sit  ventitanduni. 
Rursum  propheta  loquitiir  montibus,  sicut  ei  fuerat 
imperalum.  Audiant,  inquit,  montes  judidum  B:> 
minif  et  [ortia  fundafnenta  terra  :  quorum  videlice% 
custodia  honiines  in  virtulibus  fundati  sunt ;  Quia 
judicium  Demini  cum  populo  suo^  et  cum  hrael  dis»  • 
ceptabo.  Dat  Dominus  populo  suo  licentiam  dispu* 
tandi  contra  se.  Ac  si  apertiii^  propheta  diccret  : 
Idco  compello  vos  audire ;  quia  Dominus  uon  ex 
potestate  scd  ex  judicio  contra  vos  agere  vult. 
Popule  meos,  quid  feci  fi6t,  quod  facere  non  debui« 
etquid  molestus  fui  tibi,  vel  quo  labore  te  pressi? 
Responde  mihi.  Forsitan  desider^s  carnes  i£gy- 
piionim,  dolens  te  de  servitute  liberaturo,  ut  servi- 
res  Pharaoni  ct  diabolo  in  luto  et  latere.  Quia 
eduxi  te  de  terra  Mggpli^  et  de  domo  urvHuUsWfera^ 
vi  te.  Ac  si  diceret  :  Forsitan  in  hoc  molestus  fut. 
tibi,  quia  de  terra  i£gypli  te  liberavi,  ubi  te  aflli- 
gcbant  iuimici ;  et  misi  ante  faciem  tuam  ductores. 


t//tim  et  liberabit  de  manu  contrariorum  (Sap.  n).  D  Moysen  scilicet  amicum  meum,  et  Aaron  sacerdo- 


EU  infra  :  Ut  probemus  reverenliam  ejus,  et  sciamus 
patientiam  iltius,  morte  turpissima  condemnemus  eum 
(ibid^)^  Id  est  afltxione  crucis 

(36)  Quod  Doi  et  hominis  Filius  judicandus  erat 
a  iudaeis,  clamat  David  sub  persona  populi  in 
Deuin  peccantis :  Tibt  soli  peccavi  et  malum  coram 
%e  feeiy  ui  jultificeris  in  sermonibus  tuis^  et  vincas 
cum  judicaris  (Psal.  l).  Veniens  enim  Christus  in 
corpore,  lanqiiam  reuin  se  constituit,  ul  nos  a 
peccatis  justificaret,  et  judex  omiiium  homiiiibus 
se  pnebuit  iudicandum.  Sicqiie  roitis,  et  patiens, 

i^Si^Isid.,  cap.  21. 
/35^  Isid.,  cap.  23. 

Patrol.  CCVIII. 


tem,  et  Mariam  prophetein?  Et,  sihaec  parva  vi- 
deniur,  recordare  illius  tem^.oris,  quo  Balac  coii- 
duxit  contra  te  Balaain  ariolum ,  qiiein  coegi,  ut 
contra  voluntatem  suam  tibi  benediccr^t.  Qui  ali- 
quAudo  servivii  Pharaoni,  et  -figyptiis  in  luto  et 
latere,  si  aliquando  redemptor  suus  dispuut  cum 
illo,  non  negligat  vocem  arguentis,  sed  sciat  quod 
anle  eum  misit  Deus  Moysen,  id  est  spiritualem 
Icgem;  et  Aaron,  summum  vidclicet  sacei-dolem 
Christum;  et  Mariain,  id  est  vaticinium  propheU- 
rum.   Et  eliani  libcrat  de  manu  Balac,  qui  del^m 


(56)  Isid.,  cap.  ti, 
(37)  Isid.,  ex  Glosja. 


28 


liM  S.  MARtlNI  LEGIONENSIS  S7« 

ilicitur.  id  est  diaboli  delerc  cupientis,  qiii  est  rex  A  riimpere  per  se  ieiilando  non  valuit,  sed  ejus  car« 


lcge  abutentium.  Balaam  vanus  popuius,  Beor  ex 
pelle  interpretalur.  Cum  vero  diabolus  per  vanum 
populuro  gentium,  ^iui  ortus  est  cx  pclle»  id  esi 
carnis  opcribus  deditus  maledicere  cup.l  bominem, 
Deus  econtrario  benedicere  compellit.  \idet  enim 
"populus,  quamvis,  vanus,  diabolum  uuHquaui  sta- 
birem  ,  sed  senipcr  vacillantem,  doncc  veuiai,  et 
alios  introducat  in  Galgala,  quoil  «nterpretalur  oo- 
lut:.brum.  Si  ergo  viderimus  aliquos,  qui  nostrum 
siliant  sanguinem,  insurgeuies  contra  nos  dicamus  : 
'Balaam  -tenit  dt  iSetim  usgue  in  Galgalam^  ut  cognO' 
^catur  justitia  Dei  libcraiilis  (Micfi.  vi).  In  monte 
l&ina  gigiiuntur  ligna  Sciim  similia  albae  spin:e.  In 
boc  igitur  loco,   ut  siipra  diximus,  bencficia  Dei 


nem  per  suos  salellitcs  exstinxit,  et  dispensationi 
supernae  pielalis  nesciens  ex  bac  ipsa  permissione 
servivit.  Tribus  eteiiim  Redempiorem  nosir^im  len- 
tationibus  pulsans,  cor  Dei  ieinerare  non  valuii ; 
sed  Gum  Judaeorum  mentem  ad  niortero  carnis  cjut 
excitavit,  curoque  eum  coborii,  ac  poniiflcibus,  ei 
Pharisaboruro  roinistris  tradidit ;  niniiriini  iste  im- 
pius  nianus  ad  ierraro  tetendit*  IIujus  terre  judices 
sacerdotes  et  princi^^cs,  Pilaiiis  atque  illusorcs  1111- 
liles  fueruut.  Isle  itaque  iu^pias  vulturo  judicuni 
cjiis  operuit,  quia  corda  persequentiuro,  ne  actoreni 
suiiin  cogiioscerent,  malitiae  nubilo  velavii.  i:iiile 
pcr  Paulum  diciiur  -  Usque  in  hodiernum  diem^ 
cum  Moyses  lcgilur,  velamen  ejus  posilum  esl  super 


osicndit  ad  populuni  suum,  et  econtra  mala  eorum  B  coreorum  (11  Cor.iii).Quirursumaii:  Sieuitu  co^tio- 


adversum  Doroinum  Cbristum.  Qnid  etiaiii  jiixta 
b£C  ipsi  populo  vcnturum  sit  subjungii,  diccns  ; 
/tiitfiir,  tribtts:  Quis  approbavit  illudf  adliuc 
ignis  in  domo  impii  et  thesaurus  iniquilalis  (Blich. 

Ti). 

(58)  Quia  a  falsis  testibus  accusandus  crat  Dei 
'('iliiis  per  Osce  proplietain  sic  ait  idem  Dominus  : 
•Vw  eistquoniam  recesserunt  a  me^  colendo  videli- 
rei  idoia,  vastabuniur  ab  bostibus,  et  miscri  erunt, 
-ideo  sciltcei  quia  prwvaricati  sunt  in  me  adorando 
Viiulos,  et  mea  prscccpta  transgrediendo !  quibus 
«lixi  :  iVoit  [acieti$  vob.s  deos  aiienos  (Elxod.  xx). 
Omiics  siinul  a  rege  usque  ad  mendicum  vastabuii- 
iur,  sicut  cominuni  cousiiio  idola  fabricata  sunt. 


vissent ,  nunquam  Dominum  glorite  crucifixisseni 
(I  Cor,  ii).\ultus  ergo  judicuro  opertus  exsiiiii,  quia 
mens  persequentium,  eum  queni  tenefe  came  po- 
tuit,  Deum  essc.  ncc  per  iniracula  agnovii. 

Dical  ergo  in  hodierna  iradiiione  Jesus  Cliriiivs 
Deo  Patri :  Ne  tradideris  me  in  animas  tribulantium 
me,  etc.  Ac  si  aperlius  diceret :  Trade,  si  placei, 
carnein  in  manus  tribulanlium,  0  pater  jusiissime, 
sed  non  animaro  roeam  in  manus  eoriim  irada«t» 
Devorei  caro  carnem,  terra  ierram$  anima  ven» 
tibi  servetur  iilaesa.  Ei  quasi  quis  quaererei  :  Qiiare 
boc  dicis?  rcspondii  1  Eccequare  :  Quoniam  insur- 
rejcerunt  in  me  testes  iniqui,  roibi  dc  me  fa'sa  di- 
cenles,  ut  moveani  roe,  ei  revoccni  a  le,  quasi  ab 


Possoni  baec  vcrba  ad  passioneui  Cbristi  refcrri,  C  bominibus  gloriam  qiia^ram.  Scd  boc  roodo  iraderer 
-quia  sicut  coromuni  consilio  mortero  ejus  tractave- 
rmii,  ita  in  festivitate  pasehali  ab  bostibus  cafsi 
sunl.  Iteruro  dicii  :  Ego  erudivi  eos  et  confortavi 
^brachia  eorum ;  et  ipsi  in  me  cogitaverunl  malitiam, 
•Metersi  sunt  ut  essent  absque  jugo;  facti  sunt  qnasi 
arcus  dolosus  (Os.  vii).  Et  Malacbias  :  Invaluerunt 
super  me  verba  vestra^  dicit  Dominus,  et  dixistis : 
Quid  locuti  sumus  eontra  tef^^(Malach.  ii.)  Aperlehis 
\erbis  passionem  Cbrisii  oftteiidii,  sicui  de  eisdem 
iudaeis  evangelisia  dicii  :  Et  invalescebant  voces 
eo¥um  unanimiter  dicentes  :  ToUe,  tolle,  crurifige 
eum  {Joan.  xix).  Ei  David  in  Psalrois  ex  persona 
Chriaii  :  iVe  tradideris  me  in  animas  tribulantium 
mif  quoniam  insurrexerunt  in  me   testes  iniquif  et 


\H  aniuias  eoruin,  si  essem  falsus  cuni  eis,  ei  hu- 
niaiiain  cnptareni  glorium.  Et  mentita  est  iniquitat 
sibiy  non  luihi^  id  est  suo  niendacio  delectata  est, 
sed  inc  uon  movit  :  unde  niajor  gloris  niilii  esi  in 
coulo.  Ycl  meniita  est  iniquilas  sibi^  id  esi  ad  dam- 
num  suum.  Omnecnim  peccatum  in  suun  redit 
auciorcin. 

(40)  Quia  Judaei  clamaverant  Pilatoi  ui  Dei  el 
huminis  Filius  crticifigcretur,  hoc  jani  perlereroiaoi 
itiein  don.inus  de  Synagoga  pracdixerat,  dicens : 
Iletiqui  domum  meam ;  facta  est  mihi  hetreditas  mea 
quasi  leo  insilva.Dedit  vocem  suam  contrame{Jer.  sii), 
blasplicmans  utique  et  diccns  :  Crucifige,  crucip^ 
eum  (Luc.  xxin).  Et  alibi  ipse  aii  :  Super  9M» 


mentila   est  iniquitas  sibi  (Psal.  xxvi).  Ac  si  Deo  ^  aperuistis  os  vestrum,  et  adversus  quem  UiKustis  lin 

guas  vestrasf  (Isai.  lvii)  El  Isaias.  Ruit^  inquit, 
Jerusatem,  et  Judasconcidit,  quia  linguw eotum  cim* 
tra  Dominum  [Isai  iii).  Coiitra  Doininiim  uiiqiie 
eorum  l.nguae  fucrunt,  quaiido  Pilato  :  Nom  Aok- 
mus  regem,  nisi  Cwsarem,  ciamaveruni  (Joan.  xu). 
Et  iterum  :  Totte  hunc,  et  dimitte  nobis  Barabbam 
(Luc.  xxui).  Quia  ergo  Judaeorum  rmgiuc  conira  Du- 
minum  fuerunt,  idcirco  Jcrusalem  ruii,  ei  Judas 
concidit,  ac  Romaniis  eam  populiis  a  fundamenlis 
vastavit.  De  eadem  iropiis&iroa  genle  per  eumdcni 
prophetam  iteruro  Doroinus  conqueriiufy  dicens  : 

aO)  Isid.,  cao.  27. 


Patri  Chrisius  dicerei  :  Ne  tradideris  me  in  animas 
tribulantium  me,  non  dieo  1n  manus,  sed  in  animas^  id 
estne  sinaseossaiiari  malisroeis^ulBisconsentiam, 
ct  si  carnem  roearo  iradas  in  manus  eorum.  Unde 
in  Job  dicitur  :  Terro  data  est  in  manus  tfiipft,  »1/- 
tum  Judictm  ejus  operit  (Job  ix)  (39).  Quid  enim 
ierrae  nomine,  nisi  caro  exprimitur?  Quis  appella- 
tione  impii,  nisi  diabolus  appellatur?  Uujus  iinpii 
iiianus  fuerunt  bi,  qui  in  Rederopioris  nostri  morte 
grassati  sunt.  Tcrra  itaque  dala  esi  in  manus  ini  • 
pii,  quia  antiquus  hostis  Rederoptoris  roentem  cor- 

(3»)  Isid.,  cap.  26. 

i59),Grcg.,  lib.  IX    Morat.,  cap.  15. 


ST7  sERM(m:s.  —  ^Sfaiii. 

Exspeeiavi  ut  faceret  judicium,  et  ecce  initmite» ;  €f 
fusiitiam,  et^ccexlamor  (Isai,  v). 

(4 1 )  Quod  Judaei  Gbristu  m  crucifigentcs,  progenieni 
•oam  damnaverunt,  dicentes  :  Sanguis  ejus  super 
hos,  et  sufer  filios  nostros  (Matth,  xxvii) ;  oliiD  cum 
objurgatione  Isaias  praedixerat  ila  :  Semen  pessi- 
mum^  pra^arate  filios  vestros  occisioni  iniquitate  pa- 
irum  suorum  (hai.  xiv).  Venientibus  enim  Roma- 

,  liis  Jerosolymam,  in  iniquitatibtis  )MtlrNm  tnicidati 
sunt  filii. 

Ouia  Dci  Filius  flagcHatus  et  cokiphizatus  in  pas- 
sionc  sua  fuit,  beatus  Job  sic  de  iilo  dicit :  Percus- 
serunt  maxillam  meam^  satiati  sunt  pcmis  mcis 
( Job  XVI ).  Gregorius  :  Maxilla  quippe  Ecclesiie 
snfKti  prwdicalores  sHnt^  sicut  $ub  Judx  specie  per 
Jeremiam  dicitur :  t  Plorans  ploravit  in  nocte ,  et 
lacryma  ejus  in  maxiUis  ejus  (Thren,  i).  >  In  adver^ 
sitate  Ecclesioi  ilii  ampiius  planguHt^  qui  vitam  car^ 
ftaiium  confringere  pra'dicando  noverant,  Peripsos 
quippe  sancla  Ecciesia  iniquos  a  titiis  conleritj  et 
quasi  giutiens  ,  iii  sua  membra  canverlit^  Unde  ipsi 
quoque  primo  pradicaiori  velut  maxiiiie  Ecciesios  di^ 
citur :  c  Occide^  et  manduca  (Act.  x).  >  Uincest 
etiam  quod  Samson  maxiiiam  asini  tenuit,  et  hostes 
feremit^  quia  Redemptor  nosier  simpiicitatem  atqut 
palientiam  prwdicantium  suas  manu  virtuiis  tenenSf 
m  vitHs  suis  carnaies  inlerfecit.  Et  maxilia  in  terram 
projecta  postmodum  aquas  fudit ;  quia  data  morti 
prffdicatorum  corpora  magna  popuiis  monstravetye 
miracuia,  Maxiliam  ergo  perverhi  feriunt ,  cum  bo^ 
nos  Ecciesite  pra^icatores  insequuntur,  Et  quia  tune 
reprobi  grande  se  aiiquid  fecisse  existimanty  cum  vi' 
tam  pradicatorum  necant^  post  percussionem  ma- 
xiUa  apte  subjungitur  :  t  Satiati  sunt  pcenis  meis,  i 
lUe  quippe  eos  poena  satiat,  qui  sanctam  Eccietiam 
per  eos  temporaiiter  castigat^ 

^12)  l:i  Psalinis  etiaHi,  ipse  Dci  ct  bominis  Filkis 
dc  sc  ait  :  Ego  in  flageiia  paratus  sum :  el  doior 
weus  in  conspectu  nteo  semper(Psai,  xxxvii)^  Ac  si 
diccrct  :  Ego  in  flagella  paratus  suin,  quod  Judaei 
nen  putabaiil,  sed  iii  flagella  coartum.  Quod  si  in- 
telligcreiit  obedicntia^  cssc  quod  ego  flagellor ,  quia 
nemo  toUit  a  me  animam  meam,  sed  ego  pono  eam 
{Joan,  x) ,  110»  super  me  magtta  locuti  esseiit 
(Psai.  Liv).  In  flagella  igitur  paralus  sum,  ut  patiar 
iUa,  quae  illi  passuri  essent,  si  pro  eis  ego  pati  no- 
luisscm.  Aliter  :  ideo  factus  sum  tanquam  mutus  et 
non  audienSf  quomam  ego  in  fiagelia  paratus  svm, 
id  est  spontancus  subii  inorlcm,  iton  coactus.  Ego 
qtiippe  in  flagella  paratus  sum,  cgo  Iribulor,  ego 
patior  ;  iniiiiici  auteni  mei  et  roeorum  servorum  vi- 

.  vttut,  id  csl  florcnt  in  bac  vita ;  et  ideo  confirmali 
sunt  supcr  nie,  id  est  praevaluerunt  in  causa  mibi 
et  meis,  quaniuin  ad  exlerius.  Prsevalucrunt  enim 
niihi  in  passione  mea  Juda;i  et  me,  vCrberaiido 
et  occidendo.  Augustinus  :  c  /n  fiageiia  paratus^  > 
ad  hoc  videiicet  natus  sum,  ut  propter  peccata  populi 

(ii)Isid.,  cap.28. 

(42j  Uicjain  Uid.,  cap^O,  ^  Glossa. 


XXllI.  IN  COENA  DOMINI.  m 

A  ll^iftiia  sustineam,  Et  iterum  :  Adrersym  me  Imttsfi 
sunt^  H  emmmerunt ;  eongrtgata  sunt  super  me  fia-' 
geiioy  et  ignoravi  (Psai,  xxxiv).  Aiigustinus  :  Loqui-^ 
tur  liic  €hristus  exponens  quam  impie  egerint  cantra 
eum  Judcei,  Quasi  idem  RedempCor  humani  gcneris 
dieeret :  Ego  irisUbar  de  rlloruro  perditione  ,  el 
ipsi  adversum  me  ieiati  sunt.  Quasi  illi  siint  laeti, 
et  ego  tristis.  Guin  enim  pie  contristor,  Judaei  im- 
pie  iKlanlur.  Et  convenerunt  in  consilium,  ^  eon- 
gregata  sunt  super  me  fiageUa^  id  esl  tornienta  pata- 
bM;et  ignoravi  tecnnduiti  opinionem  ecArnm.  Aii- 
ter  :  Et  adversum  me  icetati  sunt,  ^t  convemrunt^  id 
est  unanimcs  in  boc  facti  sunt,  non  ut  poat  itfe 
irent,  sed  ut  adversum  me  essent;  et  (quod  det0- 
rius  est)  non  coacti,  non  cum  tiroore  aiiquo,  'sed 

l^  lostati  sunt,  id  est  la-tantcr  fecerunt;  et  illis  sic 
convenicntibus  congrcgata  sutft  super  me  fiageiia. 
Et  haec  siiie  mea  culpa,  quia  ignaravi^  non  poenam-, 
sed  causani  pcenae,  quia  noUa  erat  \n  me  tuljpa.  Vd 
lotiiis  miindi  llagella  congregala  stifA  sujier  nl^, 
quiaubiqucteiTarumiu  membris  meis  patior.  Si  • 
miiiter  et  pcr  Isaiam  ipse  Dominus  dicit :  iVori  sum 
ccntumaxy  neque  contradico,  Corpus  meum  dedi  per- 
cutientibus,  et  genas  meas  velientibus :  faciem  meatk 
non  averti  ab  iticrepantibus ,  et  conspuentibus  in  me 
(Isai,  l).  Et  per  Jeremiam  dicit :  Posui  seapuias 
meas  ad  fiageila,  et  maxiitas  ad  palmas  (ibid,  juxt. 
LXX).  Item  de  ipso  dicit  Jeremias  :  Dabit^  iiiquit, 
percutienti  se  maxiiiam  taturabitur  opproMis 
(Thren.  iii). 

^  (43)  Qiiia  aruhdine  Filii  Del  et  tiominis  capoi 
percussum  est  et  sustinuit  patienter,  tsaias  pnedi- 
xerat  sic  :  Arundinem  quassatam  non  conteret  (Isak 
xL'.i).  Hoc  etiam  et  Mattbaeus  evangelista  testatnr 
diceiis  :  Et  exuentes  eum ,  pro  purpura  qua  reges 
utebantur,  clUamidem  eocevneam  circumdederunt  ef, 
et  piectenteSf  pro  diadetnate  coronam  de  spinis  pa^ 
suerunt  super  caput  ejus,  et  pto  sccptro  amfKltiieiil 
in  dextera  ejus.  Et  genufiexo  ante  eum  illudebant  di- 
centes:  Ave,  reX  Judatorum  (Matih.  xxvii).  GenuflckO 
adorabanl  eura  iit  regcm,  ncscientes  ipsum  esso 
Regem  regum,  ct  Doiuinum  doiiiinoram,  per  queiH 
reges  regnani  (Prov.  viii)  (  quique  non  soliim  ler» 
rena,  sed  et  coelestia  regna  suis  tribuit  militibus; 

D  Sequitur :  Et  spuentes  in  eum^  acceperunt  arundi' 
nem,  et  percuti^ant  caput  ejus. 

(iA)  Quia  spinea  corona  Filii  Dei  et  faonkinib  fuit 
capiti  imposita,  hoc  in  Canticis  canticorttm  dicitur 
ex  persona  Patris  de  coniumelils  fiUi  denuntiantis 
iniquit^lem  Jerusalem,  atque  dfCdntis :  Egredimini^ 
fiiiw  Jerusalem,  et  videie  regem  Saiomonem  (Cani. 
iii),  id  est  paciflcum  regem  Chrislum,  ift  diademate^ 
id  est  in  cor<>na,  qua  coronavit  eum  mater  ejus^  co- 
rona  scili(^et  spinea,  quam  capiti  ejus  imposuit  Sy- 
nagoga.  Omnibus  in  passione  sua  idcm  Dei  et  ho-> 
minis  Filius  pro  seipso  lugeutibus  dicit :  FiUm 
Jerusalem^  nolite  fiere  super  me,  sed  super  vos  ipsas 

a3)Isid.,  cap.  50. 
(44)  Isid.,  cap.  3i. 


V  81»  t.  HARTINI  LGGIONENSrS  8)0 

'ifete^  et  iuperfiRoi  vestroi  (Lue.  xiiii).  Sed  et  per  Je-  A  si  apertius  diceret :  Erit  viu  taa,  id  esi  Del   rilf iis 


'  reiuiaiii  ipse  dicit  iSjnnii  ffeceatorumiuommciremn' 
'dedit  me  populue  hic,  iKenim  Isaias  ait :  Plantmi  vi^ 
-ueam  meam  electam ,  et  exepeetavi  ut  faeeret  tivas, 
fecit  autem  labmscai  {hai,  v).  Utique,  quia  de- 
generans  a  patriarcharutn  fructu,  non  n*uctuiii 
justiti»,  sed  spinas  mortis  et  crucis  suo  attulit  ac<* 
lori. 

Quia  Dei  et  hominis  Filiu9  veste  eoccinea  in  pas- 
lione  sua  erat  iiiduendus ;  quod  miiitcs  illudentes 
tectte  coccinea  induehint  Ctirislum ,  Isaia»  pnenun* 
tiavit,  dicens  :  Quis  est  iste ,  9^1  venit  de  Edom  tin- 
ctisvestibui  de  Boira?  (Isai,  lxiii.)  Et  itf^rum  : 
^uafe  rubrum  est  indumentum  tuum ,  et  vestimenta 
tua  iicut  ealcantium  in  torculari?  At  iile  respoii- 
dens  inquit  :  Torcular  calcavi  sotus  {ibid,).  C^{» 
care  enim  torcular  dixit  se  solum;  quia  solus 
firopter  inundi  peccatum  passionein  susiinuil.  So« 
lus,  quia  deiicta  bominuin  sanguine  suo  lavit. 
£t  liattbaeus  evangelista  :  ExuenteSf  inquit ,  eum 
furpma^  chlamidem  coccineam  circumdederunt  ei 
(MatUi.  xxvii). 

Quia  Dei  eC  liomiius  Fiiius ,  dum  pateretur,  ta- 
cuit ;  hoc  prophetarum  voces  testantur.  Isaias  sic 
de  illo  dicit :  Tamiuam  ovis  ad  occiiionem  ducetur , 
irf  iieut  a^ui  coram  tondente  ie  obmutescet^  et  sie 
non  aperiet  os  suum,  In  humilitaiejudiciumejui  iub' 
tatum  estf  etc.  (Isai.  liii.)  Et  iterum  :  Non  c/amo- 
"Vtt  neque  audietquis  vocemejus  inptateii  (liai,  xlii) 


pendens  in  cruce  ante  oculos  tuos,  quiest  vera  vita 
angelorum  et  omnium  sanctorum,  in  quo  et  tu 
quauivis  indignus  vivis,  et  moveris ,  et  n(»n  credes 
ei  aeternam  salutem  tibl  pr.rdicanti.  Et  timebii ,  in- 
quit^  die  ae  necte,  propter  Christum  videlicet  a  le 
crucifixum,  ne  iramDei  incurras,  et  per  Romano* 
nini  priiicipes  regnum,  sacerdolium»  k>cum  et  gen- 
tcni  perdas. 

(i5)  Sed  et  in  Psalmis  quia  Dei  ei  hominis  FHius 
extcndit  maniis  in  cruce,  sic  ait  David  :  Etevatio 
manuum  mearum  iacri/icium  vespertinum  (Psat. 
cxl).  Sive  qiiod  veniente  quasi  mundi  vespera)  sive 
quod  declinante  jam  sole  in  vesperam,  Dominiis  iii 
cnice  animam  posuit ,  elevans  inanus  suas  in  cm- 
B  cis  lignum,  atque  oflerens  seipsum  Deo  Patri  pro 
nobis  sacrificium,  ut  per  iltam  tantam  ac  talem  ho^ 
stiam  tamque  mundissimtm  noslra,  iiiio  totiu9 
mundt  dclerentur  pcccata.  Apud  Isaiam  quoque  de 
crucisejus  prsedicatione  iia  seribitor  :  Eterii  prin* 
cipatui  super^humerum  ejus  (Isai.  11),  id  cstvexiU 
liim  suae  crucis,  qiiod  suis  portavit  bumeris ,  juxt.i 
vaticinium  David,  qui  ait  :  Dominus  regnavit  a  li- 
gno  (Psat.  xcv).  Habacuc  quoque  de  illius  cruce.  m 
qua  exaltatus  omiiia  traxit  ad  seipsum,  ita  ait : 
Conma  inmanibus  ejus  (Habac.  111) :  quod  quid  est 
aliud  nisi  tropasum  crucis  ?  Item  ipse  de  ascen- 
sieiie  crucis  sic  ait :  Dominm  fortitudo  mea  comH' 
tuet  pedes  meoi  in  eonsummatione,  super  excelsa  im- 


Idein  ctiam  Dei  et  bominis  Filius  per  eumdem  pro-  r  ponet  me^ut  vincamih  claritate ejus  (ibid.),Splendor, 


'phetam  ciifcit :  Dominus  Deus  aperuit  mihi  aurem^ 
ego  autem  non  contradico  :  retronum  non  abii,  Cor^ 
'^pUM  meum  dedi  percutientibui,  et  genae  meae  teilentibui 
(liai.  l),  EI  ipse  alibi  :  Tacui^  et  iilui^  nunquid 
iomper  taeebo  ?  (hai.  xlh.)  Primo  enin  lacuil,  ul 
Judiearetur,  quando  sicut  agnus  coram  tondente 
Ciiit  sine  voce,  nec  apcruit  os  suum,  suamque  com- 
pescuit  potesiatcm.  In  novissiiuo  autem  sic  de  ilio 
scribilur :  Deus  manifeste  veniet :  Deus  uoster  et 
^owiUebk  (Psal,  xlix),  tacuit  enim  ut  judicaretur, 
«inando  venit  occuUus;  scd  nequaquiinilacebit,  cum 
Judicete  venerit  matfiirestus. 

Quod  crucis  suspcnsus  est  ligno,  iereinias  ex 
persona  ejusdem  Dei  ct  boniinis  Filii  mullo  antea 


inquit,  efus  ut  tux  erit,  comua  in  manibus  ejui.  Re- 
vera  Dei  Filius  quasi  sol  justitiae  resplendiiit»  qma 
iiniversum  orbem  sigitis  et  mii-aculis,  atque  ^at- 
ctrina  Evangelii  illuminavit.  Cornua  sttpe  pro  regi- 
bus  ponuntur ;  sed  in  hoc  loco  noii  pro  regibus» 
sed  pro  crucis  Christi  brachiis  intelliguntur.  Post- 
quam  enim  Cbrisii  miraeala  crcvermil,  uiauus  ejut 
In  cornibiis  crucis  figuntur. 

(i6)  Quia  in  cruce  manus  Filii  Dei  et  hominis, 
pedesque  clavis  confixi  sunt,  per  David  ipse  loqul- 
lur,  dicen»  :  Fodemnt  manus  meae,  et  pedee  meos^ 
dinumeravemnt  omnia  otsa  mea  (Psal.  xxi).  Eece 
evangelica  narratio :  haec  enim  facta  in  Evangelio  Le- 
guntur.  Foderunl   clavis  gentiles   milites  manu» 


sic  dixerat :  Ego  quasi  agnus  mantuetm^  qui  portatur  D  meas,  et  pedes  meos.  Cassiodorus  :  Et  nota 


ad  victimamf  et  non  cognovi,  quia  eogitavemnt  iuper 
me  coniiliaf  dicentee  :  Mittamus  lignum  in  pane  ejui^ 
et  erudamui  eum  de  terra  viveniium  (Jer.  xi).  Haec 
enim,  quae  passurus  erat  Doniinus  a  Judacis,  quasi 
sibi  facta  fuissent  propheta  commendat.  Nam  quid 
est  lignuffl  missum  in  pane ,  niu  Christi  afiixio  car- 
iiis  in  ligno  ?  Paiiem  enim  corpus  ejus  agnoscimus. 
Lignum  in  pane  ejus,  fides  nostra  crucem  agnoseit 
csse  in  corporc,  quia  vita  corporis  illius  panis  est. 
Unde  Moyses  typice  loquitur  populo  Judaico  :  Et 
erii  viia  tuapendem  ante  oculoi  tuos ,  et  timebii  die 
ac  nocU^  et  uon  eredee  vUes  tuie  (Deut.  xxvm).  Ac 

(45)  Rurtum  bidor. 


qma 

non  ai/,  transfixerunt,  vet  vulneravefuut,  eed  fode- 
nint ;  quia,  iicut  terra  fossa  fmctum  facit^  sie  fm- 
ctum  vitce  dedit  Christus  vulneratm.  Sequiiur ;  t  Et 
dinumeraverunt  omnia  ossa  mea,  >  td  ei nffimmtra- 
bitia  fecerMnt,  Proprie  describitur  hic  poena  emek. 
Augustinus  :  Et  non  polerat  metim  describi  corporig 
extensio  in  ligno^  quam  ut  diceret^  c  dtii«m«raMnuil 
ofAfita  ossa  mea.  y  Cassiodorii»  :  Et  quamvis  ad  tii- 
teram  hac  eane  accipiantur,  innuit  tamen  fossio  ma- 
numm,  quod  Judwi  operibus  ejus  non  credidemni  :  ei 
fossio  pedum,  quod  aposlotos  taceravamnt.  Sie  etiam 
oaa  (Gnumeraveruntf  id  eet  apoitoloi^  ne  in  mo/.rl 

(4G)  Isid.,  cap.  36,  et  Glossa. 


^t  S£RMONES.  —  SERM.  XXIII,  IN  CCENA  DOMIM.  881^ 

Humero  creuemii^  quasrebant  exitinguere^  tcilicet  ut  A  nia  nomiiia  dignitaluni  dcponenlur,  et  impteluia 


paucl  et  numerabilet  etscnl. 

MiUr :  Foderunt  manut  meat ,  et  pedet  tneot ,  id 
est  dolose  cogilaverunt  6ul>vertere  opera  niea  et  ar* 
fectiones  meas,  id  est  miracula  et  Toluntatem » 
quam  habui  ponendi  el  surocadi  animam  meam. 
IJiide  est  iHud  :  Domine,  recordati  tunmtt  quia  te- 
ductor  ille  dixit  adhuc  vivent :  Post  tret  diet  retur- 
gam,  Jube  ergo  cuttodiri  tepulcrum  usqne  in  diem 
Urtium^  ne  forte  veniant  ditcipuU  ejut ,  el  furentur. 
eum^  et  dicant  plebi,  turrexit  a  mortuit  (Matth. 
xxvii).  Et  quando  custodes  muneribus  corrupenint, 
«fuatenus  dicereiit  :  Quia  venerunt  ditcipuli,  et  fu- 
rati  tunt  nobit  nocte  dormientibut  (Matth.  xxviii). 
Dinumeraverunt  omnia  otta  mea^  ac  si  diceret  :  Sie 


fuerit,  quod  scriptum  est :  Eecehomo  (Joan.ikix)^ 
scilicet  et  opera  ejus ;  et  paleae  a  tritico  separat» 
fuerint :  tunc  erit  planctus  magnus  non  in  alio  ioco,  , 
sed   in  Jerusalem.  Plaga  enim  et  judicium  a  san- 
ctis  incipiet ;  et  reges,  sacerdotes,  prophetse  et  do- 
ctores  tundent  pectora  sua  manibus,  cum  viderint 
eum  quem  cruciGxerunt ,    regnantem  in  Patris  et . 
sua  majestate.  Sequitur  :  Et  plangent  familim  do^ 
mut  Nathan  teortnm^  et  mulieret  eorum  teortum ; 
famiiiadomut  David  teoftum^ei  mulieret  eorum  to^. 
ortum ;  famulias  domnt   Levi  teortum^  et  muiieret 
eorum  teortum ;  familiw  Semei  teortum ,  et  muliereit  ^ 
eorum  uortum :  omnet  familias  reliquWf  famiiiiBt  et  - 
famiiice   teortum,    Quod   seorsum  viri  et  femina» 


diligenter  meos  qiiaesierunt  praedicalores  ad  dam-  B  plnngunt,  significai,  quia  tempore  tribuiationis  iion 

dcbcmus  inservire  coiijiigils,  ct  operi  niiptiarum. 
Igilur  Bunc  tribus  domus  David,  et  alis  tribus  se- 
paraiitur  ab  uxorilius  suis,  ut  plaiigant  Dominuiu^ 
Jesum,  de  qua  dixerant :  Saugnit  ejut  tuper  no«,  et  * 
tuper  fiiiot  nottrot  (Matth.  xxvii).  In  David  tribui  : 
regia  accipitur,  in  Natban  prophetalis  ordo  sigiifr*  . 
iiir,  in  Levi  sacerdotes,  in  Semei  doctores  inteili*  - 
giintur.  Ex  hac  eniin  tribu  magistrorum  agmina 
p.illularunt.  Reliqii»  tribus  taceniur ,  quae  noa  ba*  ^ 
bent  aliqiiod  privilegium  dignitatis. 

Quod   inter  duos  latrones  crucifixus  est  DeltCl. 
Virgiuis  Fllius  pro  salute  mundi,  longe  ante  pr»- 
dictum  est  ita :  Et  inter  iniquot  deputatut  esl*(lMi« , 
Liii).  Etllabacuc:  Domine,  audici  audiiionem  luam^ 


iiiiHif  quasi  certurn  eorum  scirent  nunierum.  Qui- 
bus  utique  verbis  in  cruce  corpus  significavii  ex- 
tcnsuin,  manibiis,pcdibusque  confixis,  et  elavorum 
transverlieralione  confossis ;  quia  Judsei  videiieet 
opera  ejus ,  ui  dictum  est,.non  crediderunt,,  et  a 
provincia  apostolos  expulerunt,  nec  non  et  saiicto- 
mifn  martyrum  ipsiiis  noniinis  odio  crudeliter  san- 
guinem  eff^uderunt.  DeiiiqMc  nec  manus ,  nec  pedes 
David  habuisse  dicitur  cflbsns,  qtiem  sine  ulla  cor- 
poris  injuria  leglmus  in  pacc  quicscere.  Hoc  ergo 
de  Christi  passionc  apcrle  dictum  est,  qui  a  Juda;is 
in  ligno  clavis  conftxus  est.  Iiein  in  Ganticis  canlico- 
jnim  :  Manut  mece  ditti  larerunt  myrrham  (Cant,  v), 
Quod  specialiier  di\il  propter  ngurasclavoiuni.  Ite- 


lCinn  Dei  et  Virginis  Fiiiiis  oer  Malachiam  prophe-  C  ^t  nmui,  etc.  (Habac.  iii.)  Ac  si  diceret :   Domiud. 


tam  eisdem  Jud^eis  sibi  inala  pro  bonis  retribuen- 
tibus  loquitur,  dicens  :  Si  affiget  homo  Detini,  quia 
uot  confixistit  me  ?  et  dixittit :  In  quo  confiximut 
te  ?  et  ait  illit  Dominut :  Vot  confixittit  me  gent 
tota  (Malach,  iii)  Ac  si  apertius  diceret  :  Ego  re- 
d^mi  vos  de  manu  i£gyptiorum,  et  de  omniuni  ini<f 
inicorum  poiestate,  et  tradidi  vobis  terram  lac  el 
mel  flnentem ;  vos  autem  conflxistis  me  cruci ,  qui 
mortuos  vestros  suscitavi,  et  infirmos  curavi.  Con- 
fixittit  me  gent  tota,  id  est  omnes  communiter.  Ifoc 
eiiam  per  Zachariam  ipse  Dominus  tesiatur,  dicens : 
Kt  atpieient  ad  nie  quem  confixerunt;  et  plangent 
eum  (Zach.  xii) ,  subaudis  me,  planctu  quaii  tuper 


audivi  andilionem  tuam,  quia  Deus  et  honio  factut^' 
est ;  e(  ^fmtif,  quia    valde    mirum    est.   Seqiiitiir  : 
Domine^  eontideravi  opera  liui,  et  obttupui,  Quaret- 
^iiia  in  medio  duorum  animalium  cognouerit,  Quasl 
diceret :  Audivi  in  Scripluris  sermoiiem  tuum  aur&. 
iiiteriori,  et  contemplalus  suin  opera,  ut  ex  creatiH 
ris  intelligerem   Crealorem ,  et   per  ea  obstupui 
seiisu  hominis  auiisso,  in  sanctani   amcntiam  ver- 
sus  sum,   \el  adniiratione  turbatus  in  iaudes  luas 
eruinpi,  dicens  :  In  medio  duorumanimalium  cogno' 
tceriti  id  est  per  Filium  et  Spirilum  sanctum  Pa- 
ter  intelligitur ;  vel  duo  cherubini ,  qui  contra  ae 
respiciiint,  et  in  medio  habent  oraculum ;  vei  duo 


unigenitum^  et  dolebunt  tuper  eum  ticut  doleri  tolet  ^  Serapliim  quorum  aller  ad  alterum  clamal  mysl^ 


in  morte  primogenili.  De  se  quasi  de  alio  loqiiitur 
hic  ergo  planclus  tunc  eril,  quando  Judiei  videbunt 
Christum  regnantem  in  claritate  sua ;  dolebunt  a  se 
iTucifixum  et  inteHigeotes  Dei  fuisse  Unigenitum, 
primogenitum  totiiis  rrealui*». 

Iterum  propheta  subjungit  dicens  :  In  die  illa^ 
id  est  in  die  judicii,  magnut  erit  planctut  in  Jeru- 
talem^  ticul  pianclus  Adadremon  in  campo  Mage^ 
don.  tt  planget  terra ,  id  cst  peccatores,  qui  dixe- 
runl :  Sanguit  ejut  tuper  not ,  et  super  fiiiot  nottrot 
(Matth,  Kxvii) ;  et:  plangent  famHioB  et  familice  Hor* 
tum^  id  est  tribiis  et  tribiis ,  divisim  altera  ab  ai- 
tera.  Quando?  in  die  scilicel  judicii,  quando  om- 


ium  Trinitatis,  quorum  unus  mundat  labia  pro- 
plielx,  dicens  :  Ignem  reni  mittete  tii  terram,  et  quid  ' 
rolo  niti  ut  ardeal  ?  (Luc,  xii.)  S«J  .  siinplicilcr 
Cliiistus  iiiter  dut)S  Intrones  agnitus  (^',  vel  a  Judsis 
el  gciitihiis  hinc  inde  euin  ciiigenlilius,  vel  iiitcr 
duo  tcstaincnia  qiix  vitalia  spirant.  In  medio^  in* 
quit,  anNorttm  notum  faciet  oput  tuum ;  scilicei  :uiii 
veiicrit  tenipiis  inipleuonis,  ostendcs  vera,  qu<e 
promisisti ;  hsec  scilicet,  quiain  medio  duorum  aui« 
iialium,  id  esl  duoru  ii  iatroiiiiiu  ,  cognosceris  pn> 
salute  humana  suspensus.  Unde  quidam  fidelis  et 
sr«picns  liorum  latronum  non  solum  nomina  com- 
mcnMirans.  sed  et  meritorum  diversitalem  atle  in- 


m  S.  MARTINI 

lclligens,  nec  non  el  divlnam  Dei  Filii  oronipotcn- 
liain,  qui  illorun)  mcdius  cruci  pro  totius  mundi 
salute  afGius  erat,  acuie  considerans,  ait : 

Jmparibui  merilis  pendent  tria  corpora  ramis : 
Dimat  (scilicet),  et  Gestas;  medio  aivina  polestat, 
AUapetit  Dimas ;  infelix  infima  Gestas. 

Congnie  siquidem  eo&  pcndere  ex  mmi^  dixit,  et 
impares  fuissc  mei^itis  assernit;  quia  singulorum 
opera  esse  diversa,  ut  vir  discrctus,  intellexit.  Nos 
^ero  devotis  menti})u&  singillatim  de  illorum  operi* 
lius  jungafnus^aliqua  supradictis  versibus^proutsan- 
cl||ug».di^'taverit  Spiritus.  Ab  imo  ergo  incipiamus,  ut 
deceiiter  ad  summum,  iJ  est  ad  Christum  qui  est 
cum  Patre  summuni  bonum,  pen^enire  valeanuis. 

Infelix  ergo  Geslas,  qui  ad  Cbristi  sinistram  pe- 
pep^it^  in  sua  usque  ad  morlem  maHtin  perduravit. 
Vupidus  eicrudelis  exstitil  iu  sseculo,  odiosus  et 
pertinax  in  patibulo.  Libenler  dum  vixit,  aliena  ra- 
puit,  et  in  ligfio  peAdens  malcdicus  fuit,  Ilbcrtatem 
8ui  babens,  illius  pedet  ad  effundendum  sanguinem 
volocett\WTunHPtal.  xui);ctctiam  clavis  a(rixus,ex 
ojus  ore  convici^i  exiexunl.  Mala  qnae  potuit  pcrpe- 
travit,  et  in  arliculo  morlis  positus,  Chrislum  bla^ 
phemavit.  Ut  ergo  supradictum  est,  bic  infelix  Ges- 
t;is  post  raortem  fion  aUa  conscendit,  scd  ut  rcpro- 
bus  et  blaspbemus  ima  petivit.^ 

Dimas  vero,  qui  ad  Cliristi  dexleram  pcpendit,  cu- 
plditatis  et  avariti«  fascibus  accensus,  non  labore 
inanuum  quotidiai^iun,  ut  dcbucrat ,  victum  qiia;si- 
\it ;  sed  contra  Dei  praeceptum,  qni  dixit  :  Non 
ffiraberit  {Exod-,  xx),  aliena  concupiscerc,  furari  ct 
rapere  studuit.  Ilic  mater  caetera  roala,  qua^  non 
coactus,  sed  spontaneus  ftxit,  fratcrnum  sanguincm 
fudit,  quo  pollutiis,  a  populo  comprebendilur,  cL 
patibulo  ad  Cbristi  dexteram  suspcnditur.  Dimas 
itaque  ligno  suspensiis  clavis  adigitur,  sed  divina 
pneventus.  g.ratia  repente  mutalur,  et  ovis  ex  lupo 
factus,  dcvole  ad  Deuntcoiivertitur.  In  cruceposi- 
lus  tres  a  Patre  luminumj  a  quo  omne  datkm  opti- 
mum  est,  et  omne  djnum  petfectnm  {Ja^,  i)  virtutes» 
i}dem  scilicct,  spem  et  cbaritaiem  accepit.  Fidem 
habuit,  quia  Christum,  quem  secum  morientem  vi- 
dk,  verum  Deuni  esse  crcdidit,  cum  ait  :  Domine, 
memento  mei,  dum  venerit  in  regnum  tuum  (Luc, 
xxin).  Firmam  procul  diibio  fidcin  babiiit,  qui  Chri- 
siuin  morientem  vidit,  et  post  mortein  rcgnare  non 
dubitavit.  Tunc  in  Hgno  pcudcns  Diinas  confileba- 
tnr  Christum,  qnando  acccdore  propius  apostoli 
non  audebanl  metu  ^:Iaionim.  Numiiiam  Dimas 
viderat  Christum  miracula  facicntem,  ctlamcn, 
recedentibusdiscipulis,vcruni  Deum  crcdebat  illuin 
csse  et  hominem.  Drmas  prsctcrea  spem  ceriam  ha- 
buit.qui  iit^ui  memor  esse  dignarelur,  Chrisluin 
exoravit,  dicciis :  Memento  mei^  dum  venerit  in  re- 
pium  tuum.  Charitatem  quo<|ue  veraciter  tenuit, 
quicollatronemde  iniquitale  corrip»it,eLChristum, 
quem  cognovit,  prasdicavit,  dicens  :  Neque  tu  timet 
JUum^qui  ineademdamnati.meet.  Notqnidem  digna 
frr/is  rceiphuHs;  h'c  rero  nHiit  mati  gensit.  Iliimiii- 


LEGIONENSIS  8&4 

A  tatem  quippe  habuit,  quia  reum  se  csse  cognovit , 
et  digna  pati  judica^it,  dicens  :  Not  digna  factig 
recijwnus ,  etc.  Dimas  itaque ,  quia  Dei  gratia 
pneveniente,  bumiliter  se  reum  esse  asseruil  ct  Re- 
demptorem  omnium  non  solum  cognovit,  vcniif 
eliam  illius  innocentiam  praedicavil,  fratrem  et  ci»- 
latroncm  ob  blaspliemiam  increpavit,  ct  ut  coe!c&tis 
regui  aditum  ingredi  mereretnr,  Christum  suppli* 
ciler  oravit;  non  ima,  scd  alta,  ut  jam  dirtiimcst, 
pelivit.  Idcoque  a  Chrislo  audire  ilHco  mcniit  . 
Amen  dico  tibi^quia  hodie  mecum  erit  rn  paradito, 

Quid  enim  de  Filio  Dei  et  Virginis  dicluri  sumus» 
qui  pro  saliite  humani  generis  in  raedio  honiai  ht- 
tronum  crat  cruciHxus?  Qui  cum  esset  Dco  hatri 
consubslantialis  et  coaeternus,  tamen  voliinlate  Pa- 
tris  humanita][em  nostram  misericorditcr  suscepif, 
i^  qua  flagella  susirnuit,  cnicem  ascendit,  mortein 
gustavit  ac  destruxil :  qnam  in  sepulcro  relinquens, 
in  anima  ad  inferntmi  descendil,  quo  spoliato,  et 
diabolo  deviclo,  tcrlia  die  eum  vicloria  resurgcnsL 
a  morluis,  in  fidc  discipulos  conrirniavit,  qiiadn« 
gesimo  die  coclum,  videntibus  eisdem  discipulis, 
asccndit,  ct  eamdcm,  quam  de  inteinerata  Virgine 
mntre  assumpsit  carnein,  in  patema  sccum  dextcra 
collocavil.  Quia  ergo  semetipsum  Deo  Patre  obe* 
diens,  usquc  ad  mortem  humiliuvit  {Philip.  ii) ;  glo-' 
ria  et  honoreillum  Patercoronavit,  ct  supercunclt 
opera  manuum  suarum  in  gloria  siia  exaltavit. 
Eidem  Jesu  Chrislo  summo  ponlifici  da/a  ett  a  P.itre 

p  omnis  potestat  in  coslo  et  in  terra  {Matth,  xxvim)  siv 
cundum  susccptionem  hominis,  qiiam  seternalitcr 
habuit  ciim  Dco  Patre  sccundiim  subslanllain  divi- 
nilatis.  Dicatur  crgo  : 

Imparibus  merilis  trta  pendent  corpora  ramit 
Quam  piilcbrc,  qiiamqiie  veraciler  cos  knparibus 
meritis  fuisse  dixit !  quia  quanliim  distal  ceelmn  t 
terra,  oricns  ab  occasu,  tantum  ab  invicem  distant 
eorum  merila.  Iiifelix  Gestas  et  blasphemus  secuii- 
dum  malitiam  ct  obstinationem  suam  demcrsus  esl 
in  infernum.  Dimas  vero  humiliter  se  rcum  eogm»- 
scens,  ct  divinam  justitiam  laudans,  Christo  duce, 
ingressus  cst  paradisum,  Dcus  et  homo  post  Ticto-' 
riam  exaltalus  t^t  super  ccelos  co^oruro,  et  cousli- 
tutus  summus  pontifex  in  a;t4^rnum. 

])  Quia  vestimenta  Christi  post  cnicis  senlentiam 
sortita  fuerunt,  testatur  ipse  Dominus  perPsalrois* 
tam ,  dicens  :  Jpsi  contideraverunt  et  intpexeruni 
me;  diviserunt  sibi  vestimenta  mea^  et  tuper  vettem 
mcam  miserunt  sortem  {PsaL  xxi).  In  persona  sua 
loquilur  ista  Jesus  Christus.  Unde  ait  beatus  Augo* 
slinus  doctoregrcgius  :  Jpsi  J^dmi  a  tua  malitim  noii 
mii/a(t  consideraverunly  quod  agebatur,  et  non  iitffl- 
lexerunt  et  inspexerunlme  tantum,  Yiderunt  utque  ad 
carnem  orutis  corporeit.  et  utque  ad  verbum  ocuHb 
ror«/M.  Cassiodorus  :  Ycl.contideraverunt^  etituptxe' 
runt  me.,  id  ett  cum  diligentia^  et  delectaiione  la- 
tpexerunt.me  talia  ferentemy  cum  a  re  crudeli  ioieami 
oculos  avertere.  Ecce  quain  obstinati  erant  JiKkei. 
Nun  casu  nliqiiid  fuctiim  fuit,  ncc  tot  iniraciilis  cor 


m 


SEUMONES  —  SERM.  IXLI.  IN  COENA  DOMIM. 


eonun  moiruuin  est.  Et  dm$eruni  iibi  te$iimenta  j^  Sjed  in  potum,  iiod  in  escam.  Augusiinus 


885 

Mffitite 


«M.  Ad  liiteram  :  In  quatuor  paries,  sicut  dicit 
ioanftes  evangelista.  Et  tuper  witem  meam  miumnt 
sortem.  Haec  fuit  inconsulilis  desuper  contexta  per 
totuni.  Mysiice  quoque  haec  possunt  accipi ;  pcr  ve- 
stimenta  enim  Cliri&ti  Scripturae  vel  sacramcnta  Cc- 
clesis  accipiuntur.  Pertunicam  inconsutilem,  super 
quam  missa  fuit  sors,  intclligitur  cliaritas,  vcl 
Ecclesiaeuiii:as.  Per  illos,  qui  vfslimciUa  diviserunt, 
pervertores  Scripturarum  inlelligunlur.  CassiodO' 
vus :  Sicu4  evgo  ilii  aetualitet  vestex  Chriiti  diviserunt^ 
sicquinon  contetidunl  ad  unitaiem^  diviserunt  sibi  res- 
timenia^  eaeramenta  sciiicet  spirituaiia,  et  Scripturas 
$acra$  corrttmpfii/es.Augusliuus:  Sacramenta  Cliristif 
€t  Scriptureepoterunt  dividi  per  tiareses^sed  non  tunica 


lioc  dicitur,  Vnde  bene  congruit,  quod  non  dixit,  fet 
dederunt  in  escam^  sed  dederunt  in  eseam  meam  fei, 
quiajam  Dominusescamacceperat,  qui  cum  discipu- 
iis  patclia  manducaverat^  ubi  sacramentum  sui  cor" 
poris  demonstravit ,  qvce  esi  esca  dutcis^  esca  suaris  , 
esca  unitalis  Cltristi,  quam  commendat  Apostolus: 
dicens  :  «  fJnvs  panis,  et  unum  corpus  muiti  sumus 
in  Chmto  (I  Cor,  x)  >  in  hanc  crgo  escain, 
id  est  supcr  cscam  siiavem,  quae  est  esca  unitatis 
Chrisii,  inj«ceruiit  fel,  id  est  ainaritudincm,  resi- 
stendo  vcrilali  et  conlradicettdo  Evangelio,  quod 
adhtic  liodie  facit  contemptor  sedentis  in  c<bIo,  M 
gravius  pcccat  quam  qui  crucifixil  ambiilantem  in 
terra.  Siciit  tunc  Judaei,  ita  etiam  hodie  dant  cj 


deeuper^  id  est  a  Deo  coniexta ;  hoc  est  charitas  et  B  bibcndum  amaruni  potum,qui  male  bibcndo  fociunt 


unitas  Ecciesia  cathoiicas  quam  nemo  potest  dividere: 
non  enim  diseerpitur  cliaritas  ecciesiastica^  sed  sorte 
et  dono  Dei  quibusdam  proteftit .  Augustinus  :  Qui 
hanc  ecclesiasticam  habet  charitatem,  securus  esl,  et 
nemo  eum  a  cathoiica  Ecclesia  movet,  Et  si  extra  in-^ 
eipit  iiiam  habere^  intromittitur^  ut  ramus  oiitta:  a 
coiumba  delatus  est  ad  arcam,  Recte  ergo  dicitur  tii 
persona  Christi  perProphclam  :  Diviserunt  sibi  re- 
stimenta  mea,  et  snper  veslem  meam  miserunt  sorlem. 
(47)  Quae  prophelia,  quoinodo  sit  explcta,evangelica 
narrat  historia.  Nam  diim  vcstimcnla  alia  a  militi- 
bus  divisa  fuisscnt,  pro  tunica  Domini  dixerunt : 
Noii  scindamus  eam,  sed  sortiamur  cujus  sil.  Erat 
cmni  parte contexta  per  totum  (Joan.  xix). 

Quod  aulem  pcniienli  in  cruce  acetum  felle  mis- 
toui  dederunt,  hoc  jam  antca  fiierat  in  Psalniis  ab 
eodcni  Dei  et  Virgiiiis  Filio  praedictum  sic  :  Dede^ 
runt  in  escam  meam  fei^  el  in  sili  mea  potaverunt  me 
aceto  (Psai.  Lxviii).  Cassiodorus  i  Hax  est  conttim- 
matio  passionis.  Cum  enim  dixisset :  Sitio  (Joan. 
xix),  fel  cum  aceto  ei  obiuleruiit ,  lioo  facto  mores 
6U0S  amarissimos  indicantes.  Vel  de  discipulis,  et 
mulieribus  potest  accipi,  qui  et  si  coiitristati  siiiit, 
non  tamen  simul,  sed  simililer,  et  hoc  est  :  Et  non 
fuit  qui  simut  contristaretur  (Psai.  Lwiii),  Augusli- 
nus  :  Contristati  enim  sunt  discipuli,  et  mulieres^  qui 
ntper  eum  fiebant ,  sed  non  simui :  carnaliter  enim 
iristabanturde  vita  mortaii,  quaierat  mutanda  morte. 


Ecclcsiae  srandalum,  et  haeretici  amaricantes.  Gus-. 
lavit  autein  Doniinus,  docens  nos  gusUro^  id*cs| 
pati  tales,  scd  non  bibit;  quia  tales  non  possunt  in 
corpus  cjns  rccipi.  Blysticc  ergo  liic  praedicitur  , 
sicut  niysiico  in  passione  factuni  est.  Et  in  siti  mea, 
qua  (idem  eorum  desideravi,  potavernnt  me  aceto , 
id  esl  vetcri  acredine ;  quia  nonnisi  vctustatcm  in 
eis  invcni  (48).  Sic  quidcm  et  alias  ipse  ad  Jerii- 
salem  proclamai,  diccns  :  Egoteplantavi,  vinea  mia 
eiecta  :  quomodo  conversa  es  in  amaritudinem  vith 
aiiena:J  (Jer.w.)  Dcus  eniin  bonam  plantaverat  vi- 
ncam,  hoc  est  Jiidaeorum  gentem ;  illa  autem  vitio 
siio  dcpravata  Conditorem  amariludine  potavit.  Undo  - 
p  Muyscs  :  Iva  eorum,  uva  feiiis,  et  botrus  amarissi-, 
mus  (Deut.  xxxii).  Undect  siiperiuseos  viluperans,. 
ait :  Sic  piebs  fatua,  et  non  sapiens,  htec  Domino 
retribuisii?\c  ci  apertius  diceret  :  Ceneratio  prar^ 
atque  perversa,  hasccine  reddis  Domino,  popuie  stulie- 
et  insipiens?  (Uid.) 

(i9)  Quod  iiyssopo  circumdcderunt  spongiam  ^re^ci^ 
plenam,  jam  in  Psalmis  praedictum  fiierat  sic  : 
Asperges  me  hyssopo  et  mundabor;  iawibis  nie,  ei 
snper  nivem  deaibabor  (Psai.  l).  Unde  ctin  legeper 
hyssopi  fasciculum  aspergebanlur  agni  sanguine,. 
qui  inundari  volebanl  (Exod.  xii)  :  quo  signidea- 
iMlur,  pcr  passioncm  Doinini  peccata  niundi  aln 
lui. 

(50)  Quodtitulus  crucis  Christi  corniptus  non  cst 


ricm  deberent  tristari  de  caxis  pie  Judais,  quimedU  [)  (proquotituIoJud£idixeruntPilato:iVv)/fscrifor«M 

gemJudaorum.  Etrespondit  PilatHs:Quod  scripsi  scri» 
psf  [/oaN.xixl)jamprophetahiin  fuerat  (5t)  in  |)saImo 
quiiiqungesiino  sic  :  Ne  corrumpas.titnti  scriptionem 
(Psai.  lvi,  intitul.).  Perlidam  igilur  Judaeoruui  gcn- 
tein  vcl  Piialum  David^,  nc  titulum  Christi  corruni- 
pcrot,  monebat)  qucni  pro  salutc  munJi  in  spirilii 
passurum  pncsciebnt,  de  quo  multa  palam  supra 
dixcrat.  &!onetur  crgo  Pilatus  a  Judaeis  ut  tituluni 


ricm  occidebant^  quod  nemo  tunc  fecit.  Sequitur  :  Et 
ncn  inveni  qui  consotaretur ,  proficiendo  vidolicet  : 
ei  quia  non  inveni  simul  tristes  et  constantcs, 
lioc  fuil  niihi  /e/ ,  id  esl  ainarum  propter  moc- 
rorem  :  et  acetum,  id  est  acidum  propter  velu- 
siatem  eorum,  ct  hoc  cst  :  Dederunt  in  escam  liieam 
fei  amariludinis,  et  in  siti  mea  potaverunt  me  aceto. 
Ad  litteram,  in  Evangelio  legilur  ei  oblatmn  fcl, 

*     (il)  Isid.,  lib.  1  contraJndoios,  c.  38. 

(48)  Isid.,  ubi  sup.,  cap.  39. 

(49)  Isid.,  cap.  40. 

(50)  lsid.,c:ip.  41. 

(51)  Ali.  mss.  ail  post  vcrbum.  fuerat:  Propttf  quod 
psaimus  quinquagesitnus  octarus  qui  ioquitur  dipas" 
iionc  Dominif  ct  duo  pra*cedenies  intiiuianl,  iv  lor- 


riinipas,  ctc.  Sed  rccte  nolat  in  hoc  capite  Isidori 
perdot  ttis  vir  Joannes  de  Mariana,  in  uno  tantum 
Psaiterio  Jlispanico  ha^c  verba  rcperiri ,  videlicrl  in 
co  qiicm  aiitiqiia  edilio  Brcvia'rii  Mozorabici  exhibei 
in  tilulo  psaimi  i.vi,  iit  hic  ad  orain  nolamus;  mi- 
nime  vero  in  litulis  psaimorum,  l,  lvii  ct  lviii,  ut 
adducuiilrodi<cs  Martini  iiostii 


8S7 


8.  UARTTM  LEG10NENSIS 


^ftritatis  deleat;  seJ  ptus  divinapotuit  dispensalio,  A  Oagella  et  crucem,  fellisque  et  aceti  potationenit 


quae  sic  illum  scribi  jusserat.  Monetur  itaque  divi- 
nkusquamvis  gentilis  Pontius  Piiatus,  ne  titulum 
deleai  scrp*um,  qui  regem  omBiom.  doclarabat;, 
qifia  reddi  non  poterat  incassum,  quod  divina  erat 
jussione  connrmntum.  Regis  illius  scUicet  Doroini 
nostri  lesu  Gliristi  quis  poteral  abolere  titulum,  quem 
constat  esse  ooeli  et  lerr£  GrealoremT  Qui  idco 
ffequcnier  rrpelilur,  ut  excusatio  contradiccntibus 
auferaiur.  Dicuul  autem  Pilato  Judxi  :  Nonscribere 
regem  Judceorum ;  sed  quia  ipse  dixit :  Rex  $um  Ju- 
dmorum.  Ille  autem  dicebat  :  Quod  scripsi  scripsi. 
Ileratio  connrnialio  est. 

Quod  Dei  et  Virgiiiis  Filius  in  cruce  pendens , 
Patrera  pro  iniroicis  suis  oravit,  Isaias  praediiit. 
Ipse,  inquil,  peccata  multorum  tulityetpro  transgres- 
ioribus  roffavit  (Jsai.  uUi),  Et  in  psalmo  sic  :  Pro 
eo  ut  me  dHigerentf  detrahebant  mihi,ego  autem  ora- 
bam{PsaLcyi\\).  Ac  si  aperlius  diceret  Ghrislus  : 
Pro  eo  ut  me  ditigcrent^  id  est  pr a  eo  qitod  me  de- 
bebniit  diligere,  detrahebant  mihi,  ncgantes  me  ejsse 
Filium  Dei,  et  dicentes  :  Quia  in  Beelzebub  ejicio 
dicmones  {Matth,  ix).  Vel  secunduiu  aliam  liiteram  : 
Pro  eo  II f  me  diligerent,  interficiebant  me,  et  detra* 
kebaut  mihi.  Lieo  enim  interfeceruiit,  quia  detraxe-- 
THit.  PIus  enim  nocent  in  roembris  detrahentes 
Clmsto,  qui  aniinas  creditorum  interficinnt,  qiram 
qiii  ejus  carnem  mox  resurrecturam  peremerunt. 
Et  est  sensus  :  Pro  bono  mala  reddebant ;  quod  est 
deterius,  illi  detrahebant;  ego  auteni  econtra  ora-  p 
bam  pro  ipsis,  non  solum  pro  fide  discipulorum. 
ttem  Ilabacuc,  cum  disisset :  In  medio  duorum  ani- 
malium  cognosceris;  aJjecit,  et  nit  :  Dum  contur- 
bata  (uerit  anima  mea^  Domine,  in  ira  miseri- 
eordice  memor  eris  (Habac.  iii).  (52)  Praefiguravit 
eniin  propbeta  sub  hac  seKtcntin  iii  semetipso  Ju- 
dtX'onini  perHonanu  qui  coinmoti  irn  Ghristum  cru- 
ciHxcruiit.  Tamcn  itle  Dei  Filius  ab  eis  in  cruce  po- 
situs  misericordias  memoratus  dixit:  Pater,  ignosce 
eis ;  quia  nesciunt  quid  faciunt  (Luc.  xxiif). 

Quia  non  pro  suis  sed  pro  nostris  peccatis  cruci- 
Aius  est  Dominus,  haias  proplieta  asscril,  dicens  : 
Pro  iniquitatibus  populi  sui  ductus  est  ad  mortem 
(/sat.  liii).  Et  iterum  :  Dabit  impios  pro  seputtura , 


ipsa  lex  in  Geiiesi  non  siluit,  dicens :  Ruubant  aeas" 
bavit,  id  esidormivit  ut  teo^  et  ul  catuliu  lewis^  eS 
quis  suseitavit  eum  ?  (Cen.xLix.)  De  quoetiam  Jac«b 
patriarcha  propbetavit,  cum  filium  suum  Judam 
benediceret,  dicens  i  Manus  tua  in  cervicibus  tntiiit- 
eorMm  tuorum  (t^id.).(54)  ludasroit/eMij  dicitur^qnia^ 
quando  peperit  eum  Lia,  laudem  Domino  retulitt 
dicens :  Nunc  super  hoe  Domino  confilebor  (G««. 
xxix),  et  ob  id  vocatiis  est  Jiidas.  A  confessione 
itaqiie  nomen  ejus  diclum  est,  quod  est  gratiarum 
actio(55).  Per  huiicergo  Jiidam  verusconfessorexpri- 
niiturGbristus,qui  ejus  ex  tribu  secundum  cameui 
est  ortus.  Bene  ergo  de  Gbristo  dicitur  :  Jfaiitcf  liia 
in  cervibus  inimicorum  (uonim  ;qiiiaeisdem  manibus 
"  atque  eodem  crucis  tropaM)  ei  suos  texit,  et  iniini- 
cos  curvavit,  juxta  quod  ei  Patcr  promittit,  dicens*. 
Sede  addexteram  meam,  donec  ponam  inimicoi  tuoe 
scabettum  pedum  tuorum  (Psal,  cix).  Gatulus  leonis 
est  Dei  et  Virginis  Filius,  quoniam  nascendo  par- 
vulus  factus  est.  Unde  dicitur  :  Partutus  natue  est 
nobis  (Isai.  ix).  Ileruin  subjungit,  dicens  :  Adprce- 
dam^  fili  mi,  ascendisii,  id  est  pro  salute  roun Ji  cru- 
cem  ascendisti,  et  per  eam  captivos  populoft  rede- 
misti :  el  quos  ille  leo  contrarius,  scilicet  malignus 
bostis,  invascrat,  tu  moriens  eripuislL  Bequiescttu, 
inqult,  ut  teo  accubuisti,  manifestum  est  quod  in  pas- 
sione  suaGhristus  recubuit,quando,  iiiclinatocapite» 
spiritumtradidit,sivequando  in  sepulcro  secunisyel-' 
ut  quodam  corporis  somno  quievit.  Sed  quare  ut  leo, 
et  veliitcaluhis  leonis?  In  somnoenim  suo  leo  fuit, 
quia  noii  neccssilale,sed  poteslate  hoc  ipsum  implevit. 
Unde  ipse  in  Evangelio  ait :  Potestatem  kubeo  po^ 
nendi  animam  meam,  et  nemo  eam  toltet  a  me;  tei 
ego  pono  eam^  et  iterum  sumo  eam  (Joan.  x).  Quod 
vero  addidit,  et  ut  catutus  teonis^  indeest  enim  roor- 
tuus,  unde  et  naiiis. 

Leo  GrwcCf  Latine  rex  interpretatur;  eo  quodprin^ 
ceps  sit  omnium  bestiarum.  Cujus  genuSf  ut  ait  Uis- 
paniarnm  doctor  Isidorus  (56),  trifarium  est.  E  qui- 
bus  breveSf  et  juba  crispa  imbeltes  sunt  (57) ;  iongi 
autem  et  coma  simptici  acres.  Animos  eorum  frons  el 
cauda  indicant.  Iltorum  virtus  in  pectore,  firmitas  in 
capite  est.  Septi  a  venatoribuSt  terram  contuentur^ 


et  diviles  pro  morte  sua  (ibid.).  Et  ilerum  :  Vutne-  D  quominus  conspeCis  venabuiis  terreautur.  Ilotarum 


raHts  est  propter  iniquUates  nostras,  et  attritus  est 
propter  scetera  nostra,  et  tivore  ejus  sanati  sumus 
(ibidj),  Item  ipse  :  Omnes  nos  quasi  oves  erravimus, 
unusquisque  in  viam  suam  dectinavit:  Dominus  posuii 
in  eo  iniquitates  omnium  nostrum  (ibid,) ,  juxta 
Apostolum,  qui  ail :  Quia,  cum  p^iccatum  non  novis- 
setf  ipse  peccatum  faclus  est  pro  nobis  (II  Cor.  v). 

(53)  Quia  Dei  et  Virginis  Fitius  mortuus  est  post 

(52)  Isid.,  cap.  42. 
(55)  Isld.,  rap.  44. 

(54)  Isid,,  lib.  vii  Etgm.,  cap.  7. 

i55i  Id.,  QwBst  in  Cen.,  cap.  51. 
56)  Lib.  xu  Etym.,  cap.  i. 
(57)  Einendavi  hunc  htcum  ex  editis :  nam  in  mss. 
wiredepravntuserat,  videlicel :  Longe  autem  etcoma 


timeut  ttrepilus,  sed  ignes  magis.  Cum  dormierint, 
vigilant  ocuti ;  cum  ambutant,  cauda  cooperiunt  «e- 
stigia  stia,  ne  eos  venalor  inveniat.Cum  genuerit  catw 
/um,  fri^tis  diebus,  et  tribus  noctibus  idem  eatutue 
dormire  fertur  :  tunc  demum  patris  fremitu  sive  nc- 
gitu  vetttii  tremefactus  cubilis  locus,  suscitare  dicitur 
catulum  dormientem.Circa  hominemtatis  naturaleo* 
num  est^  ut  nf»t  kesi  nequeant  irasci.  Patet  enim  eo^ 

simplici,  acres  animos ;  eorum  frons  et  eauda  illorum 
virlus  indicat,  In  capile  et  in  pectore  eorum  firmiiae 
est.  Si  ita  corrigereinus  :  Longi...  el  coma  simplici 
acri  animo ;  eorum  frons...  itlorum  virtutem  indicttt : 
incapite,  etc.,sensum  perfectum  erueremus;  veruui 
maluimus  ad  sensum  Isidori  locum  redigere,  quaui 
pro  libito  emendare. 


€C»  SEKMOiNES.  —  SERM.  XXIU,  IN  CGLNA  DOMIM.  830 

rum  mtiericordia  circa  hominem  exemptii  a$$idui$,  A  iia  aeterna,  secundum  quod  ail  angelus,  nianifcslala 

est,  et  unctus  est  Sanctus  sanctoruni,  id  est  Gbris- 
tus,  et  signata  est  visio  et  prophetia,  et  dimissa  sunt 
peccata  per  lidem  nominis  Gliristi  omnibus  in  eum 


Fro$traii$  hominibu$  parcent,  captivo$  obvio$  repa- 
triare  permittunt;  hominem  nonni$i  in  magna  fame 
interimunt, 

Yalde  igitur  conyenienterista  de  pass*onis  morte, 
et  resurrectlouis  vita  aptantur  in  Christo,  qui  tribus 
diebus  et  tribus  nociibus  in  cubili  jacens  sepulcri, 
somnum  mortis  implevit.  Bene  ergo  Ghristus  ut  leo 
requievit :  qui  non  solum  mortis  acerbitatem  non 
tlmuit,  sed  etiam  in  ipsa  morte  mortis  imperium  vi- 
cit.  Bene  ilcrum  idem  ut  caluiiis  leonis,  quia  die 
lertta  resurrexit.  Unde  ct  sic  adjungitur  de  resur- 
rectione  ejus  :  Qui$  $u$citabit  eum  ?  hoc  est,  quia 
nullus  hominum  r.isi  ipsc,  juxta  quoJ  idcm  dc  cor- 
pore  suo,  dixit  :  Solvite  templum  hoc^  et  in  tribu$ 


recte  credentibus.  Quid  est  autem  quod  dicit :  St- 
gnari  vi$ionem  et  prophetiam,  nisi  quia  omnes  pro- 
pheiai  de  Christo  nuntiabai^t,  quod  esaet  venturus» 
et  humanum  genus  redempturus?  Igitur  quoniam 
adimplela  est  prophetia  per  adventum  ejus ;  pro- 
pterea  signari  visionem,  et  prophetiam  dicebat ;  quia 
ipse  csl  signaculum  prophetariiin  adiniplens  omnia, 
quae  retro  de  iilo  praenunliaverant.  Post  advcntum 
eniin  et  passionem  ejus,  jani  visione,  et  pipphetia 
non  indigciuus,  qua^.Christum  vcntnrnm  nuntient.  Ac 
si  aperlius  Danieli  loqiieretur  angelus  :  Daniel,  scito 


diebu$  $u$citabo  iltud  (Joan.  ii).  (5S)  CUiiiat  eliam  ^  qiiod  ab  liac  die»  qua  tibi  nunc  loquor,  haec  populo 


eamdem  morlem  ejus  psalmus  sexagcsiinus  septi- 
nius,  dicens  •:  Deu$  no$ler,  Deu$  $alvo$  faciendi ;  et 
Domini  Domini  exilu$  morti$  (P$al.  lxvii).  Quid  aper- 
tiusdiceretur?  Dominusenim  Jesus,  qui  interpreta- 
tur  Salvator,  ipse  Deus  noster  salvos  facict  nos. 
Quem,  quia  oportuit  nasci,  et  ab  hac  vita  exire  per 
mortem,  idco  subjunctum  est  (59)  :  Domini  mor$, 
et  Domini  exitu$  (J$ai.  liii).  Item  Isaias  :  Tanqnam 
ori$  ad  occisionem  ducetur.  Ei  $icut  agnu$  coram 
tondente  $e  $ine  voce  (60)  obmute$cety  et  non  aperiet 
c$  $uum.  Pro  peccati$  enim  popuii  $ui  ductu$  e$t  ad 
mortem  {ibid.).  Judxi  autcm  Ghristum,  quem  spe- 
rant,  non  moriturum  sperant ;  et  ideo  ha^c  prophe- 
tia  ad  Ghristum  Dei  et  Virginis  Filium,  qui  veraci-  r 
ter  nos  proprio  sanguine  suo  redemit,  pertinet.  Item 
apud  Jereiniam  de  scipso  ait :  Inebriavi  animam  la$' 
«am,  et  omnem  animam  e$urientem  $afuravi ;  et  ideo 
qua$i  de  $omno  $u$citatu$  $um ;  et  vidi,  et  $omnu$ 
meu$  dulci$  est  mihi  (Jer.  xxxi).  Revera  somnus 
Christi,  id  est  niors  qiiam  pro  huinani  generis  saliite 
sustinuit,  dulcis  cidem  fuit,  pcr  quam  Deo  Patri 
universum  mundum  reconciliavit,  potentias  diaboli 
eonfreg'.t,  inrernum  spoliavil,  et  ejus  spolia  cum 
niagna  seciiin  ad  coclos  gloria  resurgendo  subleva- 
vil.  Danieli  quoqiie  angclus  de  occisione,  ct  morte 
Christi  sic  ait :  Daniel  adverte  $ermonem,  et  intellige 
visionem.  Septuagintahebdomade$  abbreviata  $unt  su- 
per  populum  tuum,  et  super  civitatem  $anctam  tuam. 


tuo  pcr  partes  accident.  Primum  propiliabitur  tibi 
Dcus,  queni  nunc  magnopere  deprecaris;  ct  dclcbi- 
lurpeccatum,  et  finem  accipiet  prapvaricatio.  Nunc 
irgo  urbe  destructa,  ettcmplo  usquead  fundamciita 
destructo,  in  luctu  est  populus.constitutus;  sednon 
post  longum  tempus  inslaiirabitur.  Post  has  etiam 
spptuaginta  hebdomadas  annorum  nascetur  Chri- 
stus,  qui  est  jiistitia  sempitema,  et  signabilur  visio 
et  prophetia,  ut  nequaquam  ultra  inveniatur  pro- 
pheta  in  Israel,  et  ungatur  Sanctus  saiictorum,  Dei 
scilicet  et  Virginis  Filius,  de  quo  in  Psalterio  legi- 
tur  :  Propterea  unxit  te  Deu$  Deu$  tuu$  cleo  lajtitim 
pr(c  consorlibus  tui$(P$al.  XLiv).  Qui  et  in  alioioco 
dicit  de  se  :  Sancti  €$lole,  quoniam  ego  $anctu$  $um 
(Levit.  xi). 

Et  post  hivc  occidctur  ipse  Christus^  et  non  erit 
ejus  populus,  qui  eum  negaturus  est.  Tunc  iteruni 
civitatem  Jerusalem  Dei  auxilio  destilutam,  ncc 
iion  et  sanctuarium  destruet  Romanus  populus 
cuin  duce  Vespasiano,  et  omnino  deficiet  hostia,  ct 
sacrificium,  et  usque  ad  consummationeni  mundl 
perseverabit  desolatio.  Quia  ergo  Dei  et  VirgiMis 
Filium  sine  causa  morti  tradiderunt,  proplen  a  ci» 
^ilatein  ,  sanctuarium  ct  sacrificium  absqiie  rcpa« 
ralione  perdiderunl.  Miseri  et  infelices  Judxi  Sal- 
vatorem  suuin,  qui  corum  patrcs  de  iEgyptia  ser- 
vitule  liberaverat,  et  in  deserto  panecoelesli  pavcrat, 
el   admirabili  virtule  de  durissiina  pelra  educii& 


nt'consummeturpra;varicatio,  et  finem  accipiat  pec-  D  aqiiis  potaverat;  inaluerunl  morli  tradere,  quam  in 


eatum^et  deieaturiniquitas^  et  adducaturjustitiasem- 
piterna,  et  visio^  et  proplietia  signelur  (Dan.  i\),  Si 
ergo  has  scptuaginta  hcbdomadcs  a  tempore  Danie- 
lis  computare  volueriinus,  priusquam  Chrislus  se- 
cunduiu  carneni  iiasccrctur,  expletas  fiiisse  ccrtis- 
sime  compn>bamus.  Quia  igitur  aule  Ghristi  nativi- 
tatem  septuaginta  hebdomades  explelae  siint,  jiisli- 


eum  fideliler  crcdere,  ideoque  illorum  dcsolalia 
pcrseverat  sine  rccuperalionc  !  Juslo  siquidem  Dei 
jiidicio  omnibus  quae  sub  cojIo  sunt  gentibus  tra- 
dunlur  servituti,  qui  pro  bonis  mala  reddideruni 
siio  Creatori.  Item  in  Salomone  demorteejus,  de 
contumeliis,  el  torincntis  sic  legitur  :  Interrogemut 
eum^  ut  $ciamu$  reverentiam  eju$y  et  probemu$  pa* 


(58|  Rursum  ex  lib.  contra  Juda:o$^  ubi  supra. 

(59)  Ilaec  recle  dixit  Isidorus,  quoniam  supra  hoc 
modo  legerit.  Sed  Martinus,  qui  versionem  vulgalain 
secutus  cst,  minus  redc  Ikiuc  expositionem  trans- 
iiilit.  AIlucin:ttur  hicJoannes  de  Mariana,  diimcre- 
dit  Isidorum  noti  le^iisse,  Domini  mor$y  et  Domini 
0xi:us^  sed  fortasse  Domini  Dei  exitus  monis.  Nain 


pneterquam  quod  In  hoc  capite  bis  exhibec  eani  1e- 
ctionem,quam  adnotalor  voce  mortis  ex  codiceTar- 
raconeiisi  adjecta  contiirbavit ,  totldera  verbis  inve- 
nitur  iii  pereximioPsallerio,  quod  in  novissiina  edl- 
tione  breviarii  Gotbici  edilum  est. 

(60)  Deest  in  cdil.  vox,  obmute^icety  et  supcpcsi 
hic. 


891  S.  MAUTIM 

tkntiam  ipsiui^  morte  turpissima  condemnemus  eum 
{Sap.  ii). 

Di  obseuratione  solis  in  passione  Filii  Dei  et  Vir' 
ginis((ii),  Qiiod  vero  in  passione  Domini  a  sexta 
usque  in  horam  nonam  teneline  fact.T  siinl  siiper 
universam  lerram.ct  ipsc  sol  oliscuraltis  cst ;  Amos 
proplieta  ostondil,  diccns  :  Erit  in  die  illa,  dicit 
Dominus :  Occidet  vobis  sol  in  meridie,  et  tenebrescere 
faciar,t  terram  in  die  (uminis  (Amos  viii).  In  die  illa, 
id  esl  in  die  passionis  Gliristi.  Jiidxis  non  crcden- 
tibus,  sol  occi  lit,  qiiia  Dei  Filiiim,  qui  est  verus 
Sol  justitiae  voluerunt  potiiis  orcidcrc,  quam  ab  eo 
per  fidem  illuminari.  De  quo  diciliir  :  Vobis  tinien- 
tibus  Beum  orietur  Sol  jnstitia*  (Matach.  iv).  !n 
nieridie  qiiippe  sol  occidil  eis,  quia,  cum  illius  veri 
luttiinis  poterant  tllustrari  radi.s,  scipsos  seternis 
tradiderunt  tcncbris.  Qiiod  aiitcm  ait :  In  meridie 
occidet  vobis  sol,  quasi  diceret :  Cum  adhuo  (empiis 
habercnt  poenitcndi  et  bona  opcrnndi,  pcssimse  ob- 
stinationis  durilia  contencbrati.  vcri  solis  lumen 
fierdiderunt,  scillcct  viiilus  D.ii.  Unde  voce  flde* 
lium  dieitur  :  Signatnm  est  super  nos  tumen  vultus 
Itir,  Domine,  eSc.  (Psal.  iv.) 

Tenebrescere,  inqiiit,  faciamterram  indie  luminis, 
Per  tenebraa  peccatores ;  per  dicm  vero  ftdeles  de- 
signantur.  In  die  ergo  luminis,  lioc  est  in  Cbristo, 
qui  esl  vcriis  dios,  et  verum  lumen,  quando  fidei 
et  sux  dilectiouis  radiis  corda  in  se  credenliiim 
illiKninavit;  r^probos  conlra  sc  obstinatos  infide* 
(jlitis  tencbris  obc<Tcari  permisil. 

Amos  propbcta  diem  exaltationis  Cbristi  in  crucc 
{^«'lebrescerc  pr.T.videbal,  cum  eamdcm  impiissimam 
alque  incrcdulain  gentem,  ut  Cbristum  fidelitcr 
quxrcrent  admonebat,  diccns  :  Qnwrite  Dominum^ 
et  vivite  :  Dominum  dico  facientem  Arcturumt  id 
cst  Boctem,  et  Orionem,  et  converlentem  in  mane  le- 
nebras^  et  diemin  nocte  mutantem;  qui  vocat  aquas 
fiiarfs,  et  effnndil  eas  snper  faciem  terra  :  Dominus 
nomen  ejus  (Amos  v),  Per  Arcturum,  qtii  septem 
stellis  constat,  signifiratur  Ecclesia  Christi  san- 
guine  rcdcm|.ta,  el  scptiformi  Spiritii  rcpleta,  ct  per 
ojiisdem  Filii  Dei  et  Virginis  passioucm,  resurre* 
ctioncin  alq*ic  in  coclum  ascensionem  donis  coe- 
lcstibus  d.t  ita.  Pcr  Orionem  vero,  qui  biemc  orilur, 
et  suo  ortu  te  npcstates  cxcitat,  Cbristi  passionis 
s-gnantur  imitatorcs,  scilicet  npostoli  et  sancti 
martyrcs,  qui  tempore  infidelitatis  pncdicant  incre- 
duliSy  et  excilant  conlra  sc  tempcslatcs  pcrsccu- 
tionis.  Loquens  propbeta  dc  Arcturo  et  Orionc  ma- 
luU  ea  vocnrc  nominibus  a  gcnliiitate  invcnlis, 
quam  noniinibus  llebr.eorum,  iie  nobis  illa  barbara 
vidcrentur  :  in  qiiilus  notat  hanc  propbetiani 
ctiam  gcntilibus  lcg.^nd.im. 

Sequilur :  E/roNrer/eiiff)n,  iiiqiiil,  tit  mane  teiie- 
braSf  et  diem  in  nocte  mutantem.  Revera  Dei  Filius 
cuin  o:nni  devotione  esl  ab  homiuibus  diiigcndus, 


LEGIONENSIS  80i 

A  et  piira  mente  quapreAdus,  per  qiicm  Deus.  Paler 
convertit  in  mane  tenebras  igoorantlae,  Tel  tribu- 
latlonis  in  claram  lucein,  et  prgsperitatem  suis 
elcctis ;  et  dicm  lemporalis  felicitatis  in  oocle  mu- 
tat  damnaiionis  perpctiiae  impiis.  Judaei  Chrislum 
crucifigentes,  qui  dies  putabantur,  in  noctem  pec- 
catoruin  muUntur.  Ab  hora  utique  sexU,  in  typuui 
Judaicae  caecitatis,  dics  vcrsus  cst  in  noctem,  €hri- 
stum  crucifigentibus  (Maith.  xxvii).  Luxetiam,  qn« 
in  lege  et  propbetis  oriebatiir,  vcrsa  est  illis  in 
tencbras.  De  quibus  scriptum  cst :  Obscurentur 
oculi  eorum,  ne  videant ;  et  dorsum  eorum  semper 
incurva  (Psal.  Lxviii).  Malilia  oculos  Judaeorum  ob- 
scuravit,  et  Deus  illorum  dorsa  iRCurvavit,  dum 
eos  omnium  genliiim  scrvituti  Iradidit. 

^  Sequitur  :  Qui  vocat  aquas  mani,  et  effundit  eos 
«tiper  faciem  terra: :  Dominus  nomen  ejus.  Amaras 
aquas  xllierco  calore  Dei  Filius  suspendit ,  el  in 
dulccm  phivinrum  snporem  convcrsas  ad  irriga* 
tioncm  tcrrae  diiTiindit,  cum  discipulos  de  caniall 
convcrsatione  assumens  ,  et  spiritualitcr  instrueus 
cos  nd  irriganda  vcliil  nubes  cirnalium  corda  l.o- 
minum  coelcstis  doctrinae  phivia  mittit.  Aquae 
aiTiarx  peccatorcs  sunt,  quos  cfi^undit ,  ut  converei 
in  dulccdincm  aliis  praedicent,  in  quibus  quidquSd 
terrae  ct  amaritudinis  inerat,  ardore  veri  solis  ex* 
coqiiitiir.  Dominus^  inquit,  nomen  ejus.  Dei  et  bo- 
minis  Filius  Doiiinus  utique  ost  ct  Tocaliir,  ciii 
omnc  genu,  coelestium  videlicct,  et  terrestrinm  at- 

Q  que  infernorum  fleclilur  (Philipp.  li).  Et  Jereniias: 
Extrictaest,  inquit,  quwparturit,  scilicet  Jerusalem, 
et  afpicta  ett  auima  ejus.  Occidit  ei  so/,  eum  adkuc 
dies  esset  medius ;  confusa  est,  et  maledieta^  reliqtiiai 
ejus  dabo  in  gtadio  (Jer.  xv),  quod  factum  est  per 
Yespasianum  ct  Titum. 

Quod  Dei  el  hominis  Filii  crura  non  fneruni  m 
cruce  confracta  (G2).  Porro  quod  non  fregeniiit  ejuii 
crura,  nisi  taiitum  latronum  (Joan.  xix)  ,  jani  foe- 
rat  in  lcgcprsedictum.  0«,  inqiiit,  noii  eommtiiMerk 
ex  eo  (Exod.  xii).  Pnrccptiim  enim  eis  fucrat,  nt 
celebrarenl  Pascha  inojus  (fjTi)  similitudine,  iuqna 
Dominicx  oassionis  umbra  praecesserat.  qui  tan- 
quam  ovis  ad  occisioncm  ductasest  (Isa,  Liii),  liia 
enim  flgura  agni  Christi  passionem  siguiflcavit. 

^  Quod  latus  FHii  Dei  et  Virginis  in  crucefuit  tan* 
cea  percussum,  Quod  latiis  cjiis  lancea  percussam 
csl  (Joan.  xix),  sic  praenuntiatum  cst  ab  ipso  per 
Job  :  Conjregit  me,  ct  posuit  me  quasi  signum,  dr- 
cumdedit  me  lauceis  suis,  convubierarit  lumbos  meos. 
Coucidit  vutnns  super  vutuus,  id  est  vulnerai  clavo* 
nim  siipcr  vulnus  lanccae  (Job  xvi).  Unde  David : 
Siiper  dotorem  vulnerum  meorum  addidemm  (PsaL 
i.xviii).  Ac  si  diceret  :  Super  dolorem  inonalitati« 
dolorem  vulnerum  meorum  addiderunt,  quia  mibi 
morlem  acceleraverunt.  Yel,  addideruni  gmper  d^ 
lorem  rulnerummeorum,  id  cst  supcrflagella  Uince^ 


(i\\)  Itiid.,  cap.  ia. 
(Jd)  Viid.,  rap.  46. 


(65)  Stippl.,  ovis. 


9Bi  SERHONES.  —  SERM.  XXIli.  LN  COENA  LOMIN!.  m, 

el  cliToram  addiderunt  vulnera,  vel,  super  mortem  A  Chrisluro  in  obscuris,  lioc  csl  m  nionumeiilo,  sicut 


nieam  addiderunt,  quia  custodes  pretio  corrumpe- 
baiit,  ot  me  resurrcxisse  ncgarent.  Vel,  super  do- 
lanm  tutnerum  meorum  addiderunt^  dolorem  meum, 
tubaudts,  qtioniam  non  salis  fuit  eis  scrvos  meos 
ad  Tiiieam  missos  ociidissc,  nist  me  lixredem 
e.iam  occidcrent  {Matth.  wi),  Yel,  $uper  dotorem 
vfUnerum  meorum  addiderunt,  quia  me  occiso  sxvie- 
bant  in  apostoVis  et  in  csclcris  membris  meis  occi- 
dendo.  Unde  ctiam  ipse  per  Ji^rcmiam  sic  loquitur 
de  Deo  Palre  :  Telendit  arcum  sunm^  et  posuit  me 
quasi  signum  ad  $ayi'tam  (Thren,  w).  Et  iterum  : 
Jf  t«tl  in  renibus  meis  piiaz  pliaretrce  suce.  Itcrum  de 
ipsis  non  crediiuris  Judaeis  per  propbelani  sic  ait  : 
Facti$unt  mihi  in  sagittamreciprocam.FA  Zacbarias: 
Videbunt ,  inquit ,  in  quem  transfixeritnt  (Zach,  " 
iii),  utique  boiiiincm  qucmcruciGxeruiil.  Quo  eliaui 
te&timonio  promissus  est  Cbrisltis,  in  ea  qua  cru- 
cifixus  est  carne  venturus. 

(64)  Quod  de  latcrc  Filii  Oei  et  Virginis  in  cruce 
peiidentis  sangiiis  et  aqua  manarunl,  Zacbarias  pro- 
pheta  sic  praedixerat,  curo  cidem  Jesu  Cbristo, 
quem  nasciturum  ^  pro  salul^  bumana  passurum 
19  spiritu  noverat ,  diccbal :  Tuquoque  in  sanguine 
Mtamenti  tui  enmisli  vinctos  tuos  de  lacu,  in  quo 
nonest  aqua  (Zach,  ix).  Ac  si  dicerct  :  OCbriste 
Fili  Dei  vivi.  iii  sanguine  leslanr.cnti  tui,  id  cst  (uas 
passionis,  eos  qui  tcuebantur  vincti  in  carcoribiis 
inrerni,  inqito  non  cstullarcriigerans.niiscricordia, 
qiiam  divcs  qu:(.*sivrt,  nec  invcnire  mertiit  (Luc,  ^ 
xvi),  tu  misericordttcr  libcrasli.  In  resuiTcclioiie 
Cbristi,  jusli  qiii  pio  pcccato  Adx  vincti  in  iriferno 
lenebantur,  rcsiirrexctunt,  el  apparucrunl  in  Je- 
rusalem  multis  (Matth,  xxvii).  In  ligura  biijus  laci 
Josepha  fralribns  u:issus  csl  in  lacum,  boc  est  in 
cistcrnnm,  ubi  non  eral  aqua  (Gen,  xxxvii),  Daniel 
a  '!lbald;cis  (Dan,  vi),  Jcieiuias  a  JudaMS  (Jer. 
xxxviii),  Banaias  qtioque  lcmporc  nivis  et  frigoris 
descendit  in  lacum ,  ul  ibi  leonem  iiilerficcret  (/ 
Paral,  xi) ;  et  Cbristus  de  coclo  in  bunc  niundMm 
rt  de  cruce  in  inrernMm,  ul  nigicntem  et  bumanum 
genus  leonem  devorarc  quxrenlem  capcrel,  arma 
auferret,  vires  frangerct,  xterno  igni  Iraderel.  Et 
iterum  :  Cum  egredereiur  vir   ab  oriente^  ecce  aquce 


mortuos  sxculi  collocasse,  ac,  iic  cum  discipuli  Tu- 
rarentur ,  custodcs  dcputassc.  llem  Isaias  :  £ri< 
Dominus  nominatus  in  signum  aternum,  quod  non 
auferetur  (Isa.  lv),  eritqnc  sepulcrum  ejus  gtoriosum 
(Isa,  xi) ;  et  aUbi  :  Dabit  impios  pro  sepultura^  et 
divites  pro  morte  sua  (Isa.  Liii). 

(65*)  Quia,  postqtiam  sepultus  cst  Dei  et  Virgiuis 
Filius,  lapis  posilusest  adostium  monumenti  ejiis. 
Unde  ipse  ait  per  Jeremiam  :  Lapsa  est  in  lacum 
vita  mea  (Thren.  iii).  Et  ilcrum  :  Posuerunt  lapidem 
conlra  me  (ibid.).  Rursum  inqiiit  :  Conclusit  viat 
meas  tapidibu*  quadris,  cxrcumosdipcavit  adversum 
me,  ut  non  egrediar  (ibid.). 

De  deseensione  F.ilii  Dei  et  Virginis  in  anima  ad  Wr 
(ernum.  Quia  in  infcrnum  descendit,  sic  idein  Do- 
minus  in  Ecclesiaslico  dicit :  Penelrabo  omnes  ifi- 
feriores  partes  terrce,  et  iuspiciam  omnes  dormientes^ 
etilluminabo  sperantesin  Deum  (Eccli.  xxiv).  Itcm 
in  Psalmis:  Vita  mea  iuferno  appropinquavit  (Psat. 
Lxxxvu).Et  iterum  :  A:stimatussumcum  desceuden^ 
tibus  in  lacum  :  factus  sum  sicut  homo  sin^  adjuto- 
riu,  Intermortuos  liber  (ibid.).  Desccmlit  enini  iii 
iiirernum  sicut  bomo ;  sed  solus  liber  iiitjr  mortuca 
fuit,  quia  mors.  illum  tenere  non  potuit. 

Quia  Dei  et  Virgiuis  Filius  iUos  de  iuferno  miseri- 
corditer  liberavit.  quos  injuste  diabolus  captivavera*» 
Item,  quia  in  infcrnum  dcscendens,  eos  qui  capli 
erant  a  diabolo  cruit,  ct  sic  ilcrum  ad  coelcstia  re- 
nicavit  idem  per  Osee  ita  pronuntiavit :  Ego,  inqiiit, 
ego  capiam,  et  non  est  qui  eruat,  Vadam  et  revertar 
ad  locum  meum^  id  cst  ad  cccleste  solium  (Ose.  v). 
Et  infra  :  De  manu,  inqiiit,  morlis  liberabo  eo9 
(Ose.  xiii).  Acsi  apertius  dicerct :  De  manu  inortis, 
id  cst  de  opcre  pc.cati,  quod  Irabit  ad  mortem,  K- 
berabo  eos.  Unde  dicitur :  Mors  et  vita  in  manibu» 
lingucp  (Prov.  xviii).  Vel  manus  mortis  diaboli  po- 
teslas.  Sequilur  :  Et  de  morte  redimam  eoM  (Osa. 
xiii).  Qiiasi  diceret  :  De  manu  inferni  redimam  eoa 
pretio  mci  sanguiiiis.  Eis  loquitur  Cbristus,  qitot 
dignalus  est  sua  gratia  libcrarc,  Judseos  vidclicct 
et  gentilcs  in  sc  credcntes,  vel  etiam  bsreticos  re- 
sipisccntes.  Undc  subditur  :  Ero  mors  tua^  o  mors^ 
id  est  nioriendo,   te   dcstruam ;  tiiorsics  rtitis  ero» 


redundante^  a  laiere  dextro  ,  scilicet  Cbristi  (hLxech.  D  inferne  (ibid,)^  meos  scilicet  clcctos  educendo,  re- 


xLvii).  Ilcm  de cadcin  aq-.ia  qii«  ex  laleie  ejus  pro- 
fluxit,  alius  proplicta  sic  dixit  :  Flumina  aqua  ot- 
ventis  egredientur  de  ventre  ejus  (Joan.  vii).  Aquae 
scilicet  baptismatis,  qu;c  credentcs  vivificant,  quoR- 
quo  sitientibus  largiiintur,  quando  implctur  quod 
scriptum  est  :  Lavamini^  ^mndi  estote,  etc.  (Isa.  i). 
Et  Psalinisla  :  Lavabis  me,  et  super  nivem  dealba" 
bor(Psal.  l). 

De  sepultura  corporis  Christi  (ii^).  Quod  corpus 
Cbristi  sepultum  fiiit,  in  Psalmis  sic  ipse  de  se  di- 
rit  :  Collocavit  me  in  obscuris  sicut  mortuos  strculi^ 
^tc.  (Psal.  cxLn).  MunifcsUim   quippc  cst  Jiid;ros 

(Gi)  Isid.,  cap.  48. 
(65)  Isid.,  cnp   40. 


probos  inte  rermqurndo.  Vel  morset  infemus  d.a- 
b-jlus,  qtiem  momordit  Cbristus,  ut  potestatem 
amiltcret,  non  tit  penitus  esse  desisteret. 

Ob  sccicra  Jiiddnorum,etcontpa  Cbrislum  contu- 
melias  Isaias  propbeta  Jerusalcm  a  gentilibus  esst 
vaslandam  pnevidens,  dicebat  :  Ruit  Jerusalem,  et 
Judas  eoncidity  quia  lingua  eorum  et  adinventione% 
eorum  contra  Domiuum  (Isa.  iii).  Quasi  diceret : 
Ruit  ipsa  civitas  Jerusalem  sine  auxilio  Dei ;  d 
Jiidas,  id  est  provincia  Juda  concidit,  ideoTideliccC 
quia  lingtta  coruin  ot  adinvenliones  corum  contra 
iiiansuctum  Domintim,  ut  ad  iraciindiam  provo^a- 

(65*)  Isid.,  rap.  50. 


g95  S.  MARTIM  LECIONENSIS  8SIU 

renc  ociilos  niajeslatis  ejus,  id  est  respectum  mi-  A  sacerdoies  et  Scribae,  qui  de  illorum  progenie  de^ 


sericordi».  Utique  lunc  eorum  Hngua  Tuit  conlra 
Doniinum,  quando  unanimitcr  clamavdrunl  Pilalo  : 
Crtieifi§e,  erucifige  eum  (Luc.  xxiii).  Sanguis  ejus 
iuper  no$,  etsuper  filhs  nostro$'{MaUh,  xicvii).  Ideo 
etlam  sine  Deo  auxilio  corruerunt,  nec  fuit  qui  eis 
auxiliaretur,  quia  adinvcnttones  eorum  contra  Do- 
niinum  exstitcrunt,  quando  blasphemantcs  dice- 
iMint  :  Samaritanu$  e$  tu  ,  et  damonium  habe$ 
{Joan.  viii). 

Aac  de  causa  eisdem  perfidis  Judaeis  minaiur 
Doniinus  per  Amos  proplietam,  dicens  :  Convertan 
e$tivitate$  ve$tra$  in  luctum^  et  omnia  canlica  vestra 
inplanctum  {Amo$  vin).  Gongrue  rcferuntur  haec 
ad  tempus  passionis  Christi,  quando  sexta  hora  sol 
uon  sustinens  Dominum  videre  in  cruce  moricntem, 
retraxit  radios  suos;  quando  obcsecatis  Judaeorum 
cordibus  in  die  luminis  sol  verus  occubuit,  et  ad- 
venientibus  Homanis  festivitates  et  cantica  eorum 
versa  sunt  in  luntum.  Ex  illa  utique  die  omnia  re- 
pleta  sunt  lacryinis,  et  poenitudine  et  cilicio ;  et  dc- 
calvati  sunt,  quia  Christuin  non  habent,  qui  est  ope« 
rimcntum  omnium  clectorum.  Tunc  populus  Israel 
f|iiondam  primogeiiitus  Dei  {Exod,  iv),  traditus  est 
«rterno  luctui.  Viri  Ceilae  ingrati  beneficiis  David, 
quos  de  manibus  Phiiisthaeurum  liberavit  (/  Reg. 
x\in),  Judseorum  inndelilatem  et  Inconstantiam  si* 
gniflcant,  qui  Uedemptori  suo  ingrati  apud  sseculi 
potestates  insidiantur. 


scenderuiit,  lancea  illud  spirituale  et  fortissiuiuiii. 
propugnaculum  qui  custodit  Israel,  Cbrifttum  vi«' 
delicct  transfixerunt.  Itcrum  dicit :  Maledietus  fu-> 
ror  eorum^  quia  pertinax.  Pertlnaces  utique  Judaei 
fuerunt,  qiii  cuntra  Duininuni  suutn  Dei  FiUum  Um- 
tiim  raciiius  porpctranint.  Pertiiiacitcr  utique  J^f^ 
stiteruiit,  quando  fiirore  accensi  et  ira  obtuleruni 
Chrislum  Pontio  Pilato,  dicentes  :  Cmcifige^  cruci^ 
fige  eum ;  quia,  $i  hune  dimittiSf  non  e»  amicu$  CvS". 
$ari$(Joan.  x).  Eliani  subdendo  ait :  El  maledicta 
indignalio  eorum,  quia  dura,  dum  Barabbam  btro* 
ncm  petcrent,  et  vilx  principem,  id  est  Christuni 
crucirigerent.  Sequitur  :  Dividum  ees  inJaQoh  ,  eC 
dispergam  illos  in  Uraet.  Hi  diio  nominantur  divim 
et  dispersio,  idcirco  videlicet,  quia  nonnulli  cx  ipsis 
Domino  crediderunt,  quidam  in  infidelitate  perman- 
serunt.  Hi  qiii  a  Judaeis  separantur  et  ad  fidem  ve- 
niunt,  divisio  dicuntur;  a  quorum  autem  patria 
dispersi  tcmplo  subverso,  per  orbem  terrae  incre- 
dulum  genus  spargitur  (68),  justo  siquidem  judicio. 
Dei  disperguntur  per  universum  mundum,  quia  in 
tribus  personis  nolunt  credere  unum  Deum 

Eamdem  civitatem  Jcrusalem  Isaias  propheta  va- 
standam,  et  impiissimam  ex  ea  gentein  olim  dis- 
perdendam  esse  praevidebat,  cum  dicebat  ;  Cuntabo 
dilecto  meo  canticumpatruetis  meivinea^  suw  {Isai„  v). 
Canticum  aliquando  in  Ixtilia, aliquando vero  in  tri- 
stit'a  fit;   ut  hoc  videlicel,  quod  ille   coniposuit. 


(66)  Jacob  etiam  patriarcha  jam  in  Spiritu  Dei  C  M^ii  videns  civilatem,  flevit  dicens  :  Quia  si  cogn^ 


Filium  pro  lotins  miiiidi  salute  passurum  praevide- 
bat,  cuin  Simeon  et  Levi  inler  caeteros  filios  suos 
Lenedicens,  aiebat  :  Simeon  et  Levi^  va$a  iniquitatis 
tetlantmm  {Gen.  xux).  (66)  Per  Siineon  el  Levi  Scrib« 
et  sacerdotes  Judaici  popiili  iiiteHiguntur.  De  Si- 
ineone  eniin  Scrib?e  Judxorum ;  de  tribu  vero  Levi 
l>rincipes  fiiere  sacerdutum,  de  qiiibus  scriptum 
csl :  Consitium  fecerunt,  ut  Jeium  morti  traderent 
(Matth,  xxvii).  De  quo  consiiio  iste  pntriarcha,  qui 
J:)m  Deuin  mente  videbat,  dicit  :  In  consilio  eorum 
non  veniat  anima  mea,  ctc.  (Gen.  xlix).  Horrebat 
cnim  jam  illo  tempore  sanctus  iste  patriarclia 
videre  tanta  scclera,  qiiae  in  novissimis  temporibus 
facturi  crant  Judaei, 


vi$$es  ei  tu  (Luc.  xix).  Dicat  ergo  Isaias  propheta  : 
Cantabo  ditecto  meo^  id  est  Deo  Patri,  canticum, 
carmen  scilicet  lugubre,  patrueti$  mei,  id  est  Chri- 
sii  ex  eadem  gente,  qua  ego,  generati ;  quod  canti^ 
cum  ipse  cuinposuit  vine»  suae.  Patruelis,  filius  est 
palrui.  Sequitur  :  Vinea  Domini  Sabaoth  domus 
hra:l  e$t.  Cuncta,  quae  de  vinea  dieuntur,  ad  an:- 
iiiae  statum  referri  possunt,  quae  a  Deo  plantata, 
non  attulit  uvas,  sed  labruscas,  et  tradita  est  be«. 
siiis  conculcanda ;  nec  imbrem  doctrinae  suscipit, 
qiiia  dona  prxterita  contempsit.  Isaias  inquit :  Vt- 
uea  facta  est  dilecto  meo  (Isai,  i),  id  estChristo,  do 
qiio  dicitur :  Tu  es  Filius  meu$  ditectus,  etc.  (Liic.  iii), 
in  cornu  filio  olei^  hoc  est  in  potcntia,  et  robore  il- 


Sequitur  :  Quia  in  furore  $uo  occiderunt  virum,      lius,  de  quo  Psalmista  ait  ;  Unxit  te  Deu$  Deus 


s  ilicet  Chrislum.  Unde  (67)  Isaias  :  V(e  animw 
eorum^  quia  cogitaverunt  adversnm  $e  con$ilium  in- 
ju$tum,  dicente$  :  Comprehendamus  justum,  quoniam 
inutitis  e$t  nobis  !  Iterum  Jacob  de  eis  subjiingit, 
dicens :  Indotore  suo  Sinieon  scilicet  et  Levi,  suf- 
foderunt  murum.  lloc  veraciler  factum  est,  quando 

(66^  Isid.,  Quofst.  in  Cen.,  cap.  31.  Videtom.  I, 

(67)  Solemne  cst  Isidoro  cx  duplici  loco  iinum 
facere,  ac  iini  tantum  tribuere,  quod  duoriim  est, 
\\i  saepe  adnotavit  Joannes  de  llariana  in  libris  B. 
Patris  contra  Jud;cus,  ct  alii  notntores  animadver- 
t  redebiierunt  in  leliquis  ejus  opcribur.  Si  eniin 
iinum  exceperis  Garciain  de  Loaysa,  caeteri  hanc 
inagni  moniciili    proviiiriain  ncgfcxissc   vidcntur. 


tuus  oleo  Iwtitia:  prw  con$ortibu$  tui$  {P$al.  XLiv). 
Scpivit  hanc  vineam  idem  Dei  Fiiius,  custodia  scili« 
cet  angeloruni,  et  lapides  elegit  ex  illa,  idola  vide- 
licet  lapidea,  et  omnia  divinum  impedientia  cul- 
tuni  abjecit  ab  ea,  et  plantavit  vineam  electaro  ex 
omnibus  gentibus,  non  de  quolibet  germine.  Sed 

Iloc  in  loco  S.  praesnl  exhib'3t  vcrbfi  Isaiae,  cap.  iii, 
V.  9.  V<e  animw  eorum;  et  verba  Sapientiae,  cap.  ii, 
vers.  I  el  12,^va  cogitaveruntt  etc.Ac  nibilouiinuf 
utruinqiie  locum  Isaix  ascribit.  B.  Martinus  eum 
nimis  pres8e,ul  saepe  dixlinus/hictransfert,  quam- 
vis  in  tom.  1,  pag.  257,  paulo  aiiter  bvnc  lucuiu 
allegaverit. 

(68)  Siippl.,  di$persio. 


891 

JmU 

ganiui  Tilis  opMnMe  et  uberrim»  perpeiuis  fructibus 
Ei  tM/hmfU  IHrnm  m  mec/to  e/ics,  lemphim  scilicet 
de  qM  frvfes  prospicerent,  et  insidiantes  bcstias. 
£i  i9r€miur  ex$imxit  in  ea,  ut  in  eodero  loco  uvae 
pwcrcmur,  id  cst  ut  ibi  sanguis  hostiarum  funde* 
wttat.Ei  exspecfvli  ut  facetet  uvas^  Trucius  scilicet 
iNMioruai  openim ;  et  feeit  labruscai^  amaritudinem 
▼iddicel  ▼itiomm.  Labruscae  dictae,  quia  in  labris 
Tinetnim  nascuntur.  iVKftr  ergo^  quia  fcci  qiiod 
debui,  hahitatores  Jerusalem,  et  viri  Juda,  audila 
raiioiia  niea,  cui  non  contradicit  Tinea,  ;u(<ica/e 
inter  me  et  vin^am  meam.  Quid  est  quod  debui  ultra 
tapradictse  facere  vineaf  mern^  et  non  feci  ?  An  quod 
€X9p€€tam  ut  faeerei  uvae^  quasi  boc  videor  forte 


SERMONFIS.  -  SKRM.  XXIII,  IN  COENA  DOUINL 


m 


edltlonem  :  FtiiMm  Sorei^  quod  est  A  Earum  vlri  germen  delectabile  Oeo  Tiri  Juda,  quia 

apud  eos  eranl  Sacerdoles  et  LeVitae  ▼iri  religiosi, 
quando  hsec  Isaias  loquebatur;  vel  quia  ei  eis  na- 
scitunis  eral  Christus.  Iterum  subdens  dicii  :  Ei 
exzpectavi  ut  faceret  uvae,  hoc  est,  judicium,  et  ecce 
imquitas^  id  est  labrusc»;  et  justitiam,  videlicet  ul 
devole  Christum  susciperent;  et  ecce  clamor,  id  est 
Tolle^  toUe^  crucifige  eum  (Joan.  xix). 

0  gens  incredula  omnibus  fere  bonis  jspoliatt 
el  deslitula,  quae  Christuni,  qui  totius  humani  gt^ 
neris  est  medicina,  maluit  cruci  afligere,  quam  ln 
eum  credere !  0  geiicratio  prava  et  a  Deo  derelictt  I 
Nonne  illum  Dei  Filium  linguis  vestris  in  cruct 
suspensum  xneus  ille  serpens  praefiguravit,  quera 
coram  palribus  vcstris  Noyses   in  oremo  exalta- 


yltrt  debitum,  «f /ectf  labruscas,  tanquam  inculta?      vit?  (69)  Tricesima  quinta  mansio  filioruin  Israel 


Hoc  secundum  quosdam  supra  apud  se  dix.t ;  hic 
Tero  qood  cogilavit,  ut  alios  inlerrogat.  Ac  si  aper- 
lins  diceret :  Quia  non  vultis  respoiidere,  ego  re- 
tpondebo  pro  vobis.  Nunc  ostendam  vobist  non 
tliiiS,  ted  ego,  quid  faciam  vineof  mem,  Quasi  dicat : 
Qocapro  bonis  mala  reddidit,  hoc  judicium  subibit. 
Auferam  sepem  ejus^  auxilia  scilicct  angelurum,  et 
etii  %H  deriptionem  gentibus,  ut  videlicet  qui  non 
tenserunt  Deum  per  beneficia,  seniiant  per  suppli- 
cit.  Ideo  minatur  poenam,  ut  eos  converial  ad  poe- 
iiilentitm  :  Diruam  maceriam  ejus^  et  erit  in  con- 
culcationem ;  ei  ponam  eam  desertam.  Repetitio  con* 
firmttio  est.  Unde  est  illud  :  Ilelinquetur  vobis 
uomut  vesira  deserta  (Matth.  xxiii)  ^; 

Sequitur  :  iVoit  putabitur,  falce  videiicet  vcrbi 
Deit  id  est  cum  peccaverit,  non  corripietur  { et  non 
effodietur^  admonitione  scilicet  timoris  Dei  non  bu- 
Diiliabitur.  Et  ascendent  super  eam  vepres^  et  spina:^ 
inallittido  videlicet  viliorum,  et  nubibus  mandabo, 
praedicatoribus  scilicet  qui  pluunt  verba,  corru- 
sctot  miraculin,  fulgent  virtulibus,  ne  pluant  super 
eam  imbrem^  doctrin.ne  videlicel  guttas.  Hoc  post 
ascensionem  Domiiii  fuit,  quando  nec  prophctas 
babuerunt,  ct  apostolos  rcpulerunt,  de  quibus  di- 
citur  :  Qui  sunt  ti/t,  ^tit  ut  nubes  vclant  ?  (Isai,  lx.) 
Et  nubibus^  inquit,  mandabo  ne  pluant  super  eam 
imbrem^  qui  sub  Elia  vidclicet,  quia  omiies  fore 
idololatrae  eranl,  tribus  annis,  et^ex  mensibusnon 


est  in  Selinona;  tricesima  sexta  in  Phion.  Hae  duae 
inansioneS)  quamvis  in  ordine  historiae  non  inve- 
niuntur ,  in  his  tair.en  niortuo  Aaron,  murmurantet 
filii  Israel  coutra  Doniinum  et  Moysen,  et  manna 
fastidicntes  a  serpentibus  vulnerantur  (iVtim.  xxi), 
Sed  quid  illud  significat^  quod  a  morsu  mortifero 
serpentiuro  exaltato  aeneo  serpenle  sanabantur, 
nisi  quod  iiunc  in  typo  Salvatoris  qui  feruui  an* 
tiquumque  serpentem  in  patibulo  vicit,  diaboli 
venena  superantur?  Ua  videlicet,  ut  qui  vere  Filil 
Dei  iniagincm,  passionem,  crucemque  illius  fideliter 
conspexcrit,  non  pereat,  sed  in  sRternum  conser- 
vetur.  Hasc  enim  significant  et  verba  ipsius  Domini 
dicentis  :  Sicut  Moyses  exaltavit  serpentem  in  de^ 
serto,  ita  exaltari  oportet  Filium  Aomtnii,  til  omnitf 
qui  credit  in  ipsum,  non  pereatf  sed  habeat  vitam 
ceternam  (Joan.  iii).  Merilo  aeneus  serpens  est,  qul 
in  ligno  suspcnsus  esl.  ^s  eniin  in  metallis  durabi- 
lius  esse  solet;  et  ideo  a»neus  serpens  ligno  suspen- 
sus  est,  ut  Doroinus  in  serpente  mortuus;  et  in  aere 
significaretur  aeternus ,  videlicet  ut  iiidicarctur 
moriuus  per  humanitatem,  et  tamen  esset  aetcrniis 
per  divinilatem.  Pulchre  aulem  priiua  niansio,  vi- 
delicet  Selmona  inlerpretatur  imaginis  (70)  vincuia, 
quia  nimirum  fbi  expressa  est  imago  Salvatoris  per 
serpentem  acneum,  qui  in  ligno  pependit.  Bene 
etiam  el  sccunda  Phion  os  dicitur,  quia,  poBteaquaro 
passionem  Filii  Dei  cognoscimus,  quod  corde  cre- 


pluerunt  (///  Reg.  xvii),  ne  pro  uvis  aflerrcnt  spi-  D  dimus,  ore  pronuntiamus,  Icgentes  illud  Apostoli- 


nas,  sed  pro  ariditate  rogareni  esm,  qui  dat  imbres 
virtulum.Unde  dicitiir :  Ponam  vobis  ccelum  ferreum 
ei  terram  anceam  (Levit.  xxvi).  Et  Moyses  :  Erit 
ccstum  super  caput  tuum  areunu  et  terra  subter  te 
lerrea  (l^eut,  xxviii). 

Vinea  enim  Domini  exerciluum  domus  Asrael  est^ 
decein  videlicct  iribus,  vel  totiis  populus.  Et  viri 
Juda,  duae  scilicot  tiibus, germen  deleclabile  ejus 
comparttione,  quia  scparatis  aliis  tribus  quae  idolt 
eolebtnl,  postea  pullulavit.  Ex  quo  divisum  esl 
ngnnm*  decem  iribus  Israel  dictae  sunt,  duae  au- 
teni  Jiida,  in  quibus  reges  de  Juda  regnaverunt. 


cum  :  Corde  crediiur  ad  jusliliam ;  ore  autem  cot- 
fessio  fit  ad  salutem  (Rom.  x).  Corde  quippe  credi- 
miiR,  et  ore  profilcmur  voluntate  Dei  Patris  Jcsuia 
Chrlsluin  fiiisse  passum,  ad  hoc  videlicel  ut  de  maiiii 
hostis  anliqui  liberaret  populum  suuin. 

Quia  Deus  Patcr  euindem  dilectissimum  Fiiiuin 
suum  sibique  coaetenuim  passioni  tradidit  Zaclia- 
rias  prophela  in  ejus  persona  loquens  ostendit,  cuiii 
ait  :  Framea  suscitare  super  pastorem  meum,  super 
virum  cohoRrenlem  mihi,  dicit  Dominus  (Zach.  xiiiy» 
Ac  si  apcrtius  diceretur,  framea,  id  esl  angusliar 
luortis,  (^ae  occidit  Scrvos,  occidit  et  haeredem. 


(69)  Isldor.,  in  Kum. 


(70)  Edit.,  imaguncula 


81»9  S.  MARTINI  LEGiONENSIS  900 

SuscUare  super  pa$Xorem\  id  esl  siiper  flUum  meiim^  A  dicens  :  Quw  sunt  istw  plagw  in  tntdio  manuum  tua^ 


B. 


queiii  consliitii  haeredem  universorum  :  Yirum  co^ 
harentem  mtVit,  qui  idein  est  inecum,  et  dicit :  Ego 
sum  pastor  bonus  (Joan.  x),  Uiidc  dicilur  :  Ego  in 
Paire,  et  Paler  in  me  est  {Joan.  xiv),  Non  esCmirum 
si  p:iter  oblitus  carnalis  affeclus  profcrt  sententiain 
luortis  contra  peccanlem  fllium,  cum  cx  voluntate 
Dei  Patris  unicus  ejus  Filius,  licet  a  malo  immunis, 
pro  delictis  boininuin  morti  sit  Iraditus.  Iterum  sub- 
jungit,  dicens  :  Percute  pastorem,  et  dispergentur 
vves,  Quasi  dicerct :  0  frainea,  ila  suscita  te,  ut 
pcrculias  et  occidas  pastorem,  scilicetCbristum,  et 
dispcrgantur  oves,  id  est  discipuli.  Manirestum  est 
quia  discipuli  in  passione,  reliclo  Christo»  omnes 
fiigerunt  (Malth.  xxvi). 

Sequitur  :  Et  eonvertam  manUm  meaWi  ad  parvu" 
ios.Et  erunt  in  omni  terra duie parles  dicit  Dominusi 
et  dispergentur,  et  deficient,  et  tertia  pars  relinquetur 
tn  ea.  Et  educam  tertiam  partem  per  ignem,  et  uram 
ios^  sicut  uritur  argen:um ;  et  probabo  eos  stcut  pro- 
Ifaiur  aurum.  Ac  si  dicerct  Filius  Dei  :  Convertam 
manum  meam  ad  parvulos ;  relictis  Yidclicet  super>- 
bis  Judseis»  ego  humilis  niagister  colligam  bumiles 
discipulos ;  et  tunc  erunt  in  onini  terra  pnrtes  diise, 
Judxorum  scilicet  et  gentilium,  et  dispergentur 
istae  dtise  partes,  Juda^i  vidclicet  et  gentiles,  et  defi- 
cient,  qtt£  pariter  pereunt  in  passione  Christi ;  et 
terlia  pars  rclinquetur  in  terra ;  pcreunlibus  incre- 
dulis  Judxis  et  gentibus,  terlius  Christianonini  po- 
puliis  succrescet ;  et  solus  vitx  virtutuiu,  et  habita-  c 
ioni  Ecclesiae  reservabitur»  El  ne  ista  tertia  pars 
Christianoruin  sit  delicata  ei  secura,  ducam  cos 
per  igncm  tribulationis,  ei  urain  eos  sicut  uritur 
argeniuin,  et  probabo  eas  sicut  probatur  atiruin, 
dc  qiio  igne  dicilur  :  Ignem  veni  mittere  in  terram^ 
et  volo  ut  ardeat  (Luc,  xii).  Et  Apostoli  bapiizati 
in  Spirilu  Dei  ei  igne  dicuntur  (Act.  i).  Iterum 
dicit  :  Ipse  vocabit  nomen  meum^  et  ego  exavdiam 
eum  :  et  dicam :  Populus  meus  es,  et  ipse  dicet :  Deus 
nteus  es  tu.  Cum  sic  probati  fuerint  parvuli,  scilicet 
sancti  apostoli,  super  quos  Deus  manum  conveitet, 
ei  per  cos  turba  nationutn,  id  est  Chrislianorum 
credidcrit,  tunc  Cder.s  populus  vocabit  Jesum  Chri- 
sUim  suo  noaiine,  et  illo  diccnte  :  Tu  es  populus 
meus^  respondebit  populus  Chrislianorum 
Deus  meusJ 

Framea  dicilur^  ul  ait  beatus  Isidorus  (71),  gla- 
dius  ex  utraque  parte  aculuSf  quam  vulgo  spatam  vo- 
tant.  Ipsa  est  et  romphaa.  Framea  autem  dicilur^ 
qula  ferrea  est  :  nam  sicut  ferramenium,  tic  framea 
a  ferro  dicitur  :  ac  proinde  omnis  giadius  framea^ 
spata  Crceco  verbo  a  passicne  dicitur,  quoniam  patim 
Gra:ce  pati  dicitur.  Alii  spatam  Latine  aulumant 
dictam,  eo  quod  spatiosa  sit,  id  est  lata  et  ampla. 
Vnde  et  spatula  in  pecoribus  (72)»  Iterum  idem  pro- 
pbeta  qiiasi  iii  persona  angeloruin  ascensionem 
Christi  aduiirantiiiiii  ipsum  Dei  Filium  iiiterrogat, 

(7J)  Lih.  xviii  Etym.,c.Q. 
(Ti)  tlAU.,  pi'iloi'tbus. 


ftim.^  (Zach.  xiii.)  l!le  vero  respondens  dicil  :  Bis 
plagatus  sum  in  domoeorum^  qui  me  diligebant^  id  ffit 
in  domo  filiorum  lsrael,*qui  me  ex  debiio  diligere  de- 
buerant.  Unde  dicitur  :  Retribuebant  mihi  mala  pro 
bonis,  et  odium  pro  dilectione  mea  (P$al.  cviii). 
Jiidaei  ergo,  quia  odium  pro  dilectiijne,  et  ma!a  pn> 
bonls  reddiderunt  Creatori  suo  Jesu  Cbrisio,  fru- 
clus  jusliti»  amiserunt,  ct  pristinam  dignitatem 
perdiderunt,  et  ab  oninibus  omnino  bonis  operibut 
steriles  existuni. 

Rex  et  propheta  David,  qiii  pei^sccutoribus  malft 
cum  pnssei  non  reddidit,  scd  de  illorum  mmte  do- 
luit,  ei  doiendo  ubertiui  lacrymas  fudit ;  banc  Ju- 
daeorum  obstinaiain  designabat  sterilitatem«  quando 
Gelboe  inontibus  inalediccbat,  dicens  :  Montet  Gd* 
boct  uec  ros  nec  pluvia  veniant  super  oos,  eir,  (// 
lieg.  i)  (73).  Quid  deliquerunt  montes?  Sed  quia 
Gelboe  interprelatur  decunus^  et  per  Saulem  un- 
citim  regeni  et  mortuuni  mors  exprimltur  ooslri 
Kedeniptoris ;  inerito  per  Gelboe  supcrba  Juda^ 
rtim  cordo  signantur  :  quae  dum  in  hujusmodi  de^ 
sideriis  deflutint,  inuncti  rcgis^  id  esi  Cbristi  se 
morti  miscuerunt.  £l  quia  in  eis  unc:us  rex  corpo- 
raliter  moritiir,  ab  omni  gratiae  rore  siccaolur,  i:a 
ut  agri  priinitiaruin  esse  non  possint.  Superbs 
enim  llcbraeorum  mentcs  primitlvos  fructus  non 
ferunt,  quia  in  Redemptoris  adventu  ex  parie 
maxima  in  perfiJia  remancntes,  priaiordia  lidei  se^ 
qui  noluerunt.  Sancta  enim  Ecclesia  in  piimiiiis 
suis  inuUitudine  gentium  fccundaia,  vlx  io  fiae 
mundi  Judoeos  quos  invenerit,  suscipiet ;  et  exirema 
colfigens,  eos  qiiasi  rdiauias  frugum  ponit. 

Quamvis  incredula  et  sterilis  gens  Judaica  prje- 
dicationein  Christi  superbe  a  se  repellerei;  ipse 
tamen  per  Isaiam  prophetam  ad  eruditiooem  bu- 
mani  generis  seipsum  a  Deo  Patre  missuin  fuisse 
tt^statur»  dicens  :  Dominus  dedit  mihi  iinguam  erudi' 
tam,  ut  sciam  sustentare  eam,  quilapsus  ni  (hai.  l)* 
Ac  si  apertius  diceret  :  Dominus,  Pater  sc:Uoett 
dedit  mihi  homini  ex  Virgine  nato  Unguam  endi- 
tam  scieniia  el  sapientia,  ut  sciam  sustentare  euni) 
bumanum  scilicet  gcnus  quod  lapsum  est  per  pec- 
calum  in  mortem,  verbo  praedicaiionis.  Erigii  moM, 
Tu  es  D  sicut  magister,  i;rt^il  mane  mihi  aurem  meotit  i 
nativilale,  a  principio  praedicalionis,  ut  illum  au- 
diam  quasi  magistrum,  quia  ego  a  meipso  ooo  Uh 
quor,  Dominus  Deus  Paier  videlicet,  aperuit  miU 
aurem  iiitelligendi,  ego  outem  non  contradico  volun* 
tati  ejus,  retrorsum  non  abii,  recedens  ab  i|iso.  Uid' 
rum  dicit :  Corpus  meum  uliro  dedi  percutiaatibu 
JudeeiS)  vel  militibus  Romanis,  et  genas  meas  «rfiea^ 
li^tis,  qui  mihi  dabant  alapas.  Faciem  maam  mu 
aterti  ab  increpantibus,  et  ccnspueniibus  in  ma.  HaN 
omnia  in  passione  Domini  implcia  sunt.  I^oaitiias 
Deus  auxiliator  meus,  etideo  non  sum  eonfsums.  Ac 
si  diceret :  Qiiia  Deus  Pater  in  passiooe  exatillt  ad« 

(73)  Pather.,  in  huc  libr.,  cap.  i 


«M  SERMONES.  -  SERM. 

jotor  meus,  ideo  non  siim  confusus  spe  resuri*ectio- 
nit.  Ideo  posul  faciem  mcam  ui  petram  durissimaiii, 
irridenlil.us  scilicet  et  perctilientibus,  et  scio  quo- 
iiiam  non  confundar.  Juxta  esi  quijustificat  me,  pa- 
ratus  videiicet  me  auiiliari,  dtcens  :  Hic  eit  Filiui 
meut  diUctutf  in  quo  mihi  complacui  {Matth.  iii). 
Quit  est  qui  contradicef  mihi,  quasi  non  sim  justus? 
StemuM  simul,  scilicet  in  jadicio.  Quis  ett  adversa^ 
riui  meus  dicens  me  inerilo  crucifixum  ?  Accedat 
ad  nu,  videlicet  ut  judicemirr  simul  comparatione, 
non  auctoritate,  secundum  illud  jusiiOcata  est  So- 
donsa  (74)  ex  te  (Ezech,  xvi). 

Quis  est  ergo  qui  condemnel  mel  nullus.  Quia  ecce 
omnes  quasi  vestimentum  conterentur,  adversprii  in 
iurenio,nuIlusque  eoruin  poterit  justilicari,  meprae- 
sente :  Tinea  comedet  eos,  conscientia  videlicet  pec- 
catorum,  vei  zclus  gentium.  Vestimentum  vetu- 
state  et  tinea  cornimpitur  et  consumitur.  Jiidaei 
quoque  qiiadragesimo  secuiido  anno  posi  passionem 
Cliristi  ad  poeniteniiam  vocati,  tandem  ncgligentes 
contriti,  advenieutibus  Hoinanis,  et  iiialx  coiiscion- 
tix  linea  de.orati  sunt.  Iterum  dicit :  Quis  enini  ex 
vobis,  inAdelibus  videlicet  iudaeis,  timens  Dominum^ 
nt  filius  patrem,'ati(/t>nf  cordc  vocem  servi  sui,  id 
c  sl  filii  sui  diccntis  :  Posnitentiam  agite  :  appropiu' 
quavit  erJm  regnum  caelorum  (Matlh.  iv).  Quasi  di- 
lerel :  Vos  me  flagellastis,  conspuistis;  ego  tamen 
vos  ad  poenitentiain  voco  :  nolo  eniin  niorlcm  pec- 
cutoris  (Ezech,  xviii).  Principium  sapientio!  timor 
Domini;  sed  perfecta  charitas  foras  millit  timorem. 
Qui  timet,  non  est  perfeclus  in  charitate  (I  Joan.  iv). 
Sed  bic  timor  pro  timiditate  ponitur.  Unde  dicitur  : 
Beatus  qui  omnia  metuit  (Pr^v.  xxviii),  idcstqui  in 
I>ei  religione  timoraius  est.  De  boc  timore  scriptum 
est  :  Timor  Domini  omuia  superat  (Eccli.  xxv)«  Ex 
alibi :  Nonestinopia  timentibus  Deum  (PsaLxwm). 
Et  iterum  :  7tmor  Domini  sanctus  permanet  in  ste' 
culum  swculi  (Psal.  xviii).  Hic  timor  custodit  ani- 
nias  sanctorum  integras,  pudicas  et  puras.  Unde  est 
illud :  TimeleDominum^et  dale  illi gloriam[Apoc.w). 

Sct|uitur:  Qtits  ambulavit  in  tenebris,  et  non  est 
lumen  (;t?Gbrislus  scilicet  ahjectus,  unde  dicitur  : 
Piecreputavimus  eum:  Et  nonest  lumenei  [Isai.  liii), 
gloria  videlicct  in  populo  suo,  sicut  ipse  ait :  Non  est 
propheta  sine  honore,nisi  in  patHasua  (Mallh.  xiii). 
Gentilis  etiam  populus  ambulavit  in  tenebris  infi- 
delitatis,  ct  non  est  lumen  ei,  nisi  Ghristus,  qui 
dixit :  Ego  sum  lux  mundi  (Joan.  viii.)  Amodo  speret 
iion  in  idolis,  scd  /in  noinine  Domini  f  et  innita- 
tur  super  Dominum  suum,  utbumana  fragilitas  di- 
viiia  majcstate  sustentelur,  ut  ita  veniet  ei  gaudii 
lomcn  ct  Ixtitiae. 

Utique  Dei  Filius  apud  Judaeos  quasi  in  tenebris 
ambulavit,  quia  non  eum  cum  gloria  susceperunt, 
sed  tanquam  seductorem  in  cruce  suspensuro  de- 
riserunt.  Quod  bene  David  significavit,  cum  dedomo 
Aiiituadab  arcani    foederls   Domini  in  JerusAiera 


XH:i.  IN  GCCNA  DOMINL 


961 


A  iranstuIit.eumMicbolinterancil.asservorum siiuhmi 
saltantem  despexit  ac  derisit  (//  Reg.  vi).  Sic  ei 
Gbristus,  cum  novuin  in  Ecclesiani  suam  testa- 
nientuin  transferr^t,  Synagogae  ludibrium  in  cruce 
fuit.  Nudus  apparuit,*dum  potentiam  diviniiatis  Ju- 
daeis  abscondciis,  carnis  infirmitatem  qoasi  epbod 
lincuni  oslendit.  Ancillae  serVorum  aniinas  sancto^ 
ruin  desigiiant,  inter  quas  per  crucis  triuniphum 
gloriosior  eflectus  est.  Quem  duni  Micbol,  id  esl 
Synagoga  irridit,  gloriosus  ancillis  apparet,  qiue 
in  typo  Synagogae  usque  hodie  sterilis  peruianel, 
de'qua  dicitur  :  Qwemultos  habebat  (Hios,  infirmata 
est  (i  Reg.  ii).  Non  esl  mirum,  si  inter  ancillas 
servorum  nudus  apparuit ;  quia,  ut  nos  redimercl, 

Q  formam  servi  accepit  (Philp.  ii). 

De*quo  per  prophetam  Deus  Pater  ait :  Ecce  i»- 
telliget  servus  tneus,  exaltabitur,  el  elevabiturt  et  sulh- 
limis  erit  valde  (Isai.  ii).  Ac  si  apertius  dicerel : 
Intelligit  servus  meus ,  Filius  scilicet,  Dei  Verbum 
ct  Dei  Sapientia  obedicns  Patri  us(|ue  ad  nioiteni, 
intclligct  vuluntatem  ejusdem  Patris  sui,  et  ideo 
exaltabilur  per  apostolorum  pnedicationem,  et  ele* 
vabitur  siiper  oinncs  co^Ios,  et  sublimis  erit  valde 
ad  dcxteram  Palris.  Ne  dubitetur,  quis  dixcr.il  i 
Qui  loquebar,  ecce  adsum,  et  qUod  sit  bradiiuni 
Doiiiini;  Pater  perspicue  docet.  Secundum  biima- 
nitatem  GhristMs  servus  est  Palris,  sed  seciinduni 
divinitatcni  eideni  Dco  Patri  est  aeqiial.s.  Sicul  ob- 
stupucrunt  super  eum  tnttdi,  admirantcs  scilicct  m!» 

Q  racula  anle  passionem,  sic  inglorioi^us  erit  iuter  viros 
aspectus  ejus  ;  tantum  majora  miracula  in  passione, 
quia  consputus,  flagellatus,  crucifixus ;  et  f^rma 
ejus^  species  videlicet  sine  honore  inter  piios  ho^ 
minum.  Revera  eiiim  erat  speciosus  forma  proc  filiit 
hominum  (Psat.  xliv)^  quia  non  homo  puius,  sed 
Deus  et  homo.  Iste  enim  aspergel,  Id  est  lavabil  in 
baptismo,  vel  sanguine  proprio  melius  quam  in  lege 
sanguine  agni,  gentes  multas  ad  asternam  vilam  prap* 
deslinatas.  Super  ipsum,  id  est  super  sapienliain 
ejus,  pnedicantibus  apostolis,  continebunt  reget, 
philosophi  scilicet,  ot  siitttii,  quorum  sapicntia 
crucis  praedicatione  subversa  est ;  quia  genlet^  qui" 
bus  non  est  narratum  pcr  prophetas  de  eo^  viderunt, 
et  qui  non  audierunt^  ab  ipso  videlicct  Domino  in 

^  carne  praeJicante,  contemplati  sunt  fide;  de  quibut 
dicitur  :   Beaiiqui  non  viderunt,  etc.  (Joan,  xx.) 

In  boc  quod  dicit :  Quibus  non  est  narratum  de  eo, 
viderunt,  duritia  Judxurum  reprehendilur  genliuro 
comparaiione,  qui  per  prophetas  non  audierunt,  el 
tamen  sola  apostolorum  praedicatione  crediderunl. 
Ipsis  quippe  Judaeis  dicittir  :  Auditu  audietis^  et  non 
intelligetis  (Isai.  vi).  Unde  chorus  propbetarum  de 
eisdem  Judaeis  conqiieritur,  dicens :  Domine,  qnit 
credidit  auditui  nostro  ?  qiiasi  diceret :  Quam  pauci 
ex  Judaeis  credunt  bis,  quae  audiunt  a  nobis!  E$ 
brachium  Domini^  id  est  Filius,  per  quem  Deus  Pa« 
ter  oumla  lecil»  cui  revelatum  ett?  Ul  crederet. 


.(74)  Al.  mss.  p;)st  Sodjma  addil.  soror  tua. 


MS  S.  MARTINI  LCGIONENSIS  904 

quaiavis  a  uobis  audiret.  Deus  Pater  Filium  suunn  x  Perspicuum  est  quia  sicut  corpus  flageUalum  el  la- 

ceratumv  ila  anima  doluit  pro  nobis,  ne  ex  parte 
verttas,  et  ex  parte  mendacium  credatur  in  Christo» 


per  prophetas  mundo  venlurum  nuntiavit»  et  anle 
acandalum  crucis  promisit  gloriam  resurgentis  di- 
ceua :  Exallabiturt  ei  elevabitur^  etc.  (hai,  lii.) 
Respondet  ergo  j)ropbelarum  chorus  se  officium 
praedicaiionis  implesse  et  brachium  Domini  annun- 
tiasse ;  sed  pauci  ex  Judaeis  crediderunt  quod  ab 
illis  de  adventu  Filii  audierunt.  Iterum  propheta 
tubjungit,  dicens :  Et  ascendet  sicut  vtrgfi/lum,  idem 
Dei  et  Yirginis  Filius  coram  eo  rcsurgendo,  ascen*» 
dendo  et  mundum  ftde  implendo ;  et  sicut  ra- 
dix  de  terra  sitienti^  id  est  de  ulero  Virginis  mundo 
a  eoncubitu  virili.  Unde  dicitur :  Egredietur  virga 
de  radice  Jesse,  et  flos  de  radice  ejus  ascendet,  etc. 
(Isai.  xi).  Symmachus  in  hoc  loco  ramum  dtcit  bo- 


Omnes  nos  quasi  oves  erravimus^  el  ideo  omnes 
Dei  misericordia  indigemus.  Nonenim  est  distincUo 
Judaei  et  Grxci.  Tradentes  Fiiium  Dei  morti,  erra- 
vimus  sicut  ovis^  qu(B  periit  (Psal.  cxviii) :  quae  bu- 
meris  pii  pnstoris  reportata  est  ad  gregem  (Lue. 
xv).  Unusquisque  in  viam  suam  pravani  declinavit 
a  Christo  qui  est  vera  via,  idola  adorando  et  Cbri- 
stum  crucitigenilo.  Declinant  eliaro  plurimi  in  pn»- 
prium  erroreni  de  cruciftxo  Christo  diversa  seittieii'> 
tcs.  Iterum  dicit  :  Dominus  posuit  in  eo  iniquitates 
•mnitim  nostrumf  poenam  scilicel  omnium  peccato* 
rum  nostrorum,  quam  sustinere  nequimus,  sus:i* 


minem  scilicet  significans»  qui  processit  de  utero  B  nuit  homo  Deus.  Oblatus  est  in  ara  crucis  bosiia 


Yirginis.  Aquila  dicit  iilum  ascendere  sicut  radix 
de  terra  invia,  ubi  vifginitatis  privilegium  deniOK*- 
atratur;  quia  slne  viriii  semine  de  tcrra  prius  invia 
est  creatus. 

Sequitur :  Non  est  species  ei,  opinione  scilicel 
maloruiu,  neque  dtcor^  diviultas  videlicet  non  ap- 
paret  in  carne  occulta,  et  vidimus  eum^  nos  pro«> 
pbeUB  oculis  cordis,  et  non  erat  atpectus  in  pas- 
sione,  et  desideravimus  eum  multo  ante  videre; 
despcetum  a  Judaeis  pendentem  in  cruce  e(  pro  no- 
bis  maledictum,  novissimum  virorum^  id  est  vilissi- 
iLum  opinionc,  virum  dolorum^  qula  homo  verus 
\cre  dolult,  sed  dolorem  superavit  diviniiaie ;  et 
inentem  infirmitatem  pro  nobis  assuinplam ;  et 
(/uasi  absconditus  vultus  ejus^  et  deipecius  a  Judoiis  : 
divinitas  scilicet  in  cbrpore  humano  abscoudila; 
utvU  nec  reputavimus  eum^  multi  vidclicet  ex  nobis 
post  credituri.  Unde  dicitur  :  Tu  Deus  abscondiius^ 
et  nesciebamus  te  (Isai,  xlv). 

llerum  propheta  de  ipso  in  persona  humani  ge- 
neris  loquitur,  dicens  :  Vere  languores  nostros,  id 
est  peccata  nostra,  ipse  tulit  a  nobis,  et  non  alius, 
et  dolores  nostres  ipse  porlavit  in  corpore  suo  super 
lignum  (I  Petr,  ii)  non  putative,  sed  vere  cruci- 
fixus,  vere  doluit.  Unde  est  illud :  Tristis  est  anima 
mea  usque  ad  mortem  (Mattlt,  xxvi).  in  persona 
(^enlilis  populi  Isaias  loquitur,  dicens:  Nos  putavi- 
mus  eumquasi  leprosum,  et  percussum  a  Deo  et  humi- 


pro  nobis,  et  nemo  eitm  coegit,  quia  ipse  voluil 
Uiide  dicilur:  Potestatem  habeo  ponendi  animaiu 
meamf  et  iterum  sumendi  eam  (Joan.  x).  Et  ni*n 
aperuit  os  suum,  videlicet  ad  malediceiiduin,  iie 
difTerrelur  salus  humani  generis ;  sed  sicut  ovis 
innocens,  mansuclus  ad  occisionem  ducius  esl. 
Uiide  Apostolus  :  Pascha  nostrum  immolatut  est 
Christus  (I  Cor^  v).  Dei  Filius,  qui  ioUit  peccata 
mundi  (Joan,  i),  sicut  agnus  non  repugnans  eoram 
tondenteu  obmulescet^  et  non  aperiet  o$  ««vm,  nec 
etiam  militibus  se  caedentibiis,  nimirum  quasi  agnus 
ductus  est  ad  passionem,  in  cujus  figura  populus 
Israel  agnum  in  ^Egypto  comedit  (Exod.  xii); 
Agnus,  qui  tollit  peccata  mundi,  qui  carne  et  sait- 
guine  suo  nos  pascii,  et  vellere  protectionis  vestii. 
Idcirco  de  anguslia  passionis  et  de  judicio  injusto 
sublatus  est  in  resurrectione,  quaiido  dala  est  illi 
omnis  potestas  in  coslo,  et  in  terra  (Matth.  xxviu). 
Judex  omnium  judicii  non  reperit  veriiatem,  sed 
sine  causa  damnatus  est.  Unde  admiratur  prophela, 
quoJ  omnium  Deus  passioni  se  traJidit.  Genero- 
tionem  ejus^  divinam  vel  huinanam,  ^iitseiiafra^il? 
quam  nenio  ratione  huiiiana  coiiiprebendit,  vel  diu- 
serit,  et  si,  Deo  inspirante,  scieril.  Qata  absciseiu 
eit,  a  Judieis  scilicet,  de  lerra  viveniium^  id  est  de 
conversatione  hominum,  ut  in  ccelo  viveret.  Unde 
dicitur  :  Eradamus  eum  de  terra  viventium  (Jer.  xi). 
De  ipso  eliam  Deus  Paier  loquitur,  dicens:  Pr<H 
Uatum,  Ac  si  apcrtius  diceret :  Nos,  qui  igiioran-  q  pter  sceluspoputi  meipercussi  eum.  Ac  si  apertius 


ter  peccavimus,  sed  poenitentcs  jani  credimus,  pu- 
favtmus  eum  quasi  leprosum,  id  est  pcct  atorcm  ;  et 
pereussum  a  Deo  pro  peccatis  suis,  et  humiliaium^ 
abjectum  sciiicet  propler  nos,  qiia  cuin  latronlbus 
crucifixus.  Ipseautem  verus  Dei  ct  hominis  Filius 
vulneratus  est  propter  iniquitates  non  suas,  sed 
nostras,  ut  suo  vulnere  nostra  vulnera  curaret. 
Aitritut  est  propter  scelera  nostra,  flagellis,  alapis, 
factus  pro  nobis  maledictum.  Unde  Psalmista  inejus 
persona  ait  :  Foderunt  manus  meas  et  pedes  meos; 
dinumeraverunt  omnia  osta  mea  (PsaL  xxi).  Se- 
quitiir :  Disciplina  pacii  nottra  super  eum,  flagel- 
|l|lim  videlicet  quo  Deo  et  angclis  reconciliati  sumus, 
^  Ihore  virganim  ejns  sanati  sumus    a  peccato. 


diceretur  :  Propter  scelus  delendum  populi  mei  pe« 
culiaik  perciissi  eum  permissioiic.  Unde  est  iilud : 
Perculiam  pastorenij  et  dispergeniur  ovet  gre§it 
(Matlh.  xx^). 

Scqiiitur  :  Et  dabit  impios  Judaeos  scilicel  Ro- 
manis,  pro  sepuliuraj  et  quia  usque  ad  mortem 
pcrseculi  sunt  eum,  et  muniirunt  sepulcrum  ejus 
signanies  lapidem  cum  custodibus  (Matth.  xxvii) ;  et 
divites  dabit  pro  morie  sua,  Scribas  videlicei  eft 
Pharisaeos  doctrinae  legis  divitiis  gloriantes,  quia 
morli  tradiderunt  eum.  Alitcr :  Dabit  impiot  |iro 
morte  tua,  genies  scilicet,  quae  sine  pietate  Dco 
Palri,  quia  moituus  et  sepultus  cas  acquisivit;  ef 
divitet^  Judaeos  videlicet  divitiis  legis  et  propheia- 


905 


SEHMOxNES.  —  SERM.  XXin.  IN  CKENA  DOMIiNl. 


9M 


nini  gloriantes.  Quare?  Eo  quod  iniquitatemnon  f«-  A  omnia  factu$,  Unde  ipse  per  Psalmistam  dicil  :  /?«- 


cerit,  ne»iue  dolus  fuerit  in  ore  ejus  :  qiiod  de  nullo 
alio  potest  dici,  quia  nemo  mundus  a  sordibus ; 
'pse  autcra  Dei  ct  Yirginis  Filius  Tacto  exstitit  jus- 
tus,  verbo  verus.  Ideo  igitur  passus  est,  quia  Deus 
Paler  sola  gratia  voluit  conterere  euro  pro  salute 
bumana  in  inrtmiitate  carnis.  Si  idem  Filius  po- 
suerit  pro  peccato  nostro  animam,  id  est  vitam 
suam,  videbit  semen  longaevum,  fidcles  scilicet  in 
perpetuum  regnanies,  sive  Evangelii  verbum,  quod 
non  veterascet  sicut  vetus  testamentum.  Unde  di- 
cttur :  Exiit  qui  seminat,  seminare  semen  $uum  {Luc. 
Yiii).  Et  voluntas  Domint,  Palri8sciiicet,f nmanv  eju» 
dirigeiur;  redemplio  videlicet  humani  generis 
opere  implebitur,  ut  quidquid  Deus  Pater  voluit, 


putatus  sum  cum  de$cendentibu$  in  lacum;  factut 
sum  sicut  homo  sine  adjutorio^  inler  mortuos  liber 
{Psal.  Lxxxvii).Peccata  enimnoslra  portavit  in  cor* 
pore  suo,  cujus  imitator  Paulus  ait :  Omnibus  om- 
nia  factu$  «tim,  «1  omnes  lucrifacerem  {1  Cor,  u). 

Sequitur  :  Et  ipse  peccata  multorumj  scilicel  prae* 
destinatonim  lulit ;  «isanguine  videlicet  proprio  la« 
vit,  et  pro  transgressoribus^  id  est  Judaeis  persecu* 
toribus,  rogavit,  dicens :  Pater^  ignosce  ei$  :  non 
enim  sdunt  qnid  faciunt  {Luc.  ixiii).  Ad  hanc  TO- 
cem  secundum  Evangelium  Nazaraeorum  multa  roil« 
Ha  Judsoruro  astantium  circa  cmcem  credide* 
runt. 

Iterum  propheta  subjungit,  dicens  :  Justus'perii 


illius  virtulibus  impleatur.  Unde  est  illud  :  Pater^  B  {I$a.  Lvii),  Christus  scilicet  opinione  infidelium,  vel 


servavi  eo$  in  nomine  tuo  quos  dedisti  mihi  (Joan.xvu). 
Iterum  dicit  propheta  :  Pro  eo  quod  frustra  laba- 
ravit  anima  ejus^  videbit  cl  saturabitur.  Quasi  frustra 
laboravit  anima  ejus,  quia  Judaei  nolueruut  con- 
verti.  Dei  Filius  Judft;is  praedicando,  miracula  fa- 
ciendo,  flagella  sustinendo  in  e:s  requiem  non  inve* 
nit.  Undedicilur:  Vulpes  fovea$  habent^  et  volucre$ 
cceli  nidos  ;  Filius  autem  hominis  non  habet  ubi  ca^ 
pul  suum  recUnet  (Matth,  vni).  £l  alibi  :  Laboravi 
sustinens  {Jer^  vi).  Videbit,  inquit,  et  $aturabitur. 
Ac  81  diceret :  Yidebit  Ecclesias  de  gentibus  in  toio 
orbe,  ct  saturabitur  iide  gentium,  ut  est  hodie. 
Inde  est,  quod  esuriens  et  siiiens  supra  puteum  Ja- 


immensitate  tormentorum.  Unde  in  Evangelio  Pi« 
lato  dicitor  :  Nihil  tibi  etju$to  illi.  Et  Pilatus  :  Quid 
faciam  de  Jesu,  qui  dicitur  ju$tu$?  {Matth.  xxvii.) 
Perit  jusius  propter  speculatores  csecos,  et  canes 
mutos;  quia  c«ci  et  muti  ignorantes  sapientiam, 
non  cogitant  quse  Dei  siint.  Ju$tu$,  inquit,  perit^  et 
nemo  e$t,  reproborum  videlicet  Judaeorum,  ^tit  eon" 
eideret  et  recogitet  injcorde  $uo  eum  pro  nobis,  non 
pro  se  pati.  Et  viri  misericordiie  eolligunturf  apo- 
stoli  scilicet  misericordia  Dei  ad  nos  missi,  quia  de 
mundo  ad  Deum  per  tormenta  transeunt ;  et  non  e$i 
qui  inteltigat  eos  injuste  pati,  et  ideo  juste  coronari. 
A  Tacie  enim  malitiae,  id  est  a  Iprsesentia  peccati. 


cob,  ailatis  cibis  uti  noluit,  qnia  jnm  Samariianae,  q  coUectus  est  justus,  Christus  videlicet  ad  dexteram 


et  eorum  qui  de  civitate  ad  cum  exibant,  fide  satia- 
tus  erat.  Jn  scientia  stia,  id  est  in  doctrina  justi/i» 
cabit  ipse  jusluSf  qui  peccatum  nofi  fecit,  nec  inven' 
tus  est  dolus  in  ore  (ijus  {IPetr.  ii),  sertus  meu$,  Fi- 
lius  scilicet,  qui  formam  servi  accepit,  non  justifi- 
catus,  sed  justificans  non  omncs,  sed  muUos; 
quia  multi  sunt  vocati,  pauci  vero  electi  {Matlh.  xx). 
Et  iniquitates  eortim,  id  est  poenam  peccati,  ipse 
portavit  in  corpore  suo  super  lignum(l  Petr.  ii),  quia 
ilii  non  poterant. 

Iteruin  Deus  Palcr  de  eo  loquitur,  dicens  :  Disper- 
tiam  ei  plurimosy  et  fortium  dividet  spolia.  Ac  si  di- 
ceret :  Ideo  quia  faclus  est  obediens  usque  ad  mor' 
tem  (PhiUp.  ii),  dispertiam  ei  plurimos^  pro  Judxis 
sciKcel  negligenlibus  genles  fideles.  Unde  dicitur  : 
Poslula  a  me,  et  dabo  tibi  gentes  hareditatem  tuam 
(Psal.  ii),  etc.  Et  fortium^  dacmonum  videlicet,  divi- 
det  spoUa^  id  est  humanum  genus  dialk)io  ereptum. 
Dividet  apostolis  spolia,  ul  alius  praesit  Jadaeis  fide« 
libus,  alius  gentibus.  Unde  est  illud  :  Cum  discer- 
nitcoelestisreges  (Psat.L^vu),  vel  gentes,  elc.  Et 
iterum  :  Rex  virtutum  dilecti  dilecti,  et  speciei  domus 
dividere  spoUa  (ibid.).  El  sicut  de  beato  Paulo  legi- 
lur  :  Mane  comedet,  et  ad  vesperum  dividet  spoUa 
(Gen.  xLix).  Quare  fiet  hoc?  Pro  eo^  scilicet,  quod 
Filius  Dei  tradidit  sponle  animam  suam^  id  est  vl* 
lam  suam,  in  morte,  et  cum  latronibus  $ceUrati$ 
leputatus  e$t  a  Judaeis.  Cum  sceleratis  est  repula- 
tus,  ut  sceleratos  redimeret  a  peccato,  omnibH$ 
Patrol.  CCVIII. 


Palris ;  quia  peccata  no$tra  ipse  pertuUt  in  corpore 
$tfo  $uper  Ugnum,  ut  peccatis  mortui  justitiee  viva- 
mu$;cuju$  Uvore  $anati  estis  (/  Petr.  ii).  A  facie 
malitiae  procul  dubio  collectus  est  Cbristus,  ut 
mala  saeculi  non  videret,  et  super  omnia  opera 
raanuuro  Patris  in  aeternuro  regnaret. 

Sequilur  :  Veniat  pax^  Christus  scilicet  ad  gen- 
tes  per  apostolos,  quibus  dictum  est :  Pacem  reUn- 
quo  vobiSf  pacem  meam  do  vobi$  (Joan.  xii).  Iterum 
propheta  subjungit,  dicens  :  Reqttie$cat  in  cubili 
$uo,  Christus  videlicet  in  gloria  palerna,  qui  ambu^ 
lavit  in  directione  $ua^  recto  tramite  rediens  ad  Pa- 
treni.  Propheta  precatur  ut  Christus  veniat,  ct  re- 
surgens  a  mortuis  requiescat  in  cubili  suo,  in  glo- 
D  ria  scilicet  paternae  majestatis;  vel  in  Ecclesia,  in 
qua  in  directione  ambulavit,  quia  pcccatum  non 
fecit,  nec  inventu$  est  dolus  in  ore  ejus  (/  Petr.  ii). 

Maluerunt  In  passione  Christi  Judsni :  Non  habe- 
mus  regem  nisi  Cassarem  (Joan.  xix),  Pilato  cla- 
mare,  quam  Christum  verum  regem  Dei  et  Virgtnis 
Filium  suscipere.  Hoc  nimirum  seniores  Israel  prae- 
signabant,  quando  despecto  Samuele,  regem  sibi 
petebant.  Judaei ,  repulso  Samuele ,  regem  pe- 
tierunt,  et  Scribae  cuni  Pbarisaeis,  repulso  Ciiristo 
vero  rege  et  sacerdote  Romanuro  princii>em  elege- 
runt.  Unde  Samuel  interpretatur  nomen  ejus  Deu$. 
Saul  petitus  sive  petitio^  quia  a  populo  est  postula- 
tus,  et  intelligitur  Barabbas  Chy$  duru$  vd  vanien$ ; 
Abiel  Pater  meus  Deus.  Judaei  igitur  duri  et  ^ 

9 


907 


S.  MARTINI  LEGIONENSIS 


908 


tes,  Deum  Patrem  conniendo  Filium  negant,  sed  qui  A  et  protestantes  retim  es6e  moriis  (Matth.  xxvi). 


iiegat  Fiiium,  negat  et  Patrem,  qui  misit  illum 
(/  Joan,  ii).  Qi:em  nisi  ad  redemptionem  mundt 
Deus  Pater  misisset,  humanum  genus  de  antiqui 
hostis  durissima  servitute  minime  liberari  posset. 
NuUus  enim  patriarcha  vel  propheta  suis  meritia 
vincere  eum  potuit,  quamvis  juste  et  pie  vixcrit. 
Omnibus  quippe  sai^ctis  ante  Ghristi  adventum  in- 
vincibiiis  cxstitit,  et  per  se  de  manu  illius  nemo 
eripi  potuit. 

Ulum  quippe  malignum  hostem  Goliath  Phili- 
sthaeus  pneflgurabat,  cum  quo  nullus  ftliorum  Is- 
rael  pugnare  audcbat.  Allegorice  Philisthaei  daemo- 
nes,  Goliatli  vcro  caput  eorum  qui  ante  advcntum 
veri  David,  scilicetGhristi,  superari  non  potuit,  de- 
signant.  Geth  civitas  Golise  torcutar  interpretatur, 
et  significat  mundum  vel  infernum,  in  quo  velut 
in  torculari  obnoxios  peccatis  conculcabat  hostis 
antiquus,  qui  relicta  quiete  superna  tanquam  se- 
plenario  in  hunc  muadum  sex  diebus  factum  fa- 
psus  est.  Aititudo  Goii»  diaboti  superbia  (75),  per 
quam  super  filios  superbiae  principatum  obtinuit, 
quasi  palmam  cxtollens,  insinuat.  Arma  Goliae  dia- 
boli  ad  nocendum  ixisidiae  vel  versutiae.  David  a 
Patre  ad  visitandum  fratres  missus  est,  et  Ghristus 
a  Patre  Deo  ad  oves,  qute  perierunt  domui  Urael 
(Uattli,  xv);  David  ephi  polentam,  id  est  trium 
inodiorum  mensuram,  fratribus  detulit ;  et  Ghristus 
mysterium  sanctae  Trinitatis  fidelibtis  commcnda- 
vit.  David  decem  formellas  casei  tribuno  attulit,  et 


Illc  vero,  appropinquante  hora  passionis  suae,  ut 
sibi  populum  sanctum  gigneret,  Jerosolymani  rediit, 
pro  qua  sponte  in  cruce  exaltaius  mortein  guslavit, 
quain  deglutiens  et  potenter  vincens,  antiqui  bostis 
potentiam  deslruxit,  et  ad  ultimum  Deo  Patri  eum- 
dem ,  quem  acquisierat ,  populum  benignissime 
commendavit.  Unde  quidam  sapiens  et  cathoIicuSt 
eidein  omnipotcnti  Jesu  Ghrislo  moribus  et  vila  de- 
volus  sic  e^l  in  ipsius  persona  ad  calholicae  fidei 
corroborationcm  locutus  : 

Appensus  ligno,  Palri  quwsita  resigno^ 
Appensus  liyno,  populum  sanclum  mihi  gigno 
Appensus  ligno,  caput  hosli  frango  maligno, 
Appensus  ligno,  necor  a  populo  nece  digno. 

B  Kreviter  quidem  his  quatuor  versiculis  fidem 
astruit  totius  ecclesiasticae  religioiiis.  Oslendit 
etiam  ipsum  humani  gt^neris  Redemplorem  de  Vir- 
gine  matre  veram  assumpsisse  in  tenipore  bumani- 
tatem,  et  anfe  omnia  tempora  veram  de  Deo  Patre 
babuisse  divinitatem.  Prsedicat  illum  his  verbis  in- 
firmum  esse  et  fortem,  Deum  verum  et  hominem, 
aelernum  et  mortalem,  visibilem  et  invisibilem» 
piissimum  perditarum  ovium  acquisitorem,  bonum 
ac  misericordissimum  earumdem  pastorem  et  con- 
servatorem,  fortissimum  antiqui  hostis  expugnato- 
rem,  ac  per  omnia  Deo  Patri  obedientem  usque  ad 
mortem.  Praeterea  idem  Dominus  noster  Jesus  Chri- 
stus,  juxta  quod  scriptum  invenimus,  innumerabilia 
bona  indignis  praesiitit  a  quibus  indigna  pertutit ; 


Gbristus  Decalogum  Judxis  tradidit.  Modius  men-  ^  vitam  tribuit,  mortem  sustiiiuit,  salutaria  praedica- 


»ura  est  quadraginta  quatuor  librarum.  Heliab 
Deus  meus  Pater  interpretatur  ;  et  Judaei  se  Deum 
Patrem  habere  mentientes,  qui  Ghristum  aemulati, 
primogenita  perdidcrunt.  Baculus  David  crucem 
Ghristi  designat.  Golias  in  fronte  percussus  ruit,  et 
FuLditur  ipsi  David ;  et  diabolus  in  fronte  suorum 
^itur,  cum  signum  crucis  eo  in  loco  iufigitur,  et 
subjicitur  in  meuibris  Ghristo.  David  gladium  Go- 
liae  in  Jerusalem  delulit ;  et  Gbristus,  quos  de  dia- 
boli  potestate  rapuit,  ad  defensionem  Ecclesiae  ii 
eanidem  Jerusalem  transtulit.  Saul  de  David  quasi 
de  ignoto  requirit,  cum  jamdudum  David  ei  assi- 
sieret ;  et  Judxi  Ghristum  veniurum  noverant,  et 


vit,  opprobria  toleravit ;  pro  eis  Deo  Patri  oratio- 
nem  obtulit,  sed  ab  eis  maledicta  audivit;  ad  ulti- 
mum  suos  in  fide  confortans  coelum  ascendit.  Uc 
istius  ergo  religiosissimi  abbatis  versiculos  plenias 
intelligere  possimus,  dignum  est  ut  eos  divini  amo- 
ris  gratia  nos  praevenieitte,  subtilius  pertractemos, 
quatenus  ab  eis  suavissimi  odoris  fragrantia  more 
aromatum  respersa  mentes  audientium  spirituali 
reliciantur  dulcedine.  Ait  ergo  : 

Appensus  ligno^  Palri  qucesila  resigno, 
Ac  si  aperiius  diceret  :  De  coelis  a  Deo  Patre  mis- 
sus  in  hunc  mundum  veni ;  oves  quae  perierant,  do- 
inus  israel  (Malth,  xv)  visitavi ;  et  illius  nonien  qui 


quem  in  praesentia  corporali  per  virtutes  Filium  |v  me  misit,  eis  manifeslavi ;  ad  pascua  semper  vi^en- 


Dei  approbare  poterant,  ianquam  ignorantes  di 
cunt :  7tt  ^tiis  es?  (Joan.  viit.)  Et:  UbiestPater 
tuusf  (ibid,)  Persequitur  dehinc  Saul  innoceiitem 
Bavid,  et  extra  provinciam  expulit ;  persequitur  im- 
pia  gens  Judaeorum  innocentem  Ghristum,  et  extra 
iSynagogam  ejecit.  Unde  dicitur  :  Jam  non  in  palam 
ambulabat  Jesus  apud  Judceos,  sed  abiit  in  civitatem 
^tur  vocatur  Ephrem^  et  ibi  morabatur  cum  discipulis 
suU  (Joan,  xi).  Et  ilerum  :  Tulerunt  lapides^  ut  ja^ 
cerent  in  eum ;  Jesus  autem  abscondit  se,  et  exivit  de 
templo  (Joan.  viii).  Sed  nec  hoc  solum  suflTccit-eiS) 
sedetiam  condemnaverunt  eum,  Pilato  clamantes 


tia  perveniendi  rcctum  iter  ostendi.  Sed  ineis  mo- 
nitis  fidem  non  accoramodantes,  imo  pro  bonis  mala 
mihi  reddentes,  ab  eis  flagella,  opprobria,  derisiones, 
et  mulia  adversa  pertuli.  Nunc  etiam  saspensus 
ligiio,  eidem  Patri  qui  me  misit,  quaesita  resigno ; 
eos  videlicet  quos  acquisivi,  id  est  quos  ad  aelemam 
vitain  cum  eo  praedestinavi,  ipsius  custodiae  com- 
mendo.  Unde  dicitur :  Ego  pro  eis  rogo;  nou  pr0 
mundo  rogo^  sed  pro  his  quos  dedibti  mihi,  quia  tm 
sunt  (Joan.  xvii).  Et  iterum  :  Pater  saneu^  serva 
eos  in  nomine  tuo,  quos  dedisti  miAf,  m(  Mtnt  «jim 
sicut  et  no8»(ibid,).  In  hoc  qtiod  de  nobis  Patii  diciC 


{75)  Supfffbiam, 


m  SEHMONES.  ~  SERM.  IXUI.  IN  C(CNA  DOMINI.  910 

Filius  :  Sint  unum,  sicnt  et  no$  sumus,  unam  Patris  A  apcrtius  diceretur :  Bonas  facite  vias  vestra8,et  stu- 


et  Filii  essentiam  inteiligtmus.  In  hoc  Tero  quod 
pnemisit :  Pater^  serva  eos  in  nomine  tuo,  quoi  de- 
disti  mihi,  discretas  Genitoris  Genitique  personas 
cognosciraus.  Magnum  hic  circa  nos  charissimi  Re- 
demptoris  noslri  et  incomparabile  ostenditur  hene- 
flcium,  magnum  ct  ejusdem  cognoscimus  dilectionis 
indicium.  Non  ei  suflecit  de  potestate  diaboli  no$ 
misericorditer  eripere,  nisi  etiam  Deo  Patri  heni- 
gnissime  commendaret,  suo  nos  preiiosissimo  [san- 
guine  redemit,  et  Deum  pro  nobis  Patrem,  ut  nos  a 
malo  servaret,  rogavit.  Nos  Deo  Patri  acquisiTit  in 
carne  patiendo,  et  eidem  resignaTit  appensus  ligno. 
Non  fuit  contenius  promtttere  :  Eece  ego  vobiscum 
ium  usque  ad  consummalionem  saculi  (lf«l//i.xxviii), 
nisi  nos  charitatis  affectu  commendarel  Deo  Patri. 
Notandum,  quia  in  hoc  quod  Deum  Patrem  pro 
nobis  rogavit,  charilalis  suae  nobis  divitias  resera- 
▼it.  Unde  sic  ait :  Ipse  Pater  amat  vos,  quia  vos  me 
amatiis,  et  credidistis  {Joan.  xvi).  Et  iterum  :  Sicut 
ditexit  me^  et  ego  dilexi  vos,  Manete  in  diUctione 
mea  (Joan.  xv).  Pro  nobis,  inquam,  rogavit.  Quis 
proquibus?  pastor  scilicet  pro  ovibus,  magister 
pro  discipuHs,  Dominus  pro  servis,  justus  pro  in- 
justis,  ab  omni  labe  peccati  immunis  pro  cunctis 
Titiorum  criminibus  deditis.  Ad  quid  pro  nobis  ro^ 
gavit?  Ut  nos  videlicet  ille  supernus  agricola,  id  est 
Pater,  ut  palmites  a  peccatls  et  vitiis  purgans,  et  a 
malo,  a  danmatione  videlicet  perpetua  servans,  ja« 


dia  vestra,  quoniam  ex  vobis  initium  habitura  est 
gens  sancta.  Sancti  estote^  quoniam  sanctus  sumego^ 
qui  in  fine  mundi  ex  vobis  ipsis  sanctum  mihi  po- 
pulum  gignere  volo.  Primitiva  quippe  Ecclesia  Syn- 
agog»  exstiiit  fllia.  Ex  ea  itaque  gente  Dominut 
sibi  sanctum  populum  genuit,  quia  illius  filios  san- 
ctos,  scilicet  apostolos  ad  baptizandas  universts 
gentes  misit.  Ipse  ergo  appensus  ligno,  sanctum 
sibi  genuit  populum,  juxta  quod  de  seipso  in  Evan- 
gelio  aii  :  Nisi  granum  frumenti  cadens  tn  terram 
mortuum  [uerik^  ipsum  solum  manet ;  si  autem  mor- 
fiiiim  fuerit^  muUum  fructum  affert  (Joan.  xii).  Mes- 
siscjuippe  fidelium  nuUatenus  exsurgereC,  nisi  ille 
mortuus  in  cruce  fuisset.  Sed  quia  illud  granum 
^  fnimenti,  Verbum  scilicet  consubsiantiale  et  co- 
aHernum  Deo  Patri,  m  terram  per  mysterium  sacra- 
tissimaR  Incarnationis  cadere  voluit,  muUam  fide- 
lium  messem  in  toto  orbe  «ecum  per  fidem  erexit. 
Quasi  solum  aeternaliter  in  sinu  Patris  manebat, 
cuin  ad  humani  generis  redemptionem  missum  in 
mundum  necdum  fuerat.  De  Deo  Patre  sic  ait  apo- 
stoliis  :  Eruit  nos  de  potestate  tenebrarum,  et  trans- 
tulit  in  regnum  filii  charitatis  suce  (Colos,  i).  £t  ite- 
rmn  :  Qui  proprio  Filio  suo  non  pepercit,  sed  pro  no 
bis  omnibus  tradidit  iilum  (Rom.  viii).  Tunc  utique 
Deus  Pater  in  regnum  Filii  dilectionis  suae  nos 
transtultt,  cum  per  ejusdem  dilectissimi  Filii  sui 
Evangeliuni  nos  ad  aeterna  gaudia  vocavit,  eumque 


nuam  nobis  coclestis  regni  aperiret,  et  ad  ipsum  ve-  r  pro  nostra  redemptione  mori  permisit.  Eidem  etiMn 

iion  pepercit,  sed  pro  nobis  indignis  illum  tradidit; 
q\m  dum  illuui  sine  culpa  sola  cbaritate  mori  per- 
misit,  nos  miscricorditer  ab  aeterna  morte  eripuit. 
Mtsericorditer  illum  Deus  Pater  pro  nobis  tradidit 
In  manus  Impiorum  qui  vere  est  vita  angelorum. 
Tradidit  innocentem,  et  sanctissimum  Filium,  ut 
redimeret  servum  reum  et  indignum.  Dicatur  ergo: 
Si  mortuum  fuerit  granum^  muUum  fructum  affert. 
Recte  in  hoc  loco  Dei  Filius  grano  frumenti  com 
paravit  seipsum,  quia  nimirum  ipse  est  refef:tio  su* 
pemorum  civium.  Quia  igitur  pro  nobis  secun- 
dwn  carnem  mori  non  renuit,  muUarum  secum 
animarum  ad  Patrem,  qui  illum  misit,  Hegeteni  re- 
portavit.  Pro  nostrarum  salute  animarum  sponte 


Tum,  et  summnm  pontificem  Dominum  nostrum  Je- 
8um  Christum  perduceret.  Unde  dicilur  :  Pater^ 
volo  ut  ubi  sum  ego^  ibi  sint  et  hi  mecum,  ut  videaul 
tiaritatem  quam  dedisti  mihi  (Joan,  xvii). 

Sequitur  : 

Appensus  ligno^  populum  sanctum  mihi  gigno. 

Revera  Dei  ct  Virginis  Filius  in  cruce  pen- 
dens,  sibi  populum  sanctum  genuit;  qiiia,  sicut  de 
latere  donnientis  Adae  formata  est  Eva,  ita  de 
latere  Christi  dormientis  iii  cruce,  ipsius  sanguine 
redempta  crevit  Ecclcsia.  Ipse  quippe  sibi  verbo 
praedicationis  in  spcnsam  adoptavit,  sanguine  pas- 
sionis  de  hostis  aniiqui  servitute  redemit,  et  a  pecca- 
tis  lavit,  atque  unda  baptismatis  consecravit.  De 


ipso  nimirum  scriptum  est  :  Dilexit  nos,  et  lavil  nos  D  suam  in  manus  Patris  obtulit  animam,  ut  nos  secum 


a  peccatis  nostris  in  sanguine  suo  (Apoc,  i).  Et  itd- 
rum  :  Quicunque  baptizati  sumus  in  Christo  Jesu^ 
in  morte  ipsius  baptizati  sumus  (Rom,  vi).  Moriendo 
etiaro  in  cruce  genuit  tanqiiam  juvenculam  non  ha> 
Dentem  maculam,  neque  rugam  ;  Non  habentem^ 
inquit,  maculam^  neque  rugam  (Ephes.  v) ;  reaculam 
scilicet  haereticaB  pravitatis,  et  rugam  perrersae 
conversationis.  Tanquam  juvenculam  sibi  eam  iu 
senectute  mundi  adoptavil,  quia  novi  praedicatione 
Evangelii  illam  genuit.  Appensus,  ait,  in  iigno,  po^ 
pulum  sanctum  mihi  gigno.  Bunc  utiqiie  sanctum 
sibi  populum  gignere  disponebat,  cum  ipse  in  veleri 
testamento  dicebat  :  Sancti  estote^  guoniam  ego  i an- 
etus  sum^  Dominus  Deus  vtster  (Levit.  xix).  Ac  si 


reduceret  adcoelestem  patriam.  Fecit  itaque  ul  pn£« 
dixit ;  quia  seipsum  morte  tradidit,  et  multum  fruc- 
tuin  attulit.  Mortuum  est  secundum  carnem  fru* 
menti  granum,  et  excrevit  multorum  messis  fidelium. 

Iterum  dicit  : 

Appensus  ligno^  eaput  hosti  frango  maligno. 

Congrue  siqtiidem  diabolura  hic  religiosns  ab- 
bas  malignum  hostem  vocavit,  quia  ab  ipsa  crea« 
tione  in  sua  procul  dubio  malitia  penluravit  :  qui 
mox  ut  creatus  est  sedem  suam  ad  Aquilonem  su- 
per  altitudinem  nubium  exaluri,  suoque  Creatori 
parificari  voluit  {Isai.  xiv) ;  sed  divina  illum  Justi- 
tia  atque  omnipotentia  cogente,  cum  satelUtibw , 
8U1S  protinus  in  terram  cecidit.  Do  quo  dicittf 


U\  S.  MARTINI  LEGIONENSIS  9it 

yidibam  Salanam  skut  fulgur  de  calo  cadenlem  ^pum;  quia  persectitiones  infideiium  qiiasi  esca,  el 


(Lue,  x).  De  coelo  igitur  projectus,  et  irrecuperabi* 
liter  in  terram  corruens,  atque  in  sua  malitia  per- 
severans,  hominem  cujus  mentem  ad  imaginem 
tuam  Deus  creaverat,  veneno  suae  malitiae  infectura 
ab  statu  rectitudinis  avertit,  bonestatis  et  innocen- 
tiae  vestimentis  spoliavil,  deliciis  paradisi  privavit» 
et  in  hanc  ad  ultimum  lacrymarum  vailem  ip- 
sum  suos((ue  posteros  miserabiliter  projecit,  el  ab 
amore  Creatoris  per  idolorum  culturam  alicnavit, 
et  per  quinque  fere  millia  annorum  bujus  mundi 
principatum  tyrannice  obtinuit.  De  quo  dicitur  : 
Dum  fortis  armatus  cuslodit  atrium  suum^  in  pace 
$unt  ea  quof  pouidet  (Luc.  xi).  Nec  hoc  solum  ei* 
dcm  maligno  bosti  suflecit,  sed  ei  Dei  Filium  pro 


refectio  fuerunt  fideiium.  Appensus  igitur  Dei  et 
Yirginis  Filius  iigno,  ul  ab  initio  mundi  praedictum 
fuit,  caput  maligni  bostis  et  arma  coiUrivil,  spoiin 
diripuit,  capiivitalem,  quam  ipse  caplivaveral» 
recaptivavil,  et  secum  ad  coeieste  regnum  pcrdusil. 

Iterum  idem  abbas  reiigiosus  ei  sapiens  Fiiii 
Dei  et  Virginis  innocentiam,  et  Judaeorum  per« 
tinaciam,  aique  infidelitalem  considerans,  in  ipsius 
persona  pendentis  in  cruce  ioquiiur  dicens : 
Appen$u$  lignot  necor  a  populo  nece  digno 

0  gens  caeca,  crudelis,  et  impia !  Quare  iiium 
non  erubuistis  tradere  sine  causa  morii,  qui  po> 
tenter  ac  misericorditer  mortuos  vestros  suscitavil, 
caecos  iliuminavit,  surdis  auditum  reddidit,  mutis 


salute  humana,  de  coeiis  a  Deo  Palre  missum  len-  ^  ad  ioquendum  ora  aperuit,  ciaudis  gressum  reinla» 


tare  praesumpsit,  a  quo  victus  succubuit,  ct  confu- 
sus  alMcessit.  De  quo  ipse  forlissimus  praeliator  in 
Evangelio  aii  :  Venit  prineep$  mnndi  huju$,  et  in 
me  non  habet  quidquam  (Joan,  xiv). 

Yidens  itaque  idem  maiignus  hostis  etinsatiabi- 
lis  homicida,  quod  eumdem  Redemptorem  nosirum 
•lentando  vincere  non  poiuii,  adversus  eum  popu* 
lum  concitavit  sine  causa.  Doroinus  ergo  linguis 
iudaeorum  et  manibus  miliium  appensus  ligno,  sia- 
tim,  quod  verum  est,  capui  eidem  hosti  fregit  ma- 
ligno,  Impletum  est  igitur  omnino,  quod  eidem  Do- 
minus  minatus  fuerat  in  hujus  mundi  initio.  Ail 
enim  :  lnimieitia$  ponam  inter  te  et  mulierem^  ipsa 
conteret  caput  tuum^  et  tu  in$idiabcri$  calcaneo  eju$ 
{Gen.  iii).  Uoc  de  fructu  gioriosissimae  virginis  Ma-  ^ 
riae  inteiiigitur,  qui  est  Ghristus.  Ac  si  apertius  di- 
cereiur ;  Tu  seniper  virginis  Mariae  suppiantabis  Gr 
lium,  ut  in  cruce  moriatur;  ille  autem,  devicta 
morte,  resurget,  et  caput  tuum  conteret,  quod  est 
mors  vel  superbia.  Unde  eliam  David  propheta  in 
psaUno  aggratuiaiido  dicebat  Deo, 

7«  eonfregisti  capita  draconi$,  dedisti  eum  e$cam 
popuH$  jEtkiopum  (P$al,  xxsvii).  Quasi  dicerei :  Tu 
eonfregi$ti  capita  draeoni$^  id  esi  superbiam  ipsius 
principis  draconum,  quod  praefiguraium  fuii  in  ca- 
pite  vituli  confraclo  a  Moyse  (Exod,  xxxii).  Dedi$ii 
«ttm,idest  ipsum  draconem  secunduui  corpus  suum, 
escam,  refectionem  scilicet,  populis  jEthiopum^  iilis 


gravii,  leprosos  roundavit,  daemones  ab  obssessis 
corporibus  expuiit,  infirmos  curavit,  praviiates  ve- 
stras  patemo  cum  afieciu  increpavit,  saiuiis  ▼iam 
vobis  osiendit  ?  Quare  cum  revereniia,  et  digno  ho- 
iiore  ilium  non  suscepisiis  a  patriarchis,  liguris  ei 
aenigmatibus  vobis  pracsignaium,  in  lege  promissuniv 
pi*opiietarum  oracuiis  pneosiensum,  in  sexta  mundi 
a^tate  a  Deo  Patre  missum,  de  stirpis  David  incor- 
rupta  virgine  Deum  veruni  et  hominem  natum,  ac 
vestris,  quod  omnino  negare  non  potesiis»  aspecti- 
bus  praesenlatum  ?  llac  de  causa  Moyses  acTiter  tos 
increpal  in  iege,  quia  noverat  conieniiose  contra 
Dominuiu  vos  semper  egisse,  ejusquepraecepiis  nl- 

,  nime  obedisse.  Dicai  iuque  : 

'  Novi  quod  po$t  mortem  meam  inique  agetU  at  decin 
nabiti$  cito  de  via  quam  ostendi  vobi$  (Deui.  wii^ 
Quid  esi  aiiud,  iniqueagetie,  nisi  apcriedicere  Ghris^ 
ium  Dei,  et  Yirginis  fiiium  a  Deo  Patre  pro  salule  ve- 
stra  missum,  nuilam  causam  mortis  invenienlet  in 
eum  cruci  afligetis?  Iterum  detestando,  et  ahooii- 
nando  maiigna  studiorum  vestrorum  opera,  ait: 
0  generatio  prava^  atque  perver$a  1  Uceceine  reddk 
Domino,  popule  $tulte  et  in$ipien$!  (Deui.  xxxuj 
Quasi  dicerei  :  Popuie  stuiie  et  insipiens,  cnr  mala 
pro  bonis  reddens,  iam  crudeiiter  crucifigia  Crear 
torem  iuum,  tamque  irreverenier  porrigis  ejus  nel- 
lifluo  ori  fei  ei  aceium  ?  Nunquid  non  ip$e  e$t  paUf 
Ittus,  qni po$$edit  le,  fecit^  et  creavit  u?0  gens cwok^ 


videiicet,  quibusdictum  est :  Fuistis  aliquando  te-  d  et  incredula!  quid  de  Gbrisio  aperiius  possetdici. 


nebrx;  nunc  autem  lux  in  Domino  (Epiies.  v).  Qui 
aiiquando  fuerunt  iEthiopes,  id  esi  denigraii ;  nunc 
autem  splendidissimi,  quia  Deo  conformati,  ut  suni 
.  aposioii,  quibus  membra  draconis  fuerunt  reiectio, 
quia  eos  sibi  secundum  fidem  incorporabant.  Unde 
Petro  dictum  est :  Maeta,  el  manduca  (Act.  x).  Haec 
talis  esca  fuit  praefigurata,  quando  Moyses  vitulum 
iiium,  queui  Israeliticus  adorab^^t  populus,  in  pui- 
verem  redegit,  et  projectum  in  aqua  eis  ad  bibeii- 
dum  dedit.  Yituius  ilie  redactus  in  puiverem  signifi- 
cat  infideles,  qui  igne  divini  amoris  elatioiies,  et 
tuperbias  suaa  bumiliier  confitendo  incendunt,  et 
aic  aqua  baptismaiit  aspersi  fidelibus  incorporan- 
iar.  Vei  aJifer  :  Dedigti  eum  s$eam  poimli$  JEthio" 


quid  certius  comprobari?  Nunquid  non  ipse  Dri  et 
Yirginis  Fiiius,  quem  injuste  suspendisti  ia  llgM» 
esl  Paier  iuus,  qiii  te  creavii  ex  nihiio,  redemit  ex 
i£gyplo,  iraduxii  mari  Rubro  sicco  vestigio,  manaa 
cibavit  iu  eremo,  eruii  a  morsu  serpentium  pesti- 
fero,  iiberavit  de  majori  fortiorique  tibi  resistenli 
in  via  Gomorrbaeorum  popuio,  iniroduxii  ad  ler- 
ram  promissionis,  Jordane  iransmisso,  et  interfeeit 
babitatores  tcrrae  regibus  eorum  suspensis  In  pali- 
buio?  Quareergo  iot  beneficia  uegiexistis ad  meiiia* 
riam  reducere,  ipsumque  Deum,  ac  Dominttm  ve- 
strumcum  honore  suscipere,  cjusquepraeoepllajde- 
voie  obedire?  Quarc  iiium,  quem  utPalrem  dukii- 
simum  diiigere»  et  venerari  debniaiiit  vi  ImcMi 


9tS  StKMONES.  —  SERM.  XXIII.  IN  CCENA  DOMIiM.  91  i 

crudeliter  interemisiis?  Quare  illuin  nioiii  potius  A     Interea,  fratresclianssinil,  dignum  est  ut  debita^ 


voluistis  tradcre»  quam  cum  eo  in  perpetuum  re* 
gnare?  Nonne  scriptum  est  in  tege  vestra,  quia  qui 
maledixerit  patri  vel  malri,  morte  morieturl  (Levit. 
xx.)'Vo8  autem  eumdem  Patrem  vestrum  Deum,  et 
Dominum  Jestim  Cliristum  non  solum  maledixistis, 
immundis,  ac  fetidissimis  sputis  injuriati  fuistis, 
colapblzastis,  flagellastis,  manus  illius  gloriosissi- 
mas,  qu»  paulo  ante  innumera  inflrmis  beneficia 
contulerant,  ligare  verecundall  noh  eslis,  insuper 
clavis  eas  et  pedes  cruci  aflTtxistis,  lancea  illud  saii- 
ctissimnm  laius,  imo  templum  in  quo  sunt  omnet 
thesauri  $apientiai  {Coioss.  ii)  Dei,  perforaslis,  ori 
Gjus  meinnuo  acetura  felle  mistum  porrigerc  pne- 
sumpsistis,  arundine  illud  venerabile  caput  angclis 


omnipotenti  Deo  gratias  persolvamus  qui  nobis  » 
licet  indignis,  divitias  bonitatis,  et  gloriae  sua*.  os- 
tendere  est  digiiatus.  Nobis  quippe  non  nostris 
meritis,  scd  sola  misericordiae  sus  dignatione  se- 
cretum  aelcrni  consilii  sui  oslendit,  quod  Judaeos 
propter  ipsorum  nialitiam  usque  bodie  latuit.  Quam 
Mloruro  ignorantiam  bene  puer  Jonaih»  parvulus 
designavit,  qui  sngittas,  quas  Dominus  suus  jece-' 
rat,  colligons  in  civitatcm  detulit,  et  causam  peni* 
tus  ignoravit.  Jonatbas  quippe,  in  bistoria  refert, 
vslens  servare  David,cum  ille  lateret  in  agro  Juxta 
Inpidem  ,  diias  sagitlas  ad  signum  jecit ,  quas  puer 
parvulus  ignorans  quid  faceret  collegil ,  et  iii  civi- 
iatem  detulit<(/  Reg,  xx).Hoc  ergoquid  significavit. 


tlque  omnibus  coeli  poteslaiibus  tremendum  percii-  B  nisiquod  Pater  filium  unigenitum  ad  saUitem  hu« 


terc  non  timuistis,  genuflcxo  non  vcracilcr,  sed  il- 
ludentes  adorare  iion  erubuistis,  pra^tercuntes  et 
capita  vestra  moventcs  euin  blaspliemastis  (Matih. 
xxvn) ;  quin  etiam  injuste  morli  iradidistis.  Quia 
crgo  vobis  non  suflecit  illi  nialedicere,  sed  et  morti 
Illum  decrevistis  tradcre ;  niliilominus  sccundum 
legis  judicium  digni  cstis  morte.  Et  si  coolestls  re- 
gnijanua  non  suscipit  maledicos,  procul  dubio  ncc 
▼08  suscipiet  tanti  homicidii  reos,  nisi  pobnitcntioi 
fructus  feccritis  dignos.  Dicatur  crgo  : 

Appensus  ligno  ,  necor  a  populo  nece  digne, 
Quis,  a  quibus  necatur?  Creator  scilicei  a  cre^- 
tiiris,  pater  a  filiis,  rcx  a  ministris,  dominus  a  ser- 


Kiani  generis  miitendum  in  liitera  legis  Judaeis  ne« 
scienlibus  habuit  absconditutn.  David  ergo  abscon- 
ditus  esi  in  agro,  et  Cbristus  in  boc  mundo.  Unde 
dicitiir  :  In  mundo  erat,  et  mundus  per  ipsum  fa- 
ctus  estf  ei  mundus  eum  non  cognovit  (Joan,  i)^ 
Juxla  lapidem  Dei  Filius  in  mundo  sedebat,  quia 
in  iabulis  legis  lapideis  digito  Patris  scripius  eral. 
Undedicitur;  Dominus  Deus  luus  unusest  (Deul.\i), 
Et  iterum  :  Non  assumes  nomen  Dei  lui  in  vanum, 
Saul  inter  epulas  David  filium  mortis  esse  judica* 
vil,  et  Judaica  perfidia  inter  paschales  epulas  d» 
morle  Domiui  tractavit.  Cum  ergo  illuxisbct  mane» 
veiiit  Jonaibas  in  agrum  juxta  placitum  David  ,  et 
puer  parvulus  cum  eo.  Jecit  unam  sagiitara,   jecit 


vis,  misericors  ab  impiis,  justus  a  peccatoribus,  c  ct£lleram.  Et  Deus  Paler   iilucescenie  mane  fidel 


bonus  a  malis,  lco  a  verroibus,  poiens  ab  infirnis, 
dives  a  miseris  :  ille  qui  inundum  redemii  prelio 
sui  sanguinis  ab  aetcrno  morli  jam  destinatis.  Quia 
igitur.o  miseri  et  infelices  Judsi,  Auctorem  vitae  oc- 
cidere  pnesumpsis(is(/ici.  iii);  ei  innoccniem  ejus 
sanguinem  super  vos  et  super  filios  vestros  cxpe- 
tistis ;  sacnlegos  vos,  et  homicidas  exliibuistis»  at- 
que  aeternae  mortis  dignos  conslituistis,  nisieideai 
Filio  Dei  ei  Virginis,  qui  a  vobis  occisus  resurrcxii, 
et  sedei  in  dexleram  Patris,  priusquam  ad  judicium 
▼eniat,  devote  fideliierque  vos  ipsos  subdideritis, 
ac  dignos  pcenitentiae  fruclus  juxta  ecclesiasti- 
cam  religionis  disciplinam  feceriiis.  Misericors  esi 
ipse  enim  etpius,  et  erga  poenitenies  bcnignus;  nec 


prids  tesiiroonium  legis  de  Christo  protulii,  deindd 
propbetas  misit.  Collegii  puer  Jonaihge  sagitias ,  et 
ad  Dominum  suum  iguorans  quid  ageret,  reporia* 
vit.  Sic  Judaicus  populus  libros  iegis  et  propheia- 
mm  portans,  quasi  diviniius  scripios  bonorabui ; 
scd  Christum,  quem  Moysesei  propbeise  praedixe- 
rant,  ignorabai.Procul  dubio  noneumcrucifixissent, 
si  Dominum  gloriae  illum  fuisse  scirent  (/  Cor.  ii). 
8ed  quia  ilios  caeciias  mentis  occupavii,  maluerunt 
Klum  de  regno  suo,  sicui  David  injuste  perscquen* 
do  ejicere,  id  esi  cruci  afligere,  quam  in  eum  fide- 
liter  credere.  Solus  fugii  David  a  facie  Saulis,  et 
Cbrislus  in  passione  solus  indigna  periulit  sibi  ii- 
lata  a  Jud<eis.  Abimelecb  (76)  ipse  est  Achias  nepos 


juKta  quod  ipse  ait :  Non  venit  animas  perdere  sed  ^  Heli.  Abimelech  ergo,  qui  [rater  meus  rex  interpre^ 


sahare  (Luc,  ix).  Ipsum  ergo  cum  lacrymis  vultibus 
in  ierra  submissis  exorate,  ui  vehroen  Moysi  a 
cordibus  vesiris  auferat,  infidelitaiem  depeilat, 
duritiam  pectoris  rore  gratiae  suae  emoUiat,  domi- 
ciliuro  mentis  dulcedine  sui  amoris  perfundai,  inte- 
riores  oculos  ad  contemplandum  sui  vulius  clariia- 
tem  aperiat^  linguas  a  pravae  consueludinis  relina- 
culis  ad  sui  nominis  laudem  al)solvai,  vosque  san- 
dae  EcclesisB  filiis  charitaiis  vinculo  conjungat.  Si 
ergo  cuncia,  ut  dixi,  feceritis,  ab  eodem  summo 
misericordissimo  pasiore  veniam  cohsequi,  non  ve^ 
stris  mehtis,  sed  larga  illius  boniiate  poleritis. 

(76)  Achimeiech, 


taiur,  apostolos  desiguai,  quos  Chrisiiis  Bex  regum. 
fraires  suos  vocat.  Aii  David  :  Illo  el  illo  in  loco* 
puerii  meis  condixi  (I  Reg,  %\i) ;  et  Chrisius.  disci^ 
pulis  suis  ait :  Postquam  resurrexero,  pr.wcedam  vos 
itt  GalHasam  (Matlh,  xxvi).  Per  viam  polbiiam  venit 
David ;  ei  Christus  immundas  Juda;orum  actiones 
impoUutus  pertransiii.  Davidaii :  Via  bwc  poUuta 
estf  sed  sanctificabiiur  hodie  in  vasis  mds  (i^r.xxi): 
et  vasa  Domini  id  esi  sancti  apostoli  a  cooiagiouo 
Judaeorum  lide  sanctificata  sunt.  Revera  sancii 
apostoli  vasa  saaciificata  exstiterunt,  quia  pleiil 
musto  Spiritus  sancti  universum  mundunri  doctriDa 


915 


8.  MARTINl  LEGIONENSIS 


m 


tpiriiaali  imgavenint   {Aet.  ii).  Ail  Abimelech  ad  A  tcllecius  otio  torpeat,  et  ne  eiercitalione  boni  ope- 
David  :  Non  habeo  laicos  panes  (i  Reg,  xii),   Laos      ris  vitio  elationis  evanescat. 


Graece,  Latine  populus  dicitiir;  indc  laicos  panes, 
id  est  populares.  Unde  gloriosus  conlessor  Domini 
Isidorus  ac  noster  patronus  ait  (77)  :  Quantum  ad 
prophetiam  pertinet^  hoc  in  Christo  impletum  est , 
qui  positus  in  carne^  dum  Judaorum  sostitiam  decli" 
naret^  ad  apostotos  transiit^  eum  quibus  cibum  desi- 
deratum  sumpsit,  Unde  ipse  ait :  c  DeMerio  desi- 
deravi  hoc  pascha  manducare  vobiscum^  antequam 
patiar  (Luc,  xxii).  »  David  Goiim  gladium  sustulit 
(i  R$g,  XXI),  et  Christusforiicrdiabolofortissimo  arma 
in  qnibus  cfjnfidebat,  fregit,  et  spoUa  diripuit,  Occi" 
dit  Saul  sacerdoteSf  qui  David  receperant  (i  i^^^.xiii); 
tt  his  a  quibus  receptus  est  Christus  intulit  diabolus 


Hoc  procul  dubio  ferriim  securis  significavit» 
quod  de  manubrio  cecidit  in  profundum  aqu;e  di» 
scipulo  Elissei,  materias,  id  est  infructuosa  Hgiia 
csedente.  Ferrum  in  manubrio  intellectus  est  in 
corde ;  haec  ligna  cseduntur ,  cum  prava  agenles 
increpantur  :  quod  dutn  fluxe  agitur,  dum  lapsus 
vanaegloriae  non  vitatur,  Terrum  in  aqua  perditur; 
quia  ex  dissoluto  opere  intelligentia  infatuatur. 
Qu%  ad  boc  datur,  ut  ante  oculos  dantis ,  scilicet 
Dci,  ei  bona  actione  restituatur.  Uoc  ipsum ,  in- 
quit,  mutuo  acceperam  (IV  Reg.  vi).  Electi  vero  si 
quando  offendunt,  ad  cor  velociter  redeuni  ,  et 
culpam  lacrymis  insequuntur.  Unde  dicitur :   Beu, 


multamala,  tribulationes  videlicetfetmories,i  Omnes  "  heu^  domine  mi  (ibid.).  Qui  flentes  caute  inspiciant. 


enim  qui  pie  volunt  vivere  in  Christo  Jesu^  persecu- 
tionem  patiuntur  (II  Ttm.  iii).  ^Unde  dicilur  :  c  S* 
me  persecuti  sunt,  et  vos  persequentur  (Joan,  xv).  » 

Fugil  David  in  speluncam  0(/o//am  (78)  :  quod 
eum  audisseni  fratres  ejus^  et  omnis  domus  patris 
ejuSf  descenderunt  ad  eum  iltuc  (I  Reg,  xxii).  lu 
hoc  signiflcatur,  quod  Redemptor  noster,  peracta 
passione,  etbumani  generis  redemptione  de  Is- 
raeiitica  plebe  in  Judaea  primum  Ecclcsiam  col- 
Wavit ,  de  qua  et  carnem  assumpsit ,  ubi  fratres 
ejus,  scilicet  apostoli ,  et  domus  patris  ejus,  id  est 
qui  crediderunt  ex  Judaeis,  venerunt  ad  illum.  Et 
convenerunt  ad   eum  omnes,  qui  erant  in  angustia , 


non  solum  quae  mala  comipiserunt  sed  etiam  qoae 
ex  accepto  munere  reddere  bona  debuerunt.  Unde 
dicitur :  Et  hoc  ipsum  mutuo  acceperam.  Ac  8i  di- 
cat  :  Illum  pcr  dissolutionem  negligentiae  perdidi, 
quod  ut  per  bona  opera  redderem,  cx  gratia  Re- 
demptoris  accepi.  Sed  nunquam  Deus  mentemde- 
serit,  quae  in  peccatis  veraciter  se  esse  agno- 
scit. 

Unde  Elisaeus  lignum  deorsum  misit,elferrum  in 
superficie  traxit ;  quia  Redemptor  noster  cor  pec- 
catoris  humiliat,  e!  eam  quani  amiserat,  intelligeii- 
tiam  reformat.  Unde  in  alia  translatione  dicitiir: 
Quod  confregit  Elisaius  Ugnum,  et  in  aquam  jactatit^ 


scilicet  peccatorum  constituti ,  iion  babentes  latitu-  ^  et  sic  ferrum  abstulit,  Lignum  frangere  cst  cor  ab 

elalione  conlerere.  Ad  ima  illud  jaclare,  cogitatio- 
nem  propriae  infirmitatis  buniiliare.  lUico  fermm 
reddit,  quia  ad  usum  exercitationis  pristinae  in' 
telligentia  recurrit.  Quanto  amplius  elatio  mentein 
ad  superiora  levat,  tanto  periculosins  eam  Inferius 
praecipitat ;  humilitas  vero  quanto  illam  inferivs 
deprimit,  tanto  magis  ad  superiora  provebit. 

Elatioquippe  Absalonis  mentem  adjuncta  cupidi- 
tat3  possederat ,  qui  patrem  occidere,  et  pro  eo  ipie 
regnare  cupicbat.  Absalon  siquidem  Judam  tradi* 
torem  praeliguravit ,  qiii  Dominum  et  magistnm 
suum  Judaeis  vendidit.  Toleravit  David  persecoto- 
rem  Absaloii ,  et  tamcn  sui  exercitus  principlbas, 
ne  eum  occiderent ,  studiose  pran^pit ;  Gbrislvs 


dinem  cbaritatis,  et  oppressi  asre  alieno  ,  censu  vi 
delicet  pe«'catorum,quein  diabolo  eisolvunt,e<  amaro 
«nimo,  dum  exhibent  membra  sua  servire  immun- 
ditiae,  et  iniquitati  ad  iniquilatem ;  et  factus  est 
eorum  princeps,  Necesse  est  ut  in  amaritudine  ani^ 
nii  gentes  poenitentiam  gerant,  ct  ad  David  veniant, 
*"  id  est  ad  Christum  cunctis  gentibus  desideratum  , 
«t  fiat  eorum  pnnceps.  Ipse  est  enim  judex  vivorum, 
et  mortuorum,  princeps  regiim  terrae,  et  pacis, 
cujus  regni  non  erit  finis.  Unde  est  illud  :  Venite 
ad  me  omnes  qui  laboratist  et  oneraii  estis,  et  ego 
refieiam  vos  (Matth.  xi). 

Dulcia,  charissimi,  sunt  haec  Redemptoris  nostri 
Tcrba,  nec  surda  omnino  aure  transeunda,  sed  at* 


tentius  anlmo  recondenda ,  et  cum  bonae  actionis  D  vero    pertulit  Judam  ,  tanquam  ejus  eogitaAioiMi 


cxsecutione  die  noctuque  meditanda.  Redemptor 
noster  in  hoc  loco  non  otiosos  et  vagantes,  sed  pro 
fpsius  amore  bonis  exercilatos  operibus  ad  se  ve- 
nire  praecipit,  eisque  aeternae  dulcedinis  refectio- 
nem  promittit.  Yocat  etiam  eos  ,  qiii  onera  legis 
]>ortare  nequiverant,  ut  lcvi  ac  suavi  illius  jugo 
colla  submittant,  cum  ait  :  Venite  ad  me  omnes 
qui  laboratis^  et  onerati  estis,  et  ego  reficiam  vos. 
Nemo  igitur  vestrum  in  ejus  servitio  torpeat,  nemo 
otium  diligat,  nemo  ad  bene  operandum  moras  in- 
ncctat;  sed  ipsius  amore,  dum  dies  est,  seipsum  in 
bono  opere  eierceat.  Cavendum  tamcn  est,  ne  in- 


(77)  Quaal.  in  1  Reg„  cap.  15. 


ignoraverit ,  et  convivium  ei  participavit ,  in  qvo 
sui  corporis  et  sanguinis  sacramentum  discipalis 
commendavit ;  insuper  et  bodicrna  traditlone  oscv- 
lum  ei  praebuit.  Absalon  seniores  Israel  conjuranl, 
ut  patrem  suum  occideret ;  et  Judas  cum  pontll- 
cibus  et  Pharisaeis  consiliatus  est  ut  Ghrislnm  morti 
traderet.  Absalon ,  consentientibus  simul  et  adji- 
vantibus  Judaeis,  David  de  regno  sine  cjiusa  eipii- 
lii ;  et  Judas,  accepto  pretio ,  innocentem  Cbristm 
pontificibus  ad  crucifigendum  Tenilidit.  Abealan 
patrem  suiim  persequens  mulo  invectus,  lln«i 
videlicet  libidinosae  camis  deserviens »  qneieni  an- 

(78)  OdoHam, 


917 


SERMONES.-  SEllM.  XXIII.  KN  COENA  DOMINI. 


918 


iiqiue  capillis  inliacsil.  ci  Joab  laiiceis  tFaiisGxus  A  ut  dictum  est,  myslerium   passionis  Christi  pro 


expiravit.  Judas  poslqnam  magistrura  ct  patrem 
tuum,  Dei  videlicet  et  Virgrnis  Fiiium,  vendidit, 
poenitentia  diictus  prctium  retulit ,  quo  in  leuiplo , 
videnlibus  Judaeis,  projeclo  diaboli  consilio  instiga- 
tust  cbaritate  et  omnibus  boms  spoliatus,  abiens  la- 
queo  se  suspendit.  Super  Absalon  magnus  lapidum 
acerrus,  qui  usque  in  bodiernum  (79)  diem  per- 
manet ,  projicitur ;  super  infelicem  vero  Judam 
magni  poiideris  cecidil  peccatum ,  quod  in  sempi- 
ternum  non  delebiiur.  Po&t  iiiteritum  Absalonis 
David  in  magna  gloria ,  occurrentibus  sibi  de  cun- 
ctis  tribubus  Isricl  principibus,  adeptus  estsuum 
regnum ;  ot  Dei  ac  Virginis  Filius  post  infelicis- 
ftimam  Jud;e  nioriem  a  Deo  Patre  accepit  gloriam  et 


favore  bumano,  vel  teinporali  lucro  vendunt,  quid 
aliud  faciunt ,  quam  ipsum  Dei  ei  Virginis  Filium 
iradunt?  Cum  vero  sordidis  manibus,  et  pollula 
conscientia  illud  sanclissimum  corpus  tractare  prao- 
tumunt  in  cujus  praesentia  adsunt  angeli,  et  in 
conspectu  cujus  nec  cocli  mundi  sunl ,  quid  aliud 
agunt,  quam  Dominum  cruciligunt?  Nonnunquam 
etiam  ( quod  est  gravius )  populus  ex  bis  sacerdo- 
tibus  indigne  corpus  Christi  tractantibus ,  culpani 
sibi  contrabit ,  ut  in  Veieri  Tcsfamento  legimus  : 
nam  cum  Giii  Heli  Domini  polluerent  sacriGcium , 
capta  a  Pbilistbaeis  arca  Dei,  omnis  pene  populus 
cum  eis  subiit  inleritum.  Unde  patet,  quia  quicun- 
que  sacerdotes  caecos  in  foveam  sequuntur,  et  eis 


Itonorem,  regnum,  aetemam  in  coelo  et  in  terra  '^  quamvis  inscii  communicant,  cum  eisdem  etiam 


potestatem,  quain  habuit  sine  initio  secundura  di- 
vinitatem,  occurrentibus  sibi  omnibus  ceelestis  mi- 
liiiae  fprincipibus,  et  ineGabiliter  congratulanli- 
Lus  y  imo ,  ut  credimus ,  reverenter  ac  submissis 
Yultibus  eum  adorantibus,  ascendit,  et  sedet  in 
dexiera  patcrnae  majestatis.  Kevelabunt  coeli  ini- 
quitatem  Judae ,  et  terra  adversiis  eum  consurget , 
et  manifcstum  erit  peccatum  illius  in  die  furoris 
Ik>inini ,  cum  eis  qui  dixerunt  Domino  Deo  :  Recede 
a  nobis^  scientiam  viarum  tuarum  nolumus  (J^b 
xxi);et  ad  judicium  adducetur,  ut  perfcclioiem 
iormeiitorum  recipiat ,  id  esl  in  corpore  et  anima 
puniatur.  Jesu  Christo  autem  sumino  pontiGci  da- 


ptenis  participant.  Quare?  Quia  qui  teligeril  pieem 
inquinabilur  ab  ea  (Eccii.  xiii ).  Sic  et  qui  indignis 
comrounicantsacerdotibus,  quamvis  igiioranter,con- 
taminantur  tamen  ab  eis.  Hi  tales  quamvis  indigne 
se  agant ,  quamvis  perverse  vivant ,  quamvis  in  suis 
sceleribus  vitam  consumant ;  tamen  panis  et  vini 
substantiam  in  corpus  ct  sanguinem  Cliristi  com- 
mutant.  Non  cnim  ipsi ,  sed  Clirisius  consecrat,  ei 
per  ministros  ctiani  indignos  salutem  filiis  opera- 
lur.  Unde  et  ab  indignis  corpus  Cbristi  non  fu- 
scatur,  et  a  bonis  non  melioratur,  sicut  solis  radius 
a  cocno  cloacae  non  sordidatur,  nec  a  sanctuario 
spIendiGcatur.  Scd  forte  dicit  aliquis  :  Cum  ergo 


tum  est  a  Deo  Patre  omne  judicium,  ut  omnes  sic-  ^  bonum  sit  quod  per  indignos  sacerdotes  conGcitur, 

ei  accipientibus  non  ab  eis,  sed  a  Cbristo  summo 
videlicei  sacerdote  consecrctur,  ei  tribuaiur,  cur 
bonuni  percipienti  in  perniciem  vertitur  ? 

Sed  sciendum  omnino ,  quia  bonum  percipienti 
non  solum  non  prodest,  imo  etiam  obesi ,  si  con- 
tra  interdictum  boc  ab  eo  accipit  a  quo  uon  debet. 
In  paradiso  quippe  nullum  pomuni  erat  malum, 
cum  Deus  omnia  valde  bona  fecerit ,  sed  homo  bo- 
num  sibi  in  malum  verlit,  cum  boc  a  serpente , 
imo  a  diabolo  percipere  non  sprevit.  Si  quis  ergo 
Gdelis  indigna  sacerdotum  opera  exsecrans,  bonuni 
Christi  corpus  venerans ,  simpliciter  ab  eis  com- 
munionem  accipit,  et  hunc  credo  hac  Gde  salvari; 
quia  et  Joseph  a  Pilato  corpus  Christi  accepil.Talet 


ui  bonoriGcant  Patrem  ,  ita  boiioriGcent  euni ,  et 
in  novissimo  die  judicet  vivos  et  mortuos,  et  saecu- 
lum  per  ignem  ;  ct  diabolum  deputet  sociosque  ejus, 
iiec  non  et  omnes  impios  aclerno  incendio  ;  justos 
Tcro  secum  intromittat  ad  aeiernum  convivium ,  ei 
tunc  tradei  Dco  Patii  omne  regnum ,  quod  ei^acqui- 
tivit  pretio  sui  sanguinis  in  perpetuum. 

Sciendum  vero  cst,  fratres  charissimi,  quod 
pleriqiie  facinus  Judae  cxborrent,  nec  tamen  cavent. 
Mulii  Judam  abominaiilur,  eo  quod  vendiderit  Do- 
minuin  et  magislruin  suum  ,  sed  similia  agcre  iion 
desistunt.  Anselmus  :  iVain  qui  in  adulterio ,  foritt- 
catione  et  cateris  flagitiis  vitam  ducunt  et  ecclesia' 
sticos  honores  vendunt ,  vel  emunt ,   suisque  pravis 


txemplis  poputum  Dei  occidunt^  Dominum  /^sum  D  igitur  sacerdotes,  qui  suis  illecebris  deserviuniv 


Christum  tradunl,  simul  et  crucifigunt.  Quicunque 
etiam  pretio  missas  appretianturt  sicut  Judas  gra' 
viter  in  Christum  peccant.  Nam  et  qui  de  Christi 
gacrificio  pretium  accipiunt^  procul  dubio  corpus 
Christi  vendunt,  Sacerdotes  Ecclesias  tantummodo 
tausa  solius  Dei ,  ac  sum  salutis ,  et  totius  Ecciesice 
missas  debent  celebrare;  sed ,  quod  dictu  grave  esl^ 
non  cadunt  sub  numero ,  qui  eas  celebrant ,  noii  ut 
Christi  gratiam  consequantur^  sed  ut  ab  hominibus 
honorentur,  et  temporaiibus  rebus  ditentur.  Qui  ergo, 

(79)  Nemo  facile  credel  in  Giie  stcuIi  duodecimi 
qiio  hxc  scribebat  auctor,  permansisse  adbue  ma- 
cnuni  acervum  lapidum  super  sepulcrum  Absalonis. 
Qiiare  suspicamur  hacc  verba  per  crrorem  hic  cxci- 


Deum  pUcare  pro  se,  vel  populo  non  possunt,  imo 
iilum  magis  oflendunl;  insuper  et  suo  ingressu 
loca  sacra  contaminanl ,  vestcs  sacras ,  et  vasa  di  • 
vino  cultui  dedicata  suo  tactu  commaculani.  Hos. 
nimirum  abborret  angelorumconventus;  bos  fugil, 
et  abominatur  ipse  Dominus.  De  quibus  dicitur  i 
Provocaverunt  (80)  eum  fiiii  ejus ,  imo  non  fiiii  in 
sordibus  ( Deut.  xxxii ).  Quibus  ait  Dominus  per 
Moysen  :  Abscondam  faciem  meam  ab  eis ,  et  consi" 
derabo  novissima  eorum  [ibid, ).  Filios  propter  sa- 

disse,  cum  sacer  scriptor  libh  Itegum  ea  eiisua. 
omiserit. 
(80)  Omnes  bic  legunt :  Peccaverunt. 


919  S.  MARTINl  LKGIONENSIS  926 

cerdoCium  eos  vocavit ,  non  filios  propter  sordes  A  hoc  procul  dubio  noverinius ,  si  Dco  omhia  esse 

subjecta»  ul  etiam  illi,quiejus  disposlttoni  conlral- 
re  videntur,   nolentes  ipsius  perficiaut   volunta- 


subjun»t.  Horum  sacrifictum  non  suscipit  Domi- 
nus ,  sed  abominatur.  Unde  dicitur :  Sacrificium 
teiirum  odit  anima  mea,  dicit  Dominm;  quia  panem 
poUutum  obluUttii  mtVii.  Corpus  Domini ,  cum  pol- 
lui  nequeat,  quantum  in  ipsis  cst  polluitur,  curti 
indiscrete  velut  alius  panis  sumitur.  Oratio  eorum 
non  suscipiiur,  sed  fit  in  peccatum,  quia  non 
exaudit  illam  Deus ;  benedictio  eorum  in  maledi- 
ciionem  convertitur,  ut  dicitur  :  Convertam  bene- 
dictionem  vestram  in  maledictionem  ^  ait  Dominus. 
Nec  tales  corpus  Domini  suscipiunt,  quia  sine  re- 
verentia  illud  et  dignis  moribus  tractare  non  me- 
tuunt.  Soli  filii  Dei ,  qui  Gbristo  sunt  incorporandi 
et  faciem  Patris  visuri,  adsaluteiia  suscipiunt  cor- 


tem, 

Ut  ergo ,'  dileciissimi ,  supradictum  est ,  milti 
peccatum  Judae  exbonr.ent,  nec  tamen  cavent.  Nam 
qui  bodie  in  sancta  Ecclesia  prxlatis  suis  mala  pro 
bonis  retribuunt,  et  ad  eorum  injuriam  insipieu- 
tium,  imo  amentium  convcnticula  fratruro  conmio- 
vent,  lites  concitant,  jurgia  et  scandala  roultipli- 
cant,  damna  libenter  inferunt,  convicia  procaciter 
objiciunt,  contumelias  exaggerant,  sccreto  detra- 
bunt  ,  publico  irreverenter  falsa ,  nonnunquam 
etiani  inaudita  opponunt,  eorum  praeceptis  roagis 
resistere  quam  obedire    contendunt ;   quid  aliud 


pus  Ghristi:  bi  autem,  qul  in  Gbristo  non  ma- ^  quamperversa  tradiloris  Juda^  exempla  sequunlurT 


nent,  quamvis  corpus  Ghristi  ad  os  porrigere  vi- 
deantur,  non  tamen  illud  sumunt  sed  judicium 
manducant ,  et  bibunt.  Gorpus  autem  Ghristi ,  ut 
credimus ,  per  sanctonim  angelorum  manus  in  c(b* 
lum  defertur,  eis  vero  a  dxmone  carbo  in  os  pro- 
jicitur,  ut  gloriosissimus  martyr  Gyprianus  testa* 
tur ;  et  quia  sanguinem  Gbristi  sumunt  ut  aliud 
vinum  ,  vertitur  in  eis  in  fel  draconum ,  et  vene- 
num  aspidum  insanabile.  Quaeri  potest  utrum  Judat 
in  coena  idem  acceperit  de  manu  Domini  quod  Pe- 
trus  ?  Ad  quod  respondendum  quia ,  sicut  utriusque 
dispar  fuit  intentio ,  ita  et  corporis  Gbristi  acce- 
ptto.  Quia  igttur  Petrus  Dominum  dilexit ,  ideo  ac* 


Qui  etiam  prxpositos  suos  odio  babeut,  eorumqua 
actus,  diabolo  instiganie,  venenosa  lingua  carpere 
non  desinunt,  invldia  stimulante  audacter  contradi- 
cuit,  operibus  quamvis  justis  furore  cordis  succeni 
si  toto  mentis  couamine  resistunt,  virtiitibus  ma- 
culam  ingerere  nittintur,  illorum  bonam  in  Gbristo 
conversationem  infamare  appetunt,  die  nocluque 
uon  ut  ab  eis  coclestis  vitae  disciplinain  percipiant, 
sed  ut  aliquid  invenire  possint,  unde  eos  accusent, 
investigare  iion  cessant,  Judae  Iscariotis  intra  san- 
ctam  Ecclesiam  locum  tetient.  Sic  et  qui  ecclesia- 
sticis  rebus  prseficiuntur,  si  causa  avariiiae  ex  com- 
munibus  propria  faciiiiit,  vel  aliquid  furtivc  abscon* 


ceptum  a  Domino  sacramentum  cum  virtute  ejus  q  dunt,  infelicissimi  Judse  imitatores  existunt. 


accepit,  Judas  vero,  quia  Dominum  odivit,  spe^ 
ciem  quidem  panis  et  vini  accepit ,  sed  virtus  sa- 
cramenli  in  Ghristo  mansit.  Iterum  Ghristus  ut  tra- 
ditorem  suum  manifestius  ostenderet ,  eidem  Judae 
buccellam  panis  tantuin  intinctam,  scilicet  non 
consecratam  dedit ,  et  mox  post  illam  diabolus  in 
eum  introivit ,  atque  in  ejus  cor,  ut  Dei  et  Yirginis 
Filium  traderet  immisit.  In  hoc  ergo  quod  Judas  ad 
bonum  male  accessit ,  sibi  nocuit ,  et  nobis  profuit ; 
quia  Jesus  malum  illius  in  bonum  nobis  convertit. 
Sibi  iiocuit ,  quia  cupiditate ,  et  avaritia  deccptus 
Domtnum  et  inagistrum  suum  triginta  argenteis 
vendidit,  aeternam  nibilomiuus  damnalionem  in- 
currit.  Nobis  utique  profuit,  quia  per  illios  tradi- 


(81)  Judas  iste  Iscariotes,  vel  a  vico  in  quo  ortus 
est,  vel  extribu  Issacbarvocabulum  sumpsit,  (|uodam 
praesagio  futuri  in  condemnationem  sui ;  Issacbar 
i^nim  interpretatur  mercet^  ut  significaret  pretium 
proditoris,  quo  vendidit  Dominum,  sicut  scrlptum 
est  :  Et  acceperunt  mercedem  meam  triginta  argen- 
teosy  pretium  videlicet,  quo  appretiatus  tum  ab  eii 
(Zach,  XI). 

Dignum  est  ergo,  charissimi,  ut  qui  dctestabile 
illius  scelus  perborrescitis,  maligna  quoque  ipsiuf 
opera  cavere  stiideaiis.  Ecclesiasticos  bonores  ven- 
dere  vel  emere  non  praesumatis,  ne  apud  inferes 
aeternas  cum  eodem  Domini  proditore  poenas  luatis. 
Vos  ipsos  ad  consecrandum  corpus  et  sanguineoi 


tionem  idem  Redemptor  nostcr  ducitur  ad  crucifi-  D  Domini  nostri  Jesu  Ghristi  mundo  corde   simul  et 


gendum,  nos  a  diaboli  potestate  liberamur,  et  per- 
dacimur  ad  societatem  supemoruro  civium.Sibi  no- 
cuit,  quia  calcaneum  contra  suum  Gonditorem,  cu- 
jus  pauem  manducabat,  superbe  levans,  eiqae  frau- 
dulenter  osculum  praebens,  seipsum  aeternis  depu- 
tavitflammis.  Nobis,  inquam,profuit,quia  Ipse  suin- 
mus  pastor  multiroodam  illius  malignitatem  patienter 
ferens,  et  pro  nobis  misericorditer  paiiens,  ac  suam 
in  morte  animam  libenter,  et  potestative  ponens» 
evem  ad  quam  de  sinu  Patris  descenderat  re- 
quirendam,  inventam  suis  humiliter  impositam 
llumeris  ad  coclestis  oviiis  gregem  reportavit.  In 


corpore  praeparate,  ut  ex  eodem  mereamini  satiari 
in  convivio  aeternae  vita;.  Ipse  est  enim  indeficiens 
panis  angelorum,  et  suavis  refectio  omnium  sancto* 
rum.  Pro  missarum  celebratione  teroporale  pnD- 
roium  non  accipiatis,  ne  JudiC  proditoris  condemna- 
tionem  incurratis.  Gorruptibilibus  auro  scilicet  vel 
argento  metallis  corpus  Dqmini  omnibus  coeli  tie- 
roendum  sublimitatibus,  veneranduro  potesutllnis, 
angelicis  adorandum  spiritibus  vendere  non  qiuera» 
tis,  ne  tanti  reatus  digna  apud  gehennam  patiaminl 
tormenta.  Gorpus  iinmacuUti  Agni  et  incontaminali 
Jesu  Ghristi  non  est  utile,  imo   damnabile   iCem» 


{SiJ  tsid.,  Vib.  rn  Etym,,  cap.  9. 


m 


SERMONES.  —  SERM.  XXIV.  IN  RESIIRR.  DOMINI. 


m 


vendere  nnmmis,  qui  siia  sponle  semel  Deo  Patri  A  enim  patiiur  unum  membrum,  compatiuntur  omnia 


aeipsum  obiulit  in  ara  crucis  pro  omhibu&  nobis 
{1  Petr.  iii).  Dona  Spiritus  sancti,  quae  gratis  acce- 
pisiis,  pretio  non  Tcndatis. 

Missas  ergo,  charissimi,  pro  solo  Dei  bonore,  et 
Testra  salnte,  ac  totius  Ecclesiae  celebrare  studete. 
Si  quis  Tos  pro  aliqua  sibi  incurobente  rogaverii 
necessitate,  ut  in  conspectu  oranipotentis  Dei  sacri- 
licium  offeratis,  sive  pro  sui  salute,  sive  pro  defun* 
ctorum  absolutione»  nihil  ab  eo  exigentes,  qux  ro- 
gavit,  cbaritative  perficite,  quaesponte  obtuleritnon 
quasi  preiium,  sed  quasi  Dei  donum  suscipile.  Lici- 
ium  esi  ecclesiasiuis  yiris,  quae  Deo  sponte  a  fide^ 
libus  ofleiuntur,  suscipere,  et  pro  fidelibus  cunctis, 
yivis  scilicei  et  defunctis  Deo  sine  intermissione 


membra  (/  Cor.  xii).  Sed  ideo  tu  forsiian  non  com- 
pateris,  qiiia  pnecisus  es  ab  Ecclesias  membris.  Di- 
cii  alius  :  Sa>culum  coniempsi,  monasleriiim  intra* 
vi,  et  ideo  non  ieneor  pro  defunciis  orare  vel  eorum 
oblatioiies  suscipere.  Cui  respondendum ;:  quia 
idcirco  pro  saiute  vivorum,  ei  requie  dcfuncionim 
unumquemque  praecipue  oflerre  oportet  sacrificium 
corporis  Christi,  ei  oblationibus  dc  beneficiis  Me^ 
liuin  siisientari,  qtio  spccialius  divitias  conlcmpsii 
hujiis  muiidi  amore  Dei.  Tantum  esi,  ui  pro  hoc  a 
nemine  preiium  quaerai,  sed  Deo  sponte  oblata  su-' 
Acipiai.  Non  enim  oblaiiones  tanium  ofleruntur  sa* 
cerdoti,  sed  ei  Jesu  Christo  summo  pontifici. 
Interea,   charissimi,  dignum  esi  ui  omnipOtenii 


preces  fundere.   Uiide  est  illud  :  Qui  altari  deter^  B  Deo  Palri  debilas  cum  summa  devolione  gratias 


«infil,  cum  altari  participantur  (/  Cor.  ix).  Pro  vivis 
ergo  et  fidelibiis  defuncti^i  sacrificium  corporis  ei 
sanguinis  Domini  noslri  Jesu  Chrisli  Deo  Patri  of- 
ierte,  ei  nuila  exaotione  facla,  niilloque  tnterve- 
iiiente  pacto,  quae  dcvoie  filii  Ecclesiae  Deo  obtule- 
rint,  accipitc.Forte  aliquis  vestrum  dicit :  Nolo  illo- 
rnm  oblationes  suscipere,  nec  pro  eis  Domino  pre* 
ces  fundere.  Tu  qui  isia  dicis,  duobus  modis  delin- 
quis.  Deiim  pro  Deo  libi  sponte  oblata  suscipcre 
contemnis,  elatum  te  constituis;  dum  vero  pro 
fidelibus  orare  despicis,  avarum  te  et  inutilem,  ai- 
que  ab  Ecclesiae  membris  alienuin  te  osiendis.   Si 


agamus,  qui  drlectissimo  Filio  suo  Domino  nostro 
Jesu  Christo  non  pepercit,  sed  pro  nbbis  omnibus» 
imo  pro  ioiius  Ecclesiae  salute  hodierna  die  iradidii 
illum  in  manibus  impiorum  (Rom.  viii).  Ipsiim  ergc 
devotis  meniibos  ac  prufusis  lacrjmis  in  commune 
deprecemur,  ut  ejus  piissima  passio  sii  peccalorura 
nostroruin  remissio,  et  ejus  gloriosissimus  sanguit 
sit  pretium  nostrae  salutis,  ipso  pra^stante,  qui  cum 
eodem  Palre  el  Spiritu  sancto  in  Triniiate  perfecia 
vivit,  et  regnat  Deus  per  omnia  saecula  saeculorum. 
Amen. 


SERMO  VICESIMUS  QUARTUS. 

DE   RESURRECTIONE  DOMINI. 


Paulus  aposlolus,  fratres  cbarissimi ,  cupiens  nos  C 
admonendo,  exhortando,  castigando  secumperducere 
adregnum  Dei,  ait :  St  consurrexistis  cum  Christo^qutg 
$ur$umiuntqu(erile,  ubiChristuxest  indextera  Deise' 
dens  (Coloss.  111).  Ac  si  diceret :  Si  consurrexistis  cum 
Christo,  pro  amore  Christi  terrena  despiciie,  coele- 
stia  amale,  transitoria  vilipendite,  aetema  concupi- 
scite,  vana  postponite,  sempiterna  desiderate,.cadu- 
ca  ac  fugitiva  relinquite,  semper  manentia  quaeriie, 
carnalia  atque  visibilia  conlemnite,  spiritalia  exqui- 
rite,  ad  postremum  vero  ad  ccelestem  patriam,  irfbi 
Christus  in  dextera  Dei  sedet,  pervenire  elaborate. 
Sed  inter  hxc  sciendum  est  quia  nullus  cuni  Chri* 
sto  resurgerc  potcrit,  nisi  prius  a  ierrenis  vitiis  pro 
amore  Cbrtsii  mortuus  fuerit.  Procul  dubio  nemo 
resurgere  polerit  cum  Christo,  nisi  prius  seipsum  D 
pro  amore  Christi  mortificaverit  in  hoc  saeculo. 
Oportet  nos  mori  in  carne  inundo,  ne  moriamur  in 
anima  Cbristo.  \ita  atiimae  Christusest. 

Igiiur,  fratres  dileciissimi,   si  cum  Cliristo  ad 


aeternam  gloriam  resurgere  cupimus,  dignum  est  ut 
sicut  iile  pro  nobis  esi  mori  dignatus,  ita  eiiam  noB 
pro  amore  iilius  in  hac  vita  peccatis  et  vitiis  mori 
studeamus.  Moriui  esiist  aii  Aposiolus,  et  vita  ve^ 
stra  abscondita  est  cum  Chrisio  in  Deo.  Ei  iierum  : 
Mortificate  membra  vestra^  quas  sunt  super  terram 
(ibid.).  Meinbra  sua  inortificai,  qui  oculos  suos  c»- 
stigat,  ne  illicita  videat.  Oculi  sunt  prima  causa 
concupiscentiae  et  deceptionis  :  mens  enim  per  ocu- 
los  illaqueatur*  per  oculos  namque  inirat  sagiiia 
pravi  amoris  ad  intima  cordis  (82).  Prima  tela  foi^ 
nicationis  suni  oculi ;  secunda  verba  illicita.  Sic  aii 
Dominus  in  Evangelio  :  Qni  viderit  mulierem  ad 
concupiscendum  eam^  jam  nuBchatus  est  eam  in  corde 
suo  (Matth.  v).  Eliam  Apostolus  alibi  dicil :  Non  r«- 
gnel  peccatum  in  tuo  mortali  eorpore  (Rom,  vi).  Si 
plus  delectai  meniem  immunditia  fornicationis 
quam  amor  castiiatis,  peccaium  regnai  in  homiDd; 
sed  si  plus  delectai  mentera  amor  pulcherriinaect- 
siitatis  quam  iurpitudo  fornicationis,  jam  non  rt- 


(82)  Isid.,  lib.  11  Senl.,  cap.  39. 


925 

gnat    ih   botiune   pcccaluui,   seil   regiial  juslilia. 

Qaisque  ergo  vh*  relig-iosus  visum  rcpriinat,  ne 
oculus  incaute  aspiciat  quod  animus  illtcile  concu- 
piscat,  quia  sicut  luxuria  animain  in  infernum  prae- 
cipitat,  ita  castitas  animam  ad  coelos  sublevat.  Qui 
etiam  cum  Christo  vult  resiirgere,  et  ad  coelcstem 
patriain  pervenire,  debet  aures  suas,  ne  delractio- 
nom  audiat,  claudere.  Unde  Scriplura  ait :  Sepi  aii^ 
re$  tuas  spinist  ne  audias  malum  (Eccli.  xxviii). 
Non  solum  ille  qui  fratri  suo  delrahit,  sed  et  is  qui 
detractioneni  libenler  audit,  coram  Deo  culpabilis 
existit.  Non  soluin  ille  erit  condemnatus  apud 
Deum,  qui  adversus  innocentem  falsum  lestimonium 
dicit,  sed  et  ille  qui  dicenlibus  credit  :  Nec  soluin- 
inodo  ille  erit  reus  coram  Deo  qui  falsiim  de  alio 
profert,  sed  et  is  qui  ciio  maledicenlibus  aurcm 
prxbet.  Nam,  sicut  vermis  rodit  lignum,  et  sicut  tl- 
nea  corrumpit  vestimenlum,  ila  detractio  corrum- 
pit  inentes  audientium.  Unde  Jacobiis  apostolus  di- 
cit :  ^'olite  detrahere  allerutrum^  fratre$,  quoniam 
qui  delraliit  fratri,  detrahit  legi,  et  judicat  letjem 
(Jac,  vi).  Salomon  etiam  dicit  admonendo,  ne  ali- 
quis  pra^sumat  delrahere  fratri  suo  :  Remove  a  /e, 
inquit,  os  pravum ,  et  labia  detrahenlium  sint  procul 
a  le  {Prov.  iv). 

Beatus  Isidorus  nostcr  patronus  ait  (83)  :  Yai 
illis  qui  vitam  suam  corrigere  neglignnt.  et  bonis  de- 
trahere  nunquam  desinunt,  Unde  ctiam  consulcndo 
dicit  (84)  :  Non  detrahas  peccanti,  sed  condole, 
Quod  in  ulio  detrahis,  in  te  potius  pertimesce  :  quaH- 
do  alii  detrahisy  teipsum  discutc;  quando  alium  mor' 
des,  tua  peccata  redargue;  non  alterius  delicta,  sed 
tua  propria  cerne ;  nunquam  aJii  detrahes,  si  te  bene 
perspexeris ;  de  alieno  malo  os  tuum  non  inquines. 
Oportet  igitur  servum  Dei  aures  suas  separare  a 
dctrahenlibus  quasi  a  serpcntibus,  quia  sicut  ser- 
pentes  veneno  inticiunt  eorum  corpora  quos  percu  <• 
tiunl,  ita  detrahentes  in  auribus  se  audientium  iii- 
fundunt  vencnum  mortiferum. 

Revera  qui  fratribus  suis  detrahunt,  in  lingua 
venenum  diaboli  portant,  quia  carnes  fratnim  suo- 
rum  crudas  mandiicare  non  cessant.  Unde  etiam 
beatus  Jacobus  ait  :  Lingua  inquieium  malum,  ple- 
na  veneno  mortifero  (Jac.  iii).  David  etiam  prophe- 
ta  delraclionem  deiestando  dicit  :  Detrahentem  se- 
creto  proximo  suo,  hunc  persequebar  (Psal,  c).  Ac  si 
diceret :  Si  aliquein  in  domo  mea  detrahentem  co- 
gnovi,  nunquam  illum  ad  me^accedere  permisi,  sed 
longius  euin  a  me  repuli.  Oportet  eliam  illum  qui 
cum  Chrislo  resurgere  desiderat,  ut  linguam  suam 
ab  otioso  sermone  restringat.  Unde  Dominus  in 
Evangelio  :  Amm,  iaqiiit,  dico  vobis,  quoniam  de 
omni  verbo  otioso  quod  locuti  fuerinl  homines,  red- 
dent  rationem  in  die  judicii  (Matth,  xii).  Non  debent 
esse  sermones  vani  in  ore  servi  Del.  Servi  Dei  ver- 
ba  debent  essedigna  gravitale  atque  doclriiia.  Qua- 
re?  Quia   sicut  mala  coUoquia  corrumpunt  bonos 

(83)  Lib.  111  Sent.,  cap.  32;  sed  paulo  aliier, 
jitmjk  :  Va*  autem  iUi  qbi  ct  suam  renuit  vitam 


S.  MARTIM  LEGIO.NENSIS  9« 

A  mores  (l  Cor,  xv),  ita  bona  colloquia  malos  mores 
corrigunt.  Sint  igitur  verba  servi  Dei  ponderosa,  et 
audientibus  utilia,  sicut  ait  Salomon  :  Verba  sapien- 
tis  quasi  clavi  in  altum  defixi  (Eccle.  xii).  Senrus 
Dei  per  sua  dulcia  verba  debet  bonos  in  Dei  servi- 
tio  confirmare,  negligentes  ad  bene  operandom 
sollicitare,  discordantes  ad  concordiam  revoeare, 
litigantes  pacificare,  infirmos  confortare,  desperan- 
tes  ad  Dei  misericordiam  erigere,  et  caetera  Deo 
placita  agere ;  quia  beneplacitum  est  Dortdno  (Psal. 
cxLix),  ut  quilibet  ecclesiasticus  vir  proximos  suoe» 
ne  mala  faciant,  et  ut  in  bono  perseverent,  admo* 
neat,  eisque  timoirem,  et  amorem  Dei  ad  memoriair 
reducat. 
Unde  in  Canticis   canticorum  sponsus,  scilicet 

"  Christus  admonet  sponsam,  id  est  sanctam  ani- 
mam,  ut  ad  aedificationem  et  exhortationem  proxi- 
morum  loquatur,  dicens  :  QutB  habitas  in  hortis, 
amici  auscuUant ;  fac  me  audire  vocem  tuam  (Cant, 
viii).  Ideo  borlus  dicitiir,  quia  in  eo  fructiis  oritur. 
Alia^crra  seinel  in  anno  fructificat,  hortus  vero 
fructus  semper  gcrminat.  Beiie  ergo  sponsa  Ghristt 
in  hortis  habitare  dicitur,  quia  sancta  anima  non 
habitat  in  plateis  neque  in  locis  publicis,  sed  in 
bortis,  hoc  est  in  claustris,  et  in  clausis  locis.  Clai!- 
stra  dicuntur  loca  clausa.  Ibi  ergo  anima,  qoae 
Deum  diligit,  sese  circumsepit,  atque  a  tiiroulttt 
terrenarum  rerum  abscondit,  et  a  societate  saecula* 
rium  bominum  dividit,  ibique  sese  in  deliciis  san- 

r  ctarum  Scripturaruin  reficit,  et  in  quantum  possi- 
bile  est,  dulcedinem  ac  suavitatem  Jesu  Christi 
sponsi  sui  gustando  cognoscit. 

Dicatur  ergo  :  Qucehabilas  inhortis,  amki  auseu' 
Itant;  fac  me  audire  vocem  tuam,  Ac  si  diceret  :  0 
sponsa  mea,  amica  mea,  qum  habitas  in  Aorfis,  id 
cst  in  deliciis  sanctarum  Scripturarum  mente  ver- 
saris  ;  quae  in  lege  Domini  die  ac  nocte  meditarit 
(Psal,  i) ;  quae  in  fruciificatione  Tirtutum  sumino 
studio  intendis ;  fac  me  audire  vocem  (tiam,  id  eal 
vocem  tuae  praedicationis  quia  amici  auscultant.  Ac 
si  sponsus,  scilicet  Christus,  apertius  alloqueretur 
sponsam,  id  est  sanctam  animam,  dicens  :  Ospoiisa 
mea,  charissima  mea,  summopere  desidero  ut  vox 
tua  dulcis  sonet  in  auribus  meis,  et  eaindem  vocem 

l^  tuam  audiant  amici  mei,  qui  auscultant,  scilicet 
fratrcs  tui,  proximi  tui,  qui  per  exhibltionem  bo- 
noruin  opcrum  sunt  amici  moi ;  ut  suavitas  el  dul' 
cedo  mci  amoris  per  luam  praedicationem  fructifi- 
cent  atque  redoleant  in  eorum  cordibus.  Sponsus 
scilicet  Chrislus  vocem  sponsae  audire  desiderat, 
quia  hoc  sunimopere  Christo  placet,  ut  religiosos 
quilibet  vir  infirmos,  ac  debiles  in  Dei  senritio  con- 
firmet ,  negligenles  ad  bene  operandum  solli- 
citet. 

Amici  auscultant ;  quia  fideles  in  Ecclesia  ut  ami- 
cus  sponsi  loquatiir,  piodesiderlo  exspectanl.  Anif- 
ci    auscultant;  quia   servi  Del  in  sancta  Eccksia 

conigere,  et  bonorum  non  desinit  detrectart. 
(84)  Lib.  11   Sgnongm,  De  vitanda  detraetiomi. 


M5 


SERMONES.  —  SERM.  XXV.  IN  RESURR.  DOMINI. 


026 


quanto  ampUus   Deum  amanl,  tanto  amplius  verLa  A  suavia  gusiando,  non  eisultal  lene  tangendo,  non 


Dei  audire  desiderant ;  quia  qui  Deum  non  diligunt» 
Yerba  Dei  audire  non  possunt.  Unde  est  illud  :  Qui 
esl  ex  Deo,  verba  Dei  audit  (Joan,  viii). 

Igitur,  fratres  charissimi,  sicul  jam  supradictum 
esl,  si  cum  Christo  cupitis  resurgere,  tota  mente 
omnia  quae  in  hoc  mundo  sunt,  despicite,  et  cum 
omni  desiderio  ad  coelestia  anhelate,  et  sicut  sepulti 
in  monumento,  nuUa  jam  sil  vobis  cura  de  saeculo. 
Sicut  mortuus  in  monumento  nulli  detrahil,  nulli 
irascilur,  nuUi  invidet,  nulli  injuriam  facil,  nulli 
calumniosus  existit,  de  nullo  murmurat,  de  nullo 
ftusurrat ;  non  gaudet  pulcbra  videndo,  non  Ixtatur 


bilarescit  risus  et  jocos  audiendo,  nec  commovctui 
lyras  et  citharas  auscultando  ;  sic  nec  vos,  fratre^ 
dilectissimi,  temporalia  decipiant,  non  transitoria 
seducant,  non  vana  demulceanl,  necmundana  impe- 
diant.  Ad  postremum  vero  pa  quae  posl  niortem  non 
potestis  habere,  viventes  coniemnite ;  ut  a  peccatis 
omnibusemundati,  cum  Ghrislo  possitis  resurgere, 
atque  ad  coBlestem  patriam,  ubi  Christus  in  dexlera 
Dei  sedet,  mereamini  pertingere,  ipso  aJjuvante, 
qui  cum  eodem  Patre,  et  Spiritu  sancto  in  Trinita- 
te  vivit  el  regnal  Deus  per  omnia  saecula  sxcuiorum, 
Amen. 


SERMO  VICESIMUS  QUINTUS. 

DE  RESURRECTIONE  DOMINI  (85). 


Passionem  vel  resurrectionem  J)omini  et  Salva-  B 
toiris  nostri  Jesu  Christi,  fratres  dilectissimi,  licet 
omnia  Veleris  Testamentt  volumina  multum  ante 
praediTcrint,  tanien  etiam  pr^r  os  David  prophetae 
Spiritus  sanctus  evidenter  ostendit,  dicens :  Dem 
Mltionum  Dominus,  Deus  uUionum  libere  egit  (Psal. 
xciii).  Solus  enim  ipse  libere  egit  qui  nobis  bodie 
oslendit  quid  egerit.  [  Nam  et  si  secundum  homi- 
nem  morluus  est  pro  nobis :  tamen  liber  erat  in 
ipsis  infernis.  Unde  In  alio  psalmo  dicil :  Factus 
8um  iicut  homo  sine  adjutorio  intermortuos  liber 
(Psal.  Lxxxvii).Et  bene  liber  erat,  qui  sesuscitare 
poterat  juxta  quod  alibi  dixerat:  Sobite  templum 
koCt  et  in  tribus  diebus  rea:dificabo  iilud  (Joan.  ii). 
Factus  est  auiem  sicut  homo  Dominus  noster  Jesus 
Chrislus,  non  utique  specie  sed  veritate  formatus, 
quia  el  homo  e3t,  et  quis  cognoscit  eum  ?  Etenim 
tn  similitudine  hominum  factusy  et  habitu  inventus  ut 
komOt  humiliavit  semetipsumj  factus  obediens  usque 
ad  mortem  (Philipp.  ii),  ut  per  illam  scilicet  obe- 
dientiam  ejus  gloriam  videremus,  gloriam  quasi 
Vnigenili  a  Patre  (Joan.  i).  Ita  enim  Scripturse  fi- 
.  gura  servatur,  ut  et  Unigeniti  gloria,  ct  perfecti 
boniinis  natura  in  Christo  servetur.  Factus  est  ergo 
sicut  homo  sine  adjutorio  (Psal.  Lxxxvii) ;  quia,  sic- 
ut  non  egebai,  ut  aliquis  eum  adjuvaret,  curo 
mundum  faceret,  ita  non  egebat  adjutore  cum  il- 
lum  redimeret  (86).]  Ergo  Deus  uUionum  Dominus 
libere  egit^  quia  sicut  homo  sine  adjutorio  inter  mor- 
tuos  liberfaM.  *  D 

Vultis  tamen  scire  quid  egeril  ?  Audite  quid  fe- 
cerit.  Nulla  necessitate,  sed  propria  voluntate  in  ' 
ligno  se  suspendi  permisit ;  clavis  corpus  suum  per- 

(85)  Serm.  160,  iit  Append.  Aug.^  tom  V. 

(86)  Qux  ansulis  includimus,  intcnniscet  auctor 
cx  B.  Ambrosio  lib.  ii  De  pde  resurrection.,  num. 


forari  non  renuit,  animam  ponendo  mortem  susti- 
nuit,  carnem  in  sepulcro  deposuit,  et  comitante  so^ 
cum  anima  ad  infema  descendit ;  tenebrarum  et 
morlis  principem  colligavit,  legioncs  illitis  pertur- 
bavir,  portarum  inferni  vectes  ferreos  confregit, 
omne^  justos  qui  originali  peccato  astricti  tenebaii<<> 
tur  absolvit,  captivos  in  libertatem  prislinam  revo* 
cavit,  peccatorum  tenebris  escaecatos  ipse  sua 
splendida  luce  illuminavit. 

Ecce  audistis  quod  defensor  nostrae  ultionis  li- 
bere  egisse  describitnr :  postquam  enim  est  exalla- 
tus,  id  est  aJudxis  in  cruce  suspensus,  ut  breviter 
cuncta  perstringam^  mox  ut  spiritum  reddidit,  sci- 
iicet  unitam  suae  divinitali  animam  ad  infernorum 
profunda  descendit;  cumque  tenebrarum  termi- 
num,  quasi  quidam  depraedator  splendidus  ac  terri" 
bilis  attigisset,  aspicienles  eum  principes  inferni  tar- 
tareaeque  legiones  territi  ac  tremeiites,  ( [87J  quasi 
obstupesceiites,  et  regem  illum  ignorantes,  a  facie 
illius  refugerunt  portas  inferni  obserantes,  quos 
illico  sermo  propheticus  sive  angelicus  terribiliter 
alloquitur,  dicens :  ToUUe  portas  principes  vestras^ 
et  elevamitti^  port<B  csttrnales^  et  introibit  rex  glorias 
(Psai,  xxiii).  Principes  vero  iuferni  cum  nimio  ti- 
more,  et  magna  admiratione  inquirere  cceperunt 
acdieere :  Quis  est  isle  rex  gloriai)  lam  foriis  tam 
splendidus,  tain  praeclarus,  lamque  terribilis  ? 
Mundus  ille  qui  nobis  subditus  fuit,  semperque 
nostris  usibus  tributa  mortis  persolvit,  nunquain 
I  nobis  talem  mortuum  misit,  nunquam  talia  inferis 
muiiera  destinavit.  Quis  ergo  iste  est,  qui  tain  in- 
trepidus  nostros  flnes  intravit,  et  uon  solum  nos- 
tra  supplicia  non  veretur,  insuper  et  alios  de  ?ia- 

102  et  seqq. 
(87)  Desunt  in  excusis  parenlhesi  inclusi. 


m  S.  MARTINI  LEGIONENSIS  ^S 

culis  nostris  absolvit  ?  An  Torte  ip3C  est  illc  de  quo  A  quem  dcsideranles  quotidie  sperabainus ;  advenisli. 


princeps  noster  pauto  ante  dicebat,  quod  ejus  morte 
tolius  mundi  accipcret  polestatem?  Sed  si  iste  cst, 
hi  contrarium  esl  versa  nostri  principis  sentenlia : 
et  dum  sil)i  prseliator  noster  vincere  est  visus,  ipse 
potius  victus  est  atque  proslratus.  [  (88)  Responsio 
divini  sermonis :  hte  est  Dominun  forlis  ei  potensy 
Dominus  potens  in  prculio.  Ac  si  diceret  :  Dominus 
fortis  in  passione,  potens  in  resurrectione ;  Tortis 
In  came,  potens  in  Deiiate ;  fortis  quia  vicit  (or- 
tem,  id  est  diabolum,  potens,  quia  spoliavit  infer^ 
num  :  Dominus  potens  in  hoc  praelio.  Tollite  igitur 
portas  veslras,  o  principes,  et  introibit  rex  gloriae: 
ille  videlicet  qui  in  mundum  sine  peccato  advenit, 
adversus  quem  princeps  vester  populum  injusle 
concitavil,  ct  sine  causa  morti  tradidit,  quia  pec-  ^ 
catum  non  [ecit,  nec  dolus  ab  ore  ejus  processit  (/ 
Petr.  ii).  In  hac  voce  ministri  poBnanim  subito  ex- 
pavescentes,  et  quasi  inconsolabiliter  dolentes, 
suum  principem  objurgabant  dicentes :  0  princeps 
nosterquid  hoc  faccre  voluisti,  ut  manus  tuasmil- 
teres  in  homincm  in  quo  peccatum  nullum  inve- 
nisli  ?]  Nonne  bic  cst  tlle  de  cujus  futura  morie 
semper  applaudebas  ?  Iste  est  in  cujus  cruce  om- 
nem  niundum  tibi  subjugandum  esse  credebas? 
llic  est  in  cujus  exitu  nobis  tanta  spolia  promitle- 
bas?  Quid  est  quod  cgisti?Quid  est  quod  facere 
voluisii  ?  Ecce  j&m  tolas  tencbras  ipse  suo  ^plen- 
dore  fugavil,  ct  omnes  carceres  fregit,  captivos 
ejecit,  ligatos  dissolvit,  luctusque  corum  in  gau-  r 
dium  commutavit.  Ecce  ipsi  qui  sub  nostris  sole- 
bant  suspirare  tormenlis,  jam  nobis  insultant  de 
perceptione  salulis ;  et  non  solum  jam  nihii  veren- 
tur,  insuper  et  minantur.  Nunquam  hic  iu  super- 
bierunt  mortui,  nec  aliquando  sic  potuerunt  Iseti 
esse  captivi.  Ut  quid  istum  ad  nos  adducere  vo- 
luisti,  quo  veniente  omnes  sunt  laetitia;  resiituti, 
qui  ante  fuerant  moestitiae  subditi  ?  Nullus  hic  jam 
eorum  mugitus  auditur,  nuiius  resonat  gemitus. 
0  princeps  noster  t  illas  tuas  divitias  quas  acqui* 
sieras  decipiendo  primum  hominem,  perdidisti  per 
crucem.  Periit  omnis  ketitia  tua ;  in  luctum  con- 
Tersa  sunt  gaudia  tua.  Dum  tu  Ghristum  suspendis 
in  ligno,  ignoras  quanla  damna  sustineas  in  in- 


Ghriste,  quem  nobis  venturum  lex  nuntiaverat  et 
prophetae ;  advenisti  donans,  in  carne vivens,  induN 
gentiam  peccatoribus  mundi,  solvcre  defunctos  cap- 
tivos  infemi.  Descendisti  pro  nobis  ad  inferos  *  nc 
derelinquas  nos,  cum  fueris  reversus  ad  superos. 
Posuisti  titulum  gloriae  in  saeculo,  pone  signu-n 
vicloriae  in  inferna 

Ncc  mora,  postquam  audita  est  postulatio  atque 
altercatio  innumerabilium  captivorum,  statim  Do- 
mini  jussu  omnes  antiqui  justi  jura  potestatis  ac- 
cipiunt,  atque  in  suos  tortores  ipsi  protinus  tor- 
menta  converiunt,  humili  supplicaiione  cum  ineffa- 
bili  gaudio  clamanles  ad  Dominum,  ac  dicentes : 
Ascende,  Domine  Jesu,  spoliato  inrerno,  et  aucton: 
moriis  vinculis  suis  irretito,  redde  jam  laetitiam 
mundo.  Jucundentur  in  ascensum  tuum  fldeles  tui 
aspicientes  cicatrices  corporis  tai. 

Hoc  fecit  Ghristus,  sicut  dictum  est  superios. 
Facta  praeda  in  inferno,  vivus  exivit  de  sepulcro. 
Ipse  sua  potenlia  se  suscitavit,  et  iterum  immacu- 
lalam  carnem  vestivit,  ut  dubitationem  auferret  iii- 
credulis,  discipulis  suis  apparuit,  ut  nullaro  suspi- 
cionem  relinqueret  Manichaeis,  clavorum  vuluera 
demonstravit,  manducavit  et  bibit;  postea  vero 
conspectui  multorum  apparuit,  per  nubem  coelos 
ascendit,  atque  in  sede  sua  ad  Patris  dexteram, 
imde  nunquam  Verbum  discesserat,  se  recipit. 
Exsullent  ergo  popuHGhristiani  proquibus  sanguis 
fiMus  est  Ghrisii.  Jucundemur  omnes  in  Domino, 
qui  resurreclionem  carnis  solemnitcr  celebramus 
in  Ghristo.  Omnis  per  totum  mundum  caiholica 
graiuletur  Ecclesia,  quia  Ghristus  Dominus  et  de 
«ua  divinitale  nihil  minuit,  et  bomini^.m  quem  fece- 
ral  de  potestate  inimici  iiberavit.  Resurrexit  (89) 
m  eo  mundus,  resurrexit  in  eo  ca/ttfit,  resurrexil  m 
eo  et  terra.  In  Ghristo  omnis  mundus  surrexit,  quit 
'  per  ejus  mortcm  fldeles  ab  aeterna  morte  eripiun'» 
tur,  et  per  ejus  resurrectionem  quotidie  ad  aetemam 
\itam  perducuntur.  In  eo  coelum  surrexlt,  quia 
ipse  per  resurrectionem  suam  damna  coelestis  r^ni 
reparavit ;  nonaginta  quippe  novcm  oves  in  deaerlo« 
hoc  est,  in  coelo  dereliquit,  et  unam  perditam,  id 
est  hominem  invidia  diaboli  de  paradiso  dejectum 


ferno?  Quare  non  praevidebas  quia  destructorein  d  in  terram  quaesivit ;  quam  inventam  suisque  hume* 


regni  tui  in  mortem  sine  reatu  aliquo  perducebas? 
Attenderes  causam,  rcquireres  culpam.  In  quo  ni- 
bil  mali  cognoveras,  quare  eum  ad  nostram  pairiam 
perducebas?  Istum  iibemm  adduxisti,  et  totos  ob- 
noxios  perdidisti. 

Post  istas  crudelium  infernalium  voces  sine  ali- 
qua  mora  ad  imperium  Domini  et  Salvatoris  nos- 
Iri  omnes  ferrei  confracti  sunt  vectes.  Ecce  subito 
innumerabiles  sanctorum  populi,  qui  tenebantur  in 
morte  captivi,  Jcsu  Ghristi  liberatoris  sui  genibus 
advoluti,  eum  obsecraiione  deposcunt  lacrymabiii, 
dicentes  :  Advenisti,  Redemptor  mundi ;  advenisti, 

(88)  Et  etiam  hic  abest  ab  edit.  totum  quod  un- 
ewi$  daudimus. 


ris  imposilam  ad  gregem  reportavit  (Luc.  xt),  id 
est  humanitatem  nostram  ex  virginali  utero  sine 
peccato  assumptam,  et  per  triumphum  cracU  ac 
resurrectionis  de  potestate  inimici  redemptam,  al- 
que  in  cocluin  assumptam  in  Patris  dexteram  coI« 
locavit.  Unde  Apostolus  omniaqum  in  ecelisj  et  qnm 
in  terris  sunt  in  Chri^to  restaurari  dixit  (Epbes.  i), 
quia  Ghristus  humanum  genus  redemit,  de  quo 
rcparatio  angeiic;]^^  ruinae  fuit.  Unde  dictt  Hispa- 
niarum  doctor  Isidorus  nosterque  patronus  (90) : 
Bonorum  angelorum  numerus,  qui  post  ruinam  an* 
gelorum  malorum  est  diminutus,  ex  numtro  dditO' 

(89)  Verba  sunt  Ainbrosii  loco  cilat. 

(90)  Lib.  I  Sent,,  cap.  40. 


929 


SERMONES  —  SERM.  XXV.  IN  RESURR.  DOMINI. 


m 


rum  hominum  supplebitur.  qui  numerus  soli  Deo  est  A  primi  bominis  peccalum,  taiitum  lucebit  post  judi- 


cognitus,  Sic  etiam  ait  beatus  Gregorius  (9i) :  Su- 
pema  illa  civitas  ex  angelis  atque  hominibus  constat^ 
ad  quam  credimus  tot  eleclorum  hominum  ascendere, 
quot  iUic  angelos  contigit  remansisse.  Unde  scriptum 
dst :  Staiuit  terminos  poputorum  juxta  numerum 
filiorum  (92)  Dei,  \d  est  angelorum  (95).  Sed  cum 
nuvem  sira  ordines  angelorum,  nec  amplius  fuis^ 
sent,  etiamsi  mali  angeli  qui  ceciderunt  in  sua 
stabilitate  permansissent,  quxritur  quomodo  &cri- 
ptura  dicat,  dccimum  ordinem  compleri  ex  homi- 
nibus?Ad  qnod  respondendum,  quia  de  bominibus 
non  est  formandus  decimus  ordo,  tariquam  novem 
sint  ordines  angelorum,  et  decimus  bominum  ;  sed 
bomines  pro  qualitate  meritorum  esse  statuendos 


cium.  Unde  ait  egregius  doctor  Isidorus  (94)  :  In 
die  itla  non  veniet  ad  occasum  sol,  nec  /iina,  sed  in 
ordine  suo  stabunt^  quo  creatisunt;  ne  impii  in  tor" 
mentis  sub  terra  posiii  eorum  Ince  fruantur.  Unde 
ait  Habacuc  :  Sol  et  luna  steterunt  in  habitaculo  suo. 
(llabac,  iii),  id  est  in  ordine  suo. 

Varietas  diei  et  noctis  tujic  non  erit,  sed  conti- 
nua  dies  et  iux  sanclis  luccbit,  nec  illa  dic  congre- 
galio  sanctorum  lumine  solis  vel  Iun«  egebit,  quia 
Deus  in  lucem  sempiternam  eis  erit.  Fulgebunt 
etiam  stelixineflabilipulchritudinissplendore;  aqua 
vero  qu9i  Cbristi  corpus  meruit  tingere,  et  sanctos 
lavit  in  baptismate,  omnem  crystalli  decorem  in  illa 
die  dicilur  transcensura  :  terra  quippe  quae  in  gre- 


in  singulis  ordinibus  angelorum.  CoDlum  ergo,  ut  ^  mio  suo  Dominicum  fovit  corpus,  tota  erit  innovata. 


KUpradictuni  est,  in  Cbristo  resurrexit,  quia  Chri- 
stus  damna  coDloruin  tunc  pcrfecte  restauravit, 
quando  in  finem  mundi  cum  sponsa  sua,  id  est 
omnibus  sanctis,  cuin  triumpbali  gloria  in  civita- 
leni  Patris  sui  Jerusalem  inlrabit,  sicul  in  Evan- 
gelio  de  scrvis  exspectantibus  loquens  ex  seipso 
lit:  Amen  dico  vobis,  quod  prcecinget  se,  et  faciet 
Uhs  discumbere,  et  transiens  ministrabit  illis  {Luc. 
xn) :  boc  est,  remota  servili  forma,  lalein,  qualis 
est,  ostenilet  se  eleciis  in  gloria  Patris  sicut  alibi 
8UCS  proinisit  amicis:  Manifestabo  cis  meipsum 
{Joan.  xiv).  Unde  etiain  scriptum  est:  Videbimus 
eum  sicuti  est  (/  Jean,  ni).  Faciet  iltos  discumbere, 
id  est  in .  regno  Patris  in  aeternum  reqnicscere.  r 
Transiens  ministrabit  illis,  hoc  est  in  novissimo 
die  peracto  illo  terribili  judicio,  transiens,  id  est 
CQBium  ascendens,  seque  ipsum  eis  in  sua  divini- 
tate  ostendens ;  ministravit  illis,  boc  est  sicut  pro«  ' 
misit,  pra^paravit  eis  locum  secundum  quaiitatem 
meritorum,  ut  unusquisque  in  suo  ordine,  in  suo 
fpradu,  atque  iii  sua  mensura  accipiat  mansionem, 
qna  de  ejusdem  Christi  ac  sui  Patris  visione  gau- 
deat  in  aeternum. 

Aliter.  In  Christo  surrexit  coelum,  terra,  mare, 
et  quae  in  eis  sunt ;  quia,  sicut  per  peccatum  primi 
bominis  detrimenta  senserunt ;  ita  et  per  trium- 
phum  resurrcclionis  Christi  in  meliorem  statum 
resiauranda  erunt.  Nam  cura  coclum  novum,  et  ter- 


sicut  paradisus;  et  quia  sanctorum  sanguine  esl 
irrigata,  odoriferis  floribus  videlicet,  liliis,  rosis, 
violis,  immarcescibiliter  eril  perpetuo  dccorata  :  el 
ha^c  est  mutatio  dexterce  Excelsi  {PsaL  lxxvi).  Ergo, 
sicut  jam  superius  dictum  est,  per  triumphum  pas- 
sionis  et  resurrcctionis  Cbristi  Deus  restaurabil 
omnia  quae  in  coclis  et  in  tcrris  per  peccatum  primi 
bominis  scnsernnt  detrimenta. 

Dignum  est  ergo,  dilectissimi,  ut  gratias  refera- 
mus  omnipolenti  Deo  Patri,  qui  per  pnssioneni  et 
crucem,  ac  rcsurrectionem  dileclissimi  Filii  sui  nos 
dignatiis  est  rcdiinere  de  potestate  inimici,  et 
aperire  nobis  portas  coelcstis  regni.  Si  igitur  Deus 
Puter  nos  in  Cbristo  ab  a^terna  morte  rerdscitavit, 
ei  xterni  regni  pcr  ejus  ascensionem  januam  ape- 
riKt,  debemus  anibulare,  in  qiiantum  possibile  est, 
sicut  Cbristus  ainbulavit.  Sequamur  ergo  vesiigia 
eju6  in  qiiaiitum  possumus,  non  corporeis  passibus» 
sed  bonis  moribus ;  peccata  et  vitia  in  membria 
nostris  mortificemus ;  virtules  animae  per  ejus  gra* 
tiam  acquirere  feslinemus.  Nam  virtus  est  animae 
nostne  Deum  super  omnia  diligere,  ainicum  in  Deo» 
hoc  est  in  hono  amare,  inlmicum  propter  Deiim  pa- 
tienter  ac  diligenter  tolerare;  virtus  est  anim« 
nostrae  patientiam  sectari,  et  ab  omni  iinpatientia 
declinare ;  virtus  est  animae  nostrae,  casiitatem  tam 
corporis  quam  animi  custodire ;  virtus  est  animas 
Tiostrae  vanam  hujus  mundi  gloriam  contemnere,  el 


ram  novam  post  judicium  Deus  fecerit,  tunc  coelum,  |>  omoia  caduca  despicere,  et  pro  amore   illius  qul 


80l,  luna,  stellae,  aquae,  quae  nunc  festiiiant  cursu 
incessabili  atque  irretardabili,  qunsi  cupientes  in 
meliorem  stalum  immulari,  tunc  fixa  manebunt 
statu  immobili.  Nain  tunc  induet  coelum  gloriam 
solis,  sol  autem  septempliciler  lucebit  plusquam 
Banc  lucet,  testante  Isaia.  In  die  illa,  inquit,  ertt 
lux  lunm  sicut  lux  solis,  et  lux  solis  erit  septempti^ 
eiter ,  id  est  sicut  lux  septem  dierum  {Isai.  xxx) ; 
qiiia,  quantum  iuxit  sol  in  prima  condilione  ante 

(94)  Hom.  54  in  Evang. 

(92)  Persislit  in  peculiari  lectione,  filiorumDei: 
de  qua  alibi  diximus. 

(93)  II  Sent.,  dist.  9  :  Notandum. 

(94)  Videsis  nolationem  in  tom.  I,  pag.  26,  iibi 
diximus  bxc  erui  ex  Jlag.  Sent.,  diat.,  48,  lib.  tv» 


nos  redemit,  dum  in  corpore  vivirous,  laborare ; 
virtus  cst  anim»  nostrae  bumilitati  studere,  et  supeiw 
biam  cobibere ;  virtus  est  animae  nostr»,  iram  el 
furorem  repriraere,  et  benevolentiam  proximis  no- 
stris  ostendere ;  virtiis  est  animae  nostrae  ab  omni 
stuUitia  declinare,  et  divinam  sapientiam  modis 
omnibus  exquirere;  virtus  est  animae  nostrae,  om- 
Dcm  delectationcm  carnis  abjicere,  et  mentem  no' 
stram  ad  Christum  erigcre.  Per  has  virtutes,  fratres 

nec  reperiri  apud  Isidonim  hanc  sententiam ;  sed 
conflatam  esse  €t  lib.  qui  ejus  nomine  circumiertur 
De  ordine  c**e^lurar.  quanturovis  in  cap.  cit.  nihil 
amplius  afline  huic  appareat,  quam  id  quod  ibi 
ap^iosuimus 


931 


S.  M ARTINI  LEGiONENSIS 


032 


charissimi,  sludeamus  pcccalis  et  viiiis  mori  el  A  rieiido,  resurgendo,  ad  ooelos  ascendendo,  dignatus 
Christo  resurgere ;  de  manu  inferni  eripi,  alque  ad  est  Deo  Patri  acquirere,  cum  quo  vivit  et  regnat  in 
coBlesiein  patriam  properare,  praestanie  eodem  Do-  uniute  Spiritus  sancii  Deus,  per  omnia  «Bciaa  sae- 
mino  noslro  Jesu  Christo,  qui  nos  nascendo,  mo-      culorum.  Amen. 


SERMO  YICESIMUS  SEXTUS, 

DE  RESURRECTIONE  DOMINI. 


Joannes  aposlolus  et  evangelista  in  Apocalypsi 
sua  ad  eruditionem  Ecclesiae  sic  ait  inter  caetera  : 
Vidi  alierum  anqeium  descendentem  de  cxlo^  haben- 
tem  clavem  abyssi,  et  catenam  magnam  in  manu  sua. 
Kt  tenuit  draconem^  et  anguem  antiquum,  qui  est 
diaboluH^  et  Satanas,  et  ligavit  eum  annis  mille  :  et 
miiit  in  abyssum,  et  clausit,  et  signavit  super  eum^ 
ne  seducat  amplins  gentes,  usquedum  finiantur  milte 
anni  Post  hwc  oportet  eum  solvi  modico  tempore 
(Apoc.  xx)«  Sic  ait  beatus  Isidorus  de  draconis  na- 
tura  (05)  :  c  Draco  major  est  cunctis  serpentibus, 
sive  omnibus  animantibus  super  terram.  Hunc  Graeci 
di*aconta  vocant,  unde  et  derivatum  est  in  Lati- 
nuni,  ut  draco  diceretur,  qui  sa^pe  ab  speluncis 
abstractns  fertur  iii  aerem, .  concitaturque  proptcr 
euin  aer.  Esl  autem  cristatus,  ore  parvo  et  arctis 
fistu^.is  per  quas  trahit  spiritum,  et  in  linguani 
exaral  (96).  \im  auiem  non  in  dentibus,  sed  in 
cauda  babet,  et  verbere  potius  quam  rictu  iiocet. 
kinoxius  est  a  venenis,  sed  ideo  il  i  (97)  ad  niortem 
faciendam  venena  non  esse  necessaria,  quia  si 
aliquem  cauda  ligaverit,  statim  occidit.  A  quo 
ctiam  nec  elephas  tutus  est  sui  corporis  magnitu* 
dine  :  nam  circa  semitas  delitescens  per  quas  ele- 
phantes  soliti  (98)  gradiunlur,  crura  eorum  nodosis 
illigat  (99)  vinculis  ac  suflbcatos  perimit.  Gignitur 
autem  draco  in  iEihiopia  et  India  in  ipso  incendio 
Jugis  aestus.  >  Congrue  siquidem  isla  quae  de  draco* 
iiis  natura  dicuntur,  figurative  diabolo  aptantur. 
Major  dicitur  draco  omnibusserpentibus  cunctisque 
animantibus  super  terrain,  quia,  ut  ait  Dominus  ad 
Job  inter  caetera  :  Non  est  super  terram  potestas, 
quas  comparetur  diabolo  (Job.  xli),  cujus  draco 
figuram  tenet.  5j£pe  a  speluncis  abstrahitur,  quia 
idem  malignus  hostis  divina  mulloties  invocatione 
ab  obsessis  corporibus  expellitur.  Concitatur  aer 
propier  eum,  duin  ad  lites,  et  jurgia  provocat  con- 
ventus  fidelium.  Crista  draconis  siiperbiam  desi* 
gnat  antiqui  hostis.  Unde  ipse  dfxit :  Ponam  sedem 
meam  ad  aquilonem,  et  ero  similis  AUissimo  {Isai, 
iiv).  Est  autem  cristatus,  ore  parvo,  et  arctis 
iistulis,  per  quas  trahit  spirituin  et  in  linguam  exa- 

(95)  Lib.  XII  Etymol,,  cap.  4. 
196)  Edit.  et  linguam  exerit. 
(97)  Edit.,  huic...  Si  quem  ligaverit,  oeeidit  a  quo 
nec  elepkas  tutus  est,  etc.  Desunt  ul  visilur,  verba  : 


ral;  quia  videlicet  non  aperte  sed  occulte  illicita 
suggerit.  Arctis,    inquit,   fistulis  per  quas  trahit 

g  spiritum ,  sed  erroris ,  blaspbemiae ,  contentio- 
nis  (iOO),  susurrationis,  murmurationis,  et  totiut 
omnimodo  malignitatis  (//  Cor.  xii).  Yim  autem 
suam  draco  non  in  dentibus  sed  in  cauda  babere 
fertur,  quia  diabolus  calcaneo  insidiatur.  Potiua 
verbere  quam  rictii  nocet,  quia  in  praesenti  vita 
tentationes,  inOrmitates,  tribulationes,  adversitates 
temporalium  rerum,  et  incommoditates  contra  ele- 
ctos  movet;  sed  tamen,  divina  gratia  tuente,  deglu* 
tire,  id  est  in  corpus  suum  transfundere  eos  noii 
valet.  Si  quem  igitur  cauda  ligaverit,  occidit;  quia 
quem  in  die  mortis  deceperit,  secum  ad  perditio- 
nem  trahil. 

Dicat  ergo  beatus  Joannes  :  Vidi  angelum  descen^ 
dentem  de  coelo,  habentem  clavem  abyssi,  et  catenam 

C  magnam  in  manu  sua  :  et  tenuit  draconem  et  anguem 
antiquum  qui  est  diabolus  et  Satantu^  etc.  Anguis 
vocabulum  omnium  serpentium  est,  quod  contor- 
queri  et  plieari  potest.  Ideo  igitur  vocatur  anguis* 
quod  angulosus  si:,  et  nunquam  rectus.  Ilie  ergo 
insatiabilis  draco,  id  est  diaboliis,  anguis  vocatur; 
quia  nunquam  recto,  sed  tortuoso  seniper  itinere 
graditur.  Diabolus  Uebraice ,  Laline  vero  deorsum 
fiuens  dicilur,  quia  in  coelo  stare  quietus  contem- 
psit,  et  superbiae  panderc  pressus,  deorsum  cor- 
niens  cecidit.  Graece  vero  diabolus  criminator  voca- 
tur,  quod  vel  crimina  in  quibus  ipse  allicit  bomines 
ad  Deum  referat ;  vel  quia  elecloruin  innocentiam 
crirainibus  falsis  accusat.  Uiide  in  Apocalypsi  voce 

j.  angelica  dicitur  :  Projeclus  est  accusator  fratrum 
nostrorum^  qui  accusabat  iUos  in  conspectu  Dei  no- 
stri  die  ac  nocte  (Apoc.  xii).  Graece  Satanas  dicitur, 
Laline  vero  sonat  adversarius  sive  transgrestor. 
Ipse  est  enim  adversarius,  qui  est  veritatis  inimi- 
cus,  et  semper  nilitur  sanctorum  contraire  virluti- 
bus.  Ipse  est  transgressor,  qui  praevaricator  eifectus^ 
in  veritate  qua  conditus  est,  non  sletit.  Idem  ei 
tentalor  qui  tentandam  ^lectorum  innocentiam  po- 
stulat. 
Dicatur  ilaque  :  Vidi  angelum  descendeniem  de 

cauda,  statim^  etiam. 

(98)  Edjt.,  elephanti  soUto. 

(99)  Edit.,  modis  iUigat. 

(100)  AU  mss.  detrectationit. 


!i53 


SERMONES.  —  SERM.  IXVi.  IN  RESURR.  DOMINI. 


L54 


ecetOt  habentem  elavem  abyssi,  etc    Angelum  quem  A  cuit  bominibus  :  Et  ligavit  per  annos  mHle^  id  est 


de  ccbIo  descendere  vidil,  Dominus  Jesus  Christus 
est,  qni  in  primo  advenlu  ad  redemptionem  humani 
generis  humilis^venit.  Revera  ilie  Altissimus  Deo- 
que  Patri  coa^ternus  de  ccclo  descendit,  cum  ad 
noslram  suscipiendam  humanitatem  sese  humiliter 
inclinavit.  Congrue  siquidem  hic  angelus  Dei  Filius 
intelligitur,  qui  apud  Isainm  prophetam  angclus 
magn^consilii  vocatur.  Magni  revera  consilii  ange- 
lus  Dei  Filius  exstitit,  quia  missus  a  Deo  Patre, 
ffiternse  salulis  hominibus  consilium  nuntiavit.  Ftfift, 
inquit,  angelum^  scilicet  Dei  Filium,  descendentem 
de  ccelo,  id  est  humiliantem  se  in  carne,  habentem 
claoem  aby$$i,  id  est  potestatem  sRternam,  et  cate» 
nam  magnam  in  manu  sua,  ligaturam  videlicet  in- 


priori  potestate  privavit,  a  tempore  videlicet  suae 
passionis  usque  ad  Antichrislum,  quo  tempore  po»- 
sunt  homines  perfecti  fieri  per  graliam  Spiritus 
sancti. 

De  quo  ail  Dominus  ad  Job  :  Ecce  Behemoth. 
quem  feci  tecumf  fenum  ut  bo$  comedet!  (Job  lx.) 
Behemoth  Hebraice,  Latine  vero  animat  interpre- 
tatur.  Ideo  etiam  animal  vocaiur,  quia  in  cocio 
stare  humiliter  noiens,  divina  eum  virtute  propel- 
lente  in  mundum  cecidit,  in  quo,  ut  supradicium 
est,  fenum  ut  bos  comedil,  id  est  molles  et  in  Dei 
servitio  dissolutos  assidue  in  corpus  suum  trans- 
fundit.  De  quo  protinus  Deus  Pater  unigcniti  Filii 
sui  Redemptoris  mundi  passionem  et  resurrectio- 


comparabilem  in  operatione  passionis  et  resurrec-  B  nem  figuraie  commendans,  et  ejusdem  Behemoth 


tionis  siKe.  In  hoc  loco  beatus  Joannes  diaboli 
aperte  ostendit  daronationem ;  et  proponit  causam, 
quare  damnetur,  et  tempus  quo  damnabitur,  et 
quis  illum  possit  vincere,  scilicet  ille  magni  con- 
silii  angelus. 

Ille  draco  sacvissimus  ante  incarnationem  Chrisli 
quasi  forti$  armatu$  atrium  $uum,  id  est  bunc 
mundum  in  pace  possidebat;  sed  fortior  illo,  Dei 
videlicet  Filius  supcrveniens  alligavit  eum;  et  vasa 
ejns,  corda  videlicel  hominum  in  quibus  babitabat, 
diripuit;  et  arma,  superbiam  scilicet  et  potenliam 
quibus  per  tyrannidem  hiimanogcneridominabalur, 
confregit.  Dei  et  hnminis  Filius  qui  in  primo  ad- 
veniu  humililer  veniens,  iliuin  draconem,  hostem 


condemnationis  ordinem  insinuans,  beato  Job  lo- 
quitiir,  dicens  :  In  oculi$  $ui$  qua$i  hamo  capiet 
eum  {Ibid.),  Gregorius  (1)  :  In  hamo  quippe  e$ca 
€pparet^  aculeu$  pungit,  llaque  Dominu$  noster  ad 
humani  generi$  redemptiOnem  veniens^  velut  quem^ 
dam  de  $e  in  nece  diaboli  hamum  fecit,  A$$umpsit 
enim  corpu$  ut  in  eo  Behemoth  i$te  quasi  e$cam 
$uam  mortem  $cilicet  dum  in  illo  iuju$te  appetit^  no$ 
quo$  qua$i  ju$te  tenebat,  ami$it,  In  hamo  igilur  In* 
carnaiioni$  captu$  esf,  ^tita  dum  in  illo  appelit  e$cam 
corpori$^  tran$lixu$  e$t  hamo  divinitati$.  Ubi  quippe 
inerat  humanita$y  quos  ad  $e  devoratorem  ducerel^ 
ibi  divimta$  quoe  perforaret;  ibi  aperta  infirmita$. 
quce  provocaret;  ibi  occulla  virtu$  qude  raptorem 


scilicet  antiquum  per  passionem  et  resurrectiopem  ^  tran$/igeret.  In  hamo  igitur  Behemoth  captu$  e$t^ 


suam  quando  et  sicut  voluit,  ligare  potuit;  procul 
dubio  cum  in  majestate  siia  in  secundo  advenerit, 
eumdem  oumino  deslruere  poterit.  Christus  ergo 
Dcus  et  homo  in  primo  adventu  catenam^  id  esi 
unmutabilem  potenliam  quae  omnia  constringit,  in 
manu  $ua  tenuit,  qua  draconem,  id  est  diabolum 
ligavitf  qui  illum  ne  noceret  tanlum  quantum  cu- 
piebat,  coercuit.  Abyssus  ienebrosa  impiurum  corda 
vel  ipsum  diabolum  designat.  Quasi  igitur  Dei  Fi- 
lius  clavem,  id  est  potestaiem  asternam  in  manu 
sua  portat,  quando  diaboium  refrenat,  ne  etiam  in 
reprobis  ampliiis  quam  iili  permissum  est,  desae- 
viat.  fpse  Dominus  in  principio  libri  Apocatyp$it 


quia  inde  interiit,  quia  voravit.  El  quidem  Behemoth 
iste  Filium  Dei  incarnatum  noverat,  sed  redemptiO' 
ni$  nostrce  ordinem  ignorabat,  Scicbat  enim  quod  pro- 
redemptione  nostra  incarnatus  Dei  Filiu$  fuerat,  $ed 
omnino  quod  idem  Redemptor  noster  itlum  moriendo 
transfigeret,  nesciebat.  Unde  et  bene  dicitur  :  c  In 
oculis  eju$  qua$i  hamo  caplet  eum,  i  in  oculis  quippe- 
habere  dicimus,  quod  coram  nobis  positum  videmu$, 
Antiquu$  enim  ho$ti$  humani  generi$  Redemptorem. 
ante  $e  po$itum  viditf  quem  cognoscendo  confes$u$^ 
confitendo  pertimuit,  dicen$  :  c  Quid  nobi$  et  tibi^ 
Fili  Dei?  Yeni$ti  ante  tempu$  phdere  (2)  no$f 
(Matth.  viii.)  >  In  oculi$  ilaque  suis  hamo  captut 


loquitur,  dicens  :  Ego  $um  primus  et  novi$$imu$,  et  j)  ec/,  quia  et  novit  et  momordit,  et  ignoravit  priu^- 


vtms,  et  fui  mor/utis,  et  habeo  clave$  morti$  et  in" 
ferni  (Apoc.  i),  ut  intelligas  ipsum  esse  istam  cla- 
vem,  qui  est  illa,  quain  in  principio  libri  legimus. 
Habet  Christiis  claves  mortis  et  inferni,  quia  una 
esi  clavis  vitx  et  mortis.  Ipse  enim  eos  qui  male 
vivuni,  deponit  ad  inferos;  qui  bene  vivunt  suble- 
vai  ad  cobIos.  Itcrum  subjungit,  dicens  :  Et  appre- 
hendit  draconemy  $erpentem  antiquum,quie$t  diabolut 
et  Satana$t  et  ligavit  eum  per  anno$  mille^  et  mi$it 


quam  perime$ceret,  et  tamen  po$t  non  timuit,  cum 
in  illo  qua$i  e$cam  propriam  mortem  carni$  appeti* 
vit,  Dei  igilur  et  Yirginis  Fiiius  per  passionis  ei 
resurrectionis  suae  victoriam  draconem  hunc,  sicui 
supra  dictum  est,  apprehendit,  id  est  superbissa 
oslendit,  dum  se  immunem  a  peccato  ille  occidit. 
Ejcctus  est  ergo  ille  malignus  bostis,  per  crucem 
et  Cbrisli  resurrectionem  a  fidelium  cordibus  ei 
malis  hominibus  ccepit  dominari  acrius.  Unde  et  iu 


in  aby$$um.  Apprehendit/itiquii^draconemantiquum^  ^vangelio  legilur,  qiiod  inlravii  in  porcos  (Matth. 

scilicei  aduncavit  bamo,  qui  a  principio  mundi  no-  vui;  Marc.  v;  Luc.  viii).  Ligavit,  inquit,  etcm  per  , 

(i)  Libr.  xxxiii  Moral.,  cap.  7.  quere  legit,  Marlinus  perdere  cum  Augustino  ei  aliis 

(2)  Quamvis  auclor  haec  omnia  ex  Gregorio  Magno  posuil. 
transcribal;  Mihilomiiius  ubi  snnctus  doctor  for- 


935  S.  MARTINI  LEGIONENSIS  936 

anno»  milte.  Millenarius  numcrus  pro  perfcctione  A  i>us,  quod  anlequamvis  jusie  vivereot,  non  daba 
rei  ponitur.  Unde  dicitur  :  Verbi  quod  mandavit  in 


mille  generaliines  (P$aL  av).  Ideo  igitur  hic  nu- 
merus  proptcr  -sui  perfectionem  omne  significat 
tempus  a  Domini  passione  usque  ad  finem  saeculi. 
Scicndum  praeierea  est,  quod  simililer  in  Abra- 
bam  et  aliis  Adelibus  diabolus  fuit  ligatus,  sicut  in 
isl4s  praesentibus;  sed  in  iliis  ligavit  spes  futuri 
Christi,  in  istis  vero  ipse  Christus  adveniens.  Mille 
enim  in  Graecis  apicibus  alpba  est  inlilulatum  :  in 
alpba,  initium  quod  est  Christus ;  in  titulo  vero 
crux  intelligitur,  qu9e  est  nostra  vicloria,  et  depre» 
hensio  malignitalis  adversai.  Ergo  in  cruce  et  au- 
ctoritale  sua  Christus  colligavit  inimicum  justitiae, 
qui  tentabat  habitatores  terrse.  Nam  «ternitati  illi 


lur.  Per  Chrislum,  qui  pro  totius  mundi  salutQ 
mortuus  est,  et  resurrexit;  hac  sexta  «tate  Deus 
Paier  in  suis  Gdelibus  restaurat ;  imo,  quo4  verum 
est ,  in  meliori  statu  reformat,  qiiidquid  diabolo 
fallente  per  Adas  pracvaricationem  perierat.  Mortuus 
est  Christus  propier  peccata  nostra,  et  resuscitavit 
nos  secura  ad  asternam  vitam  :  hocquippe  praefigu* 
rabat  virga  Moysi,  quae  in  terram  projecta,^ver8t 
est  in  colubrum,  ct  rursus  appreheusa  illitis  cauda, 
versa  est  in  virgam  ex  imperio  Domini. 

Ilistoriam  iUius  temporis,  si  placet,  imo  quia 
placet,  lalius  percurramus,  ut  plenius  quid  signum 
illnd  praemonstraverit,  agnoscamus.  Gum  Moyses 
ad  liberandum  populum  Israel  mitteretur,  &ic  ho^ 


nullum  tempus  eccurrit,  et  ipsius  aeternitas  nuUo  B  minum  interrogasse  fertur :  Quod  signum  babeo. 


fine  claudenda  cst ,  nec  annorum  numero  erit  fi- 
nienda. 

Setiuitur  :  Clausit,  et  ligavit  super  eum,  ut  non  ie- 
ducat  ampUus  gentei,  donec  consummentur  mille  anni, 
Ciausit,  id  est  licentiam  egrediendi  interdixit.  Et 
signavit  super  eumy  id  est  sigUlum  posuit,  signum 
videlicet  sanckB  crucis  suae  quo  eum  sic  superat,  ut 
a  fldelium  cordibus  repellat.  Sequitur  :  IJt  non  se- 
ducat  amplius  gentes^  ad  hoc  videlicet  ut  asternali- 
ter  percant  hi  qui  in  Dei  praedestiiiatione  sunt  sal- 
vandi;  et  sic  a  toto  pars  intelligitur.  Donee  finiantur 
mille  annt,  idest  donec  Antichristus  veniat.  Cbristus 
ergo  illi  pessulum  crucis  opposuit,  ut  non  convale- 
scat  ultra,  nec  gentes  seducat,  quasutiquerestituit 


ut  credant  mibi  quia  tu  me  misisti  ?  £t  Dominus  ad 
iUum  :  Projice,  inquit,  virgam  quam  maou  gestas 
in  terram  :  et  projecit,  et  versa  est  in  serpentem.. 
Expavii  Moyses,  et  fugit.  £t  ail  ilii  Doniinas  :  Ap- 
prehende  caudam  ejus,  ne  tinieas.  Apprehendit,  et 
facta  est  iterum  virga  (Exod,  iv).  Quid  boe  signifi- 
cat?  Serpensenim  |>ersuasit  homini  mortem,  ergo 
mors  a  serpente  exivit.  Yirga  itaque  in  serpente» 
(ibristus  in  morte,  et  tamen  expavit  et  fogit  Moy* 
ses.  Quid  est  ab  illo  serpente  fugisse  Moysem,  nin 
quod  legitur  in  Evangelio  factum?  Mortaus  est 
Christus  et  expaverunt  discipuU,  et  ab  ilia  spe»  in 
qua  fuerant  recesserunt.  Sed  quid  scriptam  estt 
Appreltendej  inquit,  caudam  ejus.  Quid  est  cauda 


per  resurrectionem  meliores.  Quod  antem  signavit  ^  nisi  posteriora  ?  hocsignificat,  pof/ertoremtfavitfe^M 


super  eum  ;  quia  occultum  est  qui  pertineant  ad 
partem  diaboli,  et  qui  adChristi.  Nam  et  qui  videntur 
stare,  nescimus,  si  casuri  snnt ;  et  qui  jacent,  si 
exsurgcnt.  Iterum  dicit  :  Post  hasc  oportet  illum 
modico  tempore  solvi,  Quare?  Quia  Deus  ita  consti- 
tuit,  ut  recipiat  potestatem,  quam  ante  adventum 
Christi  habuit;  tunc  enim  quasi  exivit  seducere 
gentes,  quia  comparatione  illius  seductionis,  ista 
quae  nunc  agitur,  seductio  esse  denegatur.  Ideo 
diabolus  a  Dei  servis  non  est  timendus ,  qnia 
modico  tempore  est  solvendus.  Unde  ait  bea- 
tus  Ambrostus  :  Ideo  permittitur  modico  (em- 
pore  solvi  diabolus,  ut  Dei  virtus^  et  ejusdem  diaboli 
infirmitaSf  etimpotentiamanifestetur.  Virtus  Deifa- 
cit  fideles  suos  fortes  et  potentes;  infirmitas  diaboli 
vincitur  a  puellis,  et  tenerrimis  infantutls,  Vidi  in 
tempore  fiujus  tigationis  Ecclesiam  ad  bene  operan" 
dum  ita  sotutam^  et  in  hoc  eodem  tempore  illos  qui  pro 
Christo  moriuntury  vidi  statim  m  gloriam  intrare,  et 
nunquam  ad  inferos  descendere,  sicut  Abraham  et 
cceteri  propJietas  descenderunt,  quamvis  justi  fue» 
rint, 
Magnum  ergo  Deus  Pater  donum  per  Jesu  Christi 


(Exod.  xxxiii).  Primo  enim  factus  est  serpens,  aed 
cauda  apprehensa  facta  cst  virga,  quia  occisus  est; 
poslea  vero,  peractis  omnibus,  ad  id  quod  foerat 
iterum  resurgendo  reversus  est,ibiqueper  vitae  re- 
parationem,  morte  consumpta,  nihil  in  eoferpentit 
apparuit.  Est  ctiam  in  cauda  serpentis  laecuti  flnlSt 
quia  sic  mortaUtas  Ecclesiae  per  lubrica  tempora 
volvitur.  Alii  eunt,  etalii  veniunt  per  mortem,  tau* 
quam  per  serpentem;  mors  semita  est,  aed  fine 
novissimo  velut  cauda  saecuU  redimua  ad  manum* 
Dei  qua  apprehensa  reparabimur,  et  novissima  ini- 
mica  morte  dcstructa  resurgentes,  in  dextera  Dei 
virga  regni  erimus. 
P  Jam  quia  corpus  (3)  Christi  in  sepulcro  corr«« 
ptionem  non  vidit,  sed  statim  devicta  morte  resvrw , 
gens  ab  infcris  remeavit,  idem  per  Prophetam  iu 
Psalmis  ita  prjedixit  :  Providebam  Dominum  in  cmh 
spectu  meo  semper,  quoniam  a  dextris  est  miki  nr 
commovear  (Psat,  xv).  Ac  si  apertius  diceret  :  Ft^ 
videbam,  id  est  porro  ex  ipsa  tribnlatione  videbem 
Dominum  remuneratorem,  in  conspeclu  nM^  id  eir 
interius  ubi  vcrus  est  conspectus,  et  hoc  noii  ad 
horara,  sed  semper,  vel  in  omnibus  operibos  meis. 


FUii  sui  resurrectionem  suis  concessit  fidelibus,  in^  Nec  mirum  :  Quoniam  ipse  est  mihi  «  dextris^  ideat 
hoc  quod  si  perfecte  vixerint,  mox  per  sanctorum  potiori  partc,  sive  fautor  et  propitius.  Nonne  iaftls 
minislerium  angelorum  in  coelcsiibus  collocat  sedi-     favit,  quando  resurgere  fecit?  £t  hoc  ideO|  mcm- 


^3J   Verbfl  sunt  Isidori  Ub.   i  contra  JudofoSf  cap.  53. 


9S7  SERMONES.  —  SERM.  XXVI.  1N  RESURR.  DOMIM.  gS8 

movear^  id  est  ne  aliqua  tribulatione  sive  persecu-  A  ^®  ^^^  Patre  veram,  aique  incomimitabilem  babet 


lione  a  proposito  desistere  Tidear.  Et  quia  Tuit  Uo- 
niinus  mibi  a  dextris,  propter  hoe  eor  meiim,  id  est 
iiilerior  mens  laetata  est  in  passione,  certus  de  i  s- 
maieratione;  et  txndltMit  Ungua  mea  (tfrttf.)*  '^^ 
esl  exsultalifa  protulit,  qtiando  diiit :  Fiiiee  Jtru- 
ttAem  nolUe  flere  $uper  me,  $oi  9uper9o$  ip$a*$ete^ 
4t  $uper  filio$  9e$tro$  (Lne,  xxin).  Et  alibi  :  Atne» 
dico  tiln  :  Hodie  meeum  eri$  in  paradi$o  {iM,).  Et 
bis  similta. 

Soquitur :  insuper  tt  caro  mea  requie$cet  in  $pe^ 
id  esl  i)on  solum  eor  meum  laQtaluniest,  non  soliim 
lingua  mea  exsultavit;  sed  ampfius  eiiani  corpiis 
Bieum  mortem  quasi  rcquiem  susccpll  propicr 
spein  rcsurreciionis.  Aliter  sccundum  eamdeni^on- 


aeternitatem.  Secundum  humanitstem  quippe  no- 
stram  passus  est  pro  nobis  et  resurrcxil  a  morlitis, 
sed  in  actcmum  sccundum  divinilatem  vtvil  et  re- 
gnat  in  dextera  Dci  Patris. 

De  quo  sponsa,  id  cst  sancla  Ecclesia,  in  Cnn- 
tico  amoris  filiabus  Jerusalem  interrogantibus,  lii- 
ler  cxtera  respondtt«  dicens  :  Ytuter  eju$  ebumeH$, 
di$tinetH$  $appkirU  {Cant.  v).  ftuid  per  mitMiN, 
Kisi  morlalitas,  et  quidebur  nisi  incomiptio  dcsi- 
gnatur?  Ebur  quippe  valde  durabile  os  habelur,  et 
ia  ornamcnla  regum  assumitur.  Vcnler  ergo  Cftrisli 
rerte  ebumeus  esse  dicitur,  quia  morlaliias  t^ua 
ad  immortalitalem  pcrducitur,  dumperresuirecli^- 
nein  ad  gloriam  el  bonorem  Patris  sui,  regis  vJde- 


junclionem.  Caro  mea,  id  cst  Ecclesia,  requie$eet  in  ^  Ji<^<^  aelerni,  iu  vila  «lerna  colIocalur«  Dequ«  dici- 

tur  :  Chn$tu$  re$ur§en$  ex  mortui$  jam  itoa  ttoftdir 
{liom,  vi),  elc.  Ille  vere  in  ornamenta  regum  assu- 
niitur,  qui  carnis  suae  rex  et  Dominus  esse  proba- 
tur.  Eliam  ipsius  Christi  roorlaliiate  el  resurre- 
ctione,  amore  cqgnationis  el  spe  inuBonalit^ig  or- 
natur,  qui  aclus  suos  rcgil  juxla  regulam  evangeii- 
cse  institulionis.  Uiide  dicitur :  Qiii  gloriatur^  tn 
Domino  glorietur  (J  Cor.  i),  eic.  Sed  vealer  sap- 
phiris  distinctus  csse  pcrbibctur,  quia  in  nostr.n 
corruptione  quam  poriavit,  coclestia  opera,  per  mi- 
racu!a  qux  faciebat,  passionibus  noslris  inseruil. 
Sapphirus  eniro  qui  aerium  culorem  portat  bene 
coBleslia  facla  qii»  in  miraculis  ostendebantur,  de- 


$pe,  Unde  Apostulus  :  Et  erunt  duo  in  carne  una 
(I  Cor.  vi).  Posita  in  pcrseculione  el  in  tribula- 
tione,  quasi  in  requie  se  csse  reputavit  proptcr 
spem  secunte  resurrectionis,  quain  ex  mea  resur- 
jrectione  conccpit,  Vere  caro  mea  rcquicscel  in  spe, 
^uoniam  resurgei ;  sicui  conscquenler  ail :  Quo  • 
itiam  noii  derelinque$  animam  meam  in  inferno. 
Yerba  sunt  Filii  ad  Patrem  clamantis.  Ac  si  aper- 
iius  diceret  :  Pater,  non  derelinqucs  animam 
meam  in  inferno,  sed  potius  per  illam  portas  mor- 
iis  confringes,  et  spolia  iua  per  illam  cripies,  ut  esl 
illud  :  0  mar$t  ero  mor$  tua;  mor$u$  tuu$  ero^  in- 
feme  (0$ee  xiii).  Iterum  subjuiigit,  dicens  :  Nec  da- 


bi$  Sanctum  tuum,  qui  a  te  sanctificatus  est,  videre  q  signal.  Venter  ergo  Chrisli  sapphiris  distinguitnr, 

<I"»a  dum  iiiter  passiones  carnis  divina  roiracula 
opcrabalur,  quasi  in  corruptione  incorruplio 
variebatur.  Qua  dispensatione  apostoli  in  flde 
erudili  suut,  et  ad  passiones  tolerandas  robusii  ex- 
siUeruni. 

Quia  idcm  Dei  et  Virginis  Filius  pro  hnmani  ge- 
Dcris  salute  passus,  lertia  die  ab  inferis  resurrexil« 
Osce  prophcta  sic  praedixit :  Veniu  et  revertamurad 
Dominum ;  qmia  ip$e  cepit,  ei  $anabit  no$ ;  percutiet 
et  curabit  no$  (0$e.  vi).  Uoc  loco  se  invicem  bor- 
tanlur  fideles,  ui  revertantur  ad  Doroinum  bona 
operando,  qui  ab  eo  recesserant  prava  agendo. 
Vox  ergo  ista  fidelium  est.  Quasi  dicerent :  Veniie 
et  revertamur  ad  Dominum^  qucm  relinquimus  pec- 


^ormpltoii^  (.ict,  ii).  Qiiasi  dicerct,  non  solitm 
non  dimiUes  animam  niearo  in  infcmo,  sed  eliam 
Bon  dabis  carnem  meani  piitresccre  in  sepulcro. 
Siqttidem  merilo ;  quia  mihi  feci$U  via$  vitcs  nota$^ 
i4  esl  nolificasti  mihi  huroilitatem  el  obedienliam, 
quae  sunt  viae  ad  vitam.  Sicut  enim  per  superbiam 
el  inobedientiam  primi  parenlis  cecidimus,  ita  per 
Cbrisli  humililaiem  ct  obedientiam  resurreximiis. 
Aliter.  Idco  non  daln$  Sanctum  mtcm,  idest  me  uni- 
ciim  Filium  tuum,  ttdere  corruptionem;  quia  jam 
mola$  feci$ti  mihi  ua$  mtoif  id  est  resurreclionein, 
per  quam  itur  ad  salvatioiiem.  El  quia  resurrexi, 
vclrqvia  humilis  et  obcdicns  fui  usque  ad  mortem 
{Phiiip.  ii);  adimpiebi$^  id  est  valde  iinplebisei  re- 


licies  me  Imtilia  cum  vuUu  tuo^  id  esl  quaiido  fru:ir  f^^caiido;  quia  ip$e  cepit  pro  nobi$  incaraaudo,  dum 


gloriosa  praesentia  tua,  dclectatione$  et  jucundila- 
les  erunl  mihi  tit  dextera  lna,  scilicet  in  ascensioue 
potioris  partis  tuae.  Unde  esl  iliud  :  A$cendit  ad  cai- 
lo$f  $edet  ad  dexteram  Dei  Patri$  (Symboi.  apo$tol,) : 
non  quod  in  Patre  sit  dextera  vel  sinistra,  sed  ad 
solam  potenliae  simHitudiiiem  dictum  est,  id  est  in 
potioribus  bonis  Palris.  Aliier  :  In  dextera  tua,  id 
estin  Cavore  et  propiliatione  iua,  emnt  raihi  dele» 
etatioue$  u$que^  id  esl  assiduCt  iit  finem  tendentes  et 
nunquam  pervenientes ;  vel  ita  tendentes  in  finem, 
quod  sinl  post  omnes  alias  delectationes.  Uliqiie  in 
dextera  Patris  delectationes  Christi  perfeclae  alque"^ 
«iernae  sufil,  quia  quamvis  de  Virgine  matre  no- 
stram  in  tcmporc  susceperil  bumaniiatem,  lamcn 
Patrol.  CCVIU. 


noii  angelos  sed  scnien-Abrahae  apprehendit,  ett 
nabit  uo$,  rcvocando  scilicel  per  passionem  et  re- 
sui  reciionem  suani,  captivitaiem  nostram  ad  liber- 
tatem.  Percutiet^  ut  pius  pater  flagellando;  et  eura» 
bit  a  vulneribiis  videlicet  peccatorum  per  pceniten- 
liam.  Sequitur  :  Vivificabit  ho$  po$l  duo$  die$.  Om- 
nia  baM;  in  Christo  completa  sunt;  quinta  namque 
feria  Irjdiius,  Parasceve  passus,  Dominico  die 
circa  diluculiim  resurgcns  ab  inferis  remeavil. 
Iteruin  dicit :  Jn  die  tertia  $u$citabit  no$^  et  vivemue 
in  conspectu  eju$,  Ilis.verbis  oslcnditur,  Israel  es 
Judam  habituros  iinuni  pastorem  ct  rcgcm  David, 
scilicei  Christum,  qui  de  genere  David  secunduni 
carnem  orlus  cst,  cum  crcdiderint  in  enmdem  ro- 

3) 


9:>9 


S.  MARTlNi  LEGIONKNSIS 


^iO 


surgcntcm  Domiiiuin.   Vmficabit  nos^  inquil,  po$l  A  bus  scniper  Chiistus  cst  paratus.  Judxi  igitur  qui 


duos  die$t  quibus  videUcet  jacuil  in  sepulcrG  :  Et  in 
die  tertia  resurgcns  a  moituis  $u$citabit  no$  secum, 
et  vivemus  curati,  vivificati  et  suscilati  tam  in  pnc- 
senti  quam  in  fuluro  in  conspectu  ejus  quo  abscnle 
inortui  jacebamus.  Sciemus ,  ipsum  videlicet  in 
majeslatc  Deitatis,  vel  nunc  imitando,  vel  ad  cod« 
los  ascendendo,  ut  cognoscamus  Dominum  facic 
ad  faciem.  Unde  dicitur  :  Haac  e$t  vita  wterna,  ut 
cognoscant  te,  $olum  rerum  Deum,  et  quem  mi$i$li 
Jesum  Cliristum  {Joan.  3(vii).  Spiritu  sancto  pleniis 
prophota  de  futuro  loquebatur  ista,  qux  nos  \e* 
raciter  per  Cbristum  jam  cognoscimus  csse  im- 
pleta. 

Hcbraei  in  bpc  loco  somiiiant  sibi  post  circulum  . 
mille  annorum  salutem,  sed  salus  promittitur  ter- 
tia  die,  qua  Cbristus  rcsurrexit.  Hli  vero  referunt 
diem  secundum  ad  adveHtum  Christi  sui,  tertium 
vero  diem  ad  judicium,  qiio  sunt  salvandi ;  sed  re- 
spondeant,  qna;  sit  priina  dies,  id  est  primus  Sal- 
valoris  adventus?  Sed  quia  respondere  non  pos- 
sunt,no$  dicamus,  primum  diem  esse  humilcni  Sal- 
vatoris  adventuro,  secundum,  quando  ab  homini- 
bus  in  gloria  vidcbitur  ;  tertium,  quando  pcraoio 
judicio  ampliorcm  suae  claritatis  gloriam  clcctis 
monstrabit.  Judsci  qui  secundum  ct  tertium  dicm 
suscipiunt,  primum  se  perdidisse  fatentur,  quia  sc- 
cundus  et  lcrtius,  nisi  respectu  primi,  non  polest 
appellari.Vcl  primus  dies,  primum  saeculi  teinpus ; 


non  recipiunt  lcmporancum,  fruslra  cxspcciaHt  sc- 
rctinum  :  huinana  cnim  sapientia  inflati,  divinae 
dispositioni  resisterc  conati  sunt ;  sed  staiim  eo« 
in  ipsa  sua  aslulia  Dci  comprehendit  sapicntia. 
Indc  quippe  voluntatcm  Dei  nolentes  peragunl, 
unde  hanc  immularc  contendunt,  atqiic  omnipotcn- 
tis  Dei  consiiio  dum  rcsistcre  nituntur,  obsequun- 
tur.  Unde  iii  Job  dicitur :  Qui  comprehcndit  ^apien- 
tes  in  astutia  eoruni,  et  consilia  pravorum  dissipat 
(Job  v).  Grcgoriiis  (4) :  Ccrtum  quippe  est^quia  $ape 
lioc  disposiiioni  Dei  apcrte  mililal^  quod  ei  per  /m- 
manum  sludium  frivole  resuUat.  Comprchendit  ergo 
snpientcs  Dominus  in  astutia  corum,  quando  et  hoc 
in  usuni  su»  voluntalis  rcdigit,  pci*  quod  sibi  vp- 
'  iuntas  humana  conlradicit. 

Perlraclcmus  adhuc  Ilcbneorum  sapientiam,  H 
vidcanuis  quid  providendo  prohibuit,  quid  prohi- 
bcndo  provocavit.  Certe  cuin  ad  Kedemptoris  nostri 
miracula  crcdcntiuin  lurba  coiiflueret,  cum  sacer- 
dotes  populi  iiividiae  facibus  accensi  mundum  post 
evm  ire  proclamarent,  dicentcs :  Mdeti$  quia  nihH 
proficimu$?  Ecce  mundu$  totu$  po$t  cum  abiii  {Joan, 
xii),  ul  ab  illo  vim  lant;c  conversionis  abscideret, 
rKiire  ejus  potenliam  niortc  conati  sunt,  dicentes : 
Expcdit,  ut  unu$  moriatur  homo  pro  populo^  ei  non 
tota  gen$  pereat  (Joan.  xi).  Sed  Redcmptoris  moni 
ad  conjunctionem  sui  corporis,  id  est  Ecclesiae  va- 
luit,  non  ad  separationeni.  Undc  ot  per  legem  tur^ 


sccundus,  primum  adventum  Christi  qiio  vivifica-  C  l"***»  ^el  columb*  in  figura  nostri  sacrificii  secari 


mur  per  fidem,  vel  jam  per  spcm  conlidimus  cum 
Christo  gaudere  iii  coclestibus.  Tertius  dics  resur- 
rectionis.  in  quo  per  eumdem  Christum  resurgen- 
loin  cum  illo  rcsurgemus.Aliter:Nobis  prinius  dies 
est,  quando  renascimur  per  baptismum  ;  sccundus, 
in  requiem  animarum ;  terlius,  in  generali  rcsur- 
rectione.  Quod  autem  propbeta  dicit :  Re$urgemu$, 
et  vivemu$  in  con$pectu  eju$ ;  etiam  ad  eos  polcst 
referri  qul  in  inferno  captivi  tenebantur,  et  cum 
illo  tertia  die  resurrexerunt.  Ilerum  propheta  siib- 
jungit,  cum  ait :  Qua$i  diluculum  pr(pparatu$  £$l 
egre$$u$  eju$.  Diluculum  initium  est  Iuc!S,quotciie- 
bne  fugantur.  Ac  si  apertius  dicerct :  \cnite,  rever 
tainur  ad  Chri&tum ;  qiiia,  sicut  surgente  diluculo 


giittur  prsecipitur  {Levit,  v),  et  non  pcnitus  abscidi, 
ut  et  post  mortem  corpori  caput  inhaereat;  quia  vt* 
dclicet  mediator  Dei  et  hominum,.id  est  capat  ont- 
nium  nostrum,  et  vere  mundationis  hostia  unde 
pro  nobis  morlem  pertulit,  inde  nobis  verius  inbafr- 
sit.  Post  sectionem  ergo  caput  lurturis  suo  coipori 
inhaeret,  quia  Cbristum  ah  Ecclesia  nec  nmrs  inter- 
veniens  dividit.  Persecutores  igitur  pcregerunt  hoc, 
quod  perniciose  moliti  sunt ;  inlulerunt  morlem, 
itt  ab  co  absciderent  fidclium  dcvotionem,  scd  inde 
fides  crevit,  unde  hanc  exstinguere  infidelium  em- 
delitas  credidit ;  cumque  se  exislimant  ejus  mira.- 
cula  persequcndo  abscidere,  haec  nimirum  compulsi 
sunt  nesciendo  dilatare.  Hle  igiiur  Dei  et  bomints 


tenebrae  noctis  fugantiir,  ita  Chrislo  cgresso  de  P  Filius  dum  scipsum  a  Judacis  occidi  pcrtnisit,  re- 

surgcndo  sibi  Ecclesiam  inseparabilltcr  conjuniil. 
Comprehendit  ergo  sapientes  Dominiis  in  astutia 
eorum,  quando  et  hoc  ad  pietatis  suae  obsequiam 
rcdigit,  quod  contra  illuin  huniana  crudelitas  exar- 
sit.  A  Juda*is  eiNm  crucifixus,  et  in  sepulcro  jcoUo- 
calus,  lcrtia  die  inferno  spoliato  anima  ad  corpus 
rediit,  eumque  dc  scpulcro  in  aeternuro  jam  victii- 
riim  rcsuscilans  onmibus  fere  discipulis  suis  mani- 
fcslus  apparuit :  qiiem  bene  Eliseus  praefiguravit, 
quando  dc  profundo  fluminis  ferrum  ad  manubnam 
revocavil  (/Ffle^.  vi).  Nam  cum  quidam  ci  filiis 
prophelarum  matcriain  sibi  succidisset,  accidit,  ul 


ihalamo  virginalis  uteri  tenebrae  peccatorum  dissi- 
pantur,  et  lux  veritatis  apparet.  De  orlu  Christi 
adhuc  subditur :  Et  veniet  quasi  imber  nobis  tempo- 
raneus  et  $erotinu$  terra.  Quanlum  ad  lilteram  tem- 
poraneiis  imber  est,  qui  jactata  semina  coalescere 
facit;  serotinus,  qui  ad  maiuritalem  fructus  per- 
ducil.  Unde  propheta :  Dabo  vobi$  ptuviam  tempori- 
bu$  $ui$,  In  terra  siquidem  promissionls  scmel  in 
anno  ut  dicitur,  pluvia  de  coelo  dalur  {Levit.  xxvi). 
Spiritualiter  ergo  Christus  nobis  cst  iniber  tempo- 
raneus,  dum  fidein  inspirat ;  serolinus  dum  post 
bona  opera  ducit  ad  horrea,  mane  aiitem  surgenti- 

i4)  Lib.  VI  MoraL,  cnp.  i!i. 


OW  SERMONES.  -  SERM,  XXVL  IN  KESURR.  DOMfN!.  9i2 

ferram  sccurrs  in  ^quam  radcrct.  Sic  Oei  ci  Virgi  •  A  cl«^'Ovic  ndlisererc  Chrislo  coDlesli  «ponso,  ut  uullis 


nis  Filius  in  cnrnc  posiiits  malcrias  crMicbac.  scili- 
rcl  Judacos  dc  infidelitalc  incrcpabal.  Undcdirilur: 
lam  securis  ad  radices  ttrbomm  posita  est  {Matlh, 
iii).  Ab  ipsis  crgo  Judscis  Christus  cru:  i  afliius,  ct 
m  monumento  positus  divinilas  cjiis  in  anima  ad 
I  tnremum  dcscendens,  corpus  in  monumcnto,  sicut 
fcrrum  securis  manubrium,  reliquil,  el  iXcrum  rc- 
deuntc  ad  corpus  anima,  lanqiiam  fcrruin  ad  ma- 
nubrium,  Ccrlia  die  surrcxit,  d  discipulos  in  (tde 
conforlavit. 

Quod  aulcm  Eliseus  fcrrum  non  solum  ad  manu- 
brium  rcvocavil,  scd  ctiam  ad  cxdcnda  ligna  mc- 
Kus  quain  priiis  rcparavil,  signiricat,  qiiia  Deus 
Palcr  non  solum  coaelcrnum  sibi  Filium  a  mortuis 


passionibus,  sive  pcrsccutionibus  rccedaC  ab  eo. 
Undc  dicilur :  Quis  nos  separabit  a  charitate  Chri^ 
sti?  tribulatio,  an  angustia,  an  pericula,  an  gladiug 
{liom.  vni),  ctc?  Ad  ipsum  ergo  Deum  et  homiociQ 
sponsum  suum  cum  sunima  devotlone  sancla  Ec- 
cJcsia  de  cunclis  mundi  pariibus  concurril,  et  fule- 
lilcr  acccdit,  qiiia  sc  illius  pretiosissirao  sanguine 
red  mptam  csse  cognos'it. 

Unde  Michxas  prophcta  niullo  anlen  prxdixcral, 
quando  Sp:riiu  sanclo  cdoctus  figuraliler  cfamabal: 
In  novissimo  dierum  erit  pra-paratus  mons  domu$ 
Domini  i/i  vcrtice  montium  {Mich,  iv),  elc.  Mons  do- 
mus  Domini,  id  est  Dei  Filius,  in  novissimo  dlG" 
rum,  hoc  cst  novissima  hora  veniet  conducere  ope- 
ivsuscilavil,  vcrum  ctiam  in  dcxlcra  sua  collocavif,  ^  rarios,  sanctos  videJicct  apostolos  alque  ecclesiasCi- 

cos  viros  in  viiieam  suam ;  nimiruui  in  fine  saru- 
loriim,  id  est  in  tempore  gratia;  Christus  non  soliim 
in  montibus,  sed  supcr  vcrticcs  niontium,  patriar- 
chas  vi^elicel  Moysen,  Aaron,  Josue,  Samucl,  Da- 
vid,  el  supcr  omncs  prophcla»,  qui  de  €0  vaCicinalt 
sunC,  est  elevalus,  hoc  cst  per  mysCeriiim  victorio- 
sissimae  passionis  ei  resurrectionis  in  Dci  Patris 
dcxtcra  collocalus  ct  glorificalus.  Scquilur  :  Et  erit 
sublimis  supcr  colles,  illc  vidclicct  qui  humilis  ap- 
paruit  in  forma  scrvi,  supcr  omne,  quod  crcatum 
cst  cxallabitur ;  et  fluent  nd  eum  pvputi:  in  inorem 
fliiviorum  niullai  lurl.a»  congrcgabuntur  Judseorum 
cl  gentilium,  ct  properabunt  gontes  credere  in  euni 
de  omni  naiionc  qux  sub  ccclo  cst,  quod  posl  ipsius 
rcsurreclionem  factiim  cst.  Omnia  scripta  prophe- 
tarum  ad  comparationem  prophetise  dc  advcntu 
Salvatoris  humilia  sunl^ncc  iisquead  vcriiccm  mon- 
tiursn  pcrtingei;lia.  Ad  -conversaiioncm  Christi  uni- 
vcrsa  vila  hominis  coinparata  campus  dicitur  ci 
vallis.  Et  properabuntf  inquit,  gentes  multa^,  et  di- 
cent:  YenitCf  ascendamus  ad  monlem  Domini^  id  esl 
ad  Christum;  ad  vexiilum  scilicot  sanct*e  crucis 
ejus  sc  mutuo  provocanlcs  ;  et  ad  domum  Dei  Jacob^ 
id  cst  ad  Ecclcsiam  S.lvatoris  Ascensione  igitur 
opus  est,  ul  quisque  valeat  bonorum  opcrum  passi- 
biis  ad  Chr.stiim  pcrvcnire.  Ipse  quippc  ad  nos  Dci 
Fitius  miscricorditcr  quasi  per  quosdam  compas- 
sionis  gradus  dcsccndit,  et  itcrum  qiiasi  veriis  sol 


ci  ad  s^blcvationcm  humilium  et  destruoiioncm 
S7,jpcrbornm,  atque  Ecclcsix  suk  constructioneui 
gloriosius  post  rcsuirectionem  qnam  ante  passio- 
ncm  vivificavit,  sub  cujiis  pcdibus  omnia  subjecil. 
Ac  si  Dcus  Patcr  cidcni  dilectissimo  Filio  suo  di- 
ccrct :  Ecce  constitui  te  super  gentes  et  regna,  ut  cvel- 
(a$  et  destruaSy  et  dissipes,  et  wdiftces,  et  ptanles 
{Jer.  i).  Materi:v,  ligna  sunt  iiifructuosa,  ct  signiO- 
cant  homincs  sinc  fructu  bonorum  opcrum. 

Antc  passioncm  Chrisli  crrorcs  ct  diversa  dog- 
mata,  quasi  contrarli  flatus,  turbabant  naviculam 
Ecclesiu},  ct  lotuin  humanum  gcnus;  scd  post  pas- 
sionciH  et  rcsurrcctioncm  cjus  tranquillitas  fldci  cst 
ruddita,  pax  Ecclcsia;  cunccssa,  crcatura  agnoscit 
Crcalorcm,  factiira  factorcm,  pcccatorcs  convcr- 
tuntur  poonitcndo  ad  Dcum,  claudus  sicut  ccrviis 
salit;  mulo  um  lingua  loquilur,  surdorum  aures 
Apcriuntur.  lloc  jain  prophcta  Jonas  prxfiguravcrat, 
cum  in  portuin  Joppc  navem  intrarct,  et  a  facie 
Domini,  ne  pnedicaret  Ninivitis,  in  Tarsis  fugcrct. 
Sed  quid  dicil  Scriptura?  Misit  Dominus,  ventum 
validum  in  mare,  et  facta  est  tempestas  magna  in 
marif  et  navis  periclitabatur  {Jon.  i).  Nautaj  vero 
inter  se  sortcm  iiiittciitcs,  cccidit  sors  super  Jo- 
iiam,  ct  statiin  miscrunt  eum  in  marc,  et  quievit 
niare  a  fervorc  suo.  Sicul  crgo  post  prxcipitatio- 
iicm  JomnR  mare  stat  a  fcrvore  suo,  ita  posl  dcsccn- 
sioncm  Christi  ad  inferos,  et  rcsurrcclionem  alque 


Ascensioncm  ad  coclos  quieveruut  hujus  inundi  er-  D  j^^li^i^  P^^^  resurrectionem  suani  in  dexteramPa^ 
rorcs,  et  diversa  pliilosophorum  dogmata,  atque      tris  sese  recepit. 


superslitioiics  idoloruin. 

Scqiiitur:  Et  timuerunt  viri  timore  magno  Domi" 
numt  et  immolaverunt  ci  hostias^  et  vovcrunt  vota. 
Yiri  isii  uon  llebraei,  scd  gentiles  erant,  ct  ideo 
navicula  eorum  sancl:c  Kcclcsiai  typum  gcrcbat. 
Ante  passionem  ergo  Domiiii  timentes  clamabant 
ad  dcod  suos  gentiles ;  post  rcsurreclionem  vero 
ejus,  vcnerando  et  colendo  Deum  timent,  et  hostias 
illi  immolant,  qiias  juxta  littcram  in  fluctibus  non 
liabcbant,  sed  sacrificium  spiritus  contribulati ;  et 
vovent  vota,  scipsos  videlicct  a  Domino  amplius  non 
rcccssuros,  ccrncntcs  ex  fiiga  tempestatis  verba 
prupiictx  vcra  fuissc.  Sic  sancta  virgo  Ecclcsia  se 


Ilanc  nimirum  Christi  humillimam  descensioncm, 
atque  in  codIos  gloriosissimain  ascensionem  Isaias 
prophcta  figurateprxostendit,  cum  ad  consolationcm 
Eicchiae  rcgis  solcm  dcccingradus  in  horologiodes- 
cendere,  etiterum,  jubcnle  Domiiio,  per  eosdcmas- 
ccndere  fecit  {IV  Reg.  xx).Deceni  igitur  gradus  li- 
ncarum  ad  (^iristi  mysterium  congruere  videntur,  < 
ut  umbras  figurarum  in  desccnslonc  cjiisdem  Salva- 
toris  nostri  salva  fidel  regula  intcrpreteniur;  pcr 
quos  iterum  idem  Sol  juslilise  Christus  post  resur*  | 
rcctionem  suain  coclum  ascendit.  Primus  ilaqiiegnH  ) 
dus  desccnsionis  Chrisli  deDeo  v^  angcUs  ruil,quia 
magni  consilii  angelus  cxstitit;  serundiis  in  patrtar«.  ' 


945 


S.  MARTINI 


ckis,  quia  utait  Aposlolus  :  Inomnibusip$e  estope- 
ratUB  (/  Cor.  xii) ;  tcrtius  in  lcgis  dalione,  quia  et 
iii  lege  ipselocutus  est;  quartus  in  Jesu  NaTe,cuiii 
populum  in  terram  promissionis  induceret ;  qiiintus 
In  Judtcibus,  quia  eumdem  populum  per  cos  ipsc 
judicavit  et  rexil;  sextus  in  regibus  Judaeorum,  guia 
in  eis  ipse  regnabat ;  seplimus  in  prophelis,  quia  in 
CI8  Ipse  praenuntiabatur ;  octavus  in  ponlificibus, 
qoia  ipse  cst  summus  pontifex  et  sacerdos  summi 
Patris  sui;  nonus  in  homine,  quia  ut  nos  rcdimeret, 
nostrae  morlalitatis  carnem  assumpsit ;  decimus  in 
passione  quam  pro  nobis  bumilitcr  ac  misericordi- 
ter  periulit.  P^r  hos  decem  gradus,  quasi  per  um- 
bram  priscae  legis,  Christus  ad  nos  de  sinu  Pairis 
dcscendit,  ac  rursum  postrcsurrectionem  suam  ipse 
sol  justitiae  per  eosdem  coslum  ascendit,  et  omnem 
illam  ucibram  legis,  veritatis  radiis  illustravit.  !pse 
quippe  est  lumen  in  se  credentium,  vita  in  se  con- 
fidentium,  via  ad  coelum  pervenire  cupieiitium;ipse 
fons  spiritualium  charismatum,  ipse  mons  omnium 
virtutum,  ipse  conservator  bene  vivenlium,  ipserc- 
parator  pereuntiuin,  ipse  piissimus  medicus  infir- 
morum,  ipse  potentissimus  resuscitalor  cst  mortuo- 
rum.  Ipse  nimirum  in  hujus  mundi  delectationibus 
viventes,  nc  inutililcr  vitam  consumant,  mortificat; 
ipse  in  peccatis  perseverantcs  nc  omnino  pereant, 
vWificat. 

Unde  beata  Anna  mnlcr  Saniuelis  exsultans,  ct 
Deum  toti  mente  laudans  :  Dominus  mortificaty  et 
mvificai;  deducit  ad  inferon,  et  reducit  (/  Reg,  u). 
Dominus  sine  dubio  illos  mortificat  vitiis,  et  vivifi  • 
ctt  virluttbus,  quos  per  passionem  et  rcsurrcaio- 
uem  dilectissimi  Filii  sui  ad  aelernam  vitnin  prxde- 
ftiinavit.  Quod  autem  repelit,^djuDgeiis,  deducit  ad 
tnferos,  et  reducit;  ad  illuni  quod  ait  Aposlolns  rc- 
spicit.Ait  eniiu  :  Si  consurrexistis  cum  ChrislOy  qua: 
sursum  sunt  quarile  {Colos.  iii).  Salubritcr  quippe 
luortificanlur,  quibus  dicilur  :  Quoi  sursum  sunt 
quairiief  fion  quce  super  terram;  ut  sint  videlicct  illi 
qui  esuricnles  transierunl  terram.  Moriui  esiis,  in- 
quit,  salubriler  scilicet,  et  vita  vestra  abscondita  est 
cum  Christo  in  Deo  {Rom,  iv).  Oporlct  igitur  nus  et 
mori  mundo,  et  vivcre  Deo;  quia  Ghristus  morluiis 
est  propter  pcccaia  nosira,  et  resurrcxit  propterju- 
Stificationem  noslram.  Dominus,  inquit,  mortificat, 
et  vivificat,  deducit  ad  inferos,  et  reducil.  Potcst  cliam 
hoc  ad  Cbrislum  refcrri,  quia  ipsum  Deus  Patcrpro 
populo  suo  sccundum  carnem  mori  permisit,  ad  in- 
feros  deduxtt,  a  mortuis  resuscitavit,  et  ad  suam 
dexteram  collocavit.  Unde  dicitur :  Nvn  derelinques 
animam  meam  in  inferno  {Act.  ii).  De  quo  iterum 
subjungit,  dicens  :  Dominus  pauperem  facit  et  ditat, 
humiliat  et  subtevat  (Psal,  xv).  Deus  Pater  proptcr 
nos  pauperem  fecit  Jesum  Christum,  dum  illum  de- 
dit  incarnari  pro  nobis,  et  eumdem  diUvitexcellen- 
Ijssimae  gloria  resurrectionis.  Susciiat,  inquit,  de 
puivere  egenum,  et  de  stercore  elevat  pauperem.  Ac 
%\  apertius  diceret :  Cilo  Deus  suscitavit  egenum 
Christuro,  qui  pro  nobis  paupcr  faclus  cst,  ut  caro 


LEGIONEiNSIS  9U 

A  ejus  non  videret  corruptioncm ;  de  pulvcre  suscilah 
vit,  qiiia  eum  de  corruptione  eripuit.  Uiide  diciliir : 
Non  dabis  Sanclum  tuum  videre  corruptionem, 

Seqiiitur  :  Et  de  stereore  etevat  pauperem^  id  esi 
de  massa  peccatrici,  dc  popuio  videlicet  Judaico.  In 
quo  populo  cum  se  dixisset  Apostoliis  Ecclesiam 
pcrscciitum  fuisse,  addidit,  dieens  :  Quig  miki  fuc 
runt  lucra,  propter  Christum  reputavi  slereora  {Phl" 
lipp.  iii).  Ilerum  subjunglt,  diccns  :  Ut  sedeat  cnm 
principibus,  et  solium  gtorias  teneat.  Aperle  ista  de 
Christo  dicuntur  :  Vt  sedeat,  inquit,  cum  ^rincip^' 
buSf  cum  illis  scilicct  quibus  dicitur  :  Sedebilis  et 
vos  super  sedes  duodecim^  judicantes  duodecim  tnhus 
Israet  (Matth.  xix)  Et  solium  glorioe  teneat,  sedendo 
videlicet  in  aequalitale  Patris,  et  quia  Pater  omne 

B  judicium  dedii  Filio  {Joan.  \),  «I  quia  1^9111  ejm$  uon 
erit  finis  (Luc.  1).  Regni  ulique  Dei  et  Virgiiiis  Filil 
Jcsu  Christi  non  cril  finis,  quia  ipsum  couslituil 
Dcus  Pater  super  omnia  opera  roanuum  suarum 
{Psal.  viii).  De  quo  Gabriel  archangelus  ait  ad  glo- 
riosissimam  Virginem  malrcm  ejus  :  Dabit  iiU  Do^ 
minus  Deus  sedem  David  patris  ejus^  et  regnabit  in 
domo  Jacob  in  a^ternum,  et  regni  ejus  non  erit  fi^s 
{Luc.  1).  Ipse  procul  dubio  est  forlissimut  leo  dc 
Iribu  Juda,  qui  Goliath,  id  est  diabolum,  lolius  vi- 
dclicelcaput  malignitatis  expugnavit»  etPbilislhxos, 
daeaioiies  scilicel,  supcravlt,  ct  Ecclcsiam  suam  dc 
iClonim  manu  libcravit. 

Pugna  ergo  Philisthinorum  contra  Israel,  ptigiui 
dacKtonum  conlra  sanclam  Ecclesiam  accipl  poU^a. 
Golialh  quippe  diaboli  supcrbiam  significal,  quaiii 
David,  Christus  scilicct,  singulari  ceitamine,  pcr 
crucem  vidclicct  et  resurrectionem  suaro  prosira* 
vit,  ctpopuluiu  Dci  eripuit;  qui  etiam  leonemetur* 
suin  inlcrfecit,  diaboliim  sciiicct  et  Anticbrislttm« 
alterum  nunc  latcntcr  insidianlem,  alterum  poclca 
manifesle  saevientcm.  Provocavit  itaque  id  pugnam 
superbia  hiimililalem,  malitia  benignilalem,  ivari- 
tia  charilatcm,  crcatura  Creatorein,  dialolus  Chri- 
stucn.Accepit  arma  bellica  David,  qiiae  pro  aelalc  d 
parvn  slatura  portarc  non  potuit,  et  abjccit.  Accc- 
pit  f(uinquc  lapidcs  de  flumine,  et  posuil  iu  vase 
pastorali  :  his  annatus  vicit.  Sic  et  Chrislus  lcui- 
pore  revelationis  Novi  Teslamenli,  inslnuandae  Tide- 

D  licct  et  comnicndandx  gratiae,  deposuit  corporaiia 
lcgis  sacramcnia,  quae  non  sunt  imposita  geniilHit, 
quaescilicet  legimus  inveteri  lcge,  el  carnaillermMi 
obscrvamus,  et  ad  aliquam  significationem  praemls- 
sam  posila  intelligimus.  Haec  deposuit  Chrislat  lan- 
qiiani  onera  legis,  et  ipsam  legem  accepit.  Qaiaqte 
enim  lapides  quinque  libros  Moysi  signiflcanl.  Talil 
Christus  quinque  lapides  de  flumine,  id  esl  de  sncaks 
labitiir  enim  velul  aqua  mortale  saeculum.  Eranl  !■ 
flumine  tanquam  lapides  quinque  iibri  primo  piipalo. 
Illic  vacabant,  et  nihil  proderant.  Transibtl  tuprt 
fluvius,  sed  David,  id  est  Christus  accepit  gralltai» 
ut  lex  esset  utilis,  qua;  sine  gratia  impleri  non  po» 
terat.  Plenitudo  enim  legis  charitas  est  (Aom.  mi)*' 
Quia  ergolegem  gratiafacit,significQlur*graliilacir, 


OW  SERMOXES.  -  SERM.  XXVJ.  IN  RESLRR.  DOMINI.  §46 

boc  esl  onim  in  carnc  graiuidim,  ubi  maler  non  A  operias  sanguinem  meum,  neque  invenial  iocum  in  f« 


quxrU  accipere,  sed  dare.  Gralisdat,  cl  contrislatur 
Bi  desit  qui  accipiat.  Ostendit  David  legem  sine  gra- 
tia  operari  non  posse,  cum  illos  quinque  lapides, 
t{uibas  signiflcaturlex  inlibris  quinque,  conjungere 
volens  grati»,  posuit  in  vase  pastorali  quo  lac  sole^ 
bai  miilgeri  :  bis  armatus  proccssii  contra  super^ 
bum.  Tulit  lapidem  unum,  ei  jecit,  eumque  in  fronte 
percussit,  et  ex  eo  corporis  loco  cecidit,  ubi  signum 
Clirisli  non  babuit.  Quinque  lapides  acceptt,  sed 
unum  misit  Quinque  libri  electi  sunt,  sed  unitas 
vicit.  Plenitudo  ergo  iegis,  ut  aii  Aposlolus,  charitai 
esi.  Suflerentes  invicem  in  dilectiune,studentes«fr- 
rcre  unitatem  Spiritus  in  vinculo  pacis  (Epkes.  iv). 
Illo  dejecto,  David  gladium  ejus  abstulit,  et  capul 


latendiclamor  meus  (Job  xvi).  Peccanti  bomini  dicium 
est :  Terra  es^  el  in  terram  ibis  (Gen,  iii);  quae  scilioel 
icrra  Redemptoris  nostri  sanguinem  non  abscondii, 
quia  unusquisque  peccaior,  rcdemptionis  suae  pre-'. 
tium  sumens,  confltetur  ac  laudat,  ei  quibus  valci 
proximis,  innotescii.  Terra  etiam  sanguinem  Gbrisfi 
non  operuit,  quia  sancia  Ecclesia  redemplionis  suai 
mysterium  in  eunciis  jam  mundi  pariibus  praedi^ 
cavit. 

Notandum  quod  subditur  :  Neque  inveniat  in  h 
Uttendi  locum  clamor  meus.  Ipse  enim  redemptionis 
sanguis  qui  sumitur,  clamor  nostri  Redemptoris  est. 
Unde  etiam  Paulus  dicit  :  Et  sanguinis  aspersionem 
melius  loquentem^  quam  Abel  (Hebr,  xiii).  De  Abel 


i:ii  prjccidit.  Sic  et  Cbrislus  diabolum  de  suis  occi-  ^  sanguine  dictum  fuerai  :  Vox  sangninis  fralris  lnt 


dti,  quando  crcdidcrunt  magi  quos  ille  manu  habe- 
bat,  ct  de  quibus  alios  trucidftbat,  et  converterunt 
finguas  conlra  diabolum ;  et  sic  Golix  gladio  suo 
cnpui  abscidilur.  Quasi  proprio  seipsum  diabolus 
gladio  interfecit,  quando  incor  ludae,  utFiliumDei 
iraderet  Judaeis,  misii.  llle  hostis  malignut,  ycIuI 
proprio  est  gladio  intcrcmplus,  ei  in  quibus  confl- 
debai  arnii&  spoliatiis,  quando  Dei  Filium  per  ina- 
nits  Judseonim  niorii  tradidit.  Ille  verissimus  Dei  ei 
Virginis  Filius  tunc  eumdem  serpenlem  antiquum, 
id  est  diabolum,  vicit.  et  catcnis  igneis  in  proftin- 
dttin  inferni  religavit,  el  ejus  vasa  diripuit;  quando 
per  ejos  maligni  hostis  membra  in  cruce  positus  in 


ciamat  ad  me  de  terra(Gen,  iv).  Sed  sanguis  Gbristi 
melius  loquiiur  quam  Abel,  quia  sanguis  Abel  mor- 
iem  fratricid»  fratris  pctiit,  sanguis  aiiiem  Domini 
vilam  persecuioribus  impetravit. 

Ut  ergo  in  nobis  sacramenium  Domiuics  Passio- 
nis  et  Resurrcctionis  non  sii  otiosum,  debemua 
imiiari  quod  sumin;us,.  et  praedicare  caeteris  quod 
veneramur.  Locuin  ergo  iaicndi  clamor  ejus  in  no- 
bis  invenit ,  si  boc  qiiod  niens  dc  ejus  passione  et 
rcsurrectione  credit,  lingua  tacet.  Ne  ergo  in  nobit 
clamor  ejus  lateat,  sed  unusquisque  juxta  moduin 
suum  viviflcationis  suae  inystcriuin  proximis  inno» 
iescat,  iilct  raeniis  oculos  ad  Dominicac  Passionit 


inanus  Pairis  animam  commendavit.  In  qua  etiam  q  horam  reducere,  cum  Judaei  persequentes  saevireni, 

aniraa  ad  infernum  descendens,  suos  qui  ibidem 

captivi  tenel>antur,  absiraxit,ei  terliadie  a  mortuis 

resurgens  eos  secum  qiiadragesimo  die  ad  coclos  sub- 

levavit.  Non  enim  pro  suis,  sed  pro  peccatis  no- 

slris  passionem  siislinuii,  ct  ideo  quos  de  potestate 

inimici  eripuii,  secum  ad  coclos  reportavit.  Unde 

beatus  Pcirus  ait :  Christus  pro  peccatis  nostris  mor» 

tuus  est^  juslus  pro  injusiis^  ut  nos  offerret  Deo  (I 

Petr,  iii),  etc.  In  cujus  pcrsona  bcaius  Job  sanctae 

Ecclesiae  lypuin  tenens,  loquitur  dicens  :  Uoc  pas* 

ius  sum  absque  iniquitate  manu9  meo',  dum  haberem 

tnundas  ad  Deum  preces  (Job  xvi).  Gregorius  (5) : 

Absque  iniquitate  enim  inanus  suae  Dei  et  bominis 

Filius  passionem  pertulit,  quia  peccatum  non  fecit^ 


discipuli  metuentes  fugereni :  qui  enim  in  carnt 
mori  videbatur,  nequaquam  Deus  esse  credebatur. 
Unde  hic  aptc  subditur :  Ecce  enim  in  emlo  testie 
meuSf  et  conseius  meus  in  excelsis,  Cum  enim  fldet 
labefaciarciur  in  terra,  erai  et  iesiis  in  ccelo.  Tet* 
tis  quippc  Filii  Pater  esi  de  quo  ipse  in  Evangelio 
dicii  :  Qiit  mfstl  me  Pater^  ipse  testimonium  perhibei 
de  me  (Joan.  v).  Qui  recte  etiam  conscius  dicitUFp 
quia  una  voluntatc,  uno  consilio  Paier  cum  Filio 
semper  operaiur.  Gujus  etiam  tesiis  esi,  quia  neme 
novit  Filiumy  nisi  Pater  (Matth,  xi).  Tunc  ergo 
Jesus  Ghrislus  in  coclo  iestem,  ei  conscium  in  ex- 
celsis  habuit,  quando  bi  qui  eum  morientem  carn^ . 
cernebani,  diviniltiis  ejus  potentiam  considerarty 


nec  dolusinventus  est  in  ore  ejus  (I  Pet.  ii),  et  Umen  D  nesciebani.  Ei  cum  ignorareni  homines  in  morie, 


dolores  crucis  pro  nostra  redemptione  toleravii. 
Qui  solus  pras  omnibus  niundas  ad  Dcum  preces  ha- 
huit,  quia  ei  in  ipso  dolore  passioiiis  pro  persecuto- 
ribus  oravii,  dicens  :  Pater  dimitte  iilis  :  non  enim 
tciunt  qmdfaciunt  (Luc.  xxiii).  Quidenimdici  quid 
cogiiari  in  prcce  mundius  polest,  quam  cum  ei  illis 
inisericordia  intercessionis  tribuitur,  a  quibus  do- 
lor  passionis  toleratur? 

Undefaaum  est  ut  Redemptoris  sanguinem,quein 
ftxvienies  fuderaut  pcrsucutores,  postmodum  cre- 
dentes  biberent,  eumquc  esse  Dei  Filium  praedica- 
rcnt.  De  quo  saiiguine  aplc  subjungilur  :  Terra  ne 


tamen  mediaior  Dei  ct  hominum  noverat,  quid  cuni; 
ipso  operabatur  Pater.  Quod  fortasse  etiam  ad  ejut 
corporis  vocem,  id  esi  ad  Ecclesiam  relerri  valet. 
Sancta  namque  Ecclesia  idcirco  adversa  praesentis' 
vitx  tolerat,  ut  banc  supema  gratia  ad  praemit 
aeterna  perducat.  Camis  suae  njortem  despicii,  quit 
rcsurrectionis  glorise  intendit,  et  Iransiioria  sunit 
quae  patitur,  perpetua  quae  praesiolatur.  De  quibut 
nimirum  perpciiiis  bonis  dubietatem  non  habeii 
quia  fldele  jam  testimonium,Redemploris  sui  vid*- 
licet  gloriam,  ienet.  Carnis  quippe  cjus  rcsurreciiQ*- 
nem  mcntc  coiispicit»  alqiic  ad  spem  fortiter  conr 


(•^)  Lib.  xiii  Moral.f  cap.  8  ct  0. 


947 


S.  BfAETLNI  LEGLON£NS!S 


m 


valescil;  quia  qiiod  in  sua  jam  videl  cafnte  factum,  A  a^postoiis  prjcdicMite,  qur  dnit :  Ego  vobiscum  sum 


sperat  in  ejus  onmiiio  (ieri  corpore.  Quam  sanclam 
Ceclesiam  Psalmisla  conspiciens  in  perpelua  per- 
fecliooe  mansuram,  sub  appellatione  lunae  descri- 
bJt,  i\i€cns:LMnaperfecta  in  alernum  {P$aL  lxxxviii). 
Qiiam  quia  ad  rcsurreclionis  spem  Domiiiica  rcsur- 
rectio  ruborat,  recle  subjungit :  Et  Ustis  in  ccelo  p- 
tleiis,  Ut  ergo  d.:  sua  rcsurreelione  iu>n  trepidet, 
jnni  in  coelo,  qui  resurrexit  a  mortuis  testem  habet. 
Fidelis  itaiiue  popiilus  cum  adversa  patitur,  ad  spem 
sequcntis  gloriae  nientcm  erigat,  et  Redemptoris  sui 
resurrectione  conndens,  dicat :  Ecce  enim  in  cceU 
teslls  meus,  et  conscius  mens  in  excelsis,  Qui  rccte 
coiis  ius  dicitur,  quia  naluram  nojtram  non  solura 
ereando  novit,  scd  ctiam  assumcndo;  scire  enim 
cjus,  noslra  siisccpissc  est.  Unde  etiara  per  Psal- 
tili^laui  dicitur  :  Ipse  scit  figmentum  nostrum  (Psal, 
eii).  Quid  cniii)  niirumi  ut  figmentum  noslrum 
dicat  specialrler  scire,  dum  coirs^iet  nibil  essc  quod 
ncsciat.  Scd  figmcntum  nostrum  ejus  esl  scire, 
hoc  in  seipso  cx  pietate  suscipere.  Quae  tamen  vox 
euin  beato  Job  congrucre  nobis  ctiam  singulis  po- 
lesl.  Omnis  ciiini  qui  ex  eo  quod  agit,  bumanas 
HHides  apperrl,  testem  in  terra  quasrit ;  qui  autem 
de  act'rbu&  suis  omnipolcnti  Deo  placere  festinat, 
testem  sc  babere  in  coslo  considerat,  ei  sxpe  con- 
tingit,  ut  ipsa  qtioque  in  nobis  bena  opera  ab  in- 
cautis  boininilus  reprebendantur.  Scd  quia  homo 
testeni  in  coclo  babet,  reprehensionein  hominum 
metuere  non  dclet. 

Uevera  DeusPater  teslis  est  Filii,  qura  ipse  eom 
misit  de  coelis,  ut  viain  salutis  ostenderet  bumano 
generi.  Ille  ergo  in  hunc  mundum  vcniens  a  Patre 
missus,  xternam  praedicavit  salutcm  Judaeis  el  gcn- 
tibus.  Jonas  quippe  qui  miitilur  ad  prxdienndum 
Ninivitis,  cumdein  prxostendit  Dei  Filium  in  opcri- 
bus  suis,  cui  dfcitur  a  Domino  :  Surgey  et  vade  in 
hfiniven  civitatem  magnam,  et  praaiica  in  eaprwdica' 
tionem,  quam  ego  loquor  ad  te  {Joan,  iii).  Ac  si  Deiis 
Pater  Chrislo  drceret  :  Surge  et  vade  in  Niniven^ 
hoc  est  in  mundum,  et  pra;dica  in  eo  pra:dicatio* 
nem,  quam  ego  loquor  ad  te,  iinicum  Filium  meum, 
quem  ante  saecula  genui.  Praitlicatio  crgo  Christi 
Patris  est.  Unde  ipse  in  Evangelio  ait  :  Ego  a  me 


omnibus  diebvs,  usque  ad  consummationem  sacmli 
(Matth,  xxvin).  Tam  ampla  erat  civitas  Niuivef  ul 
vix  posset  circuiri  itinere  diernm  tiiuiH. 

Missus  ergo  Dei  Filius>  a  Patre  in  b«ne  manJam 
venit,  et  ovcsquse  perieran^domus  Israel  rcqaisivii 
(Matth.  x),  et  ut  ad  pascua  semper  virentia  rcdi- 
rent,  hlande  ac  misericorditer  adinonait.  Hoc  nmib- 
rum  in  Saule  praefigurabatur,  quando  ad  qiiaerendaa 
asinas  a  patre  miltebatur  (l  Reg,  ix).  Saul  asinas 
Patris  qn(ereus  in  regno  est  assumptas,  et  Salvator 
1  Palre  de  ceelis  missus  ad  ovcs  qoae  perieraot 
domus  hrael,  ac  pro  earumdem  ovium  saliite  passus, 
super  cunctum  popiibim  in  regem  assumptus  esl. 
Hoceniin  significanl  asinx,  quod  oves;  Saula  Sa- 
muele  accipit  armuin,  el  Chrislus  post  passionetn 
et  remissioncm  suam  a  Dej  Patrc  accipit  principa- 
lum.  Saul  a  Samucle  est  unctus,  el  Christus  a  Deo 
Palre  spirituali  unctiene  delibutus.  Ab  bumero 
Saul  populo  supereminebat,  qiiia  caput  nostnim» 
scilicet  Christus  super  omiiia  in  dextera  Patris  esl 
elevatus.  Per  passionem  itaquc  ct  Yesurreclionem 
illius  omnia  suut  ei  subjccta,  sicut  malto  anlca 
bumanae  saluli  consulcndo  ait  Zacharias  propbi  ta : 
Sileat  omnis  caro  a  facie  Domini:  quia  consurrexii 
de  habitacuh  sancto  suo  (Zack.  ii).  Nuii  SNnplkiler 
ait:  Surrexity  sed,  consurrexit;  qiiia  multos  seeum 
de  alenia  niortc  aii  Palrcm,  qui  cst  summani  bo- 
iium,  traxit.  Consurrexit,  inquit,  de  tabemmculo 
Q  sancto  suo,  Quasi  enim  de  habilaculo  sanclo  svo 
surrcxit,  cum  ad  libcrationem  humaiii  generis  de 
sinu  Palris  descendil,  a  quo  nuNquam  recessit: 
consurrcxit  itaqiie  Chrislus,  cum  ad  redcniptiooeiu 
populi  sui  de  habilaculo  suo,  patriarebis  et  pro|)be- 
tis,  aposlolis  el  cvangcrislis,  in  quibus  et  per  quos 
universas  gentes  ad  aitcrnam  viiam  rcvocavil,  lo-  * 
queb:»tur, 

llerum  prophcta  subjungit,  dicens  :  Ostendit  nubi 
Dominus  sacerdotum  magnum  Jesum  siantem  torer% 
angelo  Domini;  et  Satan  stabat  a  dcxtris  ejus  sf 
advcrsaretur  ei  (Zack.  iii).  AHegorice  Dominus  Jo- 
sus  Cbristus  sacerdos  niagnos  esi  in  xternuro  le- 
cundum  ordinein  Melchisedech,  qui  cum  v.dcri  ipse 
non  potest,  a  Domino  ostenditiir  per  caniis  assump- 


ipso  non  loquor  (Jaan,  xiv).  Et  ilcruin  :  Mea   do-  ^  tioiiem  staiis  coram  angclo,  per  quem  angelus  ma- 

giii  consilii  intclligitur.  Non  tamea  quod  duas  ta 
lilio.accipiamus  personas,  sed  quod  unus  d  ideia 
quasi  homo  sordidatus  ostenditur,  el  quasi  aDgdus 
incdiator  Dei  ct  hominum  apparere  dicatur.  Slal 
autcm,  quia  slabili  consislit  gradu.  Sequilur :  Et 
Satan  stabat  a  dcxtris  ejus,  ut  adtersareiuf  «i,  qab 
Dominus  tantatus  est  pcr  omnia  absque  peccato 
(Uebr.  iv),  et  teniator  a  dexlris  stat,  quia  Ghristi 
virtutibus  contraire  nititur.  Et  dixii  Donninms  ^ 
Satan  :  Increpel  in  te  Dominus,  Pater  scilicet,  im 
quod  Christus  increpare  non  possil,  sed  quia  ei 
unitate  naturae,  cum  alter  increpaTcril,  increpet  d 
ipsc  qui  loiyuitur,  qiiia  Palcr,  ct  Fiiiits  unus  esl 
Dominus.  Uude  dicilur  :  Qui  vidct  me,  ridetei  ?»• 


ctrina  non  est  mea,  sed  ejus  qui  ntisit  me  Patris 
(/oait.  vii).ScquItur  :  Et  surrexitJonaA  id  cst  Chris- 
lus  a  morte  quam  voluntate  Patris  pro  humani  ge* 
neris  redemptione  suslinuit,  et  dcstruxit  ;  ct  abiit 
in  Niniven,  hoc  est  in  uuivcrsum  mundum  pcr 
apostolos,  in  quibus  nimirum  loqucbatur ;  et  ibat 
juxla  verbum  Domini,  id  est  sccuiidum  Patris  prse- 
ceptuni.  Allcgorice  Christus  postquam  ab  infefis 
victor  revertitur,  proprie  resiirgerc  dieitur;  etprae- 
dicarCy  quando  apostoios  mittii  ad  praedicandos  ho- 
mines  in  nomine  Patris,  ct  Filii,  et  Spiritus  sancti« 
Hoc  est  itcr  trium  dicrum.  Hoctamcn  sacramcn- 
tum  humansc  sahilis  \ia  iinius  dici,  id  est  unius 
Dei  conCessionc  /icrficitur,  Jona,  id  cst  Chrislo  in 


m 


SEIVMO.NES.  -  SERM.  XXVI.  KS  RESURR.  DOMINl. 


95) 


irein  (Joan.  w).  Dical  ergo  Christiis  sacerdos  ma-  A  cjus,  id  cst  discipulis  cjus  et  proplietis,  qui  su:it 


f^fius  :  Increpet  Dominus  in  le  Satan ;  et  increpetDo- 
minus  in  te,  qui  elegit  Jerusalem.  Dcus  in  hoc  loco 
pcr  terliam  personam  ioquilur.  Ac  si  aperlius  dicc- 
ret  :  Increp.itio  Dei  luae  mal»  voluniati  elTectum 
auferal,  ne  quantum  ciipis,  tanttim  noccas.  Islc 
Dei  el  Virginis  Filius  clegil  Jcrusalem,  id  csl  £c- 
ctesiam,  quae  Dei  pacem  contemplalur.  Ific  est  lor- 
ris  erutus  de  igne,  quia  in  sxculo  fuit,  ncc  ejus  in- 
cendio  csi  atlactus,  ardet  enim  rubus,  et  non  com- 
btiritur  {Exod.  ui).  Hic  csi  ctiam  indutus  sordidi» 
Testibus,  quia  qui  peccalum  non  fecit,  pro  nobis 
factus  estpeccatum.  Sed  haec  sordida  Testisest  ei 
ablata,  cum  nostra,  in  crucc  paliendo,  delevit  pec- 
cata;  ut  quia  ille  sordidis  vestibus  indutnsest,  nos 
resurgenies  in  eo  semper  candida  habeamas  vesii- 
menta.  Mutaloria  sunt  caro  jam  immortalis  et  im- 
passibiiis.  Cidaris  super  caput  ejus  splendorcm 
divinae  majestalis  indicat,  ut  idem  Deus  et  homo 
intelligatur.  Gregorius  (6)  :  Stabat  a  dextris  ejus 
Satan,  quia  illum  et  populum  rapuit,  qui  dudnm  di- 
lectus  fuit.  CentilitaSy  quce  pro  sinistra  habita  fuerat^ 
credidit;  et  Judaicus  populus,  qui  pro  dextera,  ad 
perfidiam  declinavit.  Sed  quia  reliquice  in  fine  sal' 
vandoi  (7)  funf,  Dominus  removet,  Satan  a  dextris 
jtffs,  dicens  :  c  Increpet  Dominus  in  te  Satan  :  > 
ejusdem  etiam  populi  liberationem  indicat^  qui  elegit 
Jerusalem, 

lierum  subjungit ,  dicens  :  Ha^c  dicit  Dominus 


viri  portendentes,  positi  scilicel  in  signum  futuro- 
rum,  quia  plenam  felicitatem,  et  pcrfcctam  beatitu- 
dincm  sunt  habituri,  quando  ille  venerit,  cui  nomen 
est  Oriens  {Zach.  vi).  Qui  etiam  lapis  dicitur  angu- 
laris,  conjungens  duos  parietes  in  unum  (Ephes.  n), 
super  qucni  lapidem  scptem  oculi  sunt,  de  quibus 
Isaias.  Requiescet,  inquit,  super  eum  spiritus  sapien- 
ticB  et  intellectust  spirilus  consiliiet  fortitudinisy  spi- 
ritus  scientiiB  et  pietatis^  ct  replevit  eum  spiritus  ti- 
moris  Domini  (Isai.  xi).  Ilerum  dicii  :  Ecceenim 
ego  ttdducm  Orienten  servum  iiEuif.  Quia  ecce 
lapis  quem  dedi  coram  Jesu,  super  lapidem  ununi 
septem  oculi  sunt,  Allegorice  Jesus  sacerdos  magnus 
SaWalor  Dominus  est,  ct  ainici  ejus  apostoli  sunl, 
qui  siint  portendcntcs,  id  est  facla  cjus  mystice 
as])icienles,  ct  de  prxsenlibus  futura  cognosccntes, 
qui  cxcum  nalum  supcr  gentilcm  populum  iiiter- 
prctnti  sunt.  Ipsc  etiam  sccundum  aliam  Aguraui 
Oriens  dicitur  pro  luininc,  et  lapis,  qui  sccunduni 
Danielem  de  monte  abscissus  est  (Dan,  ii),  pro  ro- 
bore  qiio  omnia  rcgna  conterit.  Dicatur  ergo  a  Deo 
Patre  Christo  Salvatori  :  Tu  et  aposloli  tui,  audiic 
promissiones  quas  feci  in  vobis  implcndas.  £t  sia- 
iim  vertilur  sermo  ad  auditores  loquens  de  Jesu 
Cbristo  :  Ecce  enim  ego  ad  servum  meum  orientem^ 
Dominum  scilicet  Christum,  qui  ct  Inpis  est  conle- 
reiis  inimicos  :  quem  ego  dcdi  coram  Jesu  lilio  Jo- 
sedech ;  quia  post  illum  venil,  et  in  facie  cjus  dalus 


Deus  excercitnum  :  Si  in  viis  meis  ambulaveris,  el  Q  est,  quia  per  se  inteiligebal  illum  prxfigurari,  iii 


eustodiam  meam  cnstodieriSt  tu  quoque  judicabis  do- 
mum  meam,  et  custvdies  atria  meay  et  dabo  tibi  am- 
hilantes  de  eisj  quinunc  assistunt  hic.  Dirigitur  scr- 
mo  Dei  ad  Christum  pro  nobis  in  carne  panperem 
faclum,  ad  quem  rcfcriur,  veliTt  ad  caput,  quidquid 
deejus  membris  dicilur,  quia  noster  profcctus  ejus 
victoria  est.  Ipsc  cnim  humanitatein  noKtram  mise- 
ricorditer  suscepil,  in  qua  diabolum  vicit,  infcr- 
num  spoliavii,  ct  nos  secum  ad  aetcrnam  vilam 
resuscitavit.  Cum  crgo  vcncrimus  in  viruni  porfoc- 
ium,  inmensiiram  Ttatis  plcnitudinis  Christi,  idcm 
Christus  judicabit  dornuni  Dei,  scilicet  nos  qui  su- 
ntus  Ecclesia,  pro  merilis  singnlorum,  constiluens 
in  Ecclesiis  prophelas,  apostolos,  dociores  et  hiij'us< 


qno  uno  scptcm  sunt  oculi ;  quia  in  illo  esiplenitudo 
ioiius  graiiai  spiritualis.  Iterum  dicit  :  Ecce  ego 
cainbo  sculpturam  ejus  ait  Dominus  exercituum ;  et 
auferam  iniquilatem  terrce  illius  in  die  una.  Servai 
motnphoram  lapidis.  Quasi  dicat  :  Huiic  lapidem. 
scilicei  Cbristum  clavis  crucis  ei  lancea  militis  fa- 
ciam  vulnerari,  et  in  ejus  passione  delebilur  iiiiqui- 
tns  terrae  in  una  die,  hoc  est  hodierna,  de  qua  dici- 
lur  :  Ucec  dies  quam  fecit  Dominus ;  exsuUemus  et 
livtemur  in  ea  (Psal.  cxvii).  Sequitur  :  In  die  illa, 
dicii  Dominus  exercituum,  vocabit  vir  amicum  suum 
subter  vineam,  et  subter  ficum.  Ac  si  apertius  dice- 
rei  :  In  die  resurrectlonis  Christi  vocabit  tur,  id  csi 
perfeclus  in  Christo,  amicum  snum^  scilicei  credcn- 


niodi;  quod  jam  in  primiliva  Ecclesia  fecisse  legi-  ^  lcs  in  Christo  ex  Judaeis  vel  gentibus,  ui  sini  sub 


iiir.  Unde  est  illud  :  Deus  stetit  in  Synagoga  deo- 
rum  ;  in  medio  autem  deos  dijudicat  (Psal.  Lxxxij, 
divideni  singulis  prout  vuU  (/  C<  r.  xii).  Tunc  eliani 
dnbuntur  eidem  Filio  Dei  et  Virginis  angeli  ad  mi- 
nistrandum,  id  est  hoinincs,  qui  ainiuc  in  carne 
conslituli  angclicam  vitani  duccnt ;  qui  non  fluclua- 
bnnt,  sed  assistent  ei,  cnni  illo  stanles  slabiles.  Sc- 
quilur  :  Audij  JesUy  saccrdos  magi:e,  tu  et  amici  tui, 
^tit  habitant  coram  /e,  quia  viri  portendentes  sunt, 
Prius  promiserat  ct  quod  judicaret  domum  ejus,  ei 
custodiret  atria,  et  haberet  angelos  minislros,  id 
est  aiigelic;v  dignilalis ;  nunc  vero  dicit  ei  et  ainicis 

(6)  Lib.  XX  3/or.,  cnp.  18. 

(.)  Isai.  X,  2:2,  secuiulum  versioRcm  vctcrem 


vinea,  cujus  fructus  Isetificat  cor  hominis,  qui  ait : 
Ego  sum  vitis  (Joan.  xv).  El  subter  ficum^  id  csi 
dulcissimam  sancti  Spiritus  rcfcctionem. 

lierum  angelus  Zachariam  prophetam  interro* 
gat,  dicens  :  Quid  vides?'Et  respondit :  Ecce  ego  vi- 
deo  candelabrum  totum  aureum,  et  lampas  ejus  super 
caput  ipsiuSf  et  septem  lucemce  super  iUud  et  septem 
infusoritty  et  dua:  olivof  super  caput  iUius,  una  a  dex- 
trisj  scilicet  lampadis,  et  aUera  a  sinistris  ejus 
(Zac/i.  iv).  Allegorice.  Candelabrum  aureum  Eccle- 
sia  est  propter  spirituaiem  intelligentiam  Scriptura- 
ruin  ;  lampas  Chiistum  significat,  qui  in  Ecclesia 

qiiaui  sccutus  fuit  Aposlolus  in  Epint.  ad  Hom^  i\^ 
'11. 


951  S.  MARTINI 

rii(«^ct;  soptciu  lucernx  ct  suffusoria  earum  sancti 
Spiritujs  gratiam  dcsignant,  per  quas  oleum  miseri- 
cordise  Dei  suscipit  Ecclcsia  ;  du:e  olivx  JUoyses  et 
Elins,  id  est  lex  ef  proplicla^^  qui  de  Cbristi  passio- 
nc  pncdicavcrunl,  vel  Evangelium,  quod  ad  deilri» 
et  lex  qu»  a  sinislris,  pra^figurabant.  Iteruin  sub- 
jungit,  dicens  :  Quis  e$  tu^  mons  magne,  coram  Zo^ 
robabel  ?  El  educet  lapidem  primarium,  et  exwquavU 
fraliam  graticc.  Muns  in  hoc  loco  diaboliis  cst  et 
Anticbristus,  qui  aiidcl  sc  erigcrc  conftra  Cbrislum, 
i\U  ciis  :  llico  omnia  tibi  daboj  si  procidcns  adoravB' 
ris  me  [Matlh.  vi).  Qiicm  Dominus  calcans,  dicit : 
Vude  Salanas  :  scriptum  est  enitn  :  Dvmiimm  Deum 
tuMm  adorabis,  et  illi  soli  servies  (ibid.),  Lapls  pri-^ 
uiarius  cst  Ycrbuin,  qnod  in  priiKipio  crat  apad 
Paticm,  cl  dcsinu  ejusdem  PalFis  dcscendit  inule- 
rum  caslissiina!  Virginis,  qui  xquat  gratiam  legl» 
graiia;  Efangclii,  ut  sciiuale  munus  accipiant  et 
crcdcares  ex  Isracl  ct  populus  gcniium.  Quidam  al- 
lcgorice  duos  rainos  olivarum  vel  spicas,  et  Glios 
olei,  id  est  pingiiedlnis,  vel  splendoris,  sacerdotium 
inte:  prclantur  ct  legein,  qum  praebct  gaudium  uni- 
versa:  terrx.  Alii  Enoch  et  Eliain,  quorum  aller  in 
prxputio,  allcr  in  circumcisione  placuit  I>eo,  etcum 
corpore  raplus  cst  in  coelum.  Lapis  ergo  primarivs 
Cbristum  sigiiiflcat,  quein  Judaeorum  saccrdotes  in- 
terficerc  conabaiiuir,  ue  illius  fidcs  amplius  cresco- 
TCl  in  gciitilNi»k 

Naiii  et  in  hoc  quod  Saul  nocte  aatellites  saos  in 
domum  David  misit,  ut  cum  custodircnt;  sepuUu- 
ram  ct  resiirrcctioncm  Christi  pncsignavit.  Saiil  in 
boc  loco  Judaeorum  rcgnuin  significat.  Dicalur  ergo: 
Misit  Saui  nocte  *  Jellites  suos  in  dumo  David,  ut  cu- 
stodireut  eum^  et  interficeretuv  mane  (/  Reg.  xjx)» 
Misit  gcns  Judaioruin  principes  saccrdotum  et  mili> 
t(*8,  qui  Christum  custodlrent  in  scpulcro,  iit  intcr- 
ficeretur  mane,  id  est  ut  niemoria  cjus  ct  fidcs  de 
*'opdibus  bominum  aufcrretur.  Crucifixus  CRiin 
CUristii»,  mortwis  est  et  sepullus.  Erat  illi  scpuft- 
tura  tanqiiani  domus,  ad  quam  custodiendam  inisit 
rcgiiwn,  id  est  popuio»  ludaeoriim  ct  principcs  sa- 
cerdotum,  quaiido  ad  sepulcrum  Dbmini  custode» 
sidhibiti  sunt.  Quod  custodila  est  domus,  ul  David 
iiitcrficcretur,  ad  corpiis  Christi  refcrtur,  qiiod  in 
»i*puicro  custodilur  :  Cbristi  enim  nomen  tollcre, 
CJiristuin  cst  inlerficcrc;  UMi  cuim  credcretur  in 
Cbrislum  st  custodum  pnevalerct  mendacium,  qut 
dixerunt  :  Nobis  dormientibus  vetterunt  discipuU 
ejuSf  et  furati  sunt  eum  (Matth,  xwmi).  Scd  iieqne 
Saul  potuit  interficere  David,  nee  leguum  Jud;r.o- 
ruin  tollere  niem^riam  Christi.  Qiii  atitein  de  vir- 
tute  Saul,  id  e«t  de  regno  Jud;eorum  pnvsuinpse- 
riiiit,  iii  Christum  offenderuiit,  in  lapidem  scilicet 
olTciisionis  tanqiiam  in  statuam  baedi,  et  eis  haedus 
visus  est  agmis,  quia  in  quo  pcccatiim  non  iiivene- 
ruiit  quasi  peccatorcm  occidcrunt.  Ipse  quippe  ab 
eis  seipsiim  crucifigi  permisit  Non  quia  ipsi  praeva- 
luerunt,  sed  quia  ipsc  voluit.  Passus  cst  pro  lotius 
muudi  sailuic  non  coaclus,  scd  sua  sp<mte.  Unde  in 


LEGiaNENSIS  Wt 

A  in  teifio  p^alino* loquitur  ipse  :  E§o  dormm  et  sopo' 
ratus  sum ;  qmia  Dominus  suseepit  me  (PsaL  iii).  Et 
iteruni  :  /Voit  timebo  miUia  poputi  circumdantis  me 
(ibid.),  ctc. 

Nic  ostendiiur  fini»  rei,  id  est  passionis ;  unde 
proponit  nonessc  timcndum.  Quare^Quia  Dominut 
suscepit  et  exaudivit  me.  In  qiio?  in  boc  scilicel, 
quia  ego  surrexi  a  morte,  ct  quia  Pater  suscepit  me 
in  rcgno,  unde  misso  Spiritu  confirmat  pnedicato- 
res.  £t  merito;  quia  mortem  sponte  suscepit.  Ei 
Iioc  est  quod  dicit,  quia  ego  dormivi^  id  est  passioni 
me»  sponte  permisi,  et  soporatus  sum.  Yei  sccun- 
duin  aliam  litleran,  et  somnum  ca^pi^  id  est  niors 
subsecuta  est,  ut  a  dormitioue  transitur  ad  som- 
mmi.  Aliter  sccundum  seriem  iitlerae  :  Quia  Domh- 

^  nus  tuseepU  me.  iiidaei  sacviunt  contra  mc,  sed  non 
donnirem,  nisi  vcllcm ;  ct  boc  est,  ego  dormin, 
Cum  pondere  crgo  proniintiaudiim  est.  Qui  taiitus 
sum,  dormivi,  id^est  injuriis  afiectus  fui.  Et  sepora' 
tus  sxm,  scilicct  in  corde  terne  sepultus.  Et  post 
cxsurrexi,  quia  Patcr  susccpit  mc.  Scquitur  :  A'on 
timebo  miUia  popuU  circumdantis  me.  Ad  si  diceret: 
Quia  Dominus  suscepit  me,  ideo  niodo  sum  libera- 
tus>et  ampiius  non  timebo  niillia  populicircuuidanr 
tis  me  pendenlem  in  «ruce.  Augustinus  :  Qumntts 
multitudo  crucifixum  circumstetit^  quw  post  resur" 
rectionem  nihil  ei  nocere  potuit.  Aliter  :  Ego  tlormiH 
et  soporatus  stim,  ctc.Ac  si  Dei  et  Virginis  Filius 
diecfct :  ¥ere  Doniinus  exaudivit  me«  quia  e^  non 

Q  coactus,  sed  spontanca  voluntatc  ductui»  dormivi^  id 
cst  tribulaliones  pertuli.  Et  iion  soluni  dormivi,  sed 
etiam  soporatus  sum,  id  esl  inortero  sttsttntti,  «l 
CKSurrexi ;  quod  ne  ex  se  viderctur  babuisse,  sub- 
<iit.:  Qtita  Dominus  succepit  nie,  id  est  mrsuni  sti> 
sunipsit  :  Dominus  quippe  suscepit  ne  de  ulerov 
susccpit  de  scpulcro.  Sciuitur  :  Non  timel^o  miUia 
popuU  circumdantis  me^  etc.  Ac  si  apertius  dicerel: 
Quia  Dominus  siisccpit  me,  non  timebo,  et  ut  mm 
tiweam  in  meis  discipulis.  0  Domine,  exsurge,  id 
cst  fac  me  exsurgere,  ut  qui  minc  jsccnt  iii  timore 
sint  exccllentcs  in  persecutione ;  et  inlautunlac 
e  s  c&surgere,  ut  salvufn  me  facias  iu  meis,  idest 
ut  racias  eos  pcrscverare;  quia  qui  pereererateKt 
usque  in  finem,  hic  salvus  erit  (Matth^  x).  Tu  Pater 

D  cl  Deus  mcus,  id  cs(  meorum  fidelium  :  non  enim  co- 
lunt  aliuni  Deum,  nisi  te  solum  Crealorem  om- 
niuiii.  Uis  verbis  quid  aliud  indical  propbetiat  quod 
Christus  dormierit,  et  resurrexorit,  nisi  somnns 
cssctmors,  ct  evigilalio  rcsurredio?  ttuod*etlfi 
psaltno  quadaogcsimo  manifestius  oslenditnra  iiU 
ipse  dc  se  loquitiir. 

Tu  autem,  Domine^  miserere  mei,  et  resuseilmme: 
et  retribuam  eis  (Psal.  xl).  Superiiis  dixerat :  Bea- 
tus  qui  inteltigit  super  egenum,  et  pauperem  (ikid,); 
et  in  hoc  loco  clamat  ad  Patrem,  dicens  :  Miseren 
mei,  et  resuscita  me.  Ac  si  apertius  dicerel :  Mise- 
rere  mei,  quia  egcnus,  ct  pauper  snm. 

Nota,  quia  Chrisius  ut  homo  petit,  qui  ul  Deei 
facil  quod  p^it.  Miserere^  inqutt,  mei^  et  in  hoc  re- 


f» 


SERMONES.  —  SERM.  XXVI.  IN  RE8URR.  DOMINI. 


95« 


tutcila  Bie,  ut  rctribuam  eii  in  praesenli,  ul  dispcr-  A  dkal :  Infideiis  quisqHe  iilum  Hageiiatum^  demnm^ 


ganlnr ;  el  iii  fuluro,  ul  daronentnr.  Auguslinus : 
Qm9d  enim  indai  nune  diipersi  swU  per  nniversum 
mmndum^  ad  admonilionem  eorum  eit^  nondum  ad 
damnationem^  quod  vere  in  nomtimo  erit.  Ilerum 
iul^ungil,  dicens  :  In  hoe  eognovi  quoniam  voiuini 
me;  qnoniam  non  gmtde^it  inimicut  meui  iuper  me. 
Ac  si  dicerel :  In  hoc  enim  qumiiani  ▼oluisli  mc,  id 
esl  quod  scmpcr  placuit  libi,  cognovi,  quoniam 
non  gaudebil  inimicus  meus  super  me,  id  esl 
quod  me  resuscilabis,  unde  non  gaMdebiinl,  Gavlai 
sunl  enim  de  morte,  scd  eriibucnint  de  resurreclit>* 
ne.  Vel  ita  :  In  hoe  cognovi,  quonfam  non  gaudebil 
inimicus  meus  super  me,  sciliccl  quoniam  resuaci- 
las  me,cognovi,  quoniam  voluisli  me,  id  esl  diligis 


paimii  cttium^  torona  ipinea  eoronatum^  iputii  tfi* 
juriatum,  erueifixum  ei  mortuum  itortf.  Ego  autem 
itlum  poit  mortem  vivere  certa  fide  credoj  iihera  vo€€ 
propteor ;  quia  Redemptor  meui  vivit^  qui  inter  pee' 
catorum  manui  occubuii.  Sed  quid^  beate  Job,  per 
reiurrectionem  confidii^  aperta  qutciumui  voce  eon" 
fiiere.  Sequitur :  *  Ei  in  novisiimo  die  de  terra  ittr- 
recturui  ium.  >  Quia  videlicet  resurrectionem  quam 
in  ie  oitendit,  in  ,nobii  etiam  futura  est.  ResurrO' 
ctionem  quippe  quam  ipse  monstravit^  noBis  promU 
iiif  qma  sni  capitis  gloriam  secuta  sunt  membra, 
Redempior  ergo  noster  suscepit  mortem^  ne  mori 
limeremui.  Ostendit  resurrectionem,  ut  nos  resur^ 
gere  posse  confidamus.  Vnde  et  eamdem  mortem  non 


nie .  In  boc  enim  qiiod  rcstiscilat,  apparel  el  Palris     piu»quam  triduana  esse  voiuit,  quia  si  in  iiio  resur 


dileclio. 

Aliier :  Tu  autem^  Domine,  cui  in  boc  obediOt 
miserere  mei,  id  est  praebe  ineis  miscricordiam  roe 
resuscilande.  IIoc  modo  misercre,  id  esi  rcsuscila 
me,  el  retribuam  eis,  vel  in  bonum  convertendo, 
vei  in  malum  judicando  eos,  posl  eonim  judicium 
Judei  constilulus.  Vel  etiam  bic  retribuam  eis  tem- 
poraliler,  qnia  pcr  hoc  quod  putavemnt  retinere  el 
iocum  el  gentem,  sciliccl  mortem  meam ;  boc  po- 
lius  eril  causa,  qiiare  amittant  et  locum  et  gentem: 
naro  posl  quadraginta  duos  annos  cnplivali  sunl  el 
interfecti  a  Tito  et  Vespasiano.  El  revera  Patcr  me 
fesuscilabis,  qiiia  non  gaiidebit  inimicus  mcus  su* 


rffrfto  diffcrretur,  in  nobis  omnimodo  desperaretur. 
Quod  bene  de  itio  per  Propftetam  dicitur :  i  De  lor* 
rente  in  via  bibet;  propterea  etaitabit  caput  (Psal. 
cix).  >  Quasi  enim  de  quodam  fiumine  nostrte  pas» 
sionis^  non  in  mansione^  sed  in  via  dignatus  esi  61- 
bere^  qui  (9)  mortem  transitorie^  id  est  ad  triduum 
contigit,  atque  in  eadem  morte  nequaquam  sicut  n$$ 
usque  in  finem  swcuii  remansitf  sed  statim  posi  iri' 
duum  in  wternum  victurus  surrexit.  Quid  in  ejus 
corpore,  id  est  Ecciesia,  sequatur^  ostendit :  iRon- 
stravil  quippe  exempio^  quod  promisit  in  prwmio;  «1 
sicut  ipsum  resurrexisse  fideies  agnoscerent^  ita  in 
seipsis  iu  fine  mundi  resurrectionis  prwmia  spera-- 


per  me  resuscitato,  qui  gavisus  est  de  me  mortuo.  q  rent.  Ecce  nos  per  mortem  carnis  usque  ad  fiiiem 


El  in  in  boe  scilicet  quod  me  resiiscitabis,  cognovi 
egoquoniamvoluisti  me,  id  estplacnit  tibi  obedien- 
lia  mea  et  sacrificium  meum ;  quasi  inimicus  meus 
non  gaudebit,  ego  autem  gaudebo  :  et  boc  est  quod 
dicit :  Me  autem  suscepisti  de  sepiilcro,  vel  susce- 
plum  tuum  fecisti  propter  innocentiam,  qiiia  solus 
fRler  mortuos  iiber(Psai.  lxxxvii)  exsolvi  quodnon 
rapui,  el  non  solum  resuscitasti,  sed  et  confirmasti» 
M  esl  immorlalem  et  impassibilem  posuisti  in  con-' 
speetu  iuo  in  aternum.  Immortalem  quippe  Deus 
Paler  confirmavit  Jcsuiii  Cbrislum  Filium  suum  in 
gloria»  quia  ipse  esl  angelorum,  el  omnium  sanclo- 
rum  vera  vila,  de  quo  dicitur  :  Christus  resurgem 
ex  mortuis  jam  non  moritur,  mors   iiii  uitra  non 


mundi  remanemus  in  puivere,  iiie  autem  die  tertia 
ab  ariditate  mortis  viruit^  el  divinitatis  suas  nobh 
potentiam  ipsa  sua:  carnis  innovatione  ostendit.  Quod 
bene  per  Moysem  virgis  duodedm  m  iabernaciHio  po  • 
sitis  demonstratur.  Nam  cum  Aaron  sacerdotium^ 
qui  de  tribu  Levi  fuerat^  detpicereiur^  duodecim  virgm 
juxta  duodecim  iribus  in  tabemacuio  poni  pr^dpm»- 
tur.  Et  eece  virga  Levi  viruii^  ei  quid  virtutis  im 
munera  Aaron  haberet^  ostendil  (Num.  ivii).  Quo 
videiieei  signo  quid  innwtur,  nisi  quod  omnes^  qui 
usque  ad  finem  mundi  jacemus  in  morte^  quasi  virgm 
reiiquics  in  ariditate  remanemus  ?  Sed,  cuneiu  vhrgiii 
in  ariditate  remanentibuSf  virga  Levi  ad  fiorem  re^ 
diiif  quia  eorpus  Dominif  veri  sciiicei  iaeerdotii  no- 


domiuabitur :  quod  enim  vittf,  vivit  Deo  (Rom.  vi).  ^  tfH  tntitoritf  ariditate  positum^in  fiorem  resurrutio' 


Et  de  quo  beatus  Job  :  Scto  quod  Redemptor 
meus  vivit,  et  iit  itortsifmo  die  de  terra  surrecturui 
sum  (Job  iix).  Gregorius  (8)  :  Qui  eiitm  non  aii^ 
Kondiior^  sed  Redemptor  meus  vivit^  aperte  iiium 
denuntiat,  qui  postquam  omnia  creavit^  ui  nos  de 
captivitate  redimeret^  inter  nos  incarnaius  apparuii^ 
euaque  passione  nos  a  perpetua  morte  iiberavit. 

Et  notandum,  quanta  fide  se  beatui  Job  in  virtute 
diviniiatis  astringat  de  quo  per  Paulum  diciiur  : 
i  Si  crucifixus  est  ex  infirmitate  :  vivii  tamen  ex 
virtute  Dei  (II  Cor.  xiii).  >  Ail  namque  :  c  Scio 
quod  Redemptor  meus  vivit.  i  Ac  si  apertis  vf^cibus 

(8)  Lib.  XIV  Morai.,  n.  67. 


Rti  erupit.  Quo  fiore  Aaron  recte  sacerdos  esu  eo^ 
noscitur;  quia  hac  resurrectionis  gioria  Redempior 
noster^  qui  de  trihu  Juda  ac  Levi  orlus  esi^  interceS'- 
sor  pro  nobis  esse  monstratur.  Hwc  igitur  virga  Aa- 
ron  posi  ariditatem  jam  fiorei^  sed  virgte  duodeem 
tribuum  in  ariditate  remanent;  quia  jam  quidem 
corpui  Domini  poii  mortem  vivtf,  ied  noiira  odkM 
corpora  usque  in  finem  mundi  a  resurrectionis  giorh 
differuntur.  Vnde  caute  hanc  eamdem  diiaiionem  hy 
tuiit,  dicens :  t  Et  in  novissimo  die  de  terra  surreeiW 
rus  sum.  •  Habemus  ergo  spem  resurreetionis  r«- 
stra^^  consideraia  gioria  capitis  nostri.  Sed  quu  re» 

(9)  Edit.  rcctius,  quia. 


•♦' 


95o 


S.  MAliTI.M  1-KCIOiNENSlS 


%M 


*.o(jitattone  tacita  fvnilan  dicat^  quod  idcirco  ille  A  exewplo  tenereniit^  Dicat  ilaque  bealui  Job  :  c  Scio 


sHrrcxil  a  morte;  quia  unus  idemque  Deus  et  homo 
mortem^  quam  ex  humanitate  pertulitf  ex  divinitute 
^uperavit.  Nos  verOy  quia  puri  homines  sumus^  a 
morte  resurgere  per  nos  minime  posmoius,  Recte  in 
resurrectionis  ejus  tempore^  eiiam  multorum  i  crr- 
pora  sanctorum  qui  durmierant,  surrexerunt  (Maith, 
xxvii),  >  ut  et  in  se  nobis  exemplum  ostenderet^  el 
de  aliorum  qui  nohis  per  puram  humanilatem  similes 
fuerant,  nos  resurrcctione  roboraret :  qualcmis  cu:a 
$e  homo  despcrarel  perripere,  quod  in  se  ostenderai 
Deus  homo,  h()c  in  se  ficri  posse  pra'sumerett  tpscd 
in  ipsis  faciutii  cognosceret^  quos  puros  fuisse  Aomt- 
nes  non  dnbitnrct,  Sunt  vero  nonuulli,  qui  conside' 
rantes^  quvd  spiritus  carne  solvUur^  quod  earo  m 


quod  Redemplor  meus  vivit,  et  in  novissimo  die  de 
lerra  surrecturus  sum.  i  Quisquis  ergo  resurrectio- 
nis  in  se  virtutem  fieri  posse  desperat,  verba  viri  in 
gentilitate  positi  fidelis  erubescat.  Penset  iterum 
quanto  poena:  sit  pondere  feriendus^  si  adhuc  non 
credit  (10)  suam^  qui  jam  resurreclionem  Domini 
cognovit  factam ;  si  et  iUe,  scilicet  Job,  suam  credi^ 
dit^  qui  adhuc  Domini  sperabai  esse  faciendam,  Sed 
eece  resurrectiouem  audio^  effectum  tamen  ejusdem 
reiUrreetionU  $xq^iro,  Credo  namque,  quia  resurre- 
eiurus  tfim,  ud  voto  audire  qualis. 

Sciendum  quippe  est  mihi,  utrum  in  quodam  alio 
Mbtiii  foftasse^  vei  aereo^  an  in  eo,  quo  morior  coT" 
pore  returgam  ?  Sed  si  in  acreo  corpore  tesurrexero^ 


putredifiem  v.riitur,  quod  putredo  in  pulverem  redi-  jam  ego  non  eroj  qui  resurgo.  Nam  quomodo  est 

gitur^  quod  pulvis  in  elementis  solviturj  antequam  ab  vera  resurrectio,  si  vera  esse  non  polerit  caro?  Aperta 

humanis  oculis  videalur^  resurreclioucm  fieri  posse  ^Tgo  ratio  iuggerit ;  quia  si  vera  caronon  fuerit^pro' 

desperant :  et  dum  arida  ossa  inspiciunl,  ha'c  vestiri  i ««/  dubh  resurreclio  vera  non  erit.  Nec  enini  vera 

carnibus.  rursumque  ad  vitam  virescere  possc  difft^  ^ecle  resurrectio  dici  potest,  ubi  non  surgit  quod  ce- 

dunt.  Qut  et  st  resurrectionis  fidem   ex  obcdicniia  cidit.  Sed  has  nobis,  beate  Job,  dubietati».  nebulas 


non  tenenl^  certe  hanc  tenere  cx  ralione  debuerant, 
Quid  enim  quotidie  nisi  resurrcclioncm  nostram  in 
elcmentis  suis  tntindus  imitatur?  Pcr  quotidiana 
quippe  momenta  Itix  ipsa  temporalis  quasi  tnoriiur, 
dum  supcrvenientibus  tioctis  tetiebris,  ea,  (,ua*  aspi- 
ciebatur,  subtrahitur  :  et  quasi  quotidie  resunjit,  dum 
lux  ablata  oculisy  sttppressa  iterum  tiocte  reparattir, 
Per  momenta  quoque  temporutn  cernimus  arbtista 
viriditatem  foliorutn  amittere,  a  fructificatione  ces- 
sare,  et  ecce  subito  quasi  ex  arescenti  lignOj  velut  ^' 
quadam  resurrectiotte  veniente,  videmtis  fotia  erum- 
pere,  fructus  grandescere,  et  totam  arborem  redivivo 
decor^  vestiri,  Indesinettter  cernimus  parva  arbortun 
semitta  terra*  humoribtis  cotnmendari;  cx  quibus  non 
iongc^  post  aspicimus  magna  arbnsta  surgere,  folia 
pomaque  pr-iferre.  Consideremus  ergo  parvutn  cttjns» 
libet  arboris  semen,  quod  in  tcrra  jacilur,  ut  arbor 
ex  illo  producalur;  et  cotnprchendamus,  si  possU' 
mus,  tibi  in  illa  tanla  brevitate  semittis  tam  itnmensa 
arbor  lattiit,  qtias  ex  illo  processit :  ubi  ligtiutn,  ubi 
eortex,  ubi  viriditas  foliorutn,  ubi  tiberlas  fructtiv.tn, 
Nunquidnatn  in  setninc  tate  aliqttid  videbattir,  ctim 
in  terra  jaceretur?  Et  tamen  cccultorum  onniitim 


tolle.  Et  quia  per  acceptatn  sancti  Spiritu$  gratiam, 
de  noslra;  resurrcctionis  spe  nobis  loqui  coepisti; 
(iperte  indica,  si  caro  nostra  veraciter  resurgal,  Se^ 
quitur :  c  Et  rursus  circumdabor  pelle  mea.  t  Dum 
iipcrle  pellis  diciliir,  oiiinis  dubilatio  vcnc  resurrc- 
(lionis  uuferlur.  Grcgorius  :  Non  etiim  sicut  Euttj- 
cl.ius  Constatitijtopolitana  urbis  scripsit,  corpus  no- 
strum  in  illa  resurreclionis  gloria  erit  itiipalpabil^^ 
venlis  aereque  subtiHus,  Li  ilta  enim  resurrectionU 
gloria  erit  corpus  tiostrum  subtile  quidem  per  effectum 
i.piritalis  potentia',  sed  palpabile  per  veritatem  na- 
tur(V.  Vtide  elium  Redemptor  ttoster  dnbitantibus 
de  tua  resurrectione  discipulis,  ostetidit  nianus  el  la- 
ttis,  palpauda  ossa  carttetnque  prabuit,  dicetis  :  cPo/- 
pate  ct  vldeley  quia  spiritus  carnem  et  ossa  ncn  ha" 
bet,  sicut  tnc  videlis  hubere  (Ltic.  xxiv).  »  Qui  cum 
eidem  Eutijchio  in  Constantinopolitatia  urbe  posituSf 
hoc  evatHjcllca*  veritatis  testimonitnn  protuytssem , 
ait :  Idcirco  Dominus  hoc  fecit,  ut  dubitationetn  re- 
surrec:iotiis  sua:  de  discipulorum  cordibus  amoterel. 
Cui  itnjuam :  Mira  est  res  valde  quam  astruis^  ut 
itidc  nobis  dubictas  surgat,  unde  discipulorum  corda 
dut)'it(uilia  sunl  sanata.  Quid  enitn  deterius  dici  po~ 


opifice  cuttcta  mirabiliter    orditiante,  et  in  muliitie  q  testy  quatn  ut  hoc  ttobis  de  ejus  vera  carne  dubium 


seminis  latuit  aspcritas  corticis,  et  in  teneriludine 
iUius  abscotisa  est  foriitudo  roboris,  et  in  siccilate 
ejus  ubertas  frttctificalionis.  Quid  ergo  tnirtun,  si 
tenutssimum  pulverem  a  nostris  oculis  in  cleuientis 
redactum,  cum  vutt  in  hominem  reforwat,  qui  ex  (e- 
nuissimis  seminibus  ittunensa  arbtista  rcintegrat? 
Quia  ergo  rationales  sumtis  cotidiii,  spem  renurrc' 
ctionU  nustra  ex  ipsa  debeinus  rerutn  specie  et  con- 
temptatione  colligere,  Sed  quia  in  nobis  sensus  tor- 
puit  rationis,  accessit  in  exemplum  gratia  Redempto^ 
ris.  Venit  namque  Conditor  noster,  susccpit  tnorlem, 
et  ostendit  resurrectionem,  ui  qui  resurrectioms  spem 
ex  ratione  tenere  notuimus,  hanc  adjutorio  illius 


>^> 


fict,  per  quod  discipuli  ejus  ad  fidem  ab  onuti  sunt 
dubielate  ptirgati?  Si  ctiitn  hoc  ncn  habuisse  astrui" 
tur  quod  ostendit;  unde  fides  discipulorum  confiT' 
mata  est,  inde  tiostra  destruitur.  Adjuttgebat  etiain 
idein  Eutychius,  dicetts  :  Tlorpus  palpabile  italuit 
Christtis  quod  ostendil,  Sed  post  confirmata  corda 
palpantitttn,  otnne  illud  in  Domino,  quod  paipari 
pjluit,  in  subtilitate  est  atiqua  redactum.  Ad  hece 
ipse  respotidi,  dicens  :  Scriptum  esi :  c  Christtu  re- 
sur(jens  ex  mortuis,  jam  non  mcritur,  mors  illi  ultra 
ncn  dottiitiabitur  (Rom.  vi).  »  Si  ergp  in  ejtu  car- 
pore  posi  resurrcctiottetn  potuit  aliquid  mutari,  co»- 
tra  veridicam  Pauli  sententiam^  post  resurreciiomem 


flO)  Sic  cx  cJil.  corrcximus.  cuni  n^slri  inis.  c\  ikTcau  vcibi,  crcrfi/,  scasum  imDerrcctum  reddaiil. 


9^  SERMONi'S.  ^  SEUM.  XXVI.  IN  hESURIl.  DOM.Nf.  958 

Dominus  rediit  in  mortem.  Quod  quis  dicere  tel  stul^  \  ne  in  f.willas  viderer  verba  jacutari.  Dum  tamen 

adhuc  viveret,  et  ego  validissimis  febribus  wgrota- 


lus  pra'5umat,  nisi  qui  veram  carnis  ejus  resurrcctio- 
nem  denegal?  Tunc  idem  Eutychius  mihi  objecit, 
dicens  :  cum  scriptum  sit :  i  Caro  et  sanguis  reguum 
Dei  possidere  non  possunt  {/  Cor,  w),  »  qua  ratione 
credendum  est  carnem  veraciter  resurgere  7  Cui.  i«- 
quam  :  Jn  sacro  eloquio  atiter  caro  dicitur  juxta  na- 
iuram,  atque  atiter  secundum  culpam.  Juxta  natu- 
ram  dicitur :  c  Hoc  nunc  ex  ossibus  meis^  et  caro  4e 
carne  mea  (Gen.  ii).  »  El  iterum  ^  i  Ytirbum  e^Hf 
factum  esty  et  habitavit  in  nobi$  {ioan.  i).  i  Cara 
vcro  juxta  cuipam,  ut  est,  iliud :  c  iYoM  perman^H 
fpiritus  meus  in  homine  in  aternnm^  quia  earo  €it 
{Cen.  vi).  »  Et  sicut  Psalmista  ait  :  i  Recordatui 
est,  quia  caro  sunt ;  spirilus  vadens,  et  non  rediens 
{Psal.  Lxivii).  >  Unde  et  discipulis  Paulus  dicehat  : 
€  Vos  aulem  in  carne  non  estis,  sed  in  spiritu  (Rom. 
viii).  »  Neque  enim  in  curne  non  erant,  quibui  eplr 
stotas  transmhtebat ;  sed  quia  passiones  cflrnalimU 
desideriorum  vicerant,  jam  liberi  per  virlutem  spiri' 
tus  in  carne  non  erant.  Qucd  ergo  Paulus  aposto- 
ius  ait :  Quia  c  caro  et  sanguis  reymim  Dei  non  pos- 
sidebunt  (I  Cor.  xv);  »  carnem  vutt  secundum  cul- 
pam  inteltigi,  non  secundum  naturam.  Vnde  et  mox^ 
quia  carnem  secundum  culpam  diceret^  ostendit  sub- 
dens  :  c  Neque  corruptio  incorruptelam  possidebit 
(ibid.).  >  Jn  itla  ergo  regni  coelestie  gloria  caro  se- 
cundum  naluram  erit^  sed  secundum  passionis  desi- 
deria  non  crit ;  qnia^  devicto  moriis  aculeo,  in  a:terna 


B 


reniy  quicunque  noli  mei  ad  eum  salutationis  gratia 
pergebant,  ut  eorum  relatione  cognovi,  ante  eorum 
oculos  pellem  manus  hU(t  tenebat,  dicens :  Confiteor^ 
quia  omnes  in  hac  carne  resurgemus.  Quod,  sieut 
ipsi  fatebantur ,  omnino  prius  negare  consueverat. 
Sed  nos  ista  postponentes^  in  beati  Job  sermonibus 
subtiliter  exquiramus,  si  vera  erit  resurrectio  verumr 
que  ccrpus  in  resurrectione.  Ecce  enim  jam  de  spe 
rtsurrectionis  dubitare  non  possumus,  dum  ait :  c  Et 
in  noeissimo  die  de  terra  surrecturus  sum.  >  Dubie- 
tatem  quoque  de  veri  corporis  resurrectione  abstulitt 
qui  ait :  c  Et  rursum  circumdabor  pelle  mea.  >  Qui 
adhue  ad  auferendas  ambages  nostrcc  cogitationis 
wbdit :  f  Et  in  carne  mea  videbo  Deum  Satvatorem 
meum.  >  Ecce  resurrectionemy  ecce  peltem,  ecce  car-* 
nem  apertis  vocibus  fatetur.  Quid  ergo  remanet,  unde 
possit  mens  nostra  dubitare  ?  Si  itaque  iste  vir  san- 
ctus  ante  effectum  resurrectionis  Dominica;^  reducen- 
dam  carnem  in  integro  statu  crcdidlt ,  quid  eril  rea- 
lus  nostrce  dubitationiSf  si  vera  carnis  resurrcctio^ 
ne  post  exemplum  creditur  Redemptoris?  Si  enim 
post  resurrectionem  corpus  palpabile  non  erit,  pro- 
fecto  alius  surgit,  quam  moritur;  el  quod  dictu  nefas 
est  crederCf  quia  et  ego  morior^  et  alius  surgit.  Unde 
qua'so  te,  beate  Job,  subjunge  qux  sentis,  $t  hujus 
nobis  qua^stionis  scruputum  tolle 
Sequitur :  c  Quem  visurus  sum  ego  ipse,  et  oculi 


incorruptione  regnabit.  Quibus   dictis,  idem  Euty-  Q  '"^'  conspecturi  sunt,  et  non  alius,  >  Si  enim,  sicut 


chius  conseniire  se  protinus  respondit,  sed  tamen 
adhuc  corpus  palpubile  resurgere  posse  denegabat. 
Qui  eiiam  in  libelto,  quem  de  resurrectione  scripse- 
raty  Pauli  quoque  apostoli  teslimonium  indiderat, 
aicentis  :  c  Tu  quod  seminas,  non  vivificatur,  nisi 
prius  moriatur  :  et  quod  non  corpus,  quod  fulurum 
est  seminas,  sed  nudum  granum  (ibid.).  >  Hoc  ni- 
mirum  ostendcre  festinans,  quia  caro  vel  impalpa- 
bite  l\\),  vel  ipsa  non  eril.  Dum  sanctus  apostotus 
de  resurrectionis  gloria  agcns :  c  Son  corpus  quod 
futurum  est ,  seminas ,  scd  nudum  granum,  >  hoc 
insinuat  quod  videmuSj.  quia  granum  cnm  culmo  ei 
foiiis  nasciiur^  quod  sine  culnio  et  foliis  seminutur. 
Jlle  itaque  in  argumento  gtoriiv  resurrectionis  non 


quidam  errorum  sequaces  arbitrantur,  quia  post  re» 
surreclionem  corpus  palpabite  non  erit,  sed  inoisibi' 
lis  Corporis  subtilitas  caro  vocabitur,  quamvis  «tifr- 
stantia  canm  non  sil :  profecto  alius  est  qui  mort- 
tur,  el  alius,  qui  resurgit.  Sed  beatus  Job  hanc  fo- 
rum  sentcntiam  veridica  voce  destruii,  qui  ait  : 
c  Quem  visurus  sum  ego  ipse,  et  oculi  mei  conspe- 
cturi  sunt,  et  non  alius.  >  Nos  autem  beati  Job  fi- 
dem  sequentes;  et  Redemptoris  nostri  post  resurre- 
cliouem  corpus  palpabile  veraciter  credentes,  fatemur 
carnem  nostram  post  resurreclionem  futurdm  eam- 
(lem,  et  diversam;  eamdem  per  naturam,  diversam 
pcr  gluriam ;  eumdem  per  veritatem ,  diversam 
per  potentiam.  Erit  namque  sublilis,  quia  incorru" 


dixit  grano  seminis  decsse,  quod  erat,  sed  adesse^  *^  ptibitis.  Erit  et  palpabilis,  quia  non  amittet  essen* 


qnod  non  erat.  Tunc  itaque  dre  hac  re  in  longa  con- 
tenlione  perducti,  (jravissima  nobis  cospimus  simuta^ 
tione  resilire,  cum  pfor  memoria*  Tiberius  Constanti' 
nus  imperalor  sccreto  me  et  illum  tollens,  quid  inter 
nos  discordiw  versaretur,  agnovit,  et  uiriusque  partis 
allegalionem  inlucns,  eumdem  iibjum  quem  de  resur- 
reciione  scripserat,  iltius  quoque  allegationcs  de- 
struens,  deliberavit,  ut  ftammis  cremari  debuisset. 
\A  quo  ut  eg^essi  sumus,  me  a*griiudo  valida,  eum- 
aem  vero  Eutychium  wgriludo  et  mors  protinus  se- 
cuta  est.  Quo  inortuo,  quia  pene  nullus  erat^  qui 
ejus  dicla  sequeretur,  dissimulavi  co^pla  proscqui. 


tiam  veracis  naturw.  Sed  sanclus  vir  eamdem  resur- 
rectionis  fiduciam  qua  spe  teneat,  quanta  certitudine 
proestotetur,  adjungat :  c  Reposita  est  heec  spes  mea^ 
inquit,  in  sinu  meo.  >  Nihil  nos  habere  certius  cre- 
dimus,.quam  hoc,  quod  in  sinu  tenemus.  In  suo  ergo 
sinu  spem  repositam  tenuit,  qui  vera  de  spe.jresurre- 
climis  certitudine  prwsumpsit.  Passus  est  ergo  Dci 
et  Virginis  Filius  pro  nobis  miseris  peccaloribus,  ct 
surrexit  veraciter  a  morluis,  et  nos  in  finc  resurgc- 
niuB  mundi  in  bac  eadem  carne  qua  nunc  viviinus. 
Puiaverant  se  omnino  Judaii  iiUuin  posse  nior- 
lificarc  p:ilibulo  crucis,  illc  vcro  sicut   polcstalcni 


(il)  Ita  rcftft  impalpabitis   {impalpabile   bic   error  csl   cxsciiploris); 
oniiiibus  cc!it:onib.,  pra^lcr  Maunnaiu. 


non  palpabilis,    ut  lcgitur  in 


#* 


95ff  S.  MARTKM 

habens,  tcrtia  die  evasil  dc  manibiis  eurum,  id  esl 
turrexil  a  morluis.  Ipsum  quippe  Abialar  sacerdos 
pnesi^atil ,  qui  de  manu  Doeg  efTugicns^  solus 
evasll  (/.  Reg.  xxii).  Doeg  Idum;eus  princeps  pas- 
loruni  Saulis ,  qui  camelorum  ,  id  est  infrucluost 
gregis  el  lonuosi  custos  erat  (/.  Rcg.  xxi),  motu$ 
Yel  soUicitut  inlerpretalur,  qni  eliam  percussil  Abi- 
melech  (12)  sacerdolem  niagnum,  qiii  interprcla- 
tnr  fraUr  meui  rex,  nomine  el  aclu  iudam  signifl- 
cil,  per  quem  conlra  Christum  vcrum  rcgcm  dia- 
bolus  operatns  esl  fraudem,  ul  idem  sciliccl  rei 
gtoriae  patcrclur,  et  discipuli  ejiis  ac  saccrdotes  pro 
nomine  ejus  interficercntur.  Scd  de  domo  Abiroe- 
lech  solus  Abiatar  princcps  saccrdotum  evasil,  quia 
Christo  sacerdolum  principi,  quamvis  illum  Judaei 
tecundum  buinanittaeni  quam  de  Virglne  assomp- 
s-|,  Iradlderunl  morti,  noccre  nullus  poinii.  llle 
vuro  posl  passionein  suain  resurgens  a  morluis  9 
viclor  ad  ccrIos  ascendit,  el  sccuin  vostinicnla  m- 
bra,  id  esl  signa  passionis  dclulii.  Dc  qiio  Zacha* 
rias  prophela  figuralilcr  loquens,  ail : 

Vidi^  inqiiil,  per  noctem^  et  ecce  vir  ascendens 
$uper  etfuum  rufum ,  et  ipse  stahat  inter  myrteta , 
qu(C  erant  in  profundum  (Zach,  1).  Pcr  noclem  in 
qua  cernilur  visio,  allegorice  myslicorum  obscu- 
rilas  significatur.  Yir  supcr  equum  rufum  Salvalor 
cst,  cujus  vestiincnla,  id  esl  caro  rubra  csl  sangui- 
ne  passionis ;  qiii  captivo  popiilo,  bumano  scilicel 
generi  doniiiiio  diaboli  addicto,  in  riifo  equo  (»s- 
lendilur.  Ante  advcntum  suum  pulriarchis  et  pro- 
phelis  super  soliiim  excelsum  el  elevalum  apparuil 
llomlnus;  posl  passionem  vero  el  resurrcctionem 
In  rubris  oslendilur  vcstimeiitis,  el  in  equo  rufo, 
ul  aperle  ostendcret,  se  flagetla  el  plagas  suslinuisse 
in  came  sua  pro  redeniptione  noslra.  In  Apocalypsi 
Jtiannis,  jaiu  libcralo  de  manu  antiqui  hoslis  popu- 
lo,  posl  ascensionem  snam  in  albis  demonslralur 
{Apoc,  vi) ;  hic  slal  inier  niyrlcla,  id  esl  angelicas 
poleslales,  qui  ei  etiain  in  profundo,  videlicel  in 
came  posilo ,  minislrabanl. 

Sequilur  :  Et  post  eum  equi  rufi,  varii,  et  albi : 
tcilicel  aposloli  el  aposlolici  viri ,  qiii  posl  Christi 
resurreclionem  ab  eo  missi,  tolum  orbem  peragra- 
ranl.  Qoidam  enim  illorum  niarlyrio  rufi ;  alii  ope- 
rlbut  el  doclrina,  el  diversilale  signomm  varii, 
atii  virginitale,  el  ductrins  imegrilale,  qnia  fa* 
donl,  quod  docenl,  el  cordis  purilale,  sunl  albi. 
Com  vero  propheta  inlerrogarel  Saivalorem  de  re- 
irelalione  sccrdorum  prophetalis  sensus,  promiltit 
te  oslensomm  qood  cernil.  III0  aulem  promitlenle, 
non  ipse  sed  stans  inler  myrlcla  respondil,  dicens : 
hti  svfif,  quo$  misit  Dominus  ut  perambularent  ter- 
ram.  Ac  si  dicerel :  Isli  apostoli,  qui  a  Domino  mil- 
luntur,  utsua  doctrina  lotum  orbem  repleani.  Qui, 
liemm  explelo  praedicalionis  oOido,  redeont  ad 
niagni  consilii  angeluni,  ciim  graliamm  aclione, 
dicentes :  Iniplcvimus  opus  Snjunclum  ,    d  lcrra 

(iU  Achimetech, 

(13)  Lib.  xiii  Etym.  c.  xvni. 


LECIONENSIS  IKSO 

A  aiite  deserla  inhabilatur  a  Dco,  el  quiescil  a  prae- 
liis  viUomm.  Quod  autem  plena  misericordia  pot- 
lulaliir,  diccns  :  Usqueqno^  Domine,  non  miserebe- 
ris  Jerusalem,  et  urbium  Juda^  quibu$  iratu$  e$  f 
Ad  hoc  roferlur,  quod  nec  JVnrusalem,  id  ett  Ec- 
clesia,  iiec  urbes  Juda,  id  cst  animx  Deum  con- 
fitentes ,  recipient  veram  libenalera  et  perfecum 
consolalionem  doiiec,  transaclit  sepluaginla  annis 
hujus  tseculi,  vera  pax  veniat,  et  sabbalismot  im- 
pleilarr  Denique  Dominus  respondil  verba  bona, 
verba  cont«latoria,  qnia  videlicet  ex  parte  eognoir 
cimuk,  et  ex  parte  prcfpketamu$  (/.  Cor.  xin).  Cuni 
autem  veneril  qnod  perfectum  csl,  evacuabilur  quod 
tx  parle  esl :  El  liberali  de  Babylone  hujus  saecuK 
clamabimat^ :  ln  convertendo  Dominu$  captivrtatem 

B  SioH ;  facti  $imus  ikut  consotati  (Psal,  cxxv). 

Sequitur  :  Ei  iransibit  in  maris  fretum,  Domlnot 
tcilioel,  et  pereutiet  in  mari  puctus,  et  confundentur 
oms^  profunda  ftumrnis  et  humiUabitur  superbia 
Assur,  et  sceptrum  jEgypiirecedet  {Zach.x),  Praece- 
deiile  Domino,  transimus  frelum  sxculi.  In  hoc 
mare  ubi  coarctanlur  elecli,  Jescendemnt  aposloli, 
et  prius  ipse  Dominus,  ut  not  amarissiraii  Abmret 
fliictibus,  el  calcaio  frcto  eonfunderentur  ennia 
profunda  fluminis,  ul  in  flticlibm  niundl  pntiican- 
tes,  pede  transeanl,  el  hurailkalo  dfabolo  iniperium 
ejus  a  sanctit  raeedei»  el  Meiei  liberati  epaflbrta- 
buniur,  el  glorialinnlur  in  DomiBo,  dioealet :  KM 
autem  ab$k§iwiari,  nisi  in  cruce  Damim  nosiri  iam 

Q  Christi  (Galat.  vi),  etc.  Isidorus  (15) :  Astu$ad(kmh 
num  pertinet,  fretum  ad  utrumque  mare,  Nam  maiui 
e$t  acce$sus  maris^vel  rece$$u$,  Unde  et  suni  variaper 
quae  mare  v\ci$$im  tunc  accedit  tune  recedit,  Fretum 
autem  aifpellatum,  quod  ilri  semper  mare  ferueat : 
uam  fretum  est  angu^tum^  tf  quasi  ferven$  mare^  a 
fervore  unaarum  nominatum^  ut  iiaditanum  mare^ 
Jtei  Siculum,  Varro,  inquit^  freta  dicta,  qua$i  ferrt- 
da^  id  est  ferventia,  et  motum  fervaris  habentia.  Ut 
et  go  sopradictuin  e^l,  pnecedenle  Domine ,  trans- 
iuius  frelum  s»culi,  ipso  sciliccl  rcsurgenle  liberamur 
apericulis  hujus  mundi.  Pro  noslraenim  salutede 
Virgine  natus,  cl  inter  homincs  conversalut,  ▼!- 
sibilis  exslitil  corpore  el  invisibilis  majeslale.  Pat- 
stis  esi  enim  a  Judseis,  el  lamen  non  esl  cognitut 

D  ab  eis.  Quem  David  profeclo  praefiguravil  cum  a 
facie  regis  Achis  extiniuit,  el  coram  eo  ac  servit 
ejus  os  suum  immulavil.  Unde  Scriplura  ait :  iai- 
mutavit  coramei$  Davido$  $uum;  et  collabebaiur  itH 
ter  manu$  eorum  (!  Reg,  xxi).  Unde  Hispania 
doclor  Isidoms  (14)  :  Achi$  interpretatur^  cor 
est?  per  quod  significatur  ignorantia  :  verbum  esi 
efiim  mirantis^  et  non  agnoscentis,  Quod  utique  im 
Judcei$  impietum  est^  qut  Chri$tum  tidentee^  Dei 
e$u  Fitium  non  cognoverunt,  Coram  Judan$  immu* 
tavit  Chri$tus  0$  $uum,  et  abiit ,  id  est  $^$um  ab- 
$entavit,  Erani  autem  ibi  praxepta  ei  $aerificim  emr- 
nalia,  erat  et  $acerdo$  $ecundnm  Aaron,  $ed  ipse  da 
(U)  Quast.  iii  J  Rey.  xvi. 


% 


m 


SERMONES.  —  SKRM.  XIYI.  LN  RESURR.  D0M1NI. 


VS^m 


eorpore  el  iangutM  suo  insliluH  $acrifieium  secun-  A  aitritigunt,  ejui  nihilominui  grenm  impediuni  Quia 


dum  ordinem  Melckiiedech,  Mutavil  Christui  os  iuum 
m  iaeerdolio  el  in  praceptii,  dam  aliud  teitamen^ 
ium  evacuata  obiervalione  carnali,  Collapiui  eii  in 
manibm  eorum^  quando  eum  comprehenderunt^  ei 
erucifixerunt.  Procidebat  David  ad  oitium  porlos^  ei 
Chriitm  humiliavit  ie  ad  initium  fidei  noitra,  A  fida 
mcipii  Eccleiia,  et  pervenit  mque  ad  ipem.  Quod 
ialivof  qumi  furioii  decurrebant  per  barbam  ^jm^ 
Apoitolui  aperit,  dicem  :  i  Prwdicatnm  CMtlMl' 
erucifixum,  Judceii  quidem  uandalum^  gemtikm 
auUm  ituititiam  (I  Cor.  i.).  i  SaUwB  euim  iigMifi" 
cabant  infirmHatem :  ied  quia  i  quod  infirmum  eei  Jki 
fortiui  eit  hominibm  (ibid,)^\  iuliwasjiuunt  perbar* 
bam  :  quomodo  euim  in  ialivii  infunmtmf  iie  virim 


igitur  Dominm  nuUa  peccati  vincula  perlulii^  im 
infernum  deambulavit.  Liber  quippe  ad  ligutum  •«• 
nit.  Vnde  icriptumeii  ;«  Factui  ium  iicui  homo 
iine  adjutorio  inter  mortuoi  liber  PiaL  (lixxvii).i 
In  noviiiimii  ergo  abgai  Domino  deamb^lare  eH^ 
in  locii  damnationii  niliU  iuw  retentionii  invenire^ 
atteitante  Petro,  qui  ait :  t  Qmm  Dem  imcitavii  m- 
lutii  doloribui  inferni,  juxta  quod  impoiibiie  ,  erut 
ieneri  illum  ab  eo  ( Act.  ii).>  Yei  certe  iicui  eum  de- 
amkulando  de  loco  ad  locum  dueimur^  hm  iilmqm 
prwientei  invenimur,  ita  ambulare  in  inferno  Do* 
minm  dicitur,  ui  electii  animabm  in  locii  iinguiia 
per  diviniiatii  potentiam  prwiem  fuiae  momiretur. 
Vndetpiriim  iapientioB  mobitii  dacribitur  {Sap.yn). 


oitendttur  in  barba.  Texit  ergo  Dei  FHkm  virtuiem  ^  m  per  kKi  §uod  nmquam  deeit,  ubique  nobii  occur 

were  detipietur,  Quam  deicemionem  iuam  Dominm 
^uanto  mirabiiem  reipicit,  tanto  eam  redempio  homiui 
eMrim  infundit;  quia  et  adhuc  replicam  iubdit : 
«  Nunquid  apertte  $unt  tibi  portas  mortii ,  ei  oUia 
tenebroia  vidiitip  Portm  mortii  iuni  poteitata  ad- 
versw,  quai  deitruem  Dominm  aperuii^  quia  eae  for^ 
tiHtdine  moriendo  iuperavit.  Qua  apellaUone  quo- 
que  alia  tenebroia  Oitia  vocantur;  quia  dum  per  oc^ 
cultationii  iua:  imidiai  non  videntur,  decepiii  meU' 
Ubui  viam  mortii  operiuni :  quof  tenebroia  oitia  Do* 
minui  videt;  quia  immundorum  ipirituum  fraudu- 
lentam  reipicit  matitiam,  et  premii.  Quoi  niii  ipic 
nobii  neicientibm  jubendo  prohiberei,  nihil  de  tiiit- 


iuam  corporecB  infirmitatii  :  quod  forU  imfirmabm" 
iur^  ianquam  ialiva  apparebat ;  intm  divitm  virim 
lanquam  barba  lalebat.  Passiisest  quippe  ex  nostra 
infirniilale,  sed  surrexit  ex  divina!,  quae  in  eo  la- 
tebat,  virtiile.  In  cruce  positus,  nosa  peccatis 
Bostrii  ia  tangttine  suo  lavit';  et  in  monunienio 
coliocatus,  profumla  iaferni  penetcavii,  atque  suos, 
qui  diii  ibidem  teuebanlur  captivi,  resurgendo  se- 
coiB  ad  ccalos  reporUTil. 

Uiide  ipse  ad  Jdeatoai  Job  sub  qaadam  interro- 
galione  dixit :  Nuwfuid  higresim  e$prvfuudum  ma* 
riit  a  in  noviaimii  abgai  deambulaHi  f  {Job  xxxv 
111.)  Ac  si  iesus  Christus  Deo  Patri  semper  coay 


ternus  dicat  jfe  seipso  apertius :  Nunquid  ingressus  ^  diii  mem  noitra  cognoiceret^  eieisdem  imidiii    ca^ 


~es  profundum  maris,  subaudis  ut  ego  qui  non-  so- 
Inmmare,  id  est  sxculuin  per  assumptam  carnero 
auimam  petii,  sed  eliam  per  eam  sponte  in  nM)rte 
positam  usque  ad  ultima  inferni  quasi  ad  maris 
profunda  descendi.  Gregortus  (15)  :  St  «litm  mare 
-moreditini  eloquii  urculum  debct  intelligi^nihilpro- 
hibet  quod  profuuda  maris  Dominm  tunc  petivit , 
cum  inferni  novissima  electorum  iuorum  animas  cre^ 
pturus  intravii.  Unde  et  perprophetam  eidem  dicitur  : 
«  Posuisti  in  profundum  maris  viam^  ut  tramireni 
liberati  (/<at.  li).>  Hoc  namque  profundum  marii 
aiUe  nostri  Redemptoris  adventum  non  via^  sed  car- 
cer  fuit^  quia  in  se  eliam  bonorum  animas,  quamvii 
non  locii  poenaUbus,  ciausit.  Quod  tamen  profundum 


pla  deperiret.  Quas  tenebrosa  ostia  nos  etiam  eemi  • 
tniis,  quando  iupernm  lucii  radiii  illmlramur,  Vnda 
et  per  Prophetam  dicitur :  i  Dominm  mihi  adjmtor 
est^  et  ego  videbo  inimieos  meoi  (Psa/.cxvii).i  Hoi^ 
tes  igitur  nostros  ipse  videt,  qui  eos  nobii  viiibilei 
fecit.  Yel  certe  tenebroia  oitia  tunc  Dominm  vidit^ 
cum  clauiira  inferni  penetram^  crudelee  ipiriim 
perculit,  et  mortii  prapoiitoi  moriendo  damnavii. 
Quod  idcirco  hic  non  adhuc  defuturo  ied  de  pree* 
terito  dicitur^  quia  hoe  quod  facturm  erat  in  ope^ 
re,  nimirum  jam  facerat  in  prwdeninatione.  Quia 
vero  poit  mortem  et  reiurrectionem  ejm  crevit  Ec- 
cleiia,  atque  tii  eunctii  eit  gentibm  dilaiata  apte^ 
iubjungitur  :  «  Nunquid   considerasti    latitudinem 


Dominus  viam  posuit;   quia  illuc  pomis  ereptos   a  p  terrosft  Dum   enim   angustias  mortis  peiiii^  fidem 


clamtrii  inferi  iuoi  ad  coelestia  transire  coneessit. 
Vnde  et  aperte  iilic  subditur :  «  Vt  tramirent  libera» 
ti.t  Quod  vero  profundum  maris  dixerat^  hoc  aliii 
verbii  replicam^  abgssi  novissimum  voeai ;  quia^ 
iicut  aquarum  abyaus  nulla  nostra  visione  eompre- 
henditur^  ita  occulta  infemi  nulio  a  nobis  cogni-- 
iionii  iemu  penetrantur.  Eoi  nimirum  qui  hinc  iub" 
truhuntur,  cernimm^  ied  qum  iiloi  juxta  meritum 
retributio  iuppliciorum  maneai^  non  videmm.  Vigi" 
lanti  vero  eii  cura  pemandum,  quod  in  noviaima 
alfyssi  deambulasu  se  perhibet.  Deambulare  quippe^ 
uon  constricti,    sed  liberi  est.  Quem  enim    vincula 


suam  in  gentibus  dilatavit,  atque  in  innumera  eorda 
credentium  sanctam  Eccleiiam  extendii.  Cui  per  pta^ 
phetam  dicitur :  «  Dilata  locum  tentorii  tui  et  pellee 
tabernaculorum  tuorum  extende  neparcm;  longoi  fae 
funiculoi  tuoif  ei  clavoi  iuoi  comolida.  Ad  dexteram 
enim  et  Imvam  penetrabii^  ei  iemen  iuum  gentei  te- 
reditabit  (hai.  Liv).  i  QfiO!  latitudo  terrw  proleeto 
non  fieret^  niii  ipuprim  etvitamquam  nonnoiimua^ 
reiurgendo^momtrarei.  In  morte  quippe  iua  noiiree^ 
moriii  oculoi  aperuii,  ei  quce  euet  vita  quam  aque^ 
temur^  oitendit.  Vnde  ei  hune  in  Evangelio  ordinem 
qui  habei  in  grege  iuo  maicuiumf  et  volum  faeiem  » 


(15)  Lih.  XXIX  MoraL,  n.  23. 


965 


S.  MAnXiNl 


immolat  dcbilc  Domiuo ;  quia  rex  iita,;iiius  cgo  sum, 
dlcil  Dominus  el  nomen  meum  horribile  in  geutibus 
{Malach,  i).  Per  malcdu  tum  et  dolosum  signalur 
poputus  Judoconim  ,  qui  dc  grcge  suac  gcntls  habc- 
bqt  mnsculum  ngnum,  qui  toUil  peccata  mundi; 
de  qiio  fcccrat  volum,  quod  vcnicntcm  bumiiiter 
susciperet,  supplicitcr  adorarct.  Sed  quando  vidit 
eum  inter  vcpres  ha:reutem  coruibus  {Gen.  xxii),  id 
csl  humanilalem  nostram  indutum,  noluit  cum  im- 
molare,  id  cst  dcvotc  suscipcre,  et  apud  Patrcm  ad- 
vocatum  habcrc,  scd  obtuiit  dcbilc,  cligcns  Barab- 
bam,  pcr  qucm  signatur  diabolus.  Scd  quia  Chri- 
stus  crat  rc\  magnus  supcr  omnia  ,  gcntcs  nomcn 
ejus  cum  mclu  ct  rcvcrcntia  vcncrai.tur,  iliius 
eruccm  bonorifice  adorant,  ipvu:r.quc  iudubitanler 
die  tenia  a  mortuis  rcsurrexisse,  in  coQlum  asccn* 
dissc,  atque  in  dcxtcra  Patris  scd;  rc  omniuo  non 
dubitant»  sed  confitcntur  ct  prscdicant. 

Dc  sinu  Patris'in  utcrum  scnipcr  Vjrginis  Mariae 
descendit,  et  univcrsum  muiidum  Evangelii  sui 
doctrina  illuminavit,  et  rursus  ad  co^los  undc  dc- 
scendcrat,  asccndit.  De  quo  Joanncs  ait  :  Erut  lux 
vera  ,  quo!  illuminat  omucm  homiuem  veuienlem  in 
hunc  mundum  {Joan,  i).  Et  de  quo  Palcr  ad  Job  : 
Piunquidproducis  Luciferum  in  tempore  suo,et  vespc- 
rum  superfdios  terrw  consurgere  facies  {Job  xxxviii) : 
Gri?gorius  (1(>):  Deus  Vatcr  iu  suo  tempore  Luciferum 
produxit,  quiuy  sicut  scriptum  est :  tCum  veuit  pleui- 
tudo  temporis,  misit  Veus  Fitium  suum  natum  ex 
muliere,  faclum  sub  lege^  ut  eos  qui  su'o  lege  eraut^ 
redimeretj  ut  adoptiouem  filiorum  rec'peremus{Ephes. 
iv).  »  Qui  natus  ex  Virgine  ,  velut  Lucifer  in  tene- 
bras  humanw  ncctis  apparuit;  quia  fugataobscurilate 
peccaii ,  fftcrnum  nobis  maue  lumen  nuntiavit.  Lu- 
ciferum  se  innotuit,  quia  diluculo  ex  morte  surre- 
xit,  et  fulgore  sui  luminis  mortalitatis  nostras  tetram 
caliQiuem  itlumittavit.  De  quo  bene  per  Joanuem  di- 
citur  :  Stella  splendida  et  matulina.  (Apoc.  xxu.)  » 
Vivus  quippe  apparendo  post  mortem,  matutina  nobis 
stella  fartus  est ;  quia  dum  in  semetipsoexemplum  nobis 
nsurrectionis  prccbuit^quas  lux  sequerctur,  indicavit, 
Vesperum  vero  super  terra  filios  surgere  Dominus 
facit ;  quia  infidelibus  Juda^orum  cordibas  dominari 
Antichristum,  eorum  meritis  exigentibus ,  permittit, 
Qui  idcirco  a  Domino  huic  vesperi,  id  est  Antichristo 
juste  subduntur ;  quia  ipsi  sponte  sua  filii  terrw  esse 
voluerunt.  Terrena  quippe  et  non  ca^tcstia  requirentes, 
ad  perspiciendam  Luciferi  nostri ,  id  est  Chrisli , 
claritatem  ca^cati  sunt ;  et  dum  prwesse  sibi  vcspc- 
rum  expetuntf  subsequentis  damnaticnis  aterna  no* 
cte  merguntur,  Uinc  in  Evangelio  Dominus  dicit  : 
I  Ego  veni  in  nomine  Patris  mciy  et  non  accipiiis 
me;  tialius  vetierit  in  nomiue  suo,  illum  accipieiis 
(Joan.  v).  Hinc  Paulus  ait :  i  Eo  quod  charitatcni 
reritatis  non  reccpcrunt  ut  salvi  fierent ;  ideo  mittel 
lUii  Deus  operationem  erroris  ut  credant  mendacio  , 
el  judicentur  omnety  qui  non  credideruut  veritati^ 


(10)  L.b  XXIX  3!oral. ,  cap.  17 


tEGIONENSlS  9C* 

A  cd  eonscuscrnut  iniquitati  {II  Thess.  ii).  •  Keqna- 
qnam  ergo  super  eos  rcsperus  consurgeret,  si  cccli 
fiUi  csse  voluissent.  Sed  cum  visibilia  appetunt , 
amisso  cordis  lumine,  sub  noctis  duce  tenebrescunt. 
Quod  tamen  si  mordlitcr  discutimuSj  quomodo  quo» 
tidie  agatur ,  invenimus;  quia  nimirum  et  eieeth 
Lucifcr  oritur^  et  vesperus  reprobis ,  Deo  permittentef 
dominatur.  Unus  enim  atque  idem  sermo  Dei  e§t  in 
orc  pra:dicantis,  quem  dum  isti  gaudendo^  iUi  vero 
imidendo  audiunt,  claritatem  iibi  Lucifcri  in  vesperi 
tenebras  vertunt.  Isidoriis  (17) :  Lufi/cr  rftc/»»,  eo 
quod  inter  omnia  sidera  plus  tuccm  ferat,  est  autem 
unus  ex  quinque  steUi$  planetis.  Uic  proprie  jubar  rfi- 
citur,  eo  quod  jubarlucis  effundat.  Sed  et  splendor 
solis  ac  luna;  ei  stellatum  jubar  ideo  vocatur,  quod 

^  in  modum  juba;  radii  ipsorum  exlendatur.  Ilesperus 
itella  est  occidentalis ,  quam  cognominatam  perhi- 
bent  a  Bcspero  Uispanio!  rege.  Est  autem  et  tpsa  ex 
qninque  steUis  planetis  ,  noctem  ducens,  et  solem  ie- 
quens.  Fertur  autem  quod  hwc  stella  oriem  Lu- 
ciferum^  occidcns  vesperum  facit.  De  quo  Statius  : 

.  AUerrio  dcpenditur  unus  in  orlu. 
rianetoi  steUiv  sunt  qu(e  non  iunti^Sijf  im  ctflo  ut 
rcUqua^,  scd  in  acre  feruntur.  IH^AiaiUem  pUmtm^ 
aro  Tr,g  Tr^ovij;,  id  est  ab^errore  ruMm  inierdmii.fls 
austrum,  intcrdum  in  septentrionemfjfierumqua  009^ 
tra  mundum,  nunnnnquam  vero  cum  mundo  fmm' 
tur.  Quorum  nomina  Gra^ca  sunt,  id  est  Pkaeton, 
Phaetonta^   Phironia,   Ilespcrui^    Stilbon.    Romaui 

Q  quippe  dcccpU,  et  alios  dccipere  volenif»  ,  has  ilellu» 
nominibus  deorum  suorum  ,  id  esl  Jovli  et  Saiurui^ 
Martis^  Vencrii  atque  Mercurii  iacravcrunt.  Sed  Dei 
et  Virginis  Filius  de  sinu  Patris  vcniens,  pcr  EvanK 
gctii  sui  prxdicationein,'el  su»  resurrecUonis  >ir* 
tutem  condcmnavit  idola ,  et  in  nieuibris  Ecclcsise 
sux  resccavit  vitia,  et  SDdlflcavit  virtutes  ad  pro* 
mcrcnda  cnclestis  rcgni  gaudia  :  De  quibus  dicitur: 
Carncm  suam  crucifixerunt  cum  vitiis,  et  concupis" 
ceniiis  (G7r//a/.  v).  Undc  Jcremias  :  Sttprr  omnei  viai 
descrti  v::ncrunt  cuncti  vaitatorei,  quia  gladiui  Do- 
mini  devorabit  ab  extremo  terras  usque  ad  extremum 
ejus  (Jcr.  xii).  Ac  si  apertius  diccrelur  :  Super 
omnes  vias  deserti ,  id  cst  siiper  cunctas  genles , 
venerimt  omncs  vastatorcs,  scilicct  sancti  aposloli, 

^  quia  gladius  Dominiy  id  est  praedicatio  Evangciii 
cjus  dcvorabit  ab  extrcmo  terrx  et  usquc  ad  extre^ 
mum  ejus  vitia  ct  cnrnalcs  observationcs.  Consi- 
dcra  crgo,  0  homo,  tcrram,  qu.^c  in  tc  cst,  quoinodo 
cxtcrminata  sit;  et  videbis,  post  rcsurrcctionem 
Christi  impleta  essc  qune  dicta  sunt,  scilicet  :  J#or- 
tificale  membra  vcstra ,  qute  sunt  super  terram  (Co^ 
loss.  iii);  cumjam  non  operclur  terra  opera  sua, 
ncc  fiant  apud  justum  hoiiiinem  ca  quibus  caro  an- 
tca  fovebatur,  fornicntio  videlicci,  immunditia.  lu- 
xuria,  clc.  Tnde  dicitur  :  Non  veni  pacem  mittere^ 
sed  gladium  (Malth.  x).  Antcquam  ille  Dei  et  Virgi- 
nis  Filius  venirct,  non  crat  gladius  super  tcrrani, 


(17)  Lib.  III  Etym.^  cap.  71. 


9G5 


SERMOXES.  -  SERM.  XXVI.  IN  RESUnn.  DOMINl. 


DCC 


tcitens  discipuUs    dicit :  i  Sic    oportebat   Christum  A  niassa  fermcnto  nialilhc  el  ncqiiitiaB  corrupia,  sin- 

ceritate  et  veritatc  elcclus  cst  azymus,  qui  in  ara 
crucis  Dco  patri  oblatus,  solus  suflccit  ad  eripicn- 
dum  de  niorlis  impcrio  liumanum  gcnus.  Caro 
«inini  Chrisli  non  fuil  pcccatrix,  scd  peccatorum 
mundalrix.  Electus,  inquil,  ex  millibus;  quia  cx 
miiltis  scilicct,  ct  pro  multorum  salute  fuit  assum- 
ptus.  Congrue  siqiiidem  dicitur  clcclus  ex  milli- 
bi!s,  quia  post  multa  annorum  millia,  id  cst  in  fine 
tcniporum ,  pro  angclorurti  ct  hominuni  restaura- 
lione  homo  ficri,  et  cruccm  asccndore  est  di- 
gnatus.  Ipsiim  saiicla  Ecclcsia  dulcissimum  spon- 
8um  suum  ci  Doininura  ihcunctanter  scqiiilur  cl 
niultiforinia  hiijiis  mundi  advcrsa  tolerando  d6- 
vole  imitaliir.  Cruccm  amore  illius  libenler  accipit, 
cl  post  cum  ad  coclcslcra  patriam  imprsetermisse 
currit. 

Quapropicr  in  Canlico  spirilualis  amorls  eam 
ipse  nobilissimus  sponsus  aggratulans  et  laudans 
alloquitur,  dicens  :  0  charissima  sponsa  ,  Quam 
pulchracset  decora  in  deliciis!  Stalura  tua  aasimila' 
ta  est  palma\  etubera  tua  botris  {Cant,  mi).  Pcr  pal- 
mam  crux  Christi  intcirgilur.  Palma  eniin  valde 
in  sublimc  crcsccns  dulcissimos  fructus  gignit , 
et  crux  Christi  nobis  cocleslem  cibum,  id  esl 
Christum  qui  vere  est  angelis  ct  1iominibu&  panis 
vilae ,  nolis  prseparavit.  De  quo  diciliir  :  Panem 
angelorum  manducavit  homo  {Psdl,  Lxwii).  Ciii 
palmtne,   id  est  cruci  statura   sponsac  assimilatur; 


pati,  et  resurgere  a  mortuis  tertia  die,  et  pradicare 
in  nomine  ejus  paenitentiam,  et  remissionem  peccato- 
rum  per  omnes  gentes  (Luc.  xxiv).i  Pauci  enim  ex 
plebe  Israelitica^  ipso  prcedicante,  crediderunt,  innu' 
meri  vero  populi  gentium  viam  vita^  illo  moriente 
secuii  sunt.  Superbos  namque  dudum  adhuc  passi- 
bilis^  cum  viveretf  pertulit;  a  passibili  vero  vita  mor- 
tnus,  stravit.  Quod  bene  Samson  m  semeiipso  du' 
dum  fignralitcr  expressit,  qui  paucos  quidem,  dum 
adhuc  viveret ,  interemit ;  destructo  autem  tempioy 
hostes  innumerabiles  ,  cum  moreretur,  occidit.  Quia 
nimirum  Dominus  db  elatione  wperbia:  paucos, 
cum  viveretj  plures  vero,  cum  templum  sui  corporis 
solveretury  exstinxitf  atque  ehtos  ex  gentibus,  quos 
tivendo  sustinuit ,  simul  omnes  moriendo  pro^ 
stravit;  resurgeudo  autem,  electos  suos  ad  wterna 
gaudia  revocavit. 

Ad  hoc  eniin  ipse  de  omni  massa  pcccatrice  a 
Dco  Patre  anle  mundi  coiistitutioncm  fuil  clcctus  , 
ul  potcntcr  ac  miscricorditer  humanum  redimerct 
geniis.  De  quo  idem  Dcus  Patcr  per  fsaiain  prophe- 
tam  loqiiitiir  ;  Ecce  servus  tneus,  suscipiam  eum ; 
electiiifieuSf  ecmpl^euit  sibi  inillo  anima  mea  (Isai. 
sufif)V6eryiis  quippe  dicitur  Christus,  quia  semper 
Yiffiiiis  Mari»  aecundum  siisccplionem  hominis  ex- 
slitit  fllius.  Christus  ergo  in  forma  servi  servus,  e( 
iii  forma  servi  sccundum  divinitatem  est  omnium 
Doniinus.  Dicalur  crgo  a  Dco  Patre  :  Ecce  iervus 


meut,  electus  meus^  complacuit  sibi  in   illo  anima  r  quia  per  hoc  quod  Christum  perfccte  dlligit ,  nou 

solum  mortem,  sed  ct  cuncia  adversa  pro  eo  liben- 
ter  patitur.  Dc  qua  palma,  id  cst  cruce,  idem  glo- 
riosissimus  sponsus  subdens,  sequitur  :  Dixi  asc^n- 
dam,  in  palmam  apprehendam  fructus  ejus.  Dixit 
vcrc  piissimus  Ecclcsix  sponsus,  scilicct  Chrisius , 
ct  asccndit ;  quia,  sicut  cum  Deo  Patre  ante  SA 
cula,  ut  nos  a  morte  eriperet ,  mori  disposuil ,  sic 
in  riiie  mundi  propitius  et  verax  implevii.  Inpalma 
crgo,  hoc  est  in  crucc,  ascendit,  et  fructus  ejus 
apprehcndit ;  quia  in  cruce  suspensus  fructum  in- 
veiiit,  apprehcndit  et  nobis  benigne  ti-lbuil^Unde  ad- 
implctum  est  quod  scquilur  :  Et  ubera  tua  erunt 
sicut  botri  vineos :  Ycre  per  crucem  ubcra  sponsae  , 
id  est  Ecclcsix  ,  sicut  botri  vinca;  cxistunl ;  quia 


mea.  Quhi  igilur  Deus  Paler  in  illo  sibi  coinpla- 
cuiMe  dicit,  omncs  homincs  sibi  displicuisse  oslcn- 
dit*  t  Omnes  enim  peccaverunt,  et  egent  gratia  Dei 
{Rom,  iii).  Ipsum  ergo  Deus  Patcr  prao  omnibus , 
ct  super  omncs  elegit,  per  qucm  diabolum  cxpu- 
gnare,  et  bumanum  genus  redimerc  decrevit.  De 
ciijus  laudibus  in  Cantico  amoris  sponsa,  id  cst 
sancla  Ecclesia,  filiabus  Jerusalem  iaterrogantibiis 
rcspondil,  dicciis  :  Dilectus  meus  candidus  et  rubi- 
eundus^  eleclus  cx  miU'bus  (Cant.  v).  Candidus  sci- 
licet  in  transfiguratione,  rubicundus  in  passione. 
Unde  csl  illud  ;  Resplenduit  facies  ejus  sicul  sol ;  ve- 
stimenta  vero  ejus  facta  sunt  alba  sicul  nix  (Matth. 
xvii).  Rubicundus  ctiam  sanguinc  passionis  fuit,  pro- 


pheta  testanle,  qui  ait  :  Qtiar^  rubrum  est  indumen-  D  in  morte  Jesu  Chrisli  sponsi  sui  duo  praecepta  cha- 


tum  tuum.  id  csl  corpus  tuum,  et  vestimentaf  mem- 
bra  scilicet  tua,  stctil  calcantium  in  torculari?(Isai. 
LXI11.)  Candidus  ilaque  et  rubicundus  esse  perhibe- 
tiir,  quia  uullum  omnino  pcccatum  habcns,  juslitisc 
pulchriludinem  ex  iniej^ro  tenuit,  et  tamen,  ac  si 
peccalor  esset ,  ad  mortis  passionem  accessit.  Ele- 
clusverocx  millibus;  quia,  ut  supradictum  est,ex 
lotius  humani  gencris  massa  nullus  praeler  ipsum 
sine  pcccalo  reperilur.  Ipse  vcro  non  solura  sine 
peccato  fuit ,  scd  etiam  pcccatores  justitia  sua  et 
sanguiiic  redcmit.  Quasi  cnim  ex  massa  fermenlo 
corrupta  unus  panis,  eligerctur  azpnus  pulcher  et 
candidus  ,  dulcis  ct  omni  suavitale  rcfertus  ;  ita 
Dci  ct  Virginis  Filius,  imo  verius  dc    humanitalis 


ritalis  sensus  animae  susceperunt ,  quibus  pasta 
aniina  debrietur,  debriata  - posleriora  obliviscatur , 
ct  in  autcriora  extendatur,  iit  perfecle  miindo  mo- 
ricns,  ct  cum  eodem  sponso  resurgens,  ad  patreiii 
omnium,  ipso  ducente,  pervenire  mereatur.  Ideo 
eiiiin  pro  nobis  pati  dignatus  est,  et  rcsurgere  (^ 
nos  sccum  in  conspectu  Patris  sui  et  sanctorum 
angelorum  in  perpeluum  faccret  gaiidcre.  Pro  nobis 
passus  in  cruce  pependit,  non  quia  hoc  Judsei  po- 
liicrunt,  sed  quia  ipse  voluit.  Eumdem  quippo 
Dei  et  Yirginis  Filium ,  Nalachias  prophela  pro  to- 
tius  inundi  sahilc  passurum  prxvidebat,  (uin  cos> 
flcni  Jud;T!os,  qui  illum  crucifixerunt»  aperte  in  ver  • 
bo  Domini  maMicebat,  diccns  :  Maledi:tus  dohsust 


961  «.  MARTINI 

ueque  caro  concnpiscebat  adrersus  ftpirituoi,  nequc 
ftpiriUif  adYcrsus  camein  (Ga/ai.  t).  Post  passio- 
Beni  vero  ejus  et  resurrectionem  edocti  suinus , 
quae  sont  camis  vel  spiritus,  el  doctrina  ejus,  quasi 
giadius  immissus,  divisit  terram ,  id  est  camem  a 
spiritu,  et  exterminavit  eam ,  quia  mortificatioiiein 
Jesu  circumiierlmus  iii  cordibus  nostris,  et  non  vi- 
vimus  ju\ta  carnem,  sed  secundum  spiritum.  Vivii 
autem  spiritus  in  nobis,  et  seminamus  non  in 
came,  sed  in  spiritu,  utnon  metamus  conruptionein 
de  came,  sed  de  spiritu  vitam  aetemam  (CalaL  vi\, 
Nequaquam  ergo  iindos  sed  calceatos  habere  pedcs 
debemus ,  si  veraciter  pascba  celebrare  cupiiiius. 
Unde  Jeremias  ait :  Prohibe  pedem  luum  a  mudiiaUf 
et  ffuiiur  tuum  a  $iti  (Jer.  ii).  Et  in  veteri  testamento 
pascha  celcbraturi,  calceamenla  jubenlur  habere  in 
pedibus  {Exod.  xii)«  Et  Aposlolus  calceatos  praedi- 
cat  pedes  eorum ,  qul  in  Evangclio  praeparantur 
{Ephei.  vi),  ne  dum  per  saeculi  liujus  soliitidinem 
gradiuntur ,  venenatis  paleant  aninianlibus  ,  quu: 
debent  Evangelico  pede  calcari,  ct  conteri.  Prohibe, 
inquit,  pedem  luum  a  nuditate,  et  guttur  tuum  a  titi 
{Jer.  ii).  Unde  dicitur  :  Si  quis  it/i7,  rfntal  el  bibat; 
it  fiumina  de  tentre  ejui  fiuent  aqua:  vivrn  {Joan. 
vii).  Et  itemm  :  Qui  appropinquavit  pedibui  e/tfi, 
aecipient  de  doclrina  iUiui  {Dent.  xxxiii).  Revera 
Dci  et  Virginis  Filius  sibi  appropinquaiilibus  do- 
cirinam  coE^lestis  vitae  largiter  infundit,  quia  misc- 
ricorditer  pro  suis  elcctis  in  morte  dorniivit,  et  re- 
surrexit,  sicut  de  seipso  per  Psalmistam  dicit  : 
/n  paee  in  idipsum  dormiam  et  requieicam  (Pial. 
iv).  In  jucunditate  spirituali ,  ct  spes  resurrectionis 
boc  exsultans  dicil.  Ac  si  Deo  Palri  diceret :  De^ 
diiti  mihi  Iwtitiam  {ibid.)^  ulique  de  boc  quod  in 
pace  quaeest  in  idipsum,  id  est  immutabilitas,  dor- 
miam,  ab  omui  strepitu  mundi,  cum  mortale  hoc  in- 
duerit  immorlalilatem ;  et  requiescam ,  id  est  rriiar 
beata  vita ;  et  hoc  vere  erit,  quia  jam  est  spes  qu.-e 
■on  confundit.  Hoc  est  quod  ait :  Quoniam  /» ,  Do- 
mi^,  iingulariter  in  spe  constituitti  me  {ibid.)  Cas- 
siodorus.  Vel  ita  :  In  pace  in  idiptum  :  Quasi  labo- 
rant  multiplicati  his  temporaUbus,  ego  aulem  in 
pace  mentis  dormiam,  hujus  oblitus  mundi,  tcn- 
dens  in  idipsum,  id  est  ad  ilium  bonum  quod  est  in 
idipsum,  id  est  quod  nulia  vicissitudiiie  cominut.i- 
tur,  sed  ipsum  in  se  nianens,  incommutabili  peroii- 
nitate  consistit ;  et  requiescam  in  futuro.  Et  hoc  , 
Domine  Pater,  vere  erit ,  quoniam  jam  tu  consti- 
tuisli  me,  vel  habitare  fecisti  singulariter  in  spc, 
id  est  in  una  spe,  qua  singulariter  uiium  et  veruiii 
bonum  speratiir.  Singulariter  qirippe  Deus  Puter 
Jesnm  Christum  Dominiim  nostrum  constituit  in 
.spe;  quia  solus  ipse  sic  requievit,  ut  post  mortem 
'confestim  resurgeret,  sicut  et  fecit.  Nam  et  hoc 
H|iiod  a  sanctis  Dei  speratur;  non  in  multiplicitatc, 
•eitcmporalium  rerum  perfectione  erit,  sed  in  spe 
coelestiuni  boiioruin.  Auguslinus  :  Et  bene  ait  siii- 


LEGIONENSIS  9tt 

A  gulariter.  IIoc  etiam  poiest  intetligi  conlrt  boc» 
quod  illi  scilicei  amatores  mundl  multiplicati  •sni 
a  tempore  frumenti,  vini  ei  olei  sui.  Perii  eoim  baee 
miiliiplicitas,  et  singulariias  tenetur  in  sanclis,  de 
qiiibus  diciiur  :  MuUitudinit  cndenHum  erai  car 
unumt  et  anima  una  in  Dea{Aci,  iv),  #  Secreii  enin 
ab  omnibus  rebut  nasceiitibus  ei  morieniibus, 
amatores  aMernitaiis  ei  unitaiis  uni  Deo  adbaerero 
debent,  qui  per  dilectissimi  atqtie  omnipoleDiissimi 
Filii  sui  resurrectionem  diaboli  vires  desimxil,ei  de 
lllius  imperio  servos  suos  eripuit. 

Uiide  Jeremias  propheia  admirans  ait :  Qumnada 
tonfractut  est^  ti  contriiut  nmUeut  unirertee  ierree  f 
{Jer.  L.)  Malleus  universae  terrae  diabolus  esl.  SeJ 
est,'quideuniver8ae  terrae  niaileo  noif  curai,  vir 

^  scilicet  slans  super  muros  adamaniinos,  ei  in  nauu 
ejus  adamas.  Refert  historia ,  quod  fortior  sii  ada- 
mas  onrni  caedenii  malleo,  incontritiis,  et  inviaclM- 
lis  perseverans.  Adamat^  uiaitBcatus  isidoms  (18), 
Indicut  lapit  ett,  parvut  et  indecorut^  ferruginmm 
habent  colorem,  el  crihialli  tplendorem.  NuMquam 
autem  ultra  magnitudinem  nuctei  aveUani  reperiiur, 
Hic  nuUi  cedit  maUrias  nec  ferro  quidem^  nec  igni^ 
nec  unquam  incaletcit,  Vnde  ei  nomem  itUwfnta' 
iione  Crffca  indomiia  vit  accepii.  Sed  dmm  iii  Infi- 
liij  ferri  ignitque  conlemptor^  hircino  rumpiiur  $mh 
guine  recenii  et  eatido ;  ticque  muUit  iciibua  feni 
maceratru  perfrmigitur,  Cujut  fragmeniia  amlpte- 
rm   (19)  pro  gemmit   intigniendit    perforoMditque 

Q  uimtimr.  ilic  autam  intidei  cum  mafuete  lajnde ,  ia 
tantum  mipotitutjuxta  lerrum  nompmtiaiur  mktiraki 
magnelem^  aui  ti  admotut  magntt  eomprekemderii^ 
rapiat  aique  auferai.  llis  de  adamaniis  naian  bre- 
viier  diciis,  ad  ea  qiue  snperlns  omisimiu  i  ilenni 
redeamus. 

Esi  ergo  qui  non  curat  da  wlvcrsae  ierr»  maOeo 
vir,  scilicet  Dei  Fiiius,  staBS  super  ronros  adaman- 
tliios,  super  cunctos  videlicet  iliesauros  ▼iriuiaHi , 
^uia  m  ipto  habitat  omnit  pleniludo  diviniiaiit  ror- 
poruUter  {Coiott.  ii).  El  in  uianu  ejus  adanias,  id 
est  vir  juslus.  Ac  si  aperlius  diceretur  :  Dei  Filius, 
qui  vera  cst  fortiludo,  non  curat  de  malleo  nniver- 
sae  terr:i%  id  est  de  diabolo,  ct  universis  tenlalioni- 
bus  ejiis.  Nec  etiain  adamas,  id  est  quillbel  jnslus 

p  Ih  manu  Christi,  hoc  est  in  virlule  illius  confidens, 
non  vincilur  ejusdem  aniiqui  liostis  impugnalioni- 
bus.  Licet  siiperstet  malieus,  id  esl  dinbolas,  ct 
suppositus  sit  incus,  scilicet  draco  quasi  fri^  in* 
doniabilis,  nihil  tamcn  in  nianu  Doniini  et  in  con* 
spcctu  ejus  consislens  adamas ,  id  esi  sanclus  vir 
patitiir.  Duo  ergo  contraria  sunt  adamanii  juslo, 
nialleus  sciiicet  et  incus.  Unde  in  provcrbio  dicitar 
de  his  qui  anxictatibiis  prcmuntur  :  Imter  maikum 
tunt  et  incudem.  Juslus  autem  non  cumt  de  mallee 
el  incude,  quia  quanto  ampiius  caedilur,  Unlo  ma- 
gis  splendescit  viriiis  ejus.  Malleum auleiii  univens 
tcrrse  non  potuit  coiilringcre  Moyses,  nec 


(IS)Llb.  XVI.  Eigm.,  cap.  13. 


.  (19)  Edit.,  scalptoret. 


%9  SERMONES.  —  SERM.  XXVI.  IN  RESURR.  DOMINI.  970 

Abnham,  ncc  poi^t  cum  JosHe,  Bec  quisquam  pro-  A  timare  eomwnpti  iunt;  et  eas,  quas  ad  exteriora  mi'- 

nist^Tfa  posttt,  in  passione  mea  sine  formidine  inhtg- 


pheiarum.  Christiis  auieni  polenter  confregit  illuro, 
quod  admirans  propheta  ail :  Qnomodo  tonfractns 
est^  e4  tontritus  malleus  umvers<e  HrrtB  f  {Jer.  l.) 
Primo  confraclos  est  malleos ,  id  est  diaboliis , 
quando  R«demptori  dixit :  Hac  onrnia  tibi  dabo , 
«t  procidens  adoraveris  me  (Matth.  iv),  etc.  Postea 
vero  per  triomphum  sancl^e  crucis  contritus  est,  el 
in  astutia  sua  perpetuo  condemnatu«.  Per  unum- 
quemqoe  etiam  nostrum  confringitur ,  quando  in- 
troducimur  in  Ecclesiara,  et  perficiraur  in  fide. 
-  Conteritur  autem  et  conminuitur ,  cum  ad  perfe- 
ctum  venimas.  Per  triumphum  ergo  crucis  Dei  et 
Virginis  Filius  universae  terrae  malleum  contrivit, 
quando  eum  in  passione  sua  discipuli   reliquerunt, 


rere  mihi  fideliter  inveni.  Vbi  et  apte  subditur,  quoA 
hcec  verba  per  mysterium  dicantur,  dum  sequitur  ■: 
c  Et  derelicta  sunt  iantummtdo  labia  circa  dentes 
meos.  I  Quid  enim  circa  dentes  aliud  quam  labia 
ha^emut,  etsi  nuUa  fiageila  patimur  f  Sed  quid  per 
labia,  nisi  locutio,  et  quid  p^  dentes,  nisi  sancti 
aposloli  designantuT  ?  Qui  in  hoc  Eccksiee  corpore 
idcirco  sunt  positi,  ut  vUam  carnalium  corrtctione 
mordeant^  eamque  a  sua  pertinaci  duritia  confrin- 
gant.  (Jnde  et  eidem  primo  apostoiorum  quaU  denti 
in  ejus  corpore  poeito  dicitur :  tMacta,  et  manduca 
Act.  i). » Sed  istidentes  quipassionis  ejus  tempore  pne 
limort  mortis  amiserant  morsum  Citrrectionis,  amiu- 


Judaei  croci  «ffixerunt,  omnes  noti  ejusa  longe  ste-  ^  runteiiam  fiduciamroboris^amiserunt  eficaciamomnh- 


terunt,  mulieres  propius  accesserunt,  imo  usque 
ad  sepulturam  perseveraverunt. 

Cui  typice  recte  poiest  congruere,  qood  beotus 
Job  loquitur  in'sua  percussione.  Ait  enim  :  Pelli 
mecSf  consumptis  carnibus,  adhasit  o$  meum,  et  de- 
relicta  tunt  tantummodo  labia  circa  dentet  meos 
(lob  xix).  Gregorius  (20) :  In  osse  fortitudo,  in  car* 
nibut  vero  infirmitas  corporis  designatur.  Quia 
igitur  sancta  EccUsia  conjuncla  est  Christo  ca^ 
piii  suo ,  quid  per  o$  nisi  ipse  Dominu*  designa- 
iurf  Quid  per  carnem  nisi  discipulit  qui  pas" 
sionis  eju$  tempore  infirma  sapuerunt  f  Per  pel- 
iem  vero,   ques  txterior  came  manei  in  carparet 


modce  opetationis ;  ita  ut  duo  ex  itlis  ambuUmtes  post 
ejus  mortem  ac  resurrectionem,  in  via  ioquerentur^  ti 
dicereni :  tNos  sperahamus  quia  ipse  essei  redempiU" 
rus  Israel  {Luc.  xxiv).  i  Recte  nunc  dicHur  :  c  Et 
derelicta  sunt  tantummodo  iabia  circa  dentes  meos.  » 
Cum  fabularentur  adhuc  de  illo,  std  jam  de  iilt  mt- 
nime  credebant.  Tantumnwdo  tabia  circa  dentes  ejus 
remanserant,  quia  virtutem  bonce  operationis  amise" 
rant  :  et  dum  sota  dt  itio  con{abutalionis  verba  infe- 
rtbant,  morsum  correclionis,  ei  motum  tocuiionis 
habebant.  Labia  itaque  tantummodo  circa  dentts 
relicta  sunt,  quia  adhuc  quidem  de  iUo  confabutari 
novtrant,  sed  prcedicare  jam  eum^  aut  mordert  infi- 


quid  nisi  Uite  sanctce  femints  figuranturt  qutB  ad  prth  q  detium  vitia  formidabant.  lile  vero  ut  magister  ve^ 


paranda  subsidia  corporis,  exterioribus  Domino  fnc* 
msteriis  serviebani  f  Nam  cum  ejus  discipuU  quam* 
tis  uecdum  firmi  vetiiatis  fidem  popuU  preedtcarent^ 
ossi  suo  inhcerebani  cames^  Et  cum  sancUe  muiieres 
ea,  quteneetsseerailU^exterioru  prcepararent,  quasi 
pettis  txierius  mauehauiin  corpore,  Sed  cum  ad  cru- 
cis  horam  ventum  est ,  ejus  discipuios  gravis  ex  per- 
secutione  Judteorum  timor  invasU :  omues  fugeruni, 
mutieres  vero  astiterunt.  Quasi  ergo  consumptu 
carne^  os  Domini  petti  sum  adha;sit ;  quia  fortitudo 
ejust  passionis  teinpore  fugientibus  disciputis^  juxta 
se  mutieres  invenit.  SteUt  equidem  atiquando  Petrus, 
ted  tamen  post  terriius  negavit.  StetU  etiam  Joannes, 
eui  ipso  tempore  crucis  dictum  est :  c  Ecce  mater  tua 


ritatis,  et  fons  totius  bonitatis,  eorom  duritia  incr^ 
pala,  in  fide  eos  confortavit,  in  amore  sui  ardere 
fecit,  Scripturarum  sensus  lllis  aperuit,  ac  suee 
resurrectionis  veritalem  intimavit,  dicens  :  0  stutii 
et  tardi  eordt  ad  crtdendum  in  omnibus^  quce  tocuii 
sunt  prophetmf  Nonne  sic  oportuii  Christum  pati,  ei 
r.  a.  d.  t,  (21),  et  ita  intrare  in  gtoriam  suam  f 
{Ibid.)  His  verbis  Dominus  noster  Jesus  Ghristus  in 
discipulorum  cordibus  charitatis  ardorem  generabati 
et  omni  populo  suo  aeternae  salutis  gaudium  praedi- 
cabat,  sicut  Deus  Pater  mulio  antea  per  Jeremiam 
prophetam  praediierat. 

Ego^  inquit,  obducam  eis  dcatricem  et  sanitatem, 
et  curabo  eos ;  et  revetabo  eis  deprecationem  pacis  et 


(Joan.  xix). »  Sed  perseverare  minime  potuit ;  quia  de  p  veritatis,  et  convertam  conversionem  Juda  et  Hieru- 


ipso  quoque  scriptum  est^  quod  c  adotescens  quidam 
sequebatur  ittum  amictussindonesupernudo,  et  tenue- 
runt  eum :  at  itte,  rejecta  sindonCf  nudus  profugit  ab 
eis  (Marc.  xiv).  Qui  etsi  post  ,  tt(  verba  Bedempio- 
ris  sui  audiret,  ad  horam  crucis  rediit ,  prius  ta- 
men  Urritus  fugit.  Mutieres  autem  non  sotum  non 
iimuisse  neque  fugisse,  ud  et  usque  ad  seputcrum 
stetisse  memorantur.  Dicat  ergo  idem  Dei  tt  Virgi^ 
nis  Fitius  :  c  PetU  mece.  consumptis  carnibus,  adhos» 
sii  os  meum^  ei  dereticta  sunt  tantummodo  tabia 
circa  dentes  meos,  »  Boc  est^  /li  qui  fortitudini  pro» 
pinquius  inhcerere  debuerant^  passionis  mece  temport 

(20)  Lib.  XIV  Morai.,  cap.  23. 

21}  Gum  in  utroque  ms.  litteris  tantum  initiali' 

Patbol.  CCVIII. 


satem  (Jer  xxxiii).  Ac  si  Deus  Pater  adventus  mi- 
sericordiain,  passionis  medelamf  et  resurrectionis 
dilectissimi  Filii  sui  gloriam  apertius  praeostende- 
ret  genlibus .  Ecce  ego ,  ait »  et  non  alius,  obdueam 
tis  cicatrictm,  tt  sanitattm,  gentibus  scilicet  a  dia- 
bolo  per  serpentem  volneratis,  medicinam  passio- 
nis,  et  sanitatem  resunectionis  Christi  unlci  Fllii 
mei  conferam.  Et  curabo  eos^  per  baptisraom  ▼Idiv 
licet  et  pocnitentiam  a  peccatorum  languoribos.  Et 
revetabo  eis  per  aposlolos  deprecationem  pacis  ei 
vtritatis,  spirituales  scilicet  laudes  meas.  Ei  convtr- 
iam  conversionem  Juda  et  Jerusatem,  Christianoft 

bu9,  ut  visitur,  textus  hic  appareal ,  legi  polerit 
rtsurgere  ad  diem  tertium. 

t  31 


4* 


1)7!  S.  MARTINI  LEGIONENSIS  97f 

viiuicet  veros  confessorcs Chrisli  ad  sancUeEccle- A  quam  unici  Filii  siii  s'nnguine  redemit,  loquitnr, 

dicens :  Adhuc  eruni  in  loco  isto,  et  in  cunctis  ctvf- 
(atibus  nierusnlem  pastorum  accubantium  greges^  eS 


siae  gremium.  Sequilur  :  Et  propitius  ero  cunctis 
tJiiquilalibus  corumy  in  quibus  deliquerunt  et  spreve^ 
runt  me,  Ac  sr  dicerel  :  Per  passionera  el  Chrisli 
resurrectionem  cro  cunclis  iniquiialibus  eorum  prO' 
pitius,  apostolis  sibi  baptisroum  et  poenitentiam  tra- 
dentibus.  Propitius,  inquil,  ero  iniquilalibus  eorum^ 
quibus  contempserunt  me,  quia  me  contempto  idola 
adoraverunt.  Iterum dicit :  Et  erit  mihi nomen hcc  scili' 
cct  in  laudem  et  gaudiumt  el  exsultaiionem  cunetis  genti- 
bus  terroiy  qua  audicrint  omnia  bona^  quw  cgo  factu^ 
rus  sum  eis,  Mystice  in  hoc  loco  Ecclcsia  gcntiuni, 
qua^  dcserta  fuerat  a  Domino  propler  idololalriam, 
ct  magnitudinem  scelerum,  restauranda  per  Cbrisii 
lidem,  et  replcnda  multiiudinc  crcdentiuni  cx  di- 
versis  nationibus  praedicatur.  Cui  pcr  Isaiam  dici- 
tur  :  LcEtabilur  deserta  et  invialet  exsultabit  solitudo 
[isa.  xxxv),  etc.  Et  alibi  :  Lauda  sterilis  qum  non 
paris;  decanta  laudem,  et  hinni  qua:  non  pariebas; 
quia  multi  filii  desertce^  magis  quam  ejus  qua:  habet 
virum  (Isa»  liv). 

Iterum  Dominus  de  Ecclesise  laudiLus,  quae  de- 
▼ote  a  fldeiibus  hodie  in  niagna  gloria  sibi  refe* 
runtur,  subdendo  ait- :  Audieiur  adhuc  in  loco  isto^ 
id  est  in  Ecclcsia,  vox  gaudii,  el  vox  latiticp,  vox 
sponsif  et  vox  sponsw^  vox  diceniium  :  ConfitemiM 
Domino  exercituum,  quoniam  bonus  DominuSf  quo^ 
niam  in  sceculum  misericordia  ejus ;  et  portantiuin 
vota  in  domum  Domini,  Quid  pulchrius,  quid  sua- 


in  civitatibus  campestribus,  et  in  civitatibns  quce  ad 
austrum  sunt,  ct  in  ierra  Benjamin,  et  in  circuitu 
Jcrusalem,  et  in  civitatibus  Juda,  Ac  si  diceret  : 
Adhuc  erunt  in  Jerusalem  et  in  circuiln  ejus^  hoc 
est  in  sancta  Ecchesia,  ct  in  cunctis  mundi  parti- 
bus,  pastorum,  apostolorum  scilicet  el  evangelista- 
rum,  el  doctorum  Novi  Tcstamenti  gregcs  fideHuni 
populorum  accubantium  ,  id  est  in  aeternorum  spe 
bonorum  quicscentium.  ^quiiur  lAdhuc  transibuni 
greges  ad  manum  numerantis,  ait  Dominus.  Ac  si 
apcrlius  diceret:  Greges  fidelium  Christianonim 
transibunt  viam  hujus  vitae  juste  ct  pie  ad  manum 
numerantis,  illius  videlicet,  qui  numerat  multitudi^ 
uem  stellarum  (Psal.  cxlvi).  Viam  hujus  vitae  trans- 
ibunt,  juxta  dispositionem  scilicet  veri  pasloris 
viventis,  qui  ait :  Caudete  et  exsultate^  quia  nomina 
vestra  scripta  sunt  in  ca:lis  (Luc.  x).  'Sub  JesaChri* 
sti  sumuji  pastoris  manu  greges  Ecclesiae  de  genti- 
bus  congrcgaiae  transeunt,  qui  in  culroine  ▼irtutam 
confixi  sunt,  et  laroen  huroilitatem  non  desenint, 
sed  per  fervorem  sancti  Spiritus  exercent  studiain 
bonae  operationis,  et  diiectionis  jura  servant,  qai* 
bus  sociantur  greges.  Qui  in  terra  Benjamin,  et  Id 
circuitu  Jerusalem,  et  in  civitatibus  Judae  versan- 
tur;  quia  de  illo  priori  populo  muiti  suift,  qui  ad 
fidem  Christi  veniunt  et  ovium  suarum  peritumm 


vius,  quidve  ajiertius  de  Chrisio  ct  Ecclcsia  dici  q  numerum  deserunt,  de  quibus  dicitnr :  Ovet 


posset?  Manifeslc  Ecclesiae  collcclionem,  ct  Syna- 
gog£  abjectionem,  el  Christi  glorificationcm  denun- 
tianL  Quasi  dicat :  Adhuc  erit^  in  Ecclesia  vox  gau- 
dii  et  vox  la;titiw,  id  est  Alleluia  ;  vox  sponsi,  scili- 
( et  pracdicatio  Evangelii  Jesii  Christi ;  et  vox  sponsce^ 
id  est  Ecclesiae ;  vox  diccntium :  Confitemini  Domino 
exercituumf  quoniam  bonus  Dominus,  choros  vidcli- 
cet  religiosorum  virorum,  mouachorum,  scilicet 
•canonicorum,  sanclimonialium  feminarum,  ct  caete- 
rorum  Dco  servientium,  die  ac  nocte  Deum  laudan- 
tium,  et  dicemium,  quoniam  bonus^  quoniam  in  wter- 
num  misericordia  ejus.  Audiclur  eliam  vox  porian- 
tium  vota  sua,  seipsos  scilicet  Dco  ofTcrentium,  in 
domum  Domini   non   manufaclam.   Revera    inlra 


vocem  meam  audient.  Et  ego  cognosco  ea«,  et  st' 
quuuinr  me  (Joan.  x).Pro  earnmdem  tnrium  miseriis 
idcm  Dei  ei  Virginis  Filias  dignatus  est  paiti,  mori 
cl  resurgere  die  tertia  secundum  Scriptaras,  solo- 
lis  infcrni  doloribus,  a  mortois. 

Quapropter  et  Deus  Pater  per  Psalmistam  loqai- 
tnr,  dicens  :  Propter  miseriam  inopum,  et  ^enkitum 
panpernm,  nunc  exsurgam,dicit  Dominus  {PsaL  xi). 
Cassiodorus  :  Contra  mala  hujus  sa:cttli  Christusa 
Patre  missus  dicitur,  cujus  eloquia  sunt  vera^  sicut 
inipiorum  falsa,  quasi  ha:c  prcedicant^  et  fadunt 
mala.  Scd  contra  hscc  Deus  Pater  dicit:  Exsurgam^ 
id  est  apparebo  in  Filio ,  nunc ,  id  est  in  boc  tem- 
pore  grntia;  quod  non  in  priori  populo  feci ;  et  hoc 


sanctam  Ecclesiam  conversorum  fidelium  rcadifi-  D  propter  miseriam  lollendam,    et  gemitum  inopum. 


cantur  tabcrnacub  jutriusque  sexus,  scilicet  ad  Dei 
laudem  monasteiia  cum  bouorum  omnium  abun- 
dmtia,  ut  ex  eis  gloria  Domini  pracdicctur,  et  laus 
et  iaelitia  omnibus  gentibus  oriatur.  lixc  ad  lem- 
pus  resurrectionis  a  ascensionis  Christi  videntur 
reierri,  in  quo  Dominus  per  gratiam  sancti  Spiritus, 
praedicantibus  per  universum  mundum  sanctis  apo- 
siolis,  universa  boua,  charismatum  scilicet  dona, 
hdelibus  suis  tribuit,  ut  in  omni  pace  et  concordia 
conversentur.  Unde  dicitur  :  Pacem  relinquo  vobis, 
pacem  meam  do  vobis  (Joan.  xiv).  Et  alibi  :  Ecce 
ego  vobiscum  sum  omnibus  diebus  usquje  ad  consum  • 
mationem  s<Bculi  (Matih.  xxviil). 
Jiurmn  Dominus  de  sancla^  Ecclesia  slabililate, 


id  cst  gentium,  et  pauperum,  scilicet  Judaeonim. 
Augustiiius  :  Jnopes  recte  dicuntur  gentilet  qui  nee 
legem  nec  prophelas  habuerunt ;  pauperes^  Judai,  qui 
spiritualiter  lcgem  non  intellexerunt,  Et  est  sensus: 
rro  inopia  ct  paupcrlatc  spiritualium  bonorum, 
quam  patiuntur  Judiei  et  gentiles,  niittain  Fiiium 
meum ;  vel  pcr  rnopes  et  paupcres  eosdeni  signii- 
cat,  id  est  miitam  Filium  meuin  propter  miseriam 
inopum  tollendam,  scilicet  mortalitatem  et  passlbi- 
litatem  ;  et  hoc  faciam  propler  gemitum  pauperum, 
qui  de  malis  geniunt,  et  propeccatis  coaleruntHr: 
nam  aliter  non  csscnt  auxilio  digni.  Quid  antem 
facietDeus  Patcr  exsurgens  supponit,  dicens:  P» 
nam  in  satutari,  id  est  in  Jesii,  non  in  serTis.  Kon 


S73 


SERMO.NES.  —  SERM.  XXVI.  IN  RESURR.  DOMINI. 


dU 


dicit   quiJpoiuil ;  seil  scicndura  esi  quia  ad  pan-  A^<<  animal:  et  quia  incarnatus  Dominus  gentilitaU 


p8Fes  perlinei  t  onsol;uidos.  Cassiodorus:  Quau 
Deus  Pater  diceret:  Ponam  in  Jesu  contoUitignem 
pauperum ;  et  fiducialiter,  id  est  potenler  agam  i» 
eOj  qula  niliil  ei  lesisleC.  Augustinus  :  idem  eiiam 
!  Satvator  d^ebit,  non  sicut  Scri.wet  Pharisai,  sed 
I  tanquam  potestatcm  liabens  addet  4egi,  et  mutavii 
quwdam  pro  justissima  voluntate  sua^  ut  actor  legis. 
ideo  ait  Deus  Pater^  ^ducialiter  agam  in  eo,  '^uod 
non  inservis.  Aliler:  Superius  fideles  videnles  non 
posse  salvari  per  carnales  observationes,  sic  insi- 
stnnt,  et  ro^anl  Deum  Patrem,  quaienus  niillat 
qneni  missurus  csl,  scilicet  Chrisiuni,ut  per  ilhim 
salvati,  p«jr  illum  Kberati,  iKeredilalem,  quam  per 
priinum  parentem    amiscrutii,  conscqni  possini. 


magi$  quam  Judece  profuit,  animale  corpus  assu^ 
mens^  guasi  non  in  domum,  sed  potius  in  agrum  vtnil^ 
De  quo  gentilitatis  agro  per  Psaljuistam  dicitur: 
c  Species  agri  mecum  esl  (Psal.  xl).  >  Itaqueincar- 
natus  Dominus  in  forma  Dei  a:qualis  est  Patri,  et  in 
forma  servi  minor  est  Paire^  Dicatur  ergo  a  Deo  Pa- 
tre  de  Filio  secundum  formam  servi :  c  Quis  dinsisii 
onagrum  iiberumet  vincuiaejus  quis  solvit  ?» — i  Omnis 
qui  facit  peccatum,  servus  est  peccati  Joan.  viii)  i 
Et  quia  incarnatus  Domims  particeps  nostrce  factus 
est  naturce^  tamen  non  cutpfe,  liber  dimissus  dicttur 
quia  iub  peccati  domiui  non  tenetur,  De  quo  alias  di^ 
citur:  t  Inter  moriuos  liber  (Psai.  Lixxvii).  »  Di- 
missus  ergo  ideo  dicitur,  quia  ad  camem  veniens  no- 


Dicti  enim  Propheta  in  illornm  persona  :  Saivum  B  stram,  iniquitalis  jugo  nullo  tenetur.  Quam  profecto 


me  fac^  Domine,  quoniam  defecit  sancius,  videlicct 
primus  hoino,  qui  sancius  ct  immaculatus  a  te  fa- 
clus  esl.  Ad  haec  Deus  Palcr  miscricordiler  eorum 
exaudiens  orationes,  dicit .  Prcpier  miseriam  ino- 
pum  et  gemitum  pauperum^  qtii  de  iHius  slirpe  des- 
cenderuni,  nnnc  exsuigam^  td  est  lapsis,  quantuni 
ad  qnos  jaccrc  videor,  subveniendo  exsurgam;  vi- 
dclicct  qui  rcmisslus  egi  nntlendo  servos  ad  vi- 
neam,  ailenlitrs  agam  mittendo  Filium  ad  illam^ 
Dequibos  dtcium  est:  ^grico/cf,  appre/i^iisi^  servis 
ejus^  aiium  ceciderunt,  alium  occideruni,  aliumvero 
lapidaverunt  (Matth,  xxi).  Et  hoc  factam  propter 
niiseriam  inopum  aufercndam,  e(  geiDitura  paupe- 
nim  consolandum.  Inopes  dicuntur  geniiles,  qui 
ueqne  in  se,  neque  in  aliqub  auxilium  resurgcndi 
habebant,  quia  lege  ei  prophetis  carebant.  Paupe- 
res  Tero,  qt;i  seipsos  insuffidentes  ad  salvationem 
repuiantes,  videlicet  tideles  ex  Judaico  populo; 
quia  jain  pcr  legeni  umbraticam  se  non  posse  sal- 
vari  inlelKgebani,  spirilualis  lcg  s  pcr  adventum 
novi  liominis  Jcsu  Christi  rum  geinitu  auxilium 
iniplorabant.  Dnde  cst  illud :  Dum  medium  silen- 
tium  tenerent  omniaj  et  nox  in  suo  cursu  medium  iter 
perageret,  omnipotens  sermo  tuus,  Domine^  a  regali" 
bus  scdibus  venit  (Sap.  xviii).  Cujus  miscriae  abla- 
lionein,  cu]us  gemitus  cor.soialioncm  ponam,  in- 
quit  Deus  Pater,  in  salutariy  id  cst  dabo  illis  per 
Filium  meum,   qui  erit  salvuiio  omniuni  in  dejcc- 


carnem,  quamvis  macula  culpa:  nostrte  non  attinxit, 
passio  tamen  mstrce  mortalitatis  astrinxit,  Unde  et 
postquam  liber  dimissus  dicitur^  rectede  il{o  adjun- 
gitur :  t  Et  vincula  ejus  quis  solvit  ?  » Vincula  quippe 
ejus  tunc  soluia  sunt,  cum  infirmitates  passionis  il^ 
Uus  in  resurrectionis  gloria  sunt  commutatas.  Quasi 
quwdam  vincula  Dominus  habuit.ea  scilicet.qnm  nos 
nequiUcs  merito  patimur  nostrce  mortalitatis  infirma, 
quibus  usque  ad  mortem  ligari  se  voluit,  et  quce  per 
resurrectionem  mirabiliter  solvit.  Esurire  esm,  ias- 
cescerty  teneri^  flageilari  et  crucifigi,  nostra;  morta-- 
Htatis  vinculafuerunt.  Sed  cum  expleta  morte,^lum 
templi  rumperetury  scinderentur  petree^  monumenta 
panderentur^  inferni  claustra  patescerent ;  quid  aiiud 
'  tot  argumentisy  tantisque  virlutibus  ostendebatur^ 
nisi  quod  ilia  nestrw  infirmitatis  vinctria  soiveban-- 
tur;  ut  is  videlicel,  qui  ad  suscipiendam  servi  formam 
venerat,  in  ipsa  servi  forma  ab  inferni  vinculis  ab-- 
soiutus,  ad  cwlum  etiamcum  suis  membris  liberre- 
diret.  De  quibus  vinculis  Petrus  apostoius  attestatur, 
dicens :  Quem  Deus  sutcitavit  sotutis  doloribus  iu- 
/ertii,  juxta  quod  impossibile  erat  teneri  illum  ab  eo 
(Act.  ii).  Isidorus  (23):  Onager  asinus  ferus  inter- 
pretatur.  "ovn:  quippe  Crwci  asinum  vocant,  Singuli 
autem  feminarum  gregibus  prcesunt.  Nascentibus 
masculis  ceiant,  et  testicutos  eorum  morsibus  de- 
truncant,  quod  caventei  matres,  eos  in  secretis  locis 
oecullant.  Asinos  Arcadios  dictos,  eo  quod  ab  Arca- 


lione  posilnrum.  Ex  qiio  illud  beati  Simeoiiis :  Quta  f)  diaprimum  advecti  sunt;  magni  et  alti.  Dei  ergo  Fi- 


videruut  oculi  mei  salutare  /tium,  quod  parasti  ante 
faciem  omnium  populorum  (Luc.  ii).  Fidiiciuliter 
quippe  Deus  Paler  in  salutari,  hoc  csl  in  Christo, 
consolalionem  inopura  el  niiseroruin,  imo  oninium 
prnedestinatorum  posuit,  quia  misericorditer  per 
euin  hunianum  genus  redemit.  Inler  omnes  homi- 
nes  Dei  Filius  a  peccalo  Kber  fuit,  etideo  ad  re- 
demplionem  mundi  solus  suflecit.  De  quo  siib  qiia* 
dam  intcrrogalioiie  Deus  Pater  ad  Job  loquens,  ait : 
4iuis  dimisit  onagrum  liberum,  et  vincula  ejus  quis 
solvitJ  (Job  XXX.)  Gregorius  (22) :  Potestutique  ona' 
ger  incamatum  Deum  signare.  Onager  quippe  agri 


lius  qui  pro  iotius  humani  geners  saluie  de  CQ3k> 
dcscendit,  inulia,  ut  supradictum  est,  in  carne  no- 
slra  convicia  ct  improperia,  ui  nos  ad  liberlateBi 
perdaccrci,  snslinuil,  sicut  ipsc  per  Psalmistam  di- 
cii :  Verbum  iniquum  consiituerunt  adversum  me; 
nunquid  qui  dorndt,  non  adjiciet  ut  resurgat  f  (Psal. 
XL.)  Verbuni  iniquum  conslituerunt  adversum  me> 
scilicet  ut  unUs  moriatur  fiomo  pro  poputo,  et  non 
tota  gens  pereat  (Joan.  xi).  Augusliuus :  V^r^uin 
iniquum  est,  videlicet,  si  hunc  dimittiSf  non  es  ami^ 
cus  Ccesaris  (Joan.  xix).  Isti  scilicei  Judaei^  suni 
mali  coloni,  qui,  occisis  servis,  deliberani  occidec^ 


(22)  Llb.  XXX  MoraL,  c.  15, 


(25)  Lib.  111  E(ym.,  c.  1« 


978  S.  MART1N1  LEGIONENSIS 

fliium  patrisfaminas  dicenles:  Oecidamus  eum^  et  A  ncoTdiieT  cdravil,  ec  oculos 


976 

menlis   nosirae  ad 


hatebimtts  hosreditalem  ejus  (Matth.  xii).  Judaei  iu : 
sed  nunquid  qui  dormit,  non  babet  potestatem  po- 
nendi  animam  suam?Nonne  babet,  et  resumendl 
eam  ?  et  hoc  est,  hunqnid  qui  dormit  (non  quidem 
mortuus  est  necessitate,  vel  invitus,  ut  putatis ; 
sed  sponle  dormit  cito  evigilaturus),  non  adjiciet  ut 
reiurgalf 

Et  oota  quod  ait,  dormil.  Quia  videlicet  sicut  de 
latere  Ads  dormieiitis,  qui  erat  forma  futuri,  id 
est  Cbristi,  assumpta  est  costa  ex  qua  formata  est 
£va  (Gen.  ii) ;  ita  dorniivit  Gbristus  somno  mortis, 
ut  de  latere  dormientis,  de  quo  profluxcrunt  san- 
guis  et  aqua,  quae  sunt  nostrae  redempiionis  sacra- 
menla,  formaretur   ei    sponsa   Ecclesia.    Aliter 


cognoscendam  veritatem,  quae  ipse  est,  iliuminaTit, 
sicut  quidam  sapiens  ait : 

Est  caro  nostra  lutum^  Patris  est  Sapientia  sputum» 
Heddilur  humanum  genus  hoc  medicamine  sanum. 

Gongrue  siquidem  hic  sapiens  vir   sputum  Dei 

sapientiam,  et  carnem  nostram  lutum  esse  diiil, 

quia  nisi  eamdem  sapientiam  Deus  Pater  bumaiiae  * 

nalurae  misericorditer  copulasset,  nequaquam  homo 

ad  conteniplandam  Dei  claritatem  cordis  oculos 

aperuisset.  Sapicntia  ergo  Dei  Patris  Gbristus  est, 

de  qua  dicitur:  Sapientia  cdificatit  sibi  domum 

{Prov.  ix),  id  esl  sanctam   Ecclesiam.  Et  iterum 

ipsa  de  se  ait  :  Ego  ex  ore  Aliissimi  proditi  pti- 

mogenila    ante  omnem    creaturam  (Eccli,    xxiv). 


Verbum  iniquum,   injustain  videlicet  senteutiam,  *  Caro  quoque  nostra  est  lulum,  sicol  Deus  peccanti 


coustituerunt  adversum  me,  dicentes :  Reus  est  mor- 
ffi  (Matlh.  \xvi).  Ipsi  me  ad  mortem  condemnave* 
runt.  Sed  quae  cura  ?  Nunquid  non  resurgain?  uti- 
que  resurgam.  Et  hoc  ostende  per  simile.  Nunquid 
iile  qui  dormit  non  adjiciei  ut  resurgai?  ulique  ad- 
jidet.  Quod  enim  ipsi  niorlem  putabaiil,  doruiitio 
mea  fuit ;  quia  spontanea,  non  coacta.  Primus  Adam 
iormivil,  ut  fabricaretur  Eva;  secundus  Adam 
dormivit,  ut  fabricaretur  Ecclesia.  Vei  ita :  Vere 
constituerunt  verbum  iniquum  adversum  me;  quia 
ctiam  homo  pacis  meae,  id  est  qui  mibi  osiendebat 
pacem  dando  osculum,  in  quo  speravi,  non  quan- 
^um  ad  me ;  ipse  enim  sciebam  qiiid  esset  in  bo- 
mine,  id  est  in  quo  sperare  debui  quantuui  ad  com«  ^ 
munem  graliam,  esurivi  enim(Matth.  xxv),  ctc.  quia 
4iperavi  in  illo  esse  cibum  meum.  Qni  edebat  pa- 
T.es  meos^  id  est  qiii  reflciebatur  eadem  doctrina» 
qiia  et  illi  qui  mecum  vescebantur.  Vel  ^ut  edebai 
panes  meaSf  id  est  cui  ego  priinain  eucbaristiam  in 
coina  inler  alios  tradidi ;  magnificavit  super  me  sup* 
plantatiomm,  id  csi  plus  nie  suppluntavit,  qiiain 
alii.  Dixit  enim  :  Jpse  est^  Uneie  eum^  et  ducile 
caute  (Marc.  xiv).  Quasi  diceret :  Diligenter  eum 
custodite  ne  amittatis;  quia  novi  ejus  opera,  et 
alia  consilia.  Ego  vero  pro  meorum  salute  libenter 
dorniiam,  id  est  animam  mcam  in  morte  ponani, 
^uia  potestatem  habeOt  ut  cito  resuigam. 
Gratias  ergo,  summe  et  dulcisslme  Pater,  agi- 


bomini  ait :  Terra  es^  et  in  terram  ibis  {Cen.  iii). 
ViditJesus  Ghristus  hominem  caecum  a  nativitate» 
id  est  bumanum  genus,  el  misertus  est  jliius.  Vi- 
dcre  eiiim  ejus,  misereri  est.  Haec  enim  caeciux 
conligit  in  primo  bomine  propter  peccatum,  de 
quo  onmes  originem  duximus,  non  solum  morUft, 
sed  etiam  iniquitatis.  Si  enim  caecitas  est  infldeli- 
tas,  ergo  et  iilumiuatio  est  fldes.  Illi  qui  caecus 
■aius  fuerat,  abiil  ad  piscinam  Siloe  (quod  inter- 
preiatur  missus)  lavit,  et  vidit;  et  humanum  genus 
a  prima  crealione  caecum,  ad  Ghristum  qui  a  Deo 
Patre  est  missus,  accessit ;  in  eo  scilicet  baplizatnm 
cognitionem  Greatoris,  et  verae  fldei  lumen  acce- 
pit.  Nisi  enim  ille  missus  fuisset»  nemo  ab  iniqui- 
tate  dimissus  essel.  Vcr^tii  caro  factum  est  ei  ka* 
bitavit  in  nobis  {Joan,  i)«  Recte  ergo  dicitur : 

Est  caro  nosira  ImtMmfPatris  eU  $apientia  sputum, 
quia  quasi  lutum  imic  fecit  quando  eamdem  car- 
uem  uofttram  misericordiler  sibi  univit.  Et  oculos 
caeci  nati,  id  est  humani  generis  inunxil,  quando 
ilii  fldem  ^eriutis  praedicando  oslendil,  id  esl  ca- 
tcchumenuin  fecit.  llluminavit,  cum  eum  per  apos- 
tolos  in  nomine  totius  TriniUtis  baptiiavit.  Se- 
quitur;  Reddilur  ergo  genus  humanum  hoc  medica" 
mine  sanum.  Diabolus  in  prima  creatione  illiciU 
suggereiis  humanum  genus  vulneravit,  et  Ghris'«uH 
suu  sponte  in  cruce  pendens,  vulnera  nostra  cu- 
ravii.  Qtiod  Petrus  aposiolus  testatur  dicens  :  Pec^ 


mus  tibi,  qui    eidein  diiectissinio  Filio  tuo  Jesu  [)  cata  noslra  ipu  periutit  in  corpore  suo  super  /i« 


Gliristo  non  pepercisti,  sed  misericordiier  illura 
pro  nobis  oinuibus  trzdidisti.  ut  nos  redimeret  de 
polesUte  hoslis  antiqiii.  Nisi  eniin  ille,  te  volente, 
pie  sanguinem  suum  in  cruce  funderel,  humauuin 
genus  omnino  periret.  Te  eliam,  optime  pastor, 
cum  Patre  et  Spiritu  sancto  benedidnras,  qui  pro 
nobfs  miseris  eidem  Deo  Patri  usque  ad  mortem 
obediens,  te  resurgente,  nos  a  perpelua  morte  re- 
8usdtasti,insuperel  coelestis  regni  januam  indignis 
nobis,  te  ascendente,  reserasti.Unde  etvos  moneo, 
fratres  cbarissimi,  ut  ejus  lanta  beneficia  semper 
ad  memoriam  reducatis  et  devoti  in  illius  laudibus 
omni  tempore  perseveretis.  Seipsum  inflrmis  nobis 
medicinam  exhibuit,  qua  bDgnoroft  nofttroft  mifte- 


^itnm,  ut^  peccalis  mortui^  iustitim  vivamus  ;  eujus 
livore  sanati  sumus  (1  Petr.  ii). 

Ipsum  in  cruce  exaltatum  devote  oculis  conlis 
aspicimus,  et  a  morsu  autiqui  serpentis  ejus  vir- 
tute  liberamur.  Ipse  est  enim  Samaritanns,  id  est 
humani  generis  potentissimus  custos  et  benignissi- 
mus  medicus,  qui  proximi  plagas  a  lalroiiibus,  Id 
est  daemonibus  imposius,  infuso  olco  et  vino  cu- 
ravit,  eumque  in  slabulum  jumenlo  impositum 
duxil,  et  ftUbulario,  ut  illius  curaiu  ageret,  man- 
davil  (Luc.  x).  Dei  ergo  sapientia  nostrx  inflrmiUlis 
est  medicina,  et  totum,  ut  praedictum  est,  genus 
humanum  hoc  medicamine  redditur  sanum.  Ipee 
esl  igitur  medicina,  el  fons  patens  in  ablulioncm 


977 


SERMOiNES.  —  SERM.  XXVII.  IN  DOMINICA  II  POST  PASCHA 


rs 


pecciiorum,  per  quem  Deus  Pater  electos  suos  a  A  manu  digiiatus  est  redimere,  dignetur  eilam  lios 
•piritualibus  sanavit  languoribus,  et  anoiiaecon-*  post  liaiic  vitam  ad  eumdem  Patrem  luim  ^er 
Tersationis  purgavit  vitiis.  Ipsuni  ergo,  fratres  seipsuin  perducere.  Qui  cum  eodem  Patre  et  8pi- 
eharissinii,  fideli  mente  et  pura  devotione  depre-  ritu  sanclo  in  Triiiitate  perfectd  vivit  et  regnat 
cemur  submissis  vultibus  assidue,  ut  qui  nos  nas-  Deus,  per  omuia  s;ecuia  saeculorum.  Amen. 
cendo,  inoriendo  et  resurgendo  de  antiqui  hostis 


SERMO  VICESIMUS  SEPTIMHS. 


IN  DOMINIGA  SECUNDA  POST  PASCHA. 


Oportet  vos  scire,  fratres  charissimi,  quia,  sicul  B  (26),  sed  de  illis  qui  mente  et  desiderio  sunt  civc? 


duae  fuerunt  civitates,  Jerusalem  scilicet  et  Baby* 
lonia,  quarum  altera  afflixit  alteram  et  captivavit; 
ita  modo  duae  civitates  sunt,  una  bonorum,  altera 
▼ero  malorum ,  permistae  corpore»  separatae  corde, 
ierusalem  videlicct  et  Babylonia.  Tenetur  ergo 
Jerusalem  captiva  in  Babylonia,  sed  non  tota. 
Cives  enim  ejus  sunt  angeli  omnia  miseriae  extor- 
res ;  sed  tenetur  captiva  secundum  homines  prae- 
destinatosad  gloriain,  qui  perpeccatumcaptivi  sunt, 
et  a  patria  peregrini.  De  ea  igitur  captiva  hlc  agi- 
tur;  de  reatu  (2i)  vero  supra  egit  in  Psalmo  illo, 
▼idelicet  :  Te  decet  hymnui^  Deus,  in  Sion  (Pia/. 
Lxiv).  Ibi  dicitur :  Te  decethymnu$^  Deus,  in  Sion; 
hic  autem  :  Super  flumina  Babyloms,  illie  sedimus 
et  flevimus  :  dum  recordaremuT  (Psai.  cxxxvi),  sci-  ^ 
licet  quia  in  ista  Babylonia,  id  est  in  confusione 
hujuft  saeculi,  non  cives  hal^tamus,  sed  captivi  te- 
nemur,  et  sedemus  humilea  pQenilendo ,  et  peccata 
conlitendo.  Sunt  autem  et  alii  futuri  Jerusalem 
cives,  qui  jam  sunt  praedestinatione ,  sed  adbuc 
corpore  et  corde  sunt  cives  Babyloniae ,  eique  ser- 
viunt.  Habet  enim  Babylonia  amatores  suos  consu- 
lentes  paci  temporali ,  et  nihil  ultra  sperantes,  to- 
tumque  gaudium  suum  ibi  ponenles ;  et  videmus 
eos  pro  re  publica  et  terrena  plurimum  laborare. 
Sed  quicunque  in  ea  non  superbe  sed  fideliter  ver- 
santur,  ut  quantum  intelligunt,  fidem  exhibeant 
quam  possunt,  et  quibus  possunt ;  eos  non   sinit 


Jerusalem.  Modus  bipertitus  est.  Hic  psalmus  (27) 
primo  videlicet  captivitandis  longe  post  Nabucho- 
donosor,  quos  deflet  Jeremias  hic  sua  mala  flere, 
nec  monet  mala  oblivisci ;  Hierusalem  inducit  in 
figura  nostri.  Secundo  contra  hostes  ad  Deum  fit 
conversio  ibi,  cum  dicltur  :  Memor  esto,  Domine , 
filiorum  Edom  {PsaL  cxxxvi).  Propbelia  ergo  in 
persona  captivl  populi,  qui  quasi  laudibus  stan- 
tium  in  domo  excitatur,  lamentationem  hanc  pro- 
fudit  desiderio  patriae,  dicens  : 

Stiper  flumina  Babylonis,  scilicct  !n  tam  nobii 
loco  sedimus  humiliati ,  non  erecti  per  superbiam, 
non  Jacentes  per  ruinam.  Flumina  Babylonis  sunt 
omnia  quae  hic  amantur  et  trahseunt.  Quae  atten- 
dentes  sancti,  non  se  eis  amore  immiscent,  sed 
supra  sedent,  ea  contemnendo,  et  flent  pro  eis  qui 
rapinntur,  et  pro  se  qui  ibi  captivi  tenentur.  Unde 
sequitur  :  et  flevimus,  scilicet  incolatum  nostrum. 
Sedimus,  dico,  et  flevimus^  dum  recordaremur  Sioti, 
ubi  nibil  fluit.  Non  quod  aliud  fleamus  nisi  pro  Sion» 
ut  jusii  homines  faciunt.  Multi  enim  sunt  flenltSB 
fletu  Babylonio,  qui  et  gaudent  gaudio  Babylonio, 
quia  lucris  gaudent,  et  pro  temporalibus  deflent 
damnis.  Utrumque  de  Babylonia  est.  Flere  utique 
debel  quisque,  sed  recordando  Sion. 

Ilerum  dicit  :  In  salicibus  in  medio  ejus  suspen- 
dimus  organa  nostra.  In  hostili  enhn  terra  dulcis 
est  recordatio  patriae.  Jn  salicibus ,  id  est  in  nialis 


Deus  perire  in  Babylone,  quia  praedestinavit  eos  ^  quae  sunt  in  medio  ejuSf  quae  scilicet  rigantur  flu- 


cives  Jerusalcm.  Intelligit  enim  charitatem'  (i5), 
scilicet  aemulationem  eorum ;  et  ostendit  eis  aliam 
civitatem  pro  qua  bborent,  ad  quam  suspirent,  et 
ad  quam  alios  bortentur.  Unde  Dominus  in  Evan- 
gelio  :  Qui  in  modico  pdelis  est,  et  in  magno  fidelis 
est  {Luc,  XVI ).  Et  rursus  :  Si  in  alieno  fidetes  non 
fuislis ,  quod  vestrum  est  quis  dabit  vobis  ?  (ibid,). 
De  talibus  tamen  non  agit  hic  psaimus  suspirare 


minibus  Babylonis,  videlicet  steriles  sunt  in  bono 
opere,  et  sunt  in  mcdio  Babylonis,  id  est  multum 
mali,  scilicet  cupidi  et  avari.  Sunt  enim  aliqui  in 
exierioribus  Babylonis  partibus ,  non  sic  concupi- 
sceniiis  obruti.  In  illis,  inquam»  salicibus,  quae  sunt 
in  medio  Babylonis ,  id  est  alv  illis  valde  malls^, 
suspendimus,  id  est  distulimus  et  subtraximus  or- 
gana  nostra ,  scilicet  Scripturaf  et  promlsaa  Dei. 


(ti)  Reddilu,  ut  iu  Glossa. 

(25)  Augustinus  ait  :  eaptivitatem ,  sed  beatus 
Martinus  adbaeret  glossae,  ei  aua  et  ex  praefato 
Patre  eiiarrat.  In  hunc  psalmum  naec  omnia  consar- 
cinavit. 

(i6)  Abest  hoc  verbum  a  Glossa,  et  supecest  om- 


nino. 

(37)  Locus  depravatus,  qnem  ilc.|iahet  Glossa  : 
Prtmo,  captivandos  lofiae  posl  per  Nabuckodonosor 
{quos  deflevit  Jeremias)  he  sua  malaflere^  nee  tmen 
et  inter  mala  obHvisei,  Jerusalem  mdueftf  ete. 


978  S.  MARTINI 

Augdslinus  :  Ab  kii  enim  poreii  et  canibui  Scriptu- 
ra^averlimuSf  non  eii  alligamui,  ied  differendo  ius- 
pemiimui,  Ei  dicendum ,  quod  \is  doloris  exagge- 
raiur»  quando  delectaiio,.  qua  se  consolari  solebanl, 
suspendilur. 

Sequitur  -.  Quia  illic  interrogaternnt  noi  qui  capti- 
voi  duxerunt  noi  verba  cantionum,  Et  quare  suspen- 
dimiis  organa  nostra?  Augustinus  :  Quia  videlicet 
iliic^  id  eit  in  Babghnia ,  interrogaverunt  noi  ten- 
tantei^  non  perficieniei ,  qui  caplivoi  duxeruni  nos» 
ied  dMolui  et  angeli  ejui  qui  iuterrogate  dicuntur^ 
dumiUiinterrogant  inquibui  operantur,  Quid  iuler- 
rogav«*runt?  Yerba  scilicet  caniionum,  velcantico- 
mm,  id  est  oraiiones  aggraiulationis  ei  professionis 
nostrse,  ut  eum  quaeritur  hujusmodi  :  Quid  prodest 
Christus»  aut  quae  est  alia  vita  ?  Nonne  ex  quo  venit 
Christus,  pejora  sunt  in  rebus  mundanis,  quam 
ftieruni  antea,  ei  feliciores  eraiit  iunc  humanae  res, 
quan  modo?  Dicani  nobis  Cbrisiiani  quid  boni 
aitulit  Christus?  Quare.  mihi  imperas  ut  credam 
de  Christo,  et  de  alia  \'ita,.quam  non  \ideo?  Et 
qui  abduxerunt  iios»  a  socieiate  scilicet  augelorum ; 
et  adduxe^Mnt  ad  has  miserias,  stibaudi,  ubi  inter- 
rogaverunt  uos ,  diccntes  :  Bymnum  cantate  nobii 
de  canticii  Sion.  Sed  bis,  qui  hujusmodl  nos  inier- 
rognnt,  respondemus.  Babylonia  vos  portat  ^  Daby- 
k>nia  vos  conlinet,  Babylonia  vos  nutrit,  et  non 
nostis  capere,  nisi  quod  fluit  in  iempore;  aeterna 
Diediiari  ignoraiis,  pieni  eslis  cupidiiaiibus  nialis. 
llis  auiem  qui  sunt  nialis  pleni,  non  debemus  orga* 
num  pcrcutere,  sed  suspenilere.  Diabolus  enim  pcr 
suos  asiuie  quaerit,  ut  irrideai.  Uude  ei  responden- 
dum  eis  :  Quomodo  cantabimui  canticutn  Domini 
i»  t€rra  aliena  ?  Cavenduni  est  iie  quis,  iimens  ta- 
libus  displicere,  coneiipiscal  amiciiias  eorum,  et 
incipiai  delectari  in  Babylonia.  Augusiinus  :  Po- 
pulu9  autem  iite  undique  interrogantei  ^  adulantei, 
irriiorei,  reprehemoreit  et  quaii  inter  eoi  periclilani 
animum  erexit  ad  recordationem  Sion,  et  constrixit 
Ujuramento^  dicem  :  i  Si  oblilui  fuero  tui^  Jeru- 
$alem^  oblivioni  deiur  dextera  mea,  i 

Augustinus  :  Quoii  diceret :  Ulii  non  cantavi,  ied 
$i  inter  verba  illorum  c  oblitui  fuero  tui  Jeruia- 
lenif  9  ut  eii  plaeere  velim ,  «  oblivioni  detur,  >  vel 
obliwiicatur  me  dextera  mea^  id  at  vita  aterna,  quw 
eit  dextera  mea.  Unde  alibi :  Lwva  ejui  iub  capite 
meo,  et  dextera  illiui  amplexabitur  me  (Cant,  u). 
Sinisira  mea  est  vila  temporalis.  Quidquid  ergo 
facis  pro  vita  aeterna ,  dexlera  iua  operatur,  Sed  si 
alio  iniendis,  sinisira  se  immiscuii,  ei  in  ea  deie- 
ctatus  quasi  in  dexCera,  perdis  aeierna.  Cassiodorus : 
l^ota  quod  conditionem  ponit^  quam  neceae  at  fieri, 
U$  si  ablilui  Jeruialem  fuerit,  delur  oblivioni.  Itein 
ait  :  t  Adhcereat  lingua  mea  faucibui  meis,  ii  non 
meminero  tui.  >  Auguslinus  :  Ac  ii  popului  Israel 
in  oaptivitate  poiitui  diceret :  Obmuteicam,  et  mutui 
fiam  in  Dei  laudibuit  ii  non  fuero  tui  memor  :  quod 
eit  coniolatio  fietui,  et  miieriarump  Sic  coniigit  ut 
pronuqiiat,  Mutus  enim  fit  qui  memor  Dei  non  est ; 


LEGiOISENSlS  980 

A  quia,  quid  sonai,  quhi  loqnitur,  qui  cantkura  Sioa 
non  sonai?  Caniicum  Jerusalem  lingua  nostra  est^ 
scilicet  lingua  fldelium.  Cauticum  deleclationis  sae- 
culi  hujus  lingiia  barbara  est.  &Ioi;iuus  itaque  esl 
Deo,  qul  obliius  est  Jerusalem.  Unde  bene  aii  : 
Si  non  meminero  Itit,  scilicet  cum  amore.  Unde  sub- 
dit  :  Si  non  propoiuero  te ,  Jerusalem ,  iii  primeipio 
lcctitia  mem,  id  esi  si  non  csi  mihi  praecipua  de  ie 
laetiiia,  et  in  te,  o  Jerusalem.  ibi  enim  est  summa 
laetiiia,  ubi.  Deo  perfruemur,  ubi  de  fraiemitaie  co^ 
haerenie  securi  eriiuus,  quia  nihil  ibi  deleciabitur 
nisi  bonum.  Morietur  ibi  omnis  necessitas,  ei  orie- 
tur  omnis  fdiciias^.  Iteruin  subjungit,  dicens  :  Ife- 
mor  eito ,  Domine ,  filiorum  Edom  in  die  Jeruta" 
lem.  Secunda  pars,  ubi  contra  bostes  ad  Denm  fii 

B  conversio.  Quast  dicerei :  Ego  ita  me  habeo;  sed,  o 
Domine,  memor  esto  filiorum  Edom  in  die  Jem- 
salem.  Edom  idem  est,  qui  et  Esau.  Dictus  esi  au- 
iera  Edom,  Esau  ei  Seir.  Filii  autera  Edom«  id  esi 
Idumaei,  fueruni  impedimenlo  Judasis  reaedificaa- 
tibus  Jerusalem  post  redilum  de  Babylonia,  vel  io. 
desiruciione  Jerusalem  fueruni  conjuncti  Baby- 
loniis.  Unde  postea  dicit :  Filia  Eabylania  miiera. 
Et  est  sensus  :  Meraor  esto,  Doinine,  filiorum 
Edora ,  id  esi  puni  eos  pro  eo  qu^df  feceruni  in  die- 
reslituiionis  Jerusalera,  quam  impedierunit  vel  lu 
die  quo  everieruni  eam  adjuncii  BabyloniiSw 

Ecce-  quid  faciunt,  qui  dicunt :  Exinanite,  exina- 
ittte,  elc.  Ac  si  apertius  diceret  :  Quidquid  est  in 
ea  usque  ad  fundamenium  auferte,  nec  unus  lapis, 
yel  unus  civis  remaaeat  in  Jerusalem.  Sequiiur  : 
Filia  Babylonii  miiera.  Beatuit  qui  tetribuei  tibi  re- 
tributionem  tuam ,  quam  retriMiti  nobii.  Quasi  ill» 
dicereiit  iia  :  Sed,  o  fiUa  fiabylonis,  tu  eiiam  misera 
es  iii  tua  cxsultalioiie  ei  praesumptione.  Et  dicit 
filiam  Babylonis  iduraaeam,  quae  Babyloniis  se  addi- 
dii.  Sed  beatui,  inquit,  ^tct  retribuet  tibi  retributio- 
nem  tuam  ,  quam  retribuisti  nobii.  Deus  scilicet 
reiribuet  quara  rciribulionem ;  beatus  qui  tenebit,ci 
allidet  parvulos  ad  petrara^  Ad  liiteram  basc  fecit 
Deus  pcr  eosdein,  qui  percusserunt  Judaeos.  Yel 
mystice  putest  iniclligi.  Angusiinus  :  Esau  enim 
omnei  significat  carnalei  hominei,  et  Jacob  ifiritua- 
lei.  Esau  aulem  appcllatus  est  Edom  a  cibo  quodam 

D  Ien:iculaerubeo,  pro  quo  vendidit  primogenila  sua 
minori  fratri,  scilicet  Jacob  {Gen.  ixv).  llle  autem 
concessii  cibum  volupiaiis,  et  sumpsil  honorem 
dignitaiis,  et  iia  factus  est  ille  majer  dlgniiate,  qui 
erat  minor  ienipore.  Major  itaque  cst  carnalis  bo^ 
mo,  minor  spiritualis,  quia  priiis  est  quod  aniroale, 
deinde  quod  spirituale  (/  Cor.  xv).  Omnis  enlm  qui 
nascitur,  carnalis  est ,  et  animali»  incipii  esse.  Si 
autem  a  captivitaie  converiilur,  in  rediiu  Jerusa- 
lem  renovatur,  et  fii  renovaiio  quaedam  pro  inte- 
riori  homine.  Et  sicut  major  frater  Esau  inimicus 
fuit  Jacob,  ita  omnes  carnales  inimici  sunt  spiii^ 
tualium.  Unde  aii :  Memor  eHo^  Domine,  filioruni 
Edoni,  CassioJorus  :  •  Memor  ato ,  Domine,  /1/»- 
r»m  Edomt  >  id  eit  earnailum,  qui  sunt  inimici . 


981  SERMONES.  -  SERM.  XXVII. 

etotikmf  id  esl  Ubera  nos  ab  illis  in  die  sequestra- 
tionis  Jerusalem^  scilicet  quando  sequestrabuntur 
a  Jerusatem^  videlicet  ut  ipsi  mali  puniantur,  et 
boni  eoronentur,  Si^quilur  :  Qui  dicunt  exinanitet 
exinanite  usque  ad  fundamentum  in  ea^  Jerusa- 
lem,  scilicet  Ecclesia.  El  dioltur  hoc  a  simili  ci- 
sternse,  unde  si  aqua  hauritur,  usque  ad  fundamen- 
tum  pervenilur.  Sed  prodesl  etiam  lalibus  vitam 
tollere,  quibus  in  fundamento,  quod  est  Christus, 
vila  aeterna  est.  Dum  putant  mali  nocere,  bonis 
dant  coronas.  Deinde  convertens  sermonem  ad  ci- 
Titatem  illorum  ait :  Sed,  o  filia  Babylonis ,  misera 
es  in  ipsa  exsultatione  tua,  et  in  ipsa  pr<£sumptione 
tua,  et  inimicis  tuis. 

Nota,  quod  civitas  malorum  Dabylonia  dicitur,  et 
filia  Babylonis ;  quomodo  Ecclesia  dicitur  Sion ,  et 
filia  Sion.  Dabylon  per  successioncm,  et  imilatio- 
iiem  facta  est  Babylonis  filia ;  sicut  per  successionem 
Ecclesia  facta  est  filia  Sion.  Iterum  subjungens,  ait : 
BeatuSt  qui  retribuet  libi  relributionem  tuam ,  quam 
retribuisti  tto6Js,  scilicet  allisionem  spiritualem  pro 
illisionecarnaIi,quam  retribuisti  nobis,sciIicetodium 
pro  dilectione  nostra.  Augustinus  :  Quam  retribu- 
tionem  beatus  qui  tenebit,  ei  allidet^  parvulos  tuos  ad 
petram,  id  est  Christum ;  scilicet  captivos  tuos  redu- 
C€t  ad  viam  veritatis,  Qui  dum  parvuli  lunl,  possunt 
redud  nonomnino  in  malitia  obdurati,ye\  secundum 
nioralem  sensum  totum  potest  aceipi.  Edom  enim 
qui  interpretatur  terrenus  vel  sanguinem  ,.carnaiitas 
est,  quae  per  illicitos  motus,  tanquam  per  lilios  suos 
nos  seducit.  Et  est  sensus  :  Memoresto^  Domine, 
filiorum  Edom,  id  est  illicitorum  carnis  motuum,  ut 
ailidas  eos  in  die  Jerusalem,  id  est  iii  bonis,  qui 
sunt  dics  Ecclesiae.  Unde  dicitur  :  Dies  diei  eructat 
terbum  bonum  (Psal,  xvui).  Qui  dicunt  :  Exinanitet 
exinanile  usque  ad  fundamentumin  ea.  Coacervatione 
enim  vitiorum  subrepil  difiidenlia,  sed  filia  Babylo- 
jiis  misera.  Cassiodorus  :  Fiiia  Babylonis  est  caro , 
quce  confusionem  peccatorum  inyerit,  cui  digna  com- 
pensatio  daturj  ut  sicut  concitat  ad  vitia  repiessa 
gubdatur  virtutibus, 

Lnde  subditur  :  Beatusy  qui  retribuet  tibi  relribu- 
tionem,  quam  retribuisti  nobis.  Cassiodorus  :  Quod 
earni  retribuere  beatorum  est^  qui  etiam  parvulos,  qui 
ex  carne  uascunlur,  id  est  magnos  molus  antequam 
crescant,  retinent,  ne  sint  liberi,  et  allidunt  ad  pe- 
tram  Christum,  ut  confracti  pereant.  Unde  subdit  :< 
Beatus,  qui  tenebit,  et  allidet  parvulos  suos  ad  pe- 
tram.  Ecce  digna  retributio.  Augustinus  :  Vt  enim 
Babylonia  natos  in  mundo,  dum  parvi  sunt,  paren- 
tum  et  sceculi  hujus  suffocat  erroribus,  ita  qui  jam 
juvenes  sunt,  data  agnitione  Dei,  parvulos  Babylonis 
allidunt,  id  est  nascentes,  antequam  robur  accipiant, 
Sicut  facilius  vincuntur,  scilicet  dum  parvi  sunt,  sic 
et  majores  ad  pelram  occidendi  sunt.  Oportet  igilur 
nos,  charissimi,  de  Babylonia,  idest  dc  conversa- 
lione  carnali  recedere,  et  vitia  illecebrosoe  c^rnis , 


IN  DOMINICA  11  POST  PASCHA.  m 

A  quaeparvuli  dicuntur,  adpetram,quae  est  Christus, 
aliidere  ut,  Deo  adjuvante,  expediti  ad  supernam 
Jerusalem,  in  qua  cives  sumus  decreti,  secundum 
Jereniix  consilium,  possimus  porvenire. 

Fugile,  inquit,  demedio  Babylonis,  ut  salvetunus-- 
quisQue  animam  suam  {Jer,  Li).  Mystice  propheta  ad 
fidelium  exhortationem  convertit  verba,  ut  fugiant 
de  medio  Babylonis,  id  esl  de  roultitudine  coufusio- 
nis.  Quasi  diceret :  Non  pigre,  non  pedetentim,sed 
velociter  exite.  Quicunque  confusam  Labelis  ani- . 
ninm  variorum  passione  vitiorum,  ad  vos  sermo 
dirigitur.  Potest  evenire,  ut  quis  in  Babylone  sil, 
sed  cum  in  exlremis  finibus,  quodammodo  exlra 
Babylonem  esse  videatur.  Aliud  autem  est,  in  roedlo 
Babylonisesse,  ut  dum  undique  acquale  sit  spallum, 

B  et  in  umbilico  ejus,  quasi  in  medio  cordis  animalis 
habitet.  Sicut  enim  animalis  medium  cor  est,  ct 
Lucas  (28)  cor  terrse  medium  terrae  nominat,  sic  in 
Ezecbiele  dici  videtur  in  corde  maris  positus  Tyru5; 
{Ezech.  xxvii).  Nunc  eliam  peccalores  <le  medio 
Babylonis,  id  est  de  corde  ejus,  fugere  debent.  Di> 
catur  ergo  :  Fugite  de  medio BabyloniSyUi  medieta- 
lem  deserentes,  in  finibus  incipiatis  esse,  non  in 
medio.  Qui  enim  valde  dimersus  est  vitiis,  medio 
Babylonis  habitator  est.  Qui  paulalim  vitia  relin- 
quit,  et  naturam  ad  meliora  convertit,  el  incipit  non 
lam  virtutes  possidere,  quam  cupere,  de  medio  Ba- 
bylonis  fugit,  non  tamen  ex  tolo  discedit.  Taliler 
exponendo,  credendum  est  sacras  litteras,  ne  ununi 
quidem  apicem  habere  vacuum  a  Dei  sapicntia.  Qui 
enim*  ait ;  Non  apparebit  in  conspectu  meo  vacuus 
{Exod,  xxiii),  multo  plus  ipse  non  in  vacuum  lo- 
quitur.  De  plenitudine  ejus  accipientes,  qui  pro- 
pbetae  erant,de  plenitudine  sumpta  cecinerunt.  Ideo 
igitur  facta  volumina  spiritum  pleniludinis  spiranl, 
nihilque  est,  quod  non  a  pleniludine  divinae  roaje- 
stalis  descendat.  Spirant  autem  his,  qui  habent 
oculos  ad  videnda  coelestia,  el  aures  ad  audienda 
divina,  et  nares  ad  ea  quac  sunt  plenitudinis  sen- 
lienda.  Primum  ergo  oportet  fugere  de  medio  Ba- 
bylonis,  dciiide  singuIasanimasxesalvare.Nec  tan- 
tum  dixit,  salvate,  sed  secundum  aliam  editionem, 
resalvate.  Quia  ergo  quidam  guslnntes  salutem ,  et 
de  ea  per  peccatum  corruentes  veniunt  in  Babylone'; 

D  ideo  oporlet  unumquemque  resalvare  animam  suam 
it  incipiat  recuperare,  quod  perdidit.  Unde  legimus 
lixisse  beatum  Pctrum  apostolum  :  Reportabimus  fi- 
tei  finem  animarum  nostr^irum  {l  Petr,  i,9,  el  dcest 
fortasse  verbum  salutem),  etc.  Sed  in  iiobisest  fu- 
^ere  deBabylone,  et  in  noslra  potestate,,si  velimus, 
resuscitare,  quod  corruit.  Quod  in  nobi&  corniit , 
procul  dubio  resuscitamus,  si  inter  mala,  qu«  pa- 
limur,  humililer  culpas  nostras  ad  memoriam  re- 
vocamus,  et  Dei  justitiam  laudamus-^si  in  advcrsis, 
sicut  et  in  prosperis,  omnipotenti  Deo  gratias  refe- 
rimus.  His  profecto  armis  antiquus  hostis  duriiis  a 
uobis  impuguatur,  et  ejusarma  franguntur,  si  pa- 


(28)  Imo  MaUbKus  (xii,4')) :  nam  hic  lantum  est  qui  ait  :  Erit  FUius  hominis  in  corde  terra. 


m 


S.  MARTINl  LEGIONExNSlS 


m 


tieBter  adver&a  toleramut,  et  peccala  pro  quibus  A  quUUtalis  bonnm,  qua  perturoaliane  feriam^  |miimc. 


jtiste  IWsi  judicio  nobis  inferuntur,  emendaaius,  et 

lAter  lisec  adversus  Deum  non  aolum  non  murmu^ 

ramus,  sed  et  ipsius  nomen  inr^santer  beoedici-i 

musi  fticut  beatum  lob  in  suis  fla|[elii5  fecisse  legtmus* 

Nam  et  cum  ilii  uxor  ejue  diceret  :  Adkuc  per- 

manet  m  simplisitate  tua ,  benedic  Deo^  el  morere 

Uob  II}»  proliiius  respondit,  dicens  ;  Qua$i  una  de 

0ul9k  mulieribus  heuta  et,  Et  adjecit :  Si  bona  sut- 

Cipimut  de  manu  Domftti,  mala  quare  non  tusti- 

neaam?  Gregorius  (29)  :  Ecce  ubique  hotiit  fran- 

ffUur,  ubique  tuperatur,  Pet  euncta  tentationum  ar^ 

guwtenta  tuccubuii^  qui  et  illud  tuum  familiare  tota- 

tium  etiam  de  muliere  amitit.  Inter  htec  igitur  san- 

ctum  virum  intueri  libet  forat  vero  wacuum^  intrinse- 

cut  Deo  plenum,  Paulut  eum  in  temetipto  divitiat 

internm  tapieniix  contpiceret^  teque  iptum  exteriut 

corruptibile  corput  tiderA^  ail :  tHabemut  thetaurum 

istum  in  vasis  fictilibut  {U  Cor,  iv).  i  Ecce  in  beatum 

Job  vat  fictile  tcissuram  vulnerum  exteriut  tentit^  ted 

hic  thetaurus  iutenus  integer  mansit,  Forat  enim  per 

vulnera  crepuit,  ted  indeficienter  interiut  matcent  the- 

taurut  tapienti^,  per  eruditionit  verba  emanatit , 

dicent :  i  St  bona  tuteepimut  de  mauu  Domini^mala 

quare  non  tuttineamutf  *  Bona.tcilicet  dona  Dei  vel 

Umporatia,^  vei  atema^;  mata  autem,  fiagetta  praten" 

tia  appettant,  de  qtiibut  per  prophetam  Dominut  di- 

cit :  c  Ego  Dominut,  et  non  est  atter^  formant  /ticriti, 

et  creant  tenebrat^'  facient  pacem^  et  creant  matum 


Sed  ittud  vatde  in  ejut  verbit  intuendum  eet ,  conhm 
perguationem  eonjugit^  quamta  ceMtideratiomt  artem 
eolligatf  dicent :  i  Si  bona  aeeepimut  de  nuutu  D^ 
mini,  mata  quare  non  tuttineamut  ?  »  Magna  quippi 
contolatio  tributationit  ett,  ti  cum  adverta  patiwuur^ 
actorit  nottri  dona  ad.  memoriam  revocamut.  Nm 
frangit,  quod  ex  dolore  obviat^  ti  menti  citiut  hae 
quodex  munere  tublevat^oecurrat.Hinc  namque  tcrip^ 
tum  ett :  i  In  die  bonorum  ne  immemor  tit  mate- 
rum;  et  in  die  matorum  ne  immemor  tit  bonorum 
{Eccli,  ii).  I  Quitquit  enim  dona  Dei  percipit^  <t  de 
doHorum  perceptione  nequaqmam  etiam  per  ftagetU 
pertimescit,  in  etationem  per  tatitiam  eorruit.  Qiut- 
quitautemflageltit  atteritur^  ti  fiagellatiouit  tempore 
'  nequaquam  te  ex  donit^  qua  eum  contigit  aceepitu , 
contotatur,  ab  ttatu  mentit  omnimoda  desperatione 
de%truitur,  Sic  ergo  utraque  jungenda  tunt^  ut  unum 
temper  ex  aliero  fulciaiur^  quatenut  et  ftagetti  pcenam 
memoria  temperet  donornm^  et  donorum  memcriam 
tutpicio^  ac  formido  ntordeat  fiagelti.  Sanetut  igitur 
vir^  ut  opprettam  mentem  inter  vulnera  mutceat^  im 
fiagettorum  dotoribut  btandimenta  donorum  pentat , 
dicent :  i  Si  bona  tutcepimut  de  manu  Domim^  mala 
quare  non  tuttineamut  ftUbiet  bene  prannittit.  cum 
ait :  c  Locuta  ett^  quasi  una  ex  ineptit  mutieribut.  > 
Quia  enim  pravoe  mulierit^  non  autem  texut  in  vitio 
ett^  nequaquam  ait :  i  Lacuta  et^  quati  una  ex  mutie' 
ribut,  I  ted,  iquasiex  ineptitmutieribut;  i  ut  videti- 


{Itai.  xLv).  I  Neque  enim  mata,  quai  nutta  tua  na-  C  ^^^  otlendalur,  quia  quod  pravum  sapil,  aeeendentit 


tura  tubtittunt^  a  Domino  creantur  :  ted  creare  te 
mata  Dominut  indicat,  cum  ret  bene  conditat,  nobis 
mate  agentibutf  in  fiagetlum  format,  ut  ea  ipsa,  et 
per  dotorem,  quo  feriunt,  detinquentibus  mala  sint , 
et  per  naturam,  qua  existunt,  bona.  Unde  et  venenum 
mort  quidem  est  homini,  sed  tamen  vita  serpenti. 
Amoreenim  prcetentium  ab  actorit  nottri  ditectione 
reccttimut,  et  perverta  ment,  dum  detectationi  erea- 
turtBte  Mdidit,  a  Creatorit  tocietate  tete  ditjunxit, 
Ex  hit  ergo  a  Creatore  ferienda  erat,  qua  errant^ 
actori  creaturam  prttpotuerat :  ut  unde  homo  cutpam 
nontimuit  admittere  tuperbut,  inde  pomam  inveniret 
corrigendut :  et  tanto  citiut  retpiceret  ad  itta ,  quce 
perdidit,  quanto  dotorit  poeuam  (30)  ette  contpiceret. 


ttuttitias,  non  conditas  sit  naturm. 

Sequitur :  i  In  omnibus  his  non  peccavit  Job  tabiit 
tuit,  I  Duobut  modit  tabiit  detinquimut  :  eum  vei 
injutta  dicimut,  aut  jutta  reticemut.  Nam  ti  ati^ 
quando  et  tacere  eutpa  non  ettet^  propketa  non  diee* 
ret :  i  Va  mihi,  quia  tacui  {Isa.  vi).  Beatut  igitur 
Job  in  cunclit  qum  egit,  tabiit  tuit  ndmma  peccavit ; 
quia  nec  conlra  ferientem  tuperba  dsxit^  nee  eantra 
tuadentem  recta  reticuit^  Nec  toquent  ergpf  nee  Imcm 
detiquit,  quia  et  fiageltanti  patri  gratiat  tedMU^  et 
mate  suadenli  conjugi  doctrince  tapientiam  mituttra- 
vit.  Quia  enim  tcivit  quid  deberet  Deo^  quid  praximot 
tciticet  patientiam  Conditori^  tapientiam  comjagi  : 
idcirco  et  hanc  redarguendo  doeuit.  et  iUum  gratiat 


t//a  ^iiar  quastivit,  Vnde  et  bene  dicitur ;  i  Formant      agendo  taudavit.  Quis  autem  nostrum  ti 

tucem^  et  creant  tenebratt  »  quia  cum  per  fiagella 

dotorit  exteriut  lenebne  creantur,  intutper  eruditio^ 

vem  tux  mentit  accenditur.  »  Facient,  inquil,  pacem 

ct  creant  matum  ;  »  ^nta  tunc  nobis  pax  cum  Deo 

redditur,  cum  hcec  qum  bene  suut  condila^  sed  non 

bene  concupita,  in  ea,  quas  nobis  mata  tunt,  fiagelta 

tsrtuntur,  Per  cutpamquippe  Deo  discordet  exstiti- 

mus;  et  ideo  dignum  est,  ut  ad  pacem  illiut  per  fia- 

getta  redeamut ;  ut  cum  unaquaque  ret  bene  condita 

nobis  in  dotorem  vertitut,  correcti  ment  hominis  ad 

actoris  pacem  humititer  reformelur,  Hmc  itaque  in 

ftagetla  beatus  Job  mala  nominat,  quia  tatutit  et  tran- 


libet  vutnut  tautce  percuttionit  accipetetf  nam  mox 
ab  intimit  pruttratut  jacergt,  Ecce  ttratut  /ori$  vutr 
ueribus  carnis,  erectut  intrintecut  permanet  mwii- 
mifie  mentis,  et  sub  iemetipso  omne  jacutum  trant- 
votare  conspicil,  quod  ipte  exteriut  dittrieta  manu 
twvient  liostit  figit,  Vigitanter  deprehendit  jaeula^ 
modo  vutneribus  contra  se  in  faeie,  modo  verbis  quasi 
ex  tatere  intorta.  Et  bettator  notUr  cireumvaUan- 
tium  fervore  certaminum  deprehentut^  ubique  patiem- 
tim  tuoi  ctypeum  opponit^  undique  venientibue  sjncu- 
tis  obviat,  et  per  cuncta  virtutum  tatera  eireumupe' 
ctam  contra  irruentia  vulnera  memtem  totai.  Sed 


(39)  Lib.  111  Morat.,  num  15 


(30)  Greg.,  ptena. 


985  SERMONES.  —  SERM.  XXVII. 

antiquui  hostis,  f;uo  ardentius  vincitur,  eo  adhuc  ad 
insidias  ardentius  excilatur.  Ipic  eniin  de  totius  Ec- 
ctesia  profectu  tristaturt  damnis  la'tatur,  bonit  in- 
videns^  malis  congraiulans^  vitia  suggerens,  non  so» 
lum  Ecclesia;  parvulos,  sed  et  rectores  ad  agenda 
illicita  et  perpetranda  qua  Deo  contraria  sunt^  sine 
intermissione  provocans. 

Iloc  Sophonias  propheia  in  spirilu  cernenSy  et 
quasi  eorumdem  Ecciesiae  ministrorum  scelera  re- 
prehcndens,  figurate  sub  Ninive  cWitatis  specie 
aiebat :  Hcec  est  civitas  gloriosa  habitans  in  confi- 
dentia  :  qua:  dicebat  in  corde  suo  :  Ego  sum^  et  extra 
me  non  est  alia  amplius.  Onocrotalus,  inquit,  et  eri- 
cius  vel  cameleontes  in  liminaribus  ejus  morabuntur, 
Vox  cantantis  in  [enestra  corvt,  in  superliminari, 
quoniam  attenuabitur  robur  ejus  (ibid.).  Harum,  si 
plaret,  avium  ac  bestiarum  species  et  naturas, 
bealo  Isidoro  loquente  (3t),  audiumus.  Onocrotalon 
quai  Grxce  dicitur,  atis  cst  iongum  ct  Torte  habens 
rostrum,  cujus  duo  genera  sunt  :  unum  videlicet 
aquatile,  et  aiiud  solitudinis.  Gorvus  sive  corax  no- 
men  a  sono  gutturis  habet,  quod  voce  cor  accinet. 
Fertur  b:cc  avis,  qnod  editis  puliis  escam  plcne  non 
pnebeat,  priusquam  iu  eis  per  pennarum  nigredi 
nem  simiiiludinem  proprii  coloris  agnoseat.  Post- 
quam  vero  eos  tetris  plumis  aspexerit,  in  toto  agni- 
tos  abundantius  pascit.  11  ic  prior  in  cadaveribus 
ocuium  petit.  Gameleon  non  habet  unum  colorem, 
sed  diversa  est  varietatc  conspersus,  ut  pardus  di- 
citur  autem  hujus  cameleontis  corpuscuium  ad 
lolorcs,  quos  videt,  facillima  conversiune  variari, 
quod  aliorum  aninialium  iion  est  ita  ad  conversio- 
iiem  facilis  corpulentia.  Gameleon  paidus  dictus, 
eo  quod,  dum  sit  ut  pardus,  aibis  maculis  super 
aspersus,  colio  equino  simiiis,  pedibus  bubulinis, 
capite  tamen  caineleo  est  simiiis.  Ilunc  maxime 
iEthiopia  gignit.  Ericium  ^pinis  coopertum  est  ani- 
mal.  Quod  proinde  ericius  dicilur,  eo  quod  subrigit 
se,  quando  spinis  suis  clauditur,  quibus  undique 
protectus  est  contra  insidias.  Nam  statim  ut  aliquid 
persensecit,  priinum  se  subrigit,  atque  in  globum 
versus  in  sua  se  arma  recoliigit.  Hujus  prudentia 
taiis  est.  Nam  dum  absclderit  uvas  de  vite,  supinus 
sese  volutat  super  eas ,  et  sic  eas  exhibet  natis 
suis. 

Ista  a  beato  Isidoro  breviter  dicta,  iterum  necesse 
est  ut  ad  meinoriam  reducamus  ea  quae  superius 
Sophonias  praemisit  dicens  :  Hwc  est  civitas  habif 
tans  in  conpdentia^  quoi  dicebat  in  corde  suo  :  Ego 
stim,  et  extra  me  non  est  alia  amplius,  Onocrotalus^ 
et  ericius,  vel  cameleontes  in  liminaribus  ejus  mora- 
buntur.  Vox  cantantis  in  fenestra,  eorvus  in  super- 
iiminarif  quoniam  attenuabitur  robur  ejus,  Sub  Ni- 
nive  civitatis  specie  figurative  propheta  de  sancta 
Ecciesia  loquiiur  ista,  quod  sine  formidine  et  gravi 
gemiiu  dicere  non  possumus;  quia  hodie  quidam 
frustra  se  jactant  de  speciosa  esse  Ecciesia,  sed 


IN  DOMINIGA  U  POST  PASGHA  9o6 

A  factis  negant :  in  quibus  vittorum  greges  hahitant, 
et  animaiia  ventri  servientia,  et  bestiae,  quae  corda 
eoriini  coniedant,  et  onocrotalus  vei  cameleontes, 
qui  varios  habeill  colores,  id  est  diversis  Tiliis  in- 
baerentes,  et  ericius,  spinosum  sciiicet  animal,  ha* 
bitat  in  cordibus  eoruro.  Gorvus  etiam,  scilicet 
imniunda  avis,  in  fenestra,  id  est  in  corporeis  sen- 
sibus,  ut  semper  audiant,  vei  loquantur  maia.  Hm 
omnia  ideo  patiuntur,  quia  cum  sint  dediti  malis 
operibus,  promittunt  sibi  beatitudinem ,  et  alios 
despiciunt,  et  superbiunt,  et  ideo  fiunt  cubfle  be- 
^tiarum  :  ut  ubi  prius  habitabat  Pater,  et  Fiiius,  eC 
Spiritus  sanctus,  et  angeli  administratorii,  modo 
habeant  dsemones  iocum.  Et  angeli  sancti  prius 
inanentes  in  iliis,  sed  modo  transeuntes  mirabuntur 

"  et  stupebunt,  nec  siistinebunt  ruentes,  sed  ievabunt 
manus  removendo  a  sustentalione  eorum. 

Iterum  subjungit,  dicens  :  Quomodo  facta  est  in 
desertum  cubile  bestiarum?  Omnis  qui  transibit  per 
eamj  sibilabitf  et  movebit  manum  suam.  De  dial)olo 
.  et  angelis  ejus  possunt  haec  accipi,  qui  vastaverunt 
vineam,  quae  de  i£gypto  trnnslata  fuerat.  Trans- 
eunt  etiam  daemones  per  animam,  quae  teniplum 
Dei  fuerat,  et  essc  desit,  et  serpens  sibilando  venena 
suae  malitiae  in  ea  evomit,  et  manus,  id  est  opera, 
movet.  Unde  Salomon  :  Mors  et  vita  in  manibui 
linguiB  (Prov.  xviii),  id  est  in  operibus. 

Sequitur  :  Vce  provocatrix,  et  redempta  civitas,  co- 
lumba  non  audivit  vocem,  et  non  suscepit  disciplinam 

C;  (Soph,  iu).  Quasi  diceret  :  Vw  provgcatrix,  quae 
Deum  dulcem  et  miscreri  volentcro  in  amaritudinem 
sibi  converlit,  et  punire  cogit.  Et  redempta  civitas^ 
id  est  Ecclesia  a  Domino ;  columba,  quia  olim  fuit 
simplex,  non  audivit  vocem  praecepti  Dei,  et  non  «v- 
scepit  disciplinam  cum  corrigeretur.  Uerum  dicit : 
tit  Domino  non  est  confisa^  et  ad  Deum  tuum  non 
appropinquavit.  Ac  si  diceret :  Etiam  prementibus 
malis  in  Douiino  non  est  confisa,  ad  Deum  suum 
non  appropinquavit,  cum  ipse  dicat :  Ego  suin  Deus 
appropinquans,  post  tergum  ejus  non  ivit.  Principes 
ejus^  scilicet  Ecciesiae,  m  med.o  ejut,  quasi  leonet 
rugientes.  Post  generaiem  increpationem  describit 
etiain  vitia  principum,  qui  semper  versantur  in 
praedam  et  sanguinem  subjectorum.  Iterum  subjun- 

^  git,  dicens  :  iudices  ejus  lupi  vespere^  non  relinque* 
bant  in  mane.  Quasi  diceret :  Judices  ejiis  liipi  ra^ 
paces  non  reiinquebant  aliis  in  mane,  quod  posscni 
rapere. 

Ecciesia  ergo,  ut  superius  dicitur,  aliegorice  ci< 
vitas  est  redempta  sanguine  Ghristi,  et  columba  pro« 
pter  simpiicitatem  et  multitudinem  credentium,  cui 
iit  comminatio,  quia  procaciter  egit  in  Deum,  iiec 
voluit  audire  legem  Dei,  nec  suscipere  discipUnam» 
nec  confisa  est  in  Domino,  quia  noluit  appropinquare 
ad  Deum  bene  operando,  dum  Deo  et  saeculo  se 
posse  servire  credidit :  cujus  principes,  dum  de- 
saeviunt  in  subjectos,  magis  leones  quam  pastores 


(31)  Libr  u  Ettjm.y  cap.  7 


(81  S.  MARTLNI  LEGIONENSIS 

¥oe:  ndi  soDt.  Judices  eliam  siciit  lupi  occidentes,  A  Ecdeiia  Judivam  iudignanst  ait . 


088 
c  Non  calca  erun^ 


seiuper  in  vespera  tenebraruni  mancntes  nec  re- 
spicientes  ad  ortum  solis,  quasi  in  nocte  nemine 
\idente  depnedantur  possessiones  £cclesiae,  ut  non 
babeant  pauperes  quid  comedant  in  mane  vene  lu- 
cis,  quia  nec  parvi  cibi  relinquebantur  egentibus. 
Prophets  etiam,  id  est  magistri,  qui  debent  alios 
docere  de  Scripturis,  non  sunt  fideles,  sed  quasi 
iJiAdeies»  dum  fldem  quam  astruunt  verbis  destniunt 
CacUs.  Sacerdotes  etiam,  qui  sanguineni  Domini 
populis^  dividunt,  imperfecti  sunt  in  lege  Cbristi,  si 
putant  in  administratione  eucbarisli^  non  esse  re- 
quirendaro  sacerdotum  vitam,  sed  tantum  solemncm 
orationem.  De  quibus  dicitur :  Sacerdot  in  quo  fuerit 
maeulat  non  actedei  oblationem  offerre  Domino  (Levit 


eam  filii  insliiomm,  nec  pertraniiril  per  eam  tean^ 
(Job  xxviii).  Aliquando  vere  leana  nomine  hujus 
muttdi  civitaSf  id  ett  Babytonia  exprimilur,  qucs 
contra  vitam  innocenlium  immanitate  crudelitatis  ef- 
frenatur.  Quce  antiquo  hosti  quasi  leoni  sa^vissitno 
sociata,  perversce  persuasionis  ejus  semina  concipit^ 
et  reprobos  ex  se  filios  ad  similitudinem  iJlius  quasi 
crudeles  catulos  gignit.  CatuR  autem  teonum  sunt 
quidam  reprobi,  ad  iniquam  t^itam  malignorum  spiri* 
tuum  errore  generati :  qui  et  simul  omnts  universam 
mundi  civitatem  quam  prtvdtximus,  Babtjtoniam  vi- 
deticet  faciunt.  Et  tamen  iidem  singuti  Babytoma  /i/ii, 
quasi  non  lewna,  sed  teccna:  catuti  vocantur.  Sicut 
ettim  Sion  tota  simul  Ecclesia  dicitur,  fHai  autetn 


xxi).  Gum  baec  ergo  mala  sint  in  Ccclesia,  Dominiis  "  Sion  singuti  quique  sattctornm  memoranttir^  ita  et 

clemens  in  boc  quod  non  recedit  ab  Ccclesia,  et 

justus  in  hoc  quod  reddit  onicuiqiie  juxta  merita, 

cum  post  noctem  hajus  saecuii  mane  advenerit,  da- 

bit  in  lucem  judicium,  et  non  abscondetur,  vel  ipse 

vel  judicium  ejus ;  et  cum  exigel  a  singulis  com- 

missam  pecuniam,  noi  ikiqi.c  a|et,  sed  superbo» 

principes  destruet,  el  de  cathedns  detrahet„  et  dis- 

sipabuntur  anguli«  id  est  tortuosae  cogitaliones  in 

quibus  Pbarisoei  orant,  contempto  aiigulari  lapide. 

Desertae  etiam  viae  lient  juxta  illud  :  Iter  impiorum 

veribit  (Psal.  i),  ne  videlicci  ambulent  in  superbift 

et  pravitate ;  ei  urbes  eorum  male  aedificatx  de- 

struentur,  ne  habeant  malos  aedificalores.  Ac  si 

Deus  Ecclesiae  suae  loqueretur  dicens  his  verbis : 

llaec  omnia*comminatus  sum,  o  Ccclesia,  ut  abji- 

ciens  vitia,  suscipiens  disciplinam  ex  toto  non  pe- 

reas.  Dum  ilii  discip!inam  suscipere  praecipit,  et 

vitia  ab|icere  ^  quasi  piissimus  Patcr  ad  spiritualem 

vitam  perducere  cam  cupit.  Senriper  Deussanctam 

Ccclesiam   per  servos  suos  ad   nieliora  proveliit, 

semper  antiquus  bostis  eam  ianiare,  conturbare,  et 

ad  bene  operandum  per  malignitatis  suae  ministros 

impedire  contendit.  Deus  aulem  illius  vires  p^tcnter 

reprimit,  ne  tanta  mala  in  ejusdem  Ecclesiae  filios 

exerceai,  quanta  cupit.  Nam  ubi  abundavit  iniquitas, 

superabundavit  gratia  (Rom.  v). 

Unde  in  Job  legitur  :  i  Rugilus  tcotium,  et  vox 
lccence,  el  dentes  catutorum  leonutn  contriti  sunt  (Job 


filii  Babtjlonite  sitiguti  quique  reproborum^  et  eadem 
Babytonia  simul,  omnes  reprobi  vocantur.  Sed  san' 
cliviri,  qtiandiu  in  hacvitasunt,  semetipsos  sotlicita 
circumspectione  custodiunt,  ne  leo  circuiens  insid'ando 
subrepat,  id  est  antiqtius  hostis  sub  aliqua  imagitie 
virtulis  occidat ;  iie  lecettce  vox  auribus  obstrepat,  id 
est,  ne  Babytonice  gloria  sensum  ab  amore  patrim 
ccetestis  avertat;  ne  eatulorutn  dentes  mordeant,  id 
est,  ne  reproborutn  persuasio  in  corde  eonvalescai. 
At  contra  han-etici^  jam  quasi  de  sanctitate  securi  sunt 
quia  vita:  su(p  meritis  cuncta  stiperasse  suspicantur. 
Vnde  et  nunc  dicitur :  i  Rugitus  leonum^  et  vox 
lemnx,  et  detttes  cattdorum  contriti  sunt.  >  Ae  si 
aperie  hairetici  et  otnnes  inimici  Ecclesice  dicereni : 
yos  ideo  nutlis  ftagellis  atterimur^  quia  et  virtutem 
antiqui  hostis,  et  cupiditatem  terrencegtorice^  eiper- 
suationes  reproborum  omnium  vitai  meritis  supe^ 
rtxnies  calceamus.  Unde  et  adhuc  subditur  :  t  Ts^ris 
periit,  eo  quod  non  haberet  pradam^  et  caiuii  laonum 
dissipati  sunt.  i  Hunc  vocabulo  tigridis  repetit^  quem 
leonts  appellatione  signavit.  Satan  quippe  et  propter 
crudelitatem  leo'dicitur,  et  propter  mnltiformis  astU" 
ticB  varietatem^  non  incongrue  vocatur  tigris.  Modo 
enim  se,  stcut  est  perdittis^  humanis  sensibus  objicit ; 
modo  qua$i  angelum  lucis  oslendit ;  modo  stultorum 
mentes  blandiendo  persuadel ;  modo  ad  cutpam  ter» 
rendo  pertrahil ;  modo  suadere  vitia  aperte  nititstr  ; 
modo  in  suis  suggestionibus  sub  virtutum  specie  pat- 


iv).  Gregorius  (32)  :  Quia  nalura  uniuscujusque  rei  ^  tiatur.  Hwc  itaque  bellua,  qu*B  tanta  varietate  res-- 


ex  diversitate  componittirf  in  sacro  eloquio  per  rem 
quamlibet  licite  diversa  figuratttur.  Uabet  quippe  teo 
virtutem,  habet  et  sceviliatn.  Virtutes  ergo  Dominum 
signilicant,  swvitia  diabolutn  designat.  Uitic  enitn  de 
Domino  dicitur :  i  Vicit  leo  de  tribu  Juda,  radix 
David  {Apoc.  v).  Hinc  de  diabolo  Petrus  ait  ;  i  Ad- 
vertarius  vester  diabolus  tanquam  leo  rugiens  circuit, 
queerens  quem  devorel  (I  Petr.  v).  i  Lecena:  autem 
fiomine  aliquando  sancta  Ecctesia,  aliquattdo  vero 
Babylonia  designatur.  Pro  eo  enim  quod  contra  ctd- 
versa  audax  est^  leosni  Ecclesia  dicitur,  sicut  ejus* 
dem  beati  Job  vocibus  approbatur,  qui  derelictam  ab 


pergitur,  jure  tigris  vocatur,  qua:  apud  Septuaginta 
interpretes  formicoleon  (55)  dicilur.  Quod  videliut 
animat  absconsum  pulvere  formicas  frumenta  gestan- 
'  tes  interficit,  quia  nimirum  apostata  angelus  de  cogtis 
in  terram  projectus,  jt^slorum  menteSt  qui  b4>noruM 
sibi  operutn  refectionem  prceparant^  in  ipso  actionis 
itittere  allicit.  Cumquehas  per  insidias  superat^quasi 
formicas  frumenta  gestantes  improvisus  necat.  Reote 
aulem  formicoleon^  id  est  leo  et  formica  dicitur.  FoT' 
micis  autem^  ut  dixithus,  leo  est;  votatitibus  autem 
formica ;  quia  nimirum  antiquus  hostist  sicut  contra 
consentientes  fortis  est,  ita  contra  resistentes  debilis. 


(32)Lib.  V  3/ora/,  cap.  17. 


(55)  Imo  :  ttitjrmicoleon,  ut  Gregor. 


m  SERMONES.  —  SERM.  XXVll. 

Si  e  tim  $uggestionibu$  ejut  a$sensus  prochelur,  qua$i 
leo  tolerari  non  potest,  Si  autem  illi  resistitur,  quasi 
formica  atteriiur,  Atiis  ergo  leo  est,  aliis  formica; 
quia  crudelitatem  illius  camales  mentes  vix  tolerant, 
spirituales  vero  in/irmitatem  ejus  pede  virtutis  cai- 
eant,  Ut  ergo  supradictum  est,  sempcr  Deus  Ec- 
clesiam  suam  ad  meliora  provdiit,  et  antiquum 
hostem  omnesque  ejus  adversarios  sub  pedibus 
illius  conterit. 

Sed,  quod  dictu  grave  est,  fere  in  sancta  Ecclesia 
hodie  impletur  quod  frequenter  in  psalmo  legitur, 
Omnes,  inqiiit ,  dectinaverunt^  simut  inuliles  sunt^ 
non  est  qui  faciat  bonum  {Psat.  xiii),  Et  ieremias  : 
Calix,  inquity  aureus  Babylon  in  manu  Domtnt,  tn«- 
brians  omnem  terram  {Jer.  li).  Ac  si  diceret :  Calix 
aureus  Babyton,  id  est  ornatus  sermonis,  fit  maitti, 
hoc  est  in  potestatc  Domini,  inebrians  vitii  omnein 
terrani,  omnes  scilicet  qiii  terra  sunt.  Vide  omiies 
homines  fere  ebrios.  Inebriamur  ira,  tristitia,  ei 
inente  excedimus  amore,  concupiscentia,  vana  glo- 
ria.  Animadverte  oronemtcrram  pienam  esse  pec* 
catis,  et  non  quxrcs  quomodo  Babylon  omnem  ter* 
ram  inebriaverit.  Justus  enim  non  est  in  terra, 
sed  super  ierrani,  conversationem  habens  in  coelis. 
Nec  coiivenit  ei  dici  :  Terra  es,  et  in  terram  ibi$ 
(Gen,  iii)«  scd  coelum  es,  et  in  coelum  ibis.  Portat 
enlin  non  terreni  sed  imaginem  coclestis  bominis. 
Inebriat  ergo  calix  aureiis  omnem  terram.  Omnes 
fere,  ut  supradictum  est,  ab  eo  inebriamur,  quan- 
diu  in  terra  sumus.  Iterum  propheta  subjungit, 
dicens  :  Ululate  sitper  Babylonem,  et  tollite  resinam 
ad  dolorem  ejus,  si  forte  sanetur, 

Sciendum  est,  ut  ait  beatus  Isidorus  (34),  plu- 
rima  esse  genera  rcsin;i!.  Quaedam  resina  dicitur 
ccdrina,  quam  videlicet  gignit  cedrina  arbor,  quoe 
in  conservaiidis  libris  adeo  est  utilis,  ut  perliniti 
e\  ea,  nec  tineas  patiantur,  nec  tempore  consene- 
scant.  Nascitiir  autem  in  Creta,  et  in  Syria  atque 
Africa.  Pop:ilca  arbor  aliera  est  alba,  altera  nigra. 
Alba  autem  populus  generat  resinam,  circa  Erydia- 
num  fluvium,  velutalumen  :  est  et  alia  resina,  quam 
lentiscus  arbor  gignit,  qux  mastix  appellatur,  ciijus 
plurima  et  melior  in  Chio  insula  invenitur.  Resina 
vf^ro  terebenlhina  omnibus  praestantior  est.  Afler- 
tur  autem  ex  Arabidc  (35)  patria,  atque  Judaea,  Sy- 
rja,  Africa,  Cypro,  et  ex  insulis  quoque  Cycla- 
dibus.[CycIades  insul»  antiquitiis  Graeci»  fiierunt.] 
(36)  Suiit  prxterea  pinales  resinse,  quarum  alia  pi- 
lines,  alia  peucine,  alia  dicitur  arida,  et  afleruntur 
ex  Tyrrhcna  colophonia,  unde  et  nomen  colophonia 
resina  suinpsit. 

Dicat  igitur  propV.eta  ministris  Ecclesix  de  Ba- 
bylonia  :  Llulate  super  Babytonem.et  toltite  resinam 
ad  dolorem  ejus,  si  forte  sanetur,  Ac  si  apertius 
propheta  angclis,  id  est  Ecclesix  prxlatis,  loque- 
rclur,  dicens  :  0  vos  angeli,  id  est  animarum  me- 

(5i)  Lib.  XVIII    Etymol.y  cap.  7. 

(55)  Isid.,  Arahia  PiUrwa, 

(56)  Qiix  uncis  includimus  sunt  etiam    Isidori 


IN  DOMINICA  II  POST  PASCIIA.  99G 

A  dici,  ututate,  hoc  est  plangiie,  super  Babylonem,  id 
est  super  animain  vitiis  involulam,  quia  nuUa  anima 
Deo  est  insanabilis  :  El  tollUe  resinam  ad  dotorem 
ejus,  si  forte  sanetutt  quasi  potest  sanari  si  vult. 
Consilium  dat  propheta  in  hoc  loco  Ecclesiae  docto- 
ribus,  qui  possunt  transmigraiionis  in  Jerusalem 
coelestem  habere  iestimonrum,  ut  assumant  resi- 
nam  ad  medicamina  et  emplastra  facienda ,  et 
quanto  possunt  sludio  sanitati  resliiuant  RabjLlo- 
nem,  id  esi  animam  confusioni  peccatoruin  dcdi- 
iam.  Rogemus  ergo  Dominum  ui  det  nobis  medi- 
cinam  ralionalem  de  qua  monogami,  id  est  uuius 
Ecclesiae  viri,  scilicet  Christi  esl  malagma  impo- 
nere,  et  oleum,  ei  alligaturas  :  ei  impoiienles  lige- 
mus  vulnera  Babylonis,   id  esi  peccatricis  aniiux, 

i)  nisanetur,  etcuraia  desinatesse  quod  fuerat  (57). 
Caiaplasma  diciturf  eo  quod  inductio  sola  sii.  Em- 
plastnim,  eo  quod  inducaiur.  Malagma,  quod  s'uc 
igne maceretur,  ei  comprehendatur.  Enema  Gia^cc, 
Laline  relaxatio  dicitur.  Dicai  ergo  propheta  :  Tol- 
Ute  resinam  ad  dolorem  ejus  si  quo  modo  sanetur.  Ubi 
suni  hseretici,  qui  naturas  quasdam  inlroducentes, 
asseruDt  esse  materiam  desperabilem,  quae  penitiis 
non  recipiat  salutem.  Deus  autem  non  despicit  Ba- 
bylonem,  id  esi  animam  peccairicem,  sed  pnecipii 
medicis,  ut  accipiani  resinam,  si  quo  modo  suiic- 
iur. 

Iterum  propheta  in  persona  doctorum  Donimo 
respondentium  ait  :  Curavimus  Pabytonem^  et  non 

P  est  sanata;  dereHnquamus  eam,  et  eamus  unusquin^ 
que  in  terram  nostram ;  quoniam  pervenit  usque  ad 
coelos  judicium  ejus,  et  etevatum  est  usque  ad  ntibes. 
Vox  ista,  vox  spirituaiiuin  mcdicorum  est.  Ac  si 
apertius  dicerent :  Curavimus  Babylonemt  id  esl 
animam  peccatricem  per  poeRitentiam  ;  et  non  est 
sanata;  et  tamen  non  est  vitium  arlis  vel  resinse, 
sed  illa  non  vult  obedire  nobis.  Derelinquamus  ert(<> 
eam  in  infirmitate  desperatam,  quia  scilicet  pciit 
opus  et  expensa,  et  eamus  unusquisque  in  lerram 
suam^  id  est  in  proprium  negotium  ;  quoniam  per- 
venit  usque  ad  caslos  judicium  ejus,  et  elevatum  est 
usque  ad  nubes ;  quia  crescente  culpa,  crescit  et 
damnatio.  Vide  ergo  ne  quando  angclis,  id  est  Ec- 
clesiae  doctoribus,  praecipiat  Deus  languenti  aiiimse 

D  iuae  medicamina  conficere,  si  quomodo  possit  sa- 
nari,  et  respondeant  ei :  Curavimus  Babylunem, 
ostendentes  passione  confusam  animam,  et  non  est 
sanata;  nec  tamen  scieniiam  artis,  nee  vim  resin» 
criminantur,  sed  ie  qui  eis  obedire  noluisii.  Sant 
medici  sub  mag!!0  medico  Deo,  angeli  Dei  scilicet 

'  et  Ecclesiae  praelati,  volentes  jussu  Dei  animas  no- 
stras  a  vitiis  curare,  quos  ipsi  a  nobis  repellimiis* 
dum  eorum  consiliis  non  acquiescimus.  Videntes 
itaque  se  perdere  opera,  ad  invicem  dicuni  :  /fe- 
tinquamus  eam^  etc.  Quasi  dicereni  :  Credita  esi 
nobis  a  Deo  medicina,  ui  auimam  curemus  huma- 

lib.  XIV   Etum.y  cap.  6,  scd   parum  congruc  huc 
apposita  videiitur. 
(37)Isid.,lib.  IV,  Etym.,  c.9 


m  S.  HARTINI  LCGiOiNENSiS  Odi 

nan;  adjutoria  et  medicamina  adhibuimus,  sed  A  scientiam  evertit.  In  qusKuor  Tero  angulis  domus 


ipsa  contumax  est,  non  Yult  senrare  quod  dicimus ; 
studium  nostrum  non  sequitur  effeetus,  abeamus 
quisque  in  terram  suam,  id  est  in  domesticum  et 
proprium  negotium.  Cave  igitur,  quxcunque  es 
anima,  ne  quando  relinqual  te  medicus,  vei  angelus 
Dei,  yel  cui  credita  est  cura  sermonis  ad  medica- 
mina  saluiis.  Si  enim  te  dereliquerint,  et  dixerint : 
Abeamus  quisque  in  terrani  suam,  quia  apprupin- 
quavit  in  coeium  Judicium  ejus  ;  patet ,  quia  al>* 
soessio  raedici  condemnatio  tua  sit,  ut  irreniedia- 
bilis  nolentisque  eurari.  Accidit  ergo  tibi  quod  ac- 
cidit  his  qui  desperanl  a  medicis,  et  utentes  vo- 
luntate  morbi  ad  pejora  acrius  deinceps  et  pcricu- 
losius  laboranl.  Sxpe  prudens  medicus  occidU  lan- 


ista  consislit ;  quia  nimirum  aedificium  menlis  no- 
strae  prudentia,  temperantia,  fortitudo  el  justitia 
sustinent.  In  quatuor  angulis  domus  ista  subsistit ; 
quia  in  his  quatuor  virtutibus  totaboni  operis  slru- 
ctura  consurgit.  Unde  el  quatuor  flumina  lerram 
irrigant;  quia,  dum  his  quatuor  virtutibus  cor  in- 
fiinditur,  ab  omni  desideriorum  carnalium  aesta 
temperatur.  Sed  nonnunquam  dum  menti  ignavia 
subrepit,  prudentia  frigescit.  Nam  cum  fessa  lor- 
pet ,  ventura  non  praevidel.  Nonnunquani  dum 
menti  delectatio  subrepit,  lemperantia  marcescit. 
In  quantumeniinad  deiectationem  pnesentium  du- 
cimur,  in  tantum  minus  ab  illicitis  temperamor. 
Nonnunquam  se  cordi  timor  insinuat»  et  vires  uo- 


guentem,  et  quantum  ars  potesl  el  industrise  medi-  ^  strae  fortitudinis  turbat ;  et  eo  minor*»  contra  ad- 

versa  existimus,  quo  quaedam  perdere  immodera- 
liusdilecta  formidamus.  Nonnunquam  vero  amor 
suus  se  menti  ingerit,  eamque  latenli  molu  a  ra* 
clitudine  justitiae  divertit,  et  quo  se  lotam  aclori 
reddere  negligit,  in  se  justitiae  juri  contradicit. 
Yentus  ergo  vehemens  qualuor  angulos  domus  con- 
cutil,  dum  fortis  lentatio  occullis  moliims  qualuor 
virtutes  quatit.  Et  quassatis  anguiis,  domus  niil, 
dum,  pulsatis  virtutibus,  conscientia  turbalur.  In- 
tra  hos  aulem  quatuor  domus  angulos  filii  convi- 
vantur;  quia  intra  arcaua  mentis,  quae*principa- 
iit^r  in  bis  quatuor  virtutibusad  summae  rectitu* 
dinis  cuimen  erigitur,  virtutes  caelerae  quasi  quaD- 


cina  non  cessat ;  sed  si  aegritudo  tnnta  sit ,  ut  re- 
pugnet  curalioni,  aut  aeger  perimpatientiamdoloris 
contra  faciel  quod  jubetur;  relinquit  eum  despe- 
rans  medicus,  ne  exspiret  inter  ejus  manus  el  mor- 
lis  videatur  reus.  Ne  ergo  in  sanctorum  angeiorum 
manibus  moriamur,  relinquel  nos  desperantes,  el 
dicentes :  Noii  est  malagma  imponere,  nequeoleum 
neque  alligaturam,  quia  appropinquavit  coelo  judi- 
cium  ejus,  elevalum  est  usque  ad  astra*  Qui  par- 
vom  peccalum  habet,  non  usque  ad  coelum  et  si- 
dera  judicium  suum  effert,  pusillum  enim  et  humile 
est.  Qui  vero  crescit  in  scelere,  crescil  in  judicio, 
simulque  cum   vitiis  arguetur  et  pcena.  Et  quia  in 


(antum  deliquit,  ut  judicium  ejus  usque  ad  ccelos  r,  ^^^  cordis  soboles  invicem  se  pascunt.  Donum 

.    ivi*  ••••»  •-  rv  j  l^  .»..:«^«.A  «...««»*  c    •    ••  j  •  !.• 


a*iblevetur,  et  impietate  sua  resistens  Deo,  ad  su' 
periora  conscendat ;  profert  Deus  judicium  suum 
ad  bumiliandum  quod  exaltalum  est.  Homo  quippe 
suasione  diaboli  Dei  praecepla  conlemnens,  saepe 
extollitur,  el  elevatur  sicut  cedru»  Libani  {PsaL 
xxxvi),  et  rursus  divina  gralia  iliuminatus  ad  co- 
gnoscendam  propriae  fragilitalis  miseriam ,  in  sei- 
psum  humiiiter  revertitur.  Idem  antiquus  hostis 
contra  fideles  hoinines  moliri  iusidias  non  desinit, 
eosque  per  innumeras  inquietare  tentationes,  et  ad 
desperationem  usque,  si  lieri  polest,  perducere, 
oinnibus  modis  non  desistit.  Nam,  nisi  domicilium 
iiostrae  mentis  donis  sancti  Spiritus  fulciatur,  anti- 
quus  hostis  vehementer  illud  vitiorum  impiilsu  ad 


quippe  sancti  Spiritus,  quod  in  subjecta  mente  anle 
oninia  pnidentiam,  lemperanliam ,  fortitudinem 
etjustitiam  format,  eamdem  mentem.ulcontrasin- 
gula  quaeque  tentamenta  erudial,  in  seplem  moz 
virtutibus  temperal ;  ut  contra  stultitiam,  sapien- 
liain ;  contra  bebetudinem  ,  inteileclum ;  conlra 
praecipitationem,  consilium ;  conlra  limorem,  for  - 
liludinem ;  contra  ignorantiam,  scienliam«  conlra 
duritiam,  pietatem  ;  contra  superbiam  del  iiniorem. 
Sed  nonnunquam,  dum  mens  noslralanli  muneris 
plenitudine  itque  ubertate  fulcitur,  si  continaa  in 
his  securilate  perfruitur,  a  quo  sibi  haec  sinl  obli- 
viscitur,  seque  a  se  habere  putat,  quod  nunquain 
sibi  abesse  considerat.  Unde  fil  ul  aliqnando  se 


ruinam  impellit,  et  discretiene  devicta,  ab  stalu  D  haec  ab  eadem  gratia  utiliter  fublrahal,  el  praesu- 


rectitudinis  evertit.  Unde  B.  Job  dicitur 

Fitiis  iuis  ei  filiabus  vescentibus  et  bibentibus  vinum 
in  domo  fratrissui  primogeniti,  repente  venlus  vehe- 
mens  irruii  a  regione  deserti,  et  coneussii  quatuor 
angulos  domus  q%x  corruens  oppressii  liberos  tuos^ 
M  moriui  sunif  et  effugi  ego  solus^  ui  nuniiarem  iibi 
(tob  i).  Gregorius  (38) :  Regio  deserti  esl  immun- 
dorum  'spirituum  multitudo  derelicta  :  quae  dum 
Coudiloris  sui  i)eatitudinem  deseruit,  quasi  manum 
cultoris  amisit.  A  qua  ventus  vehemens  venil,  el 
domum  subruil ;  quia  ab  immundis  spiritibus  fortis 
lentatio  subrepit,  et  a  tranquiilitatis  suae  stalu  con- 


menti  qiiantum  in  se  infirmetur,  oslendal.  Tune 
enimvere  cognoscimus  bona  nostra  unde  sinl, 
quando  hscc  quasi  amittendo  sentinius,quia  anobis 
servari  non  possunt. 

Ad  hoc  itaque  intimandae  utililatis  magisterium, 
fit  plerumque,  ut  irruente  tentationis  arliculo, 
tanta  stultitia  sapientiam  noslram  ferial,  ul  lurbata 
mens,  qualiter  malis  imminenlibus  obviet,  vel  conlra 
tentationem  quomodo  se  pneparet«  ignorel.  Sed 
hac  ipsa  stultitia  cor  prudenter  erudilur,  quia  unde 
ad  momentum  decipitur  (39)  inde  post  verius,  quo 
et  humilius  sapit;  et  sapientia,  uudequasi  amilli* 


(38)Lib.ii  Ifora/.,  cap.  26. 


(39) Greg.,  (/fsipil»  id  to. 


9or 


SERMONES.  —  SERM.  XXVII.  IN  DOMINICA  11  POST  PASGHA. 


^U 


tur>  inde  certius  possidetnr.  AUquando,  dumsubli-  A  stionibus  animus  tunditur,  perturbata  fides,  quasi 


mia  intelligendo,  in  elatione  sc  animus  erigit ;  in 
rebus  imis,  et  yilibus  gravi  hebetndine  pigrescit, 
ut  repente  sibi  etiam  ima  clausa  Tideat,  qui  pemiK 
(40)  summa  penetrabat.  Sed  hiec  ipsa  hebetudo  in- 
tellectum  nobis,  dum  subtrahit,  servat ;  quia,  dum 
ad  momentum  cor  humiiiat,  verius  ad  sublimia  in-» 
telligenda  cor  firmat.  Aliqnando,  dum  cuncta  nos 
agere  consilii  gravitate  gaudemus,  pulsante  causae 
emergentis  articulo,  praecipitatione  subita  rapimur; 
et  qul  nos  semper  disposite  vixisse  credimns,  re- 
pente  intima  conrnsione  vnstamur.Sed  tanien  ejus- 
dem  confusionis  eruditione  d\scimu8  ne  noslris 
viribos  consilia  nostra  tribuamus ;  et  tanto  malu- 
rius  ad  gravitatem  restringimur,  quando  ad  hanc 


defectura,  fatigalur.  Sed  tamen  vivunt  filiae  quae 
'  domo  concussa  moriuntur,  quia  et  si  intra  con- 
scientiam  spem/fidem  et  chariiatem,  quas  pene 
occumbere  perturbatio  ipsa  renuntiat ;  has  tamen 
anle  Dei  oculos  vivas  perseverantia  rects  intentio- 
nis  servat.  Unde  et  puer  qui  haec  nuntiet  soluy 
evadit,  quia  mentis  discretio  etiam  inter  tentamenl» 
incohimis  permanet.  Agitque  puer,  utJob  Alios 
flendo  recipiat,  dum.  discretione  nuntiante,  doiens 
animus  vires,  quas  quasi  amittere  c(Bperat«  pami- 
tendo  conservat.  Mira  auiem  hoc  nobiscum  dispe»- 
satione  agitur,  ut  mens  nostra  culpae  nonnunquam 
pulsatione  feriatur.  Nara  esse  se  magnarum  virium 
horao  crederet,   si  nullura  unquam  earumdem  vi- 


quasi  ad  amissam  redimus.  Aliquando  dum  mens  B  rium  defectum   intra  mentis  arcana  sentiret.  Sed 


fortiter  adversa  contemnit,  subortis  adversitatis 
eventibus  hinc  metus  vehemeus  percutit,  sed  per 
hunc  concussa  discit  cui  tribuat,  qnod  in  qui- 
busdam  fortiter  stetit :  et  tanto  post  vaiidius  forii- 
tudinem  retinet,  quanto  hanc,  repente  irruente 
formidine,  sibi  jam  quasi  elapsam  videt.  Aliquando 
dum  magna  nos  scire  gaudemus,  repentinae  igno- 
rantiae  caecitate  torpescimus.  Sed  quod  (41)  igno- 
nmtia  mentis  oculus  ad  momentmn  clauditur,  post 
ad  scienda  (42)  verius  aperitur,  ut  nimirum  flagello 
3iiae  caecitatis  eruditus  sciat  ipsum  a  quo  babeat 
scire.  Aliquando,  dum  religiose  cimcta  disponimus, 
dum  pietatis  viscera  plene  nos  habere  graluiaraur. 
^uadam  mentis  duritia  irruente  percutimur  :  sed  p 
quasi  obdurati  cognoscimus  cni  pielatis  habitae 
bona  tribuamus;  et  pietas  verius  velut  exstincta 
recipitur,  dum  quasi  amissa  amplius  amatur.  Ali- 
quando,  dum  subjectum  se  divinae  formidini  ani- 
mus  gaudet,  repente,  superbia  tentante,  rigescit; 
sed  tamen  mox  valde  timens,  quod  non  timuit,  ad 
humilitatem  se  iterura  festinus  inflectit ;  et  tanto 
hanc  solidius  recipit,  quanlo  ejus  virtutis  pondus 
quasi  amiltendo  pensavit.  Eversa  igitur  d«»mo  mo- 
riuntur  filii;  quia  turbata  intentione  conscientia 
(45)  ad  utiiitatem  propriae  cognitionis,  raplira  et  in 
momento  temporis  obruunlur  genit?»'.  in  corde  vir- 
tutes.  Qui  profecto  fiiii  intus  per  spiritura  vi  vunt,  dum 
exterius  came  moriuntur  :  quia  videlicet  virtules 


dum,  tentatione  irruente,  quatitur,  et  quasi  ultra 
quam  sufiicit  fatigatur;  ei  contra  hostis  sui  insidias 
muniraen  hinniliiatis  ostenditur,  et  unde  se  perti- 
roescit  etiara  enerviter  cadere,  inde  accipit  fortiler 
stare.  Tentatus  autem  non  solum  vires  a  quo  ac- 
cipiat,  discit ;  sed  quanta  eas  vigilantia  servet,  in- 
teliigit.  Saepe  enim  quem  tentationis  certamen  su- 
perare  uon  valuit,  sua  deterius  securitas  st?avit. 
Nara  dum  lassum  se  quisque  in  otio  remittit,  disso* 
iutam  mentem  corraptori  prosiituit.  Sed  si  ex  di- 
spensatlone  supemae  pietatis  tentatio  non  repente 
vehem*;nter  irruens,  sed  lemperato  accessu  eru- 
dieiis  pulsat,  nimirura  ad  insidias  praevidendas 
evigilat,  ut  contra  bostem  se  in  certaraine  cautus 
accingat. 

Deura  ergo,  fratres  charissimi,  aitentius  exore- 
mus,  'quatenus  nos  supra  quam  sustinere  possu* 
rous,  tenlari  non  permittat  (/  Cor.  x) ;  et  vires  per 
sancti  Spiritus  gratiam  ad  resistendura  anliquo 
hosti  misericorditer  tribuat.  Peccatores  nos  esse  et 
fragiles  cognoscaraus,  et  ipsius  munimine  sepli, 
viriliter  tentatori  resistamus.  Si  dixerimusquia  pe> 
catum  non  habemuSf  notmetiptot  teducimuSf  et  ve^ 
ritas  in  nobis  non  est  (I  Joan.  i).  El  tamen  propter 
peccala  etiara  gravia  de  Dei  bonitate  desperare  non 
debemus;  quia  benignissimura,  irao  et  misericor- 
diosissiraum  Patrem  in  coelis,  quaravis  indigni, 
habemus  Deura,  qui  non  damnalionem,  sed  con- 


nostrae  tempore  tentationis,  el  si  in  momento  tur-  n  versionera  vult  peccatorum  {Ezech.  xviii),  qui  enira 


batae  ab  incolumitate  sui  sutus  deficiunt,  per  inten- 
tionis  taraen  perseverantiam  integre  in  mentis  radice 
subsistunt.  Gum  quibus  et  tres  sororesoccumbunt; 
quia  in  corde  nonnunquam  per  flagella  turbatur 
charitas,  per  formidinera  concutitur  spes,  per  quae- 
stiones  pulsaturfides.  Saipe  enim  quasia  Condito- 
ris  araore  lorpesciraus,  dura  ullraquara  nobiscon- 
gruere  crediraus,  flagello  fatigaraur.  S;epe  dura 
plusquam  necesse  est,  mens  formidat,  liduciam 
sibiraet  spei  debilitat.  Saepe,  dura  imraensis  quae- 


peccatis  seipsura  et  vitlis  subjicit,  longe  a  Deo  et 
ab  Ecclesia  recedil.  Unde  dicitur  :  Quidam  ex  eia 
de  longe  venerunt  (Marc,  vui).  Statim  etiara  ut  ho- 
mo  ab  Ecclesia  peccando  recidit,  et  a  Deo  eIonga« 
tur,  diaboli  dominio  mancipatur.  Unde  ait  beatus 
Isidorus  doctor  egregius  ac  noster  patronus  (44) : 
Quem  Deus  deserit,  dcemones  suscipiunt,  Et  Domi- 
nus  iu  Evangelio :  Qui  facit  peccatum,  servus  e^t 
peccati  (Joan,  viii).  Ad  ipsum  ergo  misericordio- 
sissimum  Patrem,  ut  supradictura  est,  peccatorum 


(40)  Ita  mss. 

(41)  !d.  quo. 

(42)  scientiam. 


(4^)  Greg.,'>n  tenlatione  conscientia 
(44)  Llbr.  11  Sent,,  cap.  15. 


m  S.  MAUTIM 

veniani  cum  lacrymis  postulanies  accedamus,  quia 
benigne  consuevil  suscipcre  per  poeniteniiam  ad  se 
rcvcrlentes. 

Magnam  etiam  in  hoc  nobis  impetrandi  veniam 
tribuil  fldiiciam,  quod  olim  ludxis  in  transmigra- 
tionc  Babylonis  posilis,  Jereraias  in  verbo  Domini 
ait :  Iia'c  dicit  Dominus  Deu$  exercituumt  Deus 
Israel ;  populi  scilicet  Giiristiani  Deum  iu  spirilu 
vidcnlis ;  wdipcate  domoi  et  habitale  in  ei$  ;  plantate 
hortos^  tt  comedite  fructus  eorum;  accipite  uxores, 
et  generate  filios  et  filiasy  et  date  filiis  vestris  uxores, 
et  fiUoi  vestras  viris ;  et  mnltiplicabimini  f 6i,  et  no^ 
tltB  essepauci  numero.  Et  q\i(erite  pacem  civitatis^  ad 
quam  transmigrare  vos  feci;et  oratepro  ea  Deum; 
quiu  in  pace  illius  erit  paxvestra  {Jer,  x\ix),  0  quam 
glorificandus  et  laudandus  atque  pr^edicandus  es, 
oninipotcns  Deus»  in  tuis  operibus,  ctin  miseratio- 
nibus  tiiis  magnis,  qui  etiam  in  te  peccanlcs  a  tua 
inisericordia  non  repellis  !  Judxi  ^te  contemnendo 
scrvierant  idolis  ;  tu  tamcu,  clcmentissime  Pater, 
non  desinis  oslcndcre  eis  viani  saiutis.  Nos  ergo, 
cbarissimi,  in  magna  Dei  clcuientia,  ut  dictum  est, 
fiduciam  babcnles,  si,  quod  absit !  pcccando  de 
Jcrusalem,  id  est  ab  Ecclesia  rccesscrimus,  et  tra- 
diti  Nabuchodonosor,  de  quo  dicit  Apostolus,  judi- 
caverimus  hujusmodi  tradere  Satance  in  interitu  car^ 
niSf  ut  spiritus  salvus  sit  in  diem  Christi  (1  Cor,  y); 
et  alibi  :  Quos  Iradidi  Satanaf,  ut  discant  non  blas- 
phemare  {1  Tom.  i) :  non  ergo  debemus  securi  esse 
olio,  torpore,  vel  penitus  desperare;  sed  primuni, 
secunducn  Domini  jussionem  adincare  domos,  non 
super  arenam,  sed  super  petram  (Matth.  vii),  qua- 
les  aediGcaverunl  obslelrices  in  Exodo,  quia  time- 
banlDominum  (Exod.  i).  Delnde  planlare  hortos, 
qualem  Dominus  plantavlt  paradisum,  ct  posuil  in 
co  lignum  viliE  (Gen.  ii),  id  est  sapientia; ;  de  quo 
dlcilur:  Lignum  viloi  est  his  qui  apprehenderint  eam ; 
et  qui  tcnueril  eam,  beatus  erit  (Prov.  uij.  Tertio 
accipere  uxores  quarum  una  est  sapienlia,  de  qua 
ait  Saloraoii :  Ama  iHam^  et  sefiiabit  te  (Prov.  iv). 
£t  iterum  :  Hanc  amavi,  et  exqnisivi  a  juventute 
meaf  et  quwsivi  iliam  mihi  insponsam  accipere  (Sap. 
viu),  et«:.  Nec  sulTicil  una  conjux,  cuni  plures  ba- 
bcre  dcbeamus,  priidenliam,  fortiludinem  scilicct, 
temperanliara  alque  jusliliara.  Tradamus  eliam, 
ui  plures  filios  gencrcmus  filias  nostras,  id  cst 
opera  bona  viris,  scilicet  fidei  ct  vcritati  copule- 
mus,  et  lales  filios  filiasque  {^eneranles  iniiUipIicc- 
mur,  ut  deslruenles  ea  quae  sunt  parvu:i,  et  in 
pcrfeclum  virura  crescenles,  audiamus  ab  evange- 
lisia  vcrba  consolalionis  :  Scribo  vcbxs*  inquit,  pa- 
fret^  quoniam  cognovistis  eum  qui  ab  initio  esl  (1 
JoatL  ii);  etcum  Aposlolo  dicamus :  Per  Evange- 
IHirri  ego  vos  genui  (I  Cor.  iv).  Quajrainus  pralerea 
pacem  Ecclesia;,  civitatis  el  lerrae  noslra,  ut  ad 
eam  redire  mereamur,  id  est  ad  paradijsum,  de  quo 

aS)  Isid.,  lib  xii   Etym.,  c.  5 

C4t))  AJde  hic  exGlossa,rc/flnMi;signiricat  enim, 


LEGIONENSIS  9^ 

A  Domini  judicio  translati  sumus>  Ut  in  Batylone,  \d 
est  in  confusione  erroris  habitaremus.  Gonsideranda 
est  etiam  summopere  Domini  clementia,  qui  pro 
inimicis  nos  jubet  orarc,  et  odientibus  benefacere 
(Matth.  v).  lleruin  Deus  misericorditer  loquilur  Jn* 
daeis  in  Babylone  positis,  imo  et  nobis  in  hoc  sae- 
ciilo  constitutis.  Ait  enim :  Cum  cceperint  impieri  in 
Babylone  septuaginta  anni,  visitubo  vot;  et  tuhcitabo 
super  vos  verbum  meum  bonum^  et  reducam  vot  ad 
locum  istum  (Jer.  xxix).  Secundum  anagogero,  tan- 
diu  in  sxculi  conversatione  moramur,  quandiu  re* 
quiem  septenarii  numeri  mereamur  accipere,  et, 
accepla  pocnitentia ,  Deus  implebit  quod  promisit» 
et  reducet  ad  locum  nostrum,  id  est  ad  Ecclesiamy 
deinde  ad  coelestem  patriam.  Qui  ideo  percutit,  ut 

B  sanet ;  qui  dabit  nobis  finem  laboris,  et  ai11ictionis« 
ei  paiieniiae.  Invocabimus,  et  orabimus  euin«  et 
exaudicmur;  quaeremus  toto  corde,  et  inveniemus 
eum. 

Quidam  septuaginta  annos  intelligunt  juxta  iUud : 
Dies  annorum  nostrorum  in  ipsit,  teptua^ta  atmi 
(Psa/.  Lxxxix).  In  hac  ergo  praesenti  vila,  quasi  per 
septuaginta  annos  captivi  detinemur  in  Babylonia, 
boc  est,  in  confusione  peccatorum.  ^tas  quippe 
hominis  septuaginia  anni  sunt.  Si  autem  octoginta 
excesserit,  labores  et  doiores  sustinebil  in  Babylo* 
nia,  id  est  in  praesenti  vita,  quam  nullus  fere  mor- 
talium  transire  praevalet  sine  culpa.  Dieatnr  ergo : 
Anni  nottri  ticut  aranea  meditabunlur ;  diet  anHO^ 
rum  nottrorum  in  ipsit,  teptuaginta  anni.  Quasi  di- 
ceret :  Anni  nostri  meditabuntur  sicul  aranea,  id 
est  nos  inanes  studemus  doiosis  et  inanibus  cogi- 
tationibus;  in  rebus  sciiicet  corruptibilibus  labora- 
mus,  et  inania  teximub.  (Jnde  benedicit,  medita» 
buntur  annr,  non  operalmntur ;  quia  sine  fructu  ct 
utilitate  boni  operis  transetint,  quasi  sub  inani  me- 
diialione.  Yel  passive  accipi  potest;  meditabuntur, 
id  est  reputabuntur  anni  nostri  sicut  aranea,  id  est 
sicut  inanes  et  inutiies  dies  annorum  nostromm 
complebuntur  in  ipsis,  septuaginta  anni.  Yel  dies 
annoruin  nostrorum  ita  brevcs  sunt,  quod  in  ipsis 
sint  sepluaginta  anni(45).  Aranca  verrois  esiaerisa 
nulrimento  aeris  cognominala,  quae  exiguo  corpore 
longa  fila  dediicit,  et  telis  semper  intenta  nanqoam 

D  dosiiiiii  laborare,  perpetuuin  sustinens  in  sua  arle 
siispeiidium ;  cujus  inani  operi  recte  comparantur 
anni  nostri.  Alia  litlera  (46) :  quo  temporis  spatio 
diciinlur  longaevi,  qui  etiam  usque  ad  octoginta  an- 
nos  aliqiias  vires  haberc  videntur.  Unde  subdil: 
Si  autera  amplius  viverint  homines  septuaginta  an- 
nis ;  aul  multum  vivant,  quod  rarum  est,  polenml 
esse  in  poientalibus,  id  est  aliquas  vires  et  polen- 
liam  poterunt  habere  usque  ad  octoginta  annos:  el 
si  amplius  vixerint,  eorum  esl  labor  el  dolor,  id 
esl  si  ulira  octoginta  annos  vivitur,  labor  el  dolor 
multiplicatur.  Ipsa  enim  seneclus  morbus  esl.         ^ 

nonnullas  Irgore  editiones  nnnt,  ut  Ynlgala ;  alias 
vero  annist  ut  vctus  itala. 


997  SERMONES.  —  SERM.  XXVll.  LN  DOMLMCA  11  POST  PASCHA.  998 

Isidonis  (47) :  Sene$  quidam  dictos  putant  a  s«n-  A  miltebantur  temporalia,  in  quibiis  est  \ita   nostlrt 


sus  diminution€f  eo  quod  jam  per  vetuttatem  desi" 
piant,  Ngm  physici  dicunt,  stuUos  esse  homines  fri^ 
gidiores  sanguinis^  prudentes  calidi,  Unde  et  senes  in 
quibus  jam  friget,  et  pueri  in  quibus  necdum  calel^ 
minus  sapiunt,  Inde  est  etiam  quod  sibi  convenit 
4Vtas  infantium  et  senum.  Senes  enim  per  nimiam 
cetatem  delirant^  pueri  per  lasciviam  et  infantiam 
iqnorant  quod  dicunt,  Senes  autem  tantum  mascw^ 
lini  generis  est,  sicut  anus  feminini,  Anus  namqui 
sola  mulierdicitur.  Anus  aulem  appellata  a  muttis 
annis^  quasi  annosa  (48).  fiiuc  et  vetutay  quia  vetu- 
sta,  Sicut  autem  a  sene  senectnst  ita  ab  anu  anililaM 
uominata  est,  Canities  autem  vocata  a  candore,  quasi 
candities.  Vnde  est  illud : 

Ftorida  juventus^  tactea  caniiies ; 
quasi  diceret ,  candida,  Senectus  autem  mutta 
secum  bona  et  mata  affert,  Bona^  quia  nos  ab 
impotentissimis  dominis  liberat,  voluptalibus  impo^ 
nit  modum^  libidinis  frangit  impelust  auget  sapien' 
tiam^  dat  maturiora  consilia.  Mala  auUm^  quia  se* 
nium  miserrimum  est  debilitate  et  odic.  Subeunt 
enim  morbi,  tristisque  senectus.  Nam  duo  sunt^  quibus 
minuuntur  corporis  vires,  senectus  scHicet  et  morbus. 
His  breviter  de  senum  miseria  a  beato  Isidoro 
dictis»  ad  ea  ilerum  necesse  est  ut  redeamus,  quae 
superius  omisimus.  Supradictum  est,  quia  si  ulCra 
octoginta  annos  TiTitur,  labor  et  doior  seni  multi- 
plicatur.  Ita  ad  litteram  baec  dici  possunt :  sed  quia 
et  citra  octoginta  annos  sunt  quidam  inGrmi,  et 
series,  et  ultra  sunt  aliqui  Tigentes  virtutibus,  me« 
liiis  est  hxc  mystice  accipi.  Septuaginta  ergo  et 
Octoginta,  centum  quinquaginta  sunt.  In  centum 
quinquaginta  eadem  significatio  est,  qux  in  quin- 
decim;  qui  numerus]  constat  de  septem  et  octo; 
septem  significat  vetus  testamentum  propter  Sab- 
batum,  quod  observari  mandabat.  Observabant 
enim  patres  veteris  testamenti  septimuin  diem, 
septimam  septimanam,  septimum  mensem,  sepli- 
mum  annum  septimse  decadis,  qui  jubilseus  dicitur. 
Octo  vcro  signiOcat  novum  testamentum  propter 
resurrectionem  Domini  oclava  die  celebratam,  quae 
in  novo  testamento  observalur,  ut  octava  Tuturje 
rcsurrectionis  exspectelur.  Inde  etiain  sunt  quin 


pertinens  ad  vetus  teslamentum.  Si  autem  nonipsis 
annis  scd  in  potcntatibus  erit.vita  nostra,  id  est» 
8i  non  eril  in  temporalibus,  scd  aeternis  et  spiritua- 
libus,  tunc  dies  annorum  nostrorum  erunt  ociogin- 
ta  anni,  id  est  vita  nostra  perttnebit  ad  novum  te- 
stamentum,  quod  signiftcatur  per  octoginta,  ^I 
octo ;  quia  novuin  testamentum  in  spe  resiirreeti<>- 
nis  octava  aetate  futurae.  Et  amptius  etnitm  tabar  M 
dolor,  id  est  quisquis  banc  lidem  traasil:6l  ampliMI 
aliquid  qnaerit,  labores  et  dolores  inVenit.  Yel  p^ 
tcst  sic  intelligi :  quasi  diceret.  Vita  qaae  esl  in  pfi» 
teutatibus,  pertinet  ad  novuin  testamentiun.  El  M* 
cet  homiues  sint  in  novo  tesiamcnto,  tamen  ampliiM 
coiuim  est  labor  et  dolor,  id  est  licet  simus  in  noro 
B  tcstamento ,  tamen  adhuc  habet  vita  nostra  laborein 
el  dolorem,  dum  in  nobis  gemimus  redemptionem 
corporis  nostri  eispectantes.  Vel  per  sepliiagintn 
anuos  potest  intelligi  appelitus  terrenorum,  qnm 
sepleiu  diebiis  aguntur,  quia  per  ocloginta  aHerni- 
tas  siinilicatur.  Sunt  ergo  dies  annorum  nostro- 
rum,  id  est  vita  nostra  in  ipsis,  septuaginta  annis, 
id  est  in  appetiiu  et  desiderio  temporalium.  Si 
autem  iu  potentatibus,  id  est  si  in  virtutibus  fue« 
ril  vita  nostra,  tunc  sunt  octoginta  anni,  id  ett 
a^terniias  et  felicitas.  In  Babylonia  ergo,  ut  praedi- 
ctum  est,  hoc  est  in  praesenti  vita  peccatis  et  vitiis 
confusa,  quasi  in  septuaginta  anuorum  aetale  sede- 
nius  flendo,  et  suspirando,  non  temporalia  kona 
concupiscentes ,  sed  coelestis  Jerusalem,  id  est  su- 
peni»  pacis  ingressum  eispectantes. 

Misericorditer  adduxit  Dominus  filios  Israel  de 
captivitate  Babyloniae,  et  gcntiles  de  sacrile ga  ido- 
lorum  cultura,  ac  superstitione.  IIIos  reduxit  post 
septuaginta  annos  de  Babylonia  ad  Jerusalem,^istOB 
vero  posl  diutumam  daemonum  deceptionem  ad  san- 
ctam  reduxit  Ecclesiam.  Hoc  ergo  revelatse  gratiae 
tcinpus  Jeremias  propheta  in  spiritu  praevidebat 
cum  Judaeis  non  crcdentibus  de  sant  tac  Ecclesiae  11« 
liis,  quamvis  longe  posilis  in  vcrbo  Domini  exsul* 
tans  dicebat  :  Ecce  dies  veniunt  dicit  Dominus,  et 
non  dicent  ultra  :  Vivil  Dominus,  qui  eduxit  fitioi 
Israel  de  terra  ^gypli ;  ied  vivit  Dominus,  qui 
eduxit  filios  Israel  de  terra  aquilonis  et  de  cuncti$ 


decim  gradus  in  templo  Salomonis.  inde  in  psal-  D  '<?'"'•"  «^  ^"«<  ejeceram  eos  illuc;  et  reducam  eos  in 


mis  quindecim  canticuni  graduum,  inde  qnindecim 
cubitis  aqua  diluvii  excrevit  super  summos  mon- 
tes. 

Nota  crgo  diligenler  quod  dicit  :  In  ipsis  septua- 
ginla  anni  et  in  potentatibus,  Et  cst  sensub  :  Tales 
anni  nostri  meditabuntur,  et  sic  dies  annoruin  no- 
srtorum,  id  cst  vita  nostra  in  ipsis  septuaginta  annis 
est.  Yel  ipsi  qui  sunt  septuaginta  anni,  id  est  in 
tcmporalibus  quae  proiuittebantur  in  veteri  testa- 
inento,  quod  significalur  per  septuaginla.  Ideo  er- 
go  dixit,  septuaginta,  quia  in  vclcri  tcstamento  pro- 

(47)  Ibid.,  lib.  xi,  cap.  2.  ' 

(48)  Decst  bic  quod  alienum  ab  Isidoro  exisli- 
ir.avit  Pelrus  Cbacoi»  el  cum  eo  Grialius,     nemp*; : 


terram  sicam,  quam  dedi  patribus  eorum  (Jer.  xvi). 
In  boc  loco  manifeste  Cbrisiiaiii  populi  pi*xdicalur 
Vtstitutio.  Ac si  aperlius  dicerct :  Ecce  dies  veuiunt^ 
in  quibus  non  dicent  ullra :  Vivit  DominuSy  qui  eduxit 
fUios  Israel  per  Moysen  ct  Aaron  deterrajEgyp*i^  id 
est  carnalem  populuiii  Synagogae  iilium ;  sed  vivit 
Dominus^  qui  eduxil  filios  Israel,  spiritualem  scilieei 
populum  Ecclesiae  fllium  Deum  fidc  et  devotione  Ti- ^ 
dentein,  de  terra  aquilonis  in  qtiji  idola  adonuMll" 
subditi  fuerant  diabolo  ;  et  de  cunctis  terris,  ques 
sub  coelo  sunt,  ad  quas  exigentibus  peccatis  ejecti 

Nam  si  commnne  esset  nomen,  cur  diceret  Terertius 
senem  muliercm  ?  Argumento  satis  flrmo  tantot  vi- 
ros  haud  male  odorasse. 


999  S.  MARTINI 

fiieiant,  et  reducameot  in  terram  suam,  bc  et  iDel 
fluentein,  doctrinam  viclericel  aposlolorum  et  pro- 
phetarum,  quam  dedx  patribus  eorum,  apostolis  vidc- 
licet  et  evangelistis,  atque  ecciesiasticis  viris.  Unde 
dicitur  :  Cum  pleniludo  genlium  intraverit,  tunc  om" 
nit  Ivael  talvut  fiet  (Rom.  xi).  Possumus  et  hoc 
^Mtft  de  persecutionibus,  quas  populo  Dei  a  diebus 
NeriDiiis  osque  ad  Maximiani  tcmpora  accidenint. 
Tandem  miaertus  Dominus  populo  suo  reduxit  eos 
de  eunctit  ieri|jfp  in  terram  suam,  id  esi  in  Ecclesiam 
^m  dedit'^ij^il>u8  eorum,  apostolis  scilicet  et 
ipoatolkls  tMs.  Iternm  Dominus  subjungit  de  gen- 
lliim  cpltactioiie,  dicens :  Ecce  ego'mittam  piscatoret 
nmUtHt  apfj^olos  scilicel  et  doctores,  et  piteabuntur 
eot,  Vnde  est  illud  :  Venile  post  mf ,  et  (aciam  vot 
fieri  piscatores  hominum  (Matth.  iv).  Sequitur  :  £t 
posl  baec  mittam  eis  miiltos  venatores,  ecclesiasticos 
scilicet  viros  vel  angcios,  qni  postquam  consumma- 
tio  sasculi  advenerit,  venenlur  eot  de  omni  monte 
spiritualium  dogmatum,  et  de  omni  colle  bonorum 
operum,  et  de  cavernis  petrarum ;  dc  apostolis  videli- 
cet  qui  a  Gbristo,  qui  petra  dicitur(i  Cor.  x) ,  petrae 
Tocantur.  Unde  et  Petro  donavit  ut  petra  vocare* 
tur  (Matth.  xvi),  in  cujus  sensibus  requiescentes  re- 
cte  dicuntur  translati  de  petra. 

In  lioc  etiam  quod  sacra  Scriptura  Sedeciae  ca-^ 
ptivitatem  narrat  (Jer.  xxxix),  ordinem  nostrse  ca« 
ptivitalis  denuntiat.  Gregorius  (49)  :  Rex  Babylonit 
est  hostis  antiquut  postestor  intimo!  confusionis.  Qui 
priut  filiot  in  oculis  intuentit  trucidavit ;  quia  taspe 
sic  bona  opera  interficit^  ut  hwc  te  amittere  ipte  qui 
captus  ef(t  animus  dolent  cernat.  Nam  cum  gemil 
plerunujue  animut,  et  tamen  camis  tua  delectalioni^ 
but  victut,  bona  quoe  gemit,  amant  pertfiV,  ea  quas 
patitur  damna  consideral^  nec  tamen  virtutit  brachium 
contra  regem  Babylonit,  id  est  contra  malignum  ho^ 
ttem  vitiit  retistendo,  levat.  Sed  dum  videns  perpe- 
trationem  nequiliiB  percutitur^  ad  hoc  quandoque  ani- 
mut  peccati  usu  perducilur^  ut  ipto  quoque  hominit 
lumine  pirivetur.  Vnde  Babylanit  rex^  extinctit  priut 
filiit,  Sedecice  oculoi  eruit ;  quia  malignut  spiritus^ 
subductis  prius  bonit  operibus,  et  tumen  intelligentia 
tollit.  Quod  recte  Sedecias  in  Reblatha  patilur^  qua 
mulla  baec  interpretatur.  Quandoque  enim  et  lumen 
rationit  clauditur^  cum  pravo  utu  et  iniquilatit  tuae 
multitudine  gravatur.  Rex  Babylunis  adduxit  Sede- 
ciam  in  domum  suam,  et  posuit  eum  in  domo  car- 
ceris  usque  ad  diem  mortis  ejus  ;  ipiia  anima  in 
confusione  vinctam  conipedibus  vitiorum,  per  ma- 
lignos  spiritus  ducitur  in  domum  carceris  usque  in 
diem  mortis ;  quia  in  angustia  inentis  recluditur,  ut 
Biortis  sentenliam  exspectet. 

Eamdem  etiam  israelitici  populi  reversionem  de 
BilqftoBia ,  et  generalem  omnium  nostrum  resur« 
rectionem  futurani  Ezecbiel  propbeta  in  visione  sua 
praenuntiabat ,  cum  dicebat :  Oslendil  mihi  Domi* 
nus  ossa  arida  multa  ffimts,  et  dixit  ad  me  :  Fili 


B 


LEGIONENSIS  1000 

A  hominis,  putame  vivent  ossa  itta  f  Et  dixi  :  Domin^ 
Deusy  tu  nusii  (Etech.  xxxvii).  Hieronymus  :  Per 
banc  resurrcctionis  parabolam,  de  resurrectione « 
id  est  de  rcvcrsione  populi  Israel  de  Babylonia , 
agitur.  Quomodo  enim  videtur  iiicredibile  quod 
ossa  arida ,  et  inulta  vetustate  confecta  ut  resar- 
gant;  sic  resurreclio,  id  estreversio  populi  Israel 
in  captivitatem  ducti.  Sed  his  nimirum  Tidetur 
dubium ,  qui  omnipotenlis  Dei  potentiam  non  nove- 
runt.  Sed  tamen,  inquit  Dominns,  futura  est  eorum 
resurrcciio,  quia  ego  lociitiis  sum ,  et  faciam  jnxta 
verbum  meum.  Denique  et  prior  prophetia ,  in  qua 
montibiis  Isrnel  antiquus  promiltitur  status,  qiiibus 
dicitur  :  Convertar  ad  vos ,  et  arabimini  (Ezech, 
xxKvi),  ct  cxtera  ad  hoc  pertinentia,  quae  nune 
sub  parabola  dicuntur  ad  ossa  arida ,  impleto  eo 
quod  in  Evangelio  Dominus  loquitur  :  Quce  ajntd 
hominet  impostibitia  tuntt  apud  Deum  postibilia 
tunt  (Matth.  xix).  Edncti  suiit  ergo  iudaei  per 
potentiam  simul  et  clemenliam  Dei  dc  sepulcris 
captivitatis ,  et  vinculis  quibus  in  servitute  Babj- 
loniae  tcnebnnturastricti.  iudaei  baec  sub  Zorobabel 
coinpleta  e^se  mentiuntur,  quando  magna  comnK>* 
tio  facta ,  et  regnum  Ghaldseorum  in  Medos ,  Per- 
sasque  translatum  est ;  vel  complebuntur  in  prac- 
sentia  Gbristi  sui  quem  exspectant.  Nos  auteni  spi-' 
ritualiter  post  crucem  Salvatoris ,  et  qttotidie  fieri 
in  bis,  qui  inslar  Lazari  (Joan»  x:),  peccatomm 
suorum  fasciis  colligati  ad  vocem  Doraiui  suscitan- 

Q  tur.  Et  vere  sunt  domus  Israel  arentes  quondam ,  et 
nullam  spem  babentes  salutis ,  sed ,  intrante  in  se 
spiritu  gratiae  et  porrigente  Domino  manum,  de 
profundo  inferi  liberantur.  Et  qui  prius  de  ossibus 
aridis ,  an  possent  resuscitari ,  per  Ezechieleni 
dixerant  :  Domine  Deus,  lu  notti^  nunc  audienl 
liberati  :  Modica^  fidei,  quare  dubUa$ti1  (MallA« 
xiv).  Prophetante  ergo  Ezcchiel  in  verbo  Domini, 
spiritiis  ingressus  est  in  ossa  arida,  et  vixerunt^ 
ac  steterunt  super  pedes  suos.  Quidam  lioc  ad  gene^ 
rnlein  resurrectionem  referunt,abi  quomodo  in 
prinia  creatione  hominis  insitfilavit  Deus  in  faciein 
ejus  et  factus  est  bomo  in  aniniam  viventein,  sic  et 
in  secunda  rcsurrectione  moriuorum  insuflDante 
spiritn  vivilicentur.  Unde  dicitur  :  Emitte  spiritmm 

D  fMttm,  et  creabuntur,  et  renovabit  (aeiem  lerrrn  (Pm/« 
ciii).  Sed  qui  de  generali  resurrectione  hoccapim- 
lum  lcguntf  ad  resurrectionem  sanctonim  hoc  refe- 
ruiit,  de  qua  dicitur  :  Beatut  qui  habet  partem  in 
resurrectione  prima  (Apoc.  xx). 

Igitur,  cbarissimi,  si  Babyloniae  captivitatem,  id 
est  bujus  mundi  infelicitatem  vel  peccatomm  eon- 
fusionem  quaerimus  evadere,  *et  inter  electonrai 
agmina  resurgere,  necesse  est  ut  fragililatem  nos- 
tram  sollicile  consideremus,  et  poenitendo  indesH 
ncnter  lacrymis  peccatorum  maculas  tergamns. 
sicut  beatum  Job  in  sua  percussione  fecisse  legi- 
mus.  Teste  quippe  Scriplura,  saniemradebat  tedent 


l49)  Lib.  VII  Moral.t  cap.  13. 


1001  SERMONES.  -  SERM.  XXVII.  IN  DOMIMCA  H  POST  PASCHA  look 

in  iterquUinio  {Job.  ii).  Gregoriiis  (50) :  Unde  lena  A  menter  increpavit,  dicens  :  i   Geniminn  viperarum^ 


ffiui  ex  luto  conficiturJ  Quid  vero  est  sanies  eorporisp 
nisi  lutum  ?  Saniem  ergo  testa  radere  perhibetur.Ae 
si  aperle  diceretur  :  Luto  tergebat  iutum,  Pensabat 
quippe  v\r  sanctus  unde  sumplum  fuerat  quod  gesta» 
bat ;  et  fragmento  vasis  fictitis  confractum  vas  fi» 
ctile^  id  est  carnem  infirmam^  radebat.  Quo  facto 
patenter  ostenditur  corpus  suum  quomodosibi  sanum 
iubdiditt  quod  et  percussum  sic  despiciens  curavil ; 
quam  ille  moilitiem  sane  sua  cami  concessitf  qu\ 
non  vestem ,  non  digitos ,  sed  testam  vuineribus 
admoviL  Testa  ergo  radebat  saniem^  ut  umetipsum^ 
€t  in  fragmento  considerans  etiam  de  extersione  vut- 
neris  curam  sumeret  mentis,  Quia  vero  saye  per  ca 
quw  circa  corpus  sunt,  animus  infiammatur  (5i),  et 


quis  ostendit  vobis  fugere  a  ventura  ira  f  >  {Luc.  iif .) 
Quid  est  etiam  quodJob  Iki  testimonio  amicis  pra» 
fertur,  et  tamen  piagis  usque  ad  sterquiiinium  stend' 
tur  f  Quid  esi  quod  Joannes  Dei  voce  iauiatur,  H 
tamen  pro'temuientis  verbis  in  saitationis 
moriturf  Quid  est  quod  omnipotenM  Deu$  iie  \ 
menter  fn  fioc  scecuio  despicit^  quo$  eutUmiter 
sa^cuia  eiegit;  nisi  hoc  quod  pietati  fidetium  fMililf 
quoniam  idcirco  sie  eos  premit  in  imlty  quim  fMil 
quomodo  remuneret  in  summis ;  ei  ferm  u$qm  M 
despecta  dejicit ,  quia  intus  usque  ad  iuem^nheud^ 
biiia  perducitf  Hine  ergo  unusquieque  eMful  q$M 
iiiic  sint  passuri  quos  reprobat^  si  hie  taHler  enirMl 
quos  amat,  Aut  quomedo  feriuntur  qui  in  judide 


per  lioe  quod  erga  nos  agiturt  fragiiitas  nostri  corpo-  ^  arguendi  sunt^  si  sie  vita  eerum  premitur^  qui  ip$e 
ris  ab  ocuiis  cordis  amovetur ;  sicut  nonnuiii  sa:cu-     judice  teste  iaudantur, 


iares  eum  temporaiibus  fuiciuntur  dignitatibus,  dum 
locis  aitioribus  prasident,  dum  muitorum  obsequia 
sibi  suppetere  ad  votum  vident^  fragiiitatem  suam 
intueri  negiigunt,  et  vas  quod  gestant  fictiie^  quam  sit 
^lociter  conterendum  obiiviscenles  omnimodo  non 
attendunt,  Beatus  (52)  aulem  Job^  ut  eonsideratio- 
nem  fragiiitatis  su(e  etiam  ex  drcumstantiis  trahe- 
retf  et  anle  oculos ;  non  quoiibet  in  terra  quce  pome 
ubique  munda  reperitur^  sed  in  sterquiiinio  sedisse 
deseribitur,  In  slerquiiinio  ponebat  eorpus^  ut  etiam 
ex  loci  fetore  caperet^  quoi  festine  eorpus  ad  fetorem 
rediret.  Sed  ecce  cum   bealus  Job  tot  rerum  damna 


Sed  ut  perfectiiis  districtione  spiritualis  discipll<' 
n»  vitioruin  saniem  tergamns,  necesseest,  cbaris-^ 
stini,  nt  iterum  flagellati  Job  Terba,  bcato  Gregorid 
moraliter  exponente,  audiamns.  Ideo  qnippe  eadem 
▼erba  replicantur,  ut  audientium  cordibus  arctiu^ 
iroprimantur.  Dicatur  itentm  de  l)eato  Job  (53) ; 
€  Testa  saniem  radebat^  sedens  in  sterquiiinio.  > 
Quid  enim  per  testam  nisi  vigor  districtionis,  et  quid 
persaniem  nisi  fiuxus  itiicita  cogitationis  accipiturf 
Pereussi  ergo  tesla  saniem  radimus,  cum  post  poiiu'' 
tiones  iiiicitas  eogitalionis  nosmelipsos  aepere  dijudi» 
eando  mundamus.  PoUst  (54)  etiam  testa  fragiiilatem 


suslinet,  tot  funeribus  pignorum  percussus  doiet,  lot  ^  mortaiitalis,  cursum  fragUitatemque  pensare,  et  pu 


vuinera  toierat ;  dum  decurrenlem  saniem  testa  radit^ 
dum  per  pulredinem  defiuitf  in  sterquiiinio  residet ; 
inlueri  iibet  quid  est  quod  omnipotens  Deus  quos  tam 
sibi  charos  in  alemum  conspicit  ,  iam  vehementer 
despieiens  apigit  f  Ecce  autem  dum  beati  Job  vut^ 
tiera  crucialusque  considero ,  repente  mentis  ocuios 
ad  Joannem  reduco^  et  non  sine  gravissima  admira' 
tione  perpendoy  quod  iiie  prophetias  spirilu  intra  ma- 
iris  uterum  implelus,  atque,  ut  ila  dixerim,  prius- 
quam  nascereiur  sanctificatus  (Luc,  i) ,  iiie  amicus 
sponsiy  iiie  quo  inter  natos  muUerum  major  nemo  xur- 
rexit  (Matth,\i),  iiie  qui  propheta  el  piusetiam  quam 
propheta,  in  carcere  miltiturt  et  pro  pueilce  saitatu 
capite  truncalur  (Mare,  vi) ;  et  vir  lantm  sanctilatis 


tredlnem  miserm  deiectationis  abstergere.  Nam,  dum 
qutsque  considerat,  quam  eitius  earo  ad  putredinem 
redeat  ;  festine  superat  hoc  quod  se  de  came  intue 
turpiter  impugnat,Cum  ergo  ex  tenlatione  prava  men^ 
tem  eogitatio  infiuit^  quasi  ex  vuinere  sanies  decur^ 
rit.  Sed  citius  sanies  tergitur ,  si  in  eonsideralitmi 
noslra  fragiiitas  quasi  in  manu  testa  teneatur,  Neqng 
cjtim  parvipendenda  $unt,qua  quamvi$  usque  ad  elfe^ 
ctumnon  pertrahunt,  tamen  in  mente  iilieite  versan* 
tur.  Uine  est  quod  qua$i  vuinerilms  Redemptur 
$aniem  radere  venerat,  eum  dieebat :  i  Audistis  quia 
dictum  est  antiquie  :  Non  mexhaberi$.  Ego  aulem 
eieo  vobi$  :  Quia  omfits,  qui  viderii  mutierem  ad 
concupiscendun§  eam^  jam  nuBchatus  e$t  in  corde  $uo 


pro  risu  turpium  morilur,  *  Nunquidnam  eredimus  D(*<»"^-  ▼)•  »  5«""  *^^^  Urgitur,  cum  eulpa  mm 


aiiquid  fuisse^  quod  in  ejus  vila  iiia  sic  despecta  mor$ 
tergeretf  Sed  quando  iile  vei  in  cibo  peccavit  qui 
iocustas  soiummodo,  et  met  siivestre  edil  f  (Matth. 
iii).  Qnid  Deo  vei  de  quaiitale  sui  legminis  deiiquit^ 
quicameiorum  piiis  corpus  operuitf  Quid  de  eonver- 
satione  sua  offendere  poluil,  qui  de  eremo  non  reees* 
sit  f  Quis  ilium  ioquacitalis  reatu$  poiiuitf  qui  di^^ 
jmelus  longe  ab  hominibus  fuit  f  Quando  iUum  vel 
siientii  cuipa  aitigit^  qui  ad  se  vemente$  tam  vehe» 

(50).Lib,  111.  Morai.^  num.  9. 

(51)Edit.,  infiatur. 

(5i)  Edit.  :  Beatu$,..Job  ut  ean$ideraUenem  ff^ 
gililatis,,.  traheret^et  ante  ocuios  suos  vim  sua  de» 
spectionis  augeret^  non  quaiibel  in  terra,  ctc. 

(33)  Eod.  lib.,  n.  58. 

riTROL.   CCVIII. 


soium  ab  opere^  $ed  etiam  a  eogitatione  re$eeatur. 
Hine  e$t  etiam  quod  Jerobeal  (55) ,  cum  m  paieie 
frumenta  excuteret^angeium  vidit;  ad  cujueimperium 
protinM$  ha!dum  eoxit,  quem  supra  petram  posuit^  ei 
jus  earnium  de$uper  fudit.  Qum  angeiu$  virga  letigit^ 
eaque  igni$  de  petra  eximu  con$ump$U  (Judie.  ti).- 
Quid  e$t  enim  frumentum  virga  easdere,  ni$i  reetilM^ 
dine  judidi  a  vitiorum  paid$  virtutum  grana  $ep^t 
rmre  f  Sed  hwe  agentibu$  angelu$  apparet ;   quim 

iU)  Edit.  :  Pote$t  etiam  te$ta  fragiiitae  mertaH^ 
talt$  inteitigi.  Ti$ta  ergo  $aniem  mundare^  esi  mmr^^ 
taiitatis  eursum  fragiiitatemque  pen$are^ete. 

(55)Nonnuli£  veteres  edition.  Gedeon^  ut  et  mss.  ^ 
Vatic.;Maurina  \ero  Jcrobaai, 


aa 


1005 


S.  MARTINl  LEGiONENSIS 


I0O4 


lajifo  ma^t  Dominut  interiora  denuntiat,  quanto  te  A  iptum  ponit,  Sed  eo  graviut  tete  in  infimis  deprimil. 


ttudiosius    homines  ab  exlerioribus   purgant,  Qui 
occidi  hwdum  prcecipitt  id  est  omnem  appetilum  no- 
$triv  camis  immolari,  carnesque  supra  petram  poni^ 
etjus  catnium  desuper  fundi.Quem  ergo  alium  signat 
9$irttf  jwi  eum  de  quo  per  Paulum  dicitur :  c  Petra 
aniem  irat  Christus  (I  Cor.  x)?  i  Carnet  itaque 
Mqper  p€tram  imponimus^  cum  corpus  nostrum   in 
CkritU  imiiatiOfte  cruciamus,  Jus    etiam  camium 
iamper  fudit^  qui  in  conversatione  Christi,  ipsat 
wtiam  a  m  eamales  cogitationes  exinanivit,  Quasi 
iNtm  ju$  in  petra  liquida  funditur^   quando  mens 
uifitaUomm  camalium  fluxu  vacuatur.  Qucb  tamen 
mo9  anfelns  virga  tangit^  quia  intenlionem  nostram 
ttequaquam  poteslas  divini  adjutorii  deurit,  De  petra 
ignis  exiitqui  jus  carne/tque  consumit ;  quia  afHalus 
a  Redemplore  spiritus    tanta  cor  nostrum  compun' 
etionis  flamma  xoncremal ,  ut  omne  quod  in  eo  esi 
iUicilum ,  operis  et  cogitatiouis  exural,  Quod  ergo 
Ulie  esl  jus  in  petram  fundere,  hoc  hic  saniem  tesla 
mundare,  Perfecla  enim  mens  solerter  invigilal^  ut 
non  tolum  pervetsa  agere  renual^  sed  omne  etiam 
quod  in  se  per  cogitationes  lurpiter  liqualur,  tergal, 
Sed   swpe  de  ipsa  vicloria  belli  agitur  ^  ut  cum 
immunda  cogilatio  vincitur^  victoris  animut  elatione 
pulsetur,  Sic  ergo  mentem  necesse  esl  per  munditiam 
erigi,ui  tamen  soUieile  debeal  in  humilitalesubslerni. 
Unde  et  cum  desancto  viro  diceretur,  i  Testa  saniem 
radebat ,  >  protinus   apte  subjungitur,  c  sedens  in 


quo  se  infima  veraciter  sehtire  conlemnil.  Sunl  ergo 
nonnulUt  qui  nihil  quidem  virtutis  agere  sludenl^  $ed 
lamen  cum  alios  peccare  conspiciunl^  justos  se  in 
eorum  comparatione  suspicantur,  Neque  enim  corda 
omnium  una  vet  simiUs  cutpa  Irantfigit,  Hunc  niim- 
que  superbia  iUaqueal,  illum  forsitan  ira  supplantat^ 
hunc  avaritia  cruciat^  iUum  luxuria  inflammat.  Et 
plerumque  conlingil^  ul  is  quem  superbia  deprimit^ 
qualitet  ira  alinm  succendat,  retpicU;  et  quia  te  nom 
cilius  ira  instigalf  meUorem  se  iracundojam  deputat^ 
alque  apud  temelipsum  quasi  de  justitia  exloilitur^ 
quia  pensare  negligil  vitium  quo  gratius  tenetur. 
Plerumque  contingil^  ul  is  quem  avaritia  taueiat^ 
alium  in  luxuria  voragine  mersum  cernal ;  et  quia  $o 
K  a  poUutione  camali  aUenum  respicil ,  qnibus  ipu 
sordibus  spiritualis  vitii  intrinsecus  non  allendit, 
Dumque  in  alio  pensat  malum  quod  ipse  nun  habet  m 
se,  negligil  considerare  quod  habel.  Sieque  fil  ut  eo 
securius  ad  aliena  superbiat ,  quo  sua  negligentino 
iynoral.  At  conlra  hi ,  qui  ad  alta  virtulum  snrgero 
veraciter  appetunt^  cum  alienas  cuipas  audiunt,  pro* 
linus  cor  ad  proprias  reducunt ;  et  lanto  rectint  ilta$ 
dijudicanl,  quantoveriut  istas  deplorant.Quiaigitur 
electns  quisque  in  infirmilatis  suas  eonsideraliont  $0 
eomprimil^  dicatur  recte  quod  vir  sanetut  in  tUrquu 
iinio  dolent  tedet,  Qu%  enim  vere  te  humiliatf  eonti» 
nuai  eonsideraiionis  oculo  delictomm  sordtt^  qiuibut 
$it  circumseplut ,  proficiens  pensal.  IVebeinus  ergo. 


$lorquilinio.  >  In  sUrquilinio  quippe  sedere  est^  viUa  p  ut  supradictum  est »    per  asperitaleni  poenitenlta 


do  te  quempiam  et  abjecta  tentire,  In  sterquitinio 
nobit  $$dere  estf  ad  ea  quw  iltieite  gessimus^  menlis 
oculos  pcenitendo  redueere;  ut  eum  ante  nos  peccaUh' 
tum  stercora  eernimus^  omne  quod  in  animo  de  ela" 
tione  turgit  inetinemus,  In  slerquitinio  sedel^  qui 
infirmilatem  suam  totticilus  respicit^  el  uu  de  bonis^ 
qtt^  per  graiiam  perceperal^  non  exlailil.  An  nou 
apud  $e  in  sterquitinio  Abraham  sedtbat^  qui  diaebat: 
i  Loquar  ad  Dominum  meum  eum  $im  putviseteinis  fi 
(Oon.  XTiii).  Aperte  enim  eernimut ,  in  quo  $e  apud 
$0  loco  potueratf  qui  putverem  $e  ae  einerem^  eliam 
eum  loquerttur  eum  Deo^  cBstimabal.  Si  igitur  ita  $e 
despieitf  qui  usque  ad  honoretn  divinat  eoUocutionis 
aseendit^    totlicita  intentione  pentandum  ett   qua 


ipsa  delectatioDum  Tulnera  tergere,  et  censura  dis* 
Irictionis  rigidfi  si  quis  fluxus  emanat  incogitationa 
mundare.  Omnino  Dei  faciem  videre  non  polerit, 
quisquis  a  peccalis  et  vitiis  sese  mundare  neglexe- 
rit.  Beati  enim  mundo  corde ;  quoniam  ipti  Deum 
videbunt  (Matlh.  y).  Qui  ergo  cupit  ad  eleclonim 
Dei  societatem  periingere ,  et  divinae  majeslalis 
essentiam  intueri ;  summopere  menlis  el  corporii 
munditiam  studeat  conservare*  et  antiqui  hostis 
lentationibiis  viriliter  resisterCf  qui  nunqoam  desi- 
nil  bonos  electorum  mores  inquinare. 

Ipse  emm  diabotut  tribus  modis  bona  nottra » iiC 
ait  beatus  Gregoriiis  (56),  inM^ilicr,  «l  quod  r«« 
((tim  coram  homirdbut  agitur^  in  intemi  judiei»  coii- 


peena  ilU  ferietidi  tunt^  qui  et  ad  tnmma  non  proft-  D  tpectu  vitietur.  Atiquando  enim  intentionan  poUnit^ 


cftmr,  et  tamen  de  minimit  extottuntur.  Nam  tunt 
nonnutti,  qui  cum  parva  agunl^  de  temetiptit  magna 
tenliuntt  el  ewterot  virtutum  meritit  excedere  putant. 
Bi  nimimm  apud  u  inlrortus  humititalit  tterquiti^ 
nium  detemnlf  et  elationit  fattigia  atcendunl,  ittum 
mdetieot  imilanlet ,  ^iit  aeeepta  eonditionit  dignitate 
eontontut  non  fuit^  dicent :  c  /li  ccelum  conscendamf 
tuportutra  emti  exatlabo  sotium  meum  (Ita.  xiv).  1 
Undo  et  reproba  ei  eonjuncla  Babgtonia,  id  esl  eon^ 
fu$a  multiludo  peeeantium^  dicit : «  Sedeo  regina  : 
Hmiua  non  tum  (Ita,  xlvii,  sec.  LXX).  >  Quitquit 
orgo  intror$u$  inlumeseit^  in  altum  u  apud  temet» 


ut  tequent  aclio  ab  origine  immunda  til,  Sed  st  hoe 
non  pra:vatelf  in  ipta  aclione  quati  iti  tltnm  $0 
opponil :  ul  cum  proposilo  menlis  ueurior  quio  gra- 
ditur^  tubjunclo  tatenter  vilio  quati  ex  intidiit  jwri- 
maitcr.  Atiquando  vero  nec  intentionem  vitiat^  nec  in 
itinere  tupplantat ;  ted  oput  bonum  in  fino  aetiome 
iltaqueul,  Unde  dicilur  :  In  via  hae  qua  amkulabamt 
abtcondemnl  taqueum  mihi  (Ptat,  GXI.1).  Ac  si  dice- 
ret :  In  via  hae  qua  ambulabamf  id  est  in  Chrislo  : 
hoc  enim  celanl,  quod  Gbrisli  sum.  ln  hae  fia 
ponont  laqueum ,  nun  secundom  rei  TeriiaMi»,  wd 
quanlum  ad  se»  id  esl  quaaliimad  opiaioneuiiuMi^ 


f56)Lih.iJf^al.,  11.10 


{005 


SERMONES.  ~  SERM.  XXVII.  IN  DOMINICA  11  P06T  PASCHA. 


1006 


quia  poncre  intenilunl,  sed  exlra  viaiu  ponunl;  si-  A  devotionit  portant  hostiam,  in  ipto  itinere  perduni 


cut  et  haerelici  non  in  via  ponunt,  sed  extra  abscon- 
duDt  laqueum.  Unde  alibi  :  Juxta  iter  tcandalum 
posuerunt  mihi  {Psai.  cxxxix).  Augustinus  :  In  via 
ergo  secundum  votum  eorum  ponitur  laqueus ,  sed 
juxla  viam  secundum  veritatem.  Christus  enim  est 
via ,  qui  non  sinit  eos  laqiieum  ponere  in  via,  ut 
non  sit  nobis»  qua  eamus.  Sinit  tamen  poncre  juxta 
Viam,  ne  dcclincmus.  Non  solum  immundi  spirilus 
juxla  viam  pouunt  laqueum,  sed  et  pravi  bomiiies. 
Mam  et  ille  in  via  se  putat  scandalum  ponercy  qui 
dicit  :  Colis  Deum  crucifixum.  (57)?  Reprehendit 
eniro  crucem  Cbristi,  quam  non  intelligit.Hoc  enini 
intenigenti  non  est  scandalum,  sed  gloria.  Yei  via 
iii  hoc  loco  accipitur  charitas. 

Nota,  quod  alibi  pluraliter  dixit»  temitat  (58)  ^ 
mcai,  hic  singulariter,  viam ;  quia  moltx  sunt  viae 
el  una.  Multae  sunt  viae,  quia  multa  praecepta.  Una 
est  via,  quia  oronia  ad  unum,  id  est  ad  charitatem, 
rediguntur.  In  via  ergo  hac,  id  est  in  charitate,quae 
onnia  tolerat,  quam  pro  te  patiendo  ambulabam, 
dbtconderunt  persecutores  juxta  opinionem  suam, 
laqueum  mihi,  Supradictis  ergo  modis  iter  nostnim 
diabohi*s  insequitur,  ut  bona  nostra  in  conspectu 
Dei  reproba  habeantur,  sicut  Jeremias  liguraliter 
ostendit,  dicens  . 

Venerunl  octoginta  (59)  viri  de  Sichem^  et  de  Silo^ 
et  de  Samaria,  ra$i  barba^  et  tdstit  vettibut^  et  tca* 
ientet :  munera  et  thus  habebant  in  manibut,  ui  o/fer» 


vitam.  Unde  apte  tubjungitur  :  i  Decem  vin  reperti 
tunt  inter  eot,  qui  dixerunt  ad  Itmaelem  :  NoU 
occidere  not;  quia  habemut  thetaurot  in  df  ro,  frtc- 
menti,  et  hordei,  et  olei,  et  meliis.  Et  eestawU';  «1  hmi 
interfecit  eos  cum  fratribut  tuit  {Jfr,  XLi).  >  Tit^ 
taurut  enim  in  agro  tpes  est  in  pcenflmi^^  QMr»^Nto 
non  cemitur^  quati  in  terra  cordit  mlfma  omHmi 
tur.  Quiaergo  thetaurot  (63)  in  agrik  kabwn^e^iik 
tunt»  Qui  enim  pott  in  cautelm  tuce  Mwm  ed  iwmmt 
tum  redeunt^  nec  capti  moriuntur,  Cum  mdm  iiifiqiiii 
hottit  nec  in  exordio  inUntionit  ferit^  me  in  .llUlli 
actionit  intercipit,  durioret  in  finet  laqueoi  MliBi^ 
quem  tanto  nequiut  obtidety  quanto  solum  finem  (64) 
remantitte  tibi  ad  decipiehdum  videt.  Uot  namqu§ 
fini  tuo  appotitot  Propheta  laqueot  viderat,  cum  di^ 
cebat :  c  Ipsi  catcaneum  meum  obtervabunt  ( Ptal, 
Lv).  >  P^  cafcaneum  enim,  qui  fimt  ett  eorporis,  Ur* 
minus  figuratur  'actionis.  Ut  ergo  supra  scrihitur, 
aniiquus  hostis  semper  nosdecipere  nititur  utopera 
nostra  ante  oculos  Dei  reproba  habeantur.  Mala  ut 
faciamus,  rrequenter  suggerit ;  bona,  si  qua  sunt 
omnimodis  vitiare  contendit.  Nos  ne  ad  summa  ten- 
damus  toto  conamine  impedit;  et  ut  proclivius  ad 
ima  ruarous  libenter  impellit.  Ipse  in  ccelo  creatus 
pro  sua  nequitia  usque  in  infernum  miserabiliter 
cecidit,  et  nos  secum  causa  invidiaead  aetemam  dam* 
nationem  perducere  cupit.  Nunquam  ei  aliquid  mali 
fecimus ;  sed  quia,  Deo  miserante,  ad  ccelestem  pa- 


rent  in  domoDomini  (/er.xLi)  (6(^.  Barbam  radunt^  Q  triam,  unde  ipse  ejectus  fuit  vocati  sumus,  idcirco 


^ui  tibi  de  propriit  viribut  fiduciam  subtrahunt.  Ve- 
$tet  tcindunt,  qui  tlbimetipsit  interiorit  laceratione 
decorit  non  parcunt.  Oblaturi  in  domum  Domini  thut 
€t  munera  veniunt,  qui  te  exhibere  in  Dei  tacrificio 
orationem  cum  operibut  poUicentur,  Sed  tamen  ti  te 
in  tanctcB  devotionit  via  caute  redire  contpiciunt^ 
Umael  Nathanio!  filiut  in  eorum  eursu  venit ;  quia 
quilibei  malignus  spiritut^  priorit  tui^  Satanw  exem^ 
plo^  in  tuperbicB  errore  generatuSf  te  ad  decipiendum 
opponit.  De  quo  bene  dicitur^  quia  c  incedent  et  plo^ 
rans  ibat;  tquia  ut  devotat  mentet  interimere  (61) 
prcetereundo  pratvaleat^  te  tub  velamine  virtutit  occul" 
tat;  et  dum  toncorddre  u  vere  lugentibut  timulat,  ad 
eordit  intima  tecuriut  admitsut  (62),  intut  qui  latet 


invidens  elaborat,  ut  nos  in  infemum  praecipitet 
totis  nisibus.  Non  enim  sufficit,  quod  virtutibus 
spoliatos  de  paradisi  nos  amoenitate  in  hujus  iqundi^ 
infelicitatem  dejecit ;  sed  etiam,  quod  est  gravios » 
ut  ad  aetemum,  quod  absit!  interitum  perducat  in- 
numeris  artibus  non  desistit.  Ipse  antiquus  hostis 
Nabuchodonosor  dicitur,  eo  quod  nos  de  Jerusa* 
lem,  id  est  de  visione  pacis  captivos  in  Babylonem, 
hoc  est  in  confusionem  vitlorum  perduxerit,  et  gra- 
vissimo  suae  crudelitatis  jugo  subdiderit,  de  quo 
dicitur  :  Grave  jugum  tuper  filiot  Adce  a  die  nativi* 
ttttit  eoftim,  utque  in  diem  tepulturce  illorum  in  ma^ 
trem  omnium  {Eccti.  xl).  Quid  ergo,  fratres  charis- 
simit  Nunquidhujustam  crudelissimi  tyranni  per- 


eitiut  occidit ;  quia  pierumque  te  promittii  ad  attiora  D  suasionibus  debemus  cedere,  aut  assensum  pnebe- 


provehi.  Unde  dixitte  perhibetur :  c  Venite  ad  Godo» 
tiamfilium  Aicham.^Et  dum  majora  promittit,  etiam 
minima  subtrahit.  Unde  dictum  est :  c  Cum  venistent 
gd  medium  civitatitf  interfecit  eot.  >  Virpt  ergo  ad 
offerenda  Deo  munera  venienUt  in  medio  dvitatit  in^ 
terficity  quia  divinis  rebus  deditm  mentes^  nisi  te  magna 
circumtpectione  custodiantf  hosU  tubripientet   dum 

(57)  August.,  In  ptalmo  xciii,  12  :  Ipsa  est  hu^ 
mwtut  quie  displicet  paganis^  unde  nobis  insuttant  : 
QfmUm  Deum  coiiiis^  qui  natut  ett  ?  QuaUm  Deum 
eotitit^  qui  crucifixut  est  ? 

{hHJ  Imo  et  in  l\oc  eod.  ptatm.  cxli.  Nam  alias 
saepe  Scfiptura  semitas  cominemorat. 

(59)  Mss.  oiim  habuit,  septuaginta. 

(60)  Gr6g.,  lib.  1  Morai.,  n.JS/i. 


re?  Nvquaquam.  Imo,  quod  est  utilius,  totis  viribtii 
rcsistere  cuni  Dei  juvamine  debemus.  Unde  beatas 
Jacobus  ad  duodecim  tribus  loquens,  ait :  RetUtiU 
diabolo,  et  fugiet  a  vobit;  appropinquate  auUm  Deo^ 
et  appropinquabit  vobit  {Jae.  iv).  Resistamus  igiturt  . 
dilectissimi;  Deo  juvante,  diabolo  ejusquepessimis  V 
suasionibus;  ct  sequamur  Christum,  pretiososau- 

(6i)  lia  alt.  mss.  uoster  vero,  tii  itinere.  Edit.« 
inUrimere  feriendo. 

(6i)  Edit. :  Hoe  quod  intut  de  virtute  lateU  oeci- . 
dit.  Qui  pUrumque  te  tpondet  ad  altiora  provehere. 

(63)  Edit. :  Qui...  thetaurot....  habuere^  tenati 
$unt ;  quia  jfui  post. 

(64)  Adjecifflus,  finemt  ex  alteromss.deeiCeliam 
in  Gregor. 


1007  S.  MARTl^l 

guine  cujus  a  Domino  ejusdem  antrqui  hostis  re- 
dem'pli  sumus.  Potius  ergo,  quia  et  feiicius  debe- 
mus  piissinium  sequi  pastorem,  qui  nos  redemit , 
quam  inipiissimum  praedonemy  qui  nos  capliYaTit. 
Diat)olu8  per  superbiam  atque  invidiam  nos  a  statu 
rectitudinis  in  bac  \alle  lacrymarum  projecit ;  Chri- 
slus  vero  per  cbarilatem  et  bumilitatem  nosadcoe- 
lestem  palriam  revocavit.  Tanta  fuit  superbia  dia- 
boli  alque  invidia,  ut  nobis  mortem  propinaret ;  sed 
tantum  praevaluit  Cbristi  cbarilas  ei  ItumHitas^  utnos 
inprimo  graduacdignitatemisericorditer  restaura- 
ret.  Pestifera  diaboli  superbia  nobis  usque  ad  mor- 
tcm  nocuit ;  salutaris  Cbristi  bumilitas  uos  a  morte 
cripuit.  Diabolus,  ut  perversKaiis  exempium  nobis 
iribueret,  per  superbiam  dicil :  In  ccelum  ascendam 
(Isa,  xiv);  Cbristus  ad  noslram  eruditionem  per 
bumilitalem  ait  :  Humiliata  e$l  in  terra  vita  mea 
{PsaL  XLiii).  Diabolus  per  superbiam  dicit :  Ero 
similit  AUissimo  (Isa.  iiv);  Cbristus  per  bumilita- 
talem,  cum  esset  in  forma  Dei^  exmanirit  semetiptum 
factus  obediens  Deo  Patri  usque  ad  mortem  (Philipp,u). 
Diabolus  superbus  et  cupidus  dlcit  :  Super  astra 
bei  ascendam,  et  in  monte  testamenti  Dei  in  lateribus 
aquHonis  exaltabo  solium  meum  (Isa.  xiv) ;  Christus 
humilis  ac  benignus  dicit  :  Discite  a  me,  quia  mitis 
tum^ethumilis  corde  (Matth.  xi).  Diaboius  superbus 
et  cupidus  dicit  per  Pharaonem  :  Deum  nescio,  et 
Itrael  non  dimittam  (Exod.  v);  Christus  humilis  el 
benignus  dicit :  Si  dixero  quia  non  novi  Patrem 
meum^  ero  timilit  vobit  mendax.  Sed  scio  efim,  et 
tnandata  ejus  tervo  {Joan.  viii).  Diabolus  superbus 
et  cupidus  dicit  :  Mea  sunt  flumina^  et  ego  feci  ea 
(Exech.  xxix).  ChristushumiIisacbenignusait:A'o/t 
possum  ego  a  meipso  facere  quidquam  (Joan.  v).  Sed 
Pater  meus  in  me  manens^  ipte  fecit  opera  (Joan.  xiv). 
Diaboius cupidus  dicit :  Mea  sunt  omnia  regnamundi 
et  gloria  eorum;  et  cui  voluero^  dabo  ea  (Luc.  iv). 
Christut,  cum  dives  estet,  pro  nobit  factut  ett  pau^ 
per,  ut  ejut  inopia  nos  divitet  redderemur  (II  Cor. 
viii).  Diabolus  superbus  et  cupidus  dicit :  Sicutcol- 
liguntur  uv^e^  vel  ova,  qu<g  derelicta  tunt^  tie  UMver- 
tam  terram  ego  eongregavi;  et  non  fuit  qui  moveret 
pedem  vel  pennam,  et  aperiret  o«,  atque  ganniret 
{Isa.  X) ;  Cbrislus  huniiiis  et  mitis  dicit :  Faclut 
tum  peUicano  timiUt\(Psal.  ci).  Et  iterum :  Yigilavi^ 
et  factus  sum  ticut  patser  ioUiariut  in  tecto  (ibid.). 
Diaboius  superbus  el  cupidus  dicii  lExticcavi  vetti- 
gio  pedum   meorum    omnet    rivot  aggerum  (Isa. 

(65)  Imo  Pauiini  Aquileiensis,  cujus  esl  liber  De 
Mtuiartbus  documentit,  unde  hac  sumpsit  Martinus. 


LEGIONENSIS  1008 

A  xxxvii) :  Cliristus  bumilis  et  mitis  dicit :  Non  qucero 
gloriam  meam^  sed  honorifico  Patrem  meum  (Joan. 
viii).  Diabolus  et  siiperbus  et  invidus  superbe  cx- 
tollitur  usque  in  coelum.  El  ut  ad  uliimum  conclu- 
dam,  diabolus  per  superbiam  cum  ruina  magna  in 
infernum  praecipitatur,  Christus  cum  humilitate  ad 
coelos  elevatur. 

Ideo,  fratres  charissimi,  paucos  vobis  diabolics 
fraudis  laqueos,  et  sanctae  huniilitaiis  gradus  ex 
beati  Augustini  (65)  dictis  descripsi,  ut  facilius  va^' 
leatis  intelligere,  qualiter  bos  evadere,  et  per  buf 
militatem  ad  coelestia  possitis  regna  pertingere.  Si 
ergo,  dilectissinni»  veraciter  cursum  nostri  certa- 
minis  volumus  perficere,  et  ad  sternam  beatitudi- 
nem  pervenire ;  caveamus  in  primis  cupiditatem 

^  noxiam  et  superbiam  diaboUcam,  et  cum  omni 
bumilitate  coneinur  sequi  vestigia  Chrisli.  Et  quia 
jam  sxpe  dictum  est,  diabolus  nos  per  superbiam 
captivavit,  et  Christus  per  humilitatem  redemit ; 
idcirco  oportet  nos  diabolo  omnibus  modis  renun- 
tiare,  et  Cbrislum  omni  animi  virtute  atque  instan- 
tia  sequi,  eique  gratias  referre,  et  gratulantor  cum 
omnibus  sanctis  dicere :  In  convertendo  Dominut 
captivitatem  Sion ;  facti  tumut  ticut  contoiats  (Ptal. 
cxxv).  Septimus  est  iste  gradus  in  tigura  veteris 
testamenli,  qui  septenario  significalur ;  per  ventu- 
rum  Christum  reversionem  fidelium  de  captivitate 
vitiorum  quasi  de  Babylonia  propbetat.  Unde  pro 
qua  reversione  jam  consolatio  est  et  seminatio  in 

^  operibus  bonis  atque  mi&ericordiae,  ut  plus  metatur. 
Et  loquitur  hic  Propheta  de  illa  reversione  velut 
praiterita,  cum  tamen  esset  adhuc  iutura,  prophe- 
tali  certitudine,  in  persona  eorum  qui  siint  rcdemptJ 
sanguine  Christi;  et  conversi  a  caplivitate  spirituali, 
scilicet  mente,  quia  serviunt  legi  Dei  qui  haec  can- 
tant,  dum  peregrini  et  gementes  sunt  in  via,  re- 
dcmptionem  corporis  exspectantes.  Ergo  jam  sunt 
redempti,  et  ex  parte  adhuc  redimendi.  In  persona 
ergo  redemptoriim,  quasi  de  Babyionia  redeuntium, 
ait :  In  convertendo  Dominut  captivilaiem  Sion « faeU 
sumut  ticut  consolaii.  Gratias  igitur  agamus  eidem 
Domino  nostro  Jesu  Christo,  qui  nos  nascendo, 
nvoriendo,  resurgendo,  ascendendo,  de  captivitate 
dial)oli  eripuit,  et  ad  societatem  supemoniro  civium 

D  voluntate  Patris  ad  raagnam  consolationem  Tocavit : 
ad  quam  nus  dignetur  ille  perducerct  qui  cum  eodem 
Patre  et  Spiritu  sancto  in  Trinitate  perfecta  vivitet 
regnat  Deus  per  omnia  saecula  Sdeculorum.  Amen 

Simillima  adducit  Gregor.  Mag.,  lib.  xxziv  MoraL 
cap.  ult. 


i009 


SEKMONES.  —  SERM.  XXVIII,  IN  LITANUS. 


lCiO 


SERMO  VICESIMUS  OCTAVUS 


IN  LITANIIS. 


Litaniarum  nomen  mulli  Lalini  dicuni,  el  tameii  A  diderunt,  et  exinde  devolio  Gliristiana  annua 


hujus  nominis  inierpretaiionem  uesciunl.  Dignum 
est  ilaque  ut,  qui  hos  dies  causa  amoris  I>ei,  et  ani- 
marum  suarum  simul  et  corporum  salutis  deyote 
celebrant  interpretationem  hujus  nominis  sciant. 
Debent  ergo  hi  dies  a  Odeli  plehe  in  jejunio  et  ora- 
tione  celebrari,  et  cur  vel  a  quo  inslituli  fuerint, 
nondebent  ignorari.  LHaniceigiturtUi  ait  Hispania« 
ruin  doctor  Isidorus  (66),  GroBco  nomine  aftpeUanturt 
qua  Latine  Rogationet  dicuntur,  Inter  lilanias  vero 
et  exomologesim  hoc  differt^  quod  exomologesi$  pro 
$ola  peccatorum  confessione  agitur^  Litanice  vero 
propter  rogandum  Deum^  et  impetrandam  in  aliquo 
misericordiam  ejus,  agi  prwcipiuntur,  Sed  tieet  ic/rum* 
que  vocabulum  $ub  una  deiignatione  kabeatur^jam 
non  distat  vulgo  utrum  Lilania  an  exomologesis  dt- 
eantur,  Supplicalionis  autem  nomen  quodammodo 
nunc  ex  genlililate  retinctur.  Nam  ferias,  aut  legitimw 
erant  apud  eos,  aut  indicla,  Indictoe  autem,  quia  pau- 
pertas  antiqua  Romanorum  ex  coUatione  sacrificabant^ 
aut  urte  de  bonis  damnatorum,  Vnde  et  snpplicatio^ 
nes  dicebantur  sacrificia ,  qua  de  bonis  damnatorum 
fiebant,  SuppUcalio  itaque  a  suppUcio  dicebatur,  Sa- 
eree  enim  res  de  rebus  exsecrandorum  fiebant, 

Quia  ergo,  fratres  charissimi ,  Rogationum  dies 
pro  temporalis  vitaB  commoditate,  atque  animarum 
salute  optamus  celebrare ;  libet  propter  simplicio* 
res,  undeexordiiim  sumpserin(,  brevitercommeme- 
rare.  Non  enim  absque  evangelica  et  apostolica  au- 
ctoritate  in  consuetudinem  venisse  credendae  sunt.  C  *"  «niversa  fidelium  Ecclesia,  pro  diversis  calami- 


eoi 
religione  celebrarecoepit,  utejusdem  Spiritus  sanell 
dono  particlpes  fieri  mererentur. 

Quod  autem  nunc  ab  Ecclesia  hi  dies  non  poal 
Ascensionem,  sed  ante  Ascensionem  Domini  agun- 
tur,  haec  res  in  causa  est  (67).  Sanctus  Mamertus 
Viennensis  Ecclesiae  episcopus  occulto  Dei  judicio 
muitas  incommoditates  sustinuit  cum  omni  populo 
suo.  Tempore  ergo  episcopatus  sui  lerraemotus 
maximus  accidit.qui  multas  ecclesias,  etiam  et  mul- 
torum  domos  concussas  subverlit,  et  mullae  bestiap» 
lupi  videlicet  et  aliae  ejusdem  feritaiis,  ingredieban- 
tur  civitatem,  devorabanique  homines,  et  hoc  per 
totum  annum  fccerunt.  Cum  autem  venisset  sanaum 
Pascha,  et  idem  episcopus  missarum  solemnia  ce- 
iebrasset ,  in  ipsa  vigiiia,  id  est  primo  mane  Domi- 
nicae  Resurrectionis,  palatium  regis,  quod  in  eadem 
url)e  fuit,  divinilus  igne  accensum  est.  Et  cum  hi 
perversi  casus  perversorum  malorura  quotidie  (ie- 
rent,  appropinquante  Ascensionis  Domini  die»  in- 
dixit  vir  sanctus  triduanum  jejunium  omni  popuio 
in  gemitu  et  spiritu  contritionis,  et  paulo  post  ces* 
savii  ipsa  tribulatio  et  subversio  (68).  Post  haec  au- 
tem  congregati  sunt  episcopi  Gailiarum  apud  eam- 
dem  Viennam,  praecipuam  scilicet  Galiiarum  ur- 
bem,  atque  in  commune  statuerunt  ut  in  singulis 
Ecclesiis  triduana  jejuniorum  observatio  digna  ve- 
neratione  usque  in  praesens  anteAscensionis  Domini 
diem  celebraretur.  Quae  consuetudo  apud  nos,  imo 


Denique  Dominus  in  coelum  ascensurus,  cum  Spiri  • 
tum  sanetum  apostolis  frequenter  se  promisisset 
roissurum,  ait  inter  caetera  :  Vos  manete  in  civitate^ 
quoadusque  induamini  virtute  ex  alto  {Luc,  xxiv). 
Illi  autem  postquam  in  ccelum  ascendisse  eum  vide- 
runt,  regressi  sunt  iii  Jerusalem  cum  gaudio  magno ; 
et  sicut  Lucas  evangelista  meminit,  erant  quolidie 
tit  templo^  lauaantes  et  benedicentes  Deum  (ibid,).  Ut 
autem  digni  esse  mererenlur  accipere  Spiritum  san- 
ctum,  jejuniiset  orationibus  insistentes  seipsos  prae- 
parabant,  sicut  idem  Lucas  in  Actibus  apostolorum 
commemorat,  dicens :  Erant  omnes  unanimiter  pet' 
severantes  in  oralione  cum  muUeribuSt  et  Maria  matre 
Jesu^  etfratribus  ejus  (Act,  i).PQStquam  autem  Spi- 


tatibus  usque  bodie  devotissime  recolitur,  tuin  pro 
remissione  peccatorum,  tum  pro  pace,  tum  pro  pe- 
Btiientia  el  conservatione  frugum ,  tum  pro  caeieris 
necessitatibus. 

Quia  ergo  dies  Rogatiouum,  id  est  supplicatio- 
num,  celebrare  debemus,  dignum,  dilectissimi  fra- 
trcs,  duximus  ut  deverbis  Domini,  sicut  a  sanctis 
Patribus  jamdudum  exposita  sunt,  ad  communitio- 
nem  vestram  aliqua  dicamus.  Sciens  Dominus  in 
adversitatibus  et  assiduis  necessitatibus  humano 
generi  valde  necessariam  esse  orationem,  docet  nos 
per  quamdam  similitudinem  quia  nulla  adeo  suul 
utilia,  nulla  adeo  victricia  arma,  sicuf  oratio  assi- 
dua.  Dominus  igitur  loquens  hominibus,  ideo  etl0 


riium  sanctum  de  coelo  a  Palre  et  Filio  missum  ac-  D  proponit  ea  quae  magis  erant  usitau,  ut  facilius  per 
eeperunt,  et  ad  praedicandum  gentibus  Evangelium  cognita  perveniant,  ipso  monente  simul  et  juTante; 
per  universum  mundum  dispersi  sunt ;  hos  die&  ad  incognita.  Proponit  ergo  eis  simililudinem  de 
successoribus  suis»  ut  credimus,  observandos  tra-     amico  importune  orante,  et  per  importunitateni » 


(66)  Lib.  VY  Etumol.,  cap.  19. 

(67)  Amalar..  De  ecclesiastic.ofic,,\ih  hCv^j^.Zl, 


(68)  Haec  ex  Alcuino  f^ive  ex  auct.,  lU).  De  divitt* 
dfic.,  cap.  55.  De  dieb,  Rogat, 


lOU  S.  MARTINI  LEGIONENSIS  ««Hi 

qo2  petierat,  Impetrante.  Yidens  ipse  gloriosissi-  A  aliorum  pcccata ;  quarta,  esnrire  et  sitire  jnsti- 


rous,  imo  et  sapienlissimusMagister,  Dei  scilicet  et 
Virginis  Filius,  post  iiberi  arbitrii  amissionemf 
nuUum  a  nobis  ipsis  bonnm  baloere  posse ;  oon  so* 
lum  ad  orandum  deTOtissimos,  sed  etiam  instantis- 
simos  borlatur  et  admonet,  ut  quod  minus  naturae 
in  nobis  possibiiitas  habet,  orando  ab  illo  imptere* 
tur  qui  ait :  Sine  me  nihil  poteiti$  facere  (Joan.  xs). 
Nam  cum  ipse  orationi  incumberet,  ut  supra  evan- 
gelicus  sermo  retulit,  accesserunt  ad  eum  discipoH 
cjos,  et  rogaverunt  illum  dicentes  :  Domirtf,  doce 
not  orare,  $icut  Joanne$  BaptUta  docuit  di$cifmlo$ 
$uo$  {Lu€.  xi).  Quibus  ille  benfgnissimus  Magister 
ait :  Sic  orate  :  Pater  no$ter,  qui  e$  in  ecsh$;  $ancti» 
ficetur  nomen  tuum;  adveniat  regnum  tuum ;  fiat  wo 


tiam;  quinta,  faabere  misericordiam ;  sexta,  ba- 
bere  mundum  cor ;  septima,  pacificum  esse.  Prima 
beatitudo  est»  babere  regnum  coRiorum;  secunda, 
possidere  terram ;  terlia,  consolatio :  quarta,  satu- 
ratio ;  quinta,  misericordiae  consecutio ;  sexta,  I>ei 
visio;  septima,  Filium  Dei  appellari. 

Prima  autem  petitio,  scilicet  liberari  a  maiis, 
nihil  est  aliud  quam  abdicare  omncin  concupiscen* 
tiam»  quod  primum  facere  debemus ;  et  quia  boc 
non  possumus  facere,  nisi  in  spiriUi  timoru'D<^- 
mini,  ideo  istud  donum  bene  concordat  cum  isU 
petitione,  et  ex  hoc  sequitur  prima  virtus,  id  est 
paupertas;  et  ex  virtule,  prima  beatitudo,  qu»  est 
habcre  regnum  coelorum,  et  baec  cominuuis  eii 


lunta$  tua,  $icut  in  ceelo  et  in  terra.  Panem  no$trum  ^  omnibus  bonis.  Et  quia  cum  volumus  abdicare  ter> 

ifuotidianum  da  nobi$  hodie.  Et  dimitte  nobi$  debita 

no$trat  $icut  et  no$  dimittimu$  debitoribus  noslri$. 

Et  ne  ne$'indttca$  in  tentationem.  Sed  libera  no$  a 

malo,  Amen  {Matth.  vi).  In  quibus  verbis,  quid 

principaliter  peterc  debeamus,  breviter  compre- 

Iiendit. 

Inter  hiec  autem  sciendum  est  qood  alia  dooa 
sunt  naturalia,  alia  vero  oon.  Naturalia  sun(,  «C 
quinque  scnsus  corporis;  non  naturalia,  ut  fides» 
lipes  ct  charitas,  et  caetera  hujusmodi.  Unde  in 
Epistolis  canonieis  legitur :  Omne  datum  optimum^ 
0t  omne  donum  perfectum  de$ur$um  e$t,  de$cenden$ 
a  Patre  himinum  {Jac.  i).  Datum  vocat  naturale, 
donum  vero  non  naturale.  Eorum  autem,  quae  non  . 
sunt  naturalia,  alia  sunt,  sine  quibus  nemo  potest 
salvari,  ut  fldes,  spes,  cbarilas ;  alia  vero  sine  qui- 
bus  homo  potest  salvari,  iit  sine  dono  prophetandi, 
et  sine  dono  nnguarum,  et  cxteris  talibus. 

Notandnm  vero  esl  quod  quatuor  sunt,  qu»  se 
infernnt,  scilicct  pclitiones,  dona,  virtules  et  prse- 
mia.  Primitus  aliquid  pelimus  a  Deo,  deinde  da» 
tur;  postea  virlutes  sequuntur;  ad  uUimum  vero 
praemia.  Sciendum  itaque  est  quod  septem  sunt 
petitiones  in  bac  oratione  Dominica,  et  septem  sunt 
dona  sancti  Spiritus,  quae  in  fsaia  habentur  (/la.  xi), 
d  septem  virtutes,  et  septem  dona  sive  beati- 
tudines,  quae  scilicei  virlules  et  praemia  a  Domino 
ponuntor  in  Evangelio  {Matih,  v). 


rcnus  concupiscentias,  solent  insurgere  tenUtio- 
nes ;  debemus  secundam  facere  petitionem,  scilicel 
non  nos  induci  in  tcntationem  :  et  hoc  est  condo- 
nare  convicia,  etiam  convicia  infcrenlibus,  eC  hoe 
neqiiit  fleri  sine  spiritu  pietatis,  ex  qiia  re  concor- 
dat  cum  hac  petitione»  £t  quia  hoc  lit  per  man- 
SMoliidinem,  sequitur  mansuetudo,  ct  ex  hac  virtute 
seqiiitur  beatitudo  secunda,  scilicet  possidere  ter- 
rain.  Terram  vocat  hoc  illud  idem,  quod  regnum 
c«;Iorum ;  et  est  magis  possidere  quam  babere.  Ter* 
lia  autem  petitio  est,  diniitti  nobis  peccata,  sicoi 
et  nos  dimittimus  dcbiloribus  nostris ;  et  quia  hoc 
nequit  fieri  sine  spiritu  scieiitiae,  bcne  concordaC 
cum  hac  petilione  :  et  ex  hoc  sequilur  terlia  virtust 
scilicet  lugcre  sua  et  aliorum  peccaU;  et  ex  boc 
sequilur  teriia  beatitudo,  scilicet  consolatio,  qoio 
consoiabimur  in  futuro.  Qiiarta  auteni  petitio,  dari 
nobis  panem  quotidianuni.  Panem  vocat  corpus  el 
sanguinem  Domini,  quod  nos  confortat  in  boc  sae- 
culo,  et  laetificabit  in  fiituro;  et  hoc  nequii  fieri 
sine  spiritu  fortiludiiiis,  ex  qua  re  concordai  cuni 
ista  petitione,  et  ex  boc  sequitur  quarU  virlus, 
scilicet  esiirire  ci  sitire  justitiam,  quia  plenarie 
non  possumiis  eani  habere  ad  pra.^sens  :  et  ex  hoc 
sequitur  quaria  beatitudo,  scilicet  saturaiio;  quia 
saturabimur  in  aetema  l)eatitudine. 

Et  est  notandiim  quod  tres  priores  pettiiones  pos- 
suni  implcri  in  hoc  sa>culo ;  tres  nonnisi  in  futuro; 


Modo  videndum  est  quae  siint  pelltiones ,  quae  d  ^^^^^  autem  et  in  hoc,  et  in  futuro  impleri  potest. 


dona,  quae  virtutes,  qua;  pr.x'mia,  et  quomodb  con 
cordent  ad  se  invicem.  Prima  petitio  est,  Hberari 
nos  a  malo  :  quae  ultima  ponitur  in  Pater  no$ter; 
seconda  petitio,  non  induci  in  tentationem ;  terlia, 
dimitti  nobis  peccata  noslra;  quarta,  dari  nobis 
panem  nostrum  quotidianum ;  quinta,  fleri  in  nobis 
irolunlatem  Dei ;  sexta  vero,  ut  rognum  Dei  adve- 
liial;  septima,  ut  sanctiHcetur  nomen  Dei. 

Pfimum  donum  cst  splrltus  timorls  Domini ;  se* 
cundum,  spiritus  pietatis ;  lertium,  spiritus  sapien- 
lise;  quartum,  spiritus  fortitudinis ;  quinlum,  spi- 
ritus  consilii;  sextum,  spiritus  intellectus;  scpti- 
muro,  spiritus  scieiiliae.  Prima  virlus  esi  pauper'^ 
las;  secundn,  mansuctudo;  teriia,  logere  soa  et 


qiiia  iii  hoc  nos  conforiat  corpiis  Douiini,  ei  in  fo- 
turo  Ixtiflcabit.  Quiuta  autem  petitio  est,  volonU- 
tem  Dei  fieri  in  nobis,  quod  nihil  aliud  esi  quam 
voliiiitati  Dei  in  nullo  resistere,  quoa  nulliis  in  boc 
sa^culo  implere  potest:  ct  cum  hac  peiitione  bene 
concordat  spiritus  consilii»  ct  misericordia*  quae  esl 
qiiiiita  virtus,  et  quinta  beatitudo,  qiiae  est  miserii- 
cordia;  consecutio.  Sexta  peiitio  est ,  ut  adveniai 
regnum  Dei,  id  est  ut  ad  visionem  Dei  veiiiamus. 
Regnum  vocat  hic  visionem  Deiy  ei  debemus  peiert 
ul  adveniat  regntim,  id  esi  tii  veniamus  ad  visio- 
nem  Dei.  Et  bene  concordai  cum  spiriiu  inleiligefH 
tisc,  qui  cst  scxlum  donum,  et  cuni  sexU  virtuie* 
quse  cst  uos  csse  inundos  corde,  et  com  sexU  bea- 


1015  SERMONES.  •«  SERM 

titudine,  qttc  est  Uei  visio.  Septima  petilio  est, 
tanctificari  nonien  Det,  quod  niliil  aliud  est  quain 
delectari  in  nomine  ejus :  el  cum  hac  bene  concor* 
dat  spiritus  sapienlije,  et  esse  pacificum,  quae  est 
septima  Tirttis,  et  Fiiium  Dei  Yocari,  qux  est  se- 
ptima  beatiludo. 

Et  i:ota  quod  diflerentia  est  inter  esse  pacincum 
ei  mundum  corde,  et  spiritum  sapientiae  et  spiri- 
tum  intelligentiae.  Pacificus  dicitur,  qui  nullum 
motum  sentit  incarne;  mundus  corde  est,  quilicet 
rootum  sentiat,  tamen  resislit.  Spiritum  intelilgcn- 
ti»  dicitur  quis  habere,  qui  cum  magno  desiderio, 
qiiae  Dei  sunt,  inielligit.  lllc  autem  dicitiir  lialiere 
ftpiritum  sapientiae,  qui  postquam,  quae  Dei  sunt, 
intelligit,  in  iilis  deleciatur. 
;  Diiimus  seplem  esse  petitiones,  et  septem.  dona, 
et  septem  virtutes,  et  sepiem  beatitudines.  Ideo  se- 
ptem  beatitudines  posuit,  quia  ipsorum,  qui  simt 
pauperes  spiritu,  et  illorum,  qul  persecutiouem  pa- 
liuntur  propter  jusUtiam,  est  regnuni  coeiorum, 
^uae  est  una  et  eadeni  beatitudo. 

Sed  nutandum  quod  Isains  a  superiori  incipit 
dono,  Christus  vero  ab  infcriori  virttite;  ideo  sci* 
licet,  quia  Isaias  dcscensum  Dei  nd  homines  oslen- 
debat,  Christns  vcro  ascensttm  hominis  ad  Deuvt 
iKsinuabat.  Ut  ergo  superiiis  dictum  est,  Dci  FilitiS 
petentibus  discipulis,  imo  et  per  eos  nobis,  sic 
praecepit  orarc,  id  est  has  supradictas  septem  peti-^ 
tiones  in  oratinne  Doniinica  petere,  ac  deinde  cuiv 
quanta  instantia  in  petendo  perseverare  debeani  ss, 
adjiincta  similitudine  ostendit,  dicens  :  Quis  ve- 
ttmm  habebil  amicnm  et  ibit  ad  illum  media  noctet 
(Luc.  XI.)  Spiritunliter  atque  veraciter  nmicus  iste 
Dens  omnipoteiis  intelligitiir,  qui  cuin  sit  Deus  et 
Conditor  loiius  creaturae,  fidcles  servos  et  amicos 
Y«care  dignatns  est,  dicens  :  Jam  non  dicam  vos 
sertoSf  $ed  amicos  meos  {Joan,  xv)  Et  iteruin  :  Vos 
Mtttem  dixi  amicos;  quia  omnia  quacunque  audivi  a 
Palre  meo,  nola  feci  vobis  (ibid.), 

0  sapientissime  coelorum  ac  terrx,  omniumque 
creaturarum  Tactor!  0  clementissime  humani  ge- 
neris  reparator!  0  benignissime  totius  mundi  gii- 
bertaator !  Qui  servulos  tiios,  quos  ex  nihiio  crea-' 
sti,  non  dcdignaris  vocare  amicos!  Servi  inutites 
sumus  (Lnc.  xvn),  tcrrenum  fuiidamenlum  habe- 
mus,  fragililnlem  carnis  geslamus,  in  sterquilinio 
vitiorum  sedemus,  vilnre  peccata  perfecte  non  pos- 
sumus,  in  pulvere  comnioramur,  in  domo  lutea 
habilamus,  et  lu,  altissime  Rex,  sine  inilio  aeteriin- 
liter  innncns,  sinc  fine  regnans,  oituiia  circumple- 
ctens,  cuncta  regeiis,  bona  diligeos,  iniquitalem 
nolens,  in  quo  et  per  quem  cuncta  subsislunt  ele- 
menta»  sine  quo  toium  nihii  :  qui  ccelos  palmo 
ponderasti,  moleni  lerrae  irjbus  digitis  appendisti, 
mari  terminum  posuisii,  inferna.  potentcr  penetra- 
sti,  tangis  montes  et  fumigant  (PsaL  cxliii),  respi* 
cis  terram,  et  contremiscere  eam  facis,  cujus  fa- 
ciero    semper  angcli  et  spiritus  juMoruro  videre 


xxm  IN  UTANnS,  wu 

A  deslderant :  qua  visa  satiantur  sine  fastidio,  et  ti- 
dere  desiderant  sine  labore,  ct  satiari  sine  neeessi- 
tate,  in  cujus  conspectu  coeli  non  sunt  mundi, 
cujus  pulchritudinem  sol  et  luna  mirantur;  iino  in 
comparatione  claritatis  cujus  non  lucere  sed  ob- 
scurari  videntur ;  cujus  voluntas  omnipolentia,  cu- 
jus  opus  miscricordia,  cujus  imperio  reviviscunt 
roortui,  cujus  ope  confortantur  infirmi,  cujus  gra- 
tnro  desiderant  omnes  sancti,  ciijus  iram  form(- 
dant  impii :  qui  ubique  regnas  et  in  nubibtis  tonas, 
cujus  laudem  nemo  ad  plenum  valet  exprimere» 
cujus  sapientiam  nullus  potest  in  toto  cognoscere, 
eujus  magnitudinero  non  capit  mundtis,  cujus  es- 
sentia  nequit  ab  aliquo  perfecte  videri,  cujus  pax 
exsuperat  oronem  sensum,  cujus  majesias  nec  in- 

B  eipit,  nec  desinit :  et  quamvis  summe  bonus  sis  et. 
rotrabilis,  immensus,  incoroprehensibilis,  inaestiroa- 
bi^is,  inenarrabilis  et  Incommutabilis;  tamen  eos, 
qui  tibi  fideliter  serviunt,  a  peccatis  et  vitiis  tua 
gratia  eroandas,  virtutibus  illustras,  tuaeque  ineffa- 
biiis  amicitiae  propter  nimiam  charitatero  tuani 
participes  facis.  0  misericordiosissime  Fater!  quas 
tibi  dignas  possumus  gratias  referre  pro  tam  innu- 
roei  is  atque  immensis  l)eneficiis,  quae  indignis  no- 
bis  dignatus  es  tribuerc  ?  Yel  quibiis  te  laudibus 
honorare  poterit  humani  generis  fragilitas  digne» 
eui  benignissime  aperuisti  sinum  gratiae  tuae?  Qui- 
bus  etiam  mcritis  tuam  incomparabilem  promereri 
amicitiam  poterimus,  nisi  ut  tuis  praeceptis  sem- 
per  ol>edientes  simusT  Lumine  itaque  vultus  tui, 

^  summe  regum  imperator,  corda  nostra  lllumina, 
ut  tua  jugiter  in  omnibus  perficiendo  mandata,  in 
tua  dukissima  permanere  sine  fine  valearous  ami- 
citia. 

Notandum  inler.  haec,  fratres  charissimi,  quia 
inter  Dei  amicos  computari  non  poterit,  quisquis 
praecepia  illius  implere  neglexcrit.  Qtii  vero  illa 
sine  fraude,  causa  videlicet  anioris  Dei,  cuslodire 
nitilur,  recte  amicus  Dei  vocalur.  Unde  dicitur : 
Vos  amici  mei  esiiSf  si  fccerilis  quw  ego  prcecipio 
vobis  (Joan.  xv). 

Evangelica  iterum  similitudo  quam  Dei  Filius  ad 
excitandos  fidelium  animos,  ut  persistant  in  ora- 
tione,  proposuit,  ad  memoriam  reducatur,  ut  enu- 

l^  cleatius  pertractata  apertius  intelligatur.  Quis  ve- 
slrum,  inquil,  habebit  amicum  (Luc.  xi),  etc.  Ami- 
cus  isie,  ul  jam  superius  dictum  est,  spiritualiter 
Deus  oinnipolens  iutelligiiur.  Nox  vero  in  omni 
loco  tribulationem  significat.  Sicut  enim  dies  ad 
laelitiam,  sic  nox  ad  tristitiam  perlinet.  Yeniendum 
est  ergo  ad  amictim  media  nocte,  quia  in  tribula- 
Lionis  pressura  nec  ad  vindictam  prxparare,  nq|| 
uosmeiipsos  frangere  debemus,  sed  ejus  auxiliuro 
humiliter  flagitare,  qui  ait :  In  mundo  pressuram 
Iwbebitis;  sed  conhdite^  quia  ego  vici  mundum  (Joon. 
xvi).  Cum  enim  Deus  semper  sit  rogaudas,  maxi- 
me  tamen  cum  persecutio  saevit,  sive  tempestas 
acciderii;  ne  in  idbulatione  deficiamus,  ^us  adgii- 
torium  postulare  deberous,  sicut  faciebait  Psalmi- 


.10^5  S.  MAHTilSl  LEGIONEKSIS  i(M6 

sla,  qui  SiiiiAd  DomtHum  cum  tribularer  clamavi;  A     Quid  auteui  in  oraiiooe  peiere  debeamus,  Dei 


et  exaudivit  me  (Psai.  cxix). 

Sciendum  tamen  e$t^  quod  duobus  modis^  ut  ait 
bealus  Isidorus  (69),  oratio  impeditur  ne  impelrare 
^^isque  valeat  postulata.  Hpc  est,  si  adliuc  malu 
quisque  committit,  aut  si  delinquenti  sibi  debita  nou 
dimittit.  Quod  geminum  malum  dum  ipti^que  a  se- 
metipso  absterserit^  protinus  securus  orationis  studio 
Uicumbit^  et  ad  ea^  quas  impetrare  precibus  cupit^ 
mentem  libere  erigit.  Si  enini  id  quod  Deus  pnecipit 
faeimus^  id  quod  p^timus  sine  dubio  obtinemus.  Qui 
autem  a  praiceptis  Dei  averltfiir,  quod  in  oratione 
rostulat^  no|t  meretur;  nec  impetrat  ab  illo  bonum 
quod  poscit,  cujus  Ugi  non  obedit,  Vnde  scriptum 
est :  c  Qui  avertit  aurem  suam  ne  audiat  legem^  ora^ 


Fiiius  dedarat,  subjiciens :  Amice,  commoda  miki 
tres  panes^  quoniam  aniicus  meus  venit  de  via  ad 
me^  et  non  habeo  quod  ponam  ante  illum  (Luc.  xi). 
floc  enim  in  oratioue  quaerere,  hoc  eliam  petere 
debemus,  ut  notitiam  et  amorem  sauct»  Trinitatis 
nostris  cordibus  infundat  amicus,  scilicet  Deus. 
Sive  certe  in  oratione  tres  panes  petere  debemus, 
id  est  fidem,  spem  et  ch.tntatem,  sine  quibus  diffi* 
cile  (71)  est  quemquam  salvari  posse.  Amicus  Yer6 
iste,  qui  de  Tia  venire  dicitur,  noster  est  animus, 
qui  toties  a  nobis  recedit,  quolies  per  laia  hujus 
saeculi  desideria  esse  cogitaudo  dilTundit.  Tunc  au- 
tem  ad  nos  de  via  revertitur,  quando  nientem  no- 
stram  ante  se  ponens  transiioria  conlemuere,  et  ea 


tio  ejus  erit  exsecrabilis  (Prov.  ixviii).  >  Culpabili-  6  quse  acterna  et  permanentia  sunt,  tenere  et  deside- 


ter  etiam  manus  in  oratione  expandit^  qui  facta  sua 
orando  jactanter  prodity  sicut  Pharisants  in  lemplo 
jaetanter  orabat,  seque  magis  quam  Deum  de  operi- 
^usjuslis  laudari  volebat  (Luc.  xviii).  Quorumdam 
iterum  oratio  in  peccatum  convertitur,  sicut  de  Juda 
preditore  scribiiur  :  Et  oratio  ejus  fiat  in  peccatum 
(Psal.  cvui).  >  Qui  enim  jactanter  orat  laudem  ap- 
petendo  humanam^  non  solum  ejus  oratio  non  delet 
peccatum^  sed  etiam  ipsa  vertitur  in  peccatum.  Sicut 
Juda^i  velhwrelici^qui  licet  jejunare  videntur^  eorum 
iamen  oratio  non  illis  ad  purgationis  proficit  mert- 
lum,  sed  mutatur  polius  m  peccalum,  Ideo  interdum 
oratio  electorum  in  pressuris  eorum  differtur^  ut  im- 
piorum  perversilas  augeatur.  Verum  dum  justi  tem- 


rare  incipit.  Sed  ne  fame  pereat,  amicus  rogandus 
est  ut  comuiodet  nobis  tres  pancs,  quia  misericor- 
dia  Donnni  est  imploranda,  ut  amorem  sinctat  Tri* 
nitatis,  ut  dictum  est,  nosiris  cordibus  largiatar. 
Et  qi»ia  Deus  aliquando  nosira  dilatat  desideria, 
non  ut  pncmium  minuat,  sed  ut  meritum  angeat^ 
recle  subjungitur :  Et  ille  de  inlus  respondens^  d'^ 
cdt  :  Noli  mihi  molestus  esse^  jam  ostium  meum 
clausum  est,  et  pueri  mei  mecum  sunt  in  cubilif  nou 
possum  surgere^  et  dare  tibi.  Ostium  amici.  esl  in- 
teliigentia  diviui  mysterii,  quod  optabat  Paulus  ubi 
apcriri  ad  loquendum  verbum  Dei  cum  fiducia 
(Ephes.  vi).  Hoc  ergo  ostium  tandiu  nobis  clausum 
est,  quousque  nobis  per  divinaro  gratiam  -aperiatnr 


poraliter  audiunturt  pro  eorum  fit  salute  qui  eos  affU'     ad  cognoscenda  divina  niyslcria.  Pueri  patrisfami 


gunt^  ut  dum  iUis  temporali  retnedio  subvenitur^  pro' 
vorum  oculi  a  confusione  aperiantur.  Vnde  et  trium 
puerorum  frigidus  (70)  ignis  ftttV,  ut  NabuchodonO' 
sor  Deum  verum  agnosceret^  sicut  Propheta  ait  in 
psainus  :  <  Propter  inimicos  meos  eripe  me  ( Psal. 
ixviii).  >  Proinde  tardius  exaudiuntur  quorumdam 
oraiioneSf  ut  dum  differuntur^  fortius  excitatce  ma- 
J9tibus  prijemiis  cumulentur^  exemplo  pruinarum  et 
repressione  messium ;  in  quibus  quanto  tardius  sata 
semina  exeunl,  tanto  ad  frugem  cumulatius  crescunt. 
Quolies  oraules  non  cito  exaudimur,  nostra  nobis 
facta  in  oculis  proponamusj  ut  ipsum  quo  differtur^ 
diviniB  reputetur  justitia:^  et  nosttw  culpai.  Interdum 


lias,  apostoli  sive  successores  eoruiu  inteliigendi 
suiit :  et  bene  cum  eo  in  cubili  esse  roemorantur, 
quia  jam  in  xterna  requie  sunt  recepti.  De  quibus 
per  Prophetam  dicitur  :  ExsuUabunt  sancti  in  glo- 
ria ;  lcBtabuntur  in  cubiUbus  suis  (Psal.  cxlxx).  E^ 
pulchre  lii  qui  in  cubili  esse  memorantur,  pueri 
vocantur,  quia  illi  ad  xlernam  requiem  sunt  ven- 
turi,  qtii  pueri  et  innocentes  existunt,  quaies  erant 
illi  quibus  Doininus  dicit  :  Ptien  nunquid  pulmen- 
tarium  habetis?  (Joan.  xxi.)  Et  iterum  :  Sinite  par- 
vulos  venire  ad  me;  taUum  est  enim  regnum  ectlo- 
Tum  (Matth.  xix).  Tales  hortalur  Pelrus  apostohis 
fieri  suos  audilorcs,  quibus  dicebat :  Qniist  modo 


quod  perseveranter  orantes  cito  non  exaudimur,  uti-  ^^  ggniU  infantes,  rationabiles  sine  dolo  lac  concujd^ 


Utatis  nostro!  est^  non  adversitatis.  Sarpe  enim  Deus 
muUos  non  exaudit  ad  voUtntatem,  ut  exaudiat  ad 
saluiem.  3IuUi  etiam  orantes  non  exaudiuntur^  pro^ 
videndo  iUis  Deus  meUora  quam  ipsi  petunt;  sicut 
contingere  parvulis  solet,  qui  ne  in  schoUs  vapulen- 
/tfr,  Deum  exorant ;  sed  quia  taUs  exauditio  impedit 
ad  profectum,  ideo  non  datur  UUs  petitionis  effeetus. 
NoH  aUter  contingit  quibusdam  electis ,  ^ut  depre^ 
cantur  Deum  pro  nonnuUis  vita;  hujus  commodis  vel 
adversis.  Providenlia  vero  divina  temporaUter  eorum 
desiderio  minime  consuUl^  quia  meUora  itUs  in  CBteT' 
num  promittit. 

(69)  Lib.  III  Seni.,  cap.  7 

(70)Con!i.bic  notnm  pcrerud.  viriGarcixdcLoaysa. 


scite,  ut  in  eo  crescatis  in  salutem  (1  Petr.  ii). 
quitur :' 

Et  iUe  si  perteveravertt  pulsans^  dico  vobis ,  el  si 
non  dabU  iUi  surgens  eo  quod  amicus  ejus  sit,  pro- 
pter  improbitatem  tamen  iUius  surget^  et  dabit  iUi 
quotquot  habet  necessarios.  Gomparatio  hic  fit  a  mi- 
norc,  ut  intelligas,  quia  ct  si  horoo  noii  amici  cau- 
sa,  sed  tasdio  vlctus  dat  quod  prius  negaverat, 
niulto  magis  Deus  petentilius  se  dabit,  quando  ipse 
nos  ut  petamus»  admonet.  Nisi  enim  ea  praestart 
vellct,  nequaquam  nos  ad  petendum  invitaret.  Nam, 
cum  alibi  dicerct,  quia  oporlet  semper  orure  (Luc. 

(71)  fmo  iwpossibUc,  ut  dixlt  aiiiii. 


€011  SERMONES.  —  SERM.  XXVIU,  IN  LITAMIS.  IUI8 

xviii),  posuit  siniililudinem  de  Judice  iniquitatis,  A  urpenUm  dabil  iUif  Aut  si  pelierit  ovum,  nunquid 


quem  interpellabat  quotidie  quaedam  vidua,  di- 
cens  ;  Vindica  me  de  adversario  meo,  Et  nolebat  per 
multum  tempus.  Post  hwc  tecdio  victus  dixit  intra  se : 
Etsi  Deumnon  timeo,  nee  hominem  revereorj*tamen 
quia  moiesta  est  mihi  hmc  vidua^  tindicabo  illam 
(ibid,),  Vult  eniro  nos  Deus  importunos  habere  peti- 
tores  (72),  ut  sua  gratuita  dona  nostra  sint  etiam 
merita.  Semper  euim  aures  divinae  pietatis  ad  no- 
stras  orationes  apertae  sunt ,  si  tamen  a  precibus 
non  cessamus,  et  in  fide  nun  dubitamus,  Jacobo  te- 
•tante  apostolo,  qui  ait :  Si  quis  vestrum  indiget  sa- 
pientia  postulet  a  Deo^  qui  dat  omnibus  afiuenter, 
ai  non  impraperat.  Postulet  autem  in  fide  nihil  hmsi- 
tans  (Jac.  i).  Undeeiponens  Dominus  similitudinem 
propositam»  adjunxit ,  dicens  :  Et  ego  vobis  dico  : 
Petite^  et  accipietis;  qwBrite^  et  invenietis;  pulsatet 
at  aperietur  vobis.  Omnis  enim ,  ^t  petit^  accipit ;  et 
qus  quisritt  invenit ;  et  pulsanti  aperietur,  Peteuda 
est  ergo  vita  aeierna  orando,  quaerenda  bene  viven- 
do«  pulsanda  in  bonis  operibus  perseverando.  Duo 
enim  sunt,  quae  sollicite  in  oratione  considerare 
debemus.  Primum  videlicet,  ut  petamus  ea  quae 
Deus  vult ;  secundo,  ut  nostra  vita  a  nostris  preci- 
Lus  non  discordet.  Frustra  enim  orationi  incuiubit, 
qui  vel  ea  petit,  quae  Deo  displiccnt ;  vel  si  bona 
•unt,  quae  petit,  perverse  viveudo  se  indignum 
exbibet. 

Unde  Eiipbaz  beato  Job  loquilur,  dicens  :  Voca 
si  est  qui  ttbi  respondeat  (Job  v).  (75)  Omnipotens 


porriget  ei  scorpionem?  Pauis  in  hoc  loco  charita- 
tera  signiQcat,  el  pulchre;  quia,  sicut  panis  princi- 
palis  est  in  viclualibus  hominum,  sic  cbarilas  inler 
caeteras  virtutes  principalum  tenet.  Quod  Dominus 
ostendit,  quando  requisitus  a  scriba  docto ,  quod 
esset  maximum  mandatuni  in  lege,  respondit :  Dt- 
liges  Dominum  Deum  tuum  ex  toto  corde  tuo^  et  ex 
tota  anima  /ua,  et  ex  omnibus  tiribus  tuis ;  et  proxi- 
mum  tuum  sicut  teipsum,  Eoc  est  maximum  et  pri- 
mum  mandatum  (Matth.  xxii).  Vei  certe  per  panem 
charitas  designatur;  quia,  sicut  mensa,  quamTis 
variis  cibis  sit  repleta,  tamen  sine  pane  inops  esse 
yidetur;  sic  caeterae  virtutes  sine  cbkrilate  nibil 
esse  comprobantur,  sicut  ait  Dominus  in  Evaiige- 
B  lio  :  Omni  habenti  dabitur^  et  superabundabit :  Ei 
autem  qui  non  habet ,  et  quod  habet  auferetur  ab  eo 
(Matth.\\u),l}nile  beatus  fsidorus  doctor  eximius 
(74)  :  Quamvis  nonnulli  (ide  atque  operibus  sanctis 
videantur  esse  participe^,  tamen  quia  privantur  cha- 
ritate  fraterneB  diiectionis  nullum  habent  incremen" 
tum  virtutis,  Nam^  sicut  ait  Apostolus :  c  Si  tra^ 
didero  corpus  meum  ita  «I  ardeam,  charitatem  autem 
non  habuerOf  nihil  mihi  prodest  (I  Cor.  xiii).  i  Sine 
amore  charitatis ,  quamvis  quisque  recte  credat ,  cd 
beaiitudinem  tamen  pervenire  non  potest;  quia  tanta 
est  charitatis  virtus^  ut  etiam  prophetia  et  martyrium 
sine  illa  nihil  este  credantur.  Nullum  proemium  cha- 
ritati  compensatur^  quia  charitai  omnium  virtutum 
obtinet  prindpatum.  Vnde  et  vinculum  perfectionis 


Deus  saspe  illius  precem  in  perturbatione  despicit,  C  charitas  ab  Apostolo  dicitur^  eo  quod  universas  virtu- 


qui  prwcepta  ejus  in  tranquillitate  contemnit,  Vocare 
autem  nostrum  est^  humili  Deum  prece  deposcere. 
Bespondere  vero  Dei  est ,  effectum  precibus  prosbere. 
Ait  ergo  :  c  Voca  si  est  qui  tibi  respondeat,  >  Ac  si 
aperte  dicat :  Quantumlibet  af/lictus  clames ,  Deum 
respondentem  non  habes;  quia  vox  in  tribulatione 
non  invenit^  quem  in  tranquHlitate  mens  contem' 
psit. 

Audilum  ergo  divinae  bonitalis  sibi  avertit,  qtii 
male  vivendo,  Dei  praMiepta  coutemnit.  Unde  Jaco- 
bus  apostolus  ait  :  Petitis^  et  non  accipitis,  eo  quod 
male  petaiis  (Jac.  iv).  Quae  autem  sunt,  qiiae  in 
oralione  prlncipaliter  petenda  sunt,  Dominus  alibi 
manirestal,  diceus  :  Quoirite  primum  regnum  Dei, 


tes  ejus  vinculo  religentur  (Coloss.  iii). 

Huic  virluti,  scilicet  charitali,  contrarius  est  la- 
pis,  id  est  duritia  cordis  sine  misericordia.  Piscis 
autem  fldem  significat.  Et  satis  congrue;  quia,  sicut 
piscis  aquis  nutritur,  ita  fldes  baptismo  robora- 
tur,  dicente  Domino  :  Qui  crediderit^  et  baptixatus 
fuerit^  salvus  eril  (Marc,  xvi).  Vel  certe  per  piscem, 
aliter  fides  inlelligitur ;  quia,  sicut  piscis  aquis  latet» 
sic  fides  iilarurn  rerum  est  quse  non  videntur,  di- 
cenle  Apo&tolo :  Est  fides  substantia  sperandarum 
rerum  (75),  non  apparentium  (Hebr.  xi).  Vel  certe 
per  piscem  fides  significalur;  quia,  sicut  piscis 
crispautibus  tunditur  fluctibus,  et  eo  magis  crescit, 
sic  fides,  quo  amplius  perseculiones  palitur,  eo 


, ^         -  ,  ^  ,      —  — ^„j  ^ —  — ^ —  ^ r —    , 

et  justiiiam  ejus^  et  ha:c  omnia  adjicientur  vobis     roagis  proficit.  De  qua  Dominus  ait  :  Si  habueritis 

fidem ,  sicut  granum  sinapis ,  dicetis  huic  monti  : 
Transi  hinc,  et  transibit  (Matth.  xvu). 

(76)  Huic  coutrarius  esl  serpens,  scilicel  infideli- 
tatis,  sive  venenosae  cogitatiooes ,  qux  animam  in- 
terimunt.  Non  enim  soluin  factis,  sed  et  cogitatio- 
nibus  delinquimus,  si  eis  illicite  occurrentibus  de- 

3ui  dixerint,  hominis  justificati  bona  opera  ita  essa 
ona  Dei,  ut  non  sint  etiam  bona  ipsius  justifieaii 
merita  (ibid,^  can.  32.) 

(73)  Greg.,  lib.  v  MoraL,  c.  30. 

(74)  Lib.  II  Sent.,  cap.  3. 
(7$)  Suppl.,  argumentum, 
(76)  fsid.,  ibid,,  cap.  «5. 


(Matth,  Yi).  Et  iterum  :  Petite,  et  accipietis,  ut  gau- 
dium  vestrum  pienum  sit  (Joan.  xvi).  Et  ne  nos  in 
oralioiie  quod  petiinus  accepiuros  desperemus,  ad- 
huc  Dominus  aliam  similitudineui  adjunxit,  dicens: 
Quis  autem  ex  vobis  patrem  pelit  panem^  nunquid 
Igpidem  dabit  ilti?  Aut  piscem^  nunquid  pro  pisce 

(72)  Hsec  verba,  ut  sua  gratuita  dona  nostra  sint 
etiam  merita,  primus  orotulit  sauctissimus  papa 
Coelestinus  I  in  epist.  ii  ad  episcopos  GaHiarum, 
cap.  12,  dicens  :  Tanta.,,  est  erga  omnes  homines 
bonitas  Dei,  ut  nostra  velit  esse  merita^  quw  sunt 
ipsius  dona.  Denique  sancta  synodus  TFidentina  ea 
ad  Ulteram  tanquam  de  fide*firmavit  (sess.  vi  De 
iustipcat.,  cap.  46);  posteaque  eos  nnathematizat, 


401d  S.  MARTINI  LEGIONENSIS  lOlt 

lectamur.  Nam,  ut  ail  beatus  Isidonis  (77) :  Sicut  A     His  ergo  timilitudinlbiw ,  pane  scillceC,  laplde« 


vipera  a  fiUis  in  utero  positis  lacerata  perimitur^  ita 
nos  eogitationes  nostrtB  intra  nos  enutrita  oecidunt , 
et  eonceptm  interius  vipereo  veneno  consumuntf  ant- 
mamquB  nostram  crudeli  vulnere  perimunt,  Y ipera 
dicta  eo  quod  vi  pereat  (78).  Nam  cum.venerlt 
\enter  ejus  ad  partum ,  et  ingemuerlt ,  catuli  non 
exspectantes  maturam  naturae  solulionem ,  corrosls 
ejus  lateribus  vi  erumpunt  cum  matris  interitu. 
Cnde  Lucanus  : 

Viperei  (inquil)  coeunt  abrupto  corpore  nodi  (79). 
Fertur  autem,  quod  masculus  ore  inserto  Tipene 
femen  exspuat,  illa  autem  ex  voluptaie  libidinis  in 
rabiem  versa,  caput  maris  ore  receptum  praecidat, 
et  ita  fit  ut  parens  uterque  pereat,  masculus  sci- 


pisce,  serpente,  ovo,  scorpionCv  boc  Dominug 
ostendit ;  quia,  cum  sit  ipse  pius  et  clemens*  pe» 
tenti  bona  nulla  mala  tribnit.  Non  enim  pro  pane 
lapidem  donat ;  quia  amantl  diaritatem ,  durum  ei 
immisericordem  animum  non  tribuit.  Nec  pro  pitce 
serpentem  donat;  quia  fidem  puce  quaerentem  ne- 
quaquam  ad  Infidelitalem  cogit.  Sed  neque  pro  ovo 
porrigit  scorpionem ;  quia ,  qui  in  se  babet  ftpem« 
in  desperationem  cadere  non  compellit.  Proprium 
est  autem  immensae  bonitaii  aliquando  malog  U^ 
cere  bonos,  nunquam  autem  bonos  compellere»  ul 
sint  mali.  Unde  adhuc  concluditsententiam,  dieeag : 
Si  ergo  vos  cum  sitis  mali^  nostis  bona  daia  4an 
filiis  vestris;  ifuanto  magis  Pater  vester  de  ccslo  dakU 


licet  dum  coit,  femina  dum  parturit.  Ex  yij^rsL  ^  spiritum  bonumpetentibus  se?Vb\ey\denter 


SMitem  fiunt  paslilli,  qui  Tyriaci  vocantur  a  Graecis, 
Sequilur  : 

Si  petierit  ovum,  nunqnid  porriget  ei  seorpionem  7 
In  ovo  significatur  spes;  quia,  sicut  in  ovo  retus 
nondum  cernitur,  et  futurus  creditur,  sic  spes  non 
videtur  ocolis,  sed  speratur  mcnte,  sicut  ait  Apo- 
gloius  :  Nam  quod  videt  quiSf  quid  sperat  t  Si  autem 
quod  non  videmus,  speramus;  per  patientiam  exspe* 
clamus  (Rom.  viii).  Omnis  quippe  justus^  ut  ait  bea- 
tus  Isidorus  (80)»  tpe  et  formidine  nititur;  quia  nunc 
illum  spes  ad  gaudium  erigit,  nunc  ad  formidimem 
terror  gehennce  addicit.  In  ovo  igilur ,  ut  supradi- 
ctum  est ,  fetus  nondum  cernitur,  quia  omnium 
genera  volucrum   bis  nascuntur.  Primum  ut  ova 


nostrum  manifestatur,  cum  dicitur  :  Vos  cmm  iUk 
mali.  Boni  enim  a  Deo  conditl  vitio  mali  sumns  ef* 
fecti.  Si  autem  nostra  bonitas  ejus  bonitati  compa- 
retur,  nec  bonitas  esse  nominatur.  Facti  ergo  mali 
per  malam  intentionem ,  patrem  habemus  in  cflelig 
per  conditionem.  Ac  si  diceret  Dominus  :  81  vog, 
eum  sitis  mali,  bona  dala  filiis  vestris  noslig  dare, 
Id  est  panem,  piscem,  ovum  et  caetera,  quae  humana 
consuetuda  inter  bona  praesentis  vitae  enumerare 
consuevit;  multo  magis  Pater  vester  de  coelo  dabit 
spiritum  bonum  pelentibus  se.  Qul  scllicet  ejog 
spiritu  illuminati ,  non  solum  fidem ,  spem  el  cba- 
ritatem  petere  discunt,  sed  etiam  accipere  meren- 
tur.  Cum  ergo  dicit  :  Dabit  spiritum  bonum  peten^ 


—  ^.  —      — ^.^ .^ ^^, — 

gignuntur,  deinde  calore  maiemi  corporis  forman-     tibus  se,  omnes  virtutes  animae  comprehendit;  quo- 


tur,  et  animanlur  (81).  Ova  autem  dicta  ab  eo  quod 
sint  uvida.  Vnde  dicitur  uva  eo  quod  intrinsecus  hu^ 
more  sit  plena.  Nam  humidum  est,  quod  exterius  /itt- 
morem  habet ;  uvidum,  quod  interius.  Quidam  autem 
putant^  ovum  Grwcam  habere  originem  nominis,  Itli 
autem  dicunt  Si%,  littera  v  videlicet  ablata.  Ova  aii- 
tem  quffdam  inani  vento  concipiuntur,  sed  non  sunt 
generabilia,  nisi  qum  fiunt  (82)  concubitu  masculino 
eoncepta^  et  seminali  spiritu  penetrata.  Ovorum  vim 
tantam  esse  dicunt  ut  lignum  perfusum  eo  non  ardeat^ 
ac  vestis  quidem  contra  aduratur.  Admista  quoque 
calce  glulinare  fertur  vitri  fragmenta, 
Ut  crgo  jam  dictum  est,  sicut  in  ovo  fetus  non- 


nlam  bona,  quae  bominibus  a  Deo  donantnri  per 
Spiritum  sanctum  administrantur,  teste  Apostolo , 
qui  ait  :  Charitas  Dei  diffusa  est  ht  eordibms  noglris 
per  Spiritum  sanctum  qui  datus  est  nobis  {Rom,  v). 
Alii  datur  per  spiritum  sermo  snptoiltie,  ulH  serme 
scientice^  alii  genera  linguarum^  atH  interprtteUie 
sermonumt  alii  discretio  spirituum  (i  Cor,  xii). 

Petamus  ergo  indesinenter,  fraires  chariggimi, 
quia  nimirum  Pater  nosier  coelestig  bona  volt  no- 
bis  tribuere,  qul  nos  iVequenter  admonel  petere. 
Mundemus  igitur  corda  nostra  ab  lllicitis  cogila- 
tionibus,  et  manus  a  pravis  operibus,  ul  digni  egge 
mereamur  donis  ccelegtibus,  et  ofierre  coram  omni- 


dum  cernilur,  sed  futurus  creditur;  sic  spes  ndn  d  potenti  Deo  preces  in  nostrispericulisel  neceggiia- 


Tidetur  oculis ,  sed  speratur  mente.  Huic  virtuti, 
gcilicet  spei,  contrarius  est  scorpio  aculeum  in 
cauda  gestans,  id  est  desperatio,  qiiae  nos  ab  omni- 
bus  retrahere  perennibiis  conatur.  Scorpio  vermis 
terrenus  est,  ut  ait  beatus  Isidoriis  (83),  qui  potius 
vermibus  ascribitur,  quam  serpentibus ;  animal  vide^ 
iicet  armatum  aculeo  :  et  ex  eo  GrcBce  vocatum,  quod 
taudam  figat ,  et  arcuato  vulnere  venena  diffundat. 
Proprium  est  autem  scorpionis,  quod  manus  oatmam 
noH  ferlat. 

(77)  Id.,  lil).  XD  Elym.,  cap.  i. 

(78)  Pariat. 

(79)  Mss. :  Vipere...  abruto  corporis  nodo. 

(80)  Lib.  II  Sent.,  cap.  4. 

(81)  Id.,  lib.  XII  %m.,  r.  7. 


tibus.  Unde  Sophar  Naamatites  beato  Job  dixisge 
legiinus  :  Si  imquitatem,  qua  est  in  manu  tua,  ak» 
sluleris  a  te,  et  non  manserit  in  tabemacuto  tuo  in- 
justitia,  tunc  levare  poteris  faciem  tuam  absqua 
macula,  et  eris  stabilis  et  non  timebis  (Job,  zi).  Gre- 
gorius  (84)  :  Omne  peccatum  aut  sola  cogitU" 
tione  committitur,  etc.,usque  ad :  Hincnamqueseri- 
ptum  est  :  c  Timenti  Deum  bene  erit  in  extremis,  > 
(Eccli.  i). 
Hinc  per  Psalmistam  dicilur  :  Cum  dederit  tft- 

(82)  Fort.,  fuerint, 

(83)  Ibid.,  cap.  5. 

(84)  Lib.  X  Moral.,  cap.  «5.  Patrot.,  X.  LXXV, 
col.  935.  Locum  hunc,  prolixum  nimig,  breriUlig 
gratia  omittimus. 


tMI 

UctU  $mk  tomnum  . 


SERMONES.  —  SERM.  XlVlII.  IN  LITANIIS. 


im 


eue  hareditas  Domini  (ilii*mer'  A  nostris  patimiir,  a  nobis  el  ab  omni  Ecclesia  aTor- 


ces  fructus  ventris  {Psal.  cxxvi).  Cassiodorus.  Cum 
dederit  somnum^  id  est  roorlem  temporalem,  in  qua 
€«C  secura  pausatio,  dederit  dico  diiectis  suis.  Au* 
gustinus  :  Post  niortem  dilecli  surgent  (85),  quia 
Dominus  post  mortem  exaltatus  est.  Ergo  et  tu 
exaltationem  tuam  post  mortem  spera.  Sede  igitur 
prius,  et  sic  surges.  Cassiodorus :  Ecce  futreditas 
Domini,  Seeundo  dicit,  quae  sit  haereditas,  et  quo- 
nodo  collecta.  Quasi  diceret :  Dilecti  post  somnum 
id  esi  post  mortem  surgeot.  Et  qui  sunt  dilecti  ? 
Scilicet  fllii.  Qui  filii  ?  liii  videlicet,  qui  sunt  Tructus 
Tentris.  Et  isiis  quid  erit?  Ecce  bis  erit  tunc  liae- 
reditas  Domini.  Quae  est  iila  haerediias  ?  Ecce  mer- 
c%$,  idesl  vita  aeterna.  Augusiinus  :  Attendequod 


tere  possimus.  Flagellat  cnim  Deus,  quos  diligit 
{Hebr.wi)^  in  hac  vila;  nc  eos  damnet  in  fiitura. 
Muliolics  Dcus  populum  suum  pie  castigat  flagelUs 
in  hoc  sxculo,  sed  non  onincs  disciplinam  recipiunt. 
De  quibus  Jeremias  Domino  loquilur,  dicciis  :  Do« 
mine,  percussisti  eo«,  et  non  doluerunt ;  aitrivisti 
illos,  et  renuerunt  accipere  disciplinam  (Jer,\),  Gre- 
gorius  (86) :  Omnis  divina  percussio  aut  purgatio  est 
nobis  vitwprasentis,  aut  initium  posna  sequentk. 
Propter  eos  qui  proficiunt,  dictumest  per  Psalmistam 
Deo  :  c  Qui  fingis  dolorem  in  prcecepto  {Psal.  xciii);» 
quia,  dum  flagellatur  iniquus  et  corrigitur,  qui  prce^ 
ceptum  audire  noluit,  audivit  dolorem  (87),  et  a  malk 
quasi  pracepto  dolore  cohibetur,  De  his  vero,  quos 


ait«  fructusventris.  Non  oinnes  filii  Ecclesiae,  quae  ^  damnant  flagella  ,  et  non  emendant,  dicitur :  c  Per^ 

quasi  quaedam  mulier  in  dolore  parturit,  sunt  fru- 

ctus  ventris,  sed  soli  boni.  Yenter  enim  Ecclesiac, 

ut  Eva,  in  dolore  parlurit  fliios  bonos  et  malos» 

ut  Rebecca  geminos  inler  se  dissidenies  utero  ge- 

starbat,  quos,  partus  cum  apparuisset,  discrevii  et 

dilexit  Jacob  {Gen,  xxv).  Ita  et  Ecclesia,  in  c.ujus 

figiira  dictiim  est  Evae  :  In  dolore  paries  filios  {Cen. 

iii),  bonos  pariurit   ct  malos.   Unde  Apostolus : 

fiiioli  mei  quos  iterum   parturio^  donec  formetur 

Christus  in  vobis  (Galat.  iv).  Boni  ergo  sunt  Tructus 

venlris,  ut  Jacob  dilccliis    matris;  horum  est  mer- 

ces.  surgere  per  passioiiem,  ketari  post  panem  do- 

k)ris.  Modo  ergo  dolor  el  gemitus  est  eis,  sed  in 

rcsiirreclione  haBredilas ;  quia  tunc  apparebit  par-  q 

tfis  Ecclesiae,  tunc  videbitur  qui  sint.  Sed  per  quid 

acquisiti  sunl  hi  filii?  Sciiicet  per  sagitlas;  quia, 

Sicut  sagitta  in  manu  poUntis,  ita  filii  excussorum. 

Vcl  iia  :  Ecce>  hcereditas.  Cassiodorus  :  Qui  sunt 

diiecti  ?  Ecce  haereditas  Domini,  scilicet  filii  renaii 

••X  aqua  ei  Spiriiii  saiicto.  Isti  siinl  hxreditas,  quia 

tales  suni  merces  fruclus  ventris,  id  est  suni  mer- 

ces  reddila  liomini  Chrisio,  qui  est  fructiis  uieri 

virginalis,  qui  eos  acquisivit  per  obedientiam  pas- 

sionis. 

Si  ergo,  fratres  charissimi ,  ul  superiiis  dictum 
esi,  ea  quae  a  Deo  in  necessitaiibus  et  angustiis 
postulamus  accipere  quaerimus ,  necesse  est  ut  a 
manibus  iniquiiatein  et  a  tabemaculo,  id  est  a  corde 
injusliliam  summo  siudio  aiiferamus.  Tqnc  procul  j) 
diibio  qtiae  in  oralioiie  petimus  a  ccelesti  Palre  obti* 
nere  poteriraus,  si  ad  euin  innocentes  manus«  ei 
mundum  cor  ievare  sluduerimus.  Bene  in  oraiione 
faciem,  id  cst  nieniem  ad  Dcum  levat,  qui  a  ma- 
nibus  iniquitatem,  ct  a  corde  injuslitiam  abster- 
gere  curat.  Tales  enim  nos  bene  vivendo  exhibere 
debeinus ;  ut  orando  flagella  Dei,  quae  pro  peceaiis 


(85)  Omnes,..surgent  (prosequilur  Aiiffustinits,  nc 
fortc  cxislimaremus  euiii  diccrc  solos  dilectos  sur- 
recluros),  sed  non  quomodo  dilecti...  Resurgent  illi 
(rcprobi)  ad  pcenas,  resurgimus  nos  quomodo  resur^ 
rexit  Dominus...  Resurrexit  jam  non  moriturus... 
talem  spera  resurrectiotiem ;  et  propter  hoc  esto  Chri- 
lianns,  non  propter  felicitatem  lerra^  hujus. 

(86)  Lib.  rnn  Morai.,  c.  13. 


cussisti  eoSy  nec  doluerunt.  >  Ha^c  fiagella  in  hac 
vita  inchoant^  et  in  aternum  perdurant.  Unde  did» 
tur  :  c  Ignis  (88)  suecensus  est  in  furore  meo,  et  «r- 
debit  usque  ad  inferni  novissima  {Deut.  xxxn).  >  Et 
estunum  fiagellum^  quod  temporaliter  incipitt  et  wler" 
nis  perficitur  pctnis.  Bene  ergo  Propheia  de  his,  qui 
corriguntur  et  emendantur,  Domino  loquiiur,  di- 
cens  :  Nunquid  adhipret  tibi  sedes  iniquitatis,  qui 
fingis  dolorem  in  prceceptoJ  {Psal.  xciii.)  Quasi  di- 
cerei :  Nemo  iniquiis  sedel  tecum,  quia  nulla  con- 
ventio  luci  ad  lenebras.  Yel  sedes  iniqiiiiat:s  est 
possessio  mundi  cum  amore,  qui  non  hxrei  Deo. 
Ac  si  apertius  diceret :  Non  haeret  tibi  aliquis  iiki- 
qiius,  qui  nec  nobis  pepercisti  a  flagello.  Et  lioe 
est,  tu  es  qui  fingis^  id  est  qui  facis  ei  formas  labo- 
remet  dolorcm.  Alia  littera  :  Fingis  dolorem  etiam 
flliis  in  prmcepto.  Unde  Petrus  aii :  Modo  incipit' 
judicium  a  domo  Dei  {I  Petr,  iv),  id  esi  a  fidelibus. 
Ei  si  flagellaniur  fllii,  quid  sperare  debeni  servi  ne- 
quissimi  ?  Et  item :  Si  initium  a  nobis,  quis  finU 
eorum^  qui  non  eredunt  Evangetio  t  (Ibid.)  Item. 
Si  justus  vix  salvabiturt  impius  et  peccator  ubi  ajipa^ 
rebit  ?  {Ibid.)  Quomodo  ergo  erunt  lecum  iniqol» 
cum  nec  fidelibus  iuis  a  flagello  parcis  ?  Sequitur  : 
Fingis  dolorem  in  prwcepto.  Qiiasi  diceret :  Facis 
'dolorem,  et  ille  labor  vel  dolor  est  in  praecepio,  id 
esi  habet  vicem  praecepti.  Sicui  enim  praeceptum 
corrigit ,  ita  dolor  flagelli  emendai  fllios.  Unde 
bene  posuit,  fingis^  id  est  facis  ei  formas.  Dolor 
enim  alius  formatus,  alius  esi  informis.  Formatus  esi, 
qui  enidit  et  croendat,  et  ille  dolor  csi  praecepium; 
aliter  vero  est  informis.  Yel  ita  :  Fingis  dotorem  vel 
laborem,  tra  prmcepto,  :d  est  labor  et  dolor  pnece- 
ptum  facitnobis,  utipsedolor  vcl  laborsii  nobis  pr»- 
cepium.  Nam  pneceptiim  conlinei  :  Beati  qui  lugent 
(Matth.  v) ;  el :  qui  persecutionem  patiuntur  propter 

(87)  Greg.,  post  verbum,  (/o/orem,  aliaro  ora» 
iiouem  incipit,  dicens  :  Dolor...  in  prwcepto  fingiiur 
«i,  qui  a  malis  operibus^  quasi  prwcepti  vice^  doloro 
cohtbetur.  Martinus  transcribii  Glossam  collateralem 
in  locum  Jercmiae. 

(88)  Greg.  et  Glossa  :  Jgnis  exarsit  ab  ira  mea,  el 
ardebit  usque  ad  inferos  deorsum. 


1023  S.  MARTINl  LEGIONENSIS  iOU 

fuitUiam  {ibid.).  Merito  ergo  haec  pnecipit ;  quia  A  eis  in  futura  :  eosque  diversis  afllcit  YerberibnSv  ul 
labor  pretium  regoi  Dei,  quo  ipsum  venale  amatur.      a  pravis  rorrigantur  operibus. 


Ideo  prscipit  Deus  laborem  el  dolorem,  ut  non  sit 
homo  sine  timore,  nec  amet  aliquid  aliud,  oblitus 
Teri  boni.  In  tranquillo  enim  dormit  Christus,  et 
iunc  surgjt  fluctus,  in  quo  excitatur.  Ita  in  qul- 
busdam  tepescit  Ghristi  tides  tranquillitate  olii,  et 
surgit  fluctus  tentaiionis.  Sed  misericorditer  homo 
a  Deocastigatus,  atque  ipsius  gratia  adjutus  incipit 
tentatjones  vincere,  vitia  contemnere,  virtutes  dili- 
gere,  Deo  adbasrere,  xterna  bona  concupiscere. 

(89)  Qui  in  hujus  quoque  vit£  adhuc  certamine 
positus»  cum  se,  ut  ait  Sophar  Naamathites,  coii- 
sumptum  putaverit,  orietur  ut  Lucifer  (Job.  xi), 
quia  foras  cadens,  intus  innovatur ;  et  quo  magis 
exterius  adversa  tolerat,  eo  uberius  virtutum  lumine 
interius  coruscat,  Paulo  attestante,  qui  aii :  Licet  is 
qui  forit  est  noster  homo  corrumpatur;  tamen  is  qui 
Uttus  est,  renovatur  de  die  in  diem  secundum  Deum, 
Id  emm^  quod  in  prcesenti  est^  momentaneum  est^ 
et  leve  .tribulationis  nostras  supra  modum  in  sublimi' 
tate  aternum  glorice  pondus  operatur  in  nobis  {II 
Cor.  iv). 

Etnotandum  est  quod  ncquaquam,  cum  consum- 
ptus  fueris,  sed  dum  te  consumptum  putaveris, 
dicit :  quia,  quod  non  videmus  in  dubietate  est,  et 
quod  speramus  in  cerlitudine.  Unde  et  idem  Paulus 
iion  se  consumpiiim  noverat,  sed  putabat ;  quia  et 
in  adversa  tribulationum  corruens,  ut  Lucifer  splen- 


Quod  Jeremias  gemens  et  plangens  asserit,  dlcens ! 
Tetendit  areum  suum  Dominus  quasi  tntmfac»,  /If- 
mavit  dexteram  suam  quasi  hostis ;  et  oecidit  omne 
quod  pulchrum  erat  tisu  in  tabemaeuh  filieg  Stofi, 
et  effudit  quasi  ignem  indignationem  suam  (Tkren.n). 
Allegorice.  Tendit  contra  Ecclesiam  Dominus  arw 
cum  suum  quasi  inimicus,  quia  ipsa  quasi  iniroica 
non  vult  audire  clamantem  Dominum,  ut  poBnHeil, 
et  redeat  ad  eum.  Per  arcnm,  judicium  InteUigitui', 
quo  quisque  nnnc  percutitur,  ut  a  malo  corriga- 
tur.  Aut  initialiterpunitur,  autdiu  tendiliir,  alcum 
peccala  consummata  fuerinl,  ad  puniendum  gravios 
,  relaxetur.  Iii  arcu  Dei  divers»  sunt  sagitts,  e  qui- 
*  bus  aliae  mittuntur  ad  perimendnm  velerem  homi- 
nem  cum  actibus  suis,  alisc  ad  aflligendum  univer- 
sum  populum  diversis  cladibus,  sive  ad  coronam, 
sive  ad  correctionem,  sive  ad  pcenam.  Hlos  tutem 
In  persona  Ecclesise  plaiigit  Jeremias,  qnos  percullt 
Dominusquasi  inimicus,  aut  per  diabolum,  aulper 
haerelicos,  de  quibus  dicitur. 

Peccatores  intenderunt  areum  snum,  paraverunt 
sagittas  suas  in  pharetra^  ut  sagittent  in  obseuro 
reetos  corde{Psal.  x).  Hieronymus  :  Quoniam  ecce 
quasi  iii  eridenti  est  quod  peccatorcs,  id  est  haere- 
tici ,  intenderunt  arcum,  id  est  versus  se,  scilicet 
contra  voluntatem  suam  detorserunt  Scripturam 
sacram,  ad  vulnerandas  simplicium  animas.  Cas- 


debal,  dicens  :  Quasi   morientes,  et  ecce  vivimus^  q  siodorus  :  Yel  intenderunt  arcum^  Id  est  in  Scriplu* 


quasi  trisles^  semper  autem  gaudentes ;  sicut  egentes^ 
multos  autem  locupietantes  {II  Cor.  vi).  Sciendum 
vero  est  quod  bonorum  mens,  quae  duriora  pro  ve- 
rilale  tolerat,  aeternitatis  praemia  certius  sperat.  Et 
rursus  nequaquam  retributionis  ga^dium  de  aeteriii- 
tate  colligitur,  quod  non  hic  prius  Iribulaiione  pia 
seminatur. 

HincenimpcrPsalmistamdicitur:  Euntes  ibant  et 
flebant^  mittentes  semina  sua  {Psal.  cxxv).  Cassio- 
dorus :  Euntes  ibant  provectu  meliorisritae.  (90)  Et 
flebant,  qui  (91)  miserierant  inter  miseros.  Melius 
est  enim  ut  nullus  sit  miser,  quam  ul  lu  facias  mi- 
sericordiam.  Qui  enim  ut  faciant  misericordiam, 
optant  esse  miseros,  crudelem  habeiit  misericor- 


ris  sublilero,  ut  sibi  yidetur ,  intellectum  habenl, 
qui  et  alios  remissum  existimant  habere.  Et  purave- 
runt  sagittas  suas  in  pharetra^  id  esl  parata  habent 
In  corde  suo  verba  venenosa.  Ad  qoid  t  (It  sagittent 
in  obseuro  reetos  corde^  id  est  in  simptici  sensu  de- 
gentes.  Yel  sagittent  in  obseuro  rectos  corde,  id  esi 
in  suis  ambiguis  et  obscuris  senlentlis.  Per  areuro 
hoc  faciunt ;  non  quod  Scrlptura  ad  hoc  yaleat,  id 
est  non  ex  vitio  Scripturae,  sed  quonlam  dexlruxe- 
runt  male  vivendo  vel  exponendo,  id  esl  perverte- 
runt  ea,  quae  fecisti  in  Scripturis,  quas  perfecte 
edldisti,  vel  perfecisti  implendo  In  le. 

Yel  secundum  aliam  litteram  :  Vt  sagittent  in  o*- 
scura  luna  rectos  eorde  (92).  Luna  congme  significat 


.  diam.  Sic  est  crudelis  medicus,  qui,  ut  exerccal  ar-  d  Ecclesiam.  Augustinus  :  Dua  sunt  epinionet  de 


Um  suam,oplat  multosxgros.  Ibant  ttfiebant^  mit- 
tentes  semina  sua ,  quasi  ante  se  praemitlentes  iii 
illo  saeculo  futuro  semina,  scilicet  misericordiam 
et  bona  opera.  Hinc  ascendunt ;  semina  dico  sua; 
acilicet  non  de  rapina,  sed  de  proprio  labore  facta. 
Dicatur  itaque :  Euntes  ibant  et  flebant^  in  miseriis 
hujus  saeculi,  inittentes  seniina  J)onorum  operum. 
Quamvisioter  Deiflagella,  atquehujusmundi  peri- 
cula  constituti  sumus ,  nunquam  tamen  a  boiio 
opere  cessare  debemus.  Ideo  flagellat  Deus  iinil- 
lolies  electos  suos  in  bac  praesenti  vita,  ut  parcat 

(89|  Greg.,  lib.  x  Jforo/.,  c.  13. 
(90)  Deest  hic  :  Augusiinus;  nam  ejus  sunt,  quae 
sequuntur  usqne  ad  a^qros. 


luna ;  quarum^  qum  verior  «tl,  vel  non  ommno^  vel 
dificile  sciri  potest.  Alii  dicunt  eam  lumen  tmum  Aa- 
bere^  sed  dimidium  ejus  globum  lucere^  dimidium  ob* 
scurum  esse.  Dum  autem  partem  iliam^  quce  lucet, 
paulatim  ad  terram  vertit^  ut  videri  possit^  comtoi- 
lataapparet,  et sic crescit^  donec  tota illa pars  videa- 
tur\  Et  dum  iterum  convertitur,  obseura  pars  ineipit 
apparere,  donec  nobis  tota  iterum  offeratur.  Heee  est 
Ecclesia  qua;  ex  parte  spiritualium  lucet^  et  ex  parte 
camalium  obscura  est.  Et  spirituatis  quidem  pars 
modo  apparet  hominibus  per  bona  opera^  modo  lalet 

(94)  Quia. 

(92)  Enarrat.  in  psalm.  x. 


im 


SERMONES.  —  SERM 


tfi  c;tn$cientia  soii  Deo  nota,  et  $olo  corpore  videtur ; 
•iicut  contingit  cum  oramu$  in  corde^  et  qua$%  nihil 
agere  videmur,  cum  tamen  non  ad  terramj  $ed  svr- 
4tfm  eorda  dirigamus  ad  Dominum.  Alii  autem  dicunt 
quod  lana  non  habet  lumen  nisi  a  $ole  :  $ed  quando 
e$t  cum  illot  habet  partem  illam  ad  no$,  qum  non  ot- 
detur  ab  eo^  et  ideo  nqp  lucet  nobi$  :  $ed  cum  recedit 
ab  eo,  illustratur  ab  illa  parte^  quam  habet  ad  nos^ 
donu  sole  occidtnte  plena  $urgat  ab  oriente,  Cum  au" 
tem  ex  alia  parte  $oU  cxperit  appropinquare,  $uperior 
par$  iUuminatur^  inferior  vero  ob$curatur,  Hoc  idem 
bene  eonvenit  Eccle$ia!,  quoe  lumen  non  habet  ni$i  a 
$oieju$titia!t  id  e$t  a  Chri$to,  qui  in  multi$  loci$  Scri' 
pturcB  allegorice  sol  appeUatu$  e$t.  Utralibet  ergoharum 
duarum  opinionum  $upradictarum  vera  st/,  per  lunam 
congruenter  accipilur  allegorice  Eccle$ia,  Si  qui$ 
autem  hac  ob$cura  ri/ii(,  cum  in  hi$  ob$euritatibu$  ma- 
gi$  ttegolio$i$,  quam  fKucluo$i$  animum  exercerCy  aut 
non  libet^  autnonvacaty  aut  animu$ip$e  non  valet; 
$ati$  habet,  omi$$i$  cau$i$  ob$euri$,  attendere  pepu^ 
laribue  oculi$  incrementa  vel  detrimenta  lunce  :  qua 
sic  deficit  ut  renovetur,  Notat  Ecclesiam,  ubi  credi- 
tur  re$urrectio  mortuorum  futura,  Ecce  qualiier 
luna  Eccle$iam  $ignificat,  Nanc  videndum  est  quo- 
modo  obscuritas  lunae  obscurilatem  Ecclesiae  signi- 
flcet. 

Obscura  fit  autem  luna  tribus  modis  :  vel  cum 
menstruis  cur&ibus  fmitur,  vel  cum  ejus  fulgori 
mibes  opponilur,  vel  in  eclipsi,  nbi  cruenta  vide- 
tur.  Sinuliter  Ecclesia  fuit  obscura,  cura  in  initio 
fidei  adhuc  nova,  nondum  terris  major  effuUit ;  vel 
cum  nubibus  blaspbemiarum  tecta  vituperatur,  sive 
cum  caedibus  martyruni  cruentatur.  In  his  terrori- 
bus  et  obscuritaiibus  Ecclesise  iniqui  doiosa  verba 
jaculantur,  ut  rectos  pervertant ;  quia  sciunt  haec 
tempora  decipiendis  inlirmis  accommodata.  Di- 
catur  ergo :  Vt  sagiitent  in  obscura  luna  recto$  corde^ 
id  est  in  obscuritate  Ecclesiai,  quae  iribus  modis  ob- 
scuratur,  ut  praedictum  esi.  Aiigusiinus  :  Obscura 
dicitur  Ecclesia,  dum  filii  ejus,  ct  imperiti  et  cama- 
les  in  ea  multi  abundant,  et  tunc  occasione  obscurae 
lunae  opprobria  ingerunt  iniqui  haeretici  Catholicis, 
eo  quod  talibus  cohabitant,  et  a  talibus  sacramenta 
accipianl.  Peccatores  itaque,  ut  jam  dictum  est,  tit- 
tenderunt  arcum  suum^  paraverunt  $agitta$  $ua$  in 
pharetra,  ut  $agUtent  in  ob$curo  recto$  corde :  hujus- 
modi  enim  sagiilae  de  arcu  Domini,  id  est  de  judi- 
cio  divino  veniunt. 

Unde  bealus  Job  :  SagUta:  Domini  in  me  $unt 
{Job,  vi).  Quosdam  autem  Dominus  non  percutit  ut 
corrigantur,  quia  arcus  iii  furore  tenditur,  ut  corde 
indurati  durius  feriantur.  Undedicitur  :  Dedi$ti  tiie- 
tuentibus  te  significationem  ut  fugiant  arcue  {P$al, 
Lix).  Auguslinus  :  0  Domine!  per  praesentes  tribula- 
tiones  significasti  illis,  qui  te  metuunt,  ut  fugiant  a 
facie  arcus,  videlicet  ab  impugnatione  futurae  vindi- 
ct:r,  id  cst  fiiluri  judicii.  Iste  arcus  quasi  extensus 
jam  mmalur,  sednondum  ferit;  quiajudicium  nos 
terrct,  scd  nondum  damnat.  Cujus  nobis  fit  signi- 


.  XXYIII,  IN  LITANHS.  i(»6 

A  ficatio  per  praesentia,  quia  si  hic  tam  aspere  punil 
nos  Deiis,  quid  in  futuro  judicjo  faciet?  Bene  au- 
tem  judicium  dicitur  arcus,  quia  quanto  pliis  arcus 
retro  lenditur,  tanto*impetuosius  sagitta  in  anteriora 
fertur.  Ita  et  judicium  quanto  magis  diflertur,  tantc 
gravius  venlurum  est.  Yel  significaiio  accipiiur  ve- 
xillum  criicis ;  quod  pro  signo  crucis  datur,  ut  se- 
quamur  ChrJsti  passiones,  per  quod  evadamus  a  fa- 
eie  arcus;  quia  si  socii  passionum  sumus,  et  resur- 
rectiunis  erimus  (//  Cor,  i).  Dedi$ti  metuentibu$ 
te  $ignificaiionem,  id  est  vexillum  crucis  ad  imitan- 
dum,  ul  per  hoc  fugiant  a  facie  arcus,  id  eftljudi'* 
cii.  Vel  dedi$ti  metuentibu$  te  $ignificationem^  sacras 
videlicet  Scripturas,  ut  per  eas  fugiant  a  facie  ar 
cus,  id  est  judicii. 

B  His  sagittis  se  vulncratum  Psalmista  conspicie- 
bat,  cum  gemens  Deo  dicebat :  Sagittce  tuw  infixas 
$unt  mihi;  et  confirma$ti  $uper  me  manum  luam 
i;P$al,  xxxvii).  Augustinus  :  Numerat  hic  poenitens 
in  persona  afllictorum  adversa,  quae  patitiir;  ut 
quia  mulla  sunt,  satis  sint,  id  est  sufliciant  Deo  ne 
pejora  paiialur.  Quasi  diceret  :  Ne  argua$  me  in 
furore,  quia  sufllcere  tibi  possunt  quae  patior.  Et 
hoc  est  :  Quoniam  eagittas  tuce  infixm  $unt  mihi,  Sa- 
gitUe  sunt  vindictae  Dei,  scilicet  dolores  animi  et 
corporis,  quia  sicut  sagittae  intenduntur  et  infigun- 
tur,  ita  vindictae  Dei  intensae  fuerunt  iii  Adam  per 
comminationem  qua  Deus  minabatur  illi  diccns  :  iit 
quacunque  die  comederie  de  ligno  prohibitOf  morte 
morieri$  {Gen,  ii).  Et  quia  comedit,  infixae  sunl  sa- 
gittae  etiam  et  nobis  per  pcenam  et  culpam.  Ille  enim 
hujus  miseria^  fuit  origo,  nos  propago.  Infixae  sunt« 
et  non  ad  horam ;  sed  confirmasti,  diu  scilicet,  ut 
sinl  usque  in  flnem  saeculi ;  el  in  multis,  videlicet  in 
carne  et  anima^  et  in  eisdem  muliis  modis,  ut  os- 
tenditur  in  sequenli.  Confirmasti,  dico,  super  me 
manum  tuam,  id  est  vindictam. 

Unde  Jeremias  :  Firmavit  Dominu$  manum  $uam 
quasi  ho$ti$^  et  occidit  omnequod  putchrum  erat  vi$u 
in  tabernaculo  filias  Sion  {Thren.  ii).Firmal  Dominus 
manum  suam  quasi  hosiis  contra  Ecclesiam,  cum 
incessanier  eam  affligit,  ut  correpta  redeat,  aut  in* 
diirata  supplicia  luat.  Occidil  pulchrum  visu,  dum 
pretiosa  ejus  membra  perire  patilur.  Effundit  indi^ 

D  gnationem  $uam  qua$i  ignem.  Hoc  jam  non  indiget 
expositione,  sed  lacrymis  et  suspiriis,  quia  aperte 
videmus,  omnia  discordiae  incendiis  etconcupiscen- 
iiae  flammis,  et  incommodilatibus  aeris  concremari. 
Hasc  certius  in  nobis  ipsis  legimus,  quam  in  Scri- 
ptura  recordamur. 

Moraliter.  Tendit  Dominus  arcum  contra  delin- 
quentem  animam  quasi  inimicus,  cum  eam  peccaii- 
tem  ad  poenitentiam  non  emoliit,  sed  manii  exienta 
post  camalia  desideria  ire  permittit,  nec  avertiL 
Sic  occidiliir  omne  quod  pulchrumerat  visu,  ho- 
ncsias  sctlicet  morum  in  conscientia  ejus.  Perimere 
autem  Dominus  dicitur,  cum  perimi  patitur,  el  tni- 
dit  eam  in  passiones  ignomini»  et  flammas  libidinis, 
ut  desidcriis  suis  accensa  amatores  suox,  daemones 


1027  S.  MARTIN1  LEGIONENSIS  I02g 

flcillcet,  sequalur  ad  perdilioncm.   Misericorditer  j|i  Astra  qnotfue  non  snnt  munda  in  eontpectu  Dei  {Job, 


rtro  agit,  cum  flagellando  peccatores  \isitans,  per- 
ire  eos  in  suis  soeleribus  non  permillit.  Ipse  justis* 
simusJudexnullum  peccatum  impunitum  relinquit, 
sed  subtiliier  cuncla  disponens,  unicuique  juxta 
roeritum  suum  tribuit,  slcut  per  Ezechieiem  sub 
quadani  interrogatione  ait : 

Quid  est  quod  inter  vos  parabolam  vertilis  in  pro» 
terbium  istud  in  terram  Israel^  dicentes*:  Patres 
eomederunt  uvam  acerbam^  et  dentes  filiorum  obstu^ 
fiMctiRt .' (Ezf  c/t.  xviii.)  Ilaec  parabola,  illud  est  quod  in 
Exodo  apertius  dicitur  :  Ego  sum  qui  reddo  peccata 
fatrum  in  fiiios^  usque  ad  tertiam^  et  quartam  genera' 
iionem,  his  qui  oderunt  me  (Exod,  xx).  Et  alibi :  Ego 
$um  Deus  reddens  iniquitatem  super  filios^  el  filios  fi 


xv) ;  et  in  (97)  angelis  suis  reperit  Deus  prmritatem 
{Job,  ly),  Si  aulem  iila  sublimis  nalura,  priusquam  a 
Deocoiiftrmaretur,peccatonon  caruit ;  quanto  roagU 
homo,  qui  dicit  cum  Apostolo  :  Quis  me  liberabit  da 
corpore  mortis  hujus  (Aom.  vu  )  ?  Qui  cum  omnia 
bona  fecerit,  dicere  deberet  :  ^isi  Dominus  wdifi" 
caverit  domum,  in  vanum  laboraverunt  qui  cedifieamt 
eam  {Psal,  cxwi). 

Cassiodonis  ;  Dominus  Christiis  aedificat ,  sine 
quo  inierius  operarite,  nullus  potest  in  virtutibmi 
proficere.  Ipso  monente,  bona  i-oncapiscirous ;  ja* 
vante,  incipimus;  prosequente,  perficimus.  Ipsiut 
juvamine  in  bonis  operibus  perseveramus ;  ipso  de* 
serente,  a  bonis,  quae  coepimus,  statim  cadimuf. 


Uorum^  in  tertiam  et  quartam  generationem  (Deut.  v) :  ^  Verum  est  itaque  quod  in  Evangelio  ait  de  se.  Sim 

hoc  enim  aliud  verbis  sonat,  aliud  sensu  continet. 

Nos  usque  nunc  putamus  duo  testimonia,  quae  su- 

pra  posita  sunt,  non  esse  parabolain,  sed  simplicem 

explicare  senientiam  ;  et  quanquam  non  audemus 

quidquam   dicere,  sicut  nec  vas  fictile  contra  figu- 

lum  (Isa.  xLv);  scandaluin  tainen  patimur  occul- 

tum  :  quod  injustilia  videalur,  alius  (93)  peccare, 

et  alius  (94)  pcccata  liiere.  Si  eiiim  Deus  pcccau 

reddit  in  teriiam  etquarlam  generationem,  iiijiistim 

videtur  ut  alius  peccet,  cl  alius  puniatiir.  Sed  ad- 

dit :  Uis  qui  me  oderunt,  Non  enim  ideo  puniuntur. 

filii,  qu*a  peccavcrunt  patres  coruni,  sed  quia  eis 

similes  quodam  hxreditario  malo  Dcum  oderimt.  Ut 

ergo  supradictum   est,  sic  ait  Dominus  in  Exodo :  Q 

Ego  %um  qui reddo  peceatapatrum  filiis,  usque ad  ter- 

tiam  et  quartam  generationem,  Sed  bic  dicuiit  haere- 

tici,  qui  vetus  testamentum  noii  recipiunt :  Quania 

est  crudelitas  legis  Dei  et  propheiarum,  qui  usque 

in  tertiam  ct  quartam  gener^tionem  extendit  iram 

suam !  Sed  his  respondendum  est,  etiam  in  hoc  Dei 

Creatoris    clementiam    demonstrari.    Misericordia 

edim  est,  non  statim  punire,  sed  sententiam  tene- 

re,  et  vindictam  diffcrre.  Sunt  qui  ita  edisserunt  : 

patrem  videlicel  iii  nobis  levem  punctum  (95)  carna- 

lium  sensuum  el  incenliva  viiioriim  dicunt  esse;  fi- 

lium  VvTo,  si  cogitatio  coucepil  peccalKm  ;  nepotem, 

si  quod  cogilaveris  atque  conceperis,  opere  iinple- 

veris;  pronepotem  autem,  id  est  quartam  generatio- 


me,  inquit,  nihil  potestis  facere  (Joan.  xv).  Alittr: 
Nisi  Dominus  Jcsus  Christus  aedificavcrit  doronm, 
id  est  Ecclesiam,  frustra  laborant  qui  acdificant  cam, 
praedicatores  scilicct  loquendo  foris  tanquaim  mi- 
nistri  aedificatioiiis,  etcusiodcsxdificaiorum.  Domus 
est  populus  Dei,  templuni  Dei,  civitas  Dei.  Ad  hanc 
ascendit  omnis  qui  proficit,  cadit  ab  hac  omiiis  qui 
deficil.  Amando  Deum  ascendis,  aniando  sapculum 
cadis.  Sunt  enim  ista  verba  amantium,  et  quodam 
desiderio  sancto  flagrantium.  Nisi  ergo  Dominus 
aedificaveril  hancdonium,  in  vanum  laborant  qui  aedi- 
ficant  eam ;  quia  neque  qui  plantaty  aliquid  est  neque 
qui  rigat;  sed  qui  incrementum  dat^Deusyl  Cor.iii). 
Augustinus  :  Omnes  in  bac  aedificalione  laborant, 
qui  in  Ecclesia  verbuni  Dei  prasdicant,  nilnlslri  vi- 
delicet  sacraiiientoriim  Dei.  Ad  probanduiu  ergo 
quod  primus  pulsus  cogitationis,  imo  panrus  roeiicit 
inslinctus  non  puniatur  a  Dco,  sed  si  qood  mrnie 
c«nceperis,  opere  consumes;  illud  de  Genesi  asse- 
reiiduin,  ubi  dici(br  :  Cham  peccavit  irridens  nudi- 
tatem  palris»  et  scntentiam  maledictionis  non  ipse» 
sed  Chanaan  filius  cjus  accepit,  qua  dicilur  :  Ifaie* 
dictus  Chanaan^  servus  servorum  erit  fratribus  suit 
(Gen.  ix).  Quae  eiiim  juslitia  est,  ut  cum  paier  pec* 
caverit,  filiiis  punitiis  sit?  Et  illud  quidcm  contra 
ponit  Aposiolus,  salvam  esse  scilicct  mulierero,  si 
filii  ejus  permanserint  in  fide,  et  sanctiiale.  et  pudi- 
citia  (I  Tim.  ii).  Yidetur  non  esse  justura,  ut  si  buni 


neiii,  si  non  soium  feceris,  scd  et  in  peccato  glorie-  D  fuerinl  filii  el  nepotes,   salventur  parenies.  Ilulti 


ris,  secundum  illud  :  Impins  cum  in  profundum  ma- 
lorum  venerit,  contemnit  (Prov.  xviii).  Deus  igitur 
priinos  et  secundos  stiinulos  cogitationum,  quoS| 
Graeci  itpoitaQtig  vocant,  sine  quibus  nulius  homi- 
num  esse  poiest,  (96)  punit;  sed  et  si  cogitata  quis 
facere  decreverit,  et  ipsa,  quae  fecerit,  corrigere  no- 
luerit  per  pcenitcntiain.  Unde  dicitur  :  JSullus  ho^ 
minum  sine  peccato  est^  nec  si  unius  quidem  diei  fue- 
rit  viia  ejus  super  terram  (Job.  xiv).  Et  alibi  :  Quis 
§loriabitur^  mundum  se  habere  cor  (Prov.  xx).  El : 

<93)  Atinm. 

{U\  Atium. 

(95)  For.,pti/<«m,  ut  infra 

(90)  Suppl.  nou  alias  uec  veritali,  nec  iis  quae 


enim  sancti  parentes  habent  filios  malos,  et  roulti 
peccatores  habent  filios  sanctos.  Secundum  buiic 
sensum  ergo  quem  diximus  accipiendum  est  pec» 
cata  patrum  in  rainiti,  non  in  radice  puniri.  Hoc  de 
proverbio  sive  parabola  dixisse  sufficiat ;  quod  lex 
et  propbetae,  id  est  Exodus  et  Ezechiel,  imo  ipse 
Deus,  qui  hic  ct  ibi  locutus  est,  iu  senlentiis  dis- 
crepare  non  videalur. 

Quod  filius  jusliis  pro  injuslo  patre  non  punistur» 
vel  justus  paler  pro  ii^ustitia  lilii  non  condemne* 

pag.  seq.  dlcit,  congriiun*. 

(97)  Glossa  collateralis,  cujus  baec  onnla  sitnt» 
Icgii.:  Ei  adversus  anyelos  suos  pervergum  quli  » 
cogitavit. 


1039 


SERMONES.  —  SERM.  XXVIll.  IN  UTANIIS. 


lOSO 


lur;  Doininus   per  Ezechlelem  declarat,  dicens:  A     AUler.  Effusa  esl  conlenlio  super  principes  haere- 


Anima,  inquit,  quie  peccaverit^  ip$a  morietur  (Ezech. 
xviii);  quia  videlicel  sicul  peccata  filiorumnon no« 
cenl  palribus,  sic  peccata  patrum  non  redundant 
in  filios ;  sed  anima,  quae  peccaverit,  ipsa  morietur. 
Ipsa  sola  anima,  quae  peccaverit,  morielur;  non  ta- 
men  abolilione  subslanliae,  sed  a  Deo  remota,  qui 
dicit  :  Ego  sum  via,  verilas  et  vita  (Joan,  xiv).  Et 
alibi  :  Omnis,  qui  vivit,  et  credit  in  me,  non  morie" 
tur  in  (gternum  (Joan,  xi).  Et  iterum  :  Si  quis  ser^ 
monem  meum  servaverit^  mortem  non  videbit  in  ceter^ 
Hum  (Jodn,  viii).  lilud  autem  quod  dicit  Baiaam  : 
Moriatur  anima  mea  morte  justorum  (iVicm.  xxiii>» 
sic  accipienduin  est.  Moriatur  saeculo  et  peccato, 
et  vivat  cum  animabus  justorum,  quorum  vita 


ticorum,  quia  superbi  haeresiarchae  contendunl  con- 
tra  Gatholicos ;  et  Dominus  errare  fecit  ipsos  pfin- 
cipes  reiinqueodo  eos  sibi.  Unde  dicitur  :  Tradidit 
eos  in  reprobum  sensum  (Rom,  i).  Hoc  ergo  modo  se- 
duxil  illos,  qnia  condonavil  eos  sibi  ipsis.  NaiH  si 
proprie  inquiras,  ipsi  se  seducunt.  Qui  enim  pu'>at 
se  aliquid  esse,  cum  nihil  sit,  seipsum  seducit  (Catat„ 
vi).  Errare  ergo  fecit  illos,  dimiltendo  eos  in  invio, 
ctnon  in  via.  Effudit  ergo  Doniinus  iram  indigna- 
tionis  suse,  quia  peccando  suinus  nos  effusi.  Suc- 
cendit  ignem  in  Sion,  non  eum  qui  super  npostolos 
de  coeio  descendil  (Act,  ii),  sed  qui  pueros  Job  con- 
sumpsit  (Job  i).  Ilabet  eniin  Deus  ignes  varios, 
qiios  emillit  de  thesauris  suis,  cujus  ignis  est  in 


Christus  est.  Unde  prophela  confidens  de  Dei  mise-  ^  Sion,  et  caminus  in  Jerusalem  (Isa,  xxxi).  Alios  in- 


ricordia,  dicebal :  Placebo  Domino  in  regione  viro- 
rum  {Psal,  cxiv).  Quod  beatus  Augustinus  expo- 
oens  ait  :  Placebo  Domino  perfecte,  qiioniam  nui- 
lus  erit  lapsus  ambulanlium  pedum,  nullum  infirmae 
carnis  lubricum ;  et  hoc  in  regione  vivorum,  qui 
vivuat  aeternaliter ;  quod  non  iaciam  dum  in  mor- 
tali  carne  vivo. 

Et  nolandum  quod  non  dixit  placeo ,  sed  placebo, 
Quasi  diceret  :  Placebo  tunc,  quod  modonon  pos- 
sum.  Balaam  quoque  iiiterprelatur  populus  vanus^ 
id  est  gentes  quae  desiderant  habere  consoriium 
cum  animalibus.  Non  ergo  Balaam  optat  animam 
suam  mori  cum  jumeniis,  sed  cum  justis,  id  esl 
cim  Abraham,  Isaac  et  Jacob,  qui  recti  et  jusli  nun- 


flammat,  ut  erudiat ;  aique  alios,  ut  exurat.  Quibus 
succensis,  omne  fundamentum  desiruit,  fidem  sclli- 
cel  integram  et  veram  subverti  omnino  permittit. 
Uude  magis  nostras,  quam  Judaeorum  miserias  de^ 
bemus  plangere,  in  quibus  ignis  concupiscenlia& 
succensus  est,  et  caeterorum  vitiorum  flamma  vorax 
universos  possidet,  et  olla  succensa  a  facie  aquilo- 
nis  fervet  (Jer,  i) ;  et  fornax  Babylonii  regis,  id  est 
diaboli,  quoscunque  reperit  de  Chaldaeis,  incendit 
(Dan,  iii). 

Omnipotentem  igiturDominiim,  fratrescharissimi, 
cum  omni  devotionis  affeclu  deprecemur,  ut  nos^ 
secundum  iniquilafes  nostras  ambulare  non  permi* 
tat ;  sed  ut  piissimus  pater,  flagellando,  corripiendo 


cupantur.   Unde  liber  Geneseos  ex  eorum  vocabulo  ^  voluntatem  suam  in  omnibus  implere  faciat.  Multo 


nomen  accepit* 

Non  est  ergo  mirum,  dilectissimi,  si  divino  jiidi- 
cio  flagellis  incessanier  aflligimur,  qui  non  solum 
illicitis  cogitationibus.  sed  et  pravis  actibus  adver« 
sum  nos  iram  indignationis  Dei  assidue  provoca- 
rous.  Non  enim  alterimur  pro  patrum  peccatis  in 
hoc  praesenti  tempore,  sed  pro  reatibus  nostris, 
quibus  Deuin  quolidie  exasperamus,  et  furoris 
ejus  ignem  adversum  nos  succendimus.  Hac  de 
causa  effundit  Dominus  furorem  suum  in  Eccle- 
sia,  Jeremia  asserenle  propheta.  Complevit^  inquit« 
Dominus  furorem  suum^  et  ejfudit  iram  indignationis 
suce^  et  succendit  ignem  in  Sioit,  et  devorabit  fundoi- 


quippe  melius  esl  pro  salute  nostia  a  niisericordio- 
sissimo  Patre  Deo  temporaliterflagellari,  quam  pro 
facinoribus  ifoslrls  in  perpeiuum  condemnari. 

Unde  EliphazThemanites  quasi  consolando  beato 
Job  loquitur,  dicens  :  Beatus  homo,  qui  corripitur 
a  Domino  (Job,y),  Gregoriiis  (98) :  Prima  virtus  e$t^ 
ne  perpetrari  debeant  vitia  vitanda ;  secunda  autem^ 
sallem  perpetrata  corrigere,  Sed  plerumque  cu^poM 
non  solum  imminentes  minime  vitamus^  verum  etUm 
nec  commissas  agnoscimus,  Et  peccatnris  mens  tanto 
altius  tenebrescitf  quanto  nec  damnum  sua:  ccecitatis 
intelligit,  Unde  fit  plerumquedivini  muneris  largitate^ 
ut  culpaspcena  subsequatur,  et  /lagetla  oculos  delin- 


menta  ejus  (Thren,  iv).  All^gorice.  Super  Ecclesiam  d  quentis  aperiant^  quos  inter  vitia  securitas  ccecabatj^ 


completus  est  furor  Domini,  quia  mensurani  pecca- 
torum  suorum  implevit.  Unde  dicitur  :  Effusa  est 
cottlemptio  superprincipes;  et  errare  faciteos  in  m- 
vto,  non  et  in  via  (Psal.  civ).  Quasi  diceret :  Eiati  in 
superbia  contenderuntiiitcrse,  ut  iniqueagerent;  et 
coiitra  Dei  praecepta  ac  volunlatem  viverent.  Qui 
ideo  principes  dicuntur,  quia  non  Domini  im- 
perio,  sed  suarum  voluptatum  desiderio  reguntur. 
Errare  eos  Dominus  fecit,  id  est  permisit.  De  quibus 
dicitur  :  Dimisit  eos  seeundum  desideria  eordis  eo- 
fum^  ibunt  in  adinventionibui  suis  (PsaLuLXi),  Et 
iterum  :  Dimisit  eos  in  manu  iniqmtatis^eorumt  ut 
faeiant^  quce  non  conveniunl\Jpb,  viii). 
^98)  Lib.  Ti.  MoraL,  cap..23,  circa  fioem. 


Torpens  quippe  animus  percussione  tangitur^  ut  exci-^ 
tetur,  quatenus  qui  statum  sua:  rectiiudinis  securus 
perdidit,  afflictus  consideret,  quo  cecidit,  Huic  itaque 
ipsa  asperitas  correplionis  origo  fit  luminis,  Vnde  et 
per  Pauium  dicitur :  <  Omne  quod  arguitur^  a  lumina 
manifesttttur  (Ephes.y).  fArgumentum  est ergo saluttM 
vis  doloris,  Hinc  est,enim  quod  Salombn  ait :  cCtiro* 
tiocessare  faciet  peccatamaxima  (Eccli,  x).  *  Bin^ 
iterum  dicit :  <  Quem  diligit  Dominus  corriplt;  ^a* 
gellat  autem  omnem  fiUum  quem  recipit  (Prov,  iii).» 
Hinc  voce  angelica  ad  Joannem  Dominus  loquitur^ 
dicens  :<  Ego,quos  amo^  arguo^et  castigo(Apoc,  iii).> 
Hine  Paulus  ait :  <  Omnis  diseiplina  in  prtesenti 


1051 


S.  MARTIISI  LEGIONENSIS 


lO^ 


quidem  non  vtdetur  esse  gaudiU  sed  marons ;  postea  A  blandimenta  despiciens  ad  cetemam  patriam  per  deti" 


autem  fructum  pacatissimum  exercitatis  reddet 
justitice  {Hebr.  xii).  >  Quamvis  ergo  contenire  simul 
nequeunt  dolor  et  beatitudo^  tamen  recte  nune  dici- 
lur  :  €  Beatus  homo  qut  corripitur  a  Domino ;  >  quia 
per  koc  quod  peccalor  dolore  correptionis  premitur^ 
quandoque  ad  beatitudinem ,  qua:  sine  interventu 
doloris  est,  eruditur. 

Sequitur  :  c  Increpationem  ergo  Domini  ne  repro- 
bes,  i  Quisquis  pro  culpa  percutitur^  sed  in  querela 
sucB  percussionis  elevatur  ,  increpationem  Domini 
reprobatf  quia  hane  injuste  se  perpeti  accusat.  Qui 
autem  non  pro  purgatione  criminis,  sed  pro  fortitu^ 
dinis  probatione  feriuntur  t  cum  causas  suaspereus^ 
sionis  inquirunt ,  nequaquam  increpationem  Domini 


derium  tendit,  ad  tentationem  ei  protinus  vertilur, 
quidquid  amicum  prius  in  swculo  blandumque  putaba» 
tnr.  Nam  qui  peccantem  amare  eonsueverant^  reete 
riventem  crudeliter  impugnant ;  et  reetus  in  Deo  oiif- 
mus  camis  sua:  bella  tolerat,  in  qua  prius  vitiit  ter- 
viens^  delectabiliter  jacebat.  Voluptates  prit^ciB  ad 
memoriam  redeuntj  et  contra  meniem  se  dejicientem 
gravi  certamine  insurgunt.  Sed  quia  dum  transitorie 
tabore  atterimur,  aperpetuo  dolore  liberamur;  apte 
subjungitur : 

c  In  sex  tribulationibus  liberabit  te^  et  in  eeptima 
non  tanget  te  malum.  >  Quid  enim  senario  mcfiufo, 
quem  septimus  sequitur,  nisi  prmsentis  vita:  operatie 
discursusque  signatur  ?  Sexla  quippe  die  omnia  perfi^ 


reprobare  dicendi  sunt ,  quia  in  semetipsis  satagunt  "  ciens  Deus  hominem  condidit  ;  septimo  requievit :  qui 

ecilicet  septimtu  vesperam  non  habet^  quia  subeequeit' 
tem  requiem  nullus  jam  terminus  claudit.  Perfectie 
ergo  omnibus,  requies  sequilur;  quia  post  bonatiUg 
'prwsentis  opera  retributio  ceternce  quietit  invenitnr. 
In  sex  itaque  tribulationibus  nos  Domintit  liberat^  ne 
in  septima  malum  tangat ;  quia  per  paternm  pietatit 
eruditionem  prasentis  vita:  labore  nos  atterit,  ted  in 
adventu  judicii  averbere  abscondil;  ut  tanto  tttnc 
certiores  ad  salutem  exhibeat^  quanto  nunc  flagella 
nos  durius  secant.  Iterum  subjungens^  ait :    ^ 

c  In  fame  ertiet  te  de  morte,  et  in  beilo  de  mauM 
gladii.  >  Sicut  fames  carnit  est  subtraetum  tubtidium 
corpori^  ita  fames  mentis  est  tilentium  divince  locutio- 


invenire  quod  nesciunt.  Unde  et  beatus  Job  ad  liber- 
tatis  verba ,  inter  percussionis  verbera  emmpentf 
4anto  de  se  rectius  judicia  ferientis  interrogat^quanto 
in  se  ipso  verius  causas  passionis  ignorat.  Etiphaz 
itaque^  qui  beatum  Job  tanctce  Ecctesice  typum  geren- 
tem  non  probationis  examine,  sed  purgationis  percus-* 
tiim  asstimavit;  dum  libere  inter  flagella  loqueretur^ 
reprobasse  Dei  increpationem  credidit.  Undeetadhuc 
tupemtB  dispositionis  moderamina  prcedicando^  sub" 
jungity  dicens  : 

c  Ipse  Deus  vulnerat  ,  et  medetur ;  pereutit ,  et 
manus  ejus  sanabunt^  >  Duobus  modis  omnipotent 
Deut  vulneratf  quos  reducere  ad  salutem  curat.  Ali- 


qutbtdo  enim  carnem  percutit^  et  mentis  duritiam  tuo  q  ^<^>  Unde  et  recte  per  prophetam  dieitur  :  c  Emittam 


pavore  tabefacit.  Vulnerando  ergo  ad  salutem  revocaty 
cum  etectos  suos  afftigit  exterius ,  ut  interius  vivant. 
Vnde  per  Moysem  quoque  loqtntur^  dicens  :  i  Ego 
occidam^  et  vivere  faciam ;  perculiam,  et  ego  sanabo 
{Deut.  XXX ii).  >  Occidit  cntm,  ut  vivificet;  percutit^ 
ut  sanet;  quia  idcirco  foris  verbera  commovet,  ut 
intut  vulnera  delictorum  curet.  Aliquando  autem  etti 
flagella  exterius  cestare  videntur,  interius  vutnera 
infiigit;  quia  mentit  nostrce  duritiam  suo  desiderio 
percutit^  sed  percutiendo  sanat:  quia  terroris  sui 
jacuto  transfixos  ad  sensum  nos  rectittidinis  revocat. 
Cordaenim  nostra  male  sanata  sunt^  cum  nullo  Dei 
omore  sauciantur^  cum  peregrinationis  suce  cprumnam 
non  sentiuntf  cum  infirmitate  proximi  nec  quantotibct 


famem  in  terram^  non  famem  panis^  neque  titim  aquw^ 
sed  famem  audiendi  verbum  Dei  {Amos.  viii).  >  Et 
quia  humanam  mentem  cum  divina  loeutio  deteril^ 
conlra  eam  tentatio  carnis  invaletcitf  apte  tubjungi- 
tur  :  i  Et  in  bello  de  manu  gladii.  >  Bellum  quippe 
patimur,  cum  carnis  nostrce  tentationibut  impugna-- 
mur.  De  quo  nimimm  bello  per  Ptaimittam  dicitur  :  , 
Obumbra  caput  meum  in  die  beili  {Ptal.  cxxxix). 
Quasidiceret:  0  verissime  Domine!  non  ut  homines 
domini  sunt,  qui  emunt  de  sacello;  tuvero  in  san- 
guine  tuo  me  emisl:.  Homines  de  sacelio  emunt,  id 
est  de  pecunia  parvissimi  marsupii.  Omnis  enim 
pecunia  in  comparationem  sanguinis  Christi  nihil 
est.  Ac  si  diceret :  Tu  exaiidi  me ,  qui  es  virtus 


minimo  affectu  tanguescunt.  Ideo  igitur  vulneranturf  D  salutis  mex,  id  est  qul  das  vires  saluti  meae,  perse- 


ut  sanentur;  quia  amoris  sui  tpiculis  tftentes  Deus 
itisensibiles  per  ardorem  charitatis  reddit.  Unde  et 
timsa  in  Canlicis  canticorum  dicit  :  c  Vutnerata 
charitate  ego  sum  {Cant.  v).  >  Male  enim  sana  anima^ 
atque  in  hujus  exsilii  casca  securitate  prostrata,  nec 
tidebat  Dominum,  nec  videre  requirebat.  Percussa 
autem  charitatis  ejus  spiculis,  vulneratur  in  intimis 
affectu  pietatis;  ardet  desiderio  contemplationis,  et 
miro  modo  vivificatur  ex  vulnere,  qucc  prius  mortua 
jacebat  in  salute.  JEstuat ,  anhelat,  et  jam  videre 
desiderat,  quem  fugiebat.  Percussione  ergo  ad  satutetn 
reducitur,  quce  ad  securitatem  quielis  intimce  amoris 
lui  perturbatione  revocatur.  Sed  cum  sauciata  ment 
anhelare  ad  Deum  copperit^  cum  cuncta  liujus  mundi 


verantiam  scilicet  qua  saWari  possim.  Ideo  hoc 
dicit  isle,  quia  videbat  pericula,  videbat  mala  aban- 
danlia,  pro  quibus  refrlgescit  cbariUs,  abundat 
inlquitas,  ct  vidit  solalium;  scilicet  quod  qui  perse- 
veraverii  tolerando  passiones,  el  tenlationes  carnls, 
et  hujus  mundi  adversa,  hic  saivus  crit  (Malth.  x). 
Perseveranlia  crgo  ad  virlutem  perlinet.  Quia  igitur 
diOicile  est  in  longinqua  via  perseverase,  ait :  7« 
es  virtus  salutis  mea:  (Psal.  cxxxix)»  id  est  tu  das 
vires  perseverandi  in  bonis ,  ut  perseverando  sim 
salvus,  etin  lc  spero,  qui  es  virtus,  quia  in  die 
belli ,  scilicct  dum  foris  pugno  contra  fictos  fideles, 
et  inlus  contra  legem  membrorum,  obumbrasli  per 
gratiam  sancti  Spirltns  caput  meum.  Ciput  eno 


I0&5 


SERMONES.  -•  SEHM.  XXVIII.  IN  LITA3S1IS. 


1054 


liostrum  omnipotens  Beus  per  graliam  sancli  Spi-  A  purgali   inveuiamur.  Idcirco  ,  divina  dispensanle 


Hlns  obunibral,  cum  foris  ab  impiorum  liominum 
lnip\lgnationibVls ,  cl  inlus  a  viiiorum  tenlationibus 
nos  roisericordiler  protegcndo  liberat. 

(99)  Quia  igitur  reprobi^  dum  fame  verbi  deficiunt, 
tliam  belli  gladio  Iraksfigunlur ;  electos  suos  Domi- 
nus,  et  in  fame  a  morie  eripit,  et  in  beilo  a  gladio 
abscondit;  quia  eorum  mentes  dum  verbi  sui  pabulo 
reficit,  contra  tentationes  corporis  fories  reddit,  Sed 
mnl  nonnuUif  qui  etsi  ex  divino  etoquio  ab  interna  se 
fame  reficiunt;  si  jam  contra  tentationum  pra*lia 
tantinentioj  virtute  fulciuntur^  adhuc  tamen  percuti 
humanis  detractionibus  metuunt :  et  duni  tinguarum 
jncuta  formidant,  sa!pe  laqueo  peccati  se  strangulant. 

Unde  aperte  subditur  :  c  A  fiagello  linguo!  abscon- 


gratia,  nobis  adversa  inferuntur,  tc^  hoH  cum  hoc 
mundo  damnemur  (I  Cor.  \i).  Undique  percutimur, 
binc  inde  amaritudinibus  replemur;  non  tamen  ad 
damnationero,  sed  ut  a  vitiis  expiati,  ccelestia  dona 
possimus  promereri.  Non  enim  nos  Dous  crudeliter 
ut  hostis,  eiulcerat,  sed  benigne,  ut  piissimus 
pater  casiigat.  Nec  nos  odiendo,  ut  inimicos,  per- 
culit ,  sed  diligendo  ut  filios  corripii.  Non  ergo  in 
Dei  fiagellis  dcbcmus  murmurare,  sed  gratias  agerci 
quia  nimirum  ad  boc  nos  flagellat,  ut  ab  xterna 
morie  eripiat.  Quis  enim  filius,  quem  non  corripit 
pater?  {Uebr.  xii.)  Quisquis  Crgo  a  disciplina  patris 
alienuseflicilur,  profeclo  ihsipiens  esse  convincitur. 
Unde  Salomon   casligando  loquitur  :   Fili ,    noli 


deris.  >  Flagellum  Imgum  est  exprobratio  iliata:  con-  ^  negligere  disciplinam  Ikfmini^  neque  fatigeris  dum  ab 


tumelia.  Fiagelio  linguce  bonos  feriunt,  qui  eorum 
opera  irridendo  persequuntur.  Swpe  enim  linyua  a 
hona  operCt  dum  vituperal  revocat,  et  quasi  flagellum 
se  exerit ;  quia  dorsum  timidce  meniis  cwdit.  Hoc  fia- 
gellum  linguce  elecli  homims  mente  Prophetainsidiati 
conspexerat ,  cum  dkebat  :  i  Ipse  liberabit  me  de 
iaqueo  venantium ,  et  a  verbo  aspero  (Psai.  xc).  > 
Venantes  enim,nihil  aliud  quam  camem  qua:runt. 
Sed  a  venantium  laqueOj  atque  a  verbo  'aspero  eripi- 
mur^quando  et  insidias  camalii^m,  ei  irrisionum 
probra  despiciendo  superamus.  Aspera  quippe  eorum 
rerba  sunt,  quas  bonis  noslris  itineribus  adversantur. 
Sed  asperitatem  verbi  evadere  est  irrisiones  detralien  • 
tium  dissimulando  caicare.  Sancta  ergo  anima  a  fia*  . 
gelio  linguiB  abscondilur,  quia  dum  in  hoc  mUndo 
honorem  laudis  non  qua^ril,  nec  contumelias  detra- 
clionis  sentit.  Sed  sunt  nonnulli,quijam  derogantium 
verba  despiciunt,jam  irrisiones  pro  nihilo  attendunt; 
mdhuc  tamen  pasnas  corporis  crnciatttsque  pertimes- 
tunt.  Antiquus  namque  adversarius,  ut  a  recta  inten» 
tione  nos  retraliat,  multiformiter  impugnat;  et  tentU' 
IfOfiem  nostram  modo  verbi  fame^  modo  catnis  terta" 
ffuiw,  modo  fiagello  sermonis,  modo  calamitate  perse- 
cuiionis  aggreditur. 

Sed  quia  perfestus  quisque  cum  in  seipso  vitia 
viceritf  statim  m  etiam  contra  vitia  passionis  iirrin- 
gfl ;  apte  subjungitur  :  c  Et  non  timibis  culatfiHatem 
cum  venerit.  >  Sancti  enim  viri,  quia  contra  mulli^ 


eo  argueris;  quia  quem  diligit  Domiuus^corripit;  et 
quasi  pater  in  fiiio  complacet  sibi  (Prov.  iii).  Qui 
«ergo  in  flageilis  conira  Deuni  murniurat,  justitiam 
judicantis  accusat,  eumque  amplius  ad  iracutadiam 
provocat.  lnjustura  quippe  non  potest  esse,  quod  a 
juslo  agitur  judice.  Ob  hoc  itaque  nos  juslc  pati 
cognoscimus,  quoniam  ipse  nos  fiagellat,  qui  sein- 
per  justiliam  judicat.  Non  igitur  murmuremus,  sed 
Dco  gratias  agamus ;  quoniam  ideo  nos  misericor-' 
diler  in  prxsenti  fatigat  adversis,  ut  in  futuro  ab 
xlcrnis  eripiat  suppliciis. 

AgdmuS  crgo  el  hos,  fratrcs  cliarissimi,  hos  lita- 
niarum  dics  pro  modulo  nostrae  parvitatis  ciim 
,  summa  reVcrentia  etdevolione  nientis;  cum  absli- 
'  nentiacarnis  et  humilitate  spiritus;  non  tanlum  ut 
visibilium  luporum  rabiem  evadamus ,  scd  ut  invi"* 
sibilium,  quod  est  melius,  id  esX  immundorum  Sp:* 
rituum  tentamenta  vincere  valeamus.  Fortissima 
enim  sunt  arma  jejunii  contra  dxmooum  tertaiio- 
nes,  Domino  dicente  :  Ooc  genus  non  ejicitur,  n/ii 
iii  oratione  ^t  jejunio  (Matth.  xvii).  Non  solum  coi^ 
tra  tentaiiones  jejunia  juvaiil,  sed  etiam  ad  cogndi- 
cenda  divlna  mysteria  meniem  clevant.  DeniqiM 
Moyses,  ut  legem  mererelur  accipere ,  quadra|lnti 
diebus  el  quadraj^inta  noctibus  jejunavii(£x(Mf  .xxiv). 
Daniel  vero,  ut  secreia  mysieria  inlelligere  posset, 
non  solum  in  au!a  Babyloniae  niirae  abstineniiae 
fuit,  sed  eiiam  per  irium  hebdomadarum  dies  caro 


formem  adcersarium  se  pugnare  considerant,  semtt-  D  ei  vinum  non  sunt  ingressa  in  os  f  jus ;  sed  neque 


ipsos  in  certamine  multipliciter  parant :  habent  enwt 
ceulra  famem  ,  divini  verbi  pabulum ;  contra  belli 
giadium,  continentia:  scutum;  contra  (tagellum  lingutB 
protectionem  patientice ;  contra  exterioris  calamitatis 
damnumiuterni  amoris  adjutorium.  Vnde  miro  modo 
agitur,  ut  quo  eos  hostis  talidus  numerosius  tentat, 
eo  circumspecti  Dei  milites  virtutibus  ditiores  fiant. 

Nos  ergo,  dilectissimi,vestigia  sequentes  mililum 
Ghrisii  libenter  toleremus  adversa  praesentismundi, 
ut  a  peccalis  purgati ,  ad  divitias  possimus  perve- 
nire  coRleslis  regni.  Ideoenim  pic  pro  iniquitalibus 
a  Deo  in  hac  .viia  flagellamur,  ui  in  ejns  jadicio 

'99^  Rursum  Greg. 

Pathol.  CCniL 


ungiiento  uncius  est ,  doiiec  implerentur  irium 
hebdoroadarum  dies  (Dan.  i).  Nos  quoque,  ut  Spt- 
ritus  sancti  dono  pariicipes  esse  mercamur,  bos 
dies  celebrare  debemus  cum  menlis  et  corporis 
casiitate,  cum  abstineniia  ciboruni,  largiiione  elee» 
mosynarum ,  dilectione  Dei  et  hominum ,  ei  odio 
vitiorum,  confessione  peccatorum,  compunctiond 
lacrymarum ,  et  ca:ierarum  iiisiantia  viriijluici  i  «t 
unde  caronostrasentit  alllictionem,  inde  jMiupenuii 
esuries  seniiai  consolaiionem.  Nec  solum  pro  no« 
stris,  sedeiiaro  pro  iotius  Ecclesiae  necessiialibuft 
supplicare  debemuB :  pro  pace  videlicet  Ecelesiri 


33 


i055 


S.  MAftTlNl  LEGIONENSIS 


1030 


lemporum  IramiuiHiUte,  frugum   ubcrtate,  acris  A  iiucanl;  sed  omnes  dcvote  ,  scorsum  vin,  worsum 


teiuperie;  pro  regibus,  el  caleris  fidelis  popuU 
gi!bernatoribus',  monente  Apostolo,  qui  ait  :  06«e- 
cro  primum  omnium  fieri  oraliones ,  obsecrationes , 
posiulationes^  gratiarum  actiones  pro  regibiiSt  it  pro 
his  qui  in  sublimitate  sunt  constituli,  et  pro  omnibus 
hominibus,  ut  quietam  et  tranquillam  vitatfi  aijamus 
in  omni  pietate,  et  castitate ;  hoc  enim  ateeptum  est 
coram  Salvalore  nostro  Deo,  qui  vuU  omneshomines 
salvos  fieri^et  ad  agnitionem  veritatis  venire(l  Ttm.ii). 
Quia  ergo  dies  isti,  ut  supradictum  est,  abstinen- 
tiae  suht,  nbn  Ixtitix ;  nemo  in  bis  prctiosa  induatur 
vestimenta,  s6d  in  sacco  et  cinere  lugere  debemus. 
Probibeantur  comessationcs ,  ebrielaies  ,  fornica- 
tiones ,   lites ,   temporaf ium  rCfum  contentioncs  , 


femin»  ad  generalem  processionem  conveniant 

Notandum  praeterea  cst  quod  isia  litania  iuinor 
vocatur  ad  differentiam  illius  litaniae,  quam  Romana 
consuetudo  in  die  sancii  Marci  evangelistae  dcvole 
in  magna  precum  instantia  agit,  quae  major  dicitur 
propter  Romanam  auctor.tatem.  Nam  illa  (100)  a 
beato  Grcgorio  pat)a  consiituta  est  duabus  de  can- 
sis  :  propler  imminentiam  scilicet  belli ,  quod  eo 
tempore  propter  novum  gfamen  facile  excitatur ;  (I 
quia  necessaria  est  propter  fruges  conserrar.diis. 
Ista  (1)  vero  a  beato  Mamerto  episcopo,  utpote  a 
minore  auctorc  ihsliiuta  est.  Nos  ergo,  dilecliftsimi, 
sanctorum  Patrum  Vestigia  sequentes,  eorunrqife 
tacris  institutionibus  obedientes  recolamus  cvm 


atque  omnes  carnales  omnino  delectationes.  Nemo  B  onmi  veneratione  bos  dies ,  quatcnus  in  hac  pne^ 


ibi  in  processione  equitare  praesumat ;  nemo  otiosa 
vel  twrpia  verba  proferat;  nemo  propter  saecuii 
negotia  vei  lucra  sese  absentare  audeat;  nemo  cal^ 
ceatus,  sed  discalceatis  pedibus  omnes  incedant. 
Vequaquani  viri  per  plateas  vana  et  saecularia 
janendo  eant,  nec  mulieres  puellarum  more  choros 
(lOOj  Itams.,  sed  legcnd.  ista. 


senti  vita  ab  adversitatibus  cunctis  eripi,  et  poa 
hujus  saeculi  consummationem  eoriim  oralionlbits 
ftdjuti  aeicrnis  mereamur  gaudiis  perfHii,  ipso  prae^ 
Stante  qui  in  Trinitate  perfecta  vivit  et  regnat  I>eit8 
per  omnia  saecula  saeculorum.  Amen. 

(!}  lUa. 


SERMO  VICESIMIJS  NONUS* 


IN  ROGATIONIBUS  (9) 


Pnmo  viJendum ,  fratres  cbarissimi,  quid  sit 
Iisania;  secuhdo,  cuin  duae  sint  litaniae,  quare  una 
dicatur  major,  altcra  vero  minor ;  lertio,  quare 
fuerint  insMtutae;  quarto,  qualiter  in  eis  jejunandum 
ftit,  et  vestiendum,  et  quid  populus  ih  lilaiiia  debeat 
cantare.  Litania  ergo  interpretatur  supplicatio  vel 
rogttio.  Supplicatio  dicitur,  quia  tunc  Deo  suppli- 
camus  ut  a  morte  subitanea  et  a  caeteris  adversita- 
llbus  nos  eripiat  omnipotens  Deus.  Rogatiodicitur, 
quia  lunc  sanctos  rogamns,  ut  pro  nobis  ad  Deum 
intercedant.  Duae  sunt  litaniae,  major  videlicet  ct 
ininor.  Major  fil  in  festo  beati  Marci  evangclistae. 
Dicilur  aulem  major  tum  auctoritate'  instituentis 
(Gregorius  cnim  papa ,  qui  et  Magnus  dicitur,  cam 
instituii),  lum  auclorilate  loci.Fuit  euim  ipsa  insli- 
tuta  Romac,  et  decretum  fuitut  ubique  celebrareliir. 
Ista  litania,  s^ilicet  anlcAscensionem  Domini,  dici- 
tur  minor,  quia  a  ininori  inslitula  fuil,  id  est  a 
beato  Mamerio  Yicnnensi  episcopo. 

Tempore  autem  quo  lilania  prima,  quae  in  festo 
sancti  Marci  celebratur ,  insiituta  fuerit ,  beatus 
(Cregorius  ref^rt,  dicens  (3);  Anle  hoc  quinquennium 
quanio  apud  hanc  Romanam  urbem  alveum  suum 
Tiberis  egressus  est ,  tantumque  excrescens,  ut  ejus 
uttda  super  muros  urbis  influeret,  atque  in  ,ea  maxi- 

{%)  1n  indtce  ms.  :  Alius  sermo  in  litaniis. 

(3)Lib.  III  Dia/,  cap.  19. 

/S)  Pcrmiscei  bcatus  auctor  utramque  narratio- 


C  riias  regiones  occuparet;  apud  Veronemem  hrhesi 
ftuvius  Athesis  excrcscens,  ad  beati  Zenonii  mmrhfiii 
atque  ponti/icis  ecclesiam  venit,  Cujue  ectUsim  dum 
essent  janux  apertw^  aqua  in  eam  mimm§  Jntrapit^ 
sed  paulisper  crescens,  usque  ad  [enestrae  eccieeife^ 
qum  erant  tectis  projrtmo?,  pervenit.  Sicqme  ttane 
aqua  ecclesia;  januam  dausit,  ac  si  iUud  dementmd 
Uquidum  in  soliditatem  parietis  fuUsel  immmtatum. 
Cnmque  essent  muUi  interius  ihventiy  ^ptee  aqua^ 
rum  magnitudine  ecclesia  omni  eitcumjdata ,  i/iam , 
qua  possent  egredi,  noH  haberent,  ibiqke  se  faini  ae 
siti  deficere  formidarent ;  ad  eeclesite  janutmi  veiN«- 
bant,  ad  bibendum  hauriebant  aqUamf  ^m,  «1  pr#- 
diximus  ,  usque  ad  fenestras  excreverat ;  et  tamen 
intra  ecclesiam  nullo  modo  defiuebat.  Hauriri  itaque 

^  ut  aqua  poterat,  sed  defluere  ut  aqua  non  poterat. 
Stans  autem  ante  januam  ad  ostendendum  eunetis 
meritum  martyris^  et  aqua  erat  ad  adjutorium ,  et 
quasi  aqua  non  erat  ad  invadendum  locum. 

De  ifistituiione  etiam  hujus  litaniae  Paulus  mon- 
tis  Cassini  monachiis,  Longobardorum  historiogra- 
phus,  loquitur,  dicens  (4) :  Tempore  Pelagii  papae 
tanta  fuit  inundatio  aquarum  pcr  Italia:p  ,  quod 
aquae  asccndebant  usque  ad  fenestras  Sfuperiores 
templi  sancti  Zenonis,  quod  erat  Veronae,  nec  lameit 

nein  Gregorii  ITuronensis ,  et  Pauli   Diaconi  ,  ul 
videre  est  :  hic  in  lib.  iii  De  gestis  Longobardor. 
cap.  23;  ille  in  Historia  Franc,  lib.  x,  cap.  I. 


1037 


SERMO.NES.  —  SERM.  XXIX.  LN  ROGATIONICUS. 


i058 


aif iiiR  inlrabanl  (emplukn ;  lantumque  excrescens,  ut  A  anle  Ascensionem  Doniini   in  Vicnnensi  ecclesia 


uhila  maximas  regiones  occuparet,  iia  ut  plura 
atiliqua  moenia  ejiceret.  Quarum  etiam  aquarum 
^iolcniia  horrea  Ecclesiae  subversa  snnt,  in  quibus 
ninlta  modiorum  triiici  millia  pjrierunt.Tunc  siqui- 
(km*muliitudo  serpenlium  cuin  magno  dracone  in 
inodaro  irabis  validac  per  Tibcris  alveum  in  marc 
descendit.  Sed  suffocat»  besiiae  inler  salsos  maris 
turbidi  fluctus,  nec  mora,  ad  liltora  ejectae  sunt. 
Non  fuii  ianlum  diluvium  a  iempore  Ueucalionis 
Romae  ,  vel  etiam  a  lempore  Noe.  De  flalu  vero 
horum  serpenlium  corruplus  csi  aer,  unde  emersii 
pcstis  inguinaria,  qua  homines  passim  morieban- 
tur,  vel  stalira ,  vel  duobus  diebus  transacUs ,  vel 
tribus.  Esi  auteni  bujusniodi  peslis  aposlema,  quod 


celebrarelur,  et  etiam  Romae  canonizatum  est. 

Liberius  (6)  [ms.  corrupte,  Tiberiui]  eilatti  pdlpa 
prxcepit  ut  pro  fame,  pro  guerra,  pro  pestilieniin, 
pro  clade,  ct  pro  btijusmodi  adversitatibulB  imhii- 
nentibus,  lilanias  semper  facerent ;  et  819  illa  por 
siipplicaliones  ci  orationes,  et  jejimia  efl^ugeremus. 
Vocanlur  auiem  hae  processiones  litanix  ^Sraeco  vo- 
cabulo,  propter  auctoritaiem  Graeci  sermonis  scut 
Pas.ba  el  Peittecoste.  In  his  lilaniis  jejunandum 
est  cibo  quadragesimali  ct  in  vestibus  poeniteiitiali» 
bus  debemus  esse,  et  omnes  a  mundanis  operibus 
in  iilis  diebus  debemus  cessare  et  scrvi  el  ancillae. 
donec  processio  celebretur,  el  inleresse  processioni, 
ui  sicut  omnes  peccaveruiit,  ita  omnes  pro  venia 


est  in  inguine,  quandoque  vero  in  gutlure.  Similiter  "  siipplicent.  In  magnis  ccclesiis   septeno   incedun| 


quicunque  bibebnnt  de  aqua  illa  per  quam  draco 
irausierai  moricLanlur.  Tunc  Pelngius  papa  indixit 
oinnibus  jejunium,  et  prxcepit  ut  processionein 
facercni,- qiiod  et  factum  est.  Sed  juxta  illud  quod 
in  Ezechiele  legitur  :  A  sancluario  meo  incipite 
{Ezeeh.  ix),  ipsa  cladis  Pelagium  papam  ct  septua- 
ginia  alios  in  eadem  processione  siatim  percuiit, 
ei  sine  mora  exstinxit.  Quibus  defunctis »  tanta 
•iragas  popuii  facta  est,  ut  passim  sublraciis  habi- 
ioioribus,  donius  in  urbe  plurimre  vacuae  remane- 
rent.  Defuncio  autcm  Pclagio  papa,  in  loco  ejus 
syl;st'.lutus  esl  Grcgorius  Mugnus  Gordiani  viri  cla- 
rissimi,  et  beaiae  Silviac  flliiis,  qui  in  suae  promolio- 


ordinc  in  istis  processionibus.  Iii  primo  ordine  suiii 
clerici ;  in  secundo,  claustraies,  monachi  videlicet 
ct  canonici ;  ih  teriio  sanctimoniales  feminae;  in 
quartq,  pueri ;  in  quinto,  laici  ei  provecli  aeiaie ; 
in  sexto,  vidu»;  in  scptimo,  conjugata;.  Sed  qiiod 
nos  Aon  possumus  in  numero  personariim«  supple- 
nius  in  numero  litaniarum ;  qhia  septics  litani«m 
dicere  debemus.  Nos  auiem  haS  litanias  \h  hoc  lein- 
pore  facimus,  quoniam  in  hoc  iempore  maxime 
bella  solent  emergere,  ei  fruclus  ierrae,  qul  adhuc 
sunt  in  teneritaie  vel  in  flore,  solent  corrumpi  per 
incommodiialem  nebularum^  vel  pliiribus  aliis  mo- 
dis.  Ut  ergo  Deus  haec  omnia  averlai,  et  nos  defendat 


nis  initio  instante  ejusdem  cladis  articulo ,  hujus-  f*  atque  eripiat  ab  intemperie  aeris,  a  bellis  et  ab  ho* 


modi  litaniam  in  die  sancti  llarci  evangelisiae  ubi- 
qiie  terrarum  observari  praecepii. 

Dc  ista  vero  litania,  quae  per  iriduum  ante  As- 
censioncm  Domini  celebratur,  agit  Gregorius  Turo* 
■ensis  archiepiscopus,  dicens  (5),  quod  in  tempore 
beaii  Mamerli  Yiennensis  episcopi  in  Yienna  fiebani 
ierrae  molus  iam  magni,  ut  magnae  domus  eteccl^ 
siae  corruereni.  Sabbato  eniin  Paschali  dum  ipse 
sanctus  Mamcrtus  divinum  ofliciuin  celebraret,  igne 
cceiiius  misso  combustum  est  palalium  regis,  quod 
ifi  eadem  civitale  erai,  ei  haec  tenipesias  per  toium 
annum  duravit.  Pncterea  bcsliae,  lupi  videlicet  ei 
apri  a  nemoribus  exibani,  ei  civitaiem  intrantes 
homines  devorabant.  Pro  his  ergo  pestibus  beatus 


Blibus  Cbristianae  religionis,  fdcimus  has  litarilas 
Ideo  cliam  hanc  liiahiam  Ascensioni  continuatnos. 
ut  per  jejunium  et  orationes  Cbristum  sequi,  et  ad 
ctelos  ascendere  merearour. 

In  qulbiisdam  Ecclesiis  per  illud  Iriduum  liiania- 
rum  draconis  figura  modo  anie  crucem,  modo  posi 
crucem  porialur.  Draco  igiiur,  qui  per  triduum  illud 
deportatu^  cum  cauda  longa  ei  inflaia ,  ei  dyobiis 
primis  diebus  anie  crucem  et  vexilla,  et  -postea  ul- 
timo  die  retro  vadit,  significai  diabolum,  qlti  ptT 
iria  tempora,  scilicei  ante  legem,  et  siib  lege,  ci  in 
ieinpore  graiiae,  quae  por  ires  dies  designaniur,  ho* 
mines  fefeliit,  ei  adbuc  fallerii  cupii.  In  duobus 
primis  diebus,  id  est  temporibus,  diabolus  quasi 


Mamertus  Iriduanum  indixit  jejunium  ad  simililu-  d  dominus  crai  orbis,  de  quo  ait  Chri&tus  in  Evang 


dinem  Ninivitarum,  qiiorum  subvcrsionem  cuin  Jo- 
nas  praedicaret,  oinnes  vestiebant  saccos  et  absti- 
nebaiit  a  cibis,  et  pueri  a  mammis,  ei  propter  jeju^ 
niuin  misertus  esl  eorum  Deus  (Jott.  111).  Et  praece- 
pit  ut  processiones  facerent  triduanas;  quatenus 
sicui  illi  evaserunl  urbis  subversionem,  ita  et  isli 
liberarentur  ab  adversitaiibus  illis,  quas  patieban« 
tur,  quod  ila  factum  esL  Insiituit  ergo  beatus  Ma- 
iiierius,  ut  singulis  annis  bxc  litania  per  tres  dies 

(5)  Nihil  ^oriim  quae  sequuntur,  dicit  Gre^.  Tu- 
roii.,  seil  d^rperum  ascripla  fiiere  ab  Aiiialario  in 
lib.  I  De  ecaesiast.ullie,,  cap.  37,  ex  quo  forie  hau- 
Bit  B.  Marlinus. 

(6)  iloc  decretum  falso  Liberio  tributum  capi;u- 


lio  :  JSunc  princeps  huju$  mundi  ejicieiur  foras  {Joan, 
xii).  In  lempore  Vero  gratiae  per  Chrisium  vicirs 
fuit,  nec  audet  ita  patenter  regnare  ut  prias ;  sed 
laienter  per  siiggestiones  seducii  quos  pigros  videi 
in  bonis  operibuS  et  reinissos,  nec  viam  vitae  se- 
ciantes ;  slcul  in  deserto  infirmos  Israei  ei  debilci. 
et  eos  qui  remanebani  ultimi,  hostes  posi  tergym 
vienienles,  quasi  aberrantes  inlerficiebant.  Ifldtf  esi 
qiiod  in  primis  duobus  diebus  praecedit,  ei  in  nl* 

lare  est  142,  lib.  i.  Cujus  in  noiis  aii  Baliixiuft, 
hujus  falsitaiis  auciorem  esse  Duchardum,  qui  edi« 
cii...  roentionem  omisii,  ne  qua  capitularium  ve* 
stigia  remanerent  in  hoc  loco.  Yide  etiam  perdo* 
cium  Coiistantlum  in  fin.  notitiae  episi.  LibenL 


1039 


6.  MARTINI  LEGIONCNSIS 


fOiil 


tiino  sequitur  ipse  draco.  Draco  est  et  leo.  Modo  A  siint  genera  reluum,  ut  aninuliuHi  ei  fructuuiUy  etc. 


draco  est,  quia  bomines  non  aperte,  sed  latenter 
decipit ;  retro  inspiciens,  si  quis  cadat  a  rectitudine 
Adei^  quem  sibi  incorporel.  Leo  erit  in  lempore  An- 
ticbristi,  quia  tonc  in  nomine  Christi  desaeviet 
aperte.  Dfaco  fsit,  quahdo  Christum  supra  pinna  - 
culum  templi,  id  est  primum  deambulalorium,  ubi 
inultos  anle  per  vanam  glorram  dcduierat,  latenief 
Tallere  voluit,  et  tentavit,  dicens  :  Si  F^iliu»  Dei  e$, 
milte  te  deorsum  {Matlh.  iv).  Et  ut  secure  possct 
hoc  facere,  addir^iit»  diceus :  Qinoniam  angelis  svib 
mandatfit  de  te,  et  in  manibus  toUent  te,  ne  forte 
offendas  ad  lapidem  pedem  tuum  (ibid,).  Inteliigebat 
eniiu  Scripturas  diabolus,  et  ideo  quod  ad  malum 
suum  erat,  tacuit,  scilicet  hoc  :  Super  aspidem  et 
basitiscum  ambulabis ;  el  conculcabis  leonem  et  dra- 
eotiem  (Psal.  xc).  Lco  autem  fiiit  in  passione  Do- 
mini,  quoniam  eum  crucifigere  fecit.  De  illo  dicit 
Joanne»in  Apocalypsi :  Vidi  Sctan  cadentem  de  calo 
sicut  fulgur,  et  trahebat  secum  tertiam  partem  stel- 
larum  (Apoc.  xn).  Per  btellas  igitur  significantur 
homine»,  qui  in  tres  partes  dividunlur,  videlicet 
perfecli,  imperrecli  et  reprobi.  Tertiam  ergo  parlem 
stellarum  secum  trahit  diabolus,  id  est  reprobos ; 
et  hi  sunt  cauda  illius.  Alibi  vocat  eum  Chrislus 
Satan,  dicens  :Vade  relro^  Satana  (Matth.  iv).  Lbi 
vero  ipse  dicit  ad  Petrum  :  Vade  retro  me,  Satana 
{Matth  viii),  non  est  intelligendum  quod  eum  vocet 
diabolum,  sed  adversarium,  quod  interprelalur  Sa- 
tanas.  Est  cnim  sensiis  :  Vade  me  retro,  Satana,  id  ,, 
esi  sequere  me  per  imitationem  passionis,  el  noli 
impedire  passionem  meam.  Yel  aliter :  Yidebat  enim 
Gbristus,  ut  ait  beatus  Hilarius,  dasmonem  ad  au- 
rem  Petri  suggerentem,  ul  disturbaret  passionem 
illius,  et  ail  ei  :  Vade,  Satanas.  Ac  si  dical  :  In 
Tanum  laboras,  Et  conversus  ad  Pctrum  dixit :  Vade 
utro  a  mCf  id  est  sequere  me  imitando  passionem 
meam. 

Mota,  quod  officium  litaniarum  concordat  causis 
quare  litaniae  iustitutae  sint.  Oratur  namque,  ut 
Deus  avertat  pestes.  In  Epislola  legitur  de  oraiione, 
iibi  sie  dieitur  :  Multum  valet  deprecatio  justi  assi- 
dua  (Jac,  v).  Et  ne  honio  se  vilipendat,  ibi  agiiur 
de  alio,  et  dicitor  :  Elias  homo  erat  passibilis;  et 
aravit  ad  Dominnmf  et  non  pluit  tribus  annis  (ibid.). 
Nota^  quod  oiatio  tam  justi  quam  injusli  multum 
valet  assidua.  Injusli  videlicet  propler  ipsam  ora- 
tionem,  quia  a  Spiritu  sanelo  venil.  Quse  enim  lo- 
quitur,  a  Spirilu  sancto  loquilur.  Oratio  auteui  justi 
multum  valet  assidua,  tum  propler  ipsum,  tum  pro- 
pter  ipsaro  oralioDcw. 

In  Evangetio  vero  commendatur  oratio,  ubi  dici- 
tiir  quod  si  nolucrit  amicus  amico  dare,  eo  quod 
amicus  est,  dabit  ei  (amen  propter  improbitalcm 
UUus»  id  est  instantiam  (Lue.  xi).  Subjungit  iteruro 
de  OYO,  et  pane,  et  de  pisce.  Per  fnften  inteiligutt- 
tnr  (MBnia,  qo»  horoinis  viclui  sunt  neeessaria,  ut 
cibus  et  potus.  Per  ovnm  inteliiguntur.oimia»  qu« 

(7)  Sent.,  dist.  48. 


Per  pisceai  intelliguntur  oinnia  genera  naturalioin. 
Item  per  ovum  imelli^itur  spes;  quia,  siciit  pef 
ovuin  possihile  est  habere  pullum,  ita  si  habemus 
Dciim  per  spem,  possibile  est  habere  per  rero.  lle:n 
per  piscem  inleliigitur  fides,  quia  fides  nutritur  In 
aquis,  id  est  in  thbulakionibus.  Per  panem  etiaro 
inlelligitur  charitas.  In  missa  ergo  litaniarum  oria- 
tur,  ut  Deus  liberet  nos  a  pestibns  fructuuniy  fe^ 
tuum  ;  et  conferat  nobis  spem,  fidem  et  charitalem^ 
Cavendum  est  ne  quls  equitet  in  processione  his 
tribus  diebus ;  cavenduro  etiam  ne  mulieres  cIkh 
rearo  taciant,  et  cantilenaro  cantent,  nisi  Kyrie^  eUi» 
son.  Ilas  dicuntur  nigrae  processiones,  propter  iiigras 
vestes,  et  propler  mortem  hominum  designandam. 

Igiior,  fratres  charissimt,  eum  semper  inviurl 
et  commoncri  ad  confessionem  et  poeniientiani  de- 
beul  fralernilas  vestra,  praecipue  in  sanctis  jejtiniis, 
quse  pro  remissione  peccatorum,  salote  corporuin^ 
ubertate  frugum,  serenitaie  aefis,  tranquillitate  lein- 
porum,  pacc  regum  a  sanclis  Palribus  invema  tl 
statula  siint,  culpas  debet  confiteri,  et  oiaiioni  de- 
vote  iusistere,  secuiiduni  consilium  beati  Jacobi 
apostoli  dicentis  :  Confitemini  alterutrum  peceata 
vestra,  etorate  pro  invicem  ut  salvemini  (Jae.  v>.  Sed 
tameu  discrctio  est  in  confessione  adhibenda,  ul 
scire  valeamus,  qua;  peccata,  et  cui  sint  confitenda. 
Non  enim  cuiiibci,  nisi  in  magna  necessitatc,  del^e- 
mus  peccata  confileri ;  quia   non  cuilibet  dala  esl 

^  potestas  peccata  dimitlendi,  sed  illis  tantnm  dala 
est,  quibus  iikiiuv  :  Accipite  Spiritum  sanctum  : 
quorum  remiseritis  pcecata^  remittentur  ei$ ;  et  quiH 
tum  retinueritiSf  retenta  sunt  (Joan.  xx),  id  est  san- 
slis  apostolis,  el  vieem  eoruro  obiinentlbiis,  scilioei 
episcopis  el  sacerdotibus  (7).  Claves  istae  non  sunl 
corporales ,  scd  spiriiuales ,  stilicet  discernendi 
scieutia  et  potentia  >udieandi,  id  esl  ligandi*  et  soi- 
vendi,  qua  dignos  recipere  et  indignos  debet  a  re- 
gno  excludere  ecclesiaslicus  judex;  ifita  sicul  habet 
jus  ligandi,  ita  et  solvendi.  Unde  beatus  Anbroslos^: 
Dominus  pariter  (8)  et  ligandi  esse  voluit  el  soU 
vendi,  quia  utruuKiue  pari  couditione  promisir, 
Eigo  qui  iion  babet  jus  solvendi,  nec  ligandi  habel. 
Cerium  est  quod  utrumque  Ecclesiae  licet,  liieresis 

D  aulein  utrumque  nou  habet.  Jus  enim  hoe  sotis  pro- 
missum  Cbt  sacerdotibus.  Recte  ergo  Eeclesiahoc 
vindicat,  quae  veros  habet  sacerdotes,  lueresis  vln- 
dicare  non  polest,  quae  veros  saceidotes  non  haber. 
Sciendum  tamen  est  qnod  suht  quaedam  fevia 
peccata,  quae  quotidie  committimus  ;  quae  cosequa- 
libus  nosiris  invicem  confiteri  possurous,  quae  ora- 
tiouibus  protiroorum  purganlur.  Unde  quoiidie  in 
Ecclesia  clerici  inter  se,  Con/Sr^or  l^«  dlcnnt,  de 
qua  confessione  dicit  hic  beatus  Jacobut:  Cea/ff 
l^mint  a//enftriem  peecaia  vtUra^  id  esl  eMqualilMis, 
scUicet  presbyterls  peccata  vestra  qtt^tidiami  d 
levia,  gravioris  vero  lepne  inMnnndltian  snoenlnii^ 
id  est  abbati  vel  episcopo ;  et  juxU  eerum  arbb 
(8)  Parjus. 


f041 


SERMONES.  —  SERM.  XXIX.  IN  ROGATIONIBUSL 


i04i 


irium  jejuniis  et  elcemosynis  sunt  redimenda  el  A  esset  timendum,  id  est  dc  xtcrnis  poenis  :  sicut  el 


puriflcanda.  Ista  enim  majora  peccata  per  lepram  in 
antiqua  lege  designantur,  qu«  ostendi  sacerdolibus 
praecipiehatur.  Unde  Dominus  in  ETangelio  pra^ci- 
pit  leprosis»  dicens  :  //e,  ostendite  pos  $aeerdolibu$ 
{Lhc.  xvii).  . 

Notandum  practerea  qula  quatuor  sunt  quae  im- 
pediunt  confessionem,  pudor  scilicet,  timor,  speset 
desperatio.  Quosdam  enim  impedit  pudor ,  qui  sci- 
Ucet  pro  sola  confusione  erubescunt  conPileri  pec* 
cala  sua.  Unde  per  Salomonem  dicitur :  Eit  confu- 
§io  adducens  peccatum  (Eccii.  iv).  Qui  coiitra  de  bis 
qui  conPitcnlur,  iternm  dicit  :  Et  e$t  confusio  addu- 
C€n$  gtoriam  (ibid.).  Quos  etiam  commendat  Pro- 
pbela ,   dicens  :  Confessionem  et  decorem  induisti ; 


Judaei,  qui  Cbristum  occiderunt,  ne  perderent  lo- 
cum  et  gentem  (Joan.  xi).  Gregorlus,  verbi  gratia  : 
Isteveritatemjam  libere  defendere  appetiif  sed  ta* 
men  in  ipso  suo  appetitu  trepidus  indignationem  po" 
teslatis  humance  pertimescit.  Cumque  in  terra  hominem 
conira  teritalem  pavet^  ejusdem  veritatii  iram  ca:Utus 
sustinet.  lUe  peccatorum  suorum  conscius^  ea  qum 
possidetf  indigentibus  jam  largiri  desiderat^  sed  (a- 
men  ne  daiis  rebns  egeat^  ipse  formidat  Cumque  car- 
nis  subsidia  reservando  trepidus  prceparat^  ab  aii* 
mentis  misericordia  animam  necat.  Et  cum  pati  tn 
terra  inopiam  me/iif/,  aternam  sibi  abundantiam 
supernce  respeclionis  abscidit. 
Nonnulii  eliam  apud  scmelipsos  confileri  peccata 


amictus  iuminesicut  veslimento  (Psal.ciu).  Et  alibi:  ^  sua  deliberant,  sed   ne  eis  abslinentia   injungatur 

ciborum  vel  asperitas  indiimcnlorum ,  trepidant. 
Quia  ergo  oblectamcnta  corporis  appelunt,  et  pro 
animx  salute  adversa  pati  refugiunt,  scipsus  xter* 
nis  poenis  tradunl.  Recte  ergo  dicitur  :  i  Qui  liment 
prtttfuim,  irruet  supcr  eos  nix.  >  Quia  qui  concul*. 
canda  in  infimis  metuunt^  a  summis  metuenda  po- 
tiuntur.  Et  cum  transire  nolunt  quod  caicare  pote-' 
rantf  judicium  de  supernis  excipiunt ,  quod  tolerara 
nequaquam  possunt.  Sed  hffc^gentes  mundi  gloriam 
temporaliter  obtinent.  Quidautem  tempore  vocationis 
suce  facturi  sunt^  qui  cuncta  simui  pavidi  deserenZ^ 
qua  hic  cum  gravi  timore  servaverunt  ?  Lnde  apt4 
subdit :  c  Tempore  quo  fuerint  dissipati  peribunt.  • 


Confessio  et  magnifieentia  opus  ejus,  et  justitia  ejus 
manet  inswculum  sivculi\(Psai.  cx).  Cassiodorus  : 
Confessio  sciliccl  pneconialis,  id  est  laudis  cl  pcc- 
Cflti  ;et  magnificeniia  boiii  opvris,  et  opus  ejus.  Yei 
sicut  beatus  llieronymus  ail  :  Gloria  et  decor  est 
opiis  ejus,  quia  laudabilia  sunt  et  dccora  quse  facil; 
e(  justitia  ejus,  qua  judicabil,  mane!  incoiiiiniilabi- 
lis  in  saeculum  saeculi,  dum  his  dicit  :  Ite  in  ignem 
wternum  ;  iliis :  Venite,  benedicti  Palris  mei  (Matth, 
Kxv),  etc.  Vel  ita  ab  illo  loco :  Magna  opera  Do^ 
mini  (Psai.  cx).  Hic  agil  generaliter  de  quibuslibet 
operibusDei.  Quasidicerel:  Ideo  con fi lebor  ,  quia 
magnu  sunt  opera  Domi:ii.  Revera  quaslibet  opera 


Dei  sunt  magna,  si  sinl  exqiiisita  in  omnes  volun-  q  Quas  enim  prasentis  vita  sollicitudo  ornat^   omissio 


tates  ejus,  id  est  si  in  eis  vidcatur  inlentio  et  \o^ 
luntas  facientis  Dei,  id  est  si  intelligantur  qua  in- 
tentione  voluerit  ea  facerc  Deus.  Deinde  aperit, 
qiiae  est  intcntio  et  voliintas  Dei  in  opcribus,  sub- 
dens :  Confessio  scilicet  peccatorum,  et  inagniflcen^ 
tia  bonorum  operum  est  opus  ejus,  id  est  merces 
quae  juste  datur  manet  in  saeculum  laeculi.  Acsi  di- 
ceret :  Haec  est  volunlas  ejus,  ut  ex  suis  operibus 
insit  homini  confessio  peccatorum,  et  magniflcentia 
bonorum  operum,  et  justitia,  id  est  merces  quae 
Juste  dalur. 

Est  ergo,  ut  supradictum  est,  confusio  adducens 
gloriam,  qiiia  vera  confessio  pcccatorum  perducit 
bominem  ad  aetcFiiam  gloriam.  Quia  superius  dixl 


dissipatf  et  tunc  eliam  exterius  pereunt ,  qui  dudum 
ceterna  intus  negligendo  perierunt.  De  quibus  reela 
additur  :  c  Et  eum  incaiuerint soiventur de  locosuo.t 
Iniquus  etenim  quisque  cum  incaiueritf  de  ioco  suo 
soivitmr^  quia  judicio  intimw  discretionis  appropin* 
quans  cum  jam  per  cognitionem  pene  fervere  copparitt 
ab  ea  eui  dudum  inheeserat^  came  sua  separatur.  Bine 
est  enim  quod  per  prophetam  contra  reprobos  dicitwr: 
€  Et  tantummo4o  soia  voxatio  inteii^tum  dabit  ««- 
ditui  (Isai.  xxviii):  >  quia  videiicet  asterna  non  intel" 
iigunt^  nisi  cum  pro  temporaiibus  jam  sine  omenda^ 
tione  puniuntur.  Tunc  mens  eestuat^  ei  infructuosm 
pomitentioi  se  ignibus  infiammat.  Duci  ad  suppiieia 
timet^  prwsentem  vitam  ex  desiderio  retinet ;  sed  do 


inus,  quomodo  pudor  impedial  quorumdani  confcs*  D  ioco  suo  soivitur^  quia  oblectamenia  carnis  deserene 
sionem  ;  ilerum  videamus  qualiter  alios  limor  im-      ejusduritiaper  suppticiumiiquatur. 


pcdil.  Timcnt  enim  si  confilcanlur,  nc  gravis  eis 
poenitentia  injiingatur.  Et  hos  arguit  Job,  dicens  : 
Qui  tiniet  pruinam,  irruet  super  eum  nix  (Job  vi). 
Gregoriiis  (9) :  Prnina  quippe  inferius  geiascit^  nix 
autem  de  superioribus  ruit.  Et  scepe  nonnuiii ,  dum 
temporaiia  adversa  perlimescunt^  districtionis  (eternm 
onimadversioni^se  objiciunt.  De  quibus  bene  perpsai' 
mislam  dicitur  :  c  lilic  trepidaverunt  timore,  ubinon 
erat  timor  (PsaL  xiii).  i  Augustinus:  Illic  trepidft- 
vcrunt  timore,  id  cstde  Itrreois  iimeal  de  quibas 
Boii  essel  liBiendum ;  ei  non  limenly  de  qnUrat 

(0)  Lib.  Yii  Morai.f  eap.  11, 


Qui  ergo,  ut  dictum  est,  timet  pruinam,  irruet 
super  eum  nix  :  quia  qui  metu  gravis  poenitentis  ti* 
met  conflteri  peccala  sua,  irruet  super  eum  dam- 
natio  aetema.  Sunt  etiam  nunnulli ,  qui  adbnc  ali- 
quid  in  boc  mundo  concupiscunt ,  nec  se  putant 
adepturos  quod  desiderant,  si  bominibus  per  con- 
fessionem.quales  slnt,  innotescant ;  horumconfot- 
sionem  impedit  spes,  id  esl  cupiditas  poUendl  it- 
tideriis.  Talibus  cooininalur  Dominut  In  E^angn* 
llo,  dicens :  YtB  prmgnmtUbuot  et  nutrknilbui  in  UHo 
iiohui  (JfflllA.  xxiv) 


1043  S.  MA^TFNI  LEGIONCNSIS  lOil 

Suiil  ilQm  alii  qui  nibil  lionira  Tcrcnlur,  sca  so-  A  cendH  per  deserlum  ucut  riK^  fumiex  i^omatibus 
\\m  iioc  liment,  qui  posl  peccalorum  confessionem 


al)  ipjsis  abslinere  minime  possent.  Et  hos  impedk 
despcraiio.  Quibus  non  incongrue  illud  potesl  ^p- 
tari :  Peccaior,  cum  venerit  in  profundu  n  malorum^ 
fonttmnil  (Prov.  xviii).  Fil  vero  nonnunquam,  ut 
baec  oiniiia,  quae  supra  diximus,  simul  confcssioncm 
impcdianl.  Scd  qui  bis  quatuor  malis ,  vidclicel  pu- 
dore,  timore,  spc  tcrrcnorum  dcsiderioruin  ct  de- 
speratione  juremitur ,  nc  peccala  sua  confiteatur, 
recte  jam  in  monumenlo  jaoel,  et  secundum  Evan- 
gelium  jam  quatriduauus  felet  (/o/in.  xi).  Scriptum 
esl  enim  :  A  mortuo,  velut  qui  non  sil,  perit  confes- 
sio  (Eccti.  xvii).  Quod  si  ille  moi^tuus  cst,  qui  non 
coiitttetur,  utique  reviviscit  qui  confitcbitur.  Veniat 
crgo  Jesus  et  dicat :  Veni  foras  (Joan.  xi) ;  et  ad 
irocero  ejus  illico  suscitabitur  mortuus.  Excipiat  ita- 
que  nostcr  mortuus  excitationem  ,  et  non  diflerat 
^onrcssionem.  Dicatur  illi  quem  pudor  afiicit:  Gur 
X^  pudct  peccatum  tiium  dicere,  quod  non  puduit 
faccre?Aut  curerubescis  Deo  confiteri,  cn)us  ocu- 
lis  B  m  polcs  alscondi  ?  Quori  si  fortc  pudor  est 
tibi  uni  bomini  ,  et  Ibrtasse  peccatoii  pcccatum 
iHum  conft^eri  tel  exponcre,  quid  facturus  ^s  in 
dic  judicii,  ubi  omnihiA  exposila  tua  patebit  cou- 
scientia  ? 

Haec  ilaque  tria  poncnda  sunt  contra  pudorem, 
«^^illcct  consideratio  ratlonis,  revere..tia  intuentis 
De',  coinpsu^atio  majorisconfusionis.  Similiter  con- 


myrrka^  e(  l/itir»,  et  universi  putveris  pigmeHtarii? 
(Cunt.  III.)  Ascendere  autcm  dicitur  anima  poQjiiteua 
per  desertum,  terram  scilicel  iuTiam  et  inaquosam, 
peccaloriim  suorum  recordando.  Asccndet  sicut 
virgula  fuini,  cadem  peccata  humiliter  confitendo. 
Qiise  confessio  rccte  dicitur  fieri  licut  YirguU 
fumi,  quia  pcr  plures  pcccatorum  species  lanquan^ 
fiimus  de  tburibulo  per  plurima  foramina  deri- 
vantur. 

Et  notandum  quod  fumus  nunquam  babeal 
splendorem,  nonnunquam  tamen  habere  possil  odo- 
rem.  Quodaulem  hic  fumus  coniessionis  habeal 
qiiamdam  oralionem  pielatis»  innuitur  ex  his  qiix. 
subjungitur  :  Ex  aromalibus  myrrha!^  et  (Muri^  fl 
universh  putveris  pigmentarli.  ConfessiODcm  debel 
seniper  comitari  myrrha  et  thus,  id  est  mortificaUo^ 
cnrnis  et  oralio  cordis.  Alterum  enim  sine  altero 
aut  parum  aut  nihil  prodest.  Nam  si  quis  carnem 
mortiflcet,  et  orare  ccsset,  superbus  est,  et  dicitur 
ei  a  Doniino : 

diunquid  manducabo  carnes  tQMrorujn,  autsQngni' 
nem  hircorum  potabo  ?  (Psal.  xux.)  Quasi  diceret  : 
Non  in  sacrincUs,  scd  in  pauperi^us  hasc  volo.  Sije 
perius  dixerat :  3lea!  suut  omnes  f^rce  sHvwrum » 
jumenta  in  montibus  et  boves,  Cognovi  omnia  votatilii^ 
cali,  et  pulchritudo  agri  mecum  est  (ibid.),  Uicergu 
mystice  his  similitudinibus  sanclam  figurat  Eccle- 
siain.  Ferae  silvarum  sunt  gentes;  jumenla  in  moiir 


Ira  timorem  opponenda  sunt  (ria.  Po^ua  sciiicct  iu-  q  tibiis  sunt  simplices  in   culmiue  fidei;  boves  sun^ 


ferni  quam  sit  Tonga,  quam  gravis,'  quamque  infru- 
^uosa.  Contra  spem  quoque  te^renorum  itidem 
iria  opponunlur,  bona  scilicet  futuri  sa)culi  prx- 
sentis  vita:  bonls  majora,  certiora,  durabiliora.  Ad 
quoruni  couiparalionem  quidquid  in  hoc  mundo  de- 
siderari  po.test,  modicum  el  incertum,  et,  ut  ita 
dicam,  momentaneum  est.  Item  contra  desperalio- 
uem  «unt  tria  remedia.  Primum,  cst  proprius  vigor, 
quem  assumit  ex  confessione.  Secunduiu,  e&t  gratia 
Dei,  quam  meretur  ex  humilitate.  Terlium,  est  au- 
xilium,  quod  liabet  ex  ejus^  cui  conritctur,  <!om- 
passioaei  MaguMm  est  eliam  poeuitendi  solatium 
hoc  quod  ait  Dominus  in  Evangclio  :  Oau^i^^  est 
angetis  Dei  super  peccatore  pfenitentiam  agefiite  (Luc, 
xv).  Per  poenilentiam  quippe,  id  est  per  dignos 
pdmiientiae  fruclus  renovatur  quotidie  ss^ncta  Ec- 
lesia  in  siils  membris,  qiio!  ad  Deum  suspiransad 
iiuc  peregrinatur  in  terris.  Nain  el  liuec  vox  illius 
coelestis  Jeru&alem  esl,  id  esi  sanctorum  aiigelorum 
congaudentium  huic  E^cclesiae,  quae  peregrinatiir  iu 
teiris. 

Emissiones  tuw^  inquU,  pdrqdisus  malorum(CaM. 
iv).  Siiut  aiitem  tres  cinis^iones  Ecclesiae.  Prima, 
videlicet  conjiigatorum  pa)ni(entium  in  mundo ;  se- 
cuuda,  conversorum  cpntincn|ium  in  claustro ;  ter- 
tia,  praelatoriim  praedican(ium  et  orantium  pro  Doi 
populo.  De  prima  emissione,  Id  est  poinitonlia, 
(licuut  angeli,  quibus  gaudium  est  supcr  uno  |)ec- 
l?te^'  f  ocnilculiam  agrnie  :  Qua  est  ista  ,  quic  as- 


apostoli  et  propbetae  ;  volaiilia  coeli,  supeniae  ^angc- 
lorum  virtutes ;  piilchritudo  agri,  guntes  conversac, 
quae  sunt  dccus  terrae.  EsuritDcussalutem  oiuuiuin 
hominum,  et  de  omnium  profectu  gratulalur;  cariic^ 
voro  taurorum  non  vult  in  sacriilciis,  sed  in  pau- 
pcribus.  Uavult  Deus ,  ut  de  animalium  camibut 
p:)upcre$  rcficianlur,  quam  ut  sibi  in  holocaustuiu 
ofleranlur 

Ut  ergo  supradictum  est,  qui  c^rnem  suam  mor- 
tificat,  ct  oraro  dissimulat,  superbus  est.  Item  si 
oraverit,  ci  camem  suam  mortificare  neglexcril, 
aiKXet :  Quid  vocatis  me^  Opmine^  et  non  faeitis  quee 
dico  ?  (Luc,  VI.)  Et  illud  :  Qui  av^rtit  aurem  «vam 
ne  audial  legem^  oratio  ejus  erit  exsa^rabilis  (Priw. 
^  xxviii).  Uierque  ergo  altari  suffragalur,  duin  con- 
Ktcl,.quia  ailerum  sine  altero  reprobalur.  Senui- 
tur  :  Et  universi  pulveris  pigmentarii.  Posl  recorda- 
tionciq  el  cpnfessioncm,  post  mortiriLationem  cl 
or.itionem  exhibcndus  est  fructus  eleemosynaruui. 
Qiiae  bene  pulyis  dicuntnr,  quia  de  lcrrena  subslan- 
tia  fiunt.  Pigmentariif  qui  siiavissimum  odorem 
eiiiittunt.  Ilinc  est  qu<  d  ab  aiigelo  Cornelio  bcne 
agcnti  dictum  est  :  Orationes  tua  et  eleemosyn(B 
ascenderunt  in  conspcclu  Dei  (Act.  x).  Nisi  eniin 
eleemosynae  cu:n  orationibus  ^uave  aliquid  redole- 
reiil,  in  conspectu  Pei  ascende^  nullo  modo  vale- 
reiii.  Yel  universi  pulveris  pigmentarii  ideo  dicilur^ 
quia  non  solum  inagna,  sed  etiam  mlnlma  qu^iio. 
Vcccu(a.  ct  contercnda  sunt  per  confessionem. 


1043  SKHMONES   -  SEHM.  XXI.V.  LN  ROGATIONIBUS.  1040 

tlxc  de  tribusi  cmissionibus  in  signiftcalionem  A  lum  iransferaris,  sicut  Elias  (i  V  Reg.  ii).  Noa  so- 


trium  generum  hominuin,  quos  in  hac  vita  coutinet 
saucta  Ecclesia,  quos  eliam  apud  Ezcchielem  desi^ 
gnant  Noe,  Job  el  Daniel,  dicta  sunt  (Ezech.  xiv) ; 
quaifivis  singulis  perfecti  possunt  non  inconvenien- 
ter  assignari.  In  his  quoque  prima  emissio  est  pce- 
nitenlia  ;  secunda,  juslitia ;  tertia»  doclrina.  Primo 
enim  pocnitendo  convertuntur ;  secundo*  bene  vi- 
vcndo  jusliliam'  exercent;  tertio,  si  bene  profece- 
rint,  ipsam  justitiam,  quam  vita  tenent,  verbo  do- 
ccnt.  Sed  quoniam  virtutibus  insidianlur  vltia,  et 
ila  juxta  sunt  posila,  ut  qui  ab  illis  iucurat  (10) ; 
oporiet  ut  sit  pocnitentia  sine  pudore,  ne  erubescat 
peccata  confiteri  commissa.  Caveat  Justiti^i  siniula- 
tioncm,  ^liminet  pnelaiio  elationem.  Ubi  enim  ma- 


luni  qui  facit  judicium,  et  diligit  miseriGordia.ir, 
salvatur ;  se<]  etiam  hxe  vox  flt  ad  universam  Ec- 
clesiam,  ut  omnes  Deum  timentes,  licet  in  inferiori 
gradu,  per  misericordiam  et  doctrinam  Christi  ha- 
beant  salutem  animarum. 

Hanc  ergo  dignam,  charissimi,  pcenilentiam  in 
remissionem  peccatorum  nostrorum  necesse  est  1 1 
teneamus;  judicium  videlicet,  et  justitiam  atque 
misericordiam  faciamus,  et  indesinenter  cum  actore 
aostro  Deo  solliciti  ac  devoti  ambulemus,  ut  ad  ip- 
sum,  qui  vere  est  summum  bonum  pervenire  pos- 
simus.  Indesinenier  vene  humilitatis  lacryinas  fun- 
damus,  ut  peccatoruro  maculas  tergere,  et  veniam 
coiiseqttt  mereamur.  Nemo  enim  perfecte  In  bae 


gnitudo  est  gr^^iarumi  ibi  es(  etiam  magnitudo  ^  prxsenti  vitaquoiidianapotestabluerepeceata;  sed 
discrimini^ 

Nos  ergo.  dileciissimi,  in  bis  sanctis  diebus  pro 
totius  Ecclesia^  pace  et  salute  a  sanclis  Palribus 
salubriter  inslilutis,  pro  peccalis  nostris  poeniten- 
te$>  non  in  nobis  nec  iii  aliquibus  tcrrenis  aliquid 
dignum  invenimus,  quod  pro  expiatione  vel  recon- 
ciliatione  nostra  Deo  offeramus.  Non  pot^^st  com- 
preliendi  in  holocaustis,  etiamsi  omnes  in  sacrifi- 
cium  incondamur ;  nec,  ul  supradictum  est,  in  vi<- 
lulis  annalibus,  ul  lac  deserentes  digni  simus  solido 
/cibo  in  acceptabiti  anno  Domini,  de  quo  ait  Aposto- 
lus :  Ecce  nunc  tenrpu$  acceptabile ;  ecee  nune  die» 
galutis  (II  Cor.  vi).  Si  ergo  omnes  leviticas  hostias 
ttpiritiialiter  intelligens  in  me  e^bibuero;  si  ettam 
pi  iniogcnila,  id  est  qupd  primiim  in  me  est,  ob* 
tulero;  nihil  tamen  dignum  magnitudini  ej«is  offe* 
rain,  scd  soius  sanguis  Christi  ad  delenda  mala 
pmnia  nvea  sufficiet.  Unde  cum  Judaicum  populum 
0eus  ad  judicium  provocasset,  et  ille  peccati  con- 
scius  non  auderet  contendere,  sed  rogare,  nec  ta- 
nien  iu  precibus  confidens,  dicebat :  Quid  dignum 
o/feram  Deo?  Curvabo  genu  de  exceUof  Nunquid 
pfferam  ei  hol.cautomata  et  vitulos  ?  Nunquid  pta' 
eari  potest  Deus  in  miUibus  arietum,  aut,  in  muU 
fti  millibus  hircorum  pinguium?  (Mich,  vi.)  8ul>- 
atiuis,  ut  animae  lavenlur  a  peccatis.  Responsio 
Mlcheae  prophetae  :  0  pqpiile  D^i !  quia  tu  nescis, 
ego  tibi  indicabo  quid  sit  bdnum,  et  quid  Deus  quas" 


tamen  hcrymae,  si  ex  humiii  atque  siiupUci  mente 
fundantur,  multum  juvant  ad  conscquendam  ve- 
niam.  Unde  beatus  Joh,  suam  iinperfeclionem  in- 
tuens,  et  divinam  subiiliter  examinationem  consi  • 
derans,  dicebat :  Si  lolus  fuero  quasi  aquis  nivis^  et 
fulserint  velut  mundissimne  manus  mete ;  tameu  soT" 
dibus  intinges  me,  et  abominabuntur  me  veMmenta 
mea  (Job  ix).  Gregorius  (11) :  Aquieenim  nivis  suni 
lamentm  humilitatis ;  quia^  ante  districli  judicis  ocu- 
los ,  diifti  ciEteris  prueeminet  virtutibus ,  quasi  per 
magni  meriti  colorem  candet.  Sunt  nanufue  nonnulU^ 
qui  lamrtia  habent^  sed  humilitatem  non  habent; 
qvu  cfHiC.i  plangunt^  sed  tamen  in  ipsis  fletibus,  vel 
,  rc^ktra  proximorum  vitam  iuperbiunt,  vel  eontra  or» 
*  dinationem  Conditoris  eriguntur,  Hi  nimirum  aquen 
habent^  sed  nivis  aquas  non  habent;  et  mundi  e$$a 
nequeuntf  quia  humilitatis  fletibue  minime  lavantur, 
Aquis  antem  nivis  culpam  laverat^  qui  dicebat  : 
i  Cor  eontritum  et  humiliatum^  Deus,  noii  dfspidett. 
(Psal.  l).  > 

Hieronymus  :  Sacrificium  peccatorum,  quod  pla- 
cet  Deo,  est  spiriius  contribulatus,  in  quo  datur 
spes  convertendi,  si  pcenit^re  velint.  Cassiodorus : 
Laetus  et  lascivus  spiritus  obligat  peccato,  sed  spi- 
ritus  contritus  est  sacrificium,  quo  peccata  solvun- 
tur.  Sequilur  hujus  sacrificii  proniissio  :  0  Deus  I 
non  despicies  cor  contritum  in  poenitentia.  Augu- 
stinus  ;  Spcmit  Deus  taurum,  hircum,  et  caetera. 


rat  a  te.  VtiqUif  fqcere  judicium  et  justitiam,  et  dt-  D  quae  tempus  habuerunl,  dum  aliquid  promilf^reni 


ligere  miserifordiam,  et  soUicitum  ambulare  cum 
UcQ  tuo  (ibid.).  Quasi  diceret  :  Indicabo  tibi  quid 
sit  bonum,  uon  ut  prosit  mibi  praecipienti,  sed  tibi 
illud  facienti.  Ac  si  aperlius  diceretur :  Tu  quaeris 
ct  noD  invenis  in  te,  quidquid  digne  possil  offerri 
Deo  pro  ablulione  pjccatorum ;  sed  ego  iuveniam 
suflicienlem  hostiam,  et  docebo  te  quid  boni  poslea 
debeas  agere,  ut  nihii  absque  ratione  et  consUio 
agas;  ct  non  ex  coactionc,  sed  ex  dileciione  opera 
Miisericordiae  facias ;  et  in  his  nihil  aliud  praeinii 
qu»ras,  nisi  ut  Deo  placeas,  et  cum  eo  ambules, 
sjcut  Ilciioch  (6>ti.  v)  ;  et  per  eum  de  terra  ad  coo- 

(10)  Incurrat. 

(I!)  Lib.  IX  J/or<?/.,  c&p.  19., 


futurum.  Contrituni  dico  ct  bumiliatum,  Deo  conflr 
tendo;  non  elatum  peccata  excusandQ.  Cass^odo- 
rus :  Prius  dicit  contHtum ,  et  post  humiliaium , 
quia  non  potest  humiliairi,  nisj  contrilnm  sit.  Ut 
crgo  supradictiim  est,  ille  aquis  nivis  culpam  ab- 
iuil,  qui  humiliter  in  conspeclu  Dci  lacrymas  fundil. 

(12)  Qui  etiam  lamentis  affliguntur,  sed  murmu' 
rando  rebelles  sunt;  menlem  quidem  conterunt^  $ed 
humiliari  contemnunt,  Quamvis  aquce  nivis  intelHgi 
et  atiter  possunt.  Aqua  enim  fontis  et  fluminis  ex 
Urra  on/iir,  aqua  vero  nivis  ex  aere  proruit.  Et  f ttnl 
plerique,  qui  operatione  et  lamentii  se  crudant^  ifi 

(12)  Greg.,  ibid. 


f047  S.  MARTINl 

iMtheH  loth  Umentcrum  laboribus,  ad  sola  terr^a 
deiideria  exiudant.  Compunguntur  in  precibu$^  sed 
fetieitath  transttariig  gaudia  esquirunt,  Hos  itaque 
«ivif  aqua  non  abluit^  quia  eorum  fletus  ab  imis  ve- 
nit.  Quasi  enim  ex  terras  aqua  perfusi  «tinl,  ^tit  pro 
terrenis  bonii  in  precibus  conipunguntur-  Qui  vero 
idcirco  plorant^  quoniam  pramia  supema  desiderant ; 
aqua  nims  hos  diluit,  quia  coeteslis  eompunctio  tn- 
fundit.  Nam  eum  perennem  patriam  per  tamenta  ap^ 
peltivf ,  ejusq^e  a^censi  desideriis  ptangunt ;  a  «mn- 
mis  accipiunit  unde  mundentur.  Per  manus  autem^ 
quid  aliud  quam  opera  designantur  %  Vnde  quibusdam 
per  prophetam  dicitur :  i  Manus  vestra  sanguine  plenm 
suut  (Isai.  i),  >  id  est  op.re  crudelitatis,  Notandum 
rm,  quod  vir  snnctus  non  ^it  :  €  Fulserunt  mundis- 
sinup  manus  meas ;  >  sed^  c  vetut  mundissiniiB  manus 
mem; » quia  quousque  poena  nbstrw  corruptionis  astrin- 
fimur^  quamvis  recds  operibui^  veram  tamen  mundi^ 
{iam  nequaquam  apprehendimus,  sed  imitamur. 

Vnde  et  aperte  subjungitur :  c  Tamen  sordibus  tn- 
^infes  me.  >  Deus  nos  sordibus  iniiugere  dicitur^  t4 
ir<i  intinctos  sordibus  demonstrare;  quia,  quanto  ad 
iJum  veiius  per  bona  opera  surgimus^  tanlo  subtilius 
vitof  nostrce  sordes  agnoscimusy  quibus  ab  ejus  mun" 
ditia  dis^rda:mur.  Ait  ergo :  c  Si  lotus  fuero  quati 
gquis  nivium  ^  et  fulserint  v^lut  mundissimw  mn- 
litti  meiv;  iamen  sordibus  intinges  me,  i  Ac  si 
fipertius  dicat :  Quamvis  tamenlis  supernie  compun- 
Ctionis  infundar,  quamvis  per  studia  reclce  operatio^ 
nis  exercear;  in  tua  tam$n  munditia  videOy  quia 
iixundus  non  sum,  Intentum  quippe  Deo  animum  ipsa 
0dhuc  corruptibilis  earo  div^rberaty  ejusque  amorys 
pulchritudinem  obscenis  et  iUiciiis  eogitationum  mo^ 
abus  focdat,  Vnde  et  subditur :  c  Et  aboiuinabuntur 
me  vestimenta  mea,  >  Quid  enim  v^stimenti  nomine 
^isi  hoc  terrenvm  corpus  exprimitur,  quo  induta 
anima  tegitur,  ne  instabililate  sua  substantias  nuda 
viieatur  f  Hinc  enim  Satomon  ait  :  t  Omni  tempore 
sint  vestimenta  tua  candida  (Eccle,  i\),  >  id  est  a 
sordidis  actibus  munda.  Hinc  Isaias  dicit :  c  Yesti" 
menlum  mistum  sanguine  ^rit  in  combustione  (hai. 
ix).  >  Sanguine  quippe  vestimentum  miscere^  est  de^ 
siderlis  earnaiibus  corpus  inquinare,  Quibus  nimi- 
fum  se  pottui  Psalmista  formidaverat^  eum  dicebat : 
c  lAbera  me  de  sanguinibus^  Deus  Deus  satutis  meie 
{PsaL  l).  > 

Augu8iinu8  :  Oinnes  novimus,  Laline  noo  dif  i 
ganguines,  sed  sanguiuem.  Sed  etsi  minus  Latine 
dicaiur  pluraliler  quain  singulariter ,  tainen  nia- 
fii  proprie  pluraliler  dixtt,  innuens  multa  pec^ 
cata  er  origine  carnis  peccali  irahi,  id  est  ex  carne 
per  originale  pecca^um  corrupta.  Unde  est  illud  : 
Caro  et  sanguis  regnum  Dei  non  possidebunt  (I  Cor, 
xv),  id  est  peccati^  qiiae  dc  corruptione  carnis  et 
sanguinis  veniunt  lloc  esi  ergu  :  Libera  mede  san- 
guinibus  Deust  id  est  de  carnalibus  peccatis,  quae 
piulta  sunt,  ut  jam  ab  his  desipam.  Cassiodorua  : 


LEGIONENSIS  i%M' 

A  Libera  roe  de  aanguinibut,  id  est  ab  omnt  cami- 
plione  pcenae  et  culp«,  el  da  incorniplionem  i  ciuorf 
complebitur  in  futuro.  Unde  sequitur  :  Daus  Anw 
salutis  meee,  Augustinus  :  H«c  salus  erit  in  incor- 
ruptione,  cum  boc  morlale  induerit  immoFtiliUi- 
tem,  modo  tamen  jam  esl  in  spe.  Sequitur  :  Examl^ 
tabit  tingua  mea  justitiam  Itinm,  id  ett  cum  exsul-  . 
tatione  annuntiabil  justitiam  tuam,  cnm  a  peccaiii 
mundalus  fuero.  13|  ergo  supradictum  est,  a  conUhi 
giis  corruptibilis  carnis  prop^ieta  cupiebat  liberari^ 
cum  dicebat :  Libera  me  de  san^inibuSf  Daus  Desu^ 
salutis  meee. 

(15)  Hine  voce  angeli  ad  Joannem  dicitur :  c  Hih, 
bes  pauca.  nomina  in  Sardis,  qum  non  inq^inaverunt 
vestimenta  suq  (Apoc.  iii).  >  Mors  autem  sacfsi  eto- 

R  quii  restimenta  nostra  nos  abomiuari  referuntur , 
^tfta  abominabites  reddunt,  sicut  per  Petrum  qwa~ 
que  de  Juda  dicitur :  c  Hic  possedit  agrum  de  mer^ 
^fde  iniquitatis  (Act,  i).  >  Neque  enim  pretio  san- 
^tiintf  agrum  figuli  possidere  Judas  potuit;  quia  re- 
latii  triginta  argenteis  traditionis ,  criminosiorem, 
in  se  protinus  meutem  multavit.  Sed,  c  possedit^  > 
dicitur,  cum  possidere  fecit,  Ita  hoc  loco,  c  a^omt- 
nabuntur  me  vestimenta  mea  >  dicitur,  id  est  abomi^ 
nabitem  faeiunt,  quia  nimirum,  dum  contra  mentemi 
membra  superbiunt,  dum  sancti  desiderii  studia  ten^ 
lationum  suarum  tumultibus  interrumpunt,  in  ipso 
suo  certamine  posita  anima  agnoscit^  quantum  adlmc 
a  divinitate  despicilury  quce  corruplionem  suam  ple- 
ne  trunsire  appetens^  sed  non  vatens,  fadce  putvere. 

^  cogitaiionis  inquinatur.  Hane  vestimentorum  abomi- 
ualionem  sensei^at,  qni  dicebat :  c  Video  aliam  legem. 
in  membris  meis,  repugnantem  legi  mentis  mete,  et 
captivum  me  ducentem  in  lege  peccati^  quw  est  ia 
membris  meis  (Rom,  vii).  >  Heec  etiam  vestimenta^ 
in  quibus  perfeqte  placere  n^  poterat^  quandoque, 
melius  resumenda,  deponere  festine  cupiebat^  dicens  : 
c  Ittfelix  ego  homo,  quis  me  liberabit  de  eorpora 
mortis  hujus?  (ibiU.).  i  Dicat  itaque  vir  sanctus  : 
c  Si  lotus,  fuero  quasi  aquis  nivis^  et  fplserint  velui 
mundissima  manus  mea^  tamen  sordibus  intinget 
me,  et  abominabuntur  me  vestimenta  mea;  >  quia 
quantumtibet  ad  «iimma  ^x  contemplationis  com^ 
punrtione  ascenderit^  quantumlibet  in  opere  se  per 

|x  exercitium  taboris  accinxerit,  indignum  tamen  ad- 
huc  aliquid  de  corpore  mortis  sentitt  et  abominabl' 
lem  se  esse  considerat,  in  m^ltis  quo!  de  pondera 
ccrruptionis  portat,  Cui  hoc  quoque  fit  graviuSt  quod 
scppe  neque  hoe  inlelligit,  unde  delinquit,  FlagcUa 
suscipit^  sed  districto  judici  quid  in  u  majus. 
quidve  minus  displiceat^  non  aguoscit,  Unde  et  sub- 
tiUiur  : 

c  Neque  enim  viro  qui  similis  mei  eil,  respon* 
debo ;  nec  qui  mecum  in  judicio  ex  wquo  possit  au^. 
diri  (Job  ix).  >  Dum  cum  quolibet  in  judicio  ex 
a^quo  eontendimus^  el  quid  contra  nos  dicatur  agno^ 
«ftmni,  et  in  his  ^at  dicimus  a^dimur^  et  qno  ofr 


(13)  Crcgor.,  ubi  supr 


1049  SERMONES.  -  S£RM.  XXIX.  IN  ROGATIONIBUS.  1050 

jteta  paienUr  apprehendimui^  eo  audaeier  ad  pra-  \  princeps  Assyrionim,  el  habet  neiropolim  Nini. 

est  condemiuiio  prlndpe 


pciita  reipondemue,  Quia  ergo  inmibiUs  judex  qum 
facimui  videt,  quoii  audit  quw  dicimui,  Sed  quia 
id  qued  ft  dieplicet  uequaquam  plene  cognoteimue; 
quasi  quid  ipH  dicit  ignoramu».  Yir  igitur  tanctue 
testimentorum  $uorum  abominationem  consideram'^ 
eo  ampliui  tifnet,  quo  audiri  ex  etquo  in  judicio 
non  ra/ef,  ^iVi  quouique  ,corrupiionis  suw  pondere 
premiturf  hoc  in  poena  sua  gravius  tolerat^  quod  et 
senium  reprehensoris  sui  ignorat.  Ap  si  aperte  dicat : 
In  hoe  e*  aquo  non  audior  quia  et  paten$  cnncta 
qucB  faciOf  et  tamen  ipse  nescio  prq  q^ibus  r^r^hen^ 
dor, 

SoIIiciti  ergo  semper,  dileciissimi,  et  pavidi  eliam 
in-  his  quoe  recte  agimus  csse  debemus,  ne  in  ali- 
qiio  divin»  majestalis  oculos  oflendamug ;  quin,  ^ 
quamyis  lamenlis  supernx  compunciionis  infunda- 
mur,  quamvis  per  sludia  reclae  operalionis  exer- 
ccamur^  in  ejus  tameii  mimditia  vidcmus,  quia 
niundi  non  sumus.  Ipse  tamcn  esi  fons  totiua  boni- 
taiis,  indulgcntiic  et  pietalis;  el  nos  per  peenllen- 
(iaiu  ad  se  convcrsos  potens  est  abluerc  a  peccaiis, 
sicut  ipse  per  Moysen  alibi  ail :  E^p  occidam^  et  vi- 
vcre  faciam;  perculiam  et  ego  sanabo  (Deut,  xxxii). 
Ae  81  aperlius  diceret :  Occidam  velerem  hominem, 
et  viviHcabo  novum.  Unde  ctiam  p.r  Soplioniam 
(U)  proplietam  pcccatoribus,  quasi  i£tbiopibus,  ut 
ad  virtules  per  poenilentiam  de  vitiis  convertantur, 
lalubriter  comminatur,  diccQs  : 


tem.  Perdito  autem,  id 
mundi,  etiam  Ninive,  scilicet  mundus»  in  aoUtu- 
dine  redigetinry  et  nulli  miserabilis  erit,  aed  om- 
nes  ad  ruinam  ejus  sibilabttnt,  et  movebuQt  manus 
(Soph.  II). 

Dignum  est  ergo,  efaarissiini,  ut  iEthiopieum  ca- 
lorem,  id  est  vitiorum  nigredinem,  per  puram  con- 
fessionem  et  dignam  pcenilenliam  deponamus ;  qua** 
leiHis  anle  eonspeclqm  Conditoris,  non  nigri  ia 
peccatis,  sed  virtutibus  siiper  nivem  dealbiti,  asUre 
possimus.  Ipse  quippeConditor  noster  nos  admonet, 
ui  per  poenilentiam  peccala  nostra  abluamus,  e| 
jugum  diabolice  servitutis,  de  cervicibus  nostrii 
cxcutiamus;quia  q^ifacit  peccaium,  servus  est  pee- 
cati  (Joan.  viii).  Ab  hujus  nimirum  pessim»  servi- 
lutis  captivitale  nos  ut  piissimus  Paler  Dominus 
eripcre  quasrit,  cum  per  proplietain  dicit  :  Becedlta 
jif  medio  Babylonis^  et  de  terra  Clialdworum  egre^ 
dimini ;  et  estote  qnasi  hadi  ante  gregem  (Jer,  l). 
QlliSi  diicrel :  liccedite  poenilendo  caplivi  in  pec- 
catis  de  medio  Babylonis,  id  esl  conAisionis ;  et  da 
terra  Chaldmorum^  captivantium  vidclicet  diemo- 
num ;  et  audila  voce  Evangcliorum  regrediiuini  in 
Jcrusalem,  id  est  in  sanctaiii  Ecclesiain,  locum  yU 
sionis  et  p.icis ;  et  estote  quasi  ha^di  id  est  pceiiiten* 
tes,  ante  gregem,  piebem  scilicet  calbolicae  Ecclesia, 
UndeOrigenes(15)  :Quoinodo  corpus  in  nostium  ali^ 
qiioierraelococonsislit,  sic  anima  seciindum  slatuiii 


0  jEthiopeSfVQs  interfecti  gladio  meo  eritis(Soph,  Q  suum  in  aliquo terras loco nuncupata  (l6)e8t.Corpiui 


ii).  Ac  si  npcrte  ut  piissimus  pater  diceret :  Gladio 
scriiion;s  mei  interficiam  in  vos  veterem  bominem, 
ct  vivificabo  novum.  Iterum  sermo  propheticus 
subjungit,  diceiis  :  Et  cxtendet  Dominut  manum 
suam  super  aquilonem^  et  perdet  Assur;  et  ponet 
speciosantf  id  est  Ninivem,  m  solitudinem^  et  in  Jit- 
Vium,  et  quasi  desertum,  et  accubabunt  in  medo 
ejus  omnes  besiiie  gentium;  et  onocrotalus^  atque 
fricius  in  liminibus  ejus  morabuntnr,  Ha^c  oinnia 
judicia  sunt  vastitatis  cl  solitudinis.  iGthiopes  di- 
cunlur,  qui  in  vitia  sunt  demersi,  qui  etiain  pos- 
sunt  ad  meliora  convci^ti,  ul  nullus  desperet  de  sa- 
lute,  qui  poenitere  volueril..Unde  et  Hoyses  iOthio- 
pissam  duxit  uxorcm  (Elxod.  ii).  Comminatur  au- 


itaque  nostrum  aut  in  iOgypto,  aut  in  Dabylone,  au| 
iii  Syria,  aut  in  Palaesliiia ,  aut  ubieunque  est.  Si-r 
militeretaniinapro  quantate  vitne  iocorum  diversi-* 
taledislinguilur.lo  Babyloneesl,  quaqdo  confuiiditur, 
tiirbatur  et  pace  deserta  bella  sustinei  passionum. 
Talibus  animabus  dicitur  :  Fugite  de  medio  Babyiom 
nis^  et  saltct  unusquisque  animam  suam  (Jer,  Li), 
Qui  enim  in  Babylone  est,  salvari  non  potest.  Qui 
aulem  ibi  recordatur  Jcrusalem,  ingcmiscit,  el  din 
cit  :  Quomodo  eantabimus  canticum  Domini  in  terrt^ 
alienaf  (Psal.  cxxxvi.)  Impossibile  estenim  in  Baby« 
lone  constitutiim  Deo  organia  canere.  Otiesa  sun| 
ibi  organa  bymnorom  Dei.  Unde  dicilur  :  ln  salici^ 
bus  in  medio  ejus,su9pepdimus  organa  nostra  (f^td.)^ 


iem  Deus  his  qui  in  vitiis  permanentes  tenebrarum  ^  ^n  hoslilienim  terra  dulcisest  recordaiio  palrise./ii 


^olorem  nolunt  pcr  poenitenliam  alilucre,  quod  iur 
terficiendi  sunt  illo  gladio,  quo  utitur  ad  custo- 
diendam  viaiu  ligni  vitx.  Hxc  ergo  commiualie  fit, 
ul  timentes  poenitcanl,  ne  quod  comminatiir,  susti- 
neanl.  Unde  por  eunidem  prophctam  de  futur.s  fi- 
delibus  Dominus  alibi  dici(  ;  IJHra  ftumina  ^thio^ 
pa,  inde  supplices  mei  deferent  munus  mihi  (Soph, 
\i{),  Extendet  etiam  Deus  manum  infcreiitem  sup- 
plicia,  ul  aquilo,  id  est  frigidi  et  duri  sentiant  poe- 
nas.  Percutiet  etiam  Dominus  Assur,  id  est  diabo- 
lum  arguentem  alque  convincentem.  Suggcrit  cnim 
^ccata,   et  poslca  coarguit  peccatores;  qui  est 

(\i)  Ms.  vitiosc,  Matachiam, 
(15)  Ms.  vitiosc,  OraKiusy^ 


salicibus,  id  e^t  in  malis  quie  sunt  in  medio  ejus^ 
qui  Bcilicel  riganlur  fluminibus  Babylonis,  sed  sle^ 
riles  sunt  in  bono  opere,  et  sunt  in  medio  Babylonis. 
id  est  multum  mali,  scilicet  cirpidi  et  avari.  Sunt 
cnim  aliqui  in  exterioribus  Babyloniae  parlibus,  id 
est  non  sic  concupiscentiisobruti.  lu  illis,  inquam, 
salicibus  qui  sunt  in  medio  Babylonis,  id  est  al/illis 
valde  malis,  suspendimus,  id  esl  distulimus  et  sub- 
traximus  organa  nostra,  id  est  Scripturas  et  pro^ 
missa  Dei.  Augustinus  :  Ab  his  enim  porcis  et  c^- 
nibiis  Scripturas  averlimus,  ne  eis  alligemus ;  se^ 
differendo  suspendimus.  Et  dicendum,  quod  vis  dc|t 

(16)  Nuncuj^aiive. 


i081 


S.  MARTINL  LEGIOXENSIS 


^m 


loriseing9cralur,qii»ndo  deleclalionem.qua  secon-  A  reniniirab  eoconsequiremi&siQneni^liuiiiilisqnippe 


solari  solebant,  stispcnderunt.  Suspensa  sunt  ergo 
organa  noslra,  dum  in  Babylone  sumus,  in  salicibus 
fluminum  Babylonis.  Si  autem  venerimiis  in  Jeru- 
salcm,  inlocum  visionis  et  pacis,  organizabimus,  et 
psallemus,  et  cilbarizaliimus,  et  semper  Deunilau- 
dabimus.  Sicut  aulem  anima  peccatoris  est  in  Ba- 
bylone,  sic  aniina  justi  in  Jud^a  esl;sed  juxtaqua- 
litatem  vitae  et  Odej  in  ipsa  vita  loci^  inter  sevariis 
separatur.  Est  enim  in  Dan,  qiiai  extreroae  partL*s 
Jude»  sunt,  vel  in  siiperioribus  pQiiluliim  meliori- 
l^us  locis.  vel  in  mediis  Qnibus  Judeae,  vel  circa 
Jeru^alem.  Est  autcm  omnino  beatissima  anima,  quae 
in  medio  Jcrusalem  consistit.  Qui  autem  peccator 
esl  et  nimiis  sceleribus  appressus,  in  Babylone  est. 
Q!ii  nondum  niulta  scclera  commisit,  in  partibus  ^ 
4^gypti  inoratur.  Nimirum  qui  bene  vivit,  Deo  ap- 
propinquat ;  |(|ui  autem  mal.* ,  seso  a  Deo  elongat. 
Cum  igitur,  qux  Deo  suut  placita,facitnus.bonoruiii» 
operum  grcssibus  illum  sequimur ;  si  vero  illius  prc- 
cepta  contemnimus,  ab  eoprocul  dubio  recedinns. 
Eos  ilaqiie,  qui  diu  peccando  a  Deo  recesserant,  et 
dominio  antiqui  hostis  sese  subdiderant,  nunc  voro 
conversi  ad  Deum  per  dignus  poenitentiae  rructiis,  in 
Ecclesia  digne  Deo  descrviunt ;  in  spiritu  prxvide- 
bat  propheta,  ciim  exsultans  dicebat : 

Yenient  /f/tt  /sroe/,  ipst  et  Juda  simul;  ambulan' 
tfM  ei  ffenleiproperqbuntf  Domin^m  Deum  suumqua^ 
j^nte$  in  Sion.  Uuc  fapies  eorum  venient^  el  apponen- 


confessio  peccalorem  justificat,  et  lacrymaruin  coni- 
punctio  peccati  maculas  lavat.  Per  conressionem 
quippe  beatus  Job  justiflcari  credebat,  et  lacrymis 
delicta  abluere  festinabat,  cum  inter  flagella  positus 
gemensdiccbat: 

Non  parcam  ori  meo  [Job  vii).  Gregorius  (17)  : 
Ori  suo  non  parcit,  qui  confiteri  malum  quod  fecit 
non  erubescit.  In  laborem  quippe  os  mittere ,  est  hoc 
ad  confessionem  perpetratce  iniquitatis  occupare,  Sed 
jnstus  ori  suo  non  parcit^  quia  iram  districti  judids 
proJvenienSf  verbis  contra  se  propria:  confessionis 
sa'vit,  Iliuc  Psalmista  ait  :  c  PrTveniamus  faciem 
ejus  in  confessione,  elin  psalmis jubilemus  ei  (P^al 
xcxiv).  » 

Ac  si  diceret  :  Pnpveniamus  faciero  ej':s,  quia 
Tcnturus  est,  nc  inimicus  accusando  prasTeniai 
nos,  et  ne  aliquid  tunc  in  nobis  sil  discutienduni. 
Hocest  in  confessione,  id  est  illum  laudantes,  nos 
accusantes,  qiiae  sunt  vota  dtstincta,dequibusalibl 
dicitur  :  Red^am  tibi  vota  mea,  qute  distinxerunt 
tabia  mea  {Psal.  lxv).  Distinguit  ergo  vota,  qui 
Deum  laudat,  et  se  accusat.  Gemina  eniinconfessio. 
esllaudis  sdlicet  et  peccati.  Nam  et  confessio  iiec- 
ca:i  ad  laudem  pertinet  ignoscentis  Dei,  de  qua  lanJo 
subjungit,  dicens  :  Et  in  psalmis  jnbitemus  ei,  idesl 
quae  dicimus  in  psalmis,  vel  quse  facimus  in  bono 
opere,  sentiamiis  in  jubilatione.  Recte  ergo  dicitur: 
Pra*veniainus  faciem  ejus  in  confessione,  ne  vldelicei 


liir  a4  Deum  foedere  sempiterno,  quod  nulla  oblivione  ^  damncmur  iii  districti  judicis  discussione. 
delebitur  (Jer.  l).  Ac  si  apcrtius  diceret :  Venient         (|8)  fftitc  per  Salomonem  dicitur:  t  Qui  abscondU 

scelera  sua  non  dirigetur :  qui  autem  eonfessus  fuerit,  ei 


ad  Ecclesiam  Glii  Israel,  Ghristiani  videlicet  populi 
Deum  per  fidein  videntcs ;  ipsi  et  Juda^  veri  scilicct 
confessoresGhristi,  ambulantesdc  virtute  in  virlu- 
tem,  et  pro  peccatis  flentes,  ac  poeniteutes  propera- 
bunl;  et  Dominum  Deum  suum  quwrentes  in  Sion, 
id  est  in  Ecclesia,  interrogabunt  viam  veritatis,  ut 
est  hodie.  Sequitur :  Huc  facies  enrum  venienl,  id 
est  iiilenliones  cordium ;  et  apponentur  ad  Deum 
foedere  sempiternOf  quod  nulla  oblivione  delebitur ; 
quia  neque  mors ,  neque  vita  poterit  eos  separare  a 
diaritate  Gbristi  (Rom,  viii).  Haec  promissio  rever- 
sionem  populi  Dei  signiflcat  de  captivitate,  quam  a 
diabolo  sustinuit,  quando  de  diversis  gentibus  ad 


dereliquerit  ea,  misericordiam  oonsequetur  (Pron. 
xxviii).»  Ilinc  rursum  scriptum  est  nJustusinprin^ 
cipio  sermonis  accusator  est  sui  (Pro%.  xviii).  »  Sed 
nequaquam  ad  confessionem  os  panditur,  ntit  cum 
fpiritus  consideratione  districti  judicii  per  pavorem 
angustatur.  Unde  et  apte  mox  subdiiur :  c  Loquar  in 
tribulatione  spiritus  mei.  »  Tribulatio  quippe  spiritus 
linguam  romtnore/,  ut  reatum  pravi  operis  vox  eou' 
fessionis  impugnet.  Sciendum  quoque  est,  quia  sccpe  e% 
reprobi  peccata  confitentur,  sed  defiere  contemnuuL 
Electiautem  culpas  suas.quas  voeibns  confessionis  aper 
riunt,  districtw  animadversionis  fletibus  insequuntnr. 


Ecclesiam  catbolicam  coiivenerunt,  ubi  qu:erereiit  D  Unde  beatus  Job,  postquam  se  ori  suo  non  parcere 


Deum  suum,  quaerentes  et  discentes  justitiae  viaro, 
idest  evangelicam  doclrinam;  vultumque  cordis  sui 
ad  faciendam  voluntatem  Dci  convertentes,  ut  jun- 
gantur  illi  foedere  scmpiterno,  ut  sponsa  vinculo 
charitatisjungitur  sponso. 

Yoluntatem  igitur  Dei,  fratres  charissiroi,  toto 
mentis  conamine  vuluntalibus  nostris  anteponere 
festinemus,  utilli  in  omnibus  placere,ciqueaeterno 
possimus  conjungi  foedere.  Fateamur  etiam  nos  in 
ipsius  conspectu  peccatores,  ejusque  mandatonim 
transgressores,  ut  per  veram  confessionero  et  uber- 
riuaiu  lacrymarum  conpunctionem  deI>ctorum  me- 


spopondit,  tribulaiionem  mox  spiritus  subdidit.  Ae 
si  aperte  faterctur,  dicens  :  Sif^  reatum  lingua  loqui^^ 
rur,  ut  nequaquam  expers  a  moeroris  stimulo  per  alia 
spiritus  vagetur ,  sed  culpam  ad  eorrectionem  ^ogi- 
fans,  salutem  vulneris  ex  medicamine  qutero  salutis, 
Qui  enim  mala  quidem,  quas  perpetravit  insinuat ;  si. 
flere  quce  insinuaverit,  recusat,  quasi  subducta  veste 
vulnus  detegitf  sed  torpenti  mente  medicamentum  pn/- 
neri  non  apponit.  Confessionis  igiturvoeem  solus  iie- 
cesse  es/,  ut  moeror  excutiat,  ne  vulnus  prodiium^  sed 
neglectum^  quo  licentius  jam  per  humanam  notitiam 
tangitur,  eo  deterius  putrescat.  Quod  contra  Psal^ 


(17)  Lib.  vin  J/orfl/.,  cap.  10. 


(18)  Grcgor.,  ibid 


iU53 


SERMONES.  -  6ERM.  XXIX.  LN  ROGATIONIOUS. 


1054 


mista  ptagam  cordis  non  so^um  delexerat,  ud  dete-  A  amaritudine^anima  mea ;  ^  qnia  vis  Motis,  q^ce  f^ec^ 


cto!  eliam  medicamentum  mosroris  adiubebat^  dicens: 
i  Iniquitatem  meam  aununtiqbo  et  cogilabo  pro  p^c- 
rato  mcD  (Psal,  xxxvii).» 

Augustinus :  Quasi  diceiet  isle  poeiiilens :  Viide 
.lolor  cordis  uiei  ?  Non  de  flaigeilo  scilicct  quod  esl 
iut^diciiia,  sed  dc  vulnere  peccali.  Nisi  euim  doleret, 
noii  se  sic  accgsaret ;  et  boc  est,  q^oniam  iniquita' 
t^m  meam  annuntiabo,  id  e^t  coiintebor.  E(  quia 
non  stlfficii  confileri,  addit,  et  cogitabo,  id  est  solli- 
cjtus  ero,  ei  sedule  agam  pro  peccalo  meo  sanando. 
Cassi04loriis  :  Duo  modi  sunlperfectx  poenitentise, 
confessio  scilicet  el  eiiiendatio,  quae  0|  per  flelus, 
e(  eteemqsyn^s,  etliujusmodi. 

(19)  Proitftnlfando  ergo^  occul^um  v^ln^s  detegit ; 


cata  singula  reputans,  torpentem  animum  ad  lamenta 
excitat,  quasi  ad  e^m  v^rba  cqnfabulationis  format^ 
in  quib^s  sem^ips^m  corr^pius  inveniat,  et  ad  sui 
jam  custodiam  sollicitior  exsurgat.  Dicat  itaque  vir 
justus  ex  voce  sua  sanctw  Ecclesia:  typum  tenens; 
dicat  ex  nqstra :  c  Confabulabor  cum  amaritm-ine 
animw  mece,  >  Ac  it  apertius  insinuet,  dicens  :  Intus 
contra  me  cum  cordis  mei  dolore  colloquo^,  et  foris 
me  a  verbere  jndicis  abscondo.  Sed  niens  poenitentiie 
do^oribus  pressa^  etiam  in  semetipsa  constringiluft 
atqt{e  i^  cunctfs  delectationibus  carnis  forti  cogita^ 
tioneseparatur.  A4  sumtna  prpficere  qpp^tit^  etta» 
men  adhuc  de  CQrruptione  corporis  contradictionem 
sentit.  Vndeet  aptemox  subditur :  c  Nunquii  mare 


cogitando  autemf  quid  aliud  quam  medicanuntum  B  sum  ego,  aut  cetus^  qt{ia  circumdedisti  me  carcere  f> 


vubteri  apponit  ?  Sed  affticta:  menti ,  et  sua  soliicite 
damna  cogitanti,  rixa  pro  semetipsa  oritur  contra 
semetipsam.  Nam  cum  se  ad  iamenta  poeuitentia 
instigat,  occulta  sc  increpatione  dilaniat.VndebeatUM 
Job  aple  tnox  subdit :  t  Confabulabor  eum  amari' 
t^dine  <nnim(e  mea:.  >  Pavore  namque  dirini  judiciir 
afjlictiy  d^m  qt/ka:dam  male  gesta  piangimus,  ipsa 
ris  nosirce  amariludinis^  ad  discutiendo^  nos  vicii- 
Jontius  excitat,  et  ialia  in  ngbis  ^ft.fm  qute  amplius 
defleamus  invenimus.  Nam  S(cpe  quod  torpentes  lattiit^ 
flentibus  subtiiius  innotescit,  et  afflictq  mens  ccrtius 
ittvenit  malum,  quod  feceral  et  nesciebat,  eijgue  rixa 
sua  verlus  aperit,  quantum  a  veritatis  pace  deviavit; 
quia  reattm  stitim,  cujus  secura  non  meminit^  hunc 
in  se  comtnota  deprehendit.  Succrescens  quippeama-  ^ 
riiudo  poenitentiw  verecundanli  cordi  importune  in^ 
gfrit  illicita  quce  commisit^  districtum  cotitra  hqx  ju  ■ 
dicem  ostendit,  stippliciorum  ttiitias  ittcutit,  pavor 
animutn  ferit^  pudor  confuttdit,  motus  iUicitos  in* 
crepat,  quietem  noxia:  securilalis  turbat.  Quce  ei 
Conditor  bona  cotUulit,  quoe  ipse  bonis  illiu* 
tnala  repeudit^  enuttterat :  quod  mire  ab  eo  ccn- 
ditus ,  quod  gratuito  tiutritus ,  quod  rationis 
substantia  in  dictione  (20)  ditatust  quod  Con- 
ditoris  gratia  vocatus  fsl,  quod  sequi  ipse  vocatus 
noluit^  quod  vocatitis  nmericordiam  (21),  ttec  surdum 
hunc  ret^itetttemque  despexit,  quod  iilum\nattu  dotiis^ 
quud  sua  sponte  pravis  actibust  etiam  post  dona  Cir- 


Carcere  homo  cirQumdattnr,  quia  plerumqu^  et  virtU' 
tum  proveclibus  ad  alta  exsurgere  nitittiir^  ^t  tamen 
camii  corruptione  prapeditur.  Quod  bene  ex  sui 
corrupttotie  Psalniita  deprecatur,  diccns :  t  Educ 
de  eeifcire  anittiatn  meam  ad  cottptendum  tiomini 
tuo  {PsaL  cxLi).  > 

Hie  carccr  inundus  potest  dici,  ubi  oninia  vana 
tt:nt,  quia  omnia  sub  sole  vauitas  (Eccle,  i)  :  unde 
iste  rogat  educi  auimam  suam,  quia  inde  incUa 
palitur.  Augustinus  :  Carcor  dicitur  ^orpus  liuma  • 
iium ;  ^ed  uoii  est  ros^gnum  de  corpore  exire,  quod 
i\  mali  babent ;  nec  est  charitas,  si  justus  hinc 
nimis  fes^inat  exire.  Debct  enim  velle  ma^^ere  iii 
carne,  si  necesse  esl  propter  fratres.  Yel  potius 
(orpus  esl  c^rcer  non  utique  secundum  id,  qiiod 
Deus  fecit  boiium  ( E^cle.  y\i);  sfid  secundum  hoc 
quod  corrumpitur  et  aggraval  an\mqm  ($ap.  ix),  id 
esl  corruptio  ejusi,  quae  veiiit  ex  pecc^lo  c^r^er  esl; 
de  qua  corrupiione  iste  vuK  educi,  ul  liat  incor- 
ruptibilis,  et  incorruptibiii  carne  quiescat  anima , 
quae  nuuc  in  corrupiibili  Ckriie  gemit  el  ^ugustia- 
tur.  Nunc  ergo  corpus  aniiiiae  carcer  est  projptef^^ 
corruptionem ;  in  fuluro  erit  domus  propler  iucorr 
rtiptioiiem  et  libertatem.  Merita  eniin  carcerem 
faciunl.  Nain,  sicut  unum  habitaculum  inclus» 
carccr  est,  custodi  domiis;  ita  liberlas  domuni 
facit,  servitus  carcerem.  ita  crgo.  non  caro,  quam 
Deus  facil,  sed  corruptio  et  teutatio  carcer  est,  de 


cntus  est,  quod  cwcitatis  sua:  erroribus  patertice  solli-  p  qiio  prccatur  educi,  diceus  :  Educ  de  carccre  ant- 


citudinis  flagellis  expiatus^^uod  a  flqgellorum  dolo^ 
ribus  ad  salutis  gaudia  misericordice  medicamento 
reauetus  est^  quod  quibusdam  culpjis,  eisi  non  gra^ 
v.btis subditus,  peccare  tamen  et  inter  flagella  iion 
desitiit,  quod  peccatorem  supertta  gratia^  nec  con" 
te  ipia  derelinquit.  Cum  igitur  afpictam  tnentem 
ntodo  pcr  rcplicqtiottem  donortim  Deiy  modo  per  tiii- 
ptoba  actiottis  sua:  tanta  severitate  increpat;  habet 
in  corde  justorum  amaritudo  animcc  linguam  suam  : 
qucB  tanto  ei  subiilius  loquitur,  quanto  et  interiue 
auditur.  Vnde  et  nequaquam  dicitur :  c  Fabulabor 
in atnaritudine animce  me(e^%  sed,  icottfabulabor  cum 

(19)  Uurs.Greg.    . 
(iO)  Pdil  ,  iti  conditionCy 


tttam  tneam,  id  cst  de  corruptione  corporis;  quia 
in  corruptipne,  quae  est  poena  corporis,  angustia« 
tur.  Dical  itaqiie  beatus  lob  :  ^uttquid  mare  sum 
egoy  aut  cettnst  q^ict  circumdedisti  me  carcere?  Car- 
» cere  crgo,  ut  dictum  est,  boiiiQ  circiinidatiir,  dum 
anima  corruptibili  carnc  includitur  et  gravatur. 

Quid  autem  ceti  tietninet  ttisi  antiqutis  hostis  ex- 
pritttitur,  qui  dum  tnentetn  sa*culariutn  possidetido 
penetrat^  quasi  in  eorum  lubricas  cogitationesuatatt 
Sed  eetus  carcere  stringitur^  quia  malignus  spiritui 
in  inferiorihus  dejecitu^  ne  ad  cotlestia  evolare  pras^ 
valeat,  potnm  suas  pondere  coarctatur^  Pero  atlf^ 

[^D  MifcriconHa. 


1055  S.  NARTira 

«fanfe,  7111  ait  :  1  Dtut  ongelit  peceantibut  non  pe* 
percit^  $ed  rngfenli^us  infernis  detraclot  in  tartarum 
tradidit,  in  judicium  cruciandos  reservari(II  Petr. 
11).  >  Cetus  ergo^  id  est  antiquus  hostis,  carcere 
astringitur,  quia  tentare  bonos,  quantum  desiderat^ 
prohibetur,  Carcere  quotiue  mare  circumdatur,  quia 
(:arnalium  menlium  tumida  insanaque  desideria  ad 
peragpndum  mata,  qua:  appetunt^  impossibititatis  suos 
angustia  gratantur,  Sape  enim  dominari  metioribus 
concupiscunt,  sed  tamen  ets,  divino  judicio  cuncta 
mirabiliter  disponente^  subtracti  sunt,  Noc^re  bonis, 
etati  desiderant;  et  tamen  subjecii,  ab  eis  sotatia 
sperant,  Pro  expl^ndis  voluptatibus  camis  tongcBvi- 
tatem  vita:  projsentis  cupiuntt  sed  tamen  ab  ea  sub 
ceteritaie  rapiuntur.  De  quibus  benc  perPsalmistam 
(licitur  :  Statuit  aquas  quasi  in  utre  (Psal,  lxxyii). 
Myslice(22).  Qtii  lunc  stare  recilanuas,  et  trajecit 
filios  Israel ;  cohibet  nunc  fluida  concupiscentia- 
rum.  cum  rcnuntiaUir  saeculo,  pcccalis  omnibas 
qnasi  inimicis  deletis.  Populus  fidelis  trajiciatur 
per  baptismum,  et  post  deduxii  eos,  priusquam 
ponat  in  patrra  ,  in  nube  diet.  (35)  Aqua  ergo  in 
utre  sunt,  cum  tubrica  camalium  hominum  cwda 
tei  desideria^  quia  operis  e/fectum  non  inveniuntf 
sub  carnati  corde  deprimuntur.  Cetus  ergo  ac  mare 
circumdatio  (24)  carceris  premitur;  quia  matignus 
spirttus,  velsequaces  ittius^  in  iniquomm  se  mentibus 
colligit^  atque  in  eis  undas  tumentium  cogitationum 
volvit ;  et  quia  imptere  mala  quw  appetunt^  nequeunt, 
superna  eos  disirictio  angustat 

Sancti  autem  viri^  quo  muudiori  corde  cmlestium 
arcana  eonsiderant,  auctis  ad  hax  quotidie  ardo- 
ribus  cmhelant :  ibique  jam  plene  satiari  desideranl, 
phde  adhuc  parum  atiquid  ore  contemptationis  de- 
fustant,  Perfecte  cupiuut  camis  stimulum  subderCf 
nihil  in  cogitatione  Hticitum,  de  ejus  jam  corruptione 
tQlerare,  Sed  quia  scriptum  est :  c  Corpus,  quod  cor- 
funipitur,  aggravat  animam,  et  deprimit  terrena  f#i- 
hatf\iatio  sensum  mulia  cogitantem  (Sap.  ix);  »  m- 
lentione  jam  quidem  ultra  semetipsos  eminent^  sed 
tamen  adhuc  infirmitatis  sua^  incertis  motibus  sub*' 
diti,  se  eorruptionis  carcere  ctausos  dolent,  Ait  ergo : 
c  Nunquid  mare  sum  ego,  aut  celus,  quia  circum" 
dedisti  me  carcere,  >  Ac  si  aperte  diceret :  Mare^ 
cetus,  iniqui  videlieet,  eorumque  actor  matignusspi' 
fitus.quia  effrenati  solam  perpetrandce  iniquitatis 
ticcntiam  appetunt,  recte  carcere  suce  pxnm  con^ 
Stringuntur,  Ego  autem,  qui  jam  wternitalis  tua 
tibertatem  desidero,  cur  adhnc  carcere  corruptionis 
premor?Quod  tawen  necajustis  superbe  requiritur, 
qui  amore  veritatis  accensi,  in/irmitaiis  angustias 
transgredi  perfecte  concupiscunt ;  nec  ab  actore  ju- 
stomm  injuste  disponitur ;  quia  (25)  etectorum  suo^ 
rum  vota  di/ferens,  crucians  purgat,  ut  ad  percipien^ 
dum  quod  desiderant^  quandoque  melius  ex  dilectione 
eonvalescant,  Electi  autem  quousque  ab  intima  quiete 

(i2|  ILnec  ex  glossa. 
(45)  Rursum  Gregor. 
(iA)  Circumdatione, 


LEGIONENSIS  flM 

A  differuntur^  ad  cor  suum  redeunt,  ibique  carnU  nue 
tumuttibus  abseousi,  quasi  amignitsimum  tecretum 
petunt,  Sed  ideo  seepe  tentationis  aeuleos  teniiuat, 
carnis  incentiva  patiuntur,  et  ibi  gravisiima$  laharet 
inveniunt,  ubi  magnam  requiem  a  tabore  qua^tierunt, 
Quia  igitur  beaius  Job  per  confessionem  peccatonun 
sc  veniam  consequi  posse  credebat,  recte  in  per- 
cussione  sua  dicebal  :  Non  parcam  ori  mea,  Nam 
et  cum  loquebatur  cym  amaritudine  anim»  8u«, 
compunctionis  lacrymas  fundebat  in  conlessioBe. 

Digntlm  est  etigm,  fratres  charissimi,  ul  ct  aoi, 
qui  carcere,  id  est  corruptibili  carne  includlmiir  et 
gravamur,  de  nostrorum  recordatione  peccatorani 
Incrymas  in  conspectu  Dei  humiliter  fundanlvs, 
siiie  quibus  mundari  omnino  perfecte  non    possa* 

B  inus.  Ad  hoc  iiimirum  in  Dei  Ecclesia  constttttti 
sumus,  et  cleemosynis  rideliuni  suslentamur,  «t 
non  solum  pro  nostra,  sed  et  pro  lotius  fidelis  po- 
puli  pace  et  salnte,  oinntiimquc  peccatorum  remis- 
sione  Domino  preccs  devote  fundamus,  sicut  in 
pcrsons  Ecdesi.'»  Jeremiam  fecisse  legimus. 

PloroHtt  inquit,  ploravit  in  nocte,  et  tacrgmcr  ejus 
in  maxilHs  ejus  (Thren,  1).  Allegoriee.  Ghrisii  Ec- 
elesia  plorrH  in  nocte,  id  est  inter  adversa  hujus 
vita^;  quin,  licet  sit  ad  gloriam  prsedestinata,  ta* 
men  dum  versatur  inter  caligines  ignorantiie,  et 
csecitatis  discrimina,  plorat  intus  infimiitatis  sm 
xrumnns.  Sed  plorans  plorat,  quia  intus  de  reccr- 
datione  peccatorum  prius  compungitur,  et  nic 
cxteritis  propriis  lacrymis  baptizatur,  qus  de 
fontc  cofdis  producunlur  :  quarum  ubertatem  pro- 
phcta  insinuans,  ait:  Ptorans  ploravitin  Rocf€,etc. 
Uoc  inodo  non  minus  exterior,  quam  intcrior  homo 
reformandus  abluitur  a  peccatis.  Unde  seqiiilur : 
Lacrgmce  ejus  in  ntaxillis  ejus.  Ecelesiae  maxilla 
sunt,  qui  sciunt  et  sua  et  aiiena  delicta  plangere, 
non  detergere,  de  qiiibus  in  Canticis  dicitur  :  Genm 
tuas  sicut  fragmen  mali  punici,  absque  (26)  occuttis 
tuis  (Cant,  i).  In  his  enim  pulchritudo  Ecclegn 
osteiiditur,  et  ipsorum  praedicatione  in  corpos  Ec- 
clesiae  trajicimnr.  Qui  sicut  plus  caeteris  in  corpore 
Christi  laborant,  plus  gemunt  ct  plorant  eos,  quos 
videnl  in  nocte  delictorum  ▼ersari,  et  in  caecitata 
erroris  detineri.  Plorat  Ecclesia,  id  est  congregaUo 

D  fidelium,  in  nocte,  quae  peccatorum  suorum  tene* 
bras  non  ignorat.  Lacrymas  in  maxillis  portat, 
quibus  pulchritudincm  suam  quotidierenovat.Pro- 
dest  enim  Maria  Narthae  laboranti,  dum  orans 
plorat  secus  pedes  Domini  (Luc,  x).  Plorat  sponsa 

•  a  complexu  sponsi  remota,  et  in  valle,  14  est  in 
nocte  luijus  ignorantiae  constituta,  ploraHs  plorat 
pro  ccelestis  patriae  desiderio,  et  pro  suis  alioram- 
quc  pcccatis  in  hoe  saeculo.  Plorat  in  his  qoi  morr 
tul  sunt  mundo.  Plorat  in  virginibus  et  in  Tidait, 
plorat  in  omnibus,  qui  se  peregrinos  et  hospites 
confitentur  super  terram.  Sequitur :  Non  eti  ^ui 

(25)  Qui. 

(26)  Glossa  hie  legit  ut  Yulgata,  ak$^  aa 
intrinsecus  tatet. 


iiiSl  SERMONES.  —  SERM. 

conioUtur  eam  ex  OmtAbui  ckaris  ejus,  sanciis  Ti«lo- 
licet,  vel  angetis,  nisi  recipiat  consolationem  Jesu 
Christi  sponsi  sui.  Unde  dicitur:  Omne$  amiciejus, 
angeli  scilicet  ct  omnes  sancti,  ipreverunt  eam^ 
quam  Deus  spernit;  etfacti  $unt  ei  inimici,  eni  Deus 
Affeiisus  est,  dum  auiilium  subtraliunt.  Qni  ergo 
Deum  peccando  offendimtls,  neeesse  est,  ut  per 
eonfessionem  et  lacrymas  eju§  misericordiam  im- 
ploremus. 

IforaHter.  Plorat  In  nocte  anima,  scilicet  In  pec- 
catoriim  caecitate  de  qna  dicilur :  Sit  nox  illa  soii- 
itriu  nec  laude  digna  {Job  iii).  Gregorius  (27) :  Sunt 
nonnuUi,  qui  non  solum  non  deflent  malum,  quod 
faeiunt,  sedetiam  laudare  et  defenderenon  desistunt, 
Et  nintirum  cutpa  eum  defenditur^  geminatur,  Unde 
Hicitur:  i  Peccasti,  quiesce  (Eccli,  xxi).  i  Peccatum 
quippe  super  peccatum  adjicit^  qui  male  gesla  eAam 
defendit,  Et  noctem  sotitariam  non  relinquitf  qui 
tulpas  tua:  tenebrh  etiam  patrocinia  defensionis  atf- 
fungit.  Hinc  est,  quod  primus  komo  de  erroris  9ui 
Hocte  requisitus,  eamdem  noctem  esse  solU&riam  HtH 
luit ;  quia,  dum  requisHionc  ad  pcenitentlmn  voeure* 
lnr,  ei  adminicula  ejcusaiionis  adjunxitf  diani: 
I  Mutier  quam  dedisliy  dedit  mfVit,  et  comedi  (Gen. 
m),  >  stfilicet  excessus  sui  vitium  in  qctorem  latenter 
intorquens,  Ac  si  diceret :  Tu  mihi  occasionem  delin- 
quendi  praibuisti,  qui  mulierem  dedisti,  llinc  est^ 
quod  hujus  erroris  ramus  in  humUno  genere  ex  illa 
nunc  usque  radice  protrahitur,  ut  quod  mate  agitur, 
adhue  etiam  delendalur,  Dicat  ergo:  i  Sit  nox  Hla 
iotitaria^  nee  iaude  digna, »  Ac  si  aperte  exoret,  </t- 
cens:  Culpa,  quam  fecimus,  sola  remaneat,  ne  dum 
iaudaiur  et  defenditur,  in  conspectu  nos  judicis  mtt/- 
tiplicius  astringat,  Peccare  quidem  non  debuimus^ 
sed  utinam  alia  non  jungentes^  vcl  ea^  qum  fecimus^ 
soia  deseramus, 

Aliler:  Sit  nox  itla  soliiaria^  nec  laude  digna, 
Antiqiius  lioslis  solitaria  nox  dicilur,  quia  sic  illum 
perpetralae  superbiae  caecilas  gravat,  iii  ullra  ad 
illa  clarilatis  inlimx  agniina  superna  noii  redeat. 
Nequaquam  jam  stanlibus  supernorum  civium  di- 
§niiatibu»  admiscelnr,  quia  lenebrarimi  suarum 
nierilo  senipcr  ad  ima  deprimitur.  Et  quia  ab  illa 
ccelestis  patriae  frequenlia  idem  malignus  bostis 
eisor»  in  perpetuum  pcrmanet,  recte  de  illo  dici« 
tur :  Sit  iMX  illa  solitaria^  nec  laude  digna,  Nox  illa 
iolitaria  elficilur,  quia  districtione  perpetua,  a  fre- 
queniia  patrise  supernae  separatur.  Qiiod  tamen  in- 
telligi  et  aliter  polest,  ut  hominem  videlicet,  quem 
sibi  sociuro  ad  perdilionem  fecerat,  amiltal,  et  so- 
lus  cum  suo  corpore  boslis  pcreal,  Jum  multos  quos 
dettruxerai,  Redemptoris  gralia  reformai.  SoUia- 
ria  ergo  box  eflicitur,  cum  sublaiis  eis  qtti  electl 
jSQiii,  solus  antiqvus  bostis  setemis  geheiin»  igm- 
buf  mancipatur*  Bene  autem  diciturf  nec  laude 
di§na.  Cum  enim  bsmanum  genus  erroris  tenebris 
oppressum  deos  lapideos  crederet ;  per  boc  quod 


IXIX.  IN  ROGATIONIBUS.  i^ 

A  idolis  serviebai,  quid  aliud  qnam  seducieris  sul 
facia  laudabat  ?  Unde  Lene  per  Paulum  dicitur : 
Scimus  quia  mhil  est  idolum  (!  Cor,  tiii),  sedquce 
immolant  genUs,  dffmoniis  immolant  (I  Cor.  x). 
Qui  ergo  idolorum  veneralUHii  subslraii  sunt,  quid 
aliud  quam  noctis  ten^bras  laudani?  Sed  ecce  Jaui 
cemimus,  quod  noi  illa  non  esse  laude  digna  e  ^ 
nosciiur^  eum  a  rederapto  bui*ano  geuere  idolorum 
veneratio  reprobatur.  Et  solitaria  nox  relinquitur, 
quia  cum  damiiato  apostata  spiritn  ad  lOrmecta 
non  itur. 

Horaliter  iiaque,  ut  dicium  esi,  plorat  anima  iu 
peccatorum  caecilate  posila.  Sed  ajiima  non  ploral 
suo  arbitrio,  sed  miserante  Domino.  Unde  in  per* 
sona  Domini  plangens  propheta  dicit :   Quomod^ 

B  sedetsola  civitas?  (Thren,  i)  id  esl  anima,  quae^ir-» 
tulibus  plena,  Dei  babilatio  esse  debuerat ;  facta 
est  quasi  vidua  ei  despecia,  carens  amore  coelestis 
spoBsi.  Nisi  eniin  Dominus  misericordia  moius, 
eam  sedere  solam  vidisset,  ipsa  se  minime  planxis- 
sel.  Bespexit  Dominus  Petrum  et  /lenl  amare  (Lue. 
ixil).  Lacryma  ejus^  iiiquit,  in  maxillis  ejus  (Thren. 
i).  ifaxiiia  animae  conscientiaest.  Yultus  in  maxil- 
Ut  formatur;  cujusque  tero  qualilas  in  conscienlia 
monstnitur.  Conscientia  auiem,  quae  novit  peccata 
sua,  semper  debei  fonte  lacrymarum  irrigari.  Uiide 
David  :  Iniquitatem  meam  ego  cognosco^  et  pecca" 
tum  meum  contra  me  est  semper  iPsal,  t). 
Cassiodonis :  Cujus  misericordiam  petit,  ut  co« 

^  gnoscal(28),  quia  scit  justum  ut  peccata  puniat.  Quo* 
niam  iniquitatem  meam  ego  cognosco.  Posset  enim 
dici  veniam  postulanti :  Petis  misericordiam,  pec-' 
cata  scilicetdeleri?  Augusliitus:  Quid  ergo  erilT 
Per  roisericordiam  peribit  justitia,  ut  boe  sii  ioH 
punitum?Non.  Quia  ego  punio.  Ac  si  aperiius  di* 
ceret :  Tu,  Deus,  ideo  ne  punias,  quoniam  iniqiiiia- 
iem  mcam  ego  cognosco.  Quasi  dicerei :  Ignosee, 
quia  ego  cognosco, .  non  dissimUlo.  Seiiuilur  :  Ei 
peccatum  meum  contra  me  est  semper.  Sibi  fecil  pec^ 
cator  iste,  quod  Deus  in  judicio  faciei.  Uiide  supo* 
rius  dicitur :  Arguam  le^  et  statuam  contra  faeiem 
tuam  (Psal.  xLix).  tel  secundum  aliam  litleram^ 
Et  peccatum  coram  me  est  semper.  Non  habet  pec 
calum  posi  tergum,  ui  prius  babuit  cum  negligeret# 

D  Augustinus :  David  peccaium  post  tergum  habuit# 
cum  senlentiam  dedit  in  divilem,  qui  ovem  rapull 
pauperis,  oblilus  sui  (IIReg.  xii).  Anima  ergo  qu» 
se  peccatrieem  esse  cognoscii,  siudiose  lacrvmM 
Amdii,  ut  consequi  a  l^  consolationem  de  pec 
calo  possit.  Unde  ei  idhue  propheia  apte  •ubj«tt« 
git: 

None$li  inquli,  qus  ecmoUtur  Mm,  vero  telHeet 
coBSolalore  amisso,  id  esi  Spiritu  sancto,  evm 
prr»erlim  omnes  amici,  afleciiis  vldelicei  pravas 
diiectionis  ftani  el  inimicl,  cnm  lii  die  Judicil  se- 
cundum  Aposiolum  insurgani  cogiiaiiones,  mlse^ 
ram  conscientiaro  accusanies  aal  defcndentes(A«iii. 


(27)  Lib/  IV  Moral,,  cap.  19. 


(28)  For.,  iqnoscat 


1050  S.  MARTINI 

ii),  et  daeniones  pe88iiiii  persuasore»,  qui  nunc  de- 
cipiendo  blandiunlur.  Ileruni  dicil :  Omnei  amki 
ejus  tpreverunt  eum^  et  facti  stini  ei  inimicii  cum 
pro  peccatis  aniigitur,  et  contemnitur  tam  ab  ex- 
terioribus  quam  ab  interioribds  inimicis. 

Dignum  est  ergo»  diieclissimi,  ut  pro  peccatis 
nostris  in  fletibus  compungamur,  ne  diu  deliciosc 
vivendo,  a  coelesli  sponso,  quod  absit  l  despicia- 
mur,  et  ab  inimicis  irrideamur.  llos  igitur  Roga- 
tionum  dies  dcvote  jejunemus,  jejunio  autem  sac- 
cum  et  cinereni  junganms  ul,  propitiante  Deo,  civi- 
Us  Ninive,  id  est  corpus  peccati  subvertatur ;  et 
luuri  Jerusalem,  virlutes  scilicct  animae,  quse  ba- 
biUiio  est  summi  regis,  construantur :  sicut  Jonus 
consuletido  ninivitis  loquitur :  Adkuc  quadfagintn 
diet,  inquit,  et  ^inive  subvertetur  {Jon.  iii).  Qua- 
dragenarius  numerus  convenit  peccatoribus  ad  poe- 
nilentiam,  ut  per  jejunium,  et  orationein,  et  sac- 
cum,  et  lacrymas,  et  deprecandi  perscverantiam, 
a  pnesentibus  et  futuris  adversitatibus  lilerari,  et 
peccatorum  veniam  ab  onmipotenti  Deo  consequi 
possint.  Ifoc  huniero  Moyses  (Exad,  xxiv),  et  Ellas 
{II  lieg,  ii^),  et  Dei  Filius  jejunaverunt  {Matik. 
iv).  Ilic  numerus  nobis  iiidicitur,  ad  praeparamla 
corda,  et  animas  nostras  ad  esum  corporis  Chrisli. 

Adhuc  quadraginta  dres,  inqtiit,  tt  Ninive  subver- 
mur,  Augustinus:  Evcrsa  est  JNinive,  qu»  inala 
erat,  et  bona  atdificata,  quae  non  erat ;  stantibus 
mocniis  et  domibus,  eversa  est  civitas,  perdiiis 
prav^  conversationis  moribus.  Et  qnamvis  non  sit 
ractum,  quod  illi  bomines  timuenint  Jona  pncdi- 
cante  venturum,  factuin  eslUmen  quod  fueral  pne- 
sciente  pranlictum.  Scquitur  :  Et  crediderunt  viri 
jVmtoifcf  m  Domino :  et  pngdicaverunt  jejuniumt  et 
ve$titi  sunt  saccis  a  majore  usque  ad  minorem.  Sae- 
cus  et  jejunium  arma  sunt  pocnitentiuni.  A  majore 
usque  ad  minorem  vestiti  sunt  saccis,  quia  nullus 
sine  peccato,  nec  eliain  infans  cujus  vita  cst  unius 
diei  super  terram  {Job  xiv).  Pulcber  ordo.  Praeci- 
pit  Deiis  propbetae  :  propheu  praedicat  civitati ; 
prius  viri  crcdunt,  ad  bonum  scilicet  prompliores» 
sicut  scriptum  est :  Viriliter  agite^  et  eonfortetur 
cor  vestrum,  omnes  qui  speratis  in  Domino  {Psal. 
xxx).  Aiigusiinus :  Vtff7i(er  agile,  ne  videlicet 
oliosa  sit  dileclio,  sed  indesinenter  Loiium  operc- 
tur,  ut  bonis  sine  defcitu  insislentes  operibns,sine 
defectu  xterna  meUtis,  etiamsi  giavia  occurrant. 
Confortetur  igitur  cor  veslrum  in  Domino,  et  est  (e 
ad  hoc  solliciti,  ut  bona  faciatis,  et  mala  patienter 
sufferatis,  atque  ad  bene  operandum  alios  praedi- 
cando  solliciletis. 

In  hoc  ergo  quod  viri  Ninivitae  in  Domino  credi- 
derunt,  ei  aliis,  minoribus  scilicet,  jejunium  prae- 
dicaverunt,  forinam  Ecclcsia;  doctorum  leniienint; 
quia  priiis  ipsi  fecerunl,  quod  aliis  postea  prxdica- 
veruni.  Viris  praedicantibus  jejunium,  omnis  ajtas 
sacco  indiiitur.  Viri  mm  saccuni  sed  tantum  jeju- 


LEGIONENSIS  IM 

A  nium  praedicanl^  Illi  vero  quibus  poenitentla  pneci- 
pitur,  jejunio  saccuin  addunt,  ut  inanis  venler  d 
luctuosus  habitus  Deum  fortius  deprecentur.  Qai 
Deum  luxu  et  antbitione  oflenderant,  eonim  daui- 
nationem  placant,  per  quae  prius  oflenderani.  Priu 
jejunium  Deo  in  occiilto  oflcrtur»  deinde  saccos, 
quod  extcrius  hominibus  exhibetur. 

Iterum  dicitur :  Quis  scit  si  convertatur^  et  i^o- 
scat  Deus :  et  reverlatur  a  furore  irm  suee^  0t  non  per- 
ibimusf  Haec  verba  sub  ambiguiute  sunt  dku, 
tit  duin  h«)mine8  de  salute  dubii  suut,  fortius  agant 
poenitentiam,  et  Deum  magis  ad  misericordiaa 
provocent.  Ac  si  rex  et  principes  ejus  apertius  di- 
ccrent :  Qtiis  scit,  si  nobis  conversis  convertatiir 
Deus;  etsic  ignoscat  sceleribus  nostrls,  et  reveN 

^  tatur  a  furore  irae  suae,  quem  jam  pene  coepit  effun- 
dere,  et  eo  converso  nen  peribimus?  Sequitur: 
Et  vidit  Deus  opera  eorum^  quia  contersi  iunt  de  tia 
9ua  mala :  et  miktrtus  est  eorum  Deus,  Non  audlvit 
Deus  verba,  quae  Israel  saepe  ftolebat  promiitireydl- 
cens:  Faciemus  omnia  qua^cunque  dixtrit  nobis 
Beu$  {Exod,  xxiv);  sed  vidit  afll.ctionem  Ninivila* 
rum  ad  se  clamantium  in  veriute,  quia  pro|iie  esi 
Dominus  omnibus  invocantibus  se  in  veritate  {Psal. 
cxLiv).  Ncc  ait  propliela,  audivit  Deus  voets  eumm; 
sed,  ri'df(  opera  eorum,  quia  non  omnit  qui  dicit^ 
Domine,  Domint ;  sed  qui  facit  roluntatem  Patris 
Deum  polest  babcre  propilium  {Malth.  vii).  Miser^ 
tas  est  itaque  Dominus  populo  suo,  quia  sicut  ipse 

Q  per  Ezechielem  propheUin  tcstalur,  magis  vuU 
emendationeni  impiorum,  et  vitam,  quam  morUm 
{Extch,  xviii).  Slatiin  enim  ut  in  melius  muUta  vi- 
det  opera,  libenler  niutat  sententiam.  Potius  dlca*' 
mus,  quod  Deus  perseveraverit  in  proposifo,  volens 
misereri  a  principio.  Nou  enim  punire  volebat,  ncc 
puniturus  erat,  qui  comminabatur.  Sicut  Ninivilis 
tunc,  sic  et  quoiidie  populis  mundi  miuatur  Dous, 
ut  poeniteniiani  agant  Qui  si  conversi  fuerlnt,  ipw 
qiioque  sententiam  convertit,  et  popull  conver- 
sione  mutatur,  quanivis  naturaliler  sit  immuUbilis. 
Quia  igitur  omnipotens  Deus  multus  est  ad  igmh 
scendum  {Isai.  lv),  dignum  est,  fratres  charissimi» 
ut  a  pravis  actionibus  recedentes,  cum  omni  devo* 
tione  convertamur  ad  eum.  Si  de  peccatis  praeter- 

^  itis  veraciter  pocnitenliam  egerimus,  et  ab  illicitis 
deinceps  operibus  recesserimus,  veniam  ab  eo  con- 
sequi  poterimus  Neino  apiid  se  Ucitus  dicat  :  Gra- 
via  non  commisi  peccata,  quia  innocenter  vixi  ab 
infaiitia,  et  idcirco  peccatorum  non  indigeo  venia. 
Quisquis  lioc  dicit  diligenter  atlendat»  quod  beaius 
f  vangelisU  Joannes  in  Epistola  sua  scripsit :  Si 
dixerimus,  inquit,  quia  peccatum  non  habtmus^  nos» 
metipsos  seducimus,  et  vtritas  in  nobis  non  est 
(/  Joan.  I).  El  l)eaius  Job  :  Quid  est  homo,  ait,  ut 
immaculatus  sit  ?  {Job  xv.) 

Cregorius  (29)  :  Eten.m  ipso  quo  dicitur  homo , 
terrenus  exprimitur  et  infirmus.  Ilomo  enim  ab  Aamo 


(29)  Lib.  XH  Moral.,  c.  iC. 


^061  SERMOxNES.  ^-  SERM.  XXIX.  IN  ROCATIONIBIS.  1062 

oppellalus  eiL  Et  quomodo  e$$e  valet  iine  macufa^  A  autem  dicitur,  i  cwii  noH  '$unt  nmndi  in  conspectu 


qiti  sponte  sua  ad  infirmitat^m  ceddit^  Jactus  de 
terra  ?  Ubi  et  addiiur  :  c  Et  ut  juslus  appateat  homo 
nitus  de  muliere.  i  Primam  quippe  viro  ihjustitiam 
mutier  propinavit  in  paradiso:  Quomodo  ergo  justuS 
apparebit,  qui  de  illa  nalus  est,  qtceinjustilias  propi- 
nalrix  exslitit  ?  Sequitur  *  i  Ecce  inter  santtos  Dei 
nemo  immutabilis,  et  cceli  non  sunt  mundi  in  Conspe* 
ctu  ejus  (30).  »  Hoc  ccelorum  nomine  repetit;  quod 
sanctorum  prius  appeHatione  signavit.  Nam  de  eisdem 
sanctis  scriptum  ey  ;  c  Coeli  enarrant  gloriam  Dei, 
et  opera  manuum  ejus  annuntiat  Hrmamentum  {Psal. 

XVill). 

Cassiodonis  :  Coili,  id   esl  aposloli,  in  quibus 
laiiquani  in  caslis  habilal  Deus.  Auguslinus  :  Caeli 


ejus;  »  quia  per  semetipsos  ante  districtum  Dei  judi^- 
cium,  nec  ipsi  esse  mundi  ad  perfectum  possunt,  qui 
munditice  prtcdicatores  fiunt.  Si  igitur  inter  sancioe 
Dei  nemo  est  immutabilis,  et  ceeii  in  conspectu  iilius 
non  sunt  mundi ;  quis  apud  se  de  justitiis  opere  pra:- 
sumat? 

Unde  et  subditur :  c  Quanto  magis  aboniinabilis  ei 
inutilis  homoy  qui  bibit  quasi  aquas  iniquitatem  ?  > 
Qui  immaculatum  prius  hominem^  etjustum  esse  per 
se  posse  negaverat,  hinc  [Z\)  abominabilem  et  Intt/i- 
lem  appetlat.  AbomiHabiiem  scilicet  proptet  immuu' 
ditiam  maculas,  inuiilem  vero  propter  injfistiiiam  im- 
perfectte  vitw.  Qui  tamen  abominUb.lis  et  inutiiis 
inlelligi  et  aliter  potest.  AliqUando  enim  hcmoperver^ 


enarrant   gloriam   Dei,   id  est   exponunt  gloriara  ^  <«<  quadam  recte  agere  videtur;  sed  per  ea,  quw  tiir- 


Chrisli,  in  quii  estaequalis  Patri;  et  quodDeus  est, 
et  quod  gratis  peccata  dimittit.  Yel  gloriam  Dei^  id 
cst  gloriam  ,  qua  ipse  Fiiius  Patrem  glorificavit 
super  terrlsim ;  et  firmamentum^  id  est  ipsi  iidem 
apostoli  firmati  Spiritu  sancto,  et  coelum  facti,  qui 
prius  lerra  fuerant  per  timorem,  anuntiant  opcn 
nianuum  ejus,  id  est  facta  Tirlutum  Domini,  qux 
secunduro  hominem  cgit,  nativitatem  videlicet,  pas<- 
Biou6m,  mortem,  resurrectionem,  et  caetera  hujus- 
niodi.  Cassiodorus :  Bene  in  primo  dicunlur  coeli^ 
id  est  altt ;  quia  alta  nuutiant.  Dicuntur  etiam  in 
Christo  firmamentum,  id  est  flrmati ;  quia  pro  eo 
opus  est  pati.  Non  enim  ideo  passi  sunt,  quia  praedi- 


qua  stinl,  etiam  ea,  quce  ejus  recta  sunt  destruumun 
Et  cum  multum  Deo  dispiicent  mala,  neque  illa  p/a- 
CMI,  quiie  videntur  bona.  Homo  ergo  in  malis  suis 
Deo  ubominabilis  est^  et  in  bonis  inutilist  quia  dum 
M  per  prava  opera  Deo  exsecrabilem  exhibet,  nee 
illud  Deo,  quod  rectum  videtur^  placet.  Bene  autem 
dicitur,  c  qui  bibit  quasi  aquas  iniquitatenL  »  Hoe 
namque  quod  comeditur,  cum  mora  glutHur,  quiu 
mandilur  ut  glutiatur.  Quod  autem  bibitur^  lantum 
ad  glut\endum  moram  non  habet^  quantum  nuliam  ei 
ad  mandendum  necessitalemi  Culpa  ergo,  quas  ab 
stulto  homine  sine  uila  retractione  perpetratur,  quasi 
iniquitas  bibitur.  Qui  enim  iHicita  sine  timore  facit^  . 


caverunt  Verbiim  in  principio  fuisse  apud  Patrem  r  9^^**  potum  injustitias  sine  obstaculo  glutii 


(Joan.  i);sed  quia  annuiitiaverunt  eumdem  Dei 
Filiiim  hominemque  factum,  passum^  mortuum  et 
rcsuscitatum.  Unde  Apostolus  :  Non  erubesco 
Evangelium  (Rom.  i).  Et  alibi  :  Nos  pradicamus 
Jesum  crucifixum ;  Judceis  quidem  scandalum,  gen- 
tibus  vero  stultitiam  (1  Cor.  i).  Coeli  ergo,  ul  supra- 
dictum  est,  non  sunt  mundi  in  conspectu  Dei,  id 
tst  homines  sancli  quandiu  in  hoc  corpusculo  mor- 
tali  vivunt,  justificari  a  culpa  perfecle  nequaquam 
possunt,  quia  per  naturam  omnes  in  semetiphis  pro- 
priam  mutabilitatem  habent.  Sed  dum  immutabiii 
veritati  studiose  semper  inharere  deslderant,  inhas» 
rendn  agunt^  ut  mundi  et  immuiabiles  fiant.  Cumque 
fctd  hauc  toto  affectu  se  tenent,  quandoque  accipiunt^ 


Si  ergo,  dileciissimi  fralres,  ut  jam  supradictum 
est,  sinc  divina  mundante  gratia  natus  de  muliortt 
uon  valet  coram  Deo  justus  apparere,  nec  iinmaeu- 
latus  per  se  esse ;  neuio  de  jusiitia  vel  sanctitate 
debet  praesumere,  aut  quasi  baec  a  se  habeat  super- 
birc  \  sed  humilis  oroni  tempore  coram  Deo  appa- 
rere.  Peccatores  igitar  nos  esse  et  indignos  cogncH 
scamus,  et  inter  hujus  ii  undi  adversa,  quae  pro  pe»» 
catis  nostris  j[usto  Dei  judicio  patimur,  eidem  di 
spensatori  justissimo  humililer  gratias  referamus. 
Jusli  quippe  judicis  dispensatione  sustinemus  ad' 
versa ;  quia  qui  bona  agere  poleramus,  grati<«  per- 
petravinius  illicita.  Nos  ergo,  qui  bcne  vivendo, 
lumen  veritatis,  et  bona  prxdicaiido,  viam  salutis 


utsuper  semetipsos  ducti,  vincant  hoc,  qitod  insemet-  D  populo  Dei  ostenderedebuimus;  prava  agendo,  ad- 


ipsis  mutabiles  exstiterunt.Quidenim  mutabiiitas,  nisi 
qu(edam  mors  est  ?  Quoe  dum  rem  quamlibet  in  aliud 
mutaty  quasi  occldit,  quod  fuerat,  ut  incipiat  esse 
quod  non  erat.  De  Deo  namque  dicitur  :  c  Qui  tolus 
habet  immortalitatein  (I  Tim.  vi).  >  Soius  quippe 
Deus  immortaiis  est^  quia  soius  immutabilis  esi.  De 
quo  per  Jacobum  dicitur  :  <  Apud  quem  non  est 
transmutalio,  nec  vicissitudiiiis  obumbratio  (Jac.  i).> 
Ipia  enim  mutabililas  Umbra  est,  qua;  quasi  obscu- 
raret  lucem,  si  hanc  per  aliquas  vicissiludines  obum-  , 
braret.  Sed  quia  in  Deum  mutabililas  non  cadit^ 
nuila  ejus  lumen  umbra  vicissitudinis  intercidit.  Bene 


versum  nos  Deura  irritavimus ;  et  idcirco  innuroe^ 
ral)iles  corporum ,  et  aeris  incomii:oditat€s  cum 
oinni  populo  suslinemus.  Ecclesiasticorum  quippe 
viioruin  culpa  simplex  populus  Dei  plerumque pati« 
lur  flagell^.  Unde  ct  David  Ecclesix  pr^dicalorum 
personam  gerebat,  cuin  angelo  percutienti  dicebat : 
Ego  sum  qui  peccavi^  egoqui  inique  egi :  isti  qui  oves 
sunt,  quid  fecerunt  ?  (11  Reg,  xxiv.) 

Eosdem  eliain  Ecclesise  reclores,  prave  viven- 
(Os,  Jeremias  in  spirilu  praevidens,  ac  dcflens, 
dicebat  :  Vias  Sion  iugent  eo  quod  non  sint  qui  ve- 
niant  ad  solemnitatem  (Thren,  i).  Ailegorice.   \i» 


(50)Cap.  17. 


(51)  Uunc  in  edit. 


1065 


S.  MABTIM  LC^lONENSkS 


1014 


fva^fi^  qiiolics  Ecclesla,  id  esl  fldelis  popnlus  iDtus  A  Mcra  Scriplurafi,  qu«  docet  iuMHiam.  Augasiinni : 

^te  ostendituf ,  qua  porta  intretur ;  et  quati  qnii 
qo«reret,  quid  Intue  facies!  ref|MMidel  :  IngnMtm 
in  €M  eonlitebor  Domim,  id  est  landabo.  GaaMOdo^ 
ru8 :  Per  has  enim  portas  doctrinae  ingresti  wt 
Deuni  laudant.  Extra  catliolieain  autem  EedesiaB 
laus  I>ei  non  est.  Per  portam  igitur  spiHtiialis  do- 
ctrine,  quae  spiritualibus  scilicet  regitor  sensibui, 
regnum  cwlorum  a  perfeclis  intratur  hominibns. 
Hae  aulem  omnes  poriae  ducunt  ad  unnm  portami 
quas  est  Christus  :  et  haec  est  pjrla  Domini,  id  eit 
baec  porta  Dominus  est,  ad  qiiam  illie  porUe  ducunl. 
Uode  ipse  ait  :  Ego  tum  osUumt  per  quod  ti  ^w 
introierii  $alvabitur  (Joan.  x).  Et  alibi  :  Nemo  wemt 
ad  Patrem  nisi  per  me  (Joan.  xiv).  Cassiodomi : 
^  llaec  porta  est,  per  quam  jusli  inlrant.  Undc  aubJil: 
Jutti  intrabunt  in  eam  (P$aL  cxvii),  id  esl  per  eam 
inlrabunt  in  cocium,  ubi  jam  boni  et  mali  non  erual 
permisti. 

Ut  ergo  superius  jam  dictum  est,  sunt  poi  tae  mor- 
tis ;  sunt  et  justitiae^  de  quibus  etiam  kaias  ait :  Ape- 
rite  poria$,  tt  ingredielur  gen$  $anctm  vel  ju$ia  (I$ai, 
xxTi).  Sed  quia  mors  intraTit  piir  fenestras  nostras 
(Jer,  ix),  squalet,  ut  supradictum  est,  animae  virgi* 
nilas,  et  gcniit  regale  sacerdolium,  dum  pro  virtuti- 
bus  rcplemur  aroaritudine  viliorum.  Egredianiur  er- 
go  dc  porlis  nu)rtis,  et  porlas  viue  reaedificemils, 
interrogantcs  quae  sil  Doiiuiii  porta,  ut  ambuiemus 
in  ca.  Porla  itaqiie  Doiiiini,  Dominus  e&t ;  quia  per 
seipsum  iios  digna(4is  cst  ad  lidem  vocare,  et  facit 
nos  seipsum  qyaerere,  invenirc,  inveutumqiie  di!i- 
gere,  in  se  sperare,  et  per  seipsum  cceleste  regnun 
iiitrarc,  et  iii  $eipso  sine  fine  gaudere^  liaec  igilur 
porla  bonilas  Domini  est ;  quia,  ut  ait  sanctus  Da-* 
vid  :  Benepiacitum  e$i  Domino  $uper  limeniee  euwa^ 
ei  in  ei$  qui  iperant  $uper  mi$irieordim  ejua  (P$mt» 
cxLVi).  Et  iterum  :  Inquir6nte$  mutem  DominHito  asn 
minuentur  omni  bono  (P$aL  xxiiii).  Jeremiis  eiiani 
de  l^i  boiiitale  loquens,  ait :  Bomu$  cil  Ehmhm 
$petantibu$  in  eum^  animm  quatrenii  itlum  \Jhnm. 
iii).  Quis  enim  vere  sustinet  Dominnnit  niai  qui 
charitatis  studio  exclusus  est  ab  omni  labe  vitiorom? 
Quis  sperat,  nisi  qui  vere  dirijjil  et  oplal  f  Quod 
enim   speramus.  per  paiieiiUam  esspectamus.  Sic 


forisve  pro  peccatis  suis  repletur  furoris  Dei 

ritudine.  Merito  lugentviae,  portae  jacent  deslruclae, 

gemunt  sacerdotes,   squalidae  sunl  virglnes,  ui 

lolius  tabiilatura  domus  quateriiario  numero  desi- 

gnala  concussa  videatur.  Unde  alibi  idem  Jeremias 

ait  :  State  in  viis,  et  videte^  ei  intetrogate  via$  Do- 

miiif  (Jer.  vi),  etc.  Viae  sunt  palriarcbae,  prophetae, 

el  alii  per  quos  ad  Cbristum,  qoi  vera  via  est,  pcr- 

tenitur.  Slcut  enim  sancti  bomines  luz  dicuntur  a 

Christo,  sic  non  incongriie  viae  possunt  dici  ab  ipso. 

tJnde  Abraham  prima  credendi  via  appellalur.  Hl 

sunf  viae  Sion,  id  est  coelestis  civitatis.  Hae  lugent 

et  gemunt^  quod  non  $int  qui  veniant  ad  tolemuita- 

iem  coelestis  patriae.  Quare?  Quia  dcstructae  sunt 

)[iortae  :  qui  6nim  praesunl  officio,  nec  ipsi  intrant, 

nec  alios  iiilrare  permiltunt.  Sacerdotes  gementes, 

tiuia    scilicet  lugent  viae;  vifgine$  $qualidtWf  quia 

deslructae  sunt  ponae.  Jure  autein  sacerdotes  virgi- 

nibus  copulamur ;  quia  virginiiate  sacerdotium  pol-» 

let,  et  virginilas  regimine  sacerdotuin  eget.  Quibas 

constupratis  gradlbus,  sequentium  turba  commori^ 

lur.  Unde  gencraliter  scquitur;  Ei  ip$a,   scilicel 

•ancla  Ecclesia,  oppre$$a  e$i  mmariiudinet  quia  ca- 

pite  languente,  id  est  ordine  praepositoriim  prava 

Hgenle,  omnia  membra,  subjecti  scilicel  populi, 

inflciontiir,  id  esl  patiuniBr,  diversis  videlicct  cla- 

dibiis  aflligunlnr.  Qiiando  tectores  populi  recta  via 

non  gradiunlur,  graviter  corruunl,  qui  lequunHir. 

Inde  est  qiiod  saepe  gelu  fructus  terrae  urit,  siccitas  ^ 

arefacit ,  grando  percutit  i   urens  venlus  vacDC4 

segeles  reddil,  nimietas  pluviarum  exstinguil  et  jd 

malurilatem  pervenire  non  sinil,  aeris  tempcslas 

atleril  et  disperdit.   Ecclesia  ergo»  peccatis  tam 

rectorum  quam  subditorum  exigentibds  amarilu- 

dine  opprimitur;  quia  saepe  ei   fames  incuinbil, 

pagana  gens  iHius  terminoo  invadit,  luporom  rabies 

bumana  membra  laniare  praesumil,  haereticorum 

perversilas  ^as  filios  seducere  ac  soi  erroris  veneno 

inficere  appetil. 

Moraliter.  Vim  Sion  lugeni^  eo  quod  non  $int  qui 
teniani  md  eolemnitmiem^  virtutes  scilicet  ad  super» 
nam  Jerusalem  ducentes,  ad  solemnitatem  aniinae 
tui  sponsus  ablalits  esl,  cum  aniMa  de  arce  super- 


bai  inlentionis  ad  exleriores  labilar  acUones.  So-  d  qiii  sperat,  sustinet ;   qui  autem  suslinel,  per  pa- 


kmnilas  ejus  est  vitae  coelestis  intima  conteniplatio : 
aed  non  $uni  qui  venimni  md  $oUmnUmtimt  efiectos 
idlicet  prioris  vit«  non  venionl  ad  solemnia  con- 
lomplalionis  divinai,  quia  deslruetae  sunl  porlae 


Sonl  enim  portae  morlis,  sunt  et  jusiitiae,  de  qut- 
bus  dlcitur  :  Aperiie  miki  portme  ju$iitieef  ei  ingreO' 
$u$  in  em$  confiiebor  Domino  (P$mi.  Gxvii),  ete.  Ter- 
lio  portas  Jerusalem  sibi  anima  fidelis  ciipil.  Et  esl 
noundumt  bic  Iria  disllngui,  scilicel  porla  qOa 
iiitretur,  el  quid  inlus  flat,  et  qni  inlreiit  In  eam. 
Quasi  4tceret :  Ut  illa  haeredilas  possil  cognosci,  o 
prophetae  et  apostoli,  qui  poriaiis  claves  regni  doelo- 
rum,  aperiie  mihi  poria$  ju$titie!,  id  est  doctrinam 


lienliam  excludit  carnales  aneclnS.  Recle  ergo  dici* 
lur  :  Bonue  e$ibominu$  epermniibue  inium;  quia 
qui  illum  per  charilatem  suslinent,  ipsius  gralia 
adjttti«  in  hac  vita  ab  imminenlibus  peiiculis,  el  in 
futura  ab  aeternis  eripiuntur  poenis.  Qui  enim  spe» 
ranl,  non  delinquuni.  Unde  David  lieneAcia-  Dei  er- 
ga  se  recognoscens»  ipsumque  bumiliter  ac  devote 
laudans,  dicebat  : 

Bonitatem  fecisti  cum  $ervo  tuo^  DomitUf  $ecundum 
verbum  iuum  (P$ai,  cxviii).  in  hac  nona  Tetb,  scili» 
cet  littera,  in  persona  Ecclesiae  gratias  Deo  agil 
propheta  de  humiliatione  et  patientia  sua,  per  quam 
venit  ad  justiliam  ;  et  quia  bonum  esl  btmilliari. 
Nam  patieniia  toHit  trislitiam,  et  pr«stal  eiiam  in 


1065  SERMONES.  -*  SERM.  \\\\.  LN  HOGATIONIBIS.  fOCe 

tribulationibus  jucundilatem.   Ideo   congnie  huic  A  qua^it,  nulli  dubiuro  quod  invenire  non  putcst^  Qui 


octonario  prsescribitur  iiltera  Tf.ut,  qu»  interprc- 
tatur  bonum  yel  exc/tiiio,  quia  hic  de  poenitent  a 
agit,  quae  excludit  tristiiiam  de  adyersis,  et  facit 
bonum  et  jucundum  pati,  Martyres  enim,  qui  verc 
miliiant  Christo,  persecutiones,  gladios,  incendia 
nou  timeptes ;  infesiis  etiam  regibus  se  obtulenint.. 
atque  iu  sua  patientia  eos  \icerunt.  Quasi  dicerct : 
IH)C6  me  justiflcationes  tuas,  quia  jam  fecisti,  o  Do- 
inine,  bonitatem,  tcI  jucunditatem,  vel  suavitatem 
cura  servo  tuo.  Fecisti  ut  bonum  delectct,  faeicndo 
fllium  qui  servus  fuit.  Et  est  magnum  Dei  donum, 
ut  bonum  opus  non  timore  pccnae  (iat,  sed  amore 
justitiae;  non  servililer,  sed  libcraliter.  Servus 
enim,  quod  prius  erai,  iion  manet  in*domo  in  aeter< 


ergo  sponsum  animae*  id  est  Christum  invenire  de- 
siderat,  lcctum  eieat,  ad  dieni  venial,  qu:erat  donec 
inveniat.  Ubi  autein  Deus  quaerendus  sit,  Moyses 
innuit,  cum  ait  :  Prope  est  verbum  in  ore  tuo,  et  in 
corde  tuo  {Deut.  xix).  De  quo  etiani  David  dicit  :  In 
paee  (actut  e$t  loeu$  ejut^  et  habitatio  eju$  m  Sion 
(P$aL  Lxxv).  Ac  si  apertius  diceret  :  In'pace  faetu$ 
e$i  locu$  ejtt$,  Dei  Tidelicet  in  illis  qui  pacem  in  se 
fecerunt  habentes  concordiam  cum  moribus  sanctis, 
et  litigium  cnm  vitiis.  Nam  non  pote^t  esse,  quan- 
diu  hoino  in  hoc  tabernaculo  ingemisnt,  ut  fomes 
peccati  eum  non  inquietet ;  sed  ei  consentire  non 
debct.  Si  autem  surrexerit  ira,  talem  se  faciat,  iit 
in  eo  non  inveniat  arnia  iniquilati,  quibus  exlendat 


««.■....,    «fuvu    ym,^»    ^.  --,      ..w -.  — ^ -—     -- , ,     -^ 

num  ;  filius  manet,  quod  modo  est.  De  servo  enim      manum  ad  proximum.  Vel  si  surrexerint  alii  motus 


factus  est  filius.  Ycl  ita  ctiam  :  Modo  intelligatur 
servus,  sciiicet  humilis,  non  superbus.  Magnum  cst 
ergo,  ut  jamdiximus,  donum  Dci,  quo  adversa  pa- 
tienter  toleramus,  et  de  bcneficiis  collatis  humililer 
Deo  gratias  referimus,  de  perpctralis  culpis  pceiii* 
tentiam  agimus,  et  ut  ne  iterum  pcccemus,  nosmeti- 
psos  prudenter  castigamus.  Nam  qui  verc  Dcum  co- 
gnoscit  et  diligit,  benigntim  esse  illum  et  misericor- 
dem  inteUigit.  Benignitatem  quippe  Dei  Psalmi- 
graphus  in  muliisexpierius  fuerat,  cum  de  illo  dcvote 
et  cum  quadam  admiratione  dicebat :  Quam  bonu$ 
Israel  Deu$,  hi$  yui  recto  $uttt  corde  (P$al.  Lxxii.)  I 
Augustinus :  Fidelis  scrvus  erroris  sui  recordans, 


illiciti,  non  instrumenta  inveniant  iniquitatis.  t'n- 
de  Paulus  :  E$t  peccatum  tit  ve$tro  mortali  corpore, 
$ed  non  regnet  (Rom,  vi).  Nam  oportet  ut  quisquis 
sit  in  Judsea,  id  cst  per  confessionem  recipiat  re* 
niissionem,  utsic  Deum  videre  merealur;  nuiic  pcr 
fidem,  postea  secundum  spcciem.  Posiquam  ergo 
videns  est  Israel,  rcslat  ut  sit  Jerosolymitanus,  et 
sic  pacem  habeat  cum  Deo ;  quia,  quandiu  quisqtie 
confiteri  dedignatur,  quasi  cum  Deo  per  elationem 
riiatur ;  quandiu  displicet  Deo,  quod  nobis  placet 
cum  eo  rixaniur.  Sibi  enim  displicet  ebrietas,  nobis 
placet ;  sibi  displicet  furtum,  nos  laudamus  furem ; 
sibi  displicet  novitas,  nobis  vetustas  ;  et  sic  ab  ejus 


et  Inde  poenitens,  seque  castigans,  cum  admiratio-  c  imaginc  in  qua  creati  sumus,  nosmetipsos  externii- 


ne  dicit  :  Qiiam  bonut^  id  est  jucundus  est  Deus  Is* 
rael !  quod  non  semper  mihi  visum  fuit.  Sed  quibus 
€st  bonus  et  jucundus?  His  videlicet  qui  rectosunt 
corde.  Pcrversis  autem  penrersus  videlur.  Scqui- 
tiir  :  Mei  autem  pene  moti  $unt  pede$ ;  pene  effu$i 
$unt  gre$su$  mei,  Quasi  diceret :  Modo  fateor  bonum 
esse  Deum ;  sed  prins,  cum  non  rectum  cor  esset 
iDihi,  pene  nioti  sunt  pedes  mei  ad  errandum,  pene 
effiisi  sunt  gressus  mei  ad  lapsuin.  Non  omnino 
inoti  sunt  pedes,  vel  effusi  snnt  gressiis,  sed  pene ; 
qiiia  coeperam  errare,  sed  non  erraveram ;  coepe- 
rara  cadere,  sed  non  cecideram  :  et  sunt  idem  pedes 
et  gressus,  scilicet  mentis  affectus.  Cassiodorus : 
Vel  pedei  accipit  pro  arbitrio  mentis  quod  a  verita- 
te  dtscrepabat,  cum  perfecte  Deum  esse  bonum  no:^  ^ 
cogAoscebal.  Non  ergo  perit,  quia  cito  rediit,  duni 
Deum  rectis  corde  suinme  bonum  esse  credidit. 

Recte  ergo  dicitur  :  Bonue  ett  Dominut  tperanti* 
bu  fVet^m.  {Thren.  ui).  Et  ne  otiosa  sit  spes,  conti- 
nuo  subdit :  Anima  quctrenti  iUum;  quoniam  qui 
sperat,  necdum  habct,  sed  fruitur  in  spe  quod  ha* 
Lebit  in  re.  Cnde  dicitur :  In  leetuh  meo  per  noctem 
quativi  quem  diligit  anima  mea  (Cant.  iii).  Ubi  qua- 
tuor  omni  quaercnti  necessaria  notantur  :  ut  scilicet 
apud  se  prinuim  deliberet,  quid  quaerat ;  et  ubi,  et 
quando,  et  quandiu.  donec  scilicet  inveniat.  Qui 
enim  in  lecio  tiuietis,  et  in  nocle  caecitatis  Detnn 

(32)  lab  III  Sent,,  cap;  i,  scd  paulo  alilcr. 
Patrol.  CCVllI. 


namus.  Sed  si  quandoque  noLis  placuerit,  quod  si« 
bi  placet ;  jam  cessarous  a  rixis  ;  et  paceni  cum  eo 
facimus»  reformando  nos  suae  imagini.  Unde  et  nune 
dicitur  ;  Faclut  ett  in  pace  locut  ejut%  et  tandem  ha- 
bitalio  ejns  in  Sion  erit,  id  est  iki  veris  contem- 
platoribus,  non  eontemplantibut  ea  quce  videntnr,  ted 
qute  non  videnlur  [H  Cor»  iv). 

Ut  ergo  jam  dictum  est,  Bonut  ett  Dominut  tpc" 
rantibm  in  eum^  animte  qua^enti  illum,  sed  in  loco 
pacis.  In  pace  quippe  factut  ett  lccut,  id  est  in  eoi- 
dibus  Deum  et  proximum  diligentium,  pacem  et 
concordiam  amantium,  lites  et  rixas  odientiuni,  est 
babitatio  ejus.  Ipsequippe  loquitur  pac«m  in  plebem 
tuam,  et  in  eot  qui  eonvertuntur  ad  ipsum  (Ptal,  iv). 
Quia  ergo  Deus  immensus  est,  semper  quaerendua 
est,  et  exspectandus,  et  inter  praesentis  tempori» 
flagella  devote  Invocandus ;  quia  profeito  ipse  est 
miserorura  salus,  et  afllictorum  ad  se  vcraciter  cl*- 
mantium  liberator  piisstmus. 

Inter  adversa  igitur,  dilectissloii  IWitres,  quae  jo-* 
ste  nobit  pro  peccatis  nostris  inferuntur,  niala  qtiai 
fecimus,  neces«e  est  ut  ad  niemoriara  reducamuft, 
eteidemjustissimo  judici  grailas  agamus,  <>jusqiie 
justitiam  laudemus,  ut  ipsius  clementia  simul  et  % 
vitiorum  sordibus  mundari,  et  ab  riinminentibH» 
malis  liberari  possimus.  Unde  Hispanfnrnm  iSto* 
ctor  Isidorus  (32).  S/  tit  pnrgari  a  cntpa  inier  ^a^jei- 


^\ 


1067 


S.  MARTIM  LEGIONENSiS 


1068 


la  U  accusa,  et  Deijustitiam  tauda,  Et  iierum  :  Qui  X  correptionis  exordia  antiquus  ho$li$  $ubrepat,  aique 


inter  Dei  flagella  murmurai,  jusliliam  judicanti$  ac 
cu$att  eumque  ampliu$  ad  iracundiam  provocat.  Nam 
et  bealus  Job  ia  flagella  Dci  non  murmurabat,  sad 
squanimiler  ea  lolertn»,  dicebal :  /Von  contradicam 
$€rmonibu$  $ancti  (Job^  \i).  Netfuaquam  de  ju$titia 
percuti§nti$  murmurat ,  qui  percu$$orem  $uum , 
etiam  inter  terbera  $anctum  vocat,  Gregorius  (33). 
Sciendum  e$t,  quia  aliquando  no$  adver$ariu$^  a/t- 
quando  autem  conterit  Deu$.  Excontritione  auiem  ad» 
versarii^  a  virtute  dectdimu$:  per  contritionem  veroDo-- 
mini  fraeti  a  vitii$  in  virtute  roboramur,  Hanc  contri- 
tionem  Propheta  conspexerat^  cum  dicebat :  c  Rege$eo$ 
in  virga  ferrea^  et  tanquam  va$  figuti  confringe$  eo$ 
(P$at.  ii).  > 


ad  virtutum  confractionem  trahat ;  $anctu$  vir  con- 
grue  exorat,  dicen$  :  c  Quiccepit^  ip$e  me  conterat.  > 
Ac  $i  aperte  dicat :  Hoc  quod  in  me  exor$u$  e$t^  per^ 
ficere  feriendo  non  de$inat^  nec  de$ertum  me  adver" 
$ario  ad  contritionem  tradat,  Lnde  et  bene  $ubditur: 
c  Salvat  manum  $uam,  et  $uccidat  me,  >  S(spe  nani- 
que  fiducia  longce  pro$peritati$  inftati,  in  qmodam 
$tatu  elationi$  erigimur,  Cumqne  no$  extolti  Coih 
ditor  con$picit^  $i  amorem  $uum  erga  no$  per  verbera 
non  exercet^  qua$i  ad  ferienda  no$tra  vitia  mamuu 
ligatam  tenet.  An  non  affectu  $ui  manum  ligaterat^ 
cum  peccanli  populo  dicebat  f  c  Jam  non  ira$car  tibi, 
etzelu$  meu$  rece$$it  a  te  (I$ai  liv;  Ezech.jiyi).  > 
Sotvat  ergo  manum  dicitur^  et  exerceat   affectum. 


Quasi  dicerel :  Dabo  tibi  gentes,  el  merilo  :  quia  ^  Recte  autem  $ubjungilur  :  c  Et  $uccidat  me.  >  Cvtii 


iHni  eris  tyrannus  in  virga  ferrea,  id  est  in  justitia 
inflexibili,  vel  in  regali  potestate,  sed  in  misericor- 
dia.  Augustinus  :  Et  confringes  eos,  ad  vitam,  tan- 
quam  va$  figuli,  id  est  secundum  hoc  quod  sunt  vas 
figuli,  scilicet  lutum,  id  est  quidquid  de  peccato- 
re  (5i)  iimo  Gontraxerunt,  conteres  in  eis.  Vel  ita 
ut  partim  in  bono,  partim  in  malo  accipiatur  juxta 
illud  Simeonis  :  Ecce  po$itu$  e$t  hic  in  ruinam^  et  in 
resurrectionem  multorum  (Luc  ii) ;  ut  qui  ju$tu$  e$t 
iu$tificetur  adhue  :  et  qui  $ordidu$  (55)  es(,  $orde$cat 
adhue  (Apoc.  xxii).  Cassiodorus  :  Bege$^  inquit,  in 
virga  ferrea  castigando  bonos  videlicet  in  misericor- 
dia.  Haec  est  regalis  polestas  Ghristi.  Et  confringe$ 
eo$,  peccatores  scilicel,  permittendo  eos  aroplius  q 
sordescere,  qui  sunt  tanquam  vas  figuli,  quod  et 
luteum  est,  et  faciie  frangitur. 

(5G)  /}i  virga  itaque^  ut  dietum  e$t  ,  'no$  Domi- 
vu$  regit  et  conterit ;  quia  dihpen$ationi$  $u(s  forti 
rectitudine  cum  no$  iHteriu$  reficit^  exteriue  afi^ 
git.  Piam  quo  regimine  virtutem  earni$  humiliat^ 
intenlionem  $piritu$  exaltat.  Unde  et  hcsc  eadem 
contrilio  va$i  figuli  comparatur^  $icut  per  Pau- 
tum  dicitur :  <  Habemu$  the$aurum  i$tum  in  oa- 
$is  fictilibu$  (II  Cor.  iv),  >  id  e$t  in  corporibu$,  Qui 
$imul  contritionem  et  regimen  exprimen$,  ait  :  c  Lt- 
cet  i$f  qni  fori$  e$t  no$ter  homo,  corrumpitur :  lamen 
i$^  qui  intu$  e$t,  renovatur  de  die  in  diem  (ibid.) 
Sanctu$  igitur  vir,  qui  appropinquare  Deo  etiam  per 


enm  $ecur(f$  no$,  ac  de  virtutum  affluentia  elatos 
repentinu$  vel  ftageiii  dolor^  vet  infirmilati$  tentaiio 
percutit,  protinus  ab  $tatu$  $ui  vertice  menti$  Ho$tres 
elatio  $ucci$a  cadit^  ut  de  $emetip$a  niliit  audeai^  $ed 
infirmitati$  ictu  pro$lrata  manum  levanti$  qucerat. 
Hinc  e$t  quod  $ancti  viri,  cum  de  occulta  erga  $e  dis- 
positione  $u$pecti  $unt,  plu$  pro$pera  ip$a  pertimeS" 
cunt.  Tentari  appetunt,  ftagetlari  concujn$cunt;  qua- 
tenu$  incautam  mentem  dotor  et  metu$  erudiat^  et  ia 
hac  peregrinationie  via,  ho$te  ex  in$idii$  erumpente^ 
$ua  eum  deteriu$  $ecurita$  $Urnat.  Hine  P$almi$ta 
ait :  Proba  me,  Domine,  et  tentame:jure  rene$  meos^ 
et  cor  meum  (Psat.  xxv.)  > 

Quasi  diceret :  quia  dilec^a  nullus  intelligit,  ne 
quid  occultorum  meorum  lateat  me ;  proba  me,  /)o- 
mine^  et  tenta  me,  id  est  tentationibug  proba  me, 
hocest  Judicame  probatum,  vel  indica;  non  tibi, 
qaia  omnia  nosti,  sed  mihi  et  bonniiiibus,  ne  quid 
delicti  remaneat.  Ideo,  dicit,  tenta  me ;  quia,  nisi 
tentaret,  negligentes  essemus.  Cassiodorus  : 

Nota  quod  tentat  Deus,  tentat  homo,  tentat  dia- 
bolus ;  sed  aiiter  Deus,  aliter  homo,  et  aliter  dia- 
bolus.  Tentat  Dcus  ut  erudiat;  tenut  bomo  iH 
quod  nescit  discat;  tentat  diabolus  ut  seducat. 
Dci  ergo  tenlatio  probatio  est,  qualiter  Deus  tenU- 
vit  Abraham  (Gen.  xxii).  Attende,  quod  hic  per- 
fectus  vir  in  persona  perfectorum  precatur  tribula- 
tiones,  ne  quis  de  eis  murmuret.  Unde  subdit,  el 


flagetla  desiderai^  per  $piritum  humiliiati$  dicat :  D  ig>»c  tribulationis   scilicet,  ure  renes  meos  ei  eor 


c  Qui  ccepitf  ipse  me  conlerat  (Job.  vi).  >  Pterutn- 
que  cnim  viiiorum  contrilionem  in  nobis  Dontinu$ 
agere  inchoat,  sed  cum  mens  ex  ipso  exordio  pro- 
fectibue  extolliturf  $t  $e  jam  qua$i  de  virtutibu$  eri- 
gitf  $<evienti  contra  $e  adver$ario  aditum  pandit ;  qui 
cordi$  intima  penetran$,  omne  qubd  in  ea  de  $tudio 
bonte  inchoationi$  inveneritf  confringit;  tantoque  se 
vehementius  in  ejus  confractione  exhibet,  quanto  et 
gravius^  quia  tel  ad  modicum  fuerat  projeetus^  dolet. 
Vnde  et  teste  Evangelio  voce  veritatis,  ad  neglectam 
domum  con$cienttw  $pmtu$  qui  $olu$  ejitt,  nim  $pi' 
ritibu$  teptem  redii  (Luc.  xi).  Ne  ergo  posi  dtvina 

(55)  Lib.  VII  Morat.f  cap.  7. 
fii)  Glossa  intei  lin.,  peccati. 


meum.  Augu$tinu$.Ure  rene$  meo$eicor  inaim,  id 
est  adhibe  purgatorium  medicinale  trtbulationis 
delectationibus  meis,  ne  quid  mali  delectet  me ;  et 
cogitationibus,  ne  quid  mali  cogitcm.  Cor  namquei 
pro  cogiUtionibus,  renes  vero  pro  delectalionibut 
posuit.  Quia  igitur  Dei  flagellis  a  peccatis  purg|i* 
mur,  iie  negligentia  torpeauius ;  adversus  Deum  in 
eis  murmurare  non  deberous.  Ad  utiliutem  quippe 
nostram  proficil,  dum  nos  divina  boniUs  verberi- 
bus  atterit.  Nam  et  ii;  hoc  mundo  ad  hoc  nali  su« 
mus,  ut  praevaricalionis  sententiam  toleremus. 
Quod  sanctus  David    intelligens,  imo   pro   cerio 

(55)  Collatcnilis,  in  sordlbus. 
(50}  Rurs.  Greg. 


\md 


SERMONES.  —  SERM.  XXIX.  IX  ROGATIONIBUS. 


1070 


sciens,  lacrymans  dicebal  :  Ego  in  (lageUa  puratui  A  gnare,  in  semetiptis  spem  ponere,  iniquitaUm  quo- 


gum,  et  dolor  meus  in  eonspectu  meo  semper  (Psal, 
xsxvu).  Cassiodorus :  Paratus  sum  ad  flagella, 
sciens  me  deliquisse,  Augustinus  :  Ad  flagella  pu- 
^atus,  id  esl  ad  hoc  sum  natus,  ut  flagella  reram,  quia 
flageUat  Deus  omnem  Gliom  quem  recipit  [Hebr, 
tii). 

Hecle  quippe  vir  sanctus  ait,  ad  fiagella  paratus 
sum;  quia  dum  bonorum  virorum  mentes  suae 
corruptionis  vulnus  (37)  sine  putredine  non  esse 
considerant;  libenter  se  sub  manu  medici  ad  seciio^ 
nes  parant;  ut  aperto  vulnere  virus  peccati  exeat, 
quod  sana  cute  inius  occidebat.  Unde  et  adhuc  sub- 
ditur :  c  Ha^e  mt/ii  sit  consolatio,  ut  affltgens  me  do" 
lore,  non  parcat.  i  Electi  quique,  cum  perpetrasse 


tidie  sine  illo  deiiderii  defectu  perpetrare.  Hinc  est 
quod  electis  perPsalmislam  dicilur :  Mriliter  agite, 
et  confortetur  cortestrum,  omnes  quisperatis  inDo- 
mino  (PsaL  xxx).  Ac  si  diceret :  Yiriliter  agite,  id 
est  nolite  deUcere  in  laborrbus ;  et  confortetur  cor 
vestrum  in  spe  tanlae  mercedis,  etiamsi  caro  infif* 
malur  ;  omnes  qui  speratis  in  Domino^  noit  in  sae- 
culo,  *scilicet  qui  prapmium  laboris  vestri  speratis 
in  Domino,  et  non  in  alia  re,  nisi  in  ipso  Domino^ 
De  fortitudine  etiam  reproborum  per  Isaiam  prophe- 
tam  eisdem  reprobis  dicilur :  Vo?  qui  pptentes  estis 
ttd  bibendum  vinum,  et  viri  fortes  ad  miscendam 
^brieiatem.  (Isai.  v).  >  Hinc  per  Saiomonem,  quo- 
niam  sancti  quique  sine  ulla  debililate  desiderii  in- 


se  illicita  noverunt,  sed  prescrutantes  inveniunt,  quia  "  tern'am  requiem  cot^mplantur,  dicitur :  c  En  leetu- 

nuUa  pro  Hlicitis  adversaperpessisunt ;  vi  immensce 

formidinis  tabescunt,  pavore  cestuant,  sinistris  agitati 

suspicionibus  laborant;  nein  aHernum  se  Dei  gratia 

deseruerit,  quos  in  pra:senti   vita  maii  sui  retributio 

nulla  castigat.   Timcnt,  ne  ultio,  qux  suspenditur, 

gravior  in  fine  servetur.  Feriri  paterna   correcliove 

desiderant,  et  dotorem  vulneris  medicamenttim  salutis 

putant.llecte  ergo  nunc  dicitur :  c  Bcec  mihisit  con- 

sotatio,  ut  afftigens  me  non  parcat.  i  Ae  si  aperte  di' 

cat :  Quia  quit^usdam  hic  parcit,  ut  eos  in  perpetuum 

feriatf  et  atios  percutit,  ut  eis  iV  perpetuum  parcat, 

ex  afflictione  consotjr ;  quia  corruptionis  humano! 

putredinem  scienf,  ad  spem  saluiis  ex  vulnere  certus 

reddor.  Quod  quia  non    iumente,  sed  humiii  mente 


lum  Satomonis  sexaginta  forles  ambiunt  ex  fortissi- 
mis  Israet;  omnes  tenentes  gladios,et  ad  beiiado- 
ctissimi  (Cant.  ui).  i  Binc  Psaimista  contra  repro- 
bus  Redemptoris  vocem  in  pasitione  positi  insinuans, 
ait:  c  Ecce  ceperunt  animam  meam,  irruerunl  iti 
me  fortes(Psat.  lviii).  i  Quam  bene  utramque  for» 
titudinem  Isaias  comptexus  est,  dicens :  c  Qtit  coii- 
fidunt  in  Domino  mutabunt  fortitudinem  (Isai.  xl).  i 
Qui  enim  nequaquam,  c  sument,  i  sed,  i  mutabnnt^  » 
dixit :  profecto  patenter  innotuit,  aiiam  esse,  qua: 
ponitur,  et  aiiam  ques  inchoatur.  An  non  etiam  re* 
probi  fortes  sunt;qu\  ad  prcesentis  vitce  concupiscen^ 
tiam  tottaboribus  currunt^  periculis  se  audacter  ob^ 
jiciuntf  pro  iucris  contumeiias  tibenter  ferunt,  ab  ap- 


edidit^  subjungendo,  ut    pra:diximus,  patefecit^  di-  C  petitus  sui  libidine  nulia  victi  contrarietate  resiimnl^ 


cens  :  t  Non  eontradicam  sermonibus  sancti.  i  Pte- 
rumque  ad  nos  verba  Dei  non  sunt  sonitus  dietorum^ 
sed  effectus  operationttm.  In  eo  enim  nobis  loquitur, 
quod  crga  nos  tacitus  operatur.  Beatus  igilur  Job 
sermonibus  Dei  contradiceret,  si  de  ejus  percussioHi" 
bus  murmuraret.  Sed  quid  de  percussore  suo  sentiat, 
indicat,  qui,  sicut  jam  diximus,  quem  ferientem  to- 
lerat  sanctum  vocat.  Nam  et  quod  ipse  Deum  in  fla- 
gellis  suis  laudat,  quid  nos  in  percussionibus  no- 
stris  agere  debeamus,  insiuuat.  Typum  enim  san- 
etae  Ecclesiae  lenet,  et  ideo  in  suis  verbis  alque 
operibus  universam  Ecclesiam  docet. 

Sequitur :  c  Quce  est  enim  fortitudo  mea  ut  susti- 
niam  f  aui  qttis  finis  meus  ut  patienter  agam  f  i 
Sciendum  tamen  est  quod  alia  justorum^  atque  aiia 
est  fortitudo  reproborum.  Justorum  quippe  fortitudo 
est,  carnem  vincere,  propriis  voiuptalibus  contraire^ 
delectationem  vitw  prwsentis  exstinguere,  hujus 
mundi  aspera  pro  aternis  prcsmii$  amare,  prosperi- 
tatis  biandimenta  contemnere,  adversiiatis  metum  in 
corde  exstinguere.  Reproborum  vero  fortitudo  est 
transitoria  sine  cessatione  diiigere,  contra  flagetta 
Conditoris  insensibititer  perdurare^  ab  amore  tempo-  • 
raiium  rerum,  nec  ex  adversitate  quiescere,  ad  ina- 
nem  aloriam  etiam  cum  vitce  detrimento  pervenire, ' 
malitiic  augmenta  qumrere,  bonorum  vitam  non  sotum 
rerbis  ac  pravis  moribus,  sed  etiam  gtadiis   impu' 

(37j  licrum,  Grcgor. 


percussionibus  durescunt,  et  maia  mundi  toterant 
pro  mundOj  ejusque^  ut  ita  dixerim,  gaudia  quceren- 
tes^  perdunt,  nec  tamen  hcec  pendendo  fatiganturf 
Undeex  humani  generis  voee  per  Jeremiam  dicitur: 
i  Inebriavit  me  absyntliio  (Thren.  iii).  i Ebrius  quippe, 
quodpatitur,  nescit.  Absynthio  igitur  est  ebrius,  qui 
pro  amore  prcesentis  swcuti  a  praceptis  Dei  et  sensu 
ralionis  est  atienus  :  dum  quidquid  pro  mundo  susii" 
net,  ieve  wstimat;  iaboris  amaritudinem^  quam  tote" 
rat,  ignorat;  quia  nimirum  detectabiliter  ad  cuncta 
duciturt  in  quibus  posnaliter  fatigatur.  At  coutra  vir 
justus  ad  mundi  pericuta  pro  mundo  toietanda  debi» 
iis  esse  studet^  finem  suum  conspicit^  prcesens  viia^ 
quam  sit  transiloria^  attendit,  et  pro  ea  exterius  ia- 
bores  perpeti  renuit,  cujus  intrinsecus  deiectationens 
vincit.  Beatus  igiturJob  prwsentis  vitce  adversitati-' 
bus  pressus,  ex  sua  dicat,  dieat  et  ex  omnium  voce 
fideiium  :  c  Qu<e  est  enim  fortitudo  mea  ut  susti< 
neamf  aut  quis  finis  meus  ut  patienter  agamf  9  Ac 
si  aperte  tniintiel,  dicens :  Maia  mundi  pro  mundo 
toterare  nequeo,  quia  jam  in  ejus  desiderio  foTti% 
non  sum.  Dum  enlm  prccsentis  vitce  finem  eonspicio^ 
cur  pondus  ejus  patior^  cujus  appelilum  caico  f  Et 
quia  injusti  quique,  ut  diximus^  tanto  fortiui  laborsM 
itlius  perferunt,  quanto  avidius  ejus  deiectatione 
pascunlur;  recte  mox  eamdem  reproborum  fortiiudii 
nem  subdil^  dicens  : 


I07f  S.  MARTLNl 

c  Nee  fortitudo  lapidum  fortitudo  mea^  nec  caro 
mea  cenea  est.  »  Quid  hoc^loco  cere  aut  lapidibus^ 
fftit  insensibifium  hominum  corda  iignalur^  qum  sa^pe 
et  supernos  ictus  accipiunt,  et  tamen  nulla  disciplince 
percussione  moUescunt  ?  Quo  contra  electis  per  pro» 
phetam,  pollicente  Domino,  dicitur :  c  ToUam  vobis 
cor lapideum,  et  dabo  vobis  cor  carneum  {Ezech.xi):  » 
Puulus  quoque  ait :  »  Si  linguis  hominum  loquar,  et 
angelorum,  charitatem  autem  non  habeam,  factus 
sum  velut  ces  sonans,  aut  cymbalum  tinniens  (I  Cor. 
xiii).  Scimus  autem,  quod  percussi  lapides  clarum 
sonitum  reddere  nequeunt ;  ces  vero  cum  percutitvr, 
canorus  valde  sonitus  ex  ejus  percussione  formatur, 
Quod  quia  ul  lapides  vitacaret,  sensum  in  sonitu  non 
habet.  Et  sunt  nonnuUi,  qui  lapidibus  simiies,  ita  ail 
pietatis  preecepta  duruerunt,  ut  cum  eos  percussio 
supernce  animadversionis  examinat,  nequaquam  so- 
nitum  humilis  confessionis  reddunt.  Quidam  vero 
metaUo  ceris  innullo  discrepantes,  cum  flageUa  sti- 
pernw  percussionis,  accipiunt,  pioe  confessionis  soni- 
tum  emittunt,  sed  quia  humilitatis  voces  ex  corde 
non  proferunt,  ad  slalum  salutis  reducti  nesciunt 
quod  promiserunt.  IIU  ergo  more  lapidum  percUssi, 
nec  voees  habent ;  isti  autem  in  nuUo  ceris  imitatio^ 
nem  fugiunt,  qui  in  percussione  positi,  bona,  quce 
non  sentiunl,  loquunlur.  lUi  venerationi  ferientis  et 
verba  denegant :  isti  poUicentes  quod  non  implent,  sine 
vita  clamant.  Vir  igitur  sanctus  reproborum  duri- 
ftam,  inter  verbera  fugiens,  dicat  in  persona  electo-- 
rum:  c  Nec  fortitudo  lapidum,  fortitudo  mea,  nec 
caro  mea  ceneaest.  »  Ac  si  aperte  fateretur,  dicens: 
Reproborum  simiUtudinem  sub  disciplinoe  verbere 
fugto,  nec  more  lapidum  ita  obdurui,  ut  sub  percus' 
sionis  slimulOf  a  mysterio  confessionis  obmutescam ; 
nec  rursum  quasi  ces  vocem  confessionis  resono,  et 
sensum  vocis  ignoro. 

Nos  ergo,  dilectissimi  fratres,  necesse  est  ul 
exeroplo  beati  Job  iuter  Dei  flagelia  forlitudinero 
lapidum  et  aeris  insensibilitatem  fugianius;  id  est 
duritiam  roenlis,  ct  vOces  infructuosae  confessionis 
caveamus  ;  Tidelicet  ut  nec  mens  ad  recolenda  Dei 
licneficia  obdurescat,  nec  ad  proferendas  bumiiis 
confessionis  et  laudis  voces  sensus  torpeat ;  sed 
inter  verbera  humiiiter  conftiendo  peccata  nostra 
GOgno8camu8,et  Dei  justitiam  laudemus.  Unde  Je> 
remias  in  sprritu  sanclam  Ecclesiam  inter  prae- 
seniis  mundi  periciila  constiiutain  praevidens*  ejus- 
que  miseriis  ut  vir  pius  condolens,  consuiendo  lo- 
f|uitur,  dicens  :  ConiurgCj  lauda  in  nocte,  in  prin- 
lipio  vigiUarum,  et  effunde  sicut  aquam  cor  tuum 
ante  conspectum  Domini.  Leva  ad  eum  manus  tuas 
pro  animabus  parvulorum  tuorum,  qui  deftcerunt 
in  famCt  et  pereunt  in  capite  omnium  compitorum 
{Thren.  ii).  Coiisurge,  inquit,  propheta,  et  iauda 
in  nocte  et  caetera.  In  nocte  consurgit,  qui  de  tri- 
bulatione  vel  angustia  pnesentis  vilas  spe  coelestiuin 
bonorum  elcvatus,  torporem  negligenti.-e  exciit  t, 
eP  indefessus  contra  omnia  advcrsa  virililer  se  nc- 
cwpL  latu/a,  inquit,  in  principio  vigiliarum;  quia 


LEGIONENSIS  1071 

A  videlicet  callidns  hostis  dum  flagella  ingerii,  ui 
Deus  blasphemetur,  intcndit.  Unde  ailbealus  icb: 
Sicut  Domino  placuit,  ita  factum  est ;  sil  nomen  Do- 
mtnt  benedictum  {Job.  i).  In  principio  vigillanini 
laudare  debemus,  ut  omnia,  quse  agimus  aut  pat* 
mur,  ad  laudcm  et  gloriam  ejus  referamus,  ne  tcH'* 
pentes  in  principio  operis,  opprimamiir  somno  de- 
ceptionis.  Unde  Apostohis  :  Omnia  in  gloriam  Dei 
facite  {I  Cor.  x) :  gratias  agentes  Deo  et  Patri  per 
Christum  {Coloss.  in).  Debemus  Deum  voce  et  corde 
laudare,  et  nomen  Chrisli  non  taiHum  verbis,  sed 
et  factis  exaltare.  Ac  si  diceret :  Omnia  in  nomiiie 
Domini  nostri  Jesu  Cbristi,  non  ad  vestram,  sed  ad 
gloriam  ejus  facite,  gratias  agentest  non  legi,  sed 
Deo  et  Patri  per  ipsum  Chrislum,  per  quem  dedit 

^  omnia.  Quasi  diceret :  omnia  nen  solum  qiue  fiicitis 
opere  aut  verbo,  sed  et  in  cogitatione,  et  si  qua  aiia 
sunt.  Vel  quidquid  facitis,  facite  omne,  Id  est  per- 
fectuin  Deo  attribuendo,  et  hoc  est  in  nomiue  Do« 
mini  Jesu  Chrisii. 

)n  principio  ergo  vigiliarum,  ut  dictum  est, 
Deum  laudare  debemus,  id  est  ut  omnia  bona  qoas 
agimus,  aut  adversa  quae  patimur,  ad  Dei  laudem 
referamus.  Sciendum  tamen  est,  quia  multae  sunt 
vigiKse,  in  quibus  laudandus  e^i  Deus;  et  maxime 
praecavendum,  ne  ex  initio  intentiouis  opus  con- 
demnetur.  Cum  autem  opus  bene  incipitur,  restant 
adhuc  vigiliae  quibus  usque  ad  flnem  in  gloria  Dei 
consumetur.  E/funde^  inquit,  sicut  aquam  cor  tuum, 

Q  Ille  sicut  aqua  cor  cfTundit  in  conspectu  Dooiiiii, 
qui  ex  inlimo  aflectu  cordis  lacrymas  prodacit 
compunctionis ;  quia  sacrificium  Deo  spiritus  est 
contribulatus  (Psal.  l).  Si  tamen  tanlus  lacryma- 
rum  imber  non  afl*ueril,  non  est  desperandum. 
Unde  dicitur  :  Expandi  manus  meas  ad  U ;  animam 
meamsicut  terram  sine  aqua  tibi  (PsaL  cxLii).Cas- 
siodorus :  Expandi  in  oratione  manus  ad  te»  fonnam 
crucis  signiGcans,  quae  et  salus.  Yel  expandi  mc* 
nus  meas  ad  te,  id  est  dilatavi  affectus  vel  opera 
quae  prius  erant  contracta  ;  et  anima  mea^  quae  est 
per  se  sicut  terra  sine  aqua^  hseret  tibi^  non  mibi, 
quia  eam  rigare  non  possum.  Augustinus,  Tu  Deus  • 
complue  animam  meam,  ut  fructiim  plus  afferat, 
qiiia  arida  est.  Animam  arentem  sicut  terrara  sinc 

l^  aqua  peenitens  coram  Domino  expandit,  ut  Irrigel 
imbribus  suis,  ille  qui  sitienti  populo  aquas  de 
petra  produxit  {Exod.  xvii).  Cor  qooque  sicut  aqna 
effunditur,  quoniam  liquefactum  aroore  Dei  el 
proximi  quasi  glacies  charitatis  calore  resolTitnr. 
Unde  sequitur :  Iscva  ad  Deum  manU9  lutu  pro 
animabus  parvuiorum  tuorum,  Pro  parvulis  manum 
ad  Deum  levat,  qui  opera  misericordis  pro  huini- 
libus  membris  Christi  exaltat,  qui  fame  et  siii 
pereunl,  quia  terrenis  adhaeserunt.  Haec  est  autein 
perfecta  charitas,  ut  cor  quasi  aqua  eflundatur  ad 
Deum,  et  nianus  roisericorditer  leventur  ad  proxi- 
mum.  Sicut  Moyscs  levasse  manus  legitur,  ne  po- 
puhis  Dei  vincerelur  (ibid.) ;  sic  parvuli  Ecclcsiae, 
vel  tcneras  cogiiatiooes  animae  viiicuntor»  nisi  ma 


1073 


SLKMONES.  -  SERM.  IXIX.  IN  ROGATIONIBUS. 


«074 


jorum  palrocinio  ¥el  divino  auxilio  eouserventur.  a  populura  non  ad  damnationem  percotiat,  sed  mise- 


Unde  iu  Cantico  amoris  spirilualis  dicitur  :  Anima 
mea  Uquefacta  t$t^  ui  locutu$  e$t  (Cant,  v)  Chrislus. 
Non  enira  cor  vel  anima  resolvilur  a  frigore  infide- 
lilaiis,  nisi  calore  divinae  inspirationis.  Ideo  ergo 
semper  orandum,  ut  surgat  Aquilo,  yeniat  ausler, 
et  Quanl  aromata  charitatis  (Cant.  iv).  Tunc  enim 
fluunt  aromata  oralionum,  cuni  mens^  divino  Spi- 
ritu  afUatur.  Sed  ne  sola  Dei  dileclio  sufficere  vi- 
deatur,  levandae  sunl  manus  pro  parvulis,  qui  pe- 
reunl  fame  verbi  Dei  in  capile  omnium  compito- 
rum.  Nisi  enim  iu  viis  et  in  capite  compilorum 
essent,  fame  vci  siti  verbi  Dei,  et  adversitatibus 
mundi  bujus  non  laborassent.  liiud  iter  dicitur 
compituui  in  qtio  plures  vix  sese  petunt  quasi  tri- 


ricorditer  flagellando  corrigat;  quia,  quoties  pecc  •- 
tores  feriendo  erudit,  ad  hoc  flagella  emiltit  ut 
parcal.  Cum  vero  vitam  in  peccato  permanentis 
feriendo  concludlt,  flagellum  emittit,  sed  non  pac- 
cit.  Qui  enim  flagellum  emisit,  ut  parceret,  ad  hoc 
(iuandoque  emillel,  ne  parcat.  In  hac  enim  vita 
tanto  magis  Dominus  sludet,  ut  parcat,  quanto 
niagis  exspectando  flagelbt.  Unde  esl  illud  :  Ego 
quos  amOf  arguo,  et  ca$tigo  {Apoc.  iii).  De  flageiia 
autem  damnationis  s^criptum  est.  In  operibu$  ma^ 
mum  iuarum  comprehentus  est  peccator  (Psal,  ix). 
Quasi  diccret  :  Non  processil  a  Deo,  quo  impiut 
puniatur,  sed  a  seipso,  quia  ipsa  peccata  sunt  ei 
cruciatus  et  tormenta.  De  flagello  etiam  damnatio- 


vium.  Revocandi  ergo  sunt  populi  fideles,  id   est  B  nls  per  Jeremiam  Dominus  dicit  :  Plaga  inimici 


parvuli  Ecclesiae  de  triviis,  de  plaieis,  et  de  capite 
omnium  compiiorum,  ut  veniant  ad  Dominifiran* 
dium,  ne  fame  verbi  Dei  pereant  in  perpetuum. 
Levandae  sunt  nianus  Moysi,  sciiicet  praepositorum 
Ecclesiae,  ut  Amalech  vincatur,  id  est,  ut  diaboius 
superetur,  Deus  miseris  propilietur,  peccata  et 
yitia  caveantur,  Dei  flagella  mitigentur,  aeris  tem- 
peries  vel  commoditas  reddalur,  Deique  iracundia 
avertatur.  Sed  illi  sine  dubio  possunt  impetrare 
quod  petunt,  qui  veraciter  Deum  et  proximum  di« 
ligunt, 

Uude  Dominus  ad  Jeremiam  :  Si  steterit  Moyses, 
et  Samuel  coram  me^  non  est  anima  mea  ad  populum 
istum  (Jer.  xv).  Gregorius  (58)  :  Omissis  tot  Pa- 
tiibus,  soli  Moyses  et  Samuei  ad  medium  dedu- 
cunlur  :  quorum  mira  obtinendi  virtus  ostendilur, 
dum  nec  ipsi  intercedere  posse  dicuntur.  Quasi  nec 
lllos  audio,  quos  propter  raagnum  petitionis  suae 
meritum  minime  contemno.  Quid  ergo  est,  quod 
Moyses  et  Samuel  caeteris  Patribus  in  postulatione 
praeferuntur,  nisi  quod  duo  igli  tantum  in  omni  tes- 
tamenti  veteris  serie  etiam  pro  inimici^  orasse  le- 
guntur?  Unus  a  populo  iapidibus  impelitur,  et 
tamen  pro  lapidatoribus  deprecatur ;  alter  ex  prin* 
ripatu  ejicitur  et  tamen  benigne  respondit,  dicens  : 
Absit  a  me  hoc  peccatum^  ut  cessem  orare  pro  vobis. 
Si  Moyses  et  Samuel^  inquit,  steterint  coram  me^ 
non  est  anima  mea  ad  populum  istum  (I  Reg.  xu).. 


percussi  le  castigatione  crudeli  (Jer.  xxx).  Iterum 
per  eumdem  Jeremiam  Israeii  Doininus  dicit  :  Fa* 
ciam  consummationem  in  cunctis  gentibus,  in  quibus 
dispersi  le;  te  autem  non  faciam  in  consummationem; 
sed  casligabo  te  in  JHdicio,  ut  non  tibi  videaris  in» 
noxius  (Ibid.).  Quasi  diceret :  Non  tradidi  te  poeu;e 
sed  eruditioni ;  ut  judicarem  quasi  proprios,  non 
perderem  quasi  alienos.  Si  ergo,  ut  supradictum 
est,  ab  omnipotenli  Deo  obtinere  quaerinius  ea  quae 
petimus,  necesse  est  ut  invicem  nobis  veram  cha- 
rilatem  exhibeamus.  Qualiter  vero  nobis  sit  oran- 
dum,  vel  quid  in  oratione  petendum,  ipse  sapien- 
tissimus  magister  ostendit,  qui  suis  discipulis  iu 
Evangelio  ait : 

Pater  nosler,  qui  es  in  cobUs;  sanctificetur  nomen 
tuum;  advetiiat  regnum  tuum;  pat  voluntas  tua  sicut 
in  coslo  et  in  terra.  Panem  nosirum  quotidianum  da 
nobis  hodie;  et  dimitte  nobis  debita  nostra,  sicut  et 
nos  ({imitlimus  debitoribus  nostris;  et  ne  nos  indttca$ 
in  tentationem;  sed  libera  nos  a  malo.  Amen.  (Mattk, 
vi).  Haec  (39)  oratio  Dorainica  vocatur,  quia  eam 
Dominus  discipulos  docuit,  ideoque  a  Domino  Dor 
minica  vocatur;  ha^c  igitur  fuit  causa  hujus  ora- 
tionis.  Discipuli  Doniinum  rogaverunt,  ut.  doceret 
eos,  qualiter  orare  deberent.  Quibus  iile  benignis- 
simus  niagister  ait  :  Non  necesse  est  ut  multMm 
loquamini  in  oratione;  quia  Dominus  omnipotens 
scit^  quid  opus  sti,  anlequam  petatis  eum.  Qum  oralis 


Quasi  diceret :  Nec  iHos  modo  pro  hoc  audio,  quos  ^  trgo  dicite  :  Pater  noster  (Ibid.).  Pater  dicitur  a 


u)agn-£  virtutis  merito  orare  etiam  pro  Inimicis. 
scio.  Virtus  ergo  verae  orationis  est  celsitudo  cha- 
ritatis ;  quia  tunc  quisque  quod  recte  petit,  adipi- 
scitur,  cum  ejus  animus  nec  in  petilione  odio  ini- 
mici  fuscatur. 

Si  ergo,  chanssimi,  quae  pelitis  a  Deo  feliciter 
cupitis  obtiiiere,  veram  vobis  invicem  charitalem 
exhibete.  Si  imminentes  quaeritis  pestilentias  eva- 
dere,  puras  in  conspectu  Dei  orationes  oficrte. 
Summo  tamen  studio  orandus  est  Deus,  ut  fidelem 

(38)  Ex  Giossa  :  nam  Gregor.  paulo  aliter. 

(39)  Explanationcm  hanc  desumpsit,  vel  potius 
transcripsit  Marlinus  ex  cap.  40  De  celebratione 
miiict'  et  ejus  significatione;  in  iib.  Dedivin  offic^  qui 


patrando,  id  est  a  perficiendo.  Qui  ergo  Patrem 
vocat  Dorainum,  talem  se  debet  praeparare,  ul 
dignus  sit  filius  ejus  vocari.  Quem  si  injuste  vocai, 
pro  ipsa  vocalione  injusta  supplicium  recipiel. 
Sicut  enini  bonus  filius  imitatur  bonum  patrem,  nl 
Isaac  iraitatus  esl  Abrabam,  et  Jacob  Isaac;  sic 
nos,  qui  Deum  Patrem  vocamus,  ul  boni  filii  san- 
ctitatem  illius  imitari  debemus,  ut  simus  sancti  et 
immacutati  in  conspectu  ejus  (Ephes.  i),  juxta  quod 
ipse  dicil  :  Sancli  estote,  quoniam  ego  sanctus  sum^ 

nomine  Alcuini  circumfertur.  Crcdit  Cl.  Mabillo- 
nius,  tom.  V  Act.,  in  elogio  Alcuini»  auclorem  osse 
Iiujusce  capitis  Remigium  Antissiodbrensem  mo« 
nachum. 


1075 


S.  MARTLNl  LEGIONfiNSlS 


1076 


Vominus  Deus  vester  {Ledt.  xix).  Primum  ruit  Deus  A  sanctiftcati',  dicente  presbytero  :  BapttMo  i€  iu  mo- 


oiunipolcns  llebraeorum  Pater  et  sanclorum  anli- 
quorum,  juxta  quod  ipse  dicit  per  prophetam  : 
filius  pieus  primogenttus  Israel  (Exod,  iv).  Et  ite- 
rum  Filios  enutrivi  et  exallavi  {Isai.  i)»  etc.  Sed  quid 
factuiK  est?  Desinit  illorum  esse  Paler  propter  illo* 
rum  iuQdelitatem.  Nosier  autem  proptcr  misericor- 
diam  stiam  facius  est  Pater  per  fidem  et  dilectioncm, 
cui  suppiicamus  qnotidie  dicentes  :  Pater  nostert 
qui  es  in  cxlis^  Pater  duobus  modis  Deus  omnipo- 
lens  dicitur  :  vel  quia  patravit  nos,  id  cst  celabiter 
compegit  in  utero  matrum  nostrarum  et  carnem  el 
anioKim,  cum  non  essemus;  vel  quia  fecit  nos  re^ 
uasci  ex  aqua  et  Spiritu  Sanclo,  cum  perditi  esse- 
mus.Prima  nativitas  fecit  dos  filios  praevaricationis; 


miue  Patris,  et  Ft/it,  et  Spiritus  sancti.  Ideo  igitur 
precamur,  ut  itla  sanctitaa,  qu£  facta  esl  in  nobis 
lempore  baptismatj&  per  iavocationem  Bominis  l>ei, 
permaneat  nobiscum  in  aelemum  ul  non  polluanias 
eam,  sed  semper  simus  sancti,  id  esl  ul  sicul  san- 
cli  sumus  eflecti,  ita  perpeluo  sancli  maneamus. 

Vel  aliter  :  Sancti/icetur  nomen  tuum ,  id  esl  in  - 
teiligatur  a  nobis  quantae  sanclilalis  sil  nomei» 
tuum,  id  est  sanclum  habeator  in  nobis  noslrisque 
operibus,  ul  tuam  sanclilatem  colaAus,  el  peccare 
limeamus ;  vel  aliler  est  modo  aiiquis  Chrislianus 
qui  facit  bona  opera;  videl  boc  aUquis  pagtnos 
aut  Judaeus,  el  dicil :  Benedictus  Deus  qui  talefls 
babel  servum.  Tunc  nomen  Doinini  fll  benedietum 


secujida  reconciliationis,  dimittendo  nobis  omnia  B  Iq  sggeula,  id  est  laudatur  per  illum  bonum  Christus. 


peccata  nostra  originalia  el  aclualia. 

Qfit  es  in  coelis,  Psalmista  dicit  Deo  :  Si  ascendero 
in  aB(um,  tuitlices;  sidescendero  in  tnferniim,  ades 
{Psai  c^xxviii).  Quasi  diceret  :  Quo  fugiam  te 
iralum?  NMsquam  scilicet ;  quia,  si  ascendero  in 
coelum,  tu  illic  es,  id  est  si  me  superbiendo  extu- 
lero,  invenio  te  repressorem ;  si  de  justitia  super- 
biero,  tu  ibi  es  ad  percuMendum,  cujus  es  Tcre  ju- 
stitia.  Iterum  si  descendero  in  inrem^um ,  id  est  si 
peccando  venero  in  profundo  malorum,  et  «oleas 
confiteri,  dicani,  quis  me  videt?  eliam  illic  ades, 
iit  vindices.  Quo  ergo  iturus  sum ,  ut  faciem  tuam 
fiigiam,  id  est  u(  te  iratum  non  sentiam. 


Econtra  est  aliquis  malus  Chrlstianus  quem  videl 
paganus  mala  operari,  et  dicil  :  Hic  est  malus 
Cbristianus ;  nos  vero  pagani  meliores  sumus.  Sie 
ergo  nomen  Dei  blasphemalur  per  illum.  Vnde 
Paulus  dicil  quibusdam  indignis  Chrislianis  :  iVo- 
men  Dei  btasphematur  per  vos  in  gentibus  (Rom.  it). 
Nos  auteiu  praedicamus,  ut  sanctificetur  nomen 
Dei,  id  est  laudetur  et  glorificetur  in  opere  noslro. 
Quidquid  boni  agimus  ad  laudem  ejus  refertur» 
quidquid  aqtem  mali,  ad  ejus  contumeliam. 

Iterum  subjungens  ait  :  Adveniat  regnum  tuum^ 
Deus  omnipplens  regnat  in  coelo  et  in  lerra,  cl  ne- 
sc-iinus  modo  qualiter  regnat,  idcirco  precamur,  ut 


Recte  ergo  dicitur  :  Pater  noster,  qui  es  in  coetis,  ^  advenial  regnum  iliius.  Quid  esl   regnum  islud^ 

-    .  *       «T       J        •  •  U     «  '-'        *^  •!•  •      l-  .•«       J  J  J*      *  ..I 


quia  ubique  totus  est.  Unde  ipse  ait  per  prophetam 
Ccclum  et  terram  ego  impl^  (Jer.  xxiii).  Sic  etiam 
de  ipso  legilur  in  libro  Job  :  Allior  est  coeloy  pro- 
jundior  abysso^  latior  terra^  tongior  mari  (iob.  xi)  : 
et  sic  ubique  per  plenitudinciu  divinitatis  suse  esl 
non  per  extensionem.  Quare  ergo  se  specialiter 
dicit  esae  in  coelis?  Quia  videlicet  per  ccelos  intel- 
liguntur  angeli  et  homines  justi,  in  quibus  Deus 
luaxime  habilat,  juxta  quod  scriptum  (40)  e&t :  Ani- 
ma  justi  sedes  Dei.  Dicamus  ergo  :  Pater  noster^ 
qui  es  in  f(Biis,  id  est  qui  habitas  ui  angelis  et  ho- 
minibus  ju^tis  quorum  babitacula  sunt  coeli.  Se- 
quitur  ; 
Sanctificetur  nomen  tuum.  Nomcn    Dci  per  sc 


i£lerna  scilicel  beatitudo  de  qua  diclurus  esl  ele- 
ctis  :  Venite^  benedicti  Patris  mei  (Matth.  xxv),  eic. 
Hoc  regnum  rogamus  ut  advenial,  scilicet  die» 
judicii ,  in  quo  quisque  valde  debet  esse  praepara- 
tiis.  Vel  alilcr  :  Deus  omnipotens  regnal  in  eleclis 
suis  per  fidem ,  spemet  charilaiem,  el  per  caelera 
boua.  Econtra  diabolus  regnat  per  luxuriam^  ebrie* 
lalem,  odium,  et  cxtera  inala.  Idcirco  precamur 
Deuin  ut  ipse  regnet  in  nobis  per  justiliam,  ubi 
rcgnabat  diabolus  per  peccatum.  Sequitur : 

Fiat  voluntas  tua  sicut  in  coeto  et  in  terra^  id  esi 
in  angclis ,  qui  non  peccaverunt ,  ut  sicul  illorum 
oiricium  acceptabile  hal)etur ,  sic  fial  volunlas  lua 
in  omnibus  hominibus  in  terra,  ul  illoruin  officium 


sanctificatum  et  sanctuxn.  Quare  ergo  nos  dicimug,  Q  placeal  tibi  simili  modo.  Vel  aliler  :  Per  coelam 
«anc/t/ife/tirnonwjit  fttttm?  Ideo  scilicet,  quiaqijando  intelligitur  Dominus  noster  Jesus  Christus,  per 
renati  sumus  ex  aqua  el  Spiritu  sancto  tempore  tcrram  vero  sancta  Ecclesia.  Scimus  quia,  sicut 
baptismatis,  in  nomine   Dci  omnipotentis  siimus      mulier  a  viro  suscipit  scmen,  sic  terra  a  coelo  om- 


(40)  Hucusqiie  latet  eruditos,  quo  in  Iqco  sacra 
Scriptura  haec  aflierat  verba :  quamvis  enim  tanquam 
ad  eam  pertinentia  adducantur  frequenter  a  Patri- 
bus,  Augustino  nempe  in  Psat.  xlvi,  v.  9,  et  serm. 
200,  at.  30,  Dete\np.;  Fulgentio  ad  Trasim.  lib.  i, 
cap.  18;  Greg.,  lib.  xxix  Morat.  et  homil.  38  tit 
Evang.;  Anselm.,  lib.  Medit,^  medit.  3;  Bern., 
serm.  i  De  Purific^  num  4;  serm.  bDe  verbis  Isai^^ 
num.  5;  serm.  25  H  27  in  Canlic,  num.  6  ct  8; 
niillus  bominiim  doctissimorum  qui  recentiores 
lioiiim  Pairum  editiones  evulgarunl,  firmiter  nota- 
vi|.  cujus  sancti  libri  ea  esseiii,  rccunentibus  aliis 
ad  cap.'  Yn  Sop.f  v.  7  scu  27,  aliis  ad  cap.  xu  Prov.f 


V.  15,  sec.  LXX  et  in  version.  Syriaca.  Differl  so- 
lum  hic  Alcuinus  aut  Remigius  ab  omnibus,  qiiod 
legat,  sedes  Dei,  ubi  illi  constanter  legunl,  stdeg 
sapientiop.  Jain  vero  tom.  I,  fol.  477,  hanc  commn- 
r.iorem  leclionem  iraiistulil  B,  Martinus  :  et  in 
sermoiie  De  Trin.  aliler  eumdein  locum  legit,  vidc- 
licet,  ihronus  sapienlice  anima  justi,  seciitus  Map- 
slrum  senlentiarum  :  quae  leclio  satis  favel  conje- 
cturis  Palrum  Benedictorum  qui  Gregorium  edide^ 
re,  nempe  haec  esse  verba  capitis  xii  Prov.t  v.  13, 
sec  LXX  :  Vtr  prudens  thronns  est  sensns;  vel  ut  ii| 
vtTS.  Svriai'.  :  Yir  cautns  scdcs  est  tcicntiw. 


lv^T7  SEKMONES.  —  SERM.  XXIX.  IN  ROGATIONIBUS.  1078 

nem  acctpit  iibertatem.  Sic  ei  sancu  Ecclesia  quid-  A  reficilur  cnrpus,  sic  spiriluali  cibo  reficitur  anima 


quid  boni  habet  a  Tiro  suo  Chrislo  accipit,  juxla 
quod  scriptum  esi  :  Omne  dalum  optimum,  el  omne 
datumperfecium  de$ur$um  e$t^  de$cenden$  a  Patre 
luminum  (Jac.  i).  Ac  si  diceret  :  Sicut  voluntas  tua 
est  in  coclo,  id  est  in  Chrislo ;  ita  fiat  iu  terra,  id  est 
iu  Ecclesia,  qiue  est  corpus  ejus.  Vel,  sicut  esl  vo- 
luntas  tua  in  coelo,  id  est  in  hominibus  justis ;  iia 
fiat  in  terra,  id  est  in  hominibus  peccatoribus ,  ut 
ipsi  valeant  tibi  placere  per  pcenitentiam.  Vel,  fiat 
voluntas  tua  sicut  in  coslo,  id  est  in  mentibus  no- 
siris ;  sic  in  terra,  id  est  in  corporibus.  Sequitur  : 
Panem  no$trum  quotidianum  da  nobi$  hoaie,  id 
est  omnia,  quae  nobis  sunt  necessaria,  tam  ad  vi- 
ctum  quam  ad  vestitum  tribiie  nobis  hodie,  id  est 


ad  amorem  scilicet  et  agnitionem  illius.  Sequitur  : 
Et  dimilte  nobi$  debita  no^tra^  $icut  et  no$  dimit' 
timu$  debHoribu$  no$tri$.  Duobus  modis  ellicimur 
debitores  Dei  peccando,  faciendo  videlicet  quae  ipse 
fleri  prohibuit,  aut  non  Taciendo  qiiae  fleri  jussit. 
Ipse  dicit  in  Evangelio  :  DiUge$  proximum  tuum 
$icut  teip$um  {Matth.  xxii).  Et  ilerum  :  Honora  pa* 
trem  tuum  et  matrem  tuam  {Mare.  vii).  Si  ergo  non 
facimus  hoc,  debitores  sumus,  id  est  peccatores. 
Haec  supradicla  jussit  Dominus  fieri.  Iterum  dicit : 
JSott  oceide$;  non  adulterabi$ ;  non  furtum  facie$; 
non  jurahi$  {Exodi  xx).  Si  nos  facimus  isia  el  h\%. 
similia,  quae  Dominus  fieri  prohibuit  debilores  su^ 
mu»,  id  esl  peccatores.  Qui  ergo  tanta  flagitia  con- 


omni  tempore.  Vel  aliler  :  Panem  hic  possumus  ^  Ira  Dei  pnecepta  commiiiimus,  neccssarium  est,  ut 


intelligere  corpus  et  sanguiiiem  Domini,  de  quo 
ipse  alibi  dicit  :  iVtst  manducaveriti$  camem  FilU 
Homini$f  et  biberiii^  eju$  ^anguinem^  non  habebiti$ 
vitam  in  vobi$  (Joan,  vi).  Precamur  itaque,  ut  det 
nobis  carnem  et  sanguinem  suum  ad  manducan- 
dum,  ut  per  illud  quod  visibilitcr  suiirimus ,  illud 
quod  non  videmus,  in  nobis  suscipere  possimus, 
id  esl  omnipotentem  Deum,  juxla  quod  ipse  dicit  : 
Qui  manducat  carnem  meamj  et  bibit  ^anguinem^ 
meum^  habet  vitam  aternam  (ibid.).  Illud  quod  di- 
citur  hodie,  non  possumus  referre  generaliter  ad 
corpus  et  sanguinem  Domini ;  quia  sunt  tales,  qui 
non  possunt  qiiotidie  communicare;  aut  aliqua  dis- 
cordia  contra  proximum  commaculali,  aut  noctur-  . 
nali  pollutione  coinquinati  non  possunt  semper  esse 
parali.  Qui  noclurna  illu$ione  polluitur^  ut  ait  bea- 
tus  Isidorus  (ii),  quamvi$  extra  memoriam  turpium 
$e  ilhuionum  prw$entiat  inquinatumt  tamen  in  hoc  ut 
tentaretur  culpx  $uce  tribuat,  $uamque  immunditiam 
$tatim  fletibu$  tergat.  Econtra  illis  qui  possunt  quo- 
tidie  communicare,  convenit ,  quod  Dominus  dicit 
Zachaeo  :  Hodie  in  domo  tua  oportet  me  manere.  At 
ille  $u$cepit  eum  gaudene  (Luc.  xix).  Quia  illi  tales 
cum  gaudio  debent  corpus  el  sanguinem  Domini 
ftumere.  Illi  vero,  qr.i  quolidie  corpus  Domini  non 
possunt  accipere ,  possunt  cum  centurione  dicere  : 
Domine,  non  $um  dignu$  ut  inlre$  $ub  tectum  meum 
(Matih,  viii)  hodie ;  scd  intrabis ,  si  tibt  placet, 


81  volumus  ea  nobis  a  Domino  dimitii ,  dimittamus 
ex  corde  fratri  in  nobis  peccanti.  Contra  quem 
proximum  etiam  diipliciter  sumus  peccalores  vide* 
licct  si  eum  Ilagcllamus,  aul  si  eum  non  diligimus, 
et  illiid ,  quod  in  nobis  conmiisit ,  ei  non  dimitti- 
mus,  quod  Doniiniis  praecepit  fieri ,  scilicet  proxi- 
fiiam  diligere  eique  indulgore.  Si  ei*gp  ei  indulseri- 
mus,  veraciter  possuinus  dicere  :  Dimitte  nobi$ 
debita  no$tra ,  $icut  et  no$  dimittimu$  debitoribus 
no$tri$.  Et  est  sensus  :  Omnipotens  Deus  dimillat 
nobis  debita  nostra,  sicut  et  nos  dimiltimus  his  qui 
ki  nobis  peccaverunt,  scilicet  debitoribus  nostris. 
Unde  ait  Dominus  :  St  vo$  non  dimi$eriti$ ,  mc  90- 
,  bi$  dimittentur  peccata  ve$tra  (Marc.  xi). 

Et  ne  no$  induca$  in  tentationem,  Una  est  lenta- 
tio,  quae  pertinet  ad  probationem,  de  qua  dicit 
Moyses  ad  populum  Israeliticum ;  tentatt  id  e8t 
probat  vo$  Dominu$j  ut  $ciat  $i  diligili$  eum  (Deut., 
xiii).  Et  Psalinista  :  Proba  me^  Domine^et  tenttk 
me;  ure  rene$  meo$  et  cor  meum  (PsaL  xxv).  Sic 
tenlavit  Deus  Abraham,  et  inventus  est  fidelis  (Gen, 
xxii).  Altera  esltentatio,  qiiac  pertiritt  ad  <leceptio-. 
nera,  de  qua  Jacobus  ait  :  Deu$  nemiium  tenlat 
(Jac.  i).  Diabolus  vero  teiitat  ad  hoc  ut  perdat,  et 
nos  de  hac  tentatione  precumur  Dominum,  ut  non 
permittat  nos  tentari  supra  id  quod  nostra  fragS 
liias  potest  pati.  In  tentalionem  inducit  nos  Deus., 
noster,  quaiido  a  tentaiione  non  liberal.  Tale  quid 
alio  die.  Suni  eiiam  iales,  qui  nolenies  a  soa  ini-  ^  de  Pharaone  leginius  :  Induratum  e$t  cor  Phawao^ 


quitate  discedere,  abstinent  a  corporeei  sahguine 
Doinini  causa  humililatis.  Talibus  dicit  beaius  Au- 
giisiinuB  :  Fratre$,  plccet  mihi  humilrta$  ve$tra^ 
quia  timeti$  accedere  ad  corpu$  et  $anguinem  Domini; 
$ed  meliu$  esset  ut  ab  iniquitatibus  ie$tri$  recedere^ 
ti$^  mundi  effecti  per  poenitentiamt  et  corpu$  ac  san- 
guinem  Domini  $umereti$.  Vel  aliter  :  Per  panem 
possumus  aceip  re  divina  eloquia,  scientiam  vide- 
licet  legis  et  propheiarum,  et  psahnorum,  et  Evan- 
geliorum.  Panem  nostrum  quotidianum  da  nobi$  ho* 
die,  id  est  in  onini  lempore  vitai  noslraerefice  nos  sa- 
craruin  Scripturaruiu  cibo;  quia,  sicui  coiporeo  cibo 


ni$,  ait  Dominu$  (Exod.  vii).  Quod  nibil  est  aliud. 
nisi  quod  non  emollivii  cor  ejus,  quod  induratum 
erai. 

Sed  liberano$  a  malo,  id  esi  a  diabolo,  et  a  poe- 
nis  inferni,  et  ab  oinni  adversitaie  hujus  saeculi. 
Amen.  Amen  significat  vere  sive  fideliier,  quod  et 
ipsum  sicut  et  Alleluia  Hebraeum  est.  >  Quce  duo 
verba  Amen  $eitieet  et  Alteluia^  ut  aii  beatus  Isido* 
rus  (43),  nec  GrcBci$y  nec  Latini$t  nec  barbari$  lieH 
in  $uam  linguam  omnino  tran$ferre,  vel  alia  Hngua 
annuntiare.  Nam  quamm$  interpretari  po$$int,  proptw 
eanctiorem  tamen  auetoritatem  $ervata  mI  ab  «}Kh 


<41)  Lib.  III  Sent.,  cup.  C. 


(42)  Lib.  VI  Efymo/.,  cap.  ISl 


1079  8.  MARTINI 

iiQlii  in  his  prapriw  lin^iB  anliquitas,  Tanlo  enim  A 
sacra  sunt  nomina ,  ut  eliam  Joannes  in  Apoealypsi 
referat  se  spiritn  revelante  vidisse^  et  audisse  vocem 
coslestis  exerciius,  tanquam  vocem  aquarum  multarum 
et  tonitrui  magni  dicentium  :  c  Amen  i  et  i  Alleluia 
{Apoc,  xix).  >  Ac  per  hoc  sic  oportet  in  terris  utrum^ 
que  dici^  sicut  in  cocto  resonat,  Amen  igitur,  ut  su« 
pradiclum  est,  hujus  Doiuinic»  orationis  signacu- 
Inra  est;  sicut  sigillum  conQrmatio  est  alicujus 
edicti.  Quasi  dicat  Deo  ille,  qui  hanc  orationem 
jdecantat.  Certe  venim  est  quod  bactenus  dixi ; 
qiiia,  siego  dimiscro  in  me  peccanti,  fu  Deus  dimit«- 
tcs  quod  in  te  peccayi.  Si  ergo  non  dimisero  illi,  nec 
fti  mihi. 

Notandum  vcro  quia  septem  sunt  petitiones  In 
hac  Dominica  oratione.  Tres  videlicet  priores  ad 
animam  et  ad  vitam  aelernam;  quatuor  sequentesad 
corpus  et  praesens  tempus  pertinent.  Sanctificatio 
nominis  Dei  et,  adveniat  regnum  tuum  et^  fiat  volun^ 
tas  /va,  ad  Tuturam  vitam.  Panem  nostrum  quoti» 
dianum  et^  dimitte  nobis  debita  nostra,  et  ne  nos  tn- 
ducas  in  tentationemt  sed  libera  nos  a  maio ;  in  prae- 
seuii  sunl  nobis  necessaria,  quia  in  futuro  non  eril 
iilla  faiqes,  sed  sRterna  satieias  electis  de  contein* 
plntioue  Dei  omnipotenlis.  In  hac  aiitem  vita  paiiis 
est  necessarius,  et  remissio  peccatorum ;  quia  hic 
pcccamus,  et  hic  necesse  est  ul  liberemur  a  diaboli 
tentatione»  et  hujus  saeculi  periculis.  In  futuro  autem 
nec  diabolus  nocebit  bonis,nec  ulla  adversitas  eriteis. 
Qui  autem  delectatur  conviviis,  et  fabulis  otiosis ,  ^ 
cito  generat  de  se  fetorem  deterrimum  in  conspectu 
Domini,  fetorem  dico,  pravae  actionis,  et  illicitaR  lo- 
cuiionis.  Quandiu  homo  bene  orat ,  et  bona  opera- 
tur,  Christus  manet  in  eo.  Quando  aulem  oiiosa 
tractat,  non  Christus  sed  diabolus  manet  in  ejus  pe-» 
ctore.  Et  qualem  liabitatorera  habeat  in  se,  cogno- 
scere  potest  homo,  qui  audit  euiu  bona  aut  mala  pror 
fcrenlem. 

Nos  ergo,  dilectissimi,  ab  omnipotenti  Deo  inde* 
sinenter  petamus  panem  nostrum  quotidianum ,  id 
cst  ei^posilionem  sanctarum  Scripturarura,  ut,  dum 
foris  tanla  adversa  patimur,  ex  illius  refeciione 
aliquod  intus  levamen  sentiamus.  Sancia  .quippe 
Scriptura  mensa  spiritualis  est,  in  qua  parvuli  Ec* 
clesiie  reficiuntur  spirituali  dulcedine,  et  magni,  id  D 
est  snpientiores  virtutibus  proflciunt  et  sanclitaie. 
Sed,  u(  ait  beatus  Gregorius,  it  sunt  aliqui  /ideles , 
^tit  libenler  verbum  Dei  audiant,  desunt  tamen  qui 
dicant,  H^inc  in  sancta  Ecclesia  verbi  Dei  famem 
Jeremias  propheta  futuram  spiritualibus  oculis  cer-f 
nebat,  cura  moerens  ac  dolens  dicebat :  Omnis  po- 
pulus  ejus  gemenSf  et  quarens  panem  (Tren,  i).  Alle^ 
gorice.  Omnis  popuhis  gemens  quaerit  panero  verbi 
Dei  qui  de  coelo  descendit,  in  necessitate  spiritualis 
fainis,  et  in  angustia  pestilentiae  ac  multiplicis  tri- 
bulationis.  Ecclesia  hiinc  panem,  expositionem  vide- 
Tcet  Scriplurarum,  a  doctoribus  quaerit,  necihvenit, 
Qunre?  Quia  doctores  insi  dederunt  pretiosa  quasque . 
yro  clbo,  coelestla  videlicet  pro  terrenis,  aKtcma  pro 


LEGIONENSIS  fOSO 

caducis,  ad  refocillandam  animam  non  satleiKfam  ; 
quia  iniHimeris  desideriis  accensam  refocillare  pos- 
Bunt,  non  satiare.  Hinc  populus  gemens,  quserens 
panera  dicitur,  (^ttia  pravi  affiiguntur  et  crucianlur, 
cum  ad  votum  deliciosae  vitae  aflluentia  non  babe- 
tur. 

Moraliter,  quaeque  pretiosa  donat  pro  cibo  anima, 
quaiido  virtutes  mentis,  ad  transitoriam  delecta- 
tionem  inclinat,  et  refocillari  nititur,  dum  diversis 
desideriis  satisfacere  machinalur.  Unde  populas 
gemens  et  quaerens  panem  plangit ;  quia,  qinniTis 
prctiosa  pro  cibo  dederit,  concupiscentiae  tamen  af- 
fectus  nonsatiatur  visu,  gustu,  etcaeteris  sen^ibus. 
Unde  et  si  qua  virtus  forle  redeat,  et  spiriln  Dei 
anima  recreata  convalescat ;  jure  cum  electonun 
roultitudine  plangendo  cxclamat,  dicens  :  Vu/e,  Do- 
mine,  et  considera,  quoniam  faeta  sum  vilis  {ikid.), 
Quasi  dicat :  Facta  suin  mihi  vilis  et  humilis  in 
oculis  meis,  quia  manus  Domini  tetigit  me ,  id  est 
aOlYit.  C4ra  enim  manus  inlerpretatur.Cum  manus 
Domini,  vel  puniendo,  vel  relevando  suppUcia,  vel 
instruendo  animam,  vel  negligentem  castigando* 
E^cclcsiam  tetigerit,  mox  ad  se  rediens  et  ingemi- 
scens,  dicit :  Vtde,  Domine^  et  considera  quam  facta 
sum  vilis,  Quasi  diceret  Deo  :  Considera  fabricam 
tuam,  scilicct  animam,  quantum  sit  vilis;  quae  prius 
oblectata  viliis  gloriabatiir,  nunc  vero  maiiu  Domini 
tacta,  vilem  se  profltetur,  quae  ad  imaginem  sui 
condita  Creatoris  fuerat.  Populus  igitur  fideiis,  ut 
jam  dictum  est,  id  est  sancta  Ecclesia  gemens,  pa-e 
nem  verbi  Dei  a  doctoribus  tempore  necessitatls  el 
angusliae  quaerit,  nec  invenit,  quia  ipsi  doctorea 
pretiosa  pro  cibo  dederunt,  id  est  aetema  pro  tem- 
poralibus,  spiritualia  pro  carnalibus  commDiave- 
runt,  plus  videlicet  student  lucris  terrenls,  quani 
animabus  lucrandis.  Gemit  ergo  populus  in  Dei  fla- 
gellis,  et  non  esl  qiii  ei  frangat  panem  consolationis, 
Nam  et  ipse  populus  dum  male  vivit,  merito  sibi 
sanctarum  Scriplurarum  consoiationem  vel  docto- 
rura  pnedicalionem  tollil. 

Sxpc  enim  propter  malitiam  populi  praedicatoret 
prohibcntur  annuntiare  verba  Dei.  Unde  Dominiis 
per  prophetam  dicit  genti  peccatrici :  Quia  poUuisli 
terram  in  fornicationibus  tuis ,  et  in  malitiis  tuis » 
ideo  proliibltas  sunt  stellm  pluviarum^  sciiicet  Orion , 
Jadas  et  Arturum,  et  serotinus  imber  non  fuit  {Jer. 
iii).  Gregorius;  Aliquando  solih  nomine  elaritas  pre^ 
dicatorum  desigiiatur^  sicut  in  Apocaltjpsi  didtur  : 
f  Faetus  estsol  sicut  saccus  cilicinus  (Apoc.  yi).  »  in 
extremo  enim  tempore  scl  quasi  saccus  eilicinus  osten^ 
(/ilur,  quia  fulgens  vita  prosdicantium  ante  reprobc- 
rum  oculos  aspera  et  despecta  monstratur.  Qui  gtel-- 
larum  quoq^e  clarilate  figurantur;  quia  dum  reeta 
peccatoribus  pradicanl ,  tenebras  nostrof  noctis  iilw 
strant,  Vnde  dicitur  :  c  Prohibitw  sunt  stetlas  pluvia- 
rum.i  Quia  vero  soi  per  diemlucet^  stellteper  noctem^ 
et  pierumque  per  diem  aterna  patria^  per  noetem 
prcesens  vita  slgnatur.  Pradicatores  suncti  sol  nobtM 
fiunt,  cum  contemplationem  vcra  lucis  aperiunt ;  •< 


mi  SERMONE».  —  SERM. 

ttellcey  eum  per  activam  vitam  necessilatibus  praisentis 
vitff  prospiciunt,  Aliquando  ergo,  ut  supradictumest^ 
aegligentia  doclorum  famem  verbi  Dei  palitur  populus ; 
atiquando  vero  ex  cutpa  subjectorum  sermo  prgsdica" 
tionis  tollitur  doctoribus.  Nunc  ergo  in  Dei  Ecctesia 
mali  et  bonipermisii  sumus,  etjusto  Dei  judido  /7a- 
gella  sustinemus,  Boni  frequenter  Deum  exorant,  ut 
aeris  tempestas^  et  eaterce  incommodilates  ab  Ecclesia 
discedant ;  mali  vero  suis  pravis  operibus  Deum  ad 
iracundiam  provocant,  Mali  ergo  cum  bonis  in  Ec- 
clesiasunt  permisti^  nec  facile  poterunt  cognosci  usque 
in  adventum  Domini. 

Tunccnim,  utail  Jeremias,  aperiet  Doroinus  ibe- 
saurum  suuni,  ct  proferet  vasa  irae  suse,  quonlam 
opus  est  Domino  Deo  in  terra  Chaldaeorum  Ac  si 
diceret  :  Aperiet  Dominus  in  novissimo  Ibesaurum, 
id  est  Ecclesiam  suam,  et  proreret  vasa  ir«  suse, 
scilicet  peccatores ;  quoniam  opus  esi  Domino  Deo 
exercituum  in  terra  Cbaldaeorum,  eorum  videlicet 
qiii  stellis  ascribunt,  quae  in  terris  fiurft.  Alia  edi- 
t:o  :  Aperite  apothecas  ejus^  scrutamini  eam  quasi 
speluncam,  et  dispergite  eam,  non  sint  ejus  reliquite: 
exsiccate  fructus  ejus^  et  descendant  in  occisione,  Vas 
eis^  quoniam  venient  dies  tpsomm,  tempus  vindictce 
eorum,  Unde  Apostolus  :  Pertulit  Deus  in  muUa  pa' 
tientia  vasa  irm  smb  prtpparata  in  perditionem ,  «u- 
p^r  vasa  misericordio!  Christi  (Rom,  ix) ,  elc.  Alii 
ergo  sunt  vasa  misericordiae  atque  alii  vasa  irx. 
Pbarao  et  iCgypiii  vasa  irae  :  Paulus,  qui  miseri- 
cordiam  prinius  conseculus  est  (/  Tim,  i),  et  apo- 
stoli  cxtcri,  ac  de  Judxis  et  gentibus  credentes , 
vasa  misericordix  extilerunt.  Sun|  ergo  in  ibesauro 
Domini  vasa  irx,  sicut  scriptum  est  :  Aperuit  Do^ 
minus  thesaurum  suiim,  et  protulit  vasa  irce  suas  (Jer, 
l).  Tbesaurus  Domhii  Ecclesia  vst,  in  quo  sxpela- 
tent  bomines  niali,  qui  sunl  vasa  irae.  Vcniet  ergo 
tempus  irae,  quando  aperiet  Domiuus  tbesaurum 
Ecclesiae.  Nunc  ergo  clausa  est  Ecclesia,  et  vasa  irae 
cum  vasis  misericordix  inbabitant,  et  paleae  fru- 
niento,  et  ma!i  pisces  cuin  bonis,  qui  in  rete  ceci- 
derunt.  Quam  cum  aperuerit  in  judicii»,  et  protulerit 
vas  irae,  dicent  forsitan  vasa  misericordiae  de  egrc- 
dientibus.  Vasa  irse  exicrunt  cx  nobis,  sed  non  erant 
ex  nobis  (/  Joan.  ii). 

In  tbesauro  Dei  vasa  irae  sunt,  extra  tbesaurum 
vero  vasa  peccantia,  qiiae  non  sunt  vasa  irac,  sed 
minora.  Servi  enim  sunt  ignorantes  voluntalem 
Domini,  et  non  facicntcs  (Luc,  xii).  Qui  autem  in- 
greditur  Ecclesiam,  aut  vas  irae  est,  aut  misericor- 
cordiie.  Qui  foris  est,  neque  iraencquemisericordiae 
est.  Aliud  ergo  nomen  cjus  inquiro:  Opus^  inquil  pro- 
pheta,  Domino  Deo  in  terra  Chaldaorum  est,  Secun- 
dum  diversos  intcUectus  terrenus  locus  multiplici- 
ter  nominatur.  El  quomodo  diflerenti  ratione  Cbri- 
stus  plura  babet  vocabula,  cum  in  subjacenti  sit 
unus,  multiplex  autem  in  virtiitibus,  sicpro  malitia 
generis  bumani  terrena  negotia,  cum  unum  sit  in 
subjacenti/intcllectus  diversitate  piurima  sunt.Unum 
enim  subjacens  est  Cbrislusi  sed  alio  intellectu  est 


\XIX.  IN  ROGATiOMBUS.  Iifii 

A  medifus.  Uude  dicitur  :  Non  necesse  habent  qui  $ani 
sunl  medico^  sed  qui  male  habent  {Marc,  ti).  Alio 
intellectu  dieitur  pastor,  quia  irralionabiiihus  prac- 
est ;  atque  alio  dicilur  rex,  quia  rationabilibus  prin- 
cipatur.  Alio  vitis  vera,  quia  in  eum  inserti  bomines 
uberes  fructus  afferunt,  et  bis  similia.  Quomodo 
^rgo  io  Cbristo  pluriini  intellectus  sunt  diversorum' 
nominum,  et  subjacens  unus ;  et  sicut  terrena  ne- 
gotia  in  subjacenti  unum,  sed  juxta  intellectum 
plurima;  sicallegQrizantes  saepe  Babylonem  diximus 
esse  terrena  negotia,  quae  semper  sunt  confusa , 
vitiis  iEgyptum  aflligentia.  Cbaldaeam ,  quia  multi , 
quae  gerunt  in  terris,  stellis  consecrant,  et  earum 
uutibus  Oeri  asseverant.  Omnisergo  qui  putat,quod 
stellae  faciant  bomines  luxuriosos,adulteros,  castos, 

B  vel  hujusmodi,  in  terra  Cbaldaforum  est.  Commi- 
natur  ergo  Deus  bis  qui  spiritualiter  in  terra  Cbal- 
dseorum  sunt.  Abrabam  vero  promovens  Deus  de 
terra  Cbaldacorum,  admonens,  ait :  Ego  $um  qui  te 
eduxi  de  terra  Chatdteorum  (Gen,  zv).  Potens  est 
eliam  Deus  educere  et  nos  de  terra  Cbaldaeorum,  !:t 
nullum  alium  credainus  vitam  nostram  dispensare 
pro  qualitatibus  meritorum,  nisi  ipsum.  .Opus  ergo 
Domino  virtutum  est  in  terra  Cbafdaeorum.  Quia 
igiturvenerunttemporaejus,  aperite  apothecasejus, 
nativitatum  scilicet  doctrinas.  Scrutamini  eam  quasi 
speluncamf  et  dispergite  eam,  Qui  respuit  supputa- 
tioneseorum  natalium,  qui  veritatis  serinone  utitur 
adversus  eas,  qui  ostendit  falsa  esse  quae  matlie- 
matici  dicunt,  qui  docet  inscrutabilia  Dei  judicia 
nec  ab  bominibus  posse  comprebendi,  qui  asserit 
sidera  non  csse  causas  eorum  quae  fiunt  super  ter- 
ram  praecipiie  eorum  quae  Christianis  accidunt ; 
praeceptum  Domini  exsequitur.  Matbematica  Latinc 
diciturdoclrinalis  scieniia,  cujus  species  suntqua- 
tuor,  id  est  aritbnictica,  musica,  geometria  etaslro" 
nomia.  Harum  igitur  artiuin  periii  niatbematici  di- 
cunHir. 

Hali  ergo  cum  bonis,  ut  praediximus,  intra  Adei 
rele  sunt  permisli,  sed  mali  prave  vivendo,  ad  iru- 
cundiam  Deum  provocant,  boni  vero  sine  interinis-* 
sione  Deum  precibus  placant.  Malorum  studium  est, 
sanctorum  Ecclesiam  illicita  perpetrandodeiurbare; 
boni  vero  ad  boc  student,  ut  eam  tam  a  praeseiitis 

p  saeculi  periculis,  quam  a  gebennae  inceiidiis  Deuni 
exorando  possint  eripere.  Per  malorum  igitur  pra- 
vitatem  sancta  Ecclesia  diversis,  Deo  dispensante , 
flagellis  attcrilur,-  sed  per  bonorum  industriam ,  et 
orationes,  Deo  miscranle ,  saepe  lit^eratui*,  sicut  de 
sapicmi  religiosoque  Ninivitarumregeejusqueprinc- 
pibus  in  Jona  propbela  legitur  :  Adhuc  quadraginta 
dies^  inquit,  et  Ninive  subverletur  (Jon,  iii).  Cum 
ei  go  verbom  istiid  pervenisset  ad  regem,  mox  Dei 
timore  perterritus,  surrexit  de  soliosuo,  et  abjecto 
a  se  purpureo  vesiimento*  ac  de  eapite  suo  diade- 
mate  deposito,  indutus  est  saccuni,  et  sedit  in  cinere» 
vocatisque  principibus  suis,  roandavit  eis  ut  omni 
civitati,  id  est  omni  aetati  omnique  aexui  Jejunium 
et  asperitatem  vestimentorum  pracdicarenl.  Idem 


1083  S.  MARTINI  LEGIONENSIS  .  fOSI 

vero  rex  ejusqtie  principes,  ad  Dei  statim  miseri-  A  rez  iste,  quod  Paulum  de  se  norimas  ditisse  : 


cordiara  iroplorandam  per  orationum  arma  et  jejiH 
niorum  remedia  confugerunt.  Deinde  nt  divinam 
impetrare  clementiam  possent;  abjecta  ciborum 
copia,  continuis  sese  jejuniis  subdiderunt,  pretiosas 
ac  deauratas  vestes  deposuerunt,  paupertatis  et  hu- 
niilitaiis  sese  indumenta  devote  induefunt.  Congrue 
siquidera  hujus  mundi  ambitiones  et  carnis  delicias 
dicuntur  abjecisse,  ex  quibus  iilis  contigerat*iram 
Dei  adversum  se  provocasse,  atque  remedium  sibi 
inde  quaererent  unde  perditionem  meruissent.  Pro- 
fecto  in  pericula  sibi  imminenti  ecciesiasticae  regul« 
doctrinam  tenebant,  qui  Dei  indignationem,  quam 
per  clborum  nimietatem  et  deliciarum  affluentiam 
incurrerant,  abstinendo  mitigare,et  superbiam,  quam 


Castigo, inquit,  corpus  meum^et  tn  servitmtem  redigo, 
ne  fqrte  cum  aliis  pradicaverim  ipse  reprobus  efieiar 
(/  Cor,  ix).  Prius  «rgo  corpus  suum  f^me,  siti  el 
asperitate  casligavit,  et  postea  jejunium  tliis  prx* 
dicavit.  Religiosus  certe  princeps,  qui  ut  a  perict:!» 
commissum  sibi  populum  eriperet,  studiose  jejuiuK 
vit,  cineribus  sese  volutavit,  sacco  tenera  membra 
operuit,  in  orationem  perseveravit. 

Quid  ergot  Nunquid  hac  de  causa  regoum  perd^ 
dit?  Nequaquam.  Non  enim  regBom  amisil,  sed' 
mutavit,  id  est  nobilius  fecit,  dum  ccelesti  r^  iW 
lum  (15)  subditum  ac  devotum  exhibuit.  Non,  in- 
quam,  regnum  perdidit,  sed  acquisivil,  dum  fUud, 
Deo  miserante,  a  subver8ione  eripuit.  Illud  procul 


per  divitiarum  copiam  contraxerant,  pauperUtis  et  "  dubio  perderet,  si  in  conspectu  Dei  cum  summa  de- 


humiiilatis  babitu  deponere  studebant.  Nunquam 
enim  rex  ilie  vel  principes  ejus  Gregorium  prxdi« 
cantem  audierant,  et  lamen  in  sua  praedicatione  jam 
Gregorii  imitaloi^es  erant.  Ait  enira  ipse  doctorexi- 
mius  (43) :  Qui  non  commiserunl  illicita,  licitis  utan^ 
tnr.  Qui  vero  illicita  commiserunt^  .a  licitis  absti- 
neant,  Recteergo,quia  iliicita  commiserant,  a  licitis 
abstinebant.  (44).  Nam  ejusdem  civitatis  rex,  sicut 
jam  supra  scriptum  est,  audita  Domini  senlenlia , 
qua  subversionem  civitati  minabatur,  protinus  dia- 
«lemate  et  purpura  deposita  sui  corporis  membra 
cilicio  texit,  in  sacco  et  cinere  scdit,  in  oratione 
diebus  ac  noctibusperseveravit,  jejunium  omni  aetati 


votione  non  se  humiliasset.  In  illo  nimirum  com- 
pletum  videmus,  quod  in  Evangelio  ait  Dominus. 
Qui  se  exallatf  inquit,  humiliabitur;  et  qui  se  inaii- 
liat,  exaltabitur  (Matlh.  xxiii).  Quia  ergo  se  in  con- 
spectu  Dei  huniiliavit,  a  Deo  non  solum  in  conspe- 
ctu  totius  omnium  regni  sui  nobilium,  sed  etiam 
in  conspectu  Ecdesiae  catholicae  exaltari  meruit. 
Prius  contra  hostes  pugnando,  fuerat  dux  militum ; 
autem  prxdicando  poBiiitentiam,  dux  eflectus  esl 
Ecclesiae  docloruin.  Per  eamdem  pr«£dicationem, 
qua  tunc  eripuil  civitatem  Ninivem  a  periculo  sub- 
versionis,  per  hanc  universam  nunc  Ecclesiam  lib6- 
rat  ab  interitu  aeternae  damnationis.  El  qui  jusle 


oninique  sexui  praedicavit,  sicque  ad  poenitenliam  r^  tunc  rcxit  paganam  gentem,  religiose  nunc  docel 

■  —  '  ^  Christianam  plebem.  0  felicem  regem,  qui  duni  se 
in  conspectii  Dei  devote  humiliat,  populum  suuin  a 
temporali  ct  aitcrna  morte  liberat !  quia  Ninivilae 
secundum  Domini  sentenliam  resurrecluri  sunt  in 
judiciuin,  el  condemnaturi  generationem  Judaeo- 
rum,  eo  quod  in  praedicatione  Jons  poenitentiaiii 
egerint  peccalorum  suorum  {Matth.  xii).  Felix,  in- 
quam,  rex,  qui,  etsi  evangelicam  eruditionem  non 
audierat,  ab  ecclesiasticae  tamen  doctrinae  magiste- 
rio  operando  et  praedicando  non  recedebat.  Recte 
ergo  rex  justitiae  non  modo  est  appellandus,  imo  el 
cunctis  ecclesiasticis  viris  imitandus,  qni  secun- 
dum  Joannem  Baptistam  dignos  fecit  poenitentiae 
fructus  (Matth.  iti).  Non  ergo,  ut  praediximus,  re* 


exemplo  sui  omnem  civilatem  commovit.  Nlmirum 
rex  iste  sapiens  erat ,  qui  pro  qualitate  temporis 
diversa  arina  accipiebal.  Gonlra  hos  armis  ulebatur 
ierris,  et  ad  Dei  impeirandam  clementiam  arma«ac* 
cipiebat  humilitatis.  Rcx  sapiens  el  discretus  ex- 
pugnabat  hostes  armismalerialibus ;  iram  Dei  aver- 
.tebat  lacrymiset  precibus.  Yirtute  inimicos  vince- 
bat,  humiUlaie  indignationem  Dei  superabat. 

Liberaverat  aliquando  civitatem  armis,  nunc  au- 
(^m  liberat  eam  oralionibus  el  jejuniis.  Sapiens 
quippe  rex  et  compatiens  iste  fuil  nimium,  qui  pro 
lil>eralione  suoruin  civium  non  recusavit  ferre  je« 
junium,  asperitatem  sacci,  et  viliiatem  cinerum. 
Aevera  sapiens  rex  fuit,  qui  postquam  per  prophe- 


tam  coclestis  regis  polentiam  et  indignationem  au-  j^  gnum  perdidit,  sed  in  melius  mutavil ;  quia  prius 


divit,  non  sc  regeiii,  sed  peccatorem  reputavit.  Dum 
enim  omnipolentis  Dei  senlentiam  timuit.plus  carnis 
suae  infirmitalis,  quam  regni  dignitatis  reminiscens, 
ilevote  ad  poenilcnliam  convolavit,  et  sic  rex  justi- 
ti;ie  esse  meruit.  Nam  et  in  hoc  quod  subjectum  sibi 
populum  ad  poenitenliam  sapientcr  vocavit,  rectoris 
Ecclesix  per  omnia  imitator  exsiitit.  Prius  ipse  fe- 
cit,  quod  aliis  postea  facere  jussit.  Prius  sese  je- 
iuniis,  oralionibus,  et  vigiliis  affligit,  et  corpus 
proprium  sacco  et  cinere  involvit,  sicque  omnibus 
i^jDi  subjectis  poenitenliam  legilime  indixit.  Fecil 

(45^  Homil.  20  in  Evang. 
(44)  Maxim.  Taurin.  Ilomil.  in  litan.  eiDejejun. 
A^oiirir.,  quaui  spaibim  usquc  ad  fincm  hic  inter- 


saecularis  militiae  tenuit  principatum.',  nunc  vero 
cceleslis  disciplinae  praedicando  obtinet  magiste- 
rium.  Recte  quoque  magisterium  disciplinae  coele- 
slis  dicitur  tenuisse,  qui  non  tantum  senes  vel  .ju« 
vcnes  Dominica  urgcnte  sententia,  jejunare  fecit, 
sed  etiam  pro  salute  majorum  par^ulos  et  jumenla 
atl  cil)orum  absiinentiani  cocgit.  Non  ei  videbaiur, 
majorum  abstinentiani  ad  placandum  Deum  posse 
sufiicere,  nisi  eos  innocentia  puerorum,  Toces  ju- 
mentorum,  mugiius  armeiitorum,  et  balatus  pe- 
coruin  ad  obtinendam  Dei  clemcnliaro  juvarenl.  Ibi. 

serit  Marlinus. 
(45)  illudf  ut  inferius. 


f085  SERMOiNES.  -^  SEHM.  XXX 

qtilppe  lacrymaB  ihnocentium  pcccala  laverunt  se-  A 
niorum  atque  omniuui  civium. 

Quid  inter  Uaec,  Tralres  charissimi,  animadvertitis? 
Nunquid  tam  perfecta  anliquorum  gentiliura  pceni- 
teiUia  ab  Ecclesix  recioribus  est  obiWioni  iradenda? 
Imo  aUenlius  est  anirao  recondenda,  et  omnimodis 
iiT)iianda.  Nimirum  si  recte  et  sapienter  ea  quae  in 
Yeteri  Testamento  scripta  sunt,  studiose  pensemus» 
Qd>nostram  doctrinam  scripta  fuisse  non  dubitemus. 
Ad  hoc  ulique  nobis  pcenilentia  Ninivitarum  legen- 
da  pioponitur,  ut  quotiescunque  Dei  flagellis  pro- 
pter  peccata  nostra  affligimur,  ad  similia  arma  je- 
juuiorum  videlicet,  orationum,  ac  lacrymarum  con- 
curramus,  per  qusb  omnia  sine  dubio  adversa  vin  • 
cere,  Deo  miserante,  poterimus.  Ad  ipsum  ergo 
puro  corde  accedamus  et  mente  devota,  quia  in  " 
ipso  consislit  omnis  salus  nostra.  De  ipso  quippe 
ait  Propheta  :  Prope  est  Dominus  omnibus  invocanti^ 
bu$  eum;  omnibus  invocanfibus  eum  in  veritaie 
(PsaL  CKLiv).  Ab  ipso  igitur  seduli  misericordiam 
imp!oremus,coram  illo  peccuta  nostra,  quibus  juste 
pestilenlias  incessanter  sustinemus  gravissimas, 
defleamus.  Idoneos  quippe  ad  placandum  Deum 
nuntios  mitlimus,  cum  jejunando,  orando,  vigilan- 
do,  eleeiiiosynas  faciendo,  bonis  operibus  insislendo, 
ip  tribulatione  nostra  bumiles  in  conspectu  ejus 
l^crymas  fundimus.  De  nostris  ergo  visceribus  nun* 
tii  exeant,  qui  apud  Deura  pro  reconciliatione  no- 
6tra  dcvole  inlercedant.  Vei  ubi  invenire  nunlios 
poterimus,  qui  pro  nobis  divinam  clemenliam  exo-  ^ 
rent  devotius? 

Accedamus  igitur,  dileclissimi,  ad  Deum  corde 
cpntrito ;  quia,  qiianto  viciniores  illi  fuerimus  bona 
operando,  tanto  ipse  misericordissimus  Pater  vici- 
niur  nobis  eflicietur,  satisfactionem  uostram  pie 
snscipiendo,  nosque  ab  imminenlibus  mundi  tem- 
pcstatibus  putenter  liberando  :  ad  hoc  enim  nos  pcr 
prophetain  invilat,  dicens  :  Convertimini  a4  me,  ft 
ego  convertar  ad  vos  (Zach.  i).  Eoontra  de  his,  qui 


.  IN  ASCENSIONE  DOMINl.  fOSO 

male  vivendo  a  Deo  recedunt,  per  Psaimistam  Deo 
dicitur  :  Ecce qui  elongant  u  a  te^  peribuni  (PsaL 
LYxii).  Si  illi  qui  a  Deo elongantur,  peribunt;procul 
dubio,  qui  ad  ilium  accedunt,  salvabuntur.  Acce- 
damus  ergo  ad  illum,  ut  in  eo  a  cunctis  temporali- 
bus  malis,  et  sternis  salvari  peenis  possimus,  ne 
ab  eo  recedendo,  sine  ilio  pereamus.  Forsitan  ali- 
quis  vestrum  apud  se  tacite  dicit  :  Quomodo  acce- 
dam  ad  Deum?  Nunquid  passibus  corporis?  Nequa« 
quam.  Non  enim  passibus  corporis  accedere  ad 
Deum  poteris,  sed  operibus  bonis;  jejuniis  videli- 
cet,  orationibus  et  eleen^osynis,  atque  bumilitate 
mentis  sine  permistione  alicujus  pravi  operis.  Tunc 
enim  veraciter  ab  omnipotenti  Deo  digna,  qu«  peti- 
nius,  impeirare  poterimus,  si  in  bonis  operibua 
perseverare,  et  ab  illicitis  recedere  studueri- 
mus.  Nimirum  precum  insiantia  omnia  depellii  ad- 
versa. 

Instanter  igitur,  dilectissimi  fratres,  cum  utrius- 
que  sexus  multitudine,  virorum  sciiicel  ac  mulie- 
rum  adolescentum  atque  puerorum,  in  conspectu 
Dei  jejuniis,  orationibus,  vigiliis,  eleemosyuis,  cs- 
terisque  bonis  operibus  perseveremus  ut,  sicut  Ni- 
nivitis  pepercil,  eorumque  pcenitentiam  ac  satisfa- 
ctionem  misericorditer  suscepit,  et  a  periculo  sub- 
versionis  liberavit ;  sic  et  sanctam  Ecclesiam  digue- 
tur  clementer  respicere,  et  ab  ea  famem  mortenique 
subitaneam  depellere,  illius  hostesvisiLiles  ct  iiivi- 
sibiles  reprimere,  l)estiarum  feritatem  cobibere, 
aridam  terne  faciem  placidis  nubium  aquis  infun- 
dere,  aeris  commoditatem  vel  temperiem  tribuere» 
eique  bona  cuncta  concedere,  ab  omnibus  eam  ma-^ 
lis  eripere,  sicque  per  bona  temporalia  perducere, 
ut  post  mundi  bujus  terminum  ad  supernorum  so- 
cielatem  civium  valeat  pertingere,  et  cuin  Jesu 
Cbristo  sponso  suo  perenniter  regnare ;  qui  cum 
Patre  et  Spiritu  sancto  in  Trinitate  perfecta  vivit 
e(  regnat  Deus,  per  omnia  saecula  saeculorum. 
Amen» 


SERMO  TRICESIMUS. 

IN  ASCENSIONE  DOMINI, 


Dabacuc  propheta,  fratres  chQrissimi,  de  tribu 
Simedh  ortus,  divino  Spiritu  afflatus,  magna  Do- 
mini  opera,  Incarnaiionem  videlicet,  nativitatem, 
passionem,  resurrectionem  atque  in  coelum  Filii  Dei 
Ascensionem  stupefactus  admirans,  eumdemque  Dei 
et  hominis  Filium  Ggurate  laudaiis,  ad  eruditionem 
lidelium  inter  castera  loquitur  dicens  :  Elevatus  est 
sol  in  ccBlum,  et  luna  stetit  in  ordine  suo  (Habac.  iii). 
Triplipi  de  causa  soli  comparatur  Christus.  Sol 
enim  illuminat,  calefacit  ei  dat  inorementum  rebus. 
biiniliter  Cbristus  iiluminat,  calefacil  et  dsit  incrc- 


D  menta  virtutum  hominibus  ad  vitam  aetemam  prae- 
destinalis.  De  quo  Joannes  evangelista  dicit  inter 
caetera  :  Erat  lux  verot  qno!  illuminat  omnem  Aomt- 
nem  venientem  in  hunc  mundum  (Joan.  i).  Nemo 
quippe  illuminalur,  nisi  per  euin.  Calefacit,  ardore 
scilicet  verae  charitatis ;  accendil  mentes  suorum 
ad  bene  operandum.  Unde  ipse  ait  in  Evangelio  : 
Ignem  veni  miitere  in  terram^  et  quid  volo  nkiut  ar* 
deat  ?  (Lue,  xii)  Eodem  quoque  igne  sese  discipuli 
succensos  in  Emmaus  perseuseranl,  cum  ad  iovi- 
cem  dicebant ;  Nonne  cvr  nostrum  ardens  exat  in 


1087 


S.  MARTINl  LEGIONENSIS 


im 


nobis  dum  loquerelur  in  vta,  et  aperiret  nobis  Scri-  A  xviu).  Processil  de  Ihalanio  virgiiiali ,  eC  procedeiis 


ptlirasf  (Luc.  ixiv)  Dat  Ghristus  incrementum  re- 
l)us.  Unde  ait  bcatus  Paulus  :  Ego  plantavi^  Eccle- 
si»  seilicet  praedicando;  Apollo  rigavit,  bapiizando; 
Deus  autem  increnientum  dedit  (I  Cor,  iii)  :  primam 
videlicet  gratiam  contnlit,  viriutes  subministrando. 
Christus  etiain  soli  comparatur  quadniplici  ra- 
tionc,  pro  priviiegio  videlicet  pulcbritudinis,  pro 
fei*vore  calorts,  pro  magnitudinesplendoris,  procom- 
positioiiecorporis;  quia,  siciit  sol  sphericum  corpus 
babet,  id  est  rolundum,  nec  principium,  nec  finem 
babens;  similiter  et  Ghrislus,  qui  est  alpba  et 
oniega  (Apoc,  i),  caret  principio  et  fine.  Pro  privi- 
legio  pulchritudinis ;  quia,  sicut  sol  privilegium 
oblinel  inter  alios  planetas  in  pulchritudine,  simi- 


exsullavit;  quia  nou  invitus  suscepit  laboreni  ad 
currendam  viain;  iion  ad  habilandain,  quia  non 
filetit  in  via  bujus  roundi  :  ExbuUavit  ul  gigas^  id 
est  sicut  fortissiinus,  et  omnes  homines  incompara- 
bili  virtule  praccedens.  Bene  ergo  giganti  compara- 
tur,  quia  imperturbabilis,  irrevocabilis,  invincibills» 
bumanam  naturam  polenlia  superans.  Et  quam 
viam  cucurrit?  A  summot  inquit,  ccelo  egtesno  ejusi 
el  occursus  ejus  usque  ad  summum  ejus,  Ecce  ipse, 
qui  xternaliter  a  Patre  exivit ,  venit  in  miindum 
factus  homo;  iterum  relinquens  mundnm  ascendit 
ad  Patrem.  Hoc  est  ergo  quod  ail,  a  summo  cetto, 
id  est  a  Patre,  scilicet  ab  aequalitate  Patris  eu 
egressio  ejus,  non  temporalis  sed  aBterna ,  qua  de 


liter  et  Gbristus revera  speeiosus  forma  tslpra  fHiis  ^  Patre  natus  est,  subaudi ,  in  tempore  factus  est 


hominum  (Psal,  xliv).  Pro  fervore  caloris ;  quia, 
siciit  Deus  posuit  solem  in  medio  fonte  totius  ca- 
loris ;  similiter  et  Deus  nuster  ignis  consumens  est 
incinerans  vitia  (Deut,  iv).  Pro  magnitudine  splen- 
doris;  sicut  sol  totum  mundum  illuminat;  simili- 
ter  quicunque  illuminatur,  per  Ghristum  illumina- 
tur,  quia  ipse  iUuminat  omnem  hominem  venientem 
in  hune  mundum  (Joan.  i).  Ghristus  ergo,  ut  prae- 
dictum  est,  soli  comparatur,  dum  corda  praedesti- 
iiatorum:  illuminatsui  amoris  dulcedine  confortat; 
et  ad  bene  operandum  incrementa  vlrtotum  praestat. 
Elevaius  est,  inquit  propheta »  in  coclum  sol. 
Quod  a  longe  Psalmista  in  spiritu  intuens  atque 
admirans  ,  Deo  Palri  loquitur ,  dicens  :  Domine  q 
Dominus  noster,  quam  admirabile  est  nomen  tuum 
in  universa  terra !  (PsaL  viii.)  Ac  si  apertc  dieat  : 
0  Domine  omnium  per  naturam ,  nosler  autem 
Dominus  per  gratiam  ,  quam  admirabile  video 
nomen,  id  est  gloriam ,  sive  laudem  tuam  fuluram 
non  solum  in  Judaea ,  sed  etiam  in  universa  terra. 
Qnare?  Quia  elevata  est  magnificentia  tua  super 
caetos  (t6fd.);scilicet  Jesus  Gbristus  Filius  tuus  a  te 
( si  assuinpius,  id  est  elevatus  super  omnes  coelos, 
sive  super  apostolos,  qui  ideocoBli  dicuntiir,  quia 
super  raiionalem  terram  spirilualem  pluviam  efl^un- 
dunt.  Elevatus  est  itaque  sol,  scilicet  Jcsus  Ghris- 
tus  Dominus  noster  assumptus  est  in  coelum,  usque 
ad  Dei  Patris  videlicet  consessum. 


homo,  et  ejusdem  bominis  facti  occursns  est  usque 
ad  summum  ejus ,  scilicet  Patris .  id  est  occurrit 
ipse  bomo,  in  quo  habitat  omnis  pUnitudo  divinila-^ 
tis  corporaliter  (Cotoss.  ii) ,  usque  ad  Patrero. 
Occursus  igitur  Ghristo  competit  secundum  boroi- 
nem  ,  dum  ascendens  ad  sedem  Patris  occurrit« 
Asceiidit  auteih  secundum  humanitatem.  Per  boc 
autem  quod  dicit ,  usque  ad  summum  ejus ;  nota» 
quia  secuDdnm  qaod  Deus  est ,  Pairi  aequalis  esi. 
lloc  idem»  quod  bic  dicit  Propheta ,  Ghristus  de  se 
in  Evangelio  ait  sic  :  Exivi  a  Patre^  et  weni  in 
mundum ;  iterum  relinquo  mundum,  et  wido  ud  Pw 
Irem  (Joan.  xvr). 

Sequitur  :  Nec  est  qui  se  abseondat^  post  Yerbi 
scilicet  incarnationem  ,  a  calore  ejus.  Yerbum  enim 
caro  factum  mortalitalam  nostram  suscipiens ,  non 
permissit  ullum  inorlalium  se  excusare  de  unibra 
mortis,  id  est  de  pcccalis;  quiaeC  ipsam  umbram 
peiietravit,  et  dissolvit  calor  veiti,  id  est  amor  vel 
gratia  Ghristi,  quando  sedentibus  hs  regione  umbrw 
mortis,  lux  orta  est  {Isai.  ix).  Yei  Spiritns  sanctus 
est  calor,  quem  Dei  Filius  in  coelum  reversus  post 
ascensionem  apostblis  misit,  a  quo  nemo  abscondi- 
tur,  quia  ut  Deus  omnium  corda  novit,  ut  valeat 
arguere  mundum  de  peccato^  et  de  justitia^  et  de 
judicio  (Joan,  xvi).  In  his  verbis  ostenditur  Trinitas, 
et  unilas,  et  utraque  Ghristi  natura.  Ubi  enira  dicit, 
a  summo  cceto^  Pater  intelligitur ;  ubi  vero  ait,  egres- 


Gopli  tres  esse  dicuntur  :  aereum,  aelhereum,  et  D  ^i^'»  intelligitur  aeterna  Filii  generatio;  cum  ait , 


empircnm,  id  est  igneum.  Accipitur  etiam  coelum 
pro  Paire  Deo  sicot  Propbela  testatur  in  psalmo  : 
A  %ummo,  iiiquit,  coslo  egressio  ejus  (Psal,  xviii).De 
sinu  videlicet  Patris  descendit  ad  liberandum  hu- 
manum  genus.  Accipitur  itenim  coeluin  et  pro  Filio. 
Unde  dicilur  :  Coelum  ccrU  Domino  (PsaL  cxiii). 
Dicitur  etiam  coelum  pro  angelis,  sive  pro  apostolis, 
sicut  legitur  in  psalmis  :  Cxli  enarrant  gloriam  Dei 
(Psal.  xviii),  etc.  Ponitur  quinetiam  pro  Scriptura, 
sicut  diclt  Psalmista  :  Quoniam  videbo  ccetos  ittoi, 
opera  digitorum  tuorum  (Psat.  t\u). 

Goeium  pro  Patre  Deo  accipitur,  sicut  in  psalmo 
legitur :  Exsultavit  ut  gigas,  Dei  scilicet  Filius ,  ad 
cnrrendam  rtam,  a  summo  copIo  egressio  fjus  (Psat. 


occursuSf  idem  Filius  secundum  hominem  intelligi- 
tur ;  cum  ait,  usque  ad  summum^  ipse  idem  secun- 
duin  quod  Deo  Patri  est  aequalis;  cum  ait,  a  caiore, 
intelligitur  Spiritus  ^anctus;  dicendo  vero,  ejus, 
notat  iinitalem  Trinitatis.  A  summo  Ma^que*  ccbIo 
egressio  ejus,  id  est  a  Patre  processit  Yerbuni ,  qiii 
summum  coelum  dicitur,  non  cssentia  majeslatis 
qiiae  una  est  in  tribus  personis;  sed  ordine,  qoo 
bominibus  notificari  voluit.  Primum  ergo  coelam 
est  Pater,  et  summum ;  quia  ab  eo  procedit  Filius. 
id  est  voluntas,  per  quam  omnia  operatur,  quae  non 
est  aliud  in  essentia  quam  ipse  Pater,  quia  in  Deo 
nulla  est  diversitas,  nullum  accidens. 
Secundiim  coeluui  cst  vcrbum  a  Patre  prorcdcns. 


\ 


I0S9  SERMONES.  —  SEUM.  WX. 

reriium  ccBlum  est  charitas,  id  est  dilectio  et  cou-  a 
^ofdia  YolunlaUs  Dei  Patris;  quia  nunquam  ejus 
voluntas  inulatur,  vcl  ab  eo  discedit»  vel  t  quod 
melius  est,  dissentit.  Dicitur  etiam  coelum  pro 
angelib  sive  pro  apostolis,  sicut  legitur  in  psaUnis  : 
Cceli  enarrant  gloriam  Dei^  et  opera  manuum  eju$ 
unnuntiant  firmamentum  [PtaL  xviii).  Coeli  ,  id  est 
angeli,  glor iam  Dei  enarraverunt ,  quando  pastori- 
bus  angeli  nativitatem  Chrlsti  annuntiaverunt  (Lue, 
ii),  et  ipso  ascendentc ,  juxla  apostolos  steterunt, 
«isque  dixcrunt :  Viri  Calilwi,  quid  $tatis  atpicien" 
ie$  in  cfflum  f  Hic  Jesus  qui  assumptus  est  a  vobis  in 
xalumt  sk  veniet  quemadmodum  vidislis  eum  euntem 
ineoetum  (Act,  i).  Cceli  ctiam  ,  id  esi  apostoli  glo* 
riam  Dei  praedicavcrunt.  Quam  gloriam  ?  Hac  (i6) 
scilicet  quOu  non  ex  operibus  justiliw,  qucs  fecimus  ^ 
nos,  s{d  secundum  suam  misericordiam  salvos  nos 
fecit  (Tit.  iii).  Et  iterum  :  Omnes  peccaverunt ,  et 
egent  gloria  Dei^  justificati  gratis  per  gtaliam  ipsius 
(Rom.  iii).  Cocli,  inquit,  gloriam  Dei  enarrant,  id 
est  misericordiam  huniano  generi  per  Filium  exhi- 
bitain»  in  qua  Deas  Pater  cst  glorlficandus  :  Et 
opera  manuum  ejus  annuntiat  firmamentum  (Psal. 
xviii).  Quod  supra,  ^loriam;  bic,  opera;  quod,  cceli; 
hie,  firmamentum  diversa  similitudine,  id  est  iidem 
praedicalorfs  novi  testamenti  a  Spiritu  sancto  corde 
conArmati ,  et  firmamentum  facti  contra  impetus 
saevientium ,  et  banc  Dei  gloriam  respuenliuro , 
annuntiant,  id  est  cum  magna  fiducia  nuntiant 
t)pera  manuum  cjus ,  id  est  propria  Dei  opera ;  ^ 
Calia  scilicet ,  quae  nulius  poluit  facere  nisi  solus 
Deus. 

Ponitur  etiam  coelum  pro  divina  Scriptura,  sicot 
dicit  Psalmista  :  Quonium  videbo  ccetos  tuos ,  opera 
digitorum  tuorum  (Psal.  viii).  Hoc  modo  dicitur 
coelum  Scriptura  sacra.CoDlumesl  quoddam  instru- 
mentum  digito  Dei  comparatum.  Sicut  ergo  sculp* 
lores  sculpunt  illp  instrumenlo  ,  sic  scriptores 
operantur  Spiritus  sancti  digito.  Et  quemadraodum 
opera  coeli  caelata  diversas  imagines  continent  in  se, 
sic  Scripturae  videntur  diversos  inter  se  habere 
sensus«  bistorialem  scilicet ,  typicum  et  moralem. 
Sic  enim  legimus  in  Cenesi  Moysem  dixisse  :  Fecit 
Deu$  prmamentum  ccelnm ,  divisitque  aquas  quce 
erant  $ub  ftrmamento^  ab  hi$  quce  erant  $uper  fir-  ^ 
mamentum  (Gen.  i).  Sedquod  Moyses  dixit  historia- 
liter,  nos  inteliigere  debemus  spiritualiter  (47). 
Fecit  itaque  Deus  coeii  firmamentum,  id  esi  solida- 
mentum  sanctaruro  in  Ecclesia  Scripturarum.  Fir- 
mamentoeniminEcclesia  Scripturs  divinae  intelli- 
gubtur;  quia  coeium  sicut  nbcr  plicabitur  {I$ai. 
xxxiv).  Divisilque  Deus  super  hoc  firuiamentum 
aqiias,  id  cst  coelestes  populos  angelorum,  qui  non 
opus,  habeirt  hoc  suscipcre  (48)  firmamenlum ,  ut 
legentes  audiant  verbum  Dei ;  semper  enim  vident 
eum,  et  diligunt  Sed  suDcrposuit  ipsum  firmamcn- 

(46)  Hanc. 

(11)  Isid.,  Quwst.  in  Gen.,  cap.  1. 

(48)  Ita  nis. ;  sed  legenduin  $uspicere. 


liN  ASCENSlOiNE  DOMINl.  i095 

tum  Scripturafe  suae^lnfirmitaicm  inrcrioniro  popu- 
lorum,  ut  ibi  suspicientcs  cognoscant,  qualiter  di^ 
cernant  inler  carnalia  et  spiritualia ,  quasi  inter 
aquas  superiores  et  inferiores. 

Elevatus  est  itaque  sol,  scilicet  Christus  qui  est 
verus  Sol  justitiae,  in  coelum,  id  est  in  dexiera  Dci 
Patris ,  sicut  ipse  ait  suis  discipulis  :  Ascendo  ad 
Patrem  meum,  et  Patrem  vestrumt  Deum  meum  ,  et 
Deum  ve$trum  (Joan.  xx). 

Notandum  pneterea,  quia  Christi  exaltaiiones 
quinque  fuerunt.  Prima  videlicet  in  cruce.  Unde 
ipse  ait  :  Cum  exattatue  fuero  a  terra ,  omnia  tra» 
ham  ad  meip$um  (Joan.  xii).  £t  aiibi :  Sicut  Moyses 
exaltavit  serpentem  in  de$erto ,  ita  exaltari  oportet 
Filium  hominie  (Joan,  iii),  etc.  Secunda  exaltalio 
in  resorrectione  fuit ,  sicut  Paulus  apostolus  ad 
Philippenses  ait  :  Propter  quod^  scilicet  propter 
obedientiam  ,  Deu$  exaltavit  illum ,  et  donavit  ilti 
nomen  quod  e$t  $uper  omne  nometi,  «I  tn  nomineJe$u 
omne  genu  fiectatur^  eoele$tium^  terre$trium  et  infer- 
norum  (Philipp.  ii;.  Tertia  fuit  in  Ascensione, 
Psalmista  testante  :  Elevata^  inqiiit,  magnificentia 
tua  $uper  coelo$  (P$aL  viii).  Quarta  in  missionc 
sancti  Spiritus ,  sicut  ait  idem  Dei  Filius  :  Ille  me 
clarifieabit^  id  est  exaltabit,  quia  de  meo  accipiet 
(Joan.  ivi). Quinta  exaltatio  in  geatium  pRedicatione 
fuit,  sicut  ipse  per  Psalmistam  dicit  :  Exaitabor  in 
gentibus^  et  exaUabor  in  terra  (P$aL  xlv).  Elevatus 
est  itaque  sol,  Dominus  Jesus  Christus  videlicet,  u( 
supradictum  est,  imo  nobilius  gloriosiusque  quani 
cogitari  vel  dici  humana  lingua  potest ,  in  coelum, 
el  luna  stetit  inordine  suo.  Ecclesia  lunae  compara- 
tur,  qoia  videlicet  augmentum  et  detriiuentuin 
patitur.  Quia  igitur  sacra  lectio  solem  et  lunam 
nobis  ad  memoriam  reduxit,  si  placet,  quid  do 
eorum  magnitudine,  altitudine,  qualitate  ac  varie- 
tate  beatus  Isidorus  patronus  nosterdicat  audiamus. 

Interlunium^  inquit  (49),  luna  est  tempue  illud 
inter  deficientem  et  na$centem  lunam.  E$t  autem  Irt- 
ce$ima  die^  quod  luna  non  lucet :  quoi  ideo  tunc  videri 
nonpote$t^  quia  $oli  conjuncta  ob$curatur.  Sedeodcm 
momento  rena$cen$t  paulatim  ab  eo  recedendo  vide^ 
tur.  Quidam  dicunt  lunam  non  a  $e  lumen  habere, 
$ed  $oli$  radii$  illuminari  :  unde  et  eclip$im  patitur^ 
$i  inter  ipsam  et  solem  umbra  terroe  $e  interponat. 
Luna  amis$i  ac  recepti  lumini$  vicibus  men$truali 
spatio  moderatur  :  quia  ideo  obliquo  incedit  cur$u  et 
non  reetOt  ut  $ol ;  videiicet  ne  ineidat  in  centrum  ter^ 
fiT,  et  frequenter  patiatur  eclip$im.  Vicinus  e$t  enim 
eju$  circulue  teme.  Crescen$  autem  orientem  eomibu* 
$peetat ;  deere*een$^  occidentem  :  merito^  quia  oeca" 
$ura  et  ami$$ura  e$t  lumen.  Luna,  quia  terrie  vici- 
nior  e$t  quam  $ol  inde  et  breoi  orbe  celeriu$  peragit 
$uum  eur$um.  Nam  iter  quod  $ol  in  diebu$  lrecenU$ 
$exaginta  (50)  peragit,  luna  per  triginta  die$  percHr" 
rit :  unde  el  antiqui  mense$  in  luaa ;  anno$  autem  t» 

(40)  Lib.  111  Ehjm.,  cap.  55  et  seq. 
(50)  Edit.,  ^exaginta  quinque^  ei  recte. 


1091  S.  MARTlNl  LGCIONENSIS  i092 

S9iii  eursu  posuerunt,  Eclipsis  soUs  est,  quando  luna  A  slalant,  delrimeDtum  patituf  et  lameu  integra  maoei; 


trtcesima  ad  eamdem  lineam,'qua  soi  vehitnr  perve^ 
nit^  eisque  se  objiciens  solem  obscurat.  Nam  dc" 
ficere  nobis  sot  videtur,  dum  illi  orbis  lumr  op^ 
ponitur,  Ecltpsis  lunce  est  quoties  in  umbram  terrw 
luna  incurrit,  Non  enim  a  se  lumen  habere^  sed  a 
sole  iltuminari  putatur  :  unde  et  defectum  patitur^  si 
inter  ipsam  et  sOlem  umbta  terras  interponatur,  Pati' 
tur  autem  hoc  quintadecima  luna ,  eo  usque  qUandiu 
eentrum  atque  umbram  obsistentis  terra  exeat^  videat- 
qve  lolem^  et  videatur  a  sole.  Magnitudo  quoque  luno! 
minor  fertur  esse,  qUam  magnitudo  solis.  Nam  dum 
sol  superior  sit  a  luna^  et  tamen  a  nobis  major  qUam 
tuna  videtur,  si  prope  nos  accessisset,  mnlto  major 
quam  luna  conspiceretur,  Magnitudo  sotis  major  terrm 


quia,  sicut  luna  a  sole,  ita  Ecclesia  a  Christo  illumi^ 
natur.  Revera  sancu  Ecclesia  non  solum  luiiae.  sed 
etiam,  quod  est  feUcius,  soli  comparatur,  sicut  sapien- 
tissimus  SalomoninCanticospiritualisamoris  testa^ 
tur  iQuce  est  ista^  qute  progfediturquasi.auroracor.iur* 
gens^pulchrautiuna.electautsol,  terribilis  ui  tastro- 
rum  acies  ordinata  (Cant.  vi)?  (53)  Sancta  Ecclesia 
quasi  aurora  consurgens,  in  ullimo  judicio  progredie^ 
tur;quia,  reliclis  tencbris  corruptionis,  in  iiicomi- 
ptionis  claritate  innovabilur.  Quae  bene  ut  8ol  elecia 
dicitur ;  quia  adeamdemgloriamperducetur,  adquam 
caput  ejus,  scilicet  Christus,  ascendit,  qui  Sol  |usti* 
tix  esse  perbibetur.  Unde  ipse  verus  Sol  justicia^ 
per  hunianiiatem  rogat,  dicens :  Pater^  volo  ui  uki 


est,  Unde  et  eodem  momento,  quo  oritur,  et  orienti  ^  ego  sum,  sint  et  hi   mecum^   ut  videant  clarilaiem 


simui  et  occidenti  mquaiiter  apparet,  Quod  vero  ad 
mensuram  cubiti  nobis  videtur^  considerare  oportety 
quantum  distat  a  terris  :  quas  longitudo  facit^  ut  par^ 
vus  a  nobis  videatur.  Sicul  autem  soi  major  est  terra, 
ita  terra  major  est  luna  per  aliquam  quantitatem,  Soi 
dum  igneus  sit^  pras  nimio  tamen  motu  conversionis 
suas  amptius  incalescit,  Cujus  ignem  dicunt  philoso- 
phi'aqua  nuiriri,  et  ex  contrario  elim^nto  virtut^m 
iuminis  et  caloris  accipere  :  unde  vtdemus  eum  sw- 
pius  madidum  atque  rorantem,  Solem  dicimus  per 
seipsum  moveri ,  non  cum  munda  verti,  Nam  si  fixus 
eaelo  maneret,  omnes  dies  et  noctes  aquales  existe* 
rent,  Sed  quoniam  atio  ioeo  cras  occasurum^  aiio 
oceidisse  hesterno  videmus;  apparet,  eum  pet  seipsum 
moveri  non  cum  mundo  verti,  Spatiis  enim  incequaii' 
bus  orbes  annuo%  conficit  propter  temporum  mutatio" 
nes.  (Oriens{^{)diem  facit,  occidens  nocltm  inducit.) 
Nam  vadens  iongius  a  meridie  hiemem  facity  et  hiber- 
nis  humoribus  ac  pruinis  terram  impinguat,  Accedens 
propius  ad  septentrionem,  cestatem  reddit,  ut  fruges 
maturitate  durentur ,  et  quce  sunt  in  Humidis  incocta, 
fervefacta  mitescant,  Dies  est  soi  super  terram ;  nox 
est  soi  sub  terris.  Ex  ipso  enim  sUnt  horoj,  ex  ipso 
diest  cum  ascenderit;  ex  ipso  etiam  nox,  cum  occide- 
rit;  ex  ipso  menses  et  anni  numetantur,  et  ex  ipso 
vicissitudines  temporum  fiunt.  Quando  autem  per  me- 
ridiem  currit^  tempore  videlicet  Memali,  vicinior  terrce 
est;  quando  verojuxta  septentrionem,  subiimius  attoi- 


meam,  quam  dedisti  mihi  (Joan.  xvii)  :  Et  iterum  : 
Vbi  ego  stim,  ibi  sit  et  minister  meus  (Joan,  sii). 
Quod  tamen  et  de  ejusdem  Ecclesi»  membris  adbae 
in  carne  viventibus  inielligi  potest.  Sunt  enim  non- 
nulli,  qui  magna  intentione,  quae  suiit  reproborum 
tormenta,  aspiciunt,  et  quae  sunt  facta  sua,  sine 
palpalione,  examinare  contcndunt.  Dumque  se  pec* 
casse  cognoscunt,  et  per  hoc  ire  ad  reprobonim 
tormenta  pertimescunt ;  subito  iniquitatis  lenebras 
derelinquunt,  et  luce  justitise  acccndi  concupiscunt. 
Mox  ad  sanctam  operationem  consurgunt,  et  pcr 
bona  quae  faciunt,  clarere  proximis  quibusqoe  inci* 
piuiit.  Hi  procul  dubio  velut  aurora  consurgenies 
progrediuntur,  quia  subito  noctem  peccati  evacuan- 
tes,  ad  tucem  magis  ac  magis  dilatantur.  Sic  anima 
quse  prius  erat  in  tenebris,  nunc  splendens  apparet ; 
et  quae  etiain  in  seipsa  obscurabatar,  nunc  aliis 
lumine  sanctae  operationis  resplendet.  De  qua  beue 
subditur  : 

Putchra  ui  tuna^  electa  ut  soi,  Luna  quippe  duro 
noctem  illuininnt,  caligantibus  oculis  iter  per  quod 
homo  gradiatur,  demonstrat.  Sk  nimiram  quxque 
sancta  anima,  quae  tenebras  deserit ,  et  in  snncta 
opcratione  se  extendit ,  dum  exemplum  hene  ope- 
randi  proximis  tribuit ,  quasi  lucem  tenebrescenti- 
bus  oculis  spargit.  Dum  cnim  peccantes  quiqne 
bonum  opus  aspiciunt,  et  ad  idem  facieiiduro  se 
convertunt ;  quasi  errantes  in  nocte  per  lumen  \niat 


iitur  (52).  Soi  oriens  per  meridiem  iter  habet^  qui,  [)  ad  viam  redeiint.  Haec  ilaque  anlma,  duni  peccan» 


postquam  ad  occasum  veneritf  et  Oceano  se  immer- 
senf,  per  ineognitas  sub  terris  vias  vadit  et  rursus  ad 
orientem  recurrit,  His  breviter  de  solis  et  hinae  na- 
turis,  beato  Isidoro  docente,  auditis,  necesse  esl  ut 
ad  quae  proposuimus  ilerum  redeamus. 

Luna,  inquit  propheta,  stetit  in  ordine  suo,  Eccle- 
sia  quippe  lunae  comparatur,  propter  duas  videlicct 
proprietates  quas  habet  luna,  quia  augmenlum  et 
detrimentum  patitur,  et  luce  aliena  lucet.  Similiter 
Ecclesia  propter  accedentes  ad  fidem  quandoque 
augmentatur,  quandoque  [^uia  quidam  a  fide  apo* 

(51)  Qua;  ansulis  includimus  verba  sunt  cap.  seq. 
51 ,  rt  hic  per  errorem  excidenint. 

(52)  Cxlcra  quae  post  leguniur  in  editis,  albta 


tibus  bene  operandi  exempla  pnebet,  quasi  lona  in 
nocte  lucet ;  dum  vero  magis  ac  magis  crescit,  ei 
de  dle  in  diem  per  consuctudinem  boni  operis  lu« 
men  jusiitise  jam  perfecte  accipit,  ot  etfam  bonis 
exempla  imitaiionis  praebeat,  quae  prius  solis  pecca- 
toribus  imitanda  apparebat,  profecto  jaro  luna  sol 
efficitur;  quia  quae  in  nocte  errantfbus  nuiic  luce- 
bat,  modo  in  die  ambulantihiis  lumen  ^eritatis  ma« 
nirestat.  Hinc  est  quod  sequitur  :  Eieeta  ut  $ol  :  De 
qua  hene  subditur. 
Terribilis  ut  eastrorum  acies  ordinata,  Noturo  ea- 

fuere  e  lihro  De  nalura  rerum^  ut  adaotavit  Grift- 
lius. 
(ri5)  Grcgor.,  in  hunc  locum.' 


im  SERMONES.  -  SERM.  XXX.  IN  ASCENSIONE  DOMLM.  «094 

perlis  est  quod  miiilcs,  cum  in  procinctu  contra  A  sancti  pnedicatores  existunt ;  quia,  dum  se  in  Dei 


hostes  vadunt,  si  strlctim  ct  concorditer  gradiuntur, 
ab  liostibus  cootra  venientibus  timentur ;  quia  dum 
in  eis  aditum  per  scissuram  non  aspiciunt,  qualiter 
eos  penetrent  baesitantes  non  inveniunt;  illlsque 
hoc  impenetrabile  munimen  eOicitur,  quod  concor- 
diter  ordinati  seipsis  semetipsos  tuentur.  Dum  enim 
de  seipsis  vallum  sibi  efficiunt,  intrandi  ad  se  adi- 
tum  hostibus  non  relinquunt  et  nt  occidantur  appe- 
tili,  ipsi  faciiius  occidunt.  Sic  in  sancta  Ecclesia^ 
id  cst  in  multitudine  Gdelium  contingit,  quae  dum 
Contra  malignos  spiritus  pugnare  non  desinit,  ne- 
cesse  cst  ut  pace  charitatis  astringatur,  quo  salva 
sit.  Si  enim  pacem  tenet,  terribilis  hostihus  appa- 
ret,  si  vero  per  discordiara  scinditur,  undique  ab 
hostibus  leviter  penetratur.  Sancta  itaque  Ecclcsia 
pace  se  muniat,  unitate  se  vinciat,  charitate  se 
uniat,  ut  dum  de  seipsa  per  scissuram  damnum 
non  patitur,  duceni  suum  semper  eisultans  sine 
confusione  sequatur.  Stet  in  ordine  suo,  ne  vinca- 
tuT  a  diabolo.  Per  dilectionem  Dei  et  proximi  bonis 
studeat  operibus,  et  sollicite  caveat  ne  interrumpa- 
tiir  ab  hostibus.  lu  bonis  operibus  ut  ordinata  acies 
persistat,  et  conira  hostes  purae  orationis  jacula 
indesinenler  emitiat.  Ad  spirituale  praeiium  viriliter 
se  accingatiget  Pideles  omnes  qiiasi  propria  membra 
diiigat.  Spiritualia  arma  nunquam  deponat,  et 
canctos  in  Christum  credentes  vinculo  charitatis 
astringat.  Unde  beatus  Paulus  discipulis  Gdelibus 


servilio  caeteris  fortius  affligunt,  dum  omnia  mun- 
daua  contemnunt,  dum  voluptales  suas  abnegant, 
et  vitia  sua  omntno  mortificant,  caeteros  excellunt; 
et  dum  per  exempia  sua  caeteros  nutriunt,  quasi 
fracti  et  aperti  se  cibos  oflbnint.  Sic  nimirum  luna, 
id  est  sancta  Ecclesia,  stat  in  ordine  suo»  dura  sub* 
jecti  In  bonis  operibus  doctores  imitantur,  dum 
oves  bonos  pastores  sequuntur,  dum  omnes  sininl 
Ecclesi»  fllii  sui  capitis  Jesu  Cbristi  in  coelum 
euntis  comprehendere  vestigia  nituniur.  Unde  ipsa 
exsultans,  per  Salomonem  sic  Ioq(\itur  :  Inltoduxil 
me  rex  in  eellam  vinariam  ordinavil  in  me  charita-^ 
tem  (Cani,  ii).  Quid  per  cellam  vinariam  nisi  evan- 
gelicae  institutionis  doctrina,  in  qua  est  vinum  prae- 
dicationis,  flguratur?  Per  hanc  quippe  in  sponsa 
summi  regis  Jesu  Christi,  id  est  in  sancla  Ecclesla 
charitas  ordinatur,  quia  in  ejus  doctrina  aperte  co- 
gnoscitur,  qualiter  Deus  et  proximus  ordinate  dili'> 
gatur.  Sancta  ergo  Ecclesia  fideles  omnes  ccelestif 
verbi  pane  reficit,  eosque  quasi  mater  in  unitate 
fidei  sinu  charitatis  constringit. 

De  hac  quoque  immaculata  et  perfecta  sancta 
Ecclesia  in  duodenario  numero  constituta  Joanneg' 
evangelista  figurate  loquens,  ait  in  Apocalypsi  sua : 
Vidi  in  circuitu  throni  ieditia  viginti  quatuor;  et  stc- 
per  gedes  viginti  guatuor  seniores  $edente$ ,  circum" 
amicli  vestimentii  albis^  et  in  capitibus  eorum  coronm 
auretB  (Apoe.  iv).  Ecce  aperte  demonstrat  pcr  vi- 


dicebat  :  Super  omnia  aulem  charitatem  habete,  quas  r  ginti  quatuor  seniores  omnes  sanctos  novi  et  veteris 

€st  vinculum  perfeclionis  (Coloss.  uii).  Sancta  ita- 

que  Ecclesia  omnes  Christi  fideles  sinu  charitatis 

recipiat,  et  sollicite   vigilet,   ne  eorum    aliquia 

pereat. 

Unde  etiam  Saiomon  eamdem  Ecciesiam  Christi 
sponsam  biudens,  in  Cantico  spiritualis  amoris  sic 
ait :  Sicut  vitta  coccinea,  labia  tua^  et  eloquium  tuum 
dulce  (Cant,  iv).  Praedicatores  fidelium  labia  Eccle- 
siae  dicuntur,  quia  nimirum  per  eos  populis  prae- 
cepta  vitae  loqnitur.  Qui  bene  sicut  vitta  dicuntur; 
quia,  dum  fluxas  cogilationes  in  cordibus  hominum 
suis  praedicationibus  restringuut,  quasi  sparsos  cri- 
nes,  ne  iminoderatedefluant,  reprimunt.  Sed  quidest 
quod  non  tantum  vittas  sed  coccinea  mtta  comparan- 


testamenti  doctores.  Per  hos  itaque  viginti  quatuor 
seniores,  patriarchas  et  prophetas,  apostolos  et 
CTangelistas,  eorumque  successores  intelligimus, 
per  quos  olim  Deus  Judaicam  plebem  erudivit,  et 
nunc  sanetam  Ecclesiam  regit.  Duodecim  prophe- 
tarum  et  duodecim  apostolorum  numerus  ex  terna- 
riis  et  quaternariis  numeris  constat,  et  ideo  omnes 
novi  ac  veteris  tesiamenti  sanctae  Trinitalis  praedi- 
catoresy  qui  per  quatuor  mundi  partes  pnedicave- 
runt,  signiflcat.  Isti  sunt  lapides  vivi,  patriarcbae 
scilicet  et  propbetae,  apostoli  et  evangelista;,  eoriim- 
que  successores,  in  fiindamento  Ecclesiae  id  est  in 
Cbristo  fundati,  qui  esl  foiyissimum  fundamentuni, 
prceter  quod  nemo  potest  aliud  ponere' (I  C^r.  m). 


tur,  nisi  quia  per  coccum  charitatis  flamma  intelli-  ^  Super  hos  quidem  lapides  vivos  fundatur  Ecclesia 


gitur,  qua  illi  ardent,  etper  eos  alii  accendunturt 
Per  quos  eloquinm  sanctae  Ecclesi»  dulcoratur; 
quia,  dum  bona,  quae  dicunt,  faciunt;  praedicatio- 
nes  suas  hominibus  quasi  dulces  escas  apponunt. 
Sequitur  :  Sicut  fragmen  mati  punici,  ita  gentB  tucs^ 
absque  (54)  oceultis  tuis.  Quid  per  genas  Ecclesiae 
nisi  eosdem  ipsos  praedicatores  iiitelligimus,  qui, 
dum  populis,  ut  eis  proflciant,  imminent,  quasi  in 
facie  Ecclesiae  nianifesti  apparent.  Per  malum  autem 
punicum  ipsa  Ecclesia  designatur,  quia  dum  multos 
populos  in  unitate  fldei  nutrit,  quasi  multa  graua 
sub  uno  cortice  stringii.  Fragmen  vero  mali  punici 


ab  hiijus  niundi  iniiio,  et  crescit  in  templum  san- 
ctum  in  Domino.  Super  hoc  quippe  fundamentnm 
l)eat(is  Petrus  aediflcium  erigebat ,  cum  discipulis 
diceiuit  :  Et  vos  tanqnam  lapides  tivi  superasdifica' 
mini  domos  apirituates  (I  Petr.  ii).  Nam  et  gentiuni 
doctor  Paulus  et  super  hoc  fundamentum  aedifica- 
bat,  cum  exsultans  Ecclesiae  filiis  aiebat  :  Jam  non 
estis  hospites  et  advente ;  sed  estis  cives  sanctorum  et 
domestici  Dei  supercedificati  super  fundamentum  apo- 
stolorum  et  prophetarum  (Ephes.  ii).  Haec  est  itaque 
Jerusalem,  scilicet  Sancta  Ecclesia,  quw  adificatur 
ut  civitas  (Psal.  cxx4).  Quia  enim  illa  siipcrnae  pacis 


(54)  Gregoriiis  sequiturVulgatam  :A6i7HeeoaMorftnlrJns^rK<  latet.  Sed  Martinus  persistil  in  pecuHari 
lcctioue,  qiiain  sup.  etiain  aitulit.  - 


1095 


S.  MABTINI  LEGION^ENSIS 


fOi;6 


Tisio  ex  sanctorum  civittm  congregatione  construi-  A  M^  ^^  vilce  forliludine  tolidati,  in  magna  ejusdem 


tur,  Jerusalero  coelestis  ut  civitas  aediHcalur.  Quae 
tamen  in  hac  peregrinationis  terra ,  dum  flagellis 
verberatur,  d4jm  iribulationibus  lunditur,ejus  lapides 
quolidie  quadranlur.  Et  ipsa  est  civitas,  scilicet 
sanita  Ecclesia,  quae  regnatura  in  coeio,  adhuc  la- 
borat  in  terra.  Cujus  civibus  sic  ait  bealus  Paulus  : 
Bei  agricuUura  estis^  Dei  a^diftcatio  esti$  (I  Cor.  iii). 
Quae  videlicet  civitas  sancia  habet  bic  in  moribus 
sanctorum  magnutn  aedificium  suum.  In  aedificio 
quippe  lapis  portat  lapidem ,  quia  lapis  ponitur  su- 
per  lapidem.  Et  qui  portat  alterum  porlalur  ab 
alteroi  sic  icaque  iu  sancta  Ecclesia  unusquisque 
portat  allerum  et  portalur  ab  allero,  ul  per  eos 
'  aedificium  cbaritalis  surgnt.  Hinc  enim  Paulus  ad 


Eccle$i(B  con$olation/s,  locutu$  estt  dicens  :  t  LaUrts 
ceciderunt,  $ed  quadri$  iapidibu$  adificabimuM  (Msai. 
ix).  >  Yiden$  quippe  propheta  in  sancta  EecUsia 
apo$tolo$9  martijre$  atque  doctore$  ^urgere^  de  /«!•- 
rum  ca$u,  id  est  de  Judtsorum  perditione^  minus  i/o- 
/uft,  quia  omnipotenti$  Dei  wdipcium^  id  est  sanctam 
Eccle$iam  de  quadri$  lapidibu$  tedificari  conspexit. 
llaec  iiaque  est  virgo  et  mater  Ecclesia  super  qua- 
dros  lapides  aedificata,  hoo  est  super  Tiginti  quatuor 
seniores,  imo  super  omnes  veteris  et  novi  testa- 
Hienti  doctores  fundata.  De  qua  ait  David  propbcta : 
Fundanunta  eju$  in  montibus  $anctis  (Psal.  lxxxvi). 
Ac  si  diceret  :  Fundata  est  siiper  doctrinaiu  sam- 
ctorum  prophetarum   et  apostolorum.   Oeus  dedit 


monet  dicens  :  Alter  aiteriu$  onera  purtate,  et  $ic  "  quo$dam  quidem  apo$tolo$tquo$dam  autem  prnphetaSt 


adimpUbiti$  tegem  Christi  (Calat.  vi).  Cujus  legis 
virtutem  denunlians ,  ait :  Plenitudo  legi$  est  dt- 
leciio  (Rom.  xni).  Unde  alt  beatus  Gregorius  :  Si 
ego  vo$  portare  negligo  in  moribu$  ve$tris,  et  vos 
me  toierare  contemniti$  in  moribu$  mei$ ;  non  con- 
surgit  inler  no$  cedificium  charitalis.  Quo$  vicaria 
dileclio  per  patientiam  conjungit^  eorum  opu$  ad 
coeleste  cedificium  profieit.  In  asdificio  autemf  ut 
pr(iediximu$y  lapi$  lapidem  portat;  quia,  $icut  ego 
jam  eorum  more$  tolero ,  ^ut  adhuc  in  conver$atione 
beni  operi$  rude$  «uitl,  ita  ego  quoque  ab  iUis  toleror^ 
qui  me  in  Umore  Domini  prmce$$erunt,  et  portave- 
runt,  ut  portare  di$cerem  atio$ ;  sed  et  ip$i  quoque 


alio$  vero  evangeli$ta$,  alios  autem  pa$tores  et  doetO' 
re$  ad  con$ummationem  sacculorum  in  opus  mmiste* 
rii^  in  ledificationem  corpori$  Christi,  donee  occur^ 
ramus  omne$  in  unitatem  fidei^  et  agniiionis  FitU 
Dei^  in  virum  perfectum  in  mensuram  oitatis  plenitU' 
dini$  Chri$ti  (Ephe$.  iv). 

Hoc  est  ferculum  quo  (56)  sibi  fecit  rex  Salomon 
pacificus,  scilicet  Dominus  noster  Jesus  Cbristus. 
Unde  sponsa  ipsum  laudans,  ait  in  Cantico  spiri-' 
tualis  amoris  :  Ferculum  (ecit  $ibi  rexSaiomon  de 
ligni$  Libani;  columna$  ejus  fecit  argentea$,  reelt* 
natorium  aureum^  a$cen$um  purpureum ;  media  cka^ 
ritate  con$travil  propter  filias  Jerusalem  (Caut.  iii). 


a  majoribus  portati  $unt.  Lapides  vero,  qui  in  sum-  q  Neque  enim  credendum   est,  ul  %it   beatiis  GregO' 


mitate  atque  extremitate  fabricm  ponuntur^  portantur 
quidem  ab  alii$,  $ed  alios  nequaquam  portant;  quia 
et  hif  qui  in  fine  Eccle$iWt  *d  e$t  in  extremitate 
mundi  nascituri  sunt,  tolerabuntur  a  majoribu$,  ut 
eorum  more$  ad  bona  merita  componantur;  $ed  cum 
non  eo$  $equantur,  qui  per  illos  proficiant,  nuUos 
jam  $uper  $e  fideli$  fabrica:  lapides  portant. 

Hos  nimirum  veteris  et  novi  testainenli  sanctos 
Patres  super  quos  Ecclesia  aedificatur,  Ezecbiel 
typice  praesignabat,  cum  ea,  quae  in  visione  viderat 
describensi  inter  caetera  dicebat :  Vidi  quatuor  men- 
sas '  ad  holocaustum  prceparatas  de  lapidibus  quadris 
ex$tructas  (Euch,  xl).  Sapiens,  si  placet,  Gregorius 
accedat,  et  quid  praedictae  mensae  significent  nobls 


rius  (57),  Salomonem  tantas  magnitmdinis  regem^qui 
sic  immen$i$  divitii$  afftuebat ,  nl  pondus  auri  ejus 
w$timari  non  po$set,  et  argentum  m  diebus  iliiue 
pretium  non  haheret :  quod  $ibi  ferculum  fecisset  de 
lignis  Libani,  Sed  rex  i$te  Saloman  Dominus  nosl^ 
Je$u$  Chri$tu$  e$l,  qui  vere  e$t  rex  paHficus^  quem 
DeusPaterinhunc  mundummi$it  ad  reconciiiandum 
$ibi  immanum  genu$,  qui  ferculum  sibi  feeit  de  san» 
cti$  hominibu$.  Libani  quippe  ligna  eedrina  vatde 
$unt  imputribitia.  Ferculum  itaque  regis  nostri  san* 
cta  e$t  Eccle$ia^  qwe  de  fortibus  veteris  el  notn  fesfo- 
menti  patribus,  id  e$t  de  impuIribiUbus  mentibus  est 
constructa.  Qua^  recte  dicitur  fereuium ,  quia  ipsa 
quotidie  fert  animas  ad  wternum  Conditoris  eui  eoii- 


audire  desiderantibub  exponat.  Quid,  inquit;  (55),  ^  vivium.  Cui  ferculo  columnce  argentem  factee  sunt. 


hoc  loco  lapide$  quadros  accipimu$,  nisi  quoslibet 
$ancto$,  quorum  vita  in  pro$peritate  atque  adversi" 
taU  novit  fortiter  $taref  Lapi$  etemm  quadrus  ceque 
stat,  in  quocunque  latere  fuerU  versus.  Qui$quis  ergo 
in  prosperitate  non  extollitur,  et  in  adver$itate  non 
frangitur,  $ua$ionibu$  ad  mala  opera  non  trahitur, 
vituperationibu$  a  bono,  quod  ccepit,  non  revocatur  ; 
lapis  quadru$  e$t,  et  qua$i  ex  omni  latere  statum 
habet^  quia  ca$um  in  quaUbet  permutatione  non 
iiabet.  Certe  cum  Judxorum  popuium  propheta  a  fide 
perire  cogno$ceret,  et  $anctos  apostoios  surgere  in  Ec* 
ctfsia  prasvideret,  per  quo$  muiti  $unt  ex  gentibu$  in 

(55)  Uom.  21  tn  Esech. 

(56)  Quod. 


quia  pradicatores  EccLesim  sermonisiuee  reej^lendent. 
E$t  autem  eum  coiumni$  argenteis  reeHnatorium  mi- 
reum,  qma  per  hoc  quod  a  sanelis  frwdieatoritue 
iueide  dicitur,  mentes  audientium  fuigorem  etaritatis 
intinut,  in  qua  reelinentur,  inveniunt,  Per  hoe  enim 
quod  iuculente  et  aperte  audiunt^  in  iliud  quod  da^ 
rescit  incorde,  requiescunt.  Columnas  erga  argeuteee^ 
et  reclinatorium  aureum  factum  e<(,  quia  per  tucem 
$ermoni$  inveniiur  apud  animum  claritatis  quies.  lUe 
jam  quippe  fulgor  a'ternu$  mentem  irradiat ,  ui  per 
intentionem  ibi  requie$cat ,  ubi  pra^dieationis  gratia 
non   quaratur.   De  eadem  quippe  $ancta  EccUsia 

(57)  Hom.  15  in  Eiechiei.,  et  Patbtr.  in  Cantie^ 

cap.  U. 


ir.97 


SERMONES.  —  SERM.  XXX.  IIN  ASCENSIONE  DOMINl. 


lO^ 


scriptum  est :  i  Pennce  C9lumba*  dcargentatcc^  et  po-  A  Ecclesise  stelerunt  quasi  exlerius.    moderni  Ycro 


sleriora  dorsi  ejus  in  pallore  nuri  {Psal,  lxvii).  > 
Mens  enim,  qua;  hic  spiriiu  mansuetudin's  impleta 
est,  quQsi  columba  pennas  deargentatas  habet^  et  in 
poxteriora  dorsi  speciem  auri  continet ;  quia  pradi- 
catores  suos  sermonis  lucem  induit ,  in  posteriori  au- 
tem  saculo  fulgorem  in  se  claritatis  ostendit.  Sed  ad 
hoc  quod  clarum  intus  ostenditur^  qualis  sit  ascensus 
adjungitf  cum  de  eodem  ferculo  prolinus  subdidit : 
c  Ascensum  purpureum,  >  Vera  quippe  purpura^  qua: 
in  sangnine  muricis  tingitur^  non  immerito  in  colore 
sanguinis  tidetur.  Murex  autenif  ut  ait  beatus  Isido* 
rus  (58),  coRc/ea  (59)  est  maris^  dicta  ab  acumine  et 
asperitate,  (Et  dicta  couclea  quasi  per  diminutionem 
conchula.)  Qum  alio  nomine  conchilium  nominatur. 


doclores  inlerius. 

Duoqnip|)e  limina,  quae  in  porta  domus  Domini 
Ezechicl  v  debat,  h<js  novi  el  veleris  tcstamenti  pa- 
tres  significabaiit ,  testante  beato  Gregorio,  qni 
ait  (61) :  Quce  sunt  hoic  limina  domus  Domini^  nisi 
patres  veteris  et  novi  testamenti  ?  JSon  solum  ii,  de 
quibus  Dominus  incarnari  dignatus  est ;  sed  eliam 
omncs  testamenti  veleris  Patres  portas  hujus  limen 
fnerunt ;  quia^  dum  eum  prwdicere  et  in  eo  sperare 
meruerunt,  cunclis  ad  eum  venientibus,  aditum  fidei 
dperuerunt :  ut  omnis^  qui  Dominum  venlurum  cre- 
deret,  quasi  porlam  hujus  liminis  intraret.  Sed  cur 
limen  exteriu%,  et  post  limen  interius  dicitur,  nisi 
quia  prius  velcris  teslamenti  Patres ,    et  postmodmn 


propler  qnod  circumcisa  ferro  lacrymas  purpurei  co-  "  novi  testamenti  doctores  fuerunt?  Ueete  autem  limen 


loris  emitlat,  ex  quibus  purpura  tingitur,  Et  inde  os- 
trum  appellatur,  quod  hmc  tinctura  ex  testoi  humore 
elicitur  (60).  Purpura  ergo  vera  ,  quce  de  sanguine, 
tingitur,  in  sanguinis  colore  videtur.  Et  quia  maxima 
multitudo  fidelium  in  exordio  nascentis  Ecclesiai  per 
martyrii  sanguinem  pervenit  ad  regnum,  rex  noster 
ascmisum  purpureum  fecit  in  ferculo;  quia  ad  cla- 
fumy  quod  intus  abscondilur  pcr  sanguinis  tributa- 
tionem  pervenitur.  Quid  ergo  nos  miseri  atque  ab 
omni  fortitudine  destituti  acturi  sumus  ?  Eece  in  hoc 
ferculo  columnce  esse  non  possumus^  quia  in  nobis 
nec  fortitudo  operis,  nec  lumen  emicat  prcedicationis. 
Eeclinatorium  aureum  non  habemust  quia  necdum  sic" 


exterius  testamenti  veteris  Patres  desiynat,  quia  pev 
eotum  pradicationem  perversa  opera  punita  sunt.  Per 
dicta  vero  novorum  Patrum  inlerius  cujusque  animus 
etiam  ab  illicitis  cogitalionibus  coercetur,  dum  reatus 
esse  perfectus  et  in  deliberatione  cordis  osteuditur. 
Itli  quippe,  scHicet  veteris  testamenti  Patres^  a  flagi- 
tiisy  a  erudelitatibus,  a  rapinis  auditores  suos  prohi- 
bere  curaverunt ;  isti  vero^  scilicet  novi  testamenti 
PatreSy  dum  non  solum  perversa  opera ,  sed  etiam 
iUicitas  cogitationes  reiecant,  quid  uobis  aliud  nisi 
limen  intrinsecus  facti  sunt  ?  Unde  et  ipsa  Veritas 
ioquitur,  dicens :  c  Audistis  quia  dictum  est  anti- 
quis  :  Non  occides ;  qui  autem   occiderit  reus  erit 


ut  oportet  per  intellectum  spiritaalem  requiem  inter-  ^  judicio.  Ego  autem  dieo  vobis :  Quia  omnis ,  qui  ira- 


nas  claritatis  aspicimus,  Ascensus  purpureus  non  su 
mus,  quia  pro  Redemptore  nostro  fundere  sanguinem 
non  valemus»  Qiiiddenobis  agendum  est^  quoj  spes 
erity  si  nullus  ad  regnum  pervenit ,  nisi  qui  summis 
proiditus  virtutibus  fuerit  ?  Sfd  adest  quoque  nostra 
consolalio.  Amemns,  in  quantum  possumus,  Deum, 
diligamus  proximum;  et  simul  quoqtie  et  nos  perti- 
nemus  ad  Dei  ferculum ;  quia ,  sicut  illic  scriptum 
est :  c  Media  charitate  constravit  propter  filias  Je  • 
rusalem.  i  Habete  ergo  charitatem,  dilectissimi  fra- 
tres,  et  ibi  sine  dubio  pervenietis,  ubi  et  columna 
argentea  erigitur,  et  ancensus  purpureus  tenetur. 
Nam  quia  hoc  propter  nostram  in/irmitatem  dicitury 
aperte  monstratur  cum  illic  protinus  snbditur:  c  Pro- 


scitur  fratri  suo  reus  erit  judicio  (Matth.  y).  i  Recte 
quoque  et  exteriu$  limen  ilivs  Palres  designatf  qui  ab 
ipsa  Incarnatione  Redemptoris  rwstri  per  intervalla 
temporum  constiterunt.  Et  quidem  ab  Abel  sanguine 
passio  jam  cospit  Ecclesice,  et  una  est  Ecclesia  electo^ 
rum  prcecedentium  atque  sequentium.  Sed  tamen 
qnia  diiCipuiis  dicitur :  c  Multi  reges  et  propheta? 
voluerunt  videre  qua  vos  videtis,  et  non  viderunt ;  et 
audire  quce  auditisy  et  non  audierunt  (Luc.  n) ;  anti- 
quis  Patribus  qnasi  foris  stetisse  est ,  Redemptoris 
nostri  prcesentiam  non  vidisse.  Exterius  igitur^  sed 
tamen  tion  divisi  a  sancta  Ecciesia  fuerunt ;  qnia 
ntentey  opere,  prmdicatione  istc^  jam  fide  sacramenta 
tenuemnt ;  ista  sancttB  Ecclesue  celsitudinem  conspe- 


pter  filias  Jerusalem,  >  Sermo  eUnim  Dei,  qui  non  D  xerunt,  quam  nos  non  adlmc  proisloiando  sed  jam 
fiiios  sed  fiiias  dicit,  quid  aliud  per  sexum  feminenm,      habendo  conspicimns. 


quam  mentium  infirma  signavit  ?  Iloc  est  crgo,  ut 
supradictum  est,  fcrculum  Salomonis  paciOci  regis 
Domini  nostri  Jesu  Ghristi,  id  est  sancta  Ecclesia, 
qux  de  imputribilibus  sanctis  aniniabus  cst  con- 
stracta.  Patres  igilur  veteris  testamenti  positi  sunt 
in  sanctae  Ecclesi»  fundamento,  doctores  vcro  novi 
tesiamcnti  construunlur  in  summo.  Illi  in  aedificio 

(58)  Lib.  XII  Etym.,  e.  6. 

(59)  Supersunt  hic,qu«  ansulis  includimus :  nam 
olymologia  est  vocis  ,  conciea ,  sive  cochiea,  quain 
sic  explicat  Isidorus :  Conehm  et  coehlea  hac  ex 
causa  vocat(By  quia  deficiente  luna^  cavantnry  id  esi 
evacuantur...  concha  autem  prima:  posilionis  no- 
men,   ccchleoj  vero  per    diminutioncm   quasi  eon" 

Patuol.  CCVIII. 


(62)  Vnie  et  in  constructione  tabernaeuli,  vt  co^ 
iumnee  atgenUm  interxus  starent,  paxiiii  arei  (63) 
figi  in  terra  per  eircnitum  extirius  jussi  snnt,  in 
quibns  religatum  tabemacuium  teneretnr.  Coiumnm 
ergentem  interius,  paxilii  vero  mrei  (64)  fti  eircuilu 
figuntnr,  atque  in  ipsis  funes  religati  sunt^  ut  taber- 
nacuium  fixnm  maneret;  quia  videiicet  ut  sanctiapo- 

chuim. 
(60)  Rursum,  Gregor. 
(6i)  Ead.  homil.  15. 

(62)  Ead  honiil.  ct  Pnler.  in  Exod.  c.  ITy. 

(63)  jEnei. 
i%i\  ACnei. 


35 


1099  S.  MARTlNI 

$toli  in  lucd  $ermoni$  tui  $olidi  stt.renl ,  ut  lutum 
tabernaculumf  id  e$t  $ancla  Ecclesia  in  fidei  integri- 
tate  eon$isteret ,  tanquam  paxilli  (crei  (65)  Patre$ 
teteris  te$tamenti  ac  prophetce  exterius  fixi  sunt,  qui 
verborum  suorum  funibu$  pradieatorum  mentes  in 
$oliditate  stringerentf  atque  hoc  Dei  habitaculum  in 
$latu  fidei  ligarenl.  Extra  ergo  paxitli  $uni,  quia 
ante  tempus  hujus  $anet<B  Eccie$ia:  fuerunl ,'  $ed  ta- 
men  eos  Ugant,  qiti  ih  ipia  sunt,  quia  dum  coelestia 
tnysleria  ventura  pradixerunt^  haic,  postquam  oslensa 
suntf  credibilia  omnibus  fecirunt,  Ut  ergo  inlus  co^ 
lumno!  immobiles  stent,  foris  paxilli  funes  conlinent ; 
quiUf  ut  sancti  apostoli  perfecte  Incarnationis  Domi- 
nicm  mgsterium  crederent ,  illorum  pradicatio  obti- 
ntttl»  ^t  hoc  priu$quam  fieret,  et  videre  in  $piritu,  et 
prwdicare  potnerunt.  Unde  recte  quoqUe  ip$e  primus 
npo$tolorum ,  magna  $cilicet  veri  tabefnaculi  co^ 
lumna,  loquitur,  dicen$ :  i  Habemu$  firmiotemprO' 
pheticum  sermonem :.  cut,  bene  facitis,  attendentes, 
quasi  lucernoB  ardenti  in  caliginoso  loco  (IlPetr,  h).> 
In  quibus  verbis  indicat  quamvi$  ad  aita  $urrexit  ex 
culminet  ubi  religata  per$istat  in  fide,  Quie  tamen 
lucerna  prophelici  sermonis  jam  quidem  inteltigenti' 
bu$  lucet,  $ed  adhuc  non  intelligentibus  cooperta  alle- 
goriarum  obscuritatibus  permamt. 

Unde  eiiam  per  Psalmislara  dicitur  :  Tenebrosa 
aqua  in  nubibus  aeris  (P$aL  xvii).  Ac  si  apcrte  di- 
cat :  Olificura  est  doctrina  in  nubibus ,  boc  est  in 
proplietis  ei  in  antiquis  docloribus,  qui  a  terrenis 
elevaii,  inrerioribus  compluunt  verbum  Dei.  Tene- 
brosa,  inquit,  aqua  est  in  nubibu$ :  quae  nubes,  id 
est  divini  verbi.pra^dicatores  transierunt  ad  gentes, 
nec  jam  in  Jud«a  sunt«  Transierunt  quippe  nubes, 
id  est  sancti  aposloU  ad  gentes,  occultam  prophe- 
tarum  scieutiam  explanantes»  apertauique  Gbristi 
docirinam  praedicantes.  De  quibus  Isaias  ait  :  {lui 
$unt  ts/t,  qui  ut  nubes  volant^  et  quasi  columba  ad 
fene$tra$$ua$?{Isai.  lx.)  Nec  immerito  ergo  co- 
lumniB  argenteiBf  paxiUi  vero  cerei  facti  sunt ;  quia 
jjuod  clarejam  apostoU  prwdicant,  hoc  prophetce  $ub 
inteUectu  myslico  ob$cure  bculi  $unt,  Uecte  quoque 
per  asri$  melaUum  $ignati  $un:,  quia  clari  in  $ui$ 
prasdicationibu$  non  fuerunt,  Sancti  vero  dpostolit 
4iuia  Bedemptoris  no$tri  my$terio  iucem  pradicationU 
habuerunt,  argenteis  columnis  expressi  sunt.  Et  uo- 
iandum,  quod  argentum  sonal  et  lucet ,  au  vero  sonat 
et  non  lucet^  quia  prcedicatores  novi  testamenti  aperte 
locuU  suttt^  quce  etiaminmuhi$  mon$trare  potuerunl, 
Pradieator£$  tero  te$tamenti  veteri$,  quia  per  ullego- 
riarum  umbrai  de  c<yle$U  mysterio  obscura  dicta 
pratuleruru,  quasi  $sne  luce  sonitum  prodiderunl,  Quod 
ergo  per  paxiUo$,  et  cokimna$,  hoc  per  Umen  exterius 
et  limen  interiu$  designatur, 

Ilaec  ideo,  fraires  charissimi,  ex  sanctoruin  viro- 
rum  diciis  huic  lectioni  inseruimus,  ut  facilios  in- 
telligere  valeat  chirilas  Testra,  quia  una  est  catho- 
lica  sancla  mater  Ecciesia  ex  vivis  atque  elcctis  la- 

(G5)  ^Enei, 

(60)  Grej;.,  iii  hunc  locum. 


LEGIONENSIS  HOO 

A  pidibus,  ex  sanclis  videlic6t  vcteris  el  noTi  lesta- 
menti  Patribus  constructa.  !n  cujus  laiidiLus  co?!^ 
stis  ejusdem  Ecclesia^  sponsus  l04|uitur,  diceos: 
Una  est  columba  mea^  perfccta  mea^  una  est  matii 
$UT^  electa  genitrici  sua:  (Cant,  yi),  (66)  Maier  Ec- 
clesix  est  regeneratrix  gratia  apud  quam  ona  co- 
lumba  eligitur,  quia  illos  solos  colligit  qui  in  sim- 
plicitate  permanent,  et  ab  unitate  non  scfndtmtar. 
Multi  quippe  fideles,  dum  id  Ipsum  intendunt»  dimi 
uno  desiderio  Ghristi  se  invicem  uutriuiit,  dum  ha- 
bentes  cor  unum  et  animam  unam  (Act,  iv),  io  dia- 
ritate  se  vinciunt,  ex  multis  mcmbris  unuin  corpns 
ediciunt,  omnesque  in  unitatis  simpliciiale  VfVentrs, 
una  columba  existunt.  Quse  sola  et  elecla  genitnci 
suse,  id  est  divinx*  gralise  dicitur,  quia  extta  haiic 
quam  dicimus  Ecclesiam  ex  sanctis  novi  et  ^-eteris 
testamenti  tairibus  conslructain,  nenio  ad  perfc- 
ctionem,  nemo  ad  .t>teinam  vitam  pertingere  poteril. 
Ex  diversis  itaque  omnium  sanctorum  meritis  et 
virtulibus  compaginntur,  et  crescit  sancta  Ecclesii 
in  agnitioiiem  sui  Greatoris.  Slans  in  s*iio  ordine, 
sicut  superius  praemisimus ,  sanctorum  Patrum 
praedicalionibos  sancla  Ecclesia  aedificatur,  exem- 
plis  eruditur,  eorumque  precibas  ad  coele^tia  feU- 
citer  sustolliiur. 

Hos  niniirum  sanclos  veteris  et  novi  testanienti 
Patres,  qui  vcracitcr  unam  sanclam  Eccle^fam  aedi- 
ficant,  decem  cortinae  significabanl,  qu»  hyacinthi- 
nis  ansulis  conjunctai  et  annulis  aureis  suspcnsSy 

G  unum  Dei  tabernaculum  faciebant,  et  exomabant 
(Exod,  XXVI).  CortiniB  igitur  tabernacuii,  ut  ait  bea- 
tus  Gregorius  (67),  omne$  $aneto%  $ignificant^  qui  es 
diver$i$  virtulum  coloribuSf  in  sanctcs  Ecclesias  omO' 
mento  proficiunt,  Qui  et  interiora  veiani^  et  esteriorm 
omnimodo  exornunt.  Quia  eonun  tifa,  in  quantum 
videtur^  ornamentum  e$t;  tt  eorum  tMtei/ecttts  tnlaii 
ab$conditur,  dum  cce/eKta,  quof  m  mente  $ervant  et 
dicere  non  po$sunt,  in  ei$  aliquomodo  telarUur.  Recte 
autem  decem  eortinas  sunt^  quia  per  decalogi  eusto- 
diam  ipsa  sanctorum  corda  profeterunt,  Hyaeinthinm 
vero  an$ulw  cortinarum  fieri  quinquaginta  prcecepte 
sunt,  Htjaeinthus  cxU  speciem  hubet,  Aneuics  ergo 
cortinarum  ccele$lia  $unt  prosccpta^  in  quibui  Ugai" 
tur  animas  ul^  ab  inferioribu$  $ubievatas,  $uperiu$ 

^  pendeantl' Quce  videlicet  ansulcB  habent  et  circuio$ 
aureo$f  inteilectum  $ciUcel  et  veram  $apienliam  ful' 
gentem,  Qui  inteUectuSy  quia  esse  debel  per  omnia 
circumspectus,  et  cautce  $oUicitudini$  vigilantia  imt- 
titftts,  recle  pcrcirculo^  aureo$  designatur,  Etuo" 
iandum,  quod  a  iatere  et  eummitate  jubentur  ansulm 
vei  circuU  in  cortinis  fieri;  quia  pra-cepta  cceiestia  et 
inleliectus  spiritualis,  non  solum  no$  debet  f«r<ii» 
in  bei  amore  $u$pendere^  $ed  etiam  proximo  in  cho' 
ritaie  $ociare,  In  eo  enim  quod  Conditorem  nostrum 
diUgimu$y  qna$i  per  superiores  ansuias  pendemus, 
In  eo  vero  quod  sicut  no$metipso$  proximoe  amamu$^ 
an$ulas  et  circuios  a  iatere  habemust  W  cortinx  la- 
(C7)  Ilom.  19  in  Ezech, 


HOl  SERMONES.  —  SERM.  XXX.  IN  ASCENS:ONE  DOMINI.  il02 

bernaculi,  id  est  fidelium  animce  per  charilalem  con-  A  Spirilus  infudlt,  e(  ad  lolerandam  hnmanx  pravi- 


junctm  sint^  et  non  per  discordiam  xtivisce. 

Haec  csi  itaque  viigo  et  mater  Ecclesia  in  vigint: 
quatuor  senioruni  nunicro  prxsignata  super  fnnda- 
mentum  apostolor^im  et  prophetarum  fi iniiler  fun- 
data  et  ad  toleranda  prxsentis  mundi  adversa  sa- 
pienter  praeparata ,  atque  ad  superandas  diaboli 
teniaiiones  lerribilis  ut  castrorum  acies  ordinata 
(Cant.  vi).  Vidi^  inquit  evangelista ,  viginti  qua- 
tuor  seniores  restimenlis  albis  circumamictos^  co- 
ronis  aureis  coronutos  (Apoc.  iv).  Hi  viginli  qua- 
tuor  seniores  omnes  vcteris  et  novi  (estamenti  si- 
gnificant  Patres  sanctae  Trinitatis  fidei  praedicatorcs, 
qui  divina  providentia  disperguntur.  per  quatuor 
mundi  parles  :  seniores,  dico,  circumamictos  vesii 


talis  rabiem  roboravit.  Unde  Psalmista  Spiritu 
sancto  inebriatus,  ait  :  Dies  diei  eructat  verbum 
(Psal.  xviii).  Ac  si  aperte  dicat.:  Christus  qui  verus 
dies  est  eructat  verbum,*seipsuin  vidcticet,  qui 
Yerbum  cst  Dei  Patris  manifestat  diei,  id  est  apo- 
stoiis,  qui  duodecim  i.orse  sunt  diei ;  imo  omnibus 
Ecclesise  fiiiis  semper  inspirat  verbum  evangelicas 
institulionis.  Ipse  quoque  Dei  Filius  ait  de  se  :  Ego 
sum  lux  mundi  ^Joan.  viii) ;  et  de  ipsis  discipulis 
testatur,  dicens  :  Vos  estis  lux  mundi  (Matth.  v/. 
Duodecim  horae  diem  faciunt.  Apostoli  ilaque  sunt 
dies  de  die,  lux  de  lucc  per  universuin  mundum 
evangeiizanles  verbum  salutis  aetern». 
Notandum  prseterea,  quia  in  hos  duodecim  apo- 


R 

mentis  albis,  justilicationibus  scilicei  ei  puritate  "  stolos  Dei  Filius  omne  episcoporum  corpus  solida- 


vestitos.  Sancia  quippe  Ecclesia  ex  omni  parle  ve- 
stimentis  albis  cooperitur,  hoc  est  beata  immorta- 
litate,  impassibilitate,  et  virlutibus  caeteris,  quas 
per  sancli  Spiritus  gratiam  in  baptismo  accepit, 
ornatur  :  Et  in  capitibus  eorum  coronas  aureas; 
de^^iclo  scilicet  diabolo,  ejusque  lentationibus,  ac- 
cepil  Ecclesia  de  manu  Domini  in  suis  membris 
coronas  aureas,  videlicet  diversoruro  certaminum 
Tictorias  charitate,  et  divina  sapientia  splendidas. 
De  quibus  coronis  vas  electionis  Paulus  in  Domino 
exsultans,  dicebat :  Bonum  cerlamen  certavi ,  cur- 
sum  consummavi,  fidem  servavi.  De  cwtero  reposita 
est  mihi  corona  justititBf  quam  reddet  mihi  Domi- 


vit,  et  in  episcoporum  corpore  verbo  evangelic» 
praedicationis,  et  glutino  charitatis  omnem  Udeieni 
populum  compaginavii.  Sexta  die  Deus  Adam  fecit 
eique  adjuiricem  mulierem  subdidit  (Gen.  i).  Mulier 
igiiur  viro  subjecia,  omnem  populum  Cbristianiim 
significavit ;  Adam  vero  omnium  episcoporum  figii- 
ram  ienuit.  Sicut  ergo  mulier  subjecia  esi  viro,  sic 
fidelis  plebs  debei  subjici  suo  episcopo.  Subjiciun* 
iur  mulieres  virorum  suorum  jussionibus;  siibiii- 
ciantur  populi  Christiani  Ecclesiae  sacerdotibus.  De 
illis  lamen  qui  minus  perfccii  suni,  ipsis  sacerdo^ 
iibus  laborandum  esi,  qualiter  per  lac  praedicaiio- 
nis  ad   solidum  cibum  pervenientes ,  cognoscant 


nus  in  Htum  diem  justus  judex,  Non  solum.mihi,  q  uiium  verum  Deum  in  personis  irinum,  Patrem 


sed  et  omnibus  qui  diligunt  adventum  ejus  (II  Tim. 
iv).  Sancta  ergo  Ecclesia  in  viginli  quatuor  senio- 
rum  constiluia  numero  unus  dies  est  cum  capiie 
&U0  Jesu  Chrisio.  Dies  quippe  viginti  quatuor  ho- 
rarum  noctls  ei  diei  spatiis  terminatur,  ei  unus 
dies  nuncupatur.  Sic  lex  aute  advenlum  Domini 
solummodo  in  pairiarchis  el  prophctis  fulgebat ,  in 
c«teris  vero  nox  eral.  Novum  vero  testamenium, 
quod  Chrisius  in  carne  veniens  ostendii,  ejus  roa- 
nifestatio  lux  et  dies  est  appellata,  sicut  Joannes 
cvangelista  iestatur  in  Epistoia  sua  :  Tenebrce,  in*- 
quit,  transierunt,  et  lumen  verum  jam  lucet  (I  Joan. 
ii).  Unde  etiam  fiiiis  Ecclesiae  dicebai  Paulus  :  Fiit- 
stis  aliquando  tenebrw;  nunc  autem  lux  in  Domino 


videUcei,  et  Fiiium,  et  Spirltum  sanctum.  Sic  enim 
Apostolus  omnia  fidelium  membra  Deo  esse  con- 
juncia  osiendit,  ubi  ait :  Caput  muUeris  vir;  caput 
viri  Christus ;  caput  Christi^  Deus  (II  Cor.  iv).  Om- 
nia  igitur  merobra  fideliuni  non  sunt  ab  invicem 
separata,  sed  unitaie  verae  fidei  per  catholicos  sa- 
cerdotes  Jesu  Chrisio  capiti  suo  inseparabiiiter 
copulata.\ 

Ipse  quippe  esi  verum  lumen  Ecclesiae  de  quo 
Psalmista  Deo  Patri  loquilur,  dicens  :  Apud  te  est 
fons  vitWy  et  in  lumine  tuo  videbimus  lumen  (PsaL 
xxxv).  Ac  si  dicerei :  0  Deus  Pater,  apud  te  est  font 
vi'/iv,  scilicel  Christus,  de  cujus  pectore  flumina 
emanani  aquae  vivae,  spirilualis  videlicet  doctriu.'e 


(Ephes.  v).  £i  gloriosus  rex  et  propheia  David  ait  D  quae  revera  sunt  verba  vilae.  Et  in  lumine  itio,  hoc 


in  psalmo :  Lux  orta  e$t  justo,  et  rectis  corde  la^titia 
(Psal.  xcvi).  Ac  si  aperle  diceret :  Lux,  id  esi  Chri- 
sius  orius  est  justo  populo,  videlicet  ad  aelernam 
vitam  praedesiinato ;  et  rectis  corde  itBtitiat  de  re- 
concilialione  videlicet  humani  generis  devicto  dia- 
bolo.  Unde  etiam  Isaias  ait :  Populus,  qui  ambula' 
bat  in  tenebris,  vidit  lucem  magnam  (Isai,  ix).  Chri- 
stus  ilaque,  qui  vcre  est  caput  Ecciesiae,  sol  dictiis 
est,  propheta  teslante  :  Vobis,  inquil,  qui  timeiis 
Deum,  orietur  soljustiiiw  (Matach.  iv). 

Ipse  ilaqiie  verus  dies,  scilicei  Chrislus,  duode- 
cim  apoalolos  elegit,  quoruin  pracdicalione  univcr- 
sum  miindum  iliuininavit.  lilos  quippe  pr^csentia- 
liter  docuit,  eorumque  menlibus  cbarisma  sancti 


esi  in  Christo,  videbimus  lumen,  per  quod  illuminas 
oculos  mentis  fide,  spe  ei  charilate.  Videbimus  /u- 
men,  te  scilicet  Deum  Patrem,  pleiiariam  videiicet 
iui  cognitionem  post  hanc  viiam  babebimus,  de 
qua  cognilione  dictum  est :  ToUatur  impius  ne  «t- 
deat  gloriam  Dei  (Isai.  xxvr).  Unde  ipse  sol  justi- 
iix  ait  in  Evangclio  de  seipso  :  Nemo  accendit  /u« 
cernam,  et  in  abscondito  ponit,  neque  snb  modio,  sed 
supcr  candelabrum ,  ut  qui  ingrediuntur ,  scilicet 
sanciam  Ecclesiam,  lumen  videant  (Luc.  xi).  £st 
ergo  Ecclesia  corpus  Christi,  Chrisius  vero  caput 
Ecciesiae ;  bumanitas  ejus  candclabrijm,  diviiiitits 
lucerna,  quw  iUuminat  omnem  homincm  vsnintl^m 
in  kune  mundum  (Joan.  i) 


\m  S.  MARTINl  LEGIONENSIS  IfOi 

Nnin  candelabriim  duclile,  qiiod  Dominus  in  ta-  A  e»t  oliud  quam  volubilifas  praidieationi$  T  Sphmra 


,borij2<Milo  Moysi  facere  pr?ecipiebal :  hoc  nimirum 
randelabrum,  id  est  Dei  Filium  Ecclesiam  suam 
illiiminalurum,  prsefigurabal.  Facies,  inquit,  can» 
dclabrnm  ductile  de  auro  mundissimOf  hastile  ejus^ 
et  calamos  scyphos^  et  sphcerulas^  ac  lilia  ex  ipso 
proeedentia  ( Exod.  xxv ).  Quod  beatus  Gregorius 
exponens,  ait  (68)  :  Quis  in  candelabro  nisi'Re' 
demptor  humani  generis  debignaiur,  qui  in  natnra 
humanitatis  infutsit  lumine  divinitatis  ut  niundi 
candelabrum  fiercl  quatenus  in  ejus  lumine  omnis 
peccator  in  quibus  jaceret  lcnebris,  riderct?  qui 
pro  eo  quod  naturam  nostram  sine  culpa  susce^ 
pit,  candelitbrum  tabernaculi  ex  auro  purissimo  fieri 
jubetnr.  Duclilc  autem  feriendo  produoitur^  quia  et 


enim  ex  omni  parte  volvitur.  Et  pra^icatio,  quof  nee 
adversitate  deprimitur,  nec  prosperitatibu»  eUrmtwr^ 
sphcera  est;  quia  ct  inter  adversa  fortis  ,  et  inter 
prospera  humilisj  nec  timoris  habel  angulum^  uee 
elationis.  Jn  cursu  ergo  sno  flecti  non  vaUi^  quU 
per  cuncta  se  volubiliter  trahit.  Vt  autem  koc  quod 
exempli  causa  protulimuSy  exsequamur;  bene  post 
calamos,  et  scyphos,  et  sphierulas  in  candelabro  iUia 
describuhtur ;  quia  post  eam,  quam  diximus,  preedi* 
cationis  gratiam  atque  volubilitatem,  iUa  tirens  p»- 
tria  sequitur^  quce  animatibus  sanctis,  id  est  ftoribus 
vernat  (Pteruis.  Spharula  ergo  ad  laborem  pertimutt 
lilia  ad  retributionem. 
Christns  est  itaque  vcrus  Sol  juslitiae,  sedeiiles 


Hedemptor  npsier,  qui  ex  conceptione  el  nativitate  B  in  tenebris  et  uuibra  mortis  illuminans ;   ipse  bo- 


perlemis  Dcus  et  perfectus  homo  exstitil;  passionum 
dolores  periuiity  el  sic  ad  resurrectionis  gloriam'per' 
venit.  Ex  auro  ergo  mundissimo  ductile  candela* 
brum  fuit;  quia  ct  peccatum  non  habuit,  et  tamen 
ejus  corpus,  per  passionis  eontumelias  ad  mortatita' 
tom  profecit,  Nam  juxta  virtutes  anima:,  quo  percus* 
sionxbus  potuisset  proficere,  omnino  non  habuit.  In 
viembris  autem  suis,  qua;  nos  sumuSf  quotidie  per- 
cussionibu%  proficit;  quia,  dum  nos  tundimur,  et 
efficimur  ut  ejus  corpus  esse  mereamur,  ip^e  proficit, 
i)e  cujus  corpore  scriptum  est :  <  Ex  quo  totum  cor» 
pus  per-  nexus  et  conjunctiones  subministratum,  et 
constructum  crescit  in  augmenlum  Dei  (Cotoss.  ii).  i 
Corpus  quippe  Cliristi  nos  omnes  sumus ;  per  nexus  p 
vero  et  conjunctiones  corpus  tigatur;  quia^  dtm  ca- 
piti  pectus,  dum  pectori  brachia,  dum  brachiis  ma' 
uusj  digiti  mauibus  «tinl  conjuncti ,  ha:e  niembra  et 
ca^tera  membris  inlwrent^  et  corpus  omne  perficitur; 
bicut  sancti  aposlvli  quia  Redemptori  nostro  proptn- 
qui  astiteruntf  r/ua&t  pectus  capiti  inhwserunt.  Quos 
quia  martyres  secuti  sunty  quasi  conjuncta  brachia 
pectori  fuerant.  Quibus  dum  pastores  et  doctores 
subjuncti  sunt  per  bona  opera^  manus  brachiis  in- 
hamerunt.  Hoc  vero  omne  corpus  Redemptoris  nostri 
quotidie  per  nexus  et  conjunctiones  subministratur 
in  eceloj  quia^  dum  ad  eum  iltuc  electa  animo!  du- 
cuntur,  ei  sua  membra  colligantur.  De  quo  bene  di- 
cilur  :  <  Subministratum  el  constructum  crescit  in 


stia  suflTiciens,  Deo  Patri  scipsnm  pro  humani  ge- 
neris  redemptione  oflerens;  ipse  sacerdos  pro  saa- 
rta  Ecclcsia  sponsa  sua  sempcr  Patrero  inlerpei- 
bns.  Non  introivit  in  nianufactis  sanetis,  sed  m 
ipsum  cwtum,  ut  appareat  nunc  vuttui  Dei  pro  noHs 
(Ilcbr.  ix).  Nec  introivit  in  sanguine  alieno,  sed  in 
proprio,  nec  in  mobile  vel  umbratile  labernacu- 
him,  sed  in  summum  coelum.  Multi  nomen  taher- 
naculi  audiunt,  et  tamen  qualiter  iilud  Deus  per 
Moysem  lleri  jusserit  nesciunt.  Beatum  itaque  Pao- 
lum  in  Dei  lcge  studiosissimum  interrogemus ,  eC 
qnidquid  nobis  de  tabernaculi  dispositione  dixerit, 
diligenter  andiamus. 

Tabernacutum,  inquit,  factum  est  primum  ^  in 
qno  erant  candetabra^  el  mensa,  et  propositio  panum, 
quod  diciiur  sanctu.  (70)  In  hoc  tabernaculo  erat 
candclabrum  aureuin  :  sed  Aposlolus  dlcit  candeia- 
bra,  quia  licet  unum  esset,  septem  tamen  liabebat 
brachia.  Erat  cnim  in  mcdio  hastile,  a  qiio  proce- 
debaiit  Lrachia  tria  a  dextra  parte,  et  tria  a  sini- 
stra,  habentia  pcr  tria  loca  scyphos,  splixrulas,  el 
riCia.  1n  eodein  etiam  erat  mensa  quaedaro,  ut  al- 
tare  et  hubebat  quatnor  pedes  post  introitum  ta- 
bcrnaculi ,  quse  erat  de  lignis  setim,  et  inaurata 
auro  pnrissimo,  quse  habebat  labium  aurcum  per 
circuitum,  ac  desuper  coronam  auream  interrasi- 
lem,  altam  digitis  quatuor,  et  super  illam,  alteram 
coronulam  aureolam.  Habebat  efiam  per  singulos 


augmentum  Dei.  >  Quia  Deus  omnipotens  Redemptor  p  angulos  circulos  aurcos,  quibus  immilteliantur  ve- 

noster,  qui  in  se,  quo  proficiat  non  habet,  adhuc  per 

membra  sua  quotidie  augmentutn  kabet.  Unde  rursus 

seriptum  esl :  <  Donec  occurramus  omnes  in  tirum 

perfectum,  in  mensuram  atatis  plenitudinis  Christi 

(Eplies,  iv).  I  Ilastite  vero  ejusdem  catidelabri  ipsa 

Ecctesia  debet  inteltigi,  quw  corpus  ejus  esty  quia  in 

tot  adversis  libera  stat.  Catami  autem,  qui  de  hastiti 

prodeunty  prwdicatorcs  sunt,  qui  dutcem  zonum  in 

mundo  ediderunt,  videticet  canticum  novum.  Scyphi 

autem  vino  repteri  soient.  Quid  ergo  mentes  audito- 

rum,  nisi  scyphi  sunt,  quce  (G9)  sanctis  pradicanti" 

bus  vino  scienlio!  reptentur?  Spharuta  autem  quid 


(68)  Iiom.6tn  Kz^cA.^elPatcr.tnExoti., cap 
(GDJ  Al.  ms.,  qnotiens. 


40. 


ctcs,  ul  posset  portari,  qui  erant  de  lignis  setim, 
et  auro  circunulati.  Et  su|)er  niensam  eranl  duo- 
decim  panes  Dco  propositi,  qui  erant  de  simila,  eC 
singnlis  Sabbalis  omnes  niniabantur.  Si  rero  anle 
Sabbatnnr  aliqnis  illorum  css<  t  necessarius,  non 
poterat  snmi,  nisi  loco  ejus  statim  alius  substitue- 
retur.  Et  supcr  panes  erat  pateiia  aurea  ei  pagillas 
Inciilissiini  thuris.  Iii  eodem  quoque  tabemaculo 
erat  allure  inccnsi,  ubi  scilicct  adoh  batur  incen* 
suni  supcr  cineres  ardentes ;  quia  illuc  deferelKui- 
inr  ab  altnri  sacrificiorum,  quod  erat  exlra  taber- 
nacnlum   in  atrio  sub  divo,   et  erat  quadraiuro, 

(70)  Kx  GiOjisa  ordin.  desuinunlur  oainia  l.aec  de 
tal)crnac. 


1405 


S£UMONCS.  —  SKRM.  XXX.  IN  ASCEMSIONE  DOMLM. 


tlCiC 


quinque  cubitis  bluni,  et  lolidein  longum.  Frimuni  A  qui  6unt  in   mola,  conjugali,  gicut   et  pcr  iob. 


ergo  tabernacuhim  dicitur  Sancia  pro  vcneratione 
illius  temporis,  el  quia  signilicat  prGesentem  Eccle- 
iiam,  quae  est  sancta.  Secundum  autcm  dicitur 
Saneta  $anctorum,  quia  in  majori  veneratione  ha- 
bebatur,  et  quia  significat  ccelcstem  Ecclcsiam, 
ubi  nihil  pecrali  est;  in  quo  labernaculo  erat  au- 
reumthuribulumet  arca  testamenti  de  lignis  setim» 
iutus  et  foris  auro  cooperta,  habens  duos  cubitos 
et  dimidium  in  longitudine,  et  in  uno  quo  (71)  an- 
gulo  aureum  annulum,  ct  duos  a  dextris,  et  duos 
a  sinistris,  in  quibus  assidue  erant  ad  portandum 
Tectes  de  lignis  setim,  auro  purissiroo  deaurati ; 
in  arca  vero  trta  erant,  sciiicct  urna  aurea  habens 
manna,  et  virga  Aaron  quae  fronduerat,  et  tabulje 


Priiuaergo  pars  hastiliuni  eratquast  calanii  aurei. 
Postea  erant  scyphi,  inde  sphaerulae  aureae,  tandeni 
lilia.  Calami  sunl  sancti,  qui  in  huinidis  divini  foii 
tis  nutriti  sunt,  et  concavi  ad  recipiendum,  atque 
adtransfundendum  liquorem  graliaealiis.  Ipsi  etiain 
sunt  scyphi  dum  aliis  propinant,  quod  biberunt, 
sapientiam  scilicet  et  scientiam  Dei.  lidem  simt 
spbaerulae,  id  est  rotundi,  et  perfccti,  et  volubiles 
contra  prospera  et  adversa ;  quos  nihil  detineat, 
donec  veniant  ad  lilia  icterna;  jucunditatis ;  qui 
non  habcnt,  ut  supradicluni  est,  ttiKoris  aiiguium, 
nec  elationis  supercilium.  Super  his  ponebantur 
septem  lucernx,  id  est  septem  dona  sancti  Spiri- 
tus,  qtiae  in  Chrislo  plenissiine  maiient,  et   fideli- 


in  quibus  lex  scripla  fuerat,  et  super  ar^^am  erat  B  biis  sccundum    volunialcm   ejus  distributa  sunt. 


propitiatorium,  scilicet  tabula  ejusdem  longitudinis 
et  latitudinis  cujus  et  arca,  et  erat  tabula  de  auro 
purissimo,  quae  dicebatur  propiliatorium  sive  ora- 
culum ;  quia  ibi  angelus  Dei  Moysi  apparebat  I^ 
quens,  qiiando  propitialurus  crat  Dcus  riliis  Israel, 
et  super  propiiiatorium  erant  duo  cherubin  glorio- 
sissime  dccorala,  ac  sese  invicem  contuentia  ver- 
ftis  vultibus  in  propitiatoriuin.  Ad  hoc  Sacctum 
sanclorum  non  licebat  iiilrare  cum  sangiiine,  nist 
iummo  sacerdoti  scmel  in  anno;  et  si  forte  ali-* 
quando  exigebat  necessitas  pro  pcccato  sacerdotis 
vel  universae  Synagogae.  In  priori  auteni  taberna- 
culo  quolidie  inlrnbant  sacerdotes  ritum  sacrifi- 
ciorum  explentes  (Excd.  xxxvii). 

Hoc  autem  totum  parabola  est  et  umbra  corI«s-  ^ 
tium  bonorum.  Primum  enim  tabcrnarulum  pi*sescns 
Ecclesia  est  :  quae  reclc  dicilur  tabernaculiiro,  quia 
iii  ea  roilitatur  Deo,  antequam  veniatur  nd  coelum. 
Tabernaculum  enim  proprie  belligeraiitium  est,  in 
quo  est  candelabrum  aurcuin,  id  esl  Christus  ful- 
gens  virtute  et  sapientia  in  medio  fidelium,  qiii  et 
ipsi  candelabra  aurea  sunt,  quia  sapienlia  lucent. 
Aurum  enim  sapicntiam  significat.  Ipse  Christus 
est  siipes,  qui  portat  tria  brachia  a  dextris  ct  *tria 
a  sinistris ;  quia  ipseesl  vilis  vera  (Joan.  xv),  in  qua 
fundati  sunt  tresordinespalmitum,  id  est  tidelium. 
llli,  qui  tcmpore  gratiae  sunt,  dextri  sunt,  id  est 
digniores;  qui  vero  ante  graliam,   quasi  sinistri 


Mensa  ad  ostium  divina  Scriptura  est ,  quae  per- 
manet,  quae  intrantibus  proponitur,  quse  xterna 
gaudia,  et  quomodo  ad  ipsa  pcrveniaturi  osten^it, 
et  cibum  vitae  suggerit.  In  ca  duodeciiu  paiies 
mundi  ecant,  id  est  duodccim  aposioli  eorumque 
vicarii,  qui  ihus  orationis  Deo  ofleruut;  quorum, 
fti  quis  moritur,  statim  loco  ejus  alius  substituitur, 
sed  in  septima  aetate  onines  auferentur. 

Secundum  tabernaculum  post  velum  est  Ecclesia 
coelestis,  qux  velatur,  quandiu  hic  vivimus.  Thu- 
ribuluni  significat  Christuni  igne  charitaiis  plenuin, 
interpcllans  Patrem  scroper  pro  nobis  (Rom,  viii). 
Arca  Cliristus  est,  in  quo  tunt  omnes  thetauri  sa- 
pientiut,  et  $cienti<B  Dei  absconditi  (Coloss,  ii).  Ex 
omni  parte  aurea,  quia  in  cogilatione ,  scrmone  et 
opere  ejus  non  nisi  pura  veritas  invenitur.  Longi- 
tudo  perseverantia  doctrinae»  quae  per  unum  cubi- 
iuro ;  et  operationis  qux  per  alterum  cubiium  de- 
signatur,  ad  cujus  perfectionem  humanus  intel- 
lectus  imperfectus  est,  quod  significat  dimidius 
cubitus.  Latitudo  perfcctionem  charitatis,  alli- 
tudo  perfeclionem  spei,  ad  quam  uos  dimidii, 
id  est  imperferti  &uinus.  Quatuor  aniiuli  quatuor 
evangclistas  pcrfectos  pcr  quos  arca,  id  est  Chri- 
stus  portatur  per  quatuor  mundi  partes :  quibus 
scropcr  adhaerent  vectcs  aurei,  id  est  praedicatores 
sapientia  fulgentes,  seroper  parati  contra  hostes. 
In  arca  enim  erat  urna  habens  roanna,  id  esl  aniina 


fuerunt.  lli  ires  ordines  fidelium  significati  sunt  in  «v  Christi  continens  plenam  sapientiam,qua  reficiun 


tribus  viris  quos  Ezechiel  salvandos  vidit,  scilicet 
Noe,  Daniel  et  Job  (Ezech.  xiv),  id  est  reclores, 
continenles  et  conjugatos.  Isti  etiam  siint,  qui  se- 
cunduin  Evangeliuro  dicunlur  esse  in  agro,  et  in 
lecto,  et  in  mola.  Sic  enim  ibi  legilur  :  (72) 
Et  erunt  duo  in  agro;  unu$  astumetur,  et  aller 
relimjuetur,  Et  duo  m  lecto;  unus  astumelur,  ei 
aiter  relinquetur.  Et  dum  molentes  in  mola;  una 
assumetur,  et  altera  relinquctur  (Matth.  xxiv). 
Per  illos  qui  sunl  in  agro,  significanlur  reciores, 
itciit  et  per  Nue;  per  illos  qui  sunt  in  (lecto, 
coiitinentes,   sicut  et  per  Danielem ;  per  eos  vero 

n{)  VnoquoQue. 

(72)  Locus  Evaug.  spccialitcr  addufilus,  de  qua 


tur  eliaro  angeli.  Virga  significat  sacerdotalem  po- 
teslatem  Christi;  taliulae,  quod  ipse  sit  lator  legis  ; 
propitialorium ,  Chrislus  qui  ^iropilialjir  nobis ; 
duo  cherubin  omnes  ordines  coeli,  qui  in  eo  con- 
sistunt,  qui  inviceiu  dilectione  counexi  sunt,  quia, 
etsi  sapieiites,  tamen  eum  obumbrant,  quantum  iu 
seest.  In  priroo  tabernaculoquoiidie  intrabant  sa- 
cerdotes  sacrificiorum  ritus  consumroantes,  quia  in 
pr»senti  Ecclesia  quotidie  sedelient  oflerre  fideles, 
carnem  suam  cum  wtiis  et  concupiscentiis  mortifi- 
cantes  (Galat.  y).  lu  secundo  autom  tabernaculo  in- 
troibat  suronius  pontifex  cum  sanguine  seniel  in 

videndus  est  Petrus  Sabbatier  in  eapit.  xxiv  Uattb« 
posi  versic.  41,  et  alii  ab  co  citati. 


1107  S.  MARTINI  LEGlOiNENSIS 

anno,  quia  Chrislus  Tcnis  et  summus  sacerdos  A  factus,  Ac  si  diceret 


IfOS 


semel  in  anno  benignilalis,  id  esl  reparationis, 
efTuso  sanguine  in  remissioneni  peccatorum ,  in 
interiora  eoeii  introivit,  januam  paradisi  ante 
clausam  fidelibus  hodierna  die  patefecit.  Magnum 
hic  sacramentum  est.  Aurum  quippe  signiiicat  sa- 
pientiam,  arca  vero  secrelum  Dci.  In  arca  jussa 
sunt  poni  lex,  manna  et  vii^a  Aaron.  In  lcge  quippe 
praecepta  sunt.  In  virga  potestas  signiQcalur;  in 
manna  gratia;quia  nisicum  gralia  non  estpotestas 
facicndi  praecepta.  Verum  quia  lex  a  quovis  profi- 
ciente  non  ex  ouini  partc  impletur,  desuper  est 
propitiatorium.  Ad  hoc  enim  opus  est  ut  Deus 
sit  propitius,  ideoque  superponilur ,  quia  su- 
}ierexaltat  roisericordia,  scilicet  hominem,  judicio 
{Jac.  ii). 

Non  ergo  in  manufacta  sancta  Jesus  introivit 
exemplaria  verorum,  sed  in  ipsum  coelum,  ut  ap- 
p:\feat  nunc  vultui  Dei  pro  nobis.  Cur  non  introivit 
Jesus  in  manufacta  sancta?  Quia  sunt  videlicet 
exemplaria  verorum,  et  verus  sacerdos  non  in  um- 
bratilia,  sed  in  vera  debuit  intrare  sancta.  (73) 
Quanta  diflerentia !  Pro  excmplari,  id  est  templo, 
coGlum.  Diflert  et  magnus  sacerdos,  qui  assislit 
viritui  Dei  scmper<vivus  ad  interpellandum  pro 
nobis  {Hebr,  vii).  Ibi  saepe  (7i),  hic  semel ;  ibi  in 
saiiguine  alieno,  hic  in  proprio.  Idem  ergo  est  sa- 
cerdos  et  bostia.  Non  itaque  introivit  Jesus  in  raa- 
nufacta  sancta,  qux  sunt  exemplaria  \eroruin,  sed 


Talis  per  se  accedens  decebat 
ut  nobis  filiisesset  pontifex ;  quia  servi,  id  esl  sub 
lege  positi  alios  pontifices  habuerunt.  Sancius  ciit 
positione  virtulum ;  innocens,   ad  proximum;  in- 
pollutiis,  remotione  vitiorum  :  nec  modo  impoiln- 
tus,  scd  semper  sine  peccato.  Segregahts  a  peccaU- 
ribus,  id  cst  a  prioribus  veteris  testamenti  sacer- 
dotibus;   et  exceliior   calis  factus,  omni    videlioet 
coelesti  natura  quam  omnes  angeli  adorant.  Sanctus 
quippe  est  in  omnibus,  videlicet  innoeens   masi- 
bus,  impoUutus  corpore,  segregatus  a  peccatoribus, 
id  est  ab  omni  peccato  immunis.  Qui  non  habet 
quotidie  necessitatem^  quemadmodum  levitici  sacer- 
dotes^  qui  tantum  istius  figura  fueruni,  prius  fn 
suis  delictis  hostias  offerre,  deinde  pro  populo,  Ac  ti 
^*  aperte  dicat :  Non  habet  necessitatem  quotidie  ofer^ 
re;  non  quod  aliquando  egeat,  sed  ut  ab  illo  quod 
aliis  accidit,  removeat.  Uoc  enim  fecii  semel  u 
offerendo  Dominus  Jesus  Christus,kdeo  esi  magnam 
hoc  sacrificium,  quod  licet  sit  unum,  et  semel  obla- 
tum,  tamen  suQicit  ad  aeternam  salutem.  Quasi  di- 
ceret :  Uoc  sacrificium,  id  estseipsum  obtukit;  non 
pro  suis,  sed  pro  popiili  delictis ;  semei,  quia  sufle- 
cit  omnibus,  et  ideo  non  est  opus  iterari.  Lexeniin 
homines  constituit  sacerdotes  infirmitaiem  haben- 
tcs.  Ac  si  aperle  dicat :  Illi  sacerdotes  quotidie  ne- 
cesse  habent  oflerre  sacrificium  pro  se,  quia  iufir' 
mitatem  habent  peccandi  et  moriendi,  faic  autem 
scmel  suOicit,   quia^  perfectus  Deus  et  bomo  est. 


in  ipsum  cdchim  per  illa  significatum,  ut  appareat  q  Lcx  ergo  homines  constituit  sacerdoles  infirmita- 


-vultui  Dei  pro  nobis,  hoc  est  ut  pro  nobis  Patrem 
interpellet,  et  nos  post  se  trahat,  post  consumma- 
tionem  praesentis  saeculi. 

Ideo  igitur  plures  facti  sunt  sacerdotes  secundum 
Ugem^  quod  morte  prohiberentur  permanere;  Jesus 
Christus  vero  eo  quod  maneat  in  aternum,  sempiter' 
num  habet  sacerdotium  {ibid,),  Ostenso  quod  per 
sacerdotiuin  Christi  vetus  sacerdotium  destruitur, 
commendat  Apostolus  actum  ipstus,  scilicet  Christi, 
abolendl  veteris  actus  sacerdotii  per  contrarium. 
Quia  ergo  Jesus  Christus  manet  in  aeternum,  sem-^ 
piternum  habet  sacerdotium.  Vnde  et  salvare  in 
perpetuum  potest,  accedens  per  semetipsum  ad  Deum, 
semper  vivens   ad  interpellandum  pro   nobis,  Qiiia 


tem  habentes,  sermo  autem  jurisjurandi,  qui  post 
legem  est,  Filiiim  Dei  constituit  ui  aetemum  sacei^ 
dotem  perfectum.  Sermo  itaque  Jurisjurandi,  qui 
post  legem  per  David  dictus  est^  constituit  Dei  ct 
hominis  Filiuro  sacerdotem  perfectum  in  aBternum 
permansurum,  dicens  :  Juravit  Dominus,  ei  non 
poenitebiteum;  tu  es  sacerdos  in  aternum  secundum 
ordinem  Melchisedech  {PsaL  cix). 

Sequitur  :  Talem  habemus  pontificem^  qui  C4»> 
sedit  in  dextera  sedis  magnitudinis  Dei  in  ealis^ 
sanctorum  ministcrj  et  tabemacuti  vert,  quod  fisil 
Dominus  et  non  homo{Hebr,  viii).  Ac  si  diceret: 
Talem  habemus  pontificem,  qui  jam  diu  conscditin 
aequalitate  sedeniis  Deilatis,  boc  est  potestatis; 


ipseDei  ct  Virginis  Filius  accedit  ad  Deum,  non  D  in  dextera  sedis  magnitudinis,  id  est  Patris,  quia 


per  alias  hostias,  sed  per  se  hostiam  vivam ;  id- 
circo  salvare  potest  plebem  sibi  subjectam.  Acce- 
dit  ergo  non  per  aniim  pontificem,  sed  per  semetf 
Ipsum  ad  Deum,  semper  vivens  ad  interpellandum 
pro  nobis  repra^senlatione  sui.  Unde  ipse  ait  in 
Evangelio  :  Nemo  venit  ad  Patrem,  nisi  per  me 
(Joan.  xiv).  Ex  ea  igitur  natura,  qua  pentifex  est, 
id  est  humana,  quam  ascendendo  ad  coelos  suble- 
vavit,  pro  nobis  Palrem  interpellat.  Talis  ergo  de* 
cebat  ut  nobis  esset  pontifex,  sanctus^  innocens^  im^ 
poHutun^  segregatus  a  peccatoribus^  et  excelsior  ccilis 

(73)  Locus  depnivalus  sic  restiliicndus  ex  Glossa: 
I^Huere  quantce  diffcrentim  sunt  inter  retus  ct  novnm. 
tio  eiemplari,  id  eil,  teniplo  quod  ibi  erat  ^  est 


verus  Deus  et  verus  homo  est,  qui  quiescit  et  ju- 
dicat.  Deus  enim  Pater  omnejudicium  dedit  Fiiio^ 
ut  omnes  honorificent  Filium  ^  sicut  honorificant 
Patrem  {Joan,  v).  Est  etiaro  sanclorum  minister, 
scilicet  misericordiae  hic  et  in  futuro;  el  la^erM- 
culi,  non  umbratilium,  sed  veri  tabernacali  quod 
fixit  Deus  et  non  homo :  quod  sunt  animae  sancto- 
rum,  quibus  ministrat  gaiidia  aetema.  Huic  simde 
est,  quod  ipse  alibi  de  seipso  quasi  de  alio  dicit : 
Amen  dico  vobis^  quod  pra:cinget  se,  ef  faciel  iilos 
discumbere^  et  transicns  ministrabit  iiiis  {Lue,  ix). 

hic  C(elum,,  Differt  etiam  magnus  saeerdos,  ctc. 
(li)  Sijppl.,  nffercuat. 


«109  SERMONES.  —  SEKM.  XXX.  LN  ASCEiNSIONE  DOMINI.  ItlO 

Unde  ipsc  Dei  el  VirgLiiis  Filius  cgbIuiii  asccnsurus,  A      Si  fuerit  pro  eo  angelu$  bquens  unum  de  limi/t- 

bu»,  ul  annuntiet  asquilatem  {Job    xxxiii).  Quem 


discipnlis  suis  ail  :  Vudo  parare  vobis  locum, 
ht  domo  Patris  mci  mansiones  muUne  sunt,  El  si 
abierOy  ei  prwparavero  vobis  locum;  iterum  vemam^ 
et  assumam  vos  ad  meipsum,  ut  ubi  ego  sum^  et  vos 
sitts  (Jonn,  xiv). 

Nunne  quando  ista  dicebat,  xterna  discipulis,  imo 
cnncUs  in-  se  credenlibus,  gaudia  miiuslrabat? 
Christas  est  ilaque  secunduin  Aposlolum  minisier 
sanclorum,  quia  omnis  ponlifex  ad  ministrandum 
conslitailur.  Talem  itaque  pontificem  liabemus,  qui 
consedit  in  coelis  in  dextera  Dei  Patris,  yel  super 
materiales  coelos,  yel  supcr  thronos  et  domina- 
tiones.  Ibi  est  minister  sanctorum,  quia  sanctis,  ut 
didum  est,  roinistrat  vitam  aeternain ;  vel  in  coelis 


beatus  Gregorius  versiciilum  exponens,  ait  :  Qui$ 
enim  iste  angelus,  nisi  ille  de  quo  per  prophetam  di» 
citur,  t  magni  consilii  angelusf»  {Isai.  ix,sec.LXX.) 
Quia  enim  Grceca  lingua  evangelizare ,  annuntiare 
diciiur^  semetipsum  nobis  annunlian$  Dominu$,  as- 
gelus  vocatur,  Et  bene  ait^  c  si  fuerit  pro  eo  angelus 
loquens ;  i  quia^'$icut  ait  Apostoluit  etiaminterpellat 
apud  Patrem  pro  nobis  {Rom,  yih).  Sed  quid  pro 
nobis  loquatur,  audiamus  :  <  Unum  de  $imilibu$.  > 
Moris  medicina  est,  ut  aliquando  similia  similibus^ 
aliquando  contraria  contrarii$curet.  Nam$<tpecalida 
calidi$f  $cepeautemfrigida  calidi$^  calida\frigidi$  $a' 
nare  con$uevi,t.  Yenien$  ergo  ad  no$  de$uper  medicus 


ministTat  gloriam  per  Sancta  sanctorum  figuratam.  ^  no$ter^  tantisque  nos  inveniens  languoribus  pre$so$. 


Idem  etiam  I>ei  Filius  coelum  ascendens,  est  mi- 
nister  tabernaculi  veri,  id  est  veritatis,  quam  ta- 
bemaculum  vetus  praefigurabat;  scilicet  justitiam 
in  praesenti  Ecclesia,  et  gloriam  in  futura.  Quo4 
verum  tabernacuUim  fixit  Deus  et  non  homo,  ut 
in  aetemum  permaneat;  uinbratile  vero  non  erat 
fixum,  sed  portabile ;  quia  ct  vetus  tabernaculum 
Deu&  posuit,  sed  pcr  ministerium  bominis^ 

Christu$  autem  a$$i$tens  pontifex  futurorum  bo- 
norum  per  amplius  et  perfectius  tabernaculum ,  non 
manufactum,  id  est  non  huju$  creationis  {Hebr.  ix). 
Ac  si  diceret  :  Christus  pontifex  fuluroruro  bono- 
rum,  praesentis  scilicet  juslitiae  et  aeternae  bealitu- 
dinis,  quae  tempore  legis  futura  erant,  per  carnem 
quae  sine  virili  semine  concepta  est  assislens  Patri 
ad  interpellandum,  vel  fidelibus  ad  auxiUum,  per 
ampliu$  et  perfectius  tabernaculumf  videlicet  in  coe- 
lum ;  non  manufactum  { noinine  significantis  desi- 
gnat  significatum  )  id  est  non  hujus  cr^aiionis^ 
cujus  illud  in  eremo  quod  fixit  homo,  scilieet  Moy- 
ses,  sed  longe  aliter  a  Dco.  Sequitur  :  Neque  per 
sanguinem  hircorum,  aut  vitulorum,  $ed  per  pro^ 
prium  $anguinem  introivit  $emel  in  ^ancta,  wterna 
redemptione  inventa.  Quasi  diceret  :  Neque  per 
sanguinem  hircQrunit  aut  vitulorum^  ut  in  veteri 
testamento  efTu&um,  $ed  per  proprium  $anguinem 
introivit  $emel  (quia  perfectum  est,  ideo  iion  debet 
iterari)  in  $ancta,  hoc  est  in  coeleste  tabernacuium. 


quoddam  nobi$  <tmt7e,  et  quoddam  contrarium  op- 
p<]{$uit.  Ad  homine$  quippe  homo  venit^  $ed  ad  pecca- 
tore$justu$,  Concordavit  nobi$  veritaie  naturw,  $ed 
discrepavit  a  nobis  viqore  ju$titieB.  Vitio$u$  enim 
homo  corrigi  non  poterat^  ni$i  per  Deum.  Yideri 
autem  debuit,  qui  corrigebat ;  ut  prmbendo  imita' 
tioni$  formam^  anteactce  matitice  mutaret  vitam.  Sed 
quia  videri  ab  homine  non  poterat  Deu$ ,  homo  factu$ 
est^  ut  videri  potuisset.  lustus  igitur  atque  invisi- 
bilis  Deu$  apparuit  $imiti$  nobis  homo  vi$ibHi$^  ut 
dum  videtur  ex  slmt7t,  curaret  ex  ju$to,  Et  dum  ve- 
ritate  generi$  coricordat  conditione^  virtute  arti$  ol- 
viaret  wgritudini.  Quia  ergovenien$  Dominu$  in  came, 
non  culpam  no$tram  ex  vt7to,  non  panam  ex  neceui- 
tate$uscepit,  {nuUa  enim  labe  peccati  poUutu$,  rea^ 
tu$'  nostri  teneri  conditione  non  potuit,  atque  ide§ 
mortem  nostram  omni  necessitate  calcata^  cum  var 
luii,  sponte  suscepit)  recte  dicitur,  quo^  pto  tentato 
homine  iste  angelus  unum  de  simitibui  toqtUtur ;  quia 
nee  ita  mortnus,  nec  ita  resuscitatus,  nec  ita  in 
cce/tim  assumptus.  Non  enim  cooperanle  coitUt  sed 
Spiritu  sancto  $uperveniente,  conceptu$  e$t,  natus 
autem,  materna  viscera  et  fecunda  exhibuit^  et  in- 
currupta  servavit.  Rursum  nos  omnes,  cum  nolumus, 
morimur;  quia  ad  solvenda  ptencB  debitum,  culpm 
nostro!  conditione  coarctamur.  lUe  autemy  quia  nuUi 
admistu$  e$t  cti(p<F,  nulU  ex  necessitate  suciubuit 
pcencBy  sed  quia  culpam  nostram  dominando  subdi- 


esterna   redemptione  inventa,  per   lioc   scilicet  in  D  dit,  pcenam  nostram  miserando  suscepitf  sicut  ipse  • 


Sancia  sanctorum,  quia  aeterni  redempli.  Hircus 
significat  Christum  propter  similitudinem  carnjs 
peccati.  Christus  ilaque  introivit  tabernaculum,  id 
est  coeliim,  per  ampUus,  quia  plures  capii  quam 
terrenuo»  illud  tabcrnaculum,  et  perfectius,  quia  ibi 
perfecla  est  bealitudo.  Ad  boc  nimirum  dignatqs 
est  nasci,  pati,  mori  «t  resurgere,  ut  humanilatein 
nostram  ad  coelos  sublevaret,  et  io  ea  semper  Pairi 
pro  nobis  supplicarel. 

Ipse  quippe  esi  angelus  magni  coiisilii,  qui  pec-  ^ 
caia  nostra  misericordiler  in  cruce    portavit,   et 
apud  Patris  justitiam  semper  pro  nobis  iiitervenit. 
Ilunc  profecto  angelum  bcalus  Job  pro  humaui  ge- 
iicris  salute  rogare  opiabat,  cum  dicebat : 


ait :  c  Patestatem  habeo  ponendi  animam  meam ;  et 
potestatem  habeo  iterum  sumendi  eam  {Joan.  x).  > 
Qui  etiam  prcemisit,  dicens  :  <  Nemo  toUet  animam 
meam  a  me,  sed  ego  pono  eam  {ibid.),  i  Rursum  non 
ut  retiqui  $uscitatu$  est ;  quia  ngstra  resurrectio  in 
fine  $<scuU  diiata  est,  itlius  vero,  die  Urtio  cetebrata. 
Et  no$  qtddem  per  ittum  resurgemus ,  ipse  vero  per 
u  :  neque  enim  qui  Deu$  erat,  ut  re$u$citari  sicut 
no$  ab  alio  potuisset  indiguit.  In  hoc  ergo  ejue  re^ 
iurrectio  dista^  a  nostra  resurrectione,  quod  nun 
per  no$tn<itipso$  resurgemu$,  sicut  per  $e  surrexit 
%p$e.  Ob  hoQ  enim  quod  simpUciter  homines  sumus^ 
superiori  adjutorio  ut  re$urgere  vateamust  indige- 
mus,  lUe  autem  ejusdem  resurrectionis  tim  cnm 


1111 


S.  MARTlfil 


Palre  et  Spirit»  sancto  Deus  exhibuit,  quam  tantum 
tolus  in  hnmanitate  percepit,  Ipse  eliam  hodierna 
die  videntibus  discipulis  in  magna  gloria  coelum 
ascendens,  non  eguit,  ut  dictum  est,  auxilio  alieno 
sicut  Elios,  qui  subvectus  est  curru  igneo  (IV  Heg, 
ii).  Nec  mirum  si  Henoch  et  Elias  angelorum  auxi- 
lio,  quo  subveherentur,  indigebant  (Gen,  v),  quia 
puri  faomines  erant.  Dominus  autem  Jesus  Chri- 
stus,  quia  verus  Deus  erat  et  verus  homo,  ad  pe- 
netrandum  coelos  auxilio  Qon  egcbat  alieno. 
Nascendo,  virginitatis  dono  matrem  suam  dilavit ; 
ascendendo,  humanam  naturam  in  Patris  deitera 
collocavit. 

Quia  igittir  Dominus  vere  est  natus,  vere  mortuusy 
vere  resuscilatus^  vere  in  dextera  Dei  Patris  exalta- 
tus;  in  omnibus  tamen  distat  a  nobis  magnitudine 
potentiWf  sed  sola  concordat  nobiscum  veritate  na- 
turas^  bene  ergo  dicitur^  quiapro  nobis  iste  angelus 
unum  de  similibus  loquitur.  Cum  enim  in  cunctis 
operalionibus  suis  immensa  nos  virtute  transcendat, 
in  uno  tanien  a  nobis,  id  est  in  formce  veritate  non 
discrepat,  Perhocpro  nobis  Patri  loquilurt  per  quod 
semetipsum  nobis  similem  ostendit.  Loqui  quijfpe 
ej^s^  vel  Palrem  pro  nobis  interpellare  est,  ipium  se 
pro  hominibus  hominem  demonstrare.  Et  bene  cum 
dixit,  i  unum  de  similibus  loquiturf  i  illico  adjunxit, 
c  ut  annuntiet  hominibus  veritalem ;  »  quia  nisi  ille 
hominibus  similis  fieret,  aquus  homo  ante  Deum 
non  qppareret.  Inde  quippe  annuntiat  cequitatem  tio- 
stram,  unde  suscipere  dignatus  est  infirmitatem  no- 
slr^m.  Omnes  videlicet  nos  inimica  illa  persuasio 
in  culpa:  contagium  ab  ipsa  radice  poUuerat,  nuiluS' 
qu^  erat^  qui  apud  Deum  pro  peccaloribus  loquens  a 
peccato  liber  appareret,  quia  ex  eadem  massa  cditot 
aque  cunctos  par  reatus  invencrat.  Proinde  venit  ad 
nos  Vnigenitus  Patris,  assumens  ex  nobis  naturam, 
non  perpetrans  culpam.  Sine  peccato  certe  esse  de^ 
buit^quipro  peccatoribus  intervenire  potuisset;  quia 
nimir^m  alience  pollutionis  contagia  non  tergeret  si 
propria  sustineret,  Bene  ergo  dicilur,  quia  in  eo 
quod  similis  apparuit,  xquitatem  hominis  annuntia-' 
vit.  Intercedens  enim  in  c€£lo  apud  Patrem  pro  pec- 
ealoribus,  semeiipsum  justum  hominem,  qui  pro  aliis 
indulgentiam  mereretur,  ostendit.  Sequitur: 

c  Miserebitur  ejus,  et  dicel :  Libera  eum,  nt  non 
descendat  in  corruplionem ;  inveni  in  quo  ei  propt* 
tier.  I  Mediator  Dei  et  hominum  homo  Christus  Je- 
sus  in  eo  miseretur  homini,  quo  formam  hominis  as^ 
snmpsit.  Qua  n^isericordia  redempto  homine  dicit 
Patri :  «  Libera  eum,  u(  non  descendat  in  corru- 
ptionem.  »  Sicut  jam  supradiximus,  dicere  ejus  est 
Deo  Patri,  Libera  hominem,  naturam  hominis  assu- 
fnendo  liberam  demonstrare,  Ex  ea  qnippe  carne, 
qnam  assumpsit,  etiam  hane  ostendit  liberamj  quam 
redemit.  Qua:  redempta  videlicet  caro  nos  sumus,  qui 
eogitatione  nostri  reatus  astringimur,  sed  tanti  me- 
Hiatorit  cfquitate  liberamur,  sicul  ipse  ait :  c  Si  vos 
FiiiftB  Itbirottrix,  vere  liberi  eritis  (Joan.  Tlii)   >  Et 


LEGIONENSIS  <"* 

A  bene  pro  hoc  de  redempto  homine  dicitur  :  «  Non  der 
scendat  in  corruptionem.  >  Superiut  enim  dietum 
fuerat :  «  Appropinquavit  corruptioni  mnima  eju 
(Job  xxxiii) ;  » postmodum  dicitur^  c  non  detcendai 
in  corruptionem.  •  Ac  si  diceret :  Quia  eognotcendt 
infirmitatem  suam,  esse  se  corruptioni  proximum  non 
ignorat ;  idcirco]ad  corruptionis  interitum  non  detcen' 
dat.Ad  corruptionem  enimJHtUdescenderet^  tiswis 
viribut  tongetea  corruptioneessejudicaret.  Sedquit 
humiliter  appropinquavit  corruptionif  debet  ab  ea  nu- 
sericorditer  liberari,  ut  eo  contra  impugnantia  titia 
fortis  sit,  quo  te  tuis  meritis  eognoseit  infirmum. 
Quisquis  enim  supra  se  extollHur  ipso  elationis  tua 
pondcre  gravatur^  et  eo  tese  in  infimit  mergitt  qut 
in  tnperbicB  vitium  proruent^  ab  fo,  ^t  vere  exeel" 

B  sus  est,  elongat,  atque  inde  magis  ima  petit,  unde  se 
conjunclum  superioribus  eestimavit^  tient  per  pro^»- 
tam  extollenti  te  animce  Dominut  dicit :  c  Quo  psf- 
chrior  es,  descende  et  dormi  cum  incircumcisis 
(Ezech.  xxxii).  I  Omnis  enim  qui  foeditaUm  infir- 
mitatis  sua^  considerare  mgligit^  sed  per  elationis 
fasttim  virtutis  suo!  gloriam  attendit;  unde  pntehrior 
esty  inde  descendit ;  quia  estollendo  te  de  tuit  m<- 
rilis,  inde  in  animce  interitum  corruit,  unde  glorio-- 
snm  se  esse  judicavit.  Qui  descendent^  cum  tivir- 
cumcisit  dormit,  quia  in  cftemam  mortem  cum  cee- 
teris  peccatoribus  deficit.  Quia  ergo  homo  iste  humi- 
liter  corruptioni  se  propinquum  este  cognoolt,  bene  de 
eo  dicitnr  :  «  Libera  eum,  ut  non  detcendat  in  cor- 

„  rtiptionem ;  •  ut  eo  scilicel  magit  evadai  peenam,  quo 
oculot  suos  non  avertit  ad  cuipam,  Quia  vero  nullus 
erat,  cujus  meritis  nobis  Dominut  propitiari  debuit' 
iet,  Vnigenitus  Patris  formam  infitmitatis  nostree 
suscipiens  solus  justus  apparuii  pro  peecaioribut  in^ 
tercedens.  Et  bene  pro  redempto  kondne  itU  loquens 
Angelus  dicit :  «  Inveni  in  quo  ei  propttier.  »  Ac  si 
aperte  mediator  Dei  et  hominum  dicat  :  Quia  nullus 
hominum  fuH,  qui  coram  Deo  intercettor  justus  pro 
hominibus  appareret,memetipsum  ad  propitiandum 
hominibus  hominem  feci ;  et  dum  me  kominem  exhi- 
bui,  in  quo  justo  homine  hominibus  propittHrer,  ta-r 
veni.  Et  quia  infirmitatem  nottram  tutcipient  Do- 
tntntis,  dum  poenam  nottram  moriendo  toierarit^  cor- 
ruptionem  nostram  resurgefido  in  meiius  mutatit.  cm" 

T)  lum  ascendendo  glorificavit :  bene  isU  angelus,  id  est 
Dei  Filius,mortalitati$  nostrce  flagelia  subjungit,  eo- 
rumque  misertus^  dicens  : 

«  Cofisumprfl  ett  caro  a  tuppliciit,  revertatur  ad 
dies  adolescentioi  sua:.  •  In  itlo  quippe  primo  homine 
a  Domino  recedente  repulsi  a  paradisi  gaudiit,  in 
hae  vitw  mortalis  ofrumna  cecidimut^  et  quam  gratem 
cutpam  terpentis  tuatione  commitimut,  poente  nostre 
ultione  tentimus.  Hno  enim  lapsi,  nihil  extra  Deum, 
nisi  quo  affligeremur,  invenimut^  et  quia  per  oculorum 

.  vtsttfit  carnem  secuti  sumut,  de  ipsa  came^  quam 
pra^ceptit  Dei  prayosuimus  fiageliamur.  In  ipsa 
qnippe  quotidie  gemitum^  in  ipsa  cruciatum^  in  ipta 
interitum  patimur,  ut  hu  nobit  mira  ditpentalicne 
/)oini»iu  verteret  in  pcenam,  per  quod  ftcim%%  ctJ-. 


il15 


SERMONES.  —  SERM.  X\X.  IN  ASCENSIONE  DOMINI. 


nii 


pam:  nee  aHunde  esset  interim  cen$ttru  sNpp/tctt,  ntst  A  landaea^qua  aterna  sunt,  excitaret;  sed  Incama' 


nnde  fuerat  causa  peccatl,  ut  ejus  carnis  amaritudine 
homo  erudireturadvitam,  cuju$  oblectatione  superbias 
pervenit  dd  mortem,  Quia  igitur  innumeris  humanum 
genus  eamalis  vitce  supplieiis  premebatur,  sed  Re- 
demplore  nostro  veniente^  et  vilia  corruptionis  nostrijB 
et  tormenta  delela  sunt ;  dicatur  de  hoc  redempto  ho- 
tnine  :  t  Consumpta  est  caro  a  suppliciiSf  revertatur 
ad  dies  adolescentias  suce,  %  Ac  si  diceret  :  flortali- 
taiis  suije  pxna  in  quantam  vetustatis  suce  seneclutem 
dejectus  est,  revertatur  ad  dies  adoleicentice  su^e,  id 
est  prioris  vita  integritate  renovetur,  ut  non  in  eo 
maneat  quo  lap$us  est,  sed  ad  hoc  redemptus  redeat^ 
adquod  percipiendum  conditus  fuit,  Scriptura  enim 
$aera  scepe  adolescentiam  pro  novitate  vittv  ponere 


tionis,  resurrecttonts  et  ascensionis  ejus  pra'cesstt 
oratio,  ut  torporis  nostri  evigilalio,  quo  idem  Redem'^, 
ptor  humani  generis  pracessit,  subsequatur.  Ilunc 
profecto  Dei  et  Yirginis  Filiuni  post  passionis  et 
resurrectionis  iriumphum  ad  Deum  Patrem  redeun- 
tem  Jacob  patriarcha  praesignabat,  cum  Joseph 
filiuim  suum  benediccns,  summa  veneratione  dicebat : 
Filius  accrescens  Joseph  (Gen.  xlix),  etc.  Hsec 
prophetia  post  passionem  et  resurrectionem  Domini 
patem»  vocis  imaginem  tenuit,  qua  rcdeuntem  in 
coclum  post  victoriam  Chrislum  Deus  Patcr  allo- 
quitur,  dicens :  Filius  accrescens  Joseph.  Filius 
Dei  accrescens  utique  in  gentibus,  quia  cum  ob  in- 
credulitatem  Synagogae  Judaeorum  popuhim    reli- 


consuevit.  Unde  sponso  in  Cantico  spiritualis  amoris      quissel,  innumeram  genlilium  plebcni,  scilicct  san- 


dicitur  :  c  Adolestul(B (W)  dilexerunt  te  (Cant.  i),  i 
id  est  etectornm  anim<B  gratia  baptismatis  renovalce^ 
quas  non  in  vit<e  veteris  usu  de/iciunt^  sed  novi  homi- 
nis  conversatione  decoranlur.  Senectutem  quippe  ve- 
teris  hominis  inter  vitia.tabescentem  ilte  de/lebat,  qui 
4icebaf  :  c  Inveteravi  inter  omnes  inimicos  meos 
(PsaL  vi).  I 

Ac  si  diceret :  Inler  omnes  inveteravi,  a  nullo 
tmrounis  fui,  omnibus  consensi.  Yel  ita  legi  pa- 
test :  Ideo  sic  in  gemitu  et  lacrymis  laboro,  quia  in- 
veteravi,  factus  mcmbrum  vctcrishominis.  Et  dicil  a 
«imili  vcteris  vestis,  qua;  non  est  apta  usuiner.  de- 
cori.  Inveteravi,  inquit,  inter  omnes  inimicos  meos^ 
visibilcs  scilicet  et  invisibiles,  quibus  peccnndo 
consensi.  Hoc  ideo  dicit,  ne  quis  desperet  de  miil- 
titudine  peccatorum.  Sed  undehoc?  Quia  oculus 
meus  scilicet  turbatus  est  a  fiirore  primo  parente 
experto,  id  est  a  poena  primo  homini  illata,  per 
quein  universa  posteriias  est  transfusa.  Ipse  enim 
primus  parens  est  origo,  nos  vero  propago  poenae 
Bumus. 

HcBc  beatus  David  in  persona  posnitentium  scripsit ; 
econtra  vero  alius  sapiens  gaudere  in  virltttibus  ad- 
monensydicit  :  c  Lwtire juvenis  in  adolescentia  tua 
{Eccli,  xi).  I  Acsi  diceret:  Fortis  quippe  (15)  gaw 
deat  in  renovatione  sua^  id  eA  icetitiam  suam,  non 
in  veteris  vitiB  voluptate,  sed  in  conversatione  novae 
vitm  constituat.  Quia  vero  ad  hoc  novitatis  robur  non 


ctam  Ecclesiam  ex  omuibus  gentibus  ampliavit. 
Quod  et  patriarcha  David  cecinit,  dicens  :  Remi* 
niscentur  et  convertentur  ad  Dominum  universi  fines 
terrm  (Psal.  xxi).  Ac  si  aperte  dicat :  Non  solum 
Judsei,  scd  etiam  gentiles  reminiscentur  Domini, 
qui  prius  obliti  erant ;  et  convertentur  ad  Dominuniy 
qui  prius  aversi  erant,  dantes  honorcm  crcaturis, 
quem  deberent  Creatori  universi  fines  tcrrae,  id  est 
de  omni  terra.  Et  conversi  adorabunt  in  conspectu 
ejus^  id  esl  in  corde  puro  ubi  ipse  solus  conspicit ; 
vel  ttt  conspeclu  ejus,  non  in  conspectu  hpminum, 
scilicel  ut  solus  videat,  solus  remiincrct.  Vniversa\ 
inqult,  famili(e  gentium,  id  est  de  universis  genlium 
p  familiis.  Sequilur  :  Filius  accrescens,  et  decorus  as* 
pectu.  Omnes  enim  superat  Chrisli  pulchritudo, 
sicul  de  illo  legitur  in  psalmo :  Speciosus  forma 
pra;  fHiis  hominum  (Psat.  xliv),  etc.  Ac  si  diccrct : 
Tu  Verbum  Patris,  tu  rex  inimortalis,  lu  speciosus 
forma,  id  est  in  formosa  divinilale  prae  filiis  ho- 
minum. 

Nota,  quia  possel  dicere,  proi  angelis;  sed  quia 
verum  hominem  vull  eum  ostendere,  induxil  foniiaiii 
filiorum  hoiuinum,  et  hoc  conlra  ha^relicos  qui  di- 
cehant,  esse  phantaslicum  corpus. 

llerum  subjungens  ait :  Filite  discurrunt  supcr 
mumm,  id  esl  gentes  Ecclesiae,  quae  crediderunt  iii 
Christum,  et  super  soliditatem  fidei,  quasi  super 


nostris  viribus,  sed  Redemptore  interveniente  revoca"  ^  murura  amore  pnlchritudinis  Chrisli  accensae  dis 


mur ;  pro  hoc  ftagellato  hotnine  deprecans  angelus 
dicat :  c  Revertatur  ad  dies  adotescentio!  su<b.  i  Et 
quia^  dum  Redemptor  noster  in  cceto  Patrem  pro  no^ 
bis  interpeltat^  nos  quoque  vitce  priatinm  torpore  dis- 
^HSSO  ad  studium  oraiionis  accendimur :  aperte  de 
hoc  homine  redempto  subjungitur :  c  Deprecabitur 
Deumt  et  placabilis  eierit;  et  tidebit  faciem  ejus  in 
jubito.  I  Priu$  enim  postulare  angetum^  et  postmo- 
dum  dieit  liominem ;  quia  nisi  prius  ipse  Dominus  per 
Incamationem,  resurrectionem  atque  in  eoitum  as- 
censionem  suam  inlerpetlans  Patrem^  vitam  nostram 
peteret^  nunquam  se  nostrn  ittsensibilitas  ad  postu- 

(74*)  AdotescentutcB 
(75)  Forle  quippe. 


currunt,  ut  verum  sponsum  per  contemplationem 
aspiciant,  et  osculo  cbaritatis  illi  copulenlur  aique 
adhaereant.  De  quo  amore  vel  osculo  in  Cantico 
spiritiialis  amoris  eidem  sponso  dicitur  :  Oscutetur 
me  osculo  oris  sui;  quia  meliora  sunt  ubera  tua 
vino  ftagrantia  (76)  unguentis  optimis  (Cant.  i).  Jo- 
seph  fecerunt  injuriam  fratres  sui  et  Christum  Ju« 
daei  objurgditi  sunt,  quandoeumdem  Nazaraeum,  id 
estsanctum  DominiacDeiFilium  falsis  testimoniis 
caliiiiiniaiites  opprimere  teolaverunt.  Sequitur  : 

InviderwUque  itti  Itabentes  jacuta.    Nequis  onim 
quisquam  in  Joseph  projecit  sa^iltas,  vel  aliquod 

(70J  Fragrantia. 


1115 


S.  MARTINl  LEGIONENSIS 


1116 


Yulneris  telum,  setl  specialiter  venil  iu  Christum.  A  et  ab  ipso,  quae  volebant,  interrogantes,  non  pcr 


Iterum  dicit  :  Sedit  in  forlia  arcus  ejtu,  Christus 
enim  arcmn  suum  et  arma  pugnandi  spiritualia 
posuit  in  Deum,  qui  forlis  propugnator  est :  ad 
cujus  dextcram  sedct,  cujus  virlute  rumpitur  omnis 
nequitia  perlidorum.  Et  di$8oluta  $unl  vincula  bra-- 
chiorum  eju$,  quibus  eum  rratres  vinctum  ad  Pila- 
tum  adduxerunt.  Uecisa  sunt  enim  pcr  mauum  om- 
nipotentis  Dei  Patris  ex  cujus  ort^  ipse  Douiinus 
bonu$  pailor  egressus  e$t,  lapi$  et  firmitas  creden- 
tium  in  J$raeL  Sequitur  :  Deu$  Patri$  lui  erit  ad^ 
julor  ittt»,  Quis  adjuvilFilium,  nisi  solusDeus  Pa- 
ter,  qui  dixit :  Ecce  puer  m«tts,  $u$cipiam  iUum  ? 
{I$ai,  ](|.n.)  Exaltabilur^  videlicet  supcr  omnes  c<B- 
)qs,  el  elevabilur  super  cuuctos  coeleslium  virtutum 


angelos  vel  varias  visionum  species  docebantur. 
Patres  itaque  sancti  veteris  testamenti  dicti  sunt 
colles  propter  excellentiam  videlicet  sanctiutis: 
qui  etiam  aeterni  vocantur,  quia  vilam  consequun- 
tur  aeternam,  nec  intereunt  cum  mundo,  sed  esse 
creduntur  xlerni. 

Fiant  in  caplte  Jo$eph^  omnes  scilicet  beuedi- 
ctioues  istae  super  capul  Christi  ponuntur,  quas 
incamatus  accepit  :  et  $uper  verticem  Nazara^i,  de 
quo  scriplum  est  :  Nazarau^  vocabilur  (Matth,  ii), 
id  est  sanctus  Dei  inter  fratres  suos,  quia  ipse  est 
caput  omniiun  eminens  in  coelo  et  in  terra  uni* 
versis  sanctis,  quia  omuia  subjecta  sunt  sub  pedir 
bus  ejus.  Ipse  humanitatem  nostram  de  sinu  Patris 


ordiiieSi  et  (77)  $ublimi$  eritvalde  (I$ai.  lii).  Com-  "  veniens,  misericordilcr  susccpit;  de  sepulcro  terti^ 


ylacuit  enim  $il}i  in  illo  anima  mea  (I$ai,  i). 

Iterum  subjungens,  ait  :  Omnipolens  Deu$  bene-^ 
dicet  tibi  benedictionibu$  cali  desuper,  benediaioni' 
bu$  aby$$i  jacenti$  deor$um,  ut  omnibus  vidclicct 
angclis  et  hominibus  in  co^lo  sedcns  domiiietur. 
Sequitur  :  Benedictionibu$  uberum,  duorum  scilicet 
testamentorum,  qiiorum  allero  nuutiaius  est,  et  a1« 
tero  demonslraius ;  sive  benedictionibus  uberum 
Mariae,  quae  vere  benedicta  erant,  quia  ipsa  san- 
Ctissima  semper'Yirgo  eidem  Domiuo  potum  lactis 
niinidtravit.  IJnde  et  illi  quaedam  mulier  in  Evan- 
gelio  ait  :  Beatu$  venter^  qui  le  portavit^  et  uberti, 
qu(B  $uxi$ti  (Luc.  xi). 


die  resurgens,  glorificavit;  quadragesiiuo  die  co^- 
lum  videntibus  discipulis  ascendens,  in  Dei  Patrit 
dextera  coUocavit.  llie,  cui  una  est  cum  Deo  Patre 
substautia  divinitatis,  pro  salute  nostra  suscipere 
voluit  de  Virgine  rragilitatem  nostrse  mortalitatisi. 
Yeram  atque  incommulabilem  de  Deo  Patre  habet 
selernilatcm ;  veram  accepit  in  tempore  de  Yirgine 
matre  passibilem  carnem ;  quam  iterum  per  resur- 
rectionis  triumphum  ct  ascensionis  gloriam  reduxii 
ad  incorruptionem.  Hunc  profecto  Dei  et  hominia 
filium  infirmum  el  fortem,  temporalem  et  aeternnm 
Ezechiel  propheta  typice  praemonsirabat,  qoanilp 
de  viro  siante  in  porta  civitatis  ad  austnifi  ver^ 


Iterum  dicit:   Benedictionibtt$  uberum  et  vulvas,  q  gentis  dicebat : 


Eliam  hic  benedicilur  vulva  ejusdem  matris,  illa 
ulique  virginalis,  quse  nobis  Christum  Dominum 
edidit,  de  qoa  per  Jeremiam  dicitur  :  Priu$quam  le 
formarem  in  utero,  novi  te;  et  antequam  exire$  de 
vtt/va,  $anctificavi  te  (Jer.  i),  etc.  Sequitur  :  Bene- 
dictione$  Patri$  tui  confortalce  $unt  benedictionibu$ 
patrum  tuorum.  Ac  si  diceret  :  Benedictiones  Palris 
tui  coelestis,  quae  dalae  sunt  tibi  a  summo  coeli 
et  abyssi  confortatae  sunt,  id  est  praevaluerunt  be- 
nediclionibus  patrum  tuorum.  Ultra  enim  omnium 
sanctorum  merituiu  patriarcharum  sive  propbcta- 
rum  convaluit  benedictio  Patris  in  Filio,  ita  ut 
nuUus  ei  sanctoruin  aequaripossit.  Donec  veniret, 
inquit,  desiderium  coUium  wtemorum,  CoIIes  pa- 


Et  ecce  vtr,  cuju$  erat  $pecie$  qua$i  speciu  wris^ 
et  funiculus  lineu$  in  manu  eju$  $tabai  in  porta 
(Ezech.  xl).  Quod  beatus  Gregorius  Ecclesiae  ChrisU 
vaUIe  utiiis  ac  necessarius  expooaDS,  ait  (78) :  Ip$€ 
quippe  $ignatur  in  vtro,  ^ut  figuratur  tn  porfa.  Vtr 
att(em  i$te  metiri  mdi^cium  dicitut,  £|  r«Gle  Domtnicc 
per  virum  $ignatur  et  portam,  quia  ipu  omnia  intra 
$anctam  £ccle$iam  judieando  di$ponit^  et  ipse  eam" 
dem  $anctam  Eccle$iam  porlat^  et  portando  ad  cee^ 
lestem  patriam  $ecum  ubi  ipse  esf,  $ublevat.  Sic  in 
$ancto  quoque  Evangelio  idem  Redemptor  no$teT  /e- 
^tttfttr,  dicen$  :  c  Qttt  intrat  per  oKiKm,  Pastor  eU 
ovium  (Joan.  x).  i  Et  paulo  po$t  :  «  Ego  sum  ot- 
Ittim.  I  Atque  iterum  post  pauca  subjungit  :  «  Ego 


tres  veteris  testameoti  sunt,  qui  Christi  adventum  d  $um  pa$tor  bonu$.  i  Qttio  igitur  ip$e  e$t  pa$tor,  ipsa 

osftum,  et  intrat  pa$tor  per  o$tium;  recte  in  hoc  loco 
signatur  per  $upra  dictum  $tantem  in  porta  virum. 
Sed  qucerendum  nobi$  eif ,  cttr  de  hoc  viro  dicitur  * 
«  Cuju$  $pecie$  erat,  qua$i  $pecie$  aris?  i  Ctcnclt 
norimtts  metallum  ceris  valde  e$se  durabilie  alqmt 
omnimodo  $onorum.  Quid  e$t  ergo^  quod  aspectns 
mediatoris  Dei  et  homini$  $peciei  comparatur  aris^ 
ni$i  hoc  quod  aperte  novimu$,  quia  Unigenitus  DH 
FUtus  formam  $ervi  accipien$,  fragilitaUm  camis 
humanije  per  re$urrectioni$  victoriam^  et  ascensionis 
SiiCB  gloriam  vertit  in  teternitatem  ?  Quia  ergif  in  «o 
caro  faaa  est  immortalis,  jam  c$t  sin^  /iit^(ftfra6i7i«» 

ila  iit  npparcal  firmare  suspicioucm  nostrjaiu. 
(78)  llom.  13  in  Ezech, 


prophetanles,  magno  cum  desiderio  iucarnationem 
ejus  exspectaverunt.  De  quibus  ait  Dominus  in 
Evangelio  :  MuUi  ju$ti  rege$  et  prophetw  voluemnt 
videre  qu<s  vo$  videli$,  et  non  viderunt ;  et  audire  qu<B 
auaiti$f  et  non  audierunt  (Luc.  x).  Ac  si  diceret  : 
Beati  octt/t,  non  dico  exteriores  Pharisaeorum  qui 
corpus  meum  vident ;  sed  interiores  oculi  beati* 
qui  vident  quae  videtis,  scilicet  qui  cognoscunt  illa 
sacramenta,  quae  revelantur  parvulis,  quibus  me 
et  Patrem  revelavi.  Prophetae  et  justi  a  longe  glo- 
riam  Domini  videruut  per  speculum  et  in  aeuig* 
mate  ;  sed  apostoli  praesentem  Doiuiiium  habcntes, 

«77)  Rurstim  liic  videlur   auctor   vcrba,    el  im- 
biimis  erii  valde,  capili  scrundo  Uni;e  ascribcre» 


^liT  SERMONES.  —  SERM.  XXX.  IN  ASCENSIONE  DOMINf.  Hl« 

Plam  c  surgent  a  moriuii^  jam  non  moritur^  mors  A  ^em  coeleslis  patrise  lucera  pcr  dilectionein  l)ci  et 


illi  uUra  non  dominabitur  (Rom.  yi).  >  Quid  ett 
mutem  quod  ipsa  ejut  Incarnatio  valde  humanitati 
mostro!  intonuit  omnibus  gloriam  majestatis  suo!  (79)? 
Et  quasi  aspectum  arris  habet  in  corpore^  quia  Deug 
mund»  innotuit  ex  carne.  Unde  et  per  Joannem  dici" 
tur :  t  Habebat  in  vestimento,  et  in  femore  suo  scri- 
ptum  :  Rex  regum,  et  Dominus  dominantium  (Apoc^ 
II x).  I  Quid  enim  est  vestimentum  ejus^  nisi  eorpus 
quod  accepit  ex  Virgine?  Nec  tamen  atiud  est  vesti-' 
menlum  ejus^  et  aliud  ipse.  Nam  nostrum  quoque 
vestimentum  caro  dicilur,  sed  lamen  ipsi  nos  sumus 
caro,  qua  vestimur,  Hoc  autem  vestimentum  iUius 
l^ag^  antea  Isaias  aspiciens  per  erucem  passionis 
tanguine  cruentum,  dixit :  <  Quare  rubrum  est  in- 


proiiini  bona  opeiando  possil  ascendere.  Qiiod 
inagnus  doctor  Gregorius  exponens  att  :  Amicus 
veritatis  est  rectce  amator  actionis.  Unde  tt  ipsa  Ve^ 
ritas  discipuUs  ait :  t  Vos  amici  mei  estis,  si  feceritif 
quas  ego  pra:cipio  vobis  (Joan.  xv).  >  Amicus  quippe 
animi  custos  dicitur,  Vnde  non  immerito,  qui  custo^ 
dire  voluntatem  Dei  in  prosceptis  iUius  ntit/ttr,  ejus 
amicus  vocatur,  Hinc  est  quod  rursum  eisdem  disd' 
puUs  Veritas  ait  :  i  Vos  autem  dixi  amicos;  qui^ 
omnia  qua^cunque  audivi  a  Patre  meo,  nota  feei  vo- 
bis  (ibid.).  »  Dehaeigitur  luce  mUrnce  patrict  amieo 
suo  Deus  annuntiat  quod  possessio  iUius  sit,  «I  ii#« 
quaquam  in  infirmitatis  suas  fragiUtate  desperet;  ne- 
quaquam  hoc  quod  creatur^  $ed  ad  quod  creatm  est 


dumentum  Itticm,  et  vestimenta  tua  sicut  calcantium  "  penset ;  sed  tanto  certius  sciat^  quia  iUius  lucis  clari' 


in  torcularif  (Isai.  lxiii).  i  Cui  ipse  respondit  : 
€  Torcular  calcavi  solus,  et  de  gentibus  non  est  vir 
mecum  (ibid.).  >  Sotus  enim  torcutar,  in  quo  catca' 
ius  est,  calcavity  qui  sua  potentia  eam  quam  pertutit^ 
passionem  vicit.  Nam  qui  usque  ad  morlem  crucem 
passus  est,  de  morte  cum  vicloria  surrexit,  et  ccBtum 
cum  gtoria  ascendit.  Rene  autem  dicitur :  <  Et  de 
^entibus  non  est  vir  mecum ;  >  quia  hi  pro  quibus  pati 
tenerat,  passionis  ejus  esse  participes  debebant;  quia 
pro  eo  quod  itto  tempore  necdum  crediderant,  de  ipsis 
in  passione  quaeriturj  quorum  vita  itta  passione  quas^ 
rebatur.  <  Habebat,  inquit ,  tn  vestimento,  et  in  fe- 
more  suo  scriptum  :  Rex  regum,  et  Dominus  domi^ 


tatem  possideat^  quanto  nunc  vitiorum  pulsantium 
tenebras  verius  catcat.  Rene  autem  in  promissiene 
iubjungitur :  <  Et  ad  eam  possit  ascendere.  >  Quid 
enim  difficitius,  quam  hominem  in  terra  editum^  ter^ 
rena  et  fragitia  membra  gestantemf  cwtorum  atta 
conscendere  ,  stip^morifm  sptrt/it«m  arcana  pene- 
irare  f  Sed  eorumdem  spirituum  ad  nos  Conditor  ve^ 
nitj  seque  hominem  eliam  sub  ipsis  exhibuit^  sicut  de 
itto  Patri  a  Propheta  dieitur  :  <  Minuisti  eum  paulo 
minus  ab  angetis;  gtoria  et  honore  coronasti  eum^  et 
eonstituisti  eum  super  oper^s  maittciim  tuarum 
[Psat.  viii).  > 
Ac  si  diceret :  Minuisti  eum  quantum  ad  te  :  et 


#ian/tum.   »    Per  femur  quippe   propagatio  carnis  q  "on  solum  quanlum  ad  te,  sed  ctiam  fecisti  eum 


intettigitur.  Quia  ergo  per  propaginem  generis  hu- 
mani  sicut  generationum  ordines,  Matthaso  vet  Luea 
narrantibus,  describuntur^  in  hoc  mundo  natus  est 
ex  VirginCj  et  per  Incarnationis  sua:  mysteriumt 
quia  rex  esset  et  Dominus  cunctis  ubique  gentibus 
indicavit,  In  vestimento  itaque  et  in  femore  scriptum 
Jiabuit :  t  Rex  regum^  et  Dominus  dominantium.  > 
Species  ergo  hiijus  regis  et  Domini  qiiasi  species 
teris  fuit,  quia  illius  Incarnationis  mysterium  per 
verissimos  praecones  toti  mundo  insonuit,  ct  idem 
corpus,  quod  sine  peccato  de  Virgine  assumpsit, 
per  resurreclionis  et  ascensionis  snse  gloriam  ad 
seternitatem  perduxit.  Ipse  quippe  sedct  in  dextera 
Dei  Patris,  et  per  seipsiim,  qui  vere  est  ostium 


mnus  ab  Angelis ;  sed  paulo,  quia  tantum  carnis 
possihilitate.  Sed  quid  mirum?  Gloria  enim  resur* 
rectionis  et  honore  ascensionis  corqnasti  eum «  ei 
constituisti  eum  super  opera  manuum  tuarum ,  id 
est  super  coelestem  et  lerrenam  raiionabilemque 
creatiiram,  quae  opera  mauuum  luarum  diciiur  per 
excellentiam.  Manus  signittcal  virlutem  operationis 
Dei,  scilicet  Filium  et  Spiritum  sanctum.  Sicut 
manus  dividitur  in  plurcs  partes ,  ita  Spiritus  san- 
ctus,  qui  uhique  est  totus,  dividitur  in  piura  dena. 
Yel  aliter  :  Coronasti  eum  gloria ,  quia  quando 
anima  ejus  in  infernum  descendit,  ubi  aeternaiiter 
tenebrae  fuerant,  lux  magna  refulsit;  et  bonore, 
quando  regrediens  ab  inferis  cum  multitudiue  an* 


oviiim,  facit  in  se  credenles  perf ingere  ad  clarila-  D  gelorum ,  mulla  corpora  Sanctorum  qu»  dormie- 


tem  perpetuae  lucis.  Ad  hoc  nimirum  ipse  aelernus 
pontifex  de  sinu  Palri»  dignatus  est  descendere,  ut 
sua  nos  dulci  praedicntione  eamdem  aeternae  clari- 
tatis  lucem  doceret  desiderare,  atque  ul  ad  eani 
perlingere  possemus,  summopere  lahorare.  Unde 
t>eatum  Job  novijnus  dixisse  : 

Annuntiat  de  amico  suo ,  quod  possessio  ejus  st(, 
€l  ad  eam  possit  ascendere  (Job  rxxvi).  Ac  si  aperte 
dicat  :  Dei  Filiiis  veniens  de  sinu  Patris,  annunliat 
fideli  popiilo,  vel  cuilihet  Christiano  ad  aeternam 
vitam  praedestinato,  de  coclesti  luce,  quod  possessio 
ejus  sit,  si  bene  videlicet  ct  pie  vixerit,  et  ad  eam- 

(•79)  Locus  decirrtatus  sic  complcndus  :  0"'^  ^«' 
autcm  tjucd  ipsa  ejns  Incarnatio  sonoro  metalto  com^ 


rant,  in  testimonium  verae  resurrectionis  resurgere, 
et  mullis  in  sanctam  civitatem  Jerusalem  apparere 
iecisti  (Matth.  xxvii);  et  constituisti  eum,  id  est  a 
dextris  tuis ,  o  Deus  Paler,  consedere  fecisti.  idco 
igilur  Redemptor  noster  paiilo  mlnus  ab  angelis  di- 
gnatus  est  minui  secundum  huroanitatem,  ut  nos 
ad  eortimdem  bcalorum  spiriluum  perduceret  so- 
cietatem. 

Et  quia  inter  nos  et  eosdem  spiritus  discordantis 
vito!  scandatum  reperU,  mira  potentia^  mirabitiori 
etiam  pietate  summa  creans,  ima  suseipiens^  ima 
summis  conjunxit.  Hinc  est  enim,  quod  de  eodem 

paralur,  nisi  quod  pcr  eamdem  assumptionem  /ttima- 
nitatis  nosircc  insonuit  omnibus  ghria  majestatis  suiv  ? 


1119  S.  MARTINI  LEGIONENSIS  1120 

reqM  nato  angelorum  chori  in  eju$  annuntiatione  pro^  A  calo  semper  e$t ,  ad  ccelum  quotidie  a$eendit ;  quia 


deunt^  hymnum  Deo  dieunty  et  devicta  pravte  vita 
ditcordiaf  hos,  qao$  dudum  despexerant,  eive$  agno^ 
$cuntf  con$ono  ore  pradicante$. :  <  Gloria  in  exceUis 
Deo^  et  in  terra  pax  hominibu$  bonw  voluntati$  (Luc. 
ii).  I  Ac  $i  aperle  dicant :  Quo$  a  nobi$  malitia  di^- 
junxtratf  jam  nunc  in  terra  nata  b6nita$  jungat, 
Binc  e$t ,  quod  ante  Incarnationem  eju$  in  Te^la^ 
mento  Veteri  adorai$e  hominem  angelum  legitur^ 
nec  tamen  adorare  prohibetur,  Sed  po$t  mediatoris 
adventum^  resurrectionem  atque  in  c<£li$  a^cen^io^ 
ttem,  cum  $e$e  Joanne$  ad  adorandum  angelum  pro' 
$lravi$$etf  ab  eodem  angelo  protinui  audivit :  <  Vide 
ne  feceri$  :  con$ervu$  enim  tttu$  $um ,  et  fratrum 
tuorum  (Apoc.  xix).  »  Quid  e$t  enim  hoc  qnod  priu$ 


qui  divinitate  $uper  omnia  pi^jrmanet^  kumanilaUi 
$ua!  compage  $eu  quotidie  ad  cmlo$  trahit.  Non  ergo 
de$peret  humana  fragHita$;  Vnigeniti  $anguinem 
consideret^  et  in  pretio  $uo  conspiciat ,  quam  magua 
e$t  qua  tantum  valet.  Perpendat  eotlicite ,  qua  capui^ 
$cilicet  Chrislu$f  pra!ces$it ;  et  qum  ad  vivendum  prm^ 
fepti$  astringitur,  ad  $perandum  exemplo  roboretwr. 
Confidat  c(bIo$  ascendere,  eperet  supernam  pairiam 
po$sidere,  sciat  $e  angelorum  $ociam  e$$ef  gaudeat  $$ 
etiam  angeli$  prwlatam  in  Chri$to  $uo  capite,  Dtcatur 
igitur  recle  de  hac  luce  intenue  patriee  :  c  Annuntiat 
de  ea  amico  suo,  quod  po$$e$$io  eju$  $it,  »  Et  vatde 
mira  $unt  ista ,  valde  terribilia ,  quod  homo  in  terra 
editu$^  atque  a  cale$ti  patria  exigentibut  meritd 


tequanimUer  adorari  concedebant^  post  ab  homine  B  tonge  damnatu^  non  $oium  ad  $tatum  cowiitiani$ 


angeli  recu$ant;  nisi  quod  priu$  hominem  carnalibu$ 
corruplionibu$  deditum,  nec  ab  ei$dem  corruplionibu$ 
redemptum^  quo  abjectioxfim  noverant,  eo  ju$tiu$ 
contemnebant ;  po$tmodum  vero  humanam  naturam 
eojam  eubtruciam  habere  non  poterant.  quo  hanc  in 
auctore  $uo  etiam  snper  $emetip$o$  elevatam  vide- 
banif  yeque  enim  debebat  jam  in  membri$  $ubjecla 
despicij  quce  in  ipso  membrorum  capite  meruit  prw^ 
tala  venerari,  1$  ergo,  qui  propter  no$  paulo  minor 
angeli$  exstitit,  a!quale$  ne$  angeli$  virtute  $uas  mi- 
norationi$  fecit,  Vnde  et  moriendo  docuit^  mortem 
non  metuere;  resurgendo,  de  vita  confidere;  ascen- 
dendo,  de  ccelestis  patrios  heereditale  gloriarif  ut  quo 
caput  prceisse  conspiciunt^  illuc  $ub$equi  et  membra 
gratulentur,  Dnde  bene  et  ab  endem  capite  no$tro 
,dicitur  :  t  Ubicunque  fuerit  corpu$,  Hluc  congrcga- 
buntur  et  aquHw  {Matth,  xxiv).  »  Unde  etiam  bea- 
tu$  Petru$  apostclorum  pHnceps  ait  :  <  In  hasredi" 
tatem  inoorruptibilem,  et  incontaminatam,  et  immar' 
cescibilem  conservatam  in  ca/w  (/  Petr,  i).  »  Unde 
el  beatu$  Pauiu$  dicit. :  c  Scimue  quoniam  $i  terre^ 
$lris  domue  nostra  hujus  habitationi$  di$$olvaturf 
quod  adificationem  ex  Deo  habemu$,  domum  non  ma- 
nufactam^  wternam  in  cotlie  (II  Cor,  v).  »  Sed  et  $i 
no$  quoque,  qui  editi  in  terra  sumuSf  ceslum  conscen- 
dimu$,  ubi  est  quod  rursum  Veritas  dicit  :  c  Nemo 
ascendil  in  ccstum^  nisi  qui  de$cendit  de  ccelo^  Filiu$ 
homini$,  qui  e$t  in  C(bIo?  »  (Joan,  iii.)  Cui  nimirum 


reducitur,  $ed  etiam  glorio$iu$  exaltatur,  Ut  gui  pa- 
radi$um  perdidit^  coetum  recipiat;  et  non$olum  hune 
debiti  $ui  reatue  non  teneat^  $ed  huic  po$i  cutpam 
dona  cumulanlius  excrescant,  Ut  ille  contemptor  Da^ 
ille  imilator  diaboli,$i  ad  fructumpcsnitentia:  redeat^ 
usque  ad  cetsitudinem  contemplanda  divinee  mafe- 
$taii$  ascendat,  Cujus  ilaque  cor  in  huju$  admira- 
iione  pietatie  non  ex$Hiat  ?  Cujus  iorpor  non  in  <«- 
blevaiione  tantas  con$iderationi$  expaveecai  ? 

Maguiiin  procul  dubio  hoc  preliam  fiiit,  quo  tam 
grave  pcccaiuiii  delert  poluit.  Magnus  et  bic  saccr- 
dos,  qui  hoinines  in  lerra  natos,  ac  variis  peccsilis 
irretitos  tain  cleinentcr  reportavit  ad  coslos.  Sine 
culpa  quippc  exslilit,  cujiis  corpus  seniel  in  ara 
crucis  Dco  Patri  oblahim  humani  generis  suflkien- 
ter  delevit  realum.  Ex  Deo  Patre  processit,  et  venii 
in  hunc  munduni,  et  in  ore  ejiis  non  ost  invectum 
mendacium. 

Potcst  utique  hiiic  summo  poniirici  typlce  con* 
venire,  quod  Dominus  inter  caetera  ail  Moysi  in 
lege  :  Poniifex,  id  est  $acerdo$  magnu$  inter  fratre* 
$uo$f  $uper  cujus  caput  fusum  est  unctioni$  oteum^  et 
cuju$  manu$  in  sacerdotio  consecralce  sunt^  vestiiue- 
que  est  $acri$  vestibu^^  caput  suum  non  di$ci»operiei^ 
veitimenta  $ua  non  sctndet  el  ad  omnem  morluum 
non  ingredietur  omnino,  Super  patrem  quoque  $uum 
et  matrem  non  conlaminabiiur,  Kec  egredietur  de 
sancti$y  ne  polluat  $anctuarium  Domini,  quia  oteum 


$ententi(B  $tatim  obviai ,  quod  hasc  eadem  Veritae  di-  jp  $ancta!  unctionis  Dei  super  caput  ejus  e$t.  Virgh 


cit :  c  Pater,  volo  ui  ubi  ego  sum^  et  hi  sint  mecum 
(Joan,  xvii).  »  Qua:  $ibi  in  verbis  $ui$  non  discrepatf 
$ed  ad  inquirenda  hwc  quasi  di^cordantia,  $tudium 
no$tras  menti$  inflammat :  omne$  enim  no$  quia  in 
eju$  fide  nati  $umu$,  eju$  procul  dubio  corpu$  «xtsti- 
ffi«5.  Quia  igilur  mira  dispensatione  pietatis  mem^ 
brorum  «iiortim  Dominus  caput  factu$  e$t ;  reputea 
reproborum  multitudinej  $olu$  est  etiam  nobiscum, 
Nemo  ergo  ascendit  in  roelum,  nisi  qui  de  cwlo  d«- 
scendit,  Filius  hominis,  qui  est  in  cxto;  quia^  dum 
nos  unum  cum  illo  jam  facti  sumus;  unde  solus  venit 
in  se,  iUue  $olu$  rediit  etiam  in  nobis,  Et  t<,  qui  in 


ducet  uxorcm;  viduam  et  repudiatam^  $ordidam  al- 
que  merelricem  non  accipiet,med  pueliam  de  popula 
$uo;  nec  contaminet  $emen  $uum  (Levit.  xxi).  (80) 
Sacerdos  magnus  intcr  fratres  suos  ille  est«  qui  mi- 
sericorditer  dignatus  est  nasci,  pati,  mori  et  resur- 
gere  pro  humani  gcneris  salute,  quique  in  die  re- 
surrcciionis  suae  summo  diluculo,  inter  caetera 
dixit  Mariue  &lagdalen9e  :  Vade  ad  fratree  meo$,  et 
dic  eis  :  Ascendo  ad  Patrem  meum^  ei  Patrem  re« 
$trum,  ad  Deum  meum ,  et  ad  Deum  vetirum  (Jaan. 
xx).  Supcr  cujus  caputfusum  cst  unctionis  oleum, 
juxla  quod  Psalmisla  dicit  :  DUexi$ti  justttiam^  ek 


(80)Uia.,  Quast.  in  Levit,,  cap.  11 


i\t[  SERMONi:S.  —  SEUM.  \1\ 

odisti  iniquitatem;  propterea  unxit  te  Deus  Den$ /^ 
tuus  oleo  Iwlitia:  prce  ccnsoriibus  tui$  (Pial,  \liv). 
(jndc  eliam  ipse  Dei  el  Viiginis  Filius  per  Isaiam 
propiietani  (lc  scipso  ail  :  Spiritus  Domini  &uper 
me^  eo  quod  unxerit  me ;  ad  annuntiandum  mansue' 
tis  misit  me^  ctc.  (Isai,  i.xi). 

Sequitur  :  Cujus  consecrata:  sunt  mantis.  Isle  ni- 
mirum  ac.lernus  ponlirex  consecralas  habel  manus, 
dum  eas  exlendit  in  cruce  pro  lotiiis  sseculi  expia- 
tioiie.  Vestimentum  autcm  ejus  non  scinditur,  id 
est  non  patitur  dividi  in  ha^reses  et  schismata  Ec- 
clesiam  suam,  qiiae  illi  inhxrendo  vcslis  iliius  est 
propria.  Cujus  indiimenti  figura  fuit  illa  tunica  in- 
consutilis,  scd  pcr  totiim  tcxtilis  (Joan.  xix),  quae 
in  passione  non  scindilur,  sed  individua  a  possi- 
dente  servatur.  Ad  mortiium  non  accedet,  qiiia  B 
peccatum  noji  fecil  Perpeccalum  enim  mors  intel- 
ligitur,  sicut  scriplum  est  :  Attima,qua  peccaverit, 
ipsa  morietur,  In  patre,  inquit ,  et  matre  non  conta" 
minabitur  (Ezech,  xviii).  Christus  non  est  pollutus 
in  matre,  cum  ante  sa;cula  nasceretur  de  Patre. 
Similiter  el  in  Patre  non  cst  conlaminatus,  cum  in 
sxculo  nasccretiir  de  Virginc  matre.  Solus  eniin 
ipse  mundus  natus  cst,  procedens  ex  utcro  virgi- 
nali  sine  contagione  virili.  Nam  et  nos  omnes  dum 
peccanius  contaiuinamur  in  patre,  de  quo  creati 
sumus  (81),  si  in  hxrcsim  devolvamur.  Item  in 
natrc  contaminamur,  si  credentes  Deo,  Ecclesinm 
in  aliquo  laedimiis,  vel  lihcrlatcm  ceeleslis  matris 
indigna  peccati  scrvitute  f(£damus.  De  sanctis^  iii- 
quit,  non  discedet;  quia  Christus  per  susceptionem 
carnis  sic  dcscendit  in  mundum,  ut  nunquam  dc- 
scrcret  conliim.  Viduam,  et  repudiatam,  ac  meretri- 
cem  non  ducet  uxorem ,  $ed  virginem.  Vidua  et  re- 
piidiata  est  Synagoga,  de  qna  Dominus  loquitur  per 
Isaiam,  dicens  :  Quis  est  hic  liber  repudii  matris 
vesira!,quo  dimisi  eam?  (/s/it.  l).  Meretrix  aulem 
lia^rcsis  est,  quse  multorum  errorum  libidini  patel. 
Tales  non  copulantiir  Christo,  nisi  sola  Ecclesia 
virgo,  qusc  non  habct  maculam  neqiie  rugam 
(Eplt^s.  v),  dc  qua  Apostolus  dicil  :  Despondi  vus 
uni  viro,  virginem  castam  exhibere  Christo  (11  Cor» 
xi).  Dicitur  etiam  anima  Christi  sponsa,  sed  illa 
quae  fidei  siniplicitate  et  actuum  puritate  incorrupta 
probatur  et  virgo.  Est  et  vidua  anima ,  quae  disce-  d 
drns  a  jiigo  legis  et  Evangelii  praecepta  non  servat. 
Est  repudiaia,  quae  pe<;cando  a  Christi  corpore  se- 
paratur,  etiamsi  ab  Ecclesia  non  projiciatur.  Ett 
ct  lueretrix,  quae  ad  se  re<*ip  t  amatores,  id  est  coii- 
trarias  daemoiium  potestates,  quae  desiderio  caplant 
ul  pulchriludinem  capiant.  Pulchra  namque  a  Deo 
cst  anima  crcata,  ct  satis  decora,  quae  iinagiueBi 
habet  et  similitudinem  Dei.  Sequitur  : 

II  ic  sacerdos  magnus  de  genere  suo  ducit  (82)  uxorem, 
animam  scllicet,  quae  ei  ftde  conjungitur.  Nec  con- 
taminat  semen  suum^  id  esl  verbum  suunu  Unde  ipse 

(81)  Mss.  corrupte,  in  Patre  Deo ,  a  quo  creati 

SUillUS,  ctc. 

(8i)  Ducet,  iit  suprn  cl  infra. 


IN  ASCENSIONE  DOMINI.  ny^ 

in  Evangclioait  :  Semen  est  verbum  Dei  (Luc.  viii). 
Ipsc  quippc,  ut  semen  verbi  sni  ab  haerelicis  vcl  a 
pravis  honiinibus  noii  conlaminoliir,  sed  in  Sua  pu- 
ritalc  coiisorvelur,  suisdiscipulis  ail :  Ne  dederitis 
sanctum  cauibus;  neque  miseritis  margaritas  vestras 
anie  porcos,  ne  conculcent   eas  pedibus  suis  (Matlh. 

Vll). 

Hiicusque  quod  (83)  de  moriali  atque  instabili  sa- 
ceidote  in  legCdicta  siint,  ad  Christum  Dei  et  Vir- 
ginis  Filium  summum  scilicet  aeternumquc  pontiO- 
cem,  qiii  penetravit  ccelos,  pertineiit.  Dehinc  ea 
ipsa  hujusmodi  interpretai  tur  in  membris  ejiisdem 
summi  pontificis,  in  Dei  Patris  dexlera  sedenlis ;  et 
maximc  in  sacerdotibus,  quibiis  spiritualia  sacra- 
menta  sunt  commissa.  Qui  etiam  quantis  poKeant 
privilegiis,  breviter  percurrcnduro  est.  Caput^  in- 
quit,  suum  non  discooperietf  id  est  ut  sacramentum 
Chrisli,  qui  caputejus*est,  velamento  mysterionim 
honoret.  Vestimenta  sua  non  scindet,  ne  in  haeresim 
vel  schismata  iransent.  Super  omnem  animam,  quce 
mortua  est^  non  ingredietur,  id  est  ad  omne  pec(!a- 
tiim,  quod  ad  mortcm  pertiuet  non  accedet.  Super 
patrem  suum  et  matrem  non  contaminubitur^  scilicet 
ne  tanta  se  indulgeat  pietale  parentum  ainori,  ut 
Dominum  et  Crcaiorem  suum  oflcndat ;  neque  ita 
misereatur  propinquis,  ut  erga  Deum  videatur  cul- 
pabilis.  Qiianti  enim  monachorum ,  canonicoruin, 
caeteroriimque  religiosorum  viiorum,  dum  immode- 
rate  siiorum  curam  gesscrunt  parentum,  suas  ani- 
mas  pcrdiderunt.  Unde  in  tertio  Senientiarum  libro 
ait  beatiis  Isidorus  noster  palroniis  (83*) :  lfii//i  mo- 
nachorum  amore  suorum  parentum^  non  solum  terrc* 
nis  curis,  sed  etiam  forensibus  jurgiis  involvuntur^ 
et  pro  temporali  suorum  salute  perdunl  animas  suas. 
Quod  enim  de  monachis  dicitur,  cunsequenter  de 
omnibus  religiosis  viris  inteliigitur. 

Seciuitur  :  Pontifex  de  sanctis  non  egredietur^  vi- 
delicel  ut  seinper  in  operc  el  cogitaiione  sancta  roo- 
relur.  Qtii  cniin  loquitur,  quod  oliosuro  est  et  di- 
giium  icprebensione,  de  sunctis  egreditur,  et  polluit 
sanctificationem  Dei,  quia  nbn  incedit  ut  servus 
Christi.  Unde  ipse  Dei  et  Virginis  Filiusait  in  Evan- 
gelio  :  Amen  dico  vobis  quoniam  de  omni  verbo  olio^ 
so  quodcunque  loculi  fuerinl  homines^  reddent  ratio^ 
nem  in  die  judicii  (Matth,  xii). 
-  Viduam^  inquit,  et  repudiaiam^  ac  meretricem  non 
ducet  uxorem,  sed  virginem^  id  est  iiihil  de  veleri 
homine,  et  de  pristina  amplectetur  voluptate,  sed 
vitam  possideat  florentem  omni  purilate.  De  gener^ 
suo  ducet  uxorem^  videlicet  sic  vitam  amplectatur 
sanctorum*  quibus  per  lidem  proxiinus  est,  ut  non 
recedat  a  vestigiis  eoruin.  Inter  haec  praecipUur,  ut 
idein  sacerdos  in  teinplo  ministrans,  vinum  et  si- 
ceram  non  bibat,  ne  ebrietate  et  crapula  (Levil.  x), 
ct  hiijus  vitx  curis  illius  praRgravetiir.  Nec  partcm 
habeat  in  terra  (Nuin.  xviii),  nisi  solum  Deumt  na 

(83)  (3«(r. 
(S3-)  Cap.  21. 


mz 


S.  MARTINI  LEGlONENSIS 


im 


dum  terrena  cogilat,  coelestium  obliviscalur  prace-  A  ipsi  sccretoria  sua  ct  dig«a  verccufidia  rcgcre  el  ▼(»- 


plorum.  Ab  hujusmodi  ccclesiastici  sacerdotis  coii- 
irivio  jubelur  vicinus  et  mercenarius  separari  {Levit. 
«ii),  elservis  tantum  ciborum  reliquias  dari.  Vici- 
nus  hsereticus  est,  qui  proximum  se  titulo  Christia- 
ni  nominib  asserit.  Mercenarium  Judxum  ostendit, 
qui  observautiam  legis  carnaliter  reqiiiril.  Gum  istis 
ergo  saccrdos  Dei  non  participat  pabulum  Evange- 
lii,  quod  est  ad  salutem  animarum,  sed  tantummodo 
cum  servis  Ghristi.  Dantur  praeterea  de  his,  quse  al- 
tari  offeruntur  (Levit.  vii),  sacerdoti  pectus  et  bra- 
chium  dextrum,  videlicet  ut  in  pectore  mundas  ha- 
beat  cogitalioncs  et  evangelicx  doctrinae  notitiam-; 
in  brachio  dexlro  opera  hona,  et  piiguam  contra 
diabolum  ct  arniatam  manum,  ut  quod  corde  con 


lare  debent.  Ilis  atrjue  divcrsis  aliis  ornamcntis  poii» 
tiflces  veteris  tesiaincnti  induti  secundum  lcgem  in- 
grcdiebantur  manufacla  sancta  pro  se  et  pro  subje- 
clo  sibi  populo  ad  ofTcrendum  Dco  munera.  Yideamus 
etiam  quibiis  indumentis  Dci  ac  Virginis  Filius  de- 
coratiis,  coelum  introibit  inastcrnum  pontifex  faclus. 
Conferamus,  si  placet,  illius  vcstimenta  veteris  sa- 
cerdotii  indumentis,  et  aperle  cognoscemiis»  quii 
quantum  distat  Greator  a  creaturis,  dominus  a  ser- 
vis,  salus  ab  inQrmis,  rex  a  miseris,  liberalio  a  per- 
ditis,  redemptio  a  captivis,  misericordia  a  damnatis» 
coeium  a  terris,  lux  a  tenebris;  tantum  dislat  bojos 
aeterni  sacerdotis  dignitas  a  sacerdotuin  dignilale 
testanienti  veteris. 


ceperit,  operibus  bonis  perGciat.  Datur  ci  ct  de  pri-  "     Vestis  ergo  sacerdotalis  Jesii  Christi  summi  poD- 


vatis  maxilla  ut  suavem  habeat  eloquentiam  ac  di- 
gcretam.  Datur  et  de  victimis  venter,  cujus  indicio 
discat  luxuriam  exstinguere,  et  appetitum  gulae  in  se 
reprimere.  Pertinent  ergo  ista,  ut  supradictum  est, 
Jesu  Gbristo  sumrao  ponliflci  typice  intellecta  ;  per- 
tinent  et  ejus  membris,  sacerdotibus  scilicet  Ecclc- 
siae  moraliter  exposita. 

Sciendum  praeterea  est,  iste  seternus  pontifex, 
quibus  indutus  veslimentis,  introivit  semel  in  sancta 
(Hebr.  ix),  hoc  est  in  coelum,  nunc  apparens  vultui 
Dei  pro  nobis.  Sacerdos  quippc  Aaron  cum  suis  sa- 
cris  vcstibus  hunc  xlernum  summumque  pontificem 
pnv.flgurabat  [ulgtmtem  in  virtulibus.  Sic  cnim  legi- 


tiflcis  Ecclesia  est,  de  qua  apostolus  dicit :  Ideo  pM- 
SU8  est  Dei  Filius^  ut  exhiberet  sibi  gloriosam  EccU^ 
siam  non  habentem  maculamt  nequerugam  (Ephes.  t)« 
Quod  sancta  Ecclesia,  id  est  omnes  sancii,  vesti  • 
mcnta  Ghrisli  sunt,  Isaias  propheta  testatur,  dicens: 
Omnibus  his,  id  est  omnibus  sanctis,  quasi  vesti' 
mento  vestieris  (Isai  xlix).  Ac  si  eidem  Jesu  Christo 
summo  sacerdoti  apertius  loqueretur  dicens :  Omnes 
sancti,  quos  per  crucis  passionem»  ab  aeterna  dani- 
natione  redempturus  es,  velut  niembra  corpori  fide 
et  eharitate  tibi  inseparabiliter  adbaerebunt,  et  tesi- 
ne  flne  cum  Deo  Patre  et  Spiritu  sancto  in  magna 
gloria  laudabunt.  Quatuor  colores  ex  quibus  hujus 


tur  in  Levitico  :  El  fecit  Moyses  sicut  pracepit  ei  Do-  ^  a;terni  pontificis  contcxitur  veslis,  mcritorum  diver- 


minus,  Et  applieuit  Aaron  fratrem  suum^  et  vestivil 
eum  tunica  {Levit.  viii),  quae  apud  eos  induitur  bys. 
sina,  npud  nos  vero  linea.  Byssiis  est  enim  geniis 
lini  candidissimi,  et  ad  summum  candorem  multo 
labore  multaque  abliitione  perducitur.  Ha^c  vestis 
Gracce  pod  ris,  id  est  lalnris,  appellatur,  quia  a  col- 
lo  usque  ad  talos  extenditur.  Quatiior  coloribus  va- 
riata  erat  vestis  illa»  bysso  vidclicct,  purpura,  hya- 
cintho  et  cocco  :  quibus  coloribus  quatuor  elementa 
signantur,  quonim  cpmplexioncnaturahumana  con- 
stat,  et  quorum  distemperantia  vel  corruptione  fluxas 
cnrnis  gcneratur,  nisi  medicinalicontinentiacohibea- 
tur.  Gonjunctores  vel  conjectores  naturarum  per 
byssiim,  quia  de  terra  orilur,  terram  ;  per  purpuram 


sitas  est,  quae  inlra  sanclam  Ecciesiam  in  Cbristi 
corpore  rutilat.  Poderem  autem  jliam,  id  est  sacer- 
dolalein  lincam,  Incarnationem  Chrisii  accipimus; 
et  significatur  in  pedibus,  quia  yidelicet  usque  ad 
pedes  extendilur.  Pcdes  Filii  Dei  bcamalio  diciiur, 
qiiae  diviniinti  subjecta  est.  Sicut  enim  per  caput 
divinitas,  sic  pcr  pedes  humanilas  ejus  exprimitur. 
De  qua  huroanitatc  sic  in  Ex<»do  legitur  :  Viderunt 
Dominum^  Moyses  scilicei  et  Aaron^  Nudabet  Abiud^ 
et  septuaginta  de  senioribus  popuU^  et  sub  pedibus 
ejusy  quasi  lapis  sapphirusy  et  quasi  coelumj  eum  se- 
renum  est  (Exod,  xxiv).  Sicut  autem  per  lapidem 
sapphirinum  coelestes  creaturas  vel  sanctos  ange- 
los,  ita  per  coelum  serenum  sanctam  Ecclesiam  ex 


quia  sanguine  conchearum  marinarum,  aquam ;  per  D  eleetis  hominibus  collectam  Uguraliier  demonslrare 


hyacinthum,  quia  sereni  colorisesi,  aerem;  per  coc- 
cuin,  quia  colore  flammeo  rutilat,  ignem  signiflca- 
ri  voluerunt.  1n  ornamento  eiiam  pontificis  ponitur 
capiti  ejus  mitra,  quae  alio  nomine  cidaris  vel  tiara 
vocatur,  quia  regiium  quinque  sensuum,  quo  prsee- 
nvinere  pontifex  debet,  intelligitur.  In  capite  enim 
usushabetur  omnium  corporalium  sensuum.  Su- 
perponilur  etiam  lamina  aurea,  cui  inscriptum  est 
nomen  Dei,  quod  Hcbraei  vocant  ineffabile.  Dicitur 
autem  inefi^abile,  non  quia  dici  non  potest,  sed  quia 
fluiri  sensu  et  intellectu  humano  nullatenus  potest. 
Feminalia  vero  sacerdotibus  sunt  necessaria,  quia 


voluit;  super  quas  duas  creaturas  homo  assumpius, 
scilicet  Dei  et  virginis  Filius  in  perpeiuum  regnat. 
Unde  legitur  in  Psalmo  :  Omnia  subjeeisti  sub  pe- 
dibus  ejus  (PsaL  viii),  ete.  Podere  itaque,  id  esi 
sacerdotali  linea  Incarnationem  Christi  accipimos. 
Linum  enim,  unde  linea  coniexiiur,  de  ierra  ori- 
tur  (84).  Gidari  vero  super  capui  ejusdem  aelemi 
pontiflcis  ct  aurea  lamina  splendorem  divinitatis 
inleHigimus,  iit  unus  aique  idem  Dei  et  Virginis  Fi- 
lius  secundum  hominem  poderis,  secundum  Deiim 
cidaris  ornetur.  Femoralia  vero  illa,  quibus  indui- 
tur,  casiilatem  et  integritatcm  corporis  Christi  si- 


(W)  Isid.,  Qu(est.  in   Exod.,  cnp.  59.  Ilaec  eadcm  in  toni.  I,  a  !ol.  57o. 


I!i5  SERMONES.-  SEUM.    XXX.  IN  ASCENSIONE  DOMIM.  im 

gnilicant.  Cinguhim   aiiteni  iilud,  quo  saccrdotale  A  virtutum  diversilatc  vivere  dcLet,  demonstratur.  In 


pectus  astringitur,  chorus  sanctorum  vel  concordia 
figuratur,  quiin  unitate  fidei  Christum  amplectun- 
tur.  Tunica  vero  illa  talaris  a  capite  usque  ad  pedcs 
demissa  eadem  Ecclesia  est  usque  in  Onem  tempo- 
rum  permansura.  Hxc  vestis  tota  Ht  hyacinthina. 
Hyacinthus  vero  acris  colore  resplendet,  scilicet  ut 
omnis  Ecclesia,  quae  sursum  sunt,  sapiat,  et  tota  ad 
amorem  coelestium  surgat;  inala  autem  punica  in  infe- 
rioribus  posita  ejusdem  Ecclesiae  unitatem  dedarant. 
Nam  sicut  in  malo  punico  uno  exterius  cortice  mul- 
ta  interius  grana  muniuntur,  sic  in  numero  sanctae 
Ecclesise  populos  unitas  fidei  contegit,  quos  intus  di- 
versitas  roeritorum  tenet.  Tintinnnbula  autem  inter 
malagranata  consonantia,  prophetiae  (85)  intelligun- 
tur  et  doctores  sancti  in  medio  Ecclesi»  coI!ocati, 
quorum  lingua  doclrina  scienti»  resonans,  tangit 
utrasque  acies  tintinnabuli,  id  est  partes  legis  et 
Evangelii.  Ilaec  autem  tintinnabula  in  extremitate 
vestimenti  sunt  posita,  idcirco  ut  de  fine  mundi  et 
de  futura  vita  disputanles  nunquam  sileant.  Super- 
bumerale  autem,  id  est  pallium  Salvatoris  insinuat 
potestateni  et  regnum,  sicut  scriptum  est  :  Faetus 
est  principatus  super  humerum  ejus  (hai.  ix).  Duo 
quo  (86)  lapides  smaragdini  in  superhumerali  a  dex- 
tera  ct  a  sinisira  positi,  duo  sunt  populi,  gentilis 
scilicet  dexter,  et  Judaicus  sinister,  babentes  in  se 
scuipta  nomina  duodecim  patriarcharum,  ad  imi- 
tandum  scilicet  viUe  exemplum  sanctorum  aposlolo- 
rum.  Alii  doctores  eosdem  duos  lapides  duo  Testa-  ^ 

1*  •  •  !•    •  *  •     ••  •  •!  *^ 


menta  dixerunt,  sive  litleram  et  spiritum,  in  quibus 

tenentur  legis  universa  mysteria ;  in  dextcra  vidcli- 

cet  spiritus,  in  Iscva  liticra.  Uationale  vero  pectori 

:■  superpositum,  et  quaterno  lapidum  ordine  disposi- 

v/tum,  sermonem  figurat  evangelicum,  qui  quatripli- 

cato  ordine  veritalem  nobis  fidei  et  doctrinam  Trl- 

Bitatis  exposuit.  Cui  convenit  in  gemmis  apostolicus 

sermo  tam  virtute  quam  Rumero.  IIoc  autem  ratio- 

.  nale  duplex  est,  quia  evangelic»  doctrinae  scientia 

aperta  est  et  abscondila,  simplex  et  mystica. 

Ilem  summus  sacerdos  Jesus  Christus  non  incou- 
grue  interpretatur  in  membris  suis,  et  maxime  in 
sacerdote,  qui  moratur  in  sanctis,  et  ofiert  pro  po- 
pulo  carnes  immaculati  Agni  sacro  ore  conficiens 


saccrdotis  qiiippe  habitu   aurum  fulgct,  duni  intel- 
lectus  sapientix  rcsplendet.  Cui  hyacinthus,  qui  ae- 
riocoloreeraical,  adjungitur,    scilicet  ut  in  onmc 
quod  traclat,   ad  amorem  coelestium  surgat.   Huic 
admiscelur  regalis  purpura,   ut  suggestiones  daiino- 
nura  veluii  ex  polestate  regia  coraprimat.  Coccua 
quoque  bis  tinctus   superhumerali  adjungitur,    ut 
ante  interni  judicis  oculos  omnia  virtutum  bona  ex 
charitate  decorentur.  Quse  charilas,  quia  intellectu 
in  Dei  et  proximi  dilecticne  pendet,  quasi  ex  dupli- 
ci  tinctura  refulget.   Cui   bis  tinclo  cocco  retorta 
byssus  adjungitur.  Dc  terra  enim  byssus  virenti 
specie  oritur,  per  quod  candens  decor  munditiae,  et 
corporalis  castitas  designaiur.  Quae  videlicet  byssus 
B  retorta  pulcbritudini  superhumeraiisinnectitur,  quia 
tunc  castimonia  ad  perfeclum  niunditiae  candorcin 
ducitur,  cum  per  abstinentiam  caro  aflligitur.  Si- 
quidcm  pontifex  et  balteo  praecingilur,  per  quod 
renum  inceniiva  et  luxuriae  libidinum    restringitur. 
Tabernaculum  autem  sacerdos  ingrediens,  in  tunica 
tintinnabulis  ambitur,  ut    videlicet  vocem  praedica- 
tionis  habcat,  .ne  superni   inspectoris  judicium  ex 
silentio  ofiendat.  Mala  quoque  punica  in  lintinna* 
bulis  conjunguntur,  ut  per  ejus  doctrinam  fidei  uni* 
tas  signetur.  Quod  autem  prima  parte  tabernaculi 
quotidie  sacerdos  ad  immolandas  bostias  introibat, 
instantia  nobis  quotidiana  prsecipitur,  ut  ab  boc  lo- 
co,  ubi  populus  Dei  enutritur,  vocibus  coelestibus 
nunquam  abscedamus,  sed  quotidic  confessioiiis  et 
laudis,  id   est  humilitalem   animarum  nostrarum« 
quae  ver»;  hostiae  et  spiritualc  sacrificium  sunt,  Deo 
otreramus,  sicut  ait  Phalmographiis  :   Sacrificium 
Deo  spiritus  contribulatus,  cor  contritum  et  /ttimi/ia-* 
lum  Deu8  non  spernit  (Psal,  l).  lllud   autem,  quod 
scmel  in  anno  pontifex,  relicto  populo,  ingredieba- 
tur  inSancta  sanctomro,  ubi  erat  propitiatorium « 
significat    pontificem     nostrum  iesum    Dominum 
Ghristum,  'qui  in  carne   positus,    pcr  totuin  an- 
nuro    eral   curo  populo;   aiinuin    videlicet    illum 
de  quo  ipse  per  Isaiam  prophetam   dicit  :   Spi' 
ritus  Domini  super  me,  eo  quod  unxerit  nie.  Evan* 
gelizare  pauperibus  misit  me,  et  vocare  annum  Domi^ 
ni  acceptum^  et  diem  prcpitiationis  (Isai.  lxi).  Iste 


Primo  enim  quod  in  Aaron  pcctore  rationale  judicii  d  ergo  aetemus   pontifex  semel  in  isto  anno,  in  die 


vittis  ligantibus  imprimitur,  significat,  ut  sacerdo- 
,  tale  cor  nequaquam  cogitationes  fluxae  possideant, 
sed  ratio  sola  constriiigat.  In  quo  etiam  rationali 
vigilanter  adjungitur,  ut  duodecim  patriarcharum 
nomina  ascribantur.  Ascriplos  etenim  sanctos  Pa- 
tres  sacerdos  semper  in  peclore  ferre  debet,  quo- 
rum  exempla  imitari  non  cesset.  Congrue  siquidem 
in  utroque  humero  sacerdos  velamine  superhumera- 
lis  astringitur,  ut  contra  adversa  et  prospera  virtu- 
tum  semper  omamentis  rouniatur,  et  quod  superhu- 
merale  ex  auro,  hyacintho,  purpura,  bis  tincto  coc- 
co,  ei  lorta  bysso  fieri  prsecipitur,  quanta  sacerdos 


scilicet  propitiationis  introiblt  Sancta  sanctorum, 
hoc  est,  completa  dispensatione  lucarnatiouis,  nati- 
vitatis,  passionis  atque  resurrectionis,  penetravit 
coelos,  inlrans  ad  Deum  Patrem  per  humanitatero, 
a  quo  nunquaro  discessit  per  divinitatem,  ut 
eum  humano  generi  propitium  faciat,  et  pro  oiut 
nibus  in  sc  credentibus  per  humanitatem  intercc- 
dat. 

Hucusque  de  spiritualibus  summi  ponlificis  Jesu 
Christi  vestimentis,  quibus  indutus*  coelum  ingres- 
sus  est,  diximus ;  nunc  iterum,  si  placet,  quali- 
ter  illum  lestamenti  vetcris  sacrificia  p^aefigurave- 


(85)  Propheta'. 


(86)  Quoque. 


ni7  S.  MARTIM 

rint,  ex  sanclorum  Patruin  diclis  brcviler  oslenda> 
niMs. 

(S7)  Liber  Lcvilicus  divcrsiiatcs  liostiaruin  enn- 
mernlquanim  typus  imagincm  passionis  Chrisli 
pnvfercbat.  Namquepostquam  illcDeoPatri  oblatus 
est,  omnes  illae  hostiae  cessaverunt,  quae  in  typo  vel 
umbra  ejusdcm  pnecesserant  prxligurantes  illum  (88) 
sacrificium,  quod  unus  verus  sacerdos,  ipse  vidcli* 
cet  mediator  Dei  et  liominum  obtulit.  Gujus  sacriH- 
cium  (89)  promissivas  figuras  invictimis  animalium 
celebrare  anie  oportcbat  pro  emundalione  futurie 
carnis  et  sanguinis  :  pcr  quam  unam  victimam  fie- 
ret  remissio  pcccatorum  de  carne  ct  sanguine  con- 
tra  h.xdos  qui  regnuin  Dei  non  possidebuiit ;  quia 
eadem  subslanlia  corporalis  in  cocicstem  conimutn 


LEGIONENSIS  «:« 

A  pter  iniiocenliam  figuratur.  Ilic  est  Agnns*  qui  per 
Isaiam  prophetam  occidendus  propter  scelera  popii- 
li  dicitur  :  Tanquam  ovis,  inquit,  ad  aecUionem  du- 
cetur,  et  sicyit  agnus  coram  tcndente  te  obmutetuln 
et  tic  non  aperiet  os  $uum  (hai.  liii),  etc.  Quod  isle 
propheta  veridicus  prsenuntiavit  futurum,  nos  ii- 
dubitanter  jam  credimus  factum.  Oculi  quippe  ap5- 
slolorum,  qui  eumdem  Agnuin  Dei  sine  macula  ia 
carne  viderunt,  ejusque  passioni,  resurreclioni  at- 
qtie  in  coelum  asccnsioni  praesentes  exslitenuit; 
nostri  procul  dubio  oculi  fuerunt.  Ilicest  ille  Agnsi, 
qui  per  Joannem  Bnptistam  primum  osiendiiur  mor- 
talibus.  Ecce,  inquit,  Agnus  Dei^  ecee  qui  toUii  pfc- 
caia  mundi  {Joan.  i).  Dene  autemin  sanrifidis  agnM 
oflerebalur,  ut  innocentix  et  passionis  Chrisli  fignn 


biiur  qunlilatem.  Ipse  enim  in  viliilo  propler  virlii-  ^  dcmonstrarctur.  Benc  et  hxdus  qula  per  ejus 


tem  crucis  oflcrcbatur ;  ipse  iu  agno  propter  inno- 
centiani ;  in  arietc  propter  priiicipatum ;  iii  hirco 
propter  similitudinem  carnis  peccati,  ut  de  pcccato 
damnarct  peccatum  (Rom.  viii).  1n  turtiire  ct  x:o- 
liMnbn  propier  Deum  ;  quia  mediator  Dei  et  houiinis 
Christiis  Jesus  in  diiarum  sul>slantiarum  conjun- 
ctione  osicndcbalur.  Porroin  similaginis  conspcrsio- 
ne  crcJcntium  per  aqiiam  baptismatis  collectain 
Ecclesiam,  quae  corpus  Ghristi  est,  pcrspicue  de- 
monstrabat.Nos  autein,  fratres  charisslmi,  moraliter 
Deo  vitulum  oflerimus,  cum  carnis  supcrbiam  vin- 
cimus ;  agnum,  cum  irratlonabiles  et  insipientes 
motus  rcpriiniinus;|haedum,  duin  lasciviam  supera- 
mus ;  coliimbam ,  dum  simplicitatcm  mentis  con-  ^ 
servamus ;  turiurem,  cum  castitatem  custodimus ; 
panes  axymos,  cum  non  in  fermento  vetcri,  sed  in 
azyinis  sinceritaiis  et  verilatis  ambulamus  (/  Cor,  v). 
(90)  In  exordio  aulem  Levitici  libri  quatuor  gene- 
ra  principaliuin  oblationum  dcscribuntur,  quae  in 
odorcm  suavitatis  Domino  oflerri  jubentur,  quibus 
illc  aeternus  pontifex  specialiter  praefiguratur.  Pri- 
mum  scilicet  de  armento,  vitulum  sine  macula ;  se- 
cundum,  agnum  de  ovibus ;  lertium,  turturem  et 
columbam ;  quartum  similam  azymam,  oleo  litam, 
clibano  coctam.  Reliqua  autem  sacrificia  pro  quali- 
tatibus  causarum  in  persona  populi  oflerebantur. 
Priinum  ilaque  sacrificium,  vitulum  scilicet  de  ar- 
mento,  Ghristum  significat  ex  patriarcharum  proge- 


tcm  auctor  peccati  diabolus  agnoscitur  ticIus,  el 
apud  ittferos  religatus  alque  captivus. 

Terliuni  sacrificium  dicitur  turtur  et  columba. 
Turlur  castissimam  in  hoc  loco  Gliristi  carnein  si^ 
gnificnt ;  columbam  Spiritus  sancti  figuram  babere 
Joannes  cvangelisla  declaral,  dicens  :  Super  queut 
videris  Spiritum  sanctum  sicut  columbam  descenden- 
tem^  hic  est,  qui  baptizal  in  Spiritu  $ancto  {ibid,), 
Ac  pcr  hoc  turturem  ct  columbam  (91),  id  esi  car- 
iiein  Ghristi  Spiriiui  sancto  sociatam  per  mysterium 
passionis,  sacrificium  Deo  cst  in  odorem  suavitalis. 
Ista  tria  sacrificia  ofiert  Gbristus  Jesus  Deo  Patri 
sceundum  humanilaiem,  per  quam  etiam  interpellat 
pro  Robis  apud  Palrem,  qui  cum  eodem  Palre  ct  Spi- 
ritu  sancto  unus  Dcus  est  secundum  div/nitatem. 
Ipse  nunc  apparet  per  humanitatem  vultui  Dei  pro 
nobis  interccdcns;  ipseper  diviiiilatem  cum  code»^ 
Patre  et  Spirilu  sancto  ubique  regnal  cuncla  boiwa 
nobis  tribucns.  ^ 

Tria  igitur  praedicta  sacriflcia  oflerl  Deo  PalH 
Jesus  Ghristus  secundum  quod  homo  eat ;  quarlum 
vero  sacrificium  de  simila  ofl^  anima  Ecdesiae . 
calholicae  figuram  praesignans,  quae  ex  convenienli- 
bus  membris  quasi  simila  ,  ex  roultis  credeDliom 
granis  collecta  est,  et  legis  atque  Evangeli6rum  mo- 
la  in  lit  era  ct  spiritu  reparat  (92),  per  aquam  eliam 
baptismatis  adunata,  chrismatis  oieo  peruncla,  san- 


nie  descendentem.  Ilic  aratro  crucls  suae  terram  D  cti  Spirilus  igne  solidata,  et  per  humilitalem  spiri- 
carnis  nostne  perdomuit,  atque  Spiritus  sancti  sc-     tus  Deo  hostia  placens  eficcta. 


mine  virtutum  fruge  ditavit.  Iste  vitirius  sine  ina- 
cula  est,  quia  sine  peccato  ad  passionem  ducitur. 
Offiertur  autem  non  in  tabemaculo,  sed  afl  ostiuni 
tabernaculi,  quia  extra  castra  passus  est|ipse  ma- 
gnus  pontifex  (Hebr,  xiii.)  Per  filios  Aaron  sacerdo- 
tis  oflertur  sanguis  ejus  :  quod  de  Anna  et  Gaipha 
inlelligilur  qui  concilium  facicntcs  efluderunt  san- 
guinem  innoccnlem  ipsius.  Secunda  hoslia,  agnus 
de  ovibus  sine  macula  oblalus,  id  cst  Ghristus  pro- 
Levit, ,  cap.   I.  Fadcm 


(87)  Isidor. 
in  pnm.  part. 

(88)  lUud, 
(SO)  Sacripcii, 
[)){))  Isiilor.,  ibid 


Qua^sl,  m 
a  fol.  495. 


Gratias  itaque,  fratres  charissimi,  agamus  Deo 
Patri,  qui  noseripuit  de  potestate  tenebrarum^  et 
transtulil  in  regtium  filii  dilectionis  tutt  {Coiou.  i). 
De  polestate  quippe  teiiebrarum,  boc  esl  de  miiii- 
stris  inferni,  ct  de  ignorantia  peccali  nos  eripuil; 
quia  vere  dominabantur  nobis  :  et  lran$tulit  im  re- 
^ictcm,  boc  est  in  coelum,  ut  essemus  regnum  filii 
dilectionis  suae,  aelerni  videUcel  pontifitisiesu  Clui- 

fol.  r>30. 
(9i)  Turtur...    columba...    caro  Chrisii...   so- 

rinta. 
i^i)Sepainia,  \\{  Isid. 


cap.  G.  Kadoin,  in  prim.  part., 


1129 


SERMONCS.  -  5ERM.  XXX.  IN  ASCENSIONE  DOMINL 


IIM 


tti :  /it  q*o  kabemus  re(hmptioMm  et  remissionem  A 
peccatorum ;  qui  est  imago  Dei  invisibiiiSy  pYimoge" 
nitus  omnis  creaturas,  Redcrtiptio  est,  poiestate  dia- 
boU  dcstructa,  faculias  liberlatis.  Ipse  quippe  Dei 
Filius  imago  est  Palris ;  scd  aliter  est  imago  regis 
iii  nummo,  aliter  iii  Fiiio.  Nos  sumus  nummus  iu 
quibus  est  imago  Dei,  scilicet  Cliristus  Filius.  Nulla 
imago  Dei  debet  coli,  nisi  illa,  quaB  hoc  est  quod 
iilc  ;  nec  ipsa  pro  ilio,  sed  cum  illo.  Ipse  quippe  est 
imago  Palris  invisibilis,  plcne  scilicet  Patri  similis. 
Deo  Patri  cst  coaeternus,  primo  ipse  solus  oronis 
creaturx  genitus.  /n  ipso  condita  sunt  uUiversa  in  ca:>' 
Os  etin  terra^  visihilia  et  invisibilia  sive  throni^  sive 
dominationes,  sive  principalus,  sive  potesiates.  Om' 
niaj  inquit,  condita  sunt  in  ipso,  subaudi,  etiam  el^ 
m^uta;  unde  facla  sunt  omnia.  Ita  per  ipsum  quod  B 
el  ante  erant  vita  in  ipso  (93).  Vel  omnia  sunt  in 
ipso,  quia  eum  non  exccdunt  magniludine,  latitudi'- 
ne,  vel  altitudine,  quia  est  immensus.  Vcre  genitus 
est  ante  omnem  creaturam ;  quia  per  ipsum  omnia 
condila  sunl^  quse  in  coclis,  et  quae  in  lerra ;  visibi- 
tia,  spl  vidclicct  et  luna,  et  invisibilia,  angeli  scilicet 
et  animae  ;  ctiam  et  haec  altissima,  throni  videlicet, 
dominationcs,  principatus  et  polestates.  Sicut  nalus 
est  ante  omnia  dc  Deo  Patre,  ut  omnia  crearet,  sic 
liomo  factus,  a  morlc  priinus  resurrexit,  ut  omnia 
resiaurarct,  semperque  sit  prinuis  et  princeps.  Un- 
de  ait  septcm  Ecclesiis,  id  est  septiformi  Ecclcsiae, 
Joannes  evangclista  in  Apocalypsi  sua  :  Cratia  vo- 
bis,  et  pax  ab  eo  qui  est^  et  qui  erat,  et  qui  venturus 
est ;  et  a  Jesu  Christo,  qui  est  lestis  fidelis^  primogeni' 
ius  mortuorum,  et  princeps  regum  terra:  (Apoci),  Caj- 
tcri  boniines  babent  in  se  verbum  Dei,  sed  de  nuUo 
Jf/bfoitmn  dicitur  :  Verbum  caro  faclum  est  (Joan.  i) 
H^s  ergo  et  homo  Christus  iesus  excollenlius  as' 
^^umptus,  qiiasi  personam  sapicntisc  Dei  geriti  ut 
€a(:ut,  in  quo  sunt  omnes  sensus,  pcrsqnnm  animo! 
dcmonstrat ,  quac  totum  corpus  vivificat.  Filius 
quippe  secundum  divinitatcm  in  nullo  est  minor 
Patrc.  Omnia  ergo  per  ipsum,  et  in  ipso  creata  snnt^ 
et  ipse  est  ante  omnes  ;  scilicct,  qiiia  nullus  ci  est 
scqitalis,  ctiam  sccundum  quod  lioroo  est;  et  omnia 
in  ipso  constant ,  quia,  sicut  cum  Patre  omnia  cretk* . 
vit,  ita  omnia  cum  eo  sustinet  ei  regit ;  et  ipseest 
capul  corporis  Ecclesiof,  qui  est  principiumt  promoge-  d 
nitus  ex  mortuis,  ad  hoc  videlicet,  ut  sit  in  omnibus 
ipse  primatum  tenens.  Est  ipsc  capiit  Ecclesiae,  id  est 
corporis,  quia  ita  se  habet  ad  Ecclesia.n,  sicut  ca- 
put  ad  corpus  :  sed  cum  Ecclesia  ab  Abel  justo  coe- 
pit,  quomodo  caput  ejusesi?  Benc  scilicet;  quia 
cst  prin(  ipium  Ecclesix,  id  est  fundator.  Revera  est 
priiicipium  Ecclcsio;,  capul  scilicct,  rector  et  funda^ 
tor ;  quia  csl  prtmogenitus  cx  moi  tuis»  ad  lioc  vide* 
li(  ct,  ut  sit  ipse  iii  omnibus  tam  prioribus  quam  se- 
qucnlibus ,  primalum,  id  cst  dominium  icnens : 
Quia  in  ipso  complacuit  omnem  plenitudinem  divinita- 
tis  habiture;  cl  per  eum  rcconcHiari  omnia,  in  ipsum 

(05)  Glossn  intorhn.  clarius  :  Ita  pcr  ipsum  antea^ 
quod  eranl  vila  in  ipso. 

PnBOL.  CCVIII. 


pacificans  per  sanguinem  crucis  cju$  site  qUtekkeeeUt^ 
sive  qua:  in  terra  sunt.  Bene  primalum  babet  Cbri- 
stus  D('i  ei  homiiiis  Filiiis,  non  soluin  quia  esi  pri- 
mogciiilus,  scd  ctiam  qu;a  coinplacnii  TriniCaii, 
quod  in  ipso  omnis  plenitudo  sapicniise  non  soluni 
esset,  sed  etiam  habitarit ;  ct  recoiiciliaret  oninia* 
Judacos  scilicct  ct  geniiics,  non  psr  aliam  hostiam^ 
sed  per  sangutnem  crucis,  qua  turpior  mors  est  ca 
tcris  mortibus  :  omnia  dico,  qiia;  in  coelift,  ei  quaT 
in  terra  stiiit,  scilicei  oinnes  coclcstes  viriutes,  Mque 
omncs  elcclos  ad  a)tcrnara  vitam  prxdesiiQatos.  Deo 
Patri  placuit  per  Christum  reconciliarc  omnia,  et 
ipse  pacificavit  gralis  pcr  suum  sanguinem  coclestia 
et  terrcstria  ,  quia  per  ipsum  patel  homini  introitus 
in  ca*lum.  In  co  quippe  habitat  omnis  pienitudo  diti^ 
nitatis  corporaliter  (Coloss.  n),  el  ideoper  seoronisi 
potcsi.  Ipse  quoque  in  siia  diviniiate  maneiiB,  poie- 
rat  aniiqui  hoslis  vires  frangere>  nos(iue  ab  cjus  po* 
testatc  cripere  ;  sed  potius  cx  totius  xterno  Trini* 
iatis  consiliO,  in  qiia  ipsc  tertia  (9i)  cst  personai 
elcgitbumilitcr  formam  servi  suscipere,  ctin  ea  ip- 
siim  humani  gencris  inimicum  expiignare.  Ilumi- 
liavit  semetipsum,  factus  particcps  mortis  nostraPf 
ut  nos  rcdimeret  de  diaboli  scr\  itute.  Scipsum  cx« 
hibuii  humilem,  cum  sit  Allissimus,  ut  a  damnatio* 
ne  perpetua  liberaret  hiziuanum  genus.  Itaqiie*  fra« 
tres  charissimi,  quia  Doininus  noster  iesus  ChristuA 
humiliter  pro  nobis  dignatus  est  nasci,  pati,  mori  el 
rcsurgcre ;  el  nos  illius  exemp'o  invicem  debemu^ 
bumilitatem  exhiberc.  Ipso  quippe  passus  est  pro  no*' 
bis  I  com;assionis  et  bumiliiatis  nobis  relinqueni 
exemplum^  ut  sequamur  vestigia  ejus  (/  Petr.  ii)» 
Unde  Paulus  apostolus  nos  ad  paticutiam  et  biimili- 
iatem  cohortaus,  ait : 

Iloc  sen:ite  in  vobis,  quod  et  in  Christo  Jesu  (Phitipp^ 
\\)k  Ac  si  dicerci  :  Sicut  Christus  noti  quassivit  suai 
sed  nostra,  ila  nos  inviccm  per  charitatem  oncrt 
costra  portare  debcmus.  Expcrimcnio  ilaque  co- 
gnoscatur  esse  in  vobis  quod  el  in  Chrisio  fuii  t 
Qui  cum  in  forma  Dei  esset,  non  rapinam  arbiiralng 
est  esse  se  aqualem  Deo ;  sed  semetipsum  exinanivit^ 
formamservi.  accipiens.  Prxmiltii  Apostolus  alta  de 
Christo,  ut  hi  iu  quibus  locus  est  abjeciionis»  non 
dedigncntur  humUiari :  Non  rapinam  arbitratus  est 
esse  se  asquatem  Deo.  Qiiasi  diceret  :  Scivit  se  csse 
aMiualeni  Deo,  non  rapinam  faiiens,  id  est  non  usur- 
pando  qiiod  suum  non  esset,  ui  diaboliis  ei  priuius 
bomo  fecerunt.  Vel,  non  esi  arbitratus  se  aei|ualem 
esse  Deo  sccundum  bumanilaiem,  quod  essct  rapi* 
nam  faccre,  id  esi  non  suum  praesiiuiere,  sed  semei- 
ipsum  exinanivit  formam  servi  accipiens.  Exinanisse 
esi  ab  invisibiliiatis  sitae  magnitudine  se  visibilem 
dem6nstrasse.  Ac  si  apertius  di.  atur  :  Qui  cum  in 
forma  Dei  esset^  id  est  iii  plena  Dci  Patr.s  essentia ; 
Hon  rdfinam  arbitratus  est  csse  se  a^qualem  Deo  (quia 
verc  crat  xqualis  pcr  naturani),  sed  semelipsum  ex* 
inanivit.  Quamvis  in  fornia  Dei  nianens  quod  cral» 

(91)  Sccunda, 

36 


H3!  S.  MARTINI 

Umen  formam  servi  accipiens,  quasi  digniiatem 
ex4iit,  dunf  formam  servi  sibi  univit  forma  Dei.  El 
ne  putares  formam  servi  in  lioc  immortalem  ficri, 
subjungit,  dicens  :  /n  $milUudine  hominum  factus, 
id  esl  passil)ilis  et  mortalis,  et  habitu  inventus  ul 
//omo.  Habilus  est  susceplio  hominis.  quasi  vcstis, 
quae  non  mulat  quod  vestit.  In  similitudine,  inquit, 
hominum  factus,  qui  non  erat  factus ;  et  eliam 
suo  habitu,  id  cst  convcrsatione,  invcnlus  volenli 
expcriri.  Ut  homo  comedit,  bibil,  dormivit,  eto. 

Humiliavit  semetipsum  factus  obediens  usque  ad 
mortem^  morlem  autem  crucis,  Ac  si  dicerel :  Humi» 
liavit  semetipsum,  scilicct  tam  alium,  fuctus  obediens 
Deo  Patri,  non  solum  sustinendo  convicia,  vel  op- 
probria  ,  sed  usque  ad  mortem;  non  quanilibet,  sed, 
usque  ad  mortem  crucis,  quae  ignominiosior  est  cae- 
teris  mortibus.  Propler  quod  el  Deus  exaltavit  illumf 
el  donavit  illi  nomen,  quod  est  super  omne  nomen,  ut 
tn  nomine  Jesu  omne  genu  flectatur  eoelestium,  terre* 
strium  ei  infernorum.Xc  si  apertius  diceret  :  Deus 
nium  secundum  humanam  naiuram  supra  omne 
quod  creatum  est,  exaltavit  :  in  quo  et  divina  na- 
lura  potest  dici  exaltata  secundum  ostensionem, 
quod  coGpit  sciri  quod  crat ;  sicut  in  assumptione 
carnis  dicitur  exinanita.  Donavit  illi  Deus  Pater  no- 
men,  quodest  super  omne  nomen.  lloc  et  ante  resur- 
rectionem  habuii,  sed  post  resurrectionem  et  ascen- 
sionem,  quod  erat  in  evidenti  positum  est,  ut  dx- 
niones  et  homines  iliud  scirent. 

(95)  Aperte  dicit  Apostolus  Ghristum  propterea 
exaltatum  per  passibilitatis,  resurrcctionis  et  asceh- 
sionis  gloriam ;  quia  est  humilialus  pcr  passionis 
obedienliam.  Humilitas  ergo  passionis  meritum  fuit 
cxallationis,  et  exaltntio  praemium  humilitatis.  Bca- 
tus  quoquc  Augustinus  prxmissum  exponcns  capi- 
tulum,  ait  :  Vt  Christus  clari/icaretur  resurrectione 
atqueascensione^prius  humiliatus  est  passione.  Humili" 
tasergo  claritatis  est  meritumf  claritas  vero  humUita" 
tis  est  priBmium  :  sed  in  forma  scrvi  factum  est  hoc 
totum.  Semper  enim  in  forma  Dei  cL<ritas  fuit,  et 
erit  (96).  Chrislo  eliam  donavit  Deus  Pater  nomen, 
quod  est  super  omne  nomen,  vidclicet  honorificen- 
tiam,  qua  vocatur  Deus.  Habuil  cnim  hoc  nomen 
Dci  Filius,  in  quantum  Deus  est,  ab  aeterno  per  na- 
turam ;  in  quantum  vero  homo  factus  est,  habuit  illud 
ex  tempore  per  gratiam.  Verumtamen  beatus  Augu- 
stinus  dicit  :  Homini  donatum  esse  illud' nonien, 
non  Deo ;  quia  illudhabuit,  cum  in  forma  Dei  tantum 
erat.  Sed  cum  dicitur  :  Propter  quod  illum  exaitavit, 
et  donavit  illi  nomen^  quod  est  super  omne  nomen ;  satis 
npparet,  propterquodcxaliavitcum,  scilicet  propter 
obedientiam  ;  et  in  qua  forma  exaltatus  sit.  In  qua 
enim  forma  crucirixusest,ineae\altatusesl,et  in  ea 
dunatum  est  ei  nomcn,  ut  cum  ipsa  forma  servi  no- 
niinetur  unigenitus  Filius  Dci.  Hoc  illi  donatum  esl 
bomini,  quod  jam  habehal  ipsc  Deus  in  forma  Dei. 
Uoc  igitur  per  gratiam  acccpit,  ut  ipse  cxislens  ho- 

(95)  Sent.  Dist.  47,  cap.  De  merito, 
(.yO)  Ibid.,  c.  IScc  tantum. 


LEGIONENSIS  im 

A  mo,  vel  subsistens  in  forma  seryi,  ii  eni  in  anima 
el  came  ,  nominetur  el  sit  Deos,  et  in  fiomtne  illiui 
omne  genu  flectatur,  ceelestium^  terrestrium  ei  infet' 
norum,  angelorum  scilicet,  hominum  atque  infeni 
ministrorum.  Et  tandem  omnislingua^  bonorum  ti- 
delicel  et  malorum,  confiteatur,  volendo  noleDdo* 
quia  Dominus  Jesus  Christus  in  gloria  e$t  Dei  P«- 
triSf  aequalis  videlicel  Patri  secundum  diviniutent 
ad  cujus  dexteram  scdet.  Ipse  quippe  moriendo  la- 
ctus  cst  hosti?.  nostne  libcralionis ;  rcsui^endo  ac« 
cepit  a  Deo  Patre  gloriam  impassibilitalis  el  imnior- 
talitaiis ;  ascendendo  autem  ad  coelos,  aperuil  nobit . 
januam  regni  coRlestis. 

Decreverat  qnippe  Deus  in  mystcriOj  alto  jugtoqu 
suo  consilioy  ul  ail  beatus  Ambrosius  (97),  praptir 
primi  hominis  peccatum  non  intromitti  hominem  i» 
paradisum,  id  est  ad  Dei  contemplationem  non  odmit* 
ti,  nisi  in  uno  homine  tanta  existeret  humHita$t  qum  . 
omnibus  suis  snfficere  pcsset,  sicut  in  primo  homin€ 
tanta  fuit  superbia^  quff  omnibus  suis  nocuit.  Pfon 
est  autem  inventus  inter  homines  aliquis,  quo  id  po$» 
set  impleri,  nisi  Leo  de  tribu  Juda,  qui  aperuit  librum 
et  sotvit  signacula  ejus  (Apoc.  v),  implendo  in  se  om- 
nemjustitiam^  id  est  consummatissimam  humilitatemt 
qua  major  esse  non  potest.  Nam  alii  homines  debito^ 
res  erant,  et  vix  unicuique  sua  virtus  atque  humilita» 
sufpciebant.  Nullus  itaque  eorum  hostiam  poterat 
svffieientem  offerre  reconciiiationi  nostrte,  Sed  Chri» 
stus  Deus  et  homo  svfficiens  et  perfecta  fuit  hostia^ 

^  qui  multo  ampUus  est  humiliatuSt  amaritudinem  mor- 
tis  gustando,  qnam  ille  Adam  superbivit  per  et«iii 
vctid  ligni  noxia  delectatione  perfruendo.  Si  igitur 
illius  superiia  omnium  posterorum  exstitit  raifiui, 
ipsum  de  paradiso  mittens  foras  alHsque  occluden» 
januam ;  multo  magis  Christi  humilitas^  qua  mortem 
gustavit,  ingressum  regni  coeleslis  omiitdii  suis,  tin- 
p!eto  Dei  decreto,  aperire  valuit,  atqui  decre.i  delere 
chirographum.  Per  aliam  itaque hostiam  non  potuit 
aperiri  regui  cveleslis  aditus,  et  fieri  salus,  nisi  per 
mortem,  et  resurrectionem^  atque  ascensionem  cujus 
tanla  fuit,  ut  dictum  est,  humilitas  et  patientia^  ut 
ejus  merito  pateret  credentibus  in  eum  regni  ceclestis 
aditus.  Magna  ergo  in  morle  unigeniti  FiUi  Dei  et 
Virginis  nobis  prwstita  sunt^  ut  redire  nobis  in  cor- 

D  lestem  patriam  liceat,  sicut  olim  in  morte  summi 
pontificis  his,  qui  ad  civitates  refugii  eoufugiebant^ 
secure  ad  propria  remeare  licebat  (Num.  xxxv). 

Non  est  ergo  inventus,  ut  diclum  est,  qul  dd  po- 
lestate  tenebrarum  rcdimere  possel  humanum  ge- 
nus,  nisi  Leo  de  trilu  Jiida,  qui  apeniil  iibnim,  et 
solvil  signaciila  ejiis.  Ipse  quippe  supra  omnes 
est,  quia  non  pu;ns  hoino,  ned  verus  Deus  el 
verus  hoino  est.  4)c  quo  beatus  Joannes  BapUtta 
ait  :  Qui  de  terra  est,  de  terra  loquitw  ;  qui  autem  de 
ca:lo  venit^super  omnesest.  (Joan.  iii).  Ac^<y.cerel: 
Qui  de  terra  est^  hoc  est  de  terrenis  parenUbus  na- 
tus,  terrenus  cst  et  de  terra  lcquituri-ei  se  TideliceC 
(97)  Ibid..  c.  Ad  quidergo.  . 


1153  SERMONES.  ->  SEQM.  XXX. 

terrena  sapit  et  dicit.  Qui  antem  de  ccelo  venii^  /^ 
GhristussciiicetdeDeo  Patre  iii  mundum;  supra  om» 
ne$  esl,  id  est  supra  homines  et  angelos.  Mediator 
qnippe  Dei  et  hominum  homo  Ghristus  Jesus  supra 
omnes  sanclos  homiiies  est,  quia  conceptus  et  naius 
de  Yirginc  sinc  peccalo  est.  Est  etiam  super  omnes 
angelos  ;  qiiia  resiirgens  a  mortuis,  et  ascendens  in 
coeium  super  omncs  coclcstes  ordines,  boc  cst  in 
dextera  Dei  Patris,  cst  exaltatUs. 

Unde  Ezechiel  propheta  de  sibi  ostcnsis  pennatis 
animalibus  ait  :  Erat  super  capita  animalium  simili- 
tudo  firmamenti,  quasi  crystalli  horribilis  extenti  supcr 
tapitaeorumdesuper  (Ezech,  i).  Quid  de  hoc  versiculo 
lieatusGregorius  dicat  solerter  audiamus.  Hcec^  in- 
quit  (9H),largienteDomino,  duobus  modis  exponimus, 
ut  lectorisjudicio  quideligendum  censeat  relinquamus,  B 
Possunt  enim  firmamenti  nomine  ccelestes  potestates 
inteUigi.  Quod  firmamentum  recte  quasi  aspectus  crg- 
staiii  dicitur  ,  quia  videlicet  crystaltum  forte  quidem 
nimis  est,  sed  ex  aqua  consolidatur,  et  natura  ange- 
lica^  quando  creata  est,  liberum  arbitrium  accepit^  ut 
utrum  velletf  in  humilitate  persisteretf  et  in  omnipo- 
tentis  Dei  conspectu  permaneret;  an  in  superbiam 
labaretur  (99)  et  a  beatitudine  caderet  per  simHitU" 
dinem  a  qua  fuil,  Sed  quia  cadentibus  aliis  sancti 
angeli  in  sua  beatitudine  permanserunt,  atque  hoc  in 
munere  acceperunt^  ut  cadere  omnino  non  possint ;  in 
eis  natura  sua^  quia  ;am  duci  mutabiliter  non  potest^ 
quasi  in  magnitudine  crystalli  duraia  est,  Quod  cry^ 
siallum  horribile  extensum  super  capita  animalium  ^ 
dicitur;  quia  iHo!  potestates  angelicce,  quce  omwpo^ 
tentis  Dei  conspectui  assistunt  nobis  adhue  in  hae 
torruptione  positis  terribiles  atque  pavcndce  sunt : 
quarum  nunc  gHudia,  quia  sensum  nostrarum  men- 
tium  excedunt,  super  cuplta  animalium  esse  memO' 
rantur,  Quis  enim  in  carne  corruptibili  positus  com^ 
preiiendere  valeat  quce  sit  illa  angelorum  ineffabHis 
et  sine  fine  la^titia  ?  quce  beatitudo  sine  defectu  vul^ 
tum  videre  Creatoris  atque  in  ejus  delectatione  sine 
immutatione  persistere  ?  Potest  etiam  firmamenti  no' 
mine  ipse  per  figuram  Redemptor  noster  inteUigit  rt- 
rus  Deus  super  omnia,  et  factus  interomnia  homo^  sci» 
licet  perpictus,  in  quo  natura  nostra  apud  Patrem 
confirmata  est,  De  quo  etiam  per  Psalmistam  Deo 
Patri  proplietando  dicitur :  i  Fiat  manus  tua  super  tt-  D 
rum  dextero!  tua:,  et  super  pUum  hominis  quemcon-' 
firmaUi  tibi  (Psal,  lxxix).  > 

Utraroque  profeclo  naturam  Redemptoris  nostri, 
diVinam  sciiicet  et  humanam,  hoc  loco  Prophita 
praemonstrat,  cuin  super  vinim  dexterae  Dei,  et  sii- 
per  filium  hominis  rr.anum  Dci  csse  postulat.  Dcx- 
tera  quippe  Dci  Filius  Dei  est,  digitus  Dei  Spiritus 
sanclus  est,  et  filius  hominis  fllius  est  Yirginis. 
Quis  est  ergo  vir  dextcrac  Dei,  nisi  Virginis  flliusab 
tinigeiiito  Dci  Patris  Verbo  susccptus,  ct  cum  eo 

l.ttom.  lin  Eiech. 
Laberetur. 

}Lib.  XVI  f;/j/m.,iJcnp.  13. 
Qntv» 


IN  ASGENSIONE  DOMLNI. 


IIS4 


una  persona  effectus  ?  Dicat  iiaque  David  propheta 
voto  ct  desiderio  Deo  Patri  de  coiifirmatione  Re- 
dcmptoris  nostri  :  Fiat  manus  tua  super  virum  dex- 
terw  tua^  et  super  fiiium  hominis  quem  cenfirmasti 
tibi.  Ac  si  aperte  dicat :  Da  ei  potestatcm  omnis 
cnruis,  quia  niius  homiuis  est ;  et  tu  confirmasti  eum 
tibi,  quando  vox  tua  paterna  super  eum  audita  esl, 
dicens  :  Hic  est  Filius  meus  dilectuSf  in  quo  mihi 
comptacM  (Matth.  iii).  Hoc  loco  Propbeta  futuri 
temporis  usus  est  verbis.  Ac  si  diceret :  Gum  vene* 
ril  pleniludo  tcmporis»  fiat  manus  tua,  scilicet  ope- 
ratio  incarnationis»  super  virura  dexterae  tuae,  id  est 
super  Ghristum ;  sicut  apud  te  firmiler  statuisti  in 
praedestinatione  suo  tempore,  ducas  ad  effectum« 

Humana  ergo  natura,  ut  dictum  est,  priusquam  « 
Creatore  omnium  susciperetur,  terra  erat ;  nam  fir^ 
mamentum  non  erat.  Peccanti  quippe  homini  diclum 
est :  c  Terra  es,  et  in  terram  ibis  (Gen.  iii).  »  Ae 
postquam  assumpta  est  ab  auctore  omnium  et  in 
costis  subievata,  atque  super  angeios  exaltata^  firma* 
mentum  facta  est,  quce  priu$'terra  fuerat.  Sed  fir* 
mamentum,  quod  super  capita  animaiium  aspicitur^ 
cujus  habet  simiiitudinem^  subinfertur  eum  dicitur : 
t  Quasi  aspectus  crystatli  horribiiis.t 

Quid  beatus  Isidorusdecryslalli  naturadicaf,  au 
diamus  (100).  Crystallus,  inquit,  tapis  respiendem 
aquosus  coiore  dicitur,  quod  nix  sil  gtacie  durata 
per  annos  pturimos,  unde  et  nomen  ei  Craxi  dede- 
runt,  Cigntur  autem  in  Asia,  et  Cypro^  et  maxnne  w 
seplentrionum  Aipibus^  ubi  nee  wstate  sol  ferventis'> 
simus  invenitur.  Ideoque  ipsa  diuturna  et  annosu  i^u» 
ritia  reddit  hanc  speciem  qua  (1)  crystallui  dicitur. 
Hic  oppositus  radiis  solis,  adeo  rapit  fiammam,  ui 
aridis  fungis  vel  foiiis  ignem  prcebeat.  Fungus  (2)  tii 
arboribus  invenitur^  et  aqua  excoquitur^  ad  sotem 
exsiccatnr,  sicque  ab  igne  iapiie  excusso  faeiie  sue^ 
cenditur,  qui  etiam  vuigo'  esca  vocatur,  Vsus  cry» 
slaiii  etiam  ad  pocuia  destinatur^nihilque  aiiud  quam 
frigidum  pati  potest.  Ad  ea  igitur  quae  superius 
omisimus  necesseest  ut  redeamus. 

c  Simiiitudo,  inquit  (3),  firmamenti  super  eapif 
animaiium^  quasi  crystaiii  horribilis.  »  Crystailum 
vero,  ut  dictum  est^  ex  aqua  eongetascit^  et  robuitum 
fit,  Scimus  autem  quanta  sit  aquce  mobilitai,  Car* 
pus  vero  Redemptoris  nostri^  quia  usque  ad  martim 
passioni  subjacuit^  aquce  simiie  juxta  aliquid  fuit; 
quia  nascendo,  crescendo^  iassescendo^  esutiendo^  <t- 
tiendo^  moriendot  usque  ad  passionem  suam  per  mo- 
menta  temporum  mobiliier  decufrit.  Cujui  cunum 
Prophela  intuenSt  ait  :  c  Exsultavit  ut  gigas  ad 
currendam  viam,  etc.  (PsaL  xviii)  ^Sedqnia  per  re- 
surrectionis.  atque  ascensionis  gitfriam  ex  ipsa  sua 
corruptione  in  incorruptionis  virtute  convaiuit^  quati 
cryslaiii  more  ex  aqua  induravit^  ut  in  ilio  et  hwe 
eadem  natura  esset^  tt  ipsa  jam  quce  fuerat^   cat'^ 

(2)  Dc  rungo  nihil  hic  dicit  Isidor.;  sed  lib.  xvit 
E'ym.,  cap.  tO. 
(5)  Riirs.  Grcg< 


4135  S.  MARTINl 

Tuptionis  mutabilitat  non  essit.  Aqua  ergo  in  cry- 
Mtalittm  versa  est,  quando  corruptionis  ejus  infirmiias 
fer  resurrectionem  suam  ad  incorruptionis  est  firmi- 
tatem  mutata, 

Sed  notandum  quod  hoe  crystaUum  horribile,  id 
est  pavendum,  dicitur.  Quis  autem  nesciat  cujus 
putchritudinis  sit  crystallumf  Et  est  mirum^  quo- 
modo  in  hoc  crystallo  lonveniat  puichritudo  cum 
pavare,  Scd  omnibus  vera  seientibus  constat  quia 
Hedemptor  humani  generiSf  et  speciosns  justis ,  et 
terribilis  erit  injustis. 

Ilerum  posl  pauca  subjungit,  dicens  :  <  Et  super 
frmamentum^  quod  erat  imminens  capiti  eorum 
quasi  aspectus  lapidis  sapphiri  similitudo  throni.  Ei 
super  similitudinem  throni  similitudo  quasi  aspectus 
hominis  desuper  {Ezech.  i). » (A)  Quid  per  thronum, 
nisi  illte  virtutes  angelicce  designantur^  quas  ipsos 
quoque  angelos  dignitate  loci  snperioris  excedunt  ? 
Nam  eum  angeli  nuntii  dicanturf  et  swpe  angeli  ad 
annuntiandum  qua^dam  hominibus  veniunt:  throni 
vero  missi  ad  ministerium^  nuntii  nunquam  teguntur; 
quia  eis  videlicet  longe  sublimius  Creator  omnium 
prcesidet.  Onde  Paulus  apostolus  ordinem  ccelestium 
^igminum,  quos  in  tertio  ccelo  viderat^  describens^ 
ait :  c  Sive  throni,  sive  dominationest  sive  princi' 
patuSf  sive  potestates  :  omnia  per  ipsum^  et  in  ipso 
creatasunt(Coloss.  i).  >  Thronos  igitur  anfe eos  ange- 
iorum  ordines  dixit,  quibus  illos  prmlatos  esse  co- 
-gnovit,  Bene  autem  thronus  lapidi  sapphirino  com" 
paratur^  quoniam  lapis  sapphirinus  cereum  habet  co- 
krem.  Yirtutes  ergo  coetestium  ordinum  lapide  sap- 
pkirino  designantur ,  quia  hi  spiritus  quibus  Deus 
omnipotens  altius  prcesidet  (5),  superioris  loci  in 
ecelestibus  dignitatem  tenent,  Super  thronum  vero 
similitudo  hominis  ;  quia  et  super  illas  virlutes^  quw 
ipsos  angelos  antecedunt  nostri^  est  gloria  Redemp- 
toris. 

Notandum  ergo  qui  ordo  servatur.  Super  animalia 
enim  firmamentum^  super  firmamentum  thronus^  sti-* 
per  thronum  vero  hominem  esse  describitur;  quia 
et  super  sanctos  homines,  adhuc  in  hac  corruptione 
eorporis  viventes,  angeli;  et  super  angelos,  superiores 
et  Deo  proximw  angelicce  potestates ;  super  potestates 
vero  Deo  proximas  elevatus  est  mediator  Dei  et  ho* 
n.inum  homo  Chrislus  Jesus. 

Sin  vero^  ut  prwdiximus^  firmamenti  nomine  Me* 
di£tor  Dei  et  hominum  per  assumptam  humanitatem 
iebet  intelligi^  quia  sub  unius  nominis  appetlatione 
1  solent  propheticB  spiritus  multd  signari :  vox  tuper 
'  firmamentum  facta  est,  quw  super  baptiiatum  Do^ 
minum  de  ccelo  sonuit ,  dicent  :  «  Tu  es  FUius 
tneus  dilectuSf  in  te  complacui  mihi  [Luc.  iii).  i  Vel 
sicut  per  alium  evungelistam  dicitur  :  t  Hic  est  Fi- 
lius  meus  dilectus^  in  quo  mihi  complacuit  (Matlh. 
iii).  >  Quwramus  ergo  quomodo  hanc  vocem  animalia 
audiuntj  et  alas  deponunl.  Habacuc  propheta  requi- 

(A)  lam  ci  Hom. 

(5)   Pra^sidet. 

i(i)  An^.  sive  aucl.  lib.  De   csscnt.  divinitat.  iii 


LEGIONENSiS  1136 

A  situs,  dicat :  <  Domine,  audivi  auditum  tuum.  ei 
timui;  eonsiJeravi  opera  tua,  et  expavi  (Uabac. 
iii).  >  Iste  dum  timuit^  alas  deposuit,  Omnis  emiuiM 
qui  pornitendo  corrigit  mala  quce  fecity  eo  ipto  quo 
poenitet  se  sibi  displicuisse  indicat ,  quia  qnod  praa 
gessit  emendat.  Quisquis  igitur  pxnilentia  com* 
punctus  emendat  malum  quod  egit,  etationit  et  tU' 
moris  humiiiter  ulas  deponit.  Quid  est  autem  quod 
Pater  de  Filio  loquitur,  dicens:  <  In  quo  mihicom^ 
placui?  I  Deus  Pater  omnipotens  videlicet^  sicnt  in- 
telligi  ab  hominibus  poterat^  humano  modo  iocutus 
est  depeccMtoribttSfdicens  :  <  Pcenitet  me  fecisse  ko* 
miuem  super  terram  (Cen.  vi).  >  Qnasi  enim  sibi- 
metipti  displicuil  in  peccatoribus,  quos  creaxit.  in 
solo  autem  sibi  Vnigenito  Domino  nostro  Jesu  Ckristo 

"  complacuit ,  quia  unum  inter  homines  hominem 
creasseeum  non  panituit^  in  quo  peecatum  nuHum 
omnino  invenit,  sicut  de  illo  Psalmista  ait :  c  Jm* 
ravit  Dominus,  et  non  pcenitebit  eum  :  Tu  et  ta- 
cerdos  m  wtemum  secundum  ordinem  Metchisedeek 
(Psal.  cix).  I 

(6)  Poonilerc  Deum  dicitur,  non  tamen  qaod 
more  nostro  pro  pnelerilis  operibus  poeniteat.  Qui 
enim  novit  omnia  antequam  fiant  (Dan.  xiii),  pro 
transactis  suis  actibus  poenitere  non  potest.  Poeni- 
teKtia  ergo  Dei  est  statuta  mutare,  ct  quod  prius 
aHler  incboaium  fuerat,  in  aliud  exigentibus  culpis 
ipso  permitteiitc  transmutari ,  sicut  de  Saule  lcgi- 
tur,  poenituisse  Dcum,  qui  illuin  regero  constltue- 
rat  (/  Reg.  xv).  Sicut  etiam  n^tnc  yidemus  actum  in 
populo  Juda:orum ,  qui  cura  csset  populus  Dei 
{Ose.  ii),  ob  impietatem  suam  factus  est  Spagoga 
Satanae.  De  nialo  TeiH)  in  bonuni,  sicut  accidit  in 
pnpulo  gentium,  qui  ante  non  po|fti'us,  nunc  au- 
(cm  pcr  gratiam  Gbristi  populus  Dei  factus  est. 
IIoc  ctiam  modo  occulto  Dei  judicio,  Judas  de 
apostolatus  gradu  lapstis,  in  infemi  banithnini 
demersus  est  (Act.  i).  Latro  Tero  post  crimen  rap> 
citatis  de  cruce  ad  paradisum  pcrdiictiis  est  (Luc. 
XXI ii).  llanc  ergo  mutationcm  de  bono  in  malum, 
siTC  de  malo  iii  bonum,  quae  occulio  justoque  Dci 
judicio  per  justitiae  suae  seTeritaiem,  siTe  persuam 
misericordiam  fit,  poenilentiam  ejus  dicinids. 

(7)  In  soloergo  Redemptore  nostro^  ut  dictum  est^ 
D  Veo  Patri  sibi  complacuit^  quia  in  tolo  illo  non  in- 

venit  culpam,  unde  se  reprehenderet  quasi  per  pcenh- 
tenliam.  Sancta  itatjue  animalia  vocem  snper  fitmu" 
mentum  audiunt  et  pertimescunt ,  quia  ipse  Dei  Vir- 
ginisque  Filius  solus  sine  peccato  est^  et  in  ejut  tii- 
nocentia  aspiciunt  in  qnantis  ipsi  quotidie  delin* 
quant,  quw  necesse  est  ut  incessanter  defieant,  Saneta 
quoque  auimalia,  id  est  sancti  homines  eontiderantf 
quia  etiam  ipse  auctor  vita:  sine  passionis  labore  ex 
hac  viia  non  exivit.  Et  ha^c  ergo  vox  super  firmo'  | 
mentum  facta  esi ;  quia  omnipotentis  DeL.  Pat^it 
sentenlia  etiam  de  morte  ac  resurrecticni  rTliijiifl  f 


Appcn'l.,lom.  VIII,  p.  67. 
(7;  Uurs.  cx  Gng. 


*<37  SERMONES.  —  SERM.  XXX. 

procettit.  Sed  cum  vox  super  firmamentum  fit,  stant  A 
animalia,  el  lubmiUunt  ulas  suas ;  quia  sancli  qui- 
que  cum  ipsumqnoque  Unigenitum  fiagellatum  in  iioc 
mundo  conspiciunt,  deponunt  quidquid  de  suis  merilis 
pr(csnmunt.  iVflpi  si  ipse  hinc  sine  fiagello  nonexivit, 
qui  sine  peccato  venit;  quomodo  fiagetlis  digni  non 
eruntf  qui  in  Iiunc  mundum  cum  peccato  venerunt  f 
Ipsum  ergo  firniamenlum,  quod  est  super  capila  ani- 
n.aliuniy  id  est  quod  transcendit  mentes  justorum 
hubet  super  se  vocem ;  quia  Tiedemptor  noster  eam 
quam  cum  Palre  disposuit  ex  divinilate,  sentenliam 
perlulit  in  carne,  Quam  audientes  jusli  terrentur, 
omnemque  de  suis  viribus  pra^sumplionem  deponunt. 
Qttibuslibet  enim  viriutibus  polleant,  qualiler  digna 
est  vita  peccatorum,  cum  et  iUius  vita  pro  nobis 
fiagelio  subjacuit ,  quw  subdita  nuUi  peecato  ^ 
fuit  ? 

Sed  ecce  gravis  nob-s  qucestio  oritur^  cum  dicitur, 
qnia  tsuper  firman:entum,quod  erat  imminens  capiti 
eorum,  quasi  aspectus  lapidis  sapphiri  similitudo 
throni.  i  Si  enim  per  firmamenlum  DominuSf  et  per 
lapidem  sapphirinum  et  simililudinem  throni  summte 
illoi  potestates  angelicas  figurantur,  quomodo  super 
prmamentum,  id  est  super  Doininum  esse  credendw 
kunt^  cum  et  mox  subditur  :  t  Et  super  simiUtudi- 
nem  ihroni ,  simililudo  quasi  aspectus  hominis  de- 
super?  •  Nam  si  ita,  ut  diclum  est,  firmamenlo 
exprimitur  Dominus^  et  rursus  homo  accipitur  Do- 
minus ,  qua  ralione  potcsl  intelUgi^  et  ipse  super 
thronum,  et  ipse  sub  throno  ?  Sed  astrictos  hujus  q 
quoistionis  nodos  quo  loquimur,  quia  fialu  sancti 
Spiritus,  qux  clausa  sunt,  ipse  solvU,  aperit.  Incar- 
nalus  enim  Unigenitus  PatriSt  per  hoc  quod  homo 
factus  est,  infra  angelos  fuit,  sicut  de  illo  Propluta 
aU:  c  Uinuisti  eum  paulo  minus  ab  angelis;  gloria 
ft  honore  coronasti  eum ,  et  constituisti  eum  super 
opera  manuum  tuarum  {Psal.  tui).  i 

Ac  si  Prophela  Deo  Palri  loquercliir,  dicens  : 
Non  soluDi  aliift  homiiiibus  humana  nalura  est  hu- 
mitiata,  sed  eliam  in  Ghrislo,  quia  humiiiasli  eum 
qui  esl  capul  omnium  fulcHum,  minus  ab  ojigelis; 
qiiia  videlicel  passibiiis,  morlalis;  sed  pati/o,  quia 
in  multis  aliis  superat  aiigelos,  quibus  imperat.  Ac 
aperte  dicat  :  Paulo  illum  minuisti^  sed  poslea 
coronasti  eum  gloria,  id  est  corporis  incorrupli-  ^ 
l)ilis  claritatc ,  et  honore,  videlicet  ut  omnibus  sit 
venerabilis.  Et  bene  ait,  coronasti^  quia  circulus 
mundi,  qui  est  quasi  similis  coron;£,  ad  fidem  ejus 
vcnll.  Scquitur  :  Et  constituisti,  id  est  stabilisli 
eum  super  opera  manuum  tuarum.  Quia  ergo  an- 
geli  sunt  opera  manuum  Dci,  et  super  eos  consii- 
tulus  est  Unigenitus  Dei  Filius,  idco  sequitur  : 
Omnia  subjecisti  sub  pedibus  eJMi,  hoc  est  sub  domi- 
nio  potcstatis  illius.  Oves,  inquit,  et  bores  univer* 
sasn  insuper  et  pecora  campi,  Cur  relictys  altioribus, 
scllicei  eiercitibus  angelorum  et  ipsis  hominibus, 
hflBC  iinav  tcilicet  ovcs,  et  boves,  et  pecora  campi 
MHBiillt^il  Sed  mysticc  hsDC  iutelligenda  sunt.  Oves 
'M^ijllMWcentcs  homincs  dieit;  boves  vcro  didi. 


IN  ASCENSIONE  DOMLNf.  Hsr 

illos  qui  operaiites  terram,  nos  faciunt  fnictiflcare.  . 
IIoc  etiain  de  angelis  et  liominibus  dicitur,  ut  de  * 
omnibus  probct  quod    subjecti  sunt  Chrislo.  Sub^ 
jecisti^  inquit,  oves^  id  cst  innocenles  tam  augelos 
quam  homines ;  et  boves,  scilicet  doctores  arautcs  . 
et  triturantes,  qui   in  vinea  Domini  vomere  spiri- 
luali  arbusta  criininum  conscindunt.    Boves  dico 
univcrsas  :   feminino  gcnere  utitur,  videlicet   ut 
nolct  rructificanles,  qui  semine  verbi  Dci  horoinum 
corda  fructificarc  faciunt,  et  illi  sunt  homincs  et 
aiigeli.  Scquitur  :  Insuperel  pecoracampi,  Pcr  ho(^' 
quod  dicit,  insuper  et  pecora  campi ,  distinguit  boe 
a  praedictis  sanctis.  llaec  enim  pecora  sunt  aciua, 
sicut    praRdicti  sancti  sunt  viouro.    Pecora  campt, 
id  est  carnales  homines  in  amplitudiiie  voluptaluni 
vivenies. 

Ipse  itaque  Dei  ei  Virginis  Fitius  per  hoc  quod 
homo  factus  est^  sub  Ihrono  est,  quia  paulo  estab  crn- 
gelis  minoratus.  Per  hoc  vero  quod  Deo  Patri  co« 
wternus  et  consubstantialis  est,  super  thronum  est,  td 
est  super  omnes  ccelestium  ordinum  potestates  esl: 
exaltatus^  quia  omnia  subjecta  sunt  sub  pedibus  ejus, 
Resurgens  a  mortuis,  et  ascendens  tn  cwium,  in 
dextera  Dei  Patris  sedet,  omnibusque  angelicis  po^ 
testatibus  prwsidet,  Unde  ipse  ait  in  Evangelio  : 
f  Data  est  miiii  omnis  pvtestas  in  eoelo  et  in  terr» 
(Matth.  xxviii).  I  Firmamentum  ergo  sub  throno^  eL 
itomo  super  tlironum  est ,  quia  per  humanw  assum^ 
plionem  naturw  et  ipse  est  sub  angelis  natus,  et  ipse 
super  angelos  exaltatus.  Qui  et  priusquam  per  resur^- 
rectionis  exaltaretur  gloriam^  divinitate  superangelos. 
fuit ;  sed  tamen  angelis ,  ut  dictum  esi^  humanitat^- 
minoratus,  ex  qua  et  morti  subjaeuit.  At  postquam^ 
mortem  resurgendo  calcavit,  humatiitatem  suam 
etiam  poteslatibus  archangelorum  superposuit,  Priut. 
ilaque  thronos  super  firmatnentum^  et  postmodum 
iiominem  super  tiironum  visum  esse  describitur;. 
quia  iiumaui  generis  Redemptor' iiumanilatemf  quarA, 
descendendo  sub  angelis  assumpsitt  ascendendo  supet 
angelos  exaltavit,  Sic  vero  factum  eum  sub  angelit 
dicimuSf  sicut  faetum  sub  lege,  prwdicante  Apostolo, 
audivimus  (Calat,  iv).  Assumptam  ergo  humanitatem  " 
$ub  angelis  accipimus  pro  ea  minoralione  in  qua  ap- 
parere  est  dignatus,  Nam  mox  ut  Verbum  caro  factum 
est^  max  Deus  homo  potestate  tuper  angelos  fuit.  Dt 
ipso  quippe  ecangelisla  ait :  i  Ecce  angeli  aecessi" 
runt^et  ministrabant  ei(Matth.  iv).»  Sed  tamenui 
humanitatis  ejus  infirmitas  monstraretur^  rursum  Us 
eo  scriptum  est :  *  Apparuit  illi  angeius  de  coelo  con' 
fortans  eum  (Luc.  xxii).i  In  documento  ergo  utriu»' 
que  nalurwt  iiuic  angeli  minislrare  et  confortarehune 
angelus  describitur,  Unus  quippe  est  in  utraque  na^ 
tura^  quoniam  qui  Deus  anle  swcula  exstitit,  homo 
factus  est  in  fine  swculorum.  Cui  tamen  ante  pa$^ 
sionem  suam  et  angeU  ministrant^  et  iiune  angelut, 
conforlat ;  post  passionem  vero,  resurreetionem  at- 
que  ascensionemejus,  iiuic  angeU  ministrareposhuntp 
sed  jam  hunc  confortare  non  possunt,  quim,  sicni 
vrxcdiclum  est  t  etsi  prlus  firmamcntum  iut  tkroB^, 


«39  S.  MARTINI 

apparnitjam  tamen  homo  super  thronum  est  :  in 
cnjui  peirsona  nt  sanetns  propheta  coujunctionem 
uttiusque  naturce,  divinee  seilicet  et  humance^  se  vi- 
disse  ostenderet  protinus  adjunxit :  i  Et  vidi  quasi 
tpeciem  eleclri  {E%ech,  i).  i  Quid  est  quod  aspectus 
homims  videtur  in  throno,  quasi  species  electri^  nisi 
quod  in  electro,  sicut  longe  superius  diximus,  aurum 
Mrgentumque  miscelur^  ut  res  una  ex  metallis  duobus 
fiat  f  In  qua  et  per  argentum  auri  claritas  tempere- 
flir,  et  per  auri  claritatem  species  argenti  clarescat, 
In  Redemptore  aulem  nostro  utra:que  naturwt  scilicet 
divinitatis  et  humanitatis,  inconfuse  atque  insepa- 
rabiliter  sibimet  sunt  unito!,  ut  et  per  humanilatem 
divinitatii  ejus  claritas  nostris  potuisiet  oculis  tem- 
fi#rari,  et  per  divinitatem  humana  in  ea  nalura  cla-* 
resceretf  atque  in  ccelis  exaitata  fulgorem,  ulira  hoc 
quod  ereata  fueraty  haberet,  Misericordiler  ergo,  ut 
dictum  estf  hnmanitalem  nostram  suscepit,  et  po^ 
tenter  eam  super  omnes  cattestes  ordines  beatorum 
spirituum  exaltavit. 

In  (lescensione  quippe  sua  assimilatus  est  vulturi 
super  cadayer  dcscendenti,  in  ascensione  Tcro  sua 
assimilatus  est  aquilae  ad  sublimia,  id  est  ad  coelum 
prxdam  subvehcnti.  De  coiiis  super  huniani  generls 
cadaver»  sicul  yuUur  ad  escam  descendcns,  ipsum 
de  mort^  ad  vitam  revocavit,  nirsumque  ut  nquila 
ad  colum  volans,  cadaver  illud,  id  est  humanlta- 
lem  nostram  secum  forens,  in  dextera  Patris  collo- 
cavit  (8).  Recte  quoqueDei  et  VirginisFilius  vultu- 
ris  appellatione  signatur.  Yultur  quippe  dum  volat, 
|i  jacens  cadaver  conspicit,  ad  esum  se  cadavcris 
flep^nit.  Et  pleruroque  sic  in  morte  capitur,  dum  ad 
mortuum  animal  de  summis  venit,  Recte  ergo  me- 
diator  Dei  et  hominum  Jesus  Christus  vulturis  ap- 
pellatione  figuratur,  quia  manens  in  altitudine  suae 
divinitatis,  quasi  a  quodam  sublimi  volatu  cadaver 
postrae  mortalitatis  conspcKit  in  inQmis,  et  sese  de 
^lestibus  ad  una  submisit.  Fieri  quoque  propter 
|i08  homo  dignatus  es(,  et  dum  mortuumanimal,  sci- 
licet  humanum  genus,  quod  i^  peccatia  mortuum 
.  ^l,  peliit,  mortem  apud  nos  qui  apud  se  erat  im- 
inorUlis,  invenit.  Unde  beatus  )ob  cum  de  Judaici 
populi  reprobatione  loqueretur,  ait :  Smitam  igno- 
ravit  avis,  nec  inluitus  e^t  oculus  vulluris  (Job 
ixviti).  Hujus  ▼ulturis  oculus  ipsa  nostrae  resurre- 
aionis  intentio  fuit,  quia  ipse  post  triduum  mortuus 
ab  seterna  morte  nos  liberavit.  llie  ergo  pcrfldus  Ju- 
daeas  populus  morialem  vidit,  sed  quod  morle  sua 
inortem  nostram  destrueret,  miiiime  attendit.  Gon« 
^pexit  quidem  vulturem,  ^d  oculos  vulturis  non 
^spexit ,  quia,  dum  humiliiatis  ejus  vias,  quibus 
lios  ad  alta  sublevavit,  considerare  noluit,  semitam 
♦vis  ignoravit.  Neque  enim  pensare  studuit  quod 
fjus  nos  humiiitas  ad  coelestia  levaret,  et  mortis 
fljus  intentio  ad  vitam  reformaret.  Populus  igitur 
Judaicus  semitam  ignqravit  avis,  nec  intuitus  est 
<m:u1os  Tultaris;  iquia,  etsi  vidii  eura,  quem  in 
''"(*)  Greg.,   \\b,   XVIII   Horal.,   cap.    19,    circa 


LEGIONCNSIS  iliO 

A  morte  tenuit,  vldcre  noluit  quanta  vilae  nostrse  g!o- 
rla  de  ejus  morte  scqueretur. 
'  Recte  ctiam  Dei  ac  Yirgiiiis  Filius  nomine  aquilae 
slgnatur ,  quia  corpiis,  quod  sine  peccato  dc  Virgine 
assumpsit,  desepulcro  rcsurgens  supcr  omnes  coe- 
los  elevavit.  Aquila,  ut  ait  beatus  Isidorus,  ab  acu" 
mine  ocutorum  vocatur,  Tanti  enim  contuitns  esse 
dicitur,  ut  cum  super  maria  immobiti  penna  feratur^ 
nec  humanis  pateat  obtutibus,  de  tanla  subtimitate 
pisciculos  natare  videat,  ac  tormenti  instar  descew»^ 
dens,  raptam  pradam  pennis  ad  tittus  pertrahit^ 
Nam  et  contra  radium  solis  fertur  obtutum  non  /fe- 
ctere :  unde  et  putlos  suos  ungula  suspensos  radiis  so^ 
lis  objicit ;  et  quos  viderit  immobilem  tenere  oculo- 
rum  aciem,  ut  dignos  genere  conservat ;  si  quos  vero 

^  inflectere  obtutum  eonspexerit,  quasi  degeneres  abji- 
cit,  Ilis  breviter  a  beatolsidoro  de  aquilae  natura  di- 
ctis,  rursus  nd  ea  quae  supcrius  omisiiuus,  necesse 
est  iit  redeamus 

Rccle  ergo  Dei  et  Yirginis  Filius,  ut  supradictum 
est,  nomine  signatur  aquil^,  quia  iii  Patns  sinu 
manens,  humanum  genus  a  diabolo  in  tcrra  capti- 
vuin  conspcxit,  ac  sesc  dc  ca^lo  clcnies  ter  ad  iuia, 
quasi  aqnila  ad  capiendani  prxdam,  submisit.  Per- 
aclo  vero  sui  adventus  mysterium  (i)),  Nativitalit 
videlicct,  Passionis,  Rcsurrectionis,  quadragesirao 
die  eamdem  huinanam  naturam,  quam  de  dial>oIi 
manu  eripult,  captivam  sccum,  ut  aquila  pncdani, 
ad  coelos  reportavil.   Cui  rsalmisla  Spiritu  sancto 

n  edoctus,  de  futuro  quasi  de  prxterito  loiiuens, 
summaque  devotionc  de  humani  generis  rcparatione 
exsullans,  ait  :  Ascendisti  in  altnm,  cepisti  capiivi^ 
tatem;  accepisti  dona  in  hominibus  (Psal.  Lxvii).  Ac 
si  ^rte  dicat :  Ascendisti,  o  Ghrisfe,  in  altum  loco 
et  dignitaVe.  Qui  enim  nos  adcrudiendos  dpsc^^ndisti, 
ascendisti  in  altum,  hoc  est  super  ci2J«t;S  coetos  ad 
dextcram  Dei  Palris ;  et  cepisti,  priusquam  ascen-p 
dercs,  captivitatem,  cos  scilicet  qui  apud  inferos 
captivi  tenebanlur.  Haec  sunt  spolia,  ct  haec  simili- 
tiido  triumphi.  IIoc  de  Ghrlsto  exponit  Apostolus  iii 
Epistola  sua,  ubi  ait :  Quvd  Christus  ascendit  tn 
car/um,  quid  est  nisi  quia  descendit  primum  in 
inferiores  partes  terrxf  Qui  descendit,  ipse  est 
et  qui  ascendit  super  omnes  coetos,  ut  impleret  omnia 

D  (Ephes.  IV). 

Sequitur :  Cepisti  captiviCatem ,  id  cst  horaincs 
qui  sub  diabolo  erant  captivi  post  peccatura,  cepisti 
et  captivasti  eos  feliciter.  Inde  dicunlur  captivi, 
quiacapti  sunt  retibus  Petri.  Unde  quoque  et  Pctro 
dicitur  :  Ex  hec  jam  iiomines  eris  capiens  (Luc,  v). 
Sub  leve  quippe  ac  suave  Rcdeniptoris  jugo  mis^i 
suut.  Unde  in  hoc  curru,  id  est  in  sancta  Ecclesio 
sunt  multiplex  millia  laetantium  non  plorantlum. 

.   Iterum  subjungens,  ait :  Accepisli,  scilicct  a  Patre, 

dona  in  homhiibus  suscipiendis,  id  est  homines  sus- 

cipiendo  scilicet  homincs  accepisti  doiia^  f6l  i 

pisti  dona  a  Palre  in  hominibus,  scilic6l 

(9)  mgsterio^ 


i  I4i  SERMONESr  -  SERM.  XXX. 

bonuRibus  susccptis,  U\  est  quae  donares  bis  quos  \ 
suscepisti.  Paulus  aposlolica  aucloritatc  dicit,  quod 
Jesus  dedit  dona  hominibus  (Ephes.  iv).  Secundum 
quod  Filius  Deus  est,  cum  Patre  dedit  dona  mittcns 
Spirilum  sanctum  apostolis,  qui  est  Patris  et  Fiiii. 
8ed  secundum  quod  idem  Fiiius  cst  in  Ecclcsia,  ac- 
ccpit  dona  in  membris,  dum  ipsa  membra  accipiunt, 
cum  quibus  uni:m  est  juila  iilud  :  Quod  uni  ex  mi" 
nimis  meis  lecistist  mihi  fecislis  {Matth,  x\v).  Ascen- 
dit  ilaiue  Dei  Filius  post  resurrcctionem,  ul aquila, 
In  altum ;  ct  prxdam,  id  est  captivitatem  quam  de 
diaboli  manu  exlorsit,  secum  ad  Dei  Palris  dexte- 
ram,  ut  dictum  est,  captivam  duxil.  De  ignotis  bujus 
velocissimae  aquilai  viis  credlmus  dixisse  Salomonem 
typice  in  Proverbiis. 

Tria  sunt,  inquit,  impossibilia  scire^  et  quartum 
quod  non  agnosco :  Vestiqia  aquilas  volantis,  et  via 
serpentis  super  petram,  et  semitce  navis  navigantis,  ei 
Wflf  viri  in  juventute  (Prov.  xxx).  Vestigia  aquilcs  ro- 
lantis^  id  est  Ciiristi  descendentis  ad  terram,  ac 
redeuntis  ad  coelum  vestigia,  comprebendi  enarra- 
rique  non  possc.  Serpens  autem  est  diabolus  ;  petra 
aulcm  ipse  Christus,  qui  dixit  :  Venit  enim  princeps 
mjtndi  hujus^  et  in  me  non  habet  quidquam  (Joan. 
xiv),  et  de  quo  beatus  Pelrus  ait :  Qui  peccatum  non 
fecit^  nec  inventus  est  dolus  in  ore  ^us  (1  Petr.  ii). 
Navis  autem  intelligitur  sancta  Ecclesia,  quae,  etsi 
quotidie  in  boc  sseculo  patitur  tribulaliones  tur- 
binum  tanquam  navis  in  peiago ,  tamen  nun- 
quam  ad  saxum  eliditiir,  nec  in  profundum  mer-  n 
gitiir.'  VicB  viri,  ait,  tit  juventute.  Yir  isle  Christus 
iiitelligitur,  dc  q.uo  perPauIum  dicitur  :  Donec  oc^ 
curramus  omnes  in  unitatem  fidei  et  agnitionis  Fitii 
Dei^  in  virum  perfectum,  in  mensuram  cstaiis  pte- 
niiudinis  Christi  (Ephes.  iv).  £t  iteruin  :  Despon- 
di  vos  uni  viro  virginem  castam  exhibere  Christo  (I 
Cor.  xi),  cujus  virtutum  vias  nemo  comprebendere 
poiest. 

Quod  bumani  generis  Redeiiiptor  nomine  aquilaa 
signatur,  et  in  Ezecbiele  aperte  ostenditur,  ubi  fa- 
cies  aquilae  desuper  ipsorum  quatuor  apparuisse  de- 
scribitur  (Ezech,  \).  (10)  Quatuor  quoque  pennata 
animalia  quaiuor  evangelistas  designantf  sicut  unius* 
eujusque  libri  evangelici  exordia  testantur.  Nam  quia 
ab  humana  generatione  ccepitjure  per  hominem  Mat-  D 
tha:us ;  quia  per  clamorem  in  deserto^  tecte  per  leo» 
nem  Marcus ;  quia  a  sacrificio  exorsus  est,  bene  per 
vitulum  Lucas ;  quia  vero  a  divinitate  Verbi  cospit^ 
digne  per  aquilam  significatur  Joannes,  quidicit:  c  /n 
principio  erat  Verbum^  et  Verbum  erat  apud  Deum^  et 
Dcus  erat  Verbum  (Jvmi.  i).  »  Dum  ipsam  divinitatis 
snbstantiam  inlendit^  quasi  more  aquitw  oculos  %n 
t(  tem  fixit.  Sed  quia  omnes  etecti,  ut  ait  beatus  jGre-' 
]orius^  membra  sunt  Redemptoris  nostri^  ipse  autem 
P^edempior  noster  caput  est  omnium  electorum ;  per 
hoe  quod  niembra  ejus  figurata  sunt,  nil  cbstat^  $i 
etiam  in  ki$  omnibus,   ct  ipse  siguetur.  Jpse  enim 


IN  ASCENSIONE  DOMINI.  Htf  . 

luigenitus  Dei  FHius  veraciter  factus  est  homo  ;  ipsa 
in  sacrificio  nostrw  redetnpiionis  dignatus  est  mori  m 
vUulus;  ipse  per  virtutem  sua:  fortiludinis  surrexit  ut 
leo.  Leo  etiam  apertis  oculis  dormire  perhibetur »  quia 
in  ipsa  morte,  in  qua  ex  humanitale  Redemptor  no'' 
ster  dormire  potuit,  ex  divinitate  sua  immortalis  per^ 
manendo  vigilavit.  Ipse  eliam  post  resurrectionem 
suam  ascendens  ad  ewlos,  in  superioribus  est  «(eta- 
tus  ut  aquita.  Totus  ergo  simut  nobis  est^  qui  et 
nascendo,  homo;  et  moriendo,  vitulus;  et  resur* 
gendo,  teo ;  et  ad  ecshs  ascendendo^  aquiia  factus 
est. 

Sed  quia  per  hcec  animalia  evangelistas  quatuor^  et 
sub  eorum  specie  simul  perfeclos  omnes  jam  superiui 
signari  diximus,  restat  ut  quomodo  unusquisque  eU» 
clorum  istis  animalium  visionibus  exprimatur  oslen- 
damus.  Omnis  enim  eleclus  atque  in  via  Domini  per» 
fecttts,  homo,  et  vitutus,  et  teo,  et  aquila  est.  Uomo 
enim  rationale  est  animal.  Vilulus  auiem  in  Mcrificio 
maclari  sotet.  Leo  vero  fortis  est  bestia,  sicut  scriptum 
est :  4  Leo  fortissimus  bestiarum  ad  nullius  pavebit 
occursum  (Prov.  xxx).  »  Aquila  ad  sublimia  evotat, 
et  irreverberatis  oculis  radiis  solis  inteudit.  Omnis 
itaque  qui  in  ratione  perfectus  est,  homo  est.  Et  quo^ 
niam  semetipium  ab  hujus  mundi  votupidte  mortifi- 
cat,  vitutusest.  Quia  vero  ipsa  sua  spontanca  mortifi» 
eatione  contra  adversa  omnia  fortitudine  securitatis 
habet,  teo  est.  Vnde  scriplum  est :  c  Justus  quasi  leo 
eonfidens,  absque  terrore  erit.  (Prov.  xxviii.)  »  Quitk 
vero  sublimiler  contemplatur  ea  quce  ccclestia  atque 
aterna  sunt,  aquila  est.  Igitur  quoniam  justus  quisque 
per  raiionem  homo,  per  sacrificium  mortificationi» 
sucB  vitulns ,  per  fortiludinem  securitalis  leo ,  per 
contemplationem  vero  efpcitur  aquila  recle  per  hao 
sancta  animalia  signari  unusquisque  perfectus  potest. 
Quod  idcirco  dicimus,  ut  ea  quce  de  quatuor  animali' 
libus  dicta  sunt,  pertinere  quoque  et  ad  perfectorum 
singulos  demonstremus. 

Sed  magna  nobis  de  eisdem  evangelistis  et  sanetig 
prcrdicateribus  quastio  oritur,  cur  homo  et  leo  a  dex» 
tris  ipsorum  quatuor,  vitulus  vero  a  sinistris  ipsorum 
quatuor  esse  perhibeiur.  Neque  enim  sine  miratione 
est  cur  duo  illa  a  dextris,  et  hoc  esse  a  sinisiris  dici^ 
tur.  Et  rursum  qua^rendum  est  cur  aquHa  non  a  deX' 
tris,  vel  a  sinistris,  sed  desuper  quatuor  ipsorum  esse 
memoratur.  Duas  itaque  qua:stiones  objicimus,  quas 
oportet  ul,  aperiente  Domino^  dissolvamus.  Homo  igitur 
et  teo  a  dextris,  vitutus  vero  a  sinistris  esse  perhibetur, 
A  dextris  etenim  twta,  a  sinistris  vero  tristia  habt' 
mus.  Vnde  et  sinistrum  nobis  esse  dicimus  hoc  quod 
adversum  esse  depulamus.  Et  sicut  prwfati  sumus, 
perhominem  incarnalio,  per  vitulum  passio,  per  teo^ 
nem  vero  auctoris  nostri  resurrectio  designatur,  De 
incarnatione  autem  Vnigeniti  Fitii  Dei  et  Virgisiigf 
qua  redempti  sumus,  omnes  etecti  tcetati  sunU  D9 
morte  vero  iltius  ipsi  electorum  ]^imi,  scilicet  soMti 
apostoli,  contristatiy  qui  iterumee  ejus  resnrrectimL 


(jUO)  Greg.,  hom.  i  in  Ezcch 


4145  S.  MARTINI 

gavUi  $unt.  Quia  ergo  ejui  nathUa$  1  re$urrectio 
iwtiUam  4i$ciputi$  prwbuit ,  quo  iju$  pa$$io  contri$* 
tavit :  homo  et  leo  a  dextri$,  vilutu$  vero  a  $\ni$tri$ 
fju$  fui$$e  de$cribitur.  !p$i  vero  evangeti$tce  $ancti  de 
eju$  humanitate  gavi$i  iunt;  de  eju$  re$urrectione 
tonfirmati^  qui  de  eju$  pa$$ione  fuerant  contristati. 
Iloma  ergo  et  teoei$  adextrU  e$t;  quia  Redemptori$ 
na$tri  §0$  Jnc^rnatio  tcetifieavit,  Sedvituiu$  a  $ini- 
Mtrii  fuit ;  quia  rKor$  UHu$  eo$  ad  momentum  tempori$ 
in  infidelitate  proitravit,  Jure  autem  tocu$  aquilas 
non  juxta,  $ed  desuper  eae  deicribitur,  quia  iiie  per 
hoc  quod  de  ejui  aicemione  iignat^  iice  quia  Ver- 
kum  Fatrii  Deum  apud  Patrem  eae  denuntiat ,  iuper 
evangeliilai  cceteroi  Joannee  virtute  contemplationii 
excrevit^  cum  quibui  etiam  iimut  de  ipiiui  deitate 
loquitur,  hanc  tamen  omnibui  iublitiui  contemplatur, 
Scd  ii  aquita  cum  tribui  atiii  adjuncta,  quatuor  ani- 
ffialia  eae  memoranturf  mirum  eit  quomodo  de^ 
^uper  iptorum  quaiuor  eae  dcicribitur,  niii  quia  Jo» 
^nnei  per  hoo  quod  in  principio  Verbum  vidit,  etiam 
$uper  iemetipsum  tramit.  Nam  niii  eiiam  ie  tram* 
U^et^  Verbum  in  principio  non  vidiaet.  Qui  ergo 
etiam  iemetipsum  iupergreaui  at,  non  jam  so/tfni- 
modo  iuper  tria,  ied  adjuncto  et  ie,  iuper  quatuor 
(uit. 

Ul  ergo  supra  dictum  est,  Yerbuin,  quod  in  prin* 
cipio  erat,  apud  Deum  erat,  et  Dcus  erat ;  sicut 
yuUur  ad  rcdimendum»  atque  ad  sublevandum  hu* 
mani  generia  cadaver  de  sini  Patris  ad  ima  dcscen- 
dit ;  et  iterum  sicut  aquila  portans  praedam,  capti- 
Titatem,  scilicet  eamdem  humanam  naturam  quam 
iliabolus  captivaYcraty  recaptivans,  secum  ad  coelos 
reportavit,  Ideo  igiiur  aacendit,  quia  prius  iu  infe- 
riores  parl^  terne  descendit.  Itaque,  ut  ait  beatus 
pauliis  :  Qui  deicenditf  tpse  eit  et  qui  aicendit  «k- 
per  omnei  caloi,  ut  impieret  omnia  (Ephei.  iv),  hoc 
f9i  ut  coelestis  patriae  repararet  damna. 

Yerum  cst  iiaque,  qnod  (1i)  multo  antea  de  illo 
praedixit  Psalmista.  Asccndlt,  inquit,  super  cherubim, 
ft  voiavit;  voluvit  $uper  penna$  ventorum  (Piat 
xvii).  Ac  si  diceret :  A.icendit  iuper  cherubim^  boc 
est  in  coeium  supe^  plcnitudincm  scientia',  quae  est 
charitas,  ut  ad  Deum  eemo  pcrvenirct  nisi  per  cha- 
ifitatem.  Et  volavit,  quia  dilcctoribus  suis  se  incom- 
prehensibilem  ostendit,  ne  corporeis  imaginibus 
nuaerant  eum  comprehendere.  Votavit,  dico,  iuper 
fennai  ventorumt  quia  incomprehensibilitas  ejus 
superat  virlutes  animarum,  quibus  se  velut  pennis  a 
terrenis  periculiset  limoribuKin  auras  iibcrlatis  ^t- 
toliunt. 

Ipsum  utique  Dei  et  Yirginis  Filium  secundum 
ilivinitatem  Deo  Patri  coaelernum  sapientissimua 
Salomon  ad  copulandum  sibi  sanctain  Ecclesiam 
propbctico  spiritu  venire  praevidcbat,  cum  de  iilo 
figurative  diceb^t :  Ecce  iite  venit  ialiem  in  monli' 

(11)  Al.  ms. :  Quod  d^  Chr';$:i  a$cemione  propdi^it 
fiolmiua. 

(12)  Oreg.,  in  hunc  locum. 

{\oi  lloc  nomeii   Verbi  glossa  cst   intcrlineaiis 


LEGIONENSIS  llil 

A  bu$,  tran$itien$  cotte$  (Cant.  ii).  (19)  Ad  sponSB  wm 
amplexus  de  sinu  Patris  Christus  veiiire  disponent, 
humanitatcm  nostram  dignanter  assumpsit  :  ad 
quod  mysteriuDi  perg^genduin  quasi  saliens  in  mro* 
tibus  venit,  quia  quaclam  opera  inter  bomines,  oft< 
tendit,  qiiae  valde  subliniia  et  super  hominet  etse 
pcrspiciens,  qiiibus  humanum  genus  adroirari  po- 
tuit,  attingere  nequivit.  Quod  enim  de  Yirgine  da- 
tus  est ;  qiiod  vagientem  ad  visitandum  ire  pastores 
angelus  adinonuit;  quud  ad  adoranduin  in  cunabulis 
positum  magos  stella  porduxit;  quod  pendens  in 
cruce,  qua  hora  voluit  spirituin  eniisit ;  qiiod  inor- 
tuus,  terlia  dic  seipsum  suscitavit;  quod  coelum 
ascendens,  Spiritum  sanctum  bominibus,  quibus 
sibi  placuit,  donavit ;  quod  fidei  suae  per  piscalores 
et  idiotas  mundum  subjiigavit :  haec  faciens,  qaasi 
in  montibus  quosdam  saltus  dedii ;  quo  euro  nul- 
la  creatura  nssequi  valuit.  In  his  niminiro  operi- 
bus  colles  transilivit,  quia  omnes  sanctos  quan- 
(umcunque  ei^crcverint»  potentia  suae  operationis 
transcendit, 

IIos  quippe  saltus  vel  gressus  Jesu  Cbristi  Do- 
roiiii  et  regis  Propheta  Spiritu  sancto  edoctos,  futu- 
rum  quasi  jam  praeteritum  ponens,  visos  fuisse  as- 
serebat,  cum  in  Psalmo  gratuianter  dicebat :  Vt^ 
runt  ingre$$u$  tuoi,  Deui^  ingreaui  Dei  m«t,  regU 
mei  qui  eit  in  iancto  (P$at.  Livii).  Yei  secunduna 
aliam  iitteram.  Visi  $unt  gre$su$  tui^  Deut,  quibus 
scilicet  venisti  iu  mundum.  Haec  gratia  prius  latebat 

r  in  veteri  lcstamento  :  modo  patct  cum  Fiiius  a  Deo 
Patre  de  coelo  missus,  annuntialur  in  gcQtibus.  Cu- 
jus  Dei  gressus  viderunt?  lngres$u$t  inqiiam,  Dei  mei, 
scilicet  creatione,  [Yerbi  (13)]  regi$  mei  guberna- 
tione,  qui  Dcus  est  in  sancto  teroplo»  hoc  est  in 
ccclo,  vel  in  angelis,  et  in  sanctis  hominibus,  vel 
in  sancto  corpore  nato  de  Yirgine,  licct  pcrfidi  non 
videant  secundum  quod  corpus  passus  est.  \c  si 
apertedicat :  Viderunt  ingressus  tuos,  Deu$,  id  est  re- 
cognoscent'in  te  qualiter  per  bunianam  naturam 
roundo  innotuisti :  et  non  tantum  tuos  grcssus  sic 
recognoscent,  sed  etiam  ingrcssus  tuos,  id  est  apo- 
stolos,  qui  sunt  inQreiiUi  Dei  ni#t,  qui  mc  creavit 
prima  creationc;  regii  mei,  qui  me  regeiieravit 
sacro  l>aptismatc ;  qui  eit  in  Saneto,  id  est  iu  uno- 

D  quoque  a  se  sanctificato  vei  in  virgineo  corpore  de 
Yirgine  nato. 

Ilanc  profecto  Jesu  Christi  virgioeam  camero  de 
Yirgine  matre  sumptam,  Deoque  Patri  in  odorem 
suavitatis  oblatam  Jcphle  principis  filia  virgo  typice 
praefigiiravit,  quam  idem  pater  suus  victor  de  prae- 
lio  rcdicns,  Deo  immolavit.  Unde  in  libro  Judieum 
sic  legitur(U):  Jephte  Gaiaaditis  fiigiens  t  facie 
fratrum  suorum  constiiuitur  in  principem  ob  pug- 
nain  filiorum  Animon.  Qui  rediens  post  triumphum 
propriam  immoravit  filiam  virgiuem,  quae  sibi  poal 

glossographi  ad  nomen  Disi.  Hic  emotum  e  propriii 
scde  sensiim  perturbat. 
(14)  Isid.,  Quiest.  in  Jud.,  cap.  7. 


IU5  SERMONZS.  —  SEKM.  XXX. 

vicloriain  de  iloino  siia  prima  occiirreral.  Sic  eniin  A 
votum  voverat.  ul  qnidquid  sibi  reveiienli  primiim 
occurreret  Domino  iiuiuolaret  (Judic.  xi).  Qiiis  ergo 
per  Jephlc  praenunliahntur,  nisi  Salvalor  noslcr  Do- 
minus  Jesus  Christus,  qiii  a  facie  Tralrum  suorum, 
ftcilicet  Jndseorum,  rugiens,in  genlibus  principaiuro 
accepit?  Sic  enim  de  iilo  evangelista  ait:  Jesus 
abscvndit  se^  ei  exivit  de  lemplo  (Joan,  viii).  Et  ite- 
riim  :  Jam  non  in  palam  ambulabal  Jesut  apud  Ju- 
divos,  sed  abiit  in  desertum  juxta  civitatem  qua;  £/i- 
citur  Eplirem,  et  ibi  morabatur  cum  discipulis  suis 
(Joan.  xi).  Fiigiens  ergo  a  Tacie  Judaeorum,  secun' 
dum  caniem  Tratrum  suorum,  accepit  in  gentibiis 
principatum.  Qni  etiam  omnia  bumanae  sahitis  sa- 
cramcnla  tanqtiam  juratus  exp!evil,et  quasi  filiam, 
ita  carnem  propriam  pro  salute  populi  sui  Domino  " 
obtulit.  Legimus  enim  Deo  Palri  Uiiigenitum  ju- 
rasse,  Psaliuisla  testante.  Sicutjuravit  Domino,  in- 
quit,  votum  vqvH  Deo  Jacob  (Psal,  cxxxi).  Ad  iitte- 
ram  enim  David  rex  ille  fiUus  Jesse  valde  mansue- 
tus  fuit  adeo  ut  Siiuli  malum  pro  malo  non  redde- 
derct :  erg  i  quem  idem  David  lantam  servavit  hu- 
uiililalem,  ut  illuru  regem,  se  aulem  canem  rutcre- 
tur  vel  pulicem.  Sed  non  de  illo  hic  ogit,  imo  de 
ejus  significato,  id  est  de  Ghristo.  Per  David  enim 
lypice  significatur  ille  unus  homo,  cujiis  vox  srcpe 
in  Psalmis  auditur,  scilicct  totus  Christus,  capiit 
videlicet  et  corpus,  cujus  humiiitas  et  mansuctudo 
hic  commendatur.  Juravit,  inqiiit,  Domino^  votum 
tovit  DeoJacob.  Juravit^  hoccst  qiiasi  sub  poUici-  q 
tationc  juramenli ;  votum  vovit^  id  est  firmilcr  sta- 
tuit  cx  vohmtatis  volo,  Deo  Patri  per  crucis  pas- 
sionem  acdificare  ei  domum,  id  est  sanclnm  Eccle- 
siain  acquirere,  eamque  per  proprii  sanguinis  efrii- 
8ionem  de  antiqui  hostis  manu  rcdimcre.  Jephte 
itaque  princeps,  ut  populuhi  suum  de  fiiiorum  Am-, 
mon  servitute  liberarct,  quidquid  sibi  primum  de 
domo  sua  occurrit,  id  est  filiam  suam,  Deo  immo- 
lavit .  princeps  vero  angelorum  Dei  Filius,  ul  hu- 
manum  genus  de  captivitate  diaLoli  eripercl,  pro- 
pri.im  carnem  virgincm  ac  de  Virgine  sine  peccato 
sumptam  ex  volo  voluntatis  Deo  Patri  in  ara  cru- 
cis  obtulit,  eamque  super  omnes  ccclos  exaltavit. 
Unde  Propbcta  horiatur  umncs  geiitjs  ad  laiidera 
Christi,  eamdem  ascensionem  his  verbis  pracnun-  D 
tians : 

Itegna  terrtp,  cantaie  Deo;  psnUite  Domino  (Psal, 
Lxvii).  Et  iterum  :  PsaHite  Deo,  qui  ascendil  super 
Cislum  codli  ad  orientem  (ibid.).  Psallite,  dico  ;  psal- 
lite,  inquain,  Deo,  id  est  Cliristo,  qui  asccndit  se- 
cundum  quod  bomo  cst(15).  Nam  secu.idum  quod 
Deus  est,  Palii  aequalis  est.  Ascendit,  inquit,  super 
Ci£lum  rce/i,  id  est  super  omnes  coelos  ad  dexteram 
Patris,  scilicet  super  omnes  excelsiores  creaturas, 
iit  iiihil  super  se  haberct,  nisi  Deuui  Patrem.  Ubi 
asceiidit?  Ad  orientem.  Et  unde  ascendit?  Videlicel 
ab  oriente.    Locum  exprcssit  ubi   resurrcxit ,    et 


IN  ASCENSIONE  DOMLM.  lUd 

undc  ascendit ;  quia  Jerusalom,  ubi  resurreiit  et 
unde  asccndlt,  in  orientc  est.  Yel  ascendil  ad 
orientcm  nostrx  iiliimiuationis,  id  est  ut  lumeii 
gralisc  nobis  oriri  raccrel.  Vcl  oriens  intelHgilur 
Verbum  a  Patre  genitum  cujus  virtule  ascendit  ho*' 
mo  ille.  Ascendit^  inquil,  ad  orientemyid  cst  virlutc 
Verbi  asccndit  ad  Patris  dextcram.  Unde  etiam 
Amos  propheta  ait :  jEdificavit  Dominus  in  ccclo 
asc^nsum  suum,  et  pollicilalionem  in  terra  firmavit 
(Amos  fx).  Quotidic  Deus  acdificat  ascensionem 
suam  in  ccclo,  cum  sanctos  suos  de  imis  ad  cocle- 
siia  irahit,  quibiis  ipse  praesidct,  ct  in  eis  ascendit. 
Nam  et  illud  qiiod  per  Isaiam  Dominus  clamat,  te- 
stimon.um  rcsurrcclionis  et  ascensionis  Jesu  Chri- 
sli  declarat :  Nunc  consurgam,  dicit  Dominus;  nune 
exaltabor^  et  nunc  subtimabor  (Isai,  xxxiii).  Non 
enim  solus  surrexit,  sed  multos  secum  resuscitavit. 
Ac  si  aperte  dicat :  ^'unc  exsurgamy  scilicct  a  mor- 
tuis  ;  nunc  exaltabor  in  coelo,  nunc  sublimabor  in 
regno.  Unde  iterum  Isaias  ail :  Ecce  inteUigel  servus 
meus ;  exallabiturt  et  sublimis  eril  valde  (Isai,  lii). 
Quod  utiquc  ad  ascensionem  Christi,  et  ad  gloriani 
pertinet  regni.  Hanc  in  coclo  exallalionem  Filii 
Dei  et  Virginis  Jesu  Christi  David  propheta  in  spi- 
ritu  intiiens,  ac  de  futuro  quasi  de  practerilo  io- 
qiicns,  ait  in  Psalmis: 

Dixit  Dominus  Domino  meo :  Sede  a  dextris  meis^ 
donec  ponam  inimicos  tuos  scabeUum  pedum  luorum 
(Psal,  cix).  Prophcla  quippe  naturam  deitatis  pri- 
mo  aperiens,  ait:  Domtnus  Pater  dixit  Domino 
meo,  More  nostio  loquitur  Propheta,  cum  ait:  Di- 
xii,  sciiicet  ut  homo  instrueretur,  qiiia  non  nostro 
ore  protulit,  scd  dixit  re,  id  est  eflectu ;  vel  potius 
re,  id  est  generatione.  Vel  dixit^  id  est  acternaliter 
disposuit  Domino  meOf  id  est  Filio  suo,  qui  Domi- 
nus  meus  est,  etiam  secundum  quod  honio  cst,  id 
est  ipse  homo,  non  tamcn  ex  eo  quod  homo  rst. 
Per  hoc  ergo  quod  dicit :  Dominus  Domino^  idem 
nomen  rcpetendo,  personas  discernit,  et  unam  na- 
turam  atqiie  poteiitiam  personarum  aperte  osleun 
dit.  Item  quod  ait,  Domino  meo^  hoc  deitatis  indi- 
cium  est.  Quod  vero  ait,  sede,  ct  virgam  virtulis 
iua*  emitlet  DominuSy  l:oc  humilitatis  iiidicium  est. 
Quid  dixit  Deus  Patcr  Filio  ?  Iloc  videlicet,  sede,  id 
est  post  laborein  passionis  quicftce.  Ac  si  aperto 
Deus  Pater  dicat :  Secundum  quod  homo  es,  sede , 
non  solum  in  alto,  ut  excellens  omnibus  creaturia 
domineris  ;  scd  eliam  in  occulto,  ut  iatcns  et  oc- 
cultus  credaris.  Non  enim  est  mcrces  fidei,  nisi 
lateat  quod  crcdimus.  Substrati  sunt  autem  qui  hio 
inferius,  scilicet  in  hoc  muiido,  vivunt,  et  nondun\ 
sursura  exspectant,  et  crediint  quod  non  vident^ 
llacc  est  just.lia  fidei  de  qua  ipse  Dei  et  Virginis. 
Filiiis  loquitur  in  Evangelio :  Cum  venerit  Paracle-^ 
tust  quem  ego  miiiam  9obis  a  Patre  (Joan,  xiv),  ar^ 
guet  mundum  de  peccaio ,  quia  non  crediderunt  in 
me:  et  de  jHstitiaf  quia  ad  Patrem  vado,  et  jam  notk 


(15)  Isidor.,  lib.  i  contra  Judxos,  cap.  56,  el  Glossa. 


1147  S.  MAUTINI 

videbilisme.  De  judicio  atttem,  quia  jam  priuceps 
hujus  mundi  judicatus  est  (Joan.  xvi).  Ad  Patrem, 
inquit,  vado ;  cl  jam  non  vidcbitis  me.  Ac  si  dicercl : 
fl«c  esl  jiislilia  veslra,  ut  credatis  iii  eum,  qucm 
non  videlis.  Tunc  enim  justus  ex  fide  vivit  (Galat, 
iiij ;  si  quod  non  videt,  credit.  Dum  ergo  ait  Deus 
Pater  Fiiio,  id  esl  Rcdeinptori  nostro  Domino  Jesu 
Cbrisio,  sedcy  duo  notal,  scilicet  eum  post  passio- 
uis  laborem  quiescere  ct  conregnare,  et  usque  in 
diem  judicii  quasi  in  ocrullo  esse.  Sede,  dico,  a 
dextris  meis,  \d  est  in  potioribus  meis  bonis.  Vel, 
Sfde  a  dextris  meis,  id  est  conregna  in  mea  gloria 
atqucaflernitale  (16),  liiquirant  ergoJudaii  cui  esl 
a  Deo  Patre  diclum,  scde  a  dextris  meis.  Nunquid 
angelo  diclum  fuit,  aul  archangelo,  vel  alicui  ex 
propbetis?  Nequaquam.  Nam  nullus  boruin  in  ea 
glorla  esl.  flle  igitur  quem  dignum  suo  consessu 
invisibilis  Deus  Paicr  babct,  bic  in  dexlera  ejus 
sedct.  Qui  sicut  conscssu  suo  dignus  est,  ita  na- 
tura  el  nominc  digniis  est.  Ipsum  quippe  David 
propbela  super  omnes  gentes  regnare  praevidebat, 
cum  Spiritu  sancio  edoctus  graiulanter  diccbal  : 

Hegnabit  Deus  super  gentes :  Deus  sedei  super  se- 
dem  sanctam  suam  [Psal.  xlvi).  Quasi  diceret :  Qui 
bumilem  Cbrislum  contemnunt,  sallcm  polestali 
ejus  succiimbant.  Regnabit,  dico,  Dei  ct  Virginis 
Filius  post  passionem  suam  super  orones  gentes^ 
qui  oli.ii  super  unam  Judaiorum  gentem  regnabal. 
Modo  impleta  est  hajc  propbetia  iu  Cbristo  et  in 
Ecclesia.  Deus  sedet,  inquit,  super  sedem  sanctam 
suam,  id  ett  super  orones  cobIos,  ad  dexteram  Dei 
Patris  regnans  pcr  ssecula.  Vel  sedes  sancla  sunt 
Ihroni.  dominationes,  virtutcs  coelorum  et  orones 
sancti.  Sedet  igiiur  super  sedera  sanctam  suam,  id 
est  super  omnes  coelestes  virtutcs,  et  super  sancias 
animas.  Unde  dicitur:  Anima  justi  sedes  Dei  (17). 
QuoiNodo  regnavit  supcr  geiites?  Quia  vidclicel 
principes  populorum,  scilicet  sancti  aposloli,  el 
Ecclesioe  doctores  eorumque  sequaces  congregati 
sunt,  id  esl  convencrunt  crcdendo  cum  Deo  Abra- 
ham,  id  est  cum  Chrislo,  qui  csl  Deus  Abrabae. 
Ipse  quippe  verus  Deus  est,  qiii  potenler  susciiavil 
de  lapidibus  filios  Abrabae  (Matth.  iii).  Deus  certe 
de  lapidibus  Abrabae  «iios  suscitavil,  qiiandolapi- 
dca  Judaeorum  corda,  qui  jam  pene  in  incredulitatc 
IDortui  crant,  ad  amorem  cl  fidem  sui  convcrtit. 
Qui  recte  in  Cbrislum  credit,  per  fideni  filius  Abra- 
hae  exislit.  Revera  dc  morle  ad  vilam  surgil,  qui 
fidem  suam  in  Christum,  qui  est  vera  vila,  ponit. 
Quasi  ergo,  expulsis  Judaeis,  gentes  ab  Orientc  et 
Occidente  venientes  in  filios  Abrahae  succedunl  ha- 
beiUes  promissiones. 

Ilanc  profecto  Judaeorum  repulsionem  et  gcnliura 

!i6)  Isid.,  ubi  supra,  c.  57. 
17)  Persistit  Mariinus  in  peciiliari  lectionc,  *e- 
d€$  Dei^  quamvis  Beda  bic  et  Glossa  collateralis 
aliam  communiorem,  sedes  sapientia:  retineant,  se- 
quentes  Augustinum  in  huns  psaluium. 
(18)  Incrcdibile  ccrlo  videbilur,    nisi   tanquain 


LEGIONENSIS  1148 

A  vocationem  Dcbbora  (18)  propbetissa  typice  pracfi- 
gnravil,  cum  Sisaram  scilicct  bostem  Judxortiiii 
non  in  inanu  viri,  sed  in  manu  feininsc  tradendiiiii 
praedixit.  Sio  eiiim  in  libro  Judicum  legitur:  Deb' 
bora  prophelissa  judicabat  populum  in  illo  lempote^ 
el  sedebat  sub  palma  inter  Rama  et  Bethel  in  monte 
Ephraim.  Ascendebantqne  ad  eam  filii  Israel  ih 
omne  judicium  (Judic.  v).  (19)  Debbora  quac  iiiter- 
prclalur  apiSf  sivc  loquela  in  prophetia  et  foruu 
accipienda  cst,  de  qua  scribitur :  Quam  dulcia  fan^ 
cibus  meis  eloquia  tua,  super  mel  ori  meo  (PsaL 
cxviii).  Considcremus  ilaque  ubi  locus  propbetiae 
esse  dcscribitur.    Sub  palma^  inquit.   Sub  palroa 

quippc  sedcm  babct  prophetia ,  quia  quos  suis  in- 
stitulionibus  erudit  ad  palmam  supernae  vocalionis 
adducit.  Inler  medium  autem  Rama  ct  Betbcl  sc« 
dere  dicilur  propbetia.  Rama  interprctatur  exceisa^ 
Bctbel  aiitem  domus  Dei.  Ulique  quia  nos  intra  do^ 
mum  Dci  positos,  non  quae  in  tcrra  siint,  quaercre 
docct,  sed  quac  in  coelis.  Uacc  scilicet  Debbora, 
quae  interprctatur  p^ophetla^  mlsit  et  vocavit  ad  se 
Barac.  Barac  enim  inlerpretatur  coruscalio.  Coru- 
scatioquidem  babet  lucein,sed  non  permanenlem: 
ad  modicum  enim  temporis  splendet  et  deficit.  H\q 
ergo  Barac  formam  gerit  prioris  populi,  id  est  Jui 
daici,  qui  primo  omnium  per  prophetiam  vocalus 
et  invitatus  ad  audienda  Dci  eloquia,  refulsit,  qu^ 
in  legis  splcndore,  et  brevi  tempore  coruscavit; 
sed  non  diu  permansit.  Cum  ergo  dixisset  Debbora 
Q  ad  Barac,  id  cst  propbctia  ad  Judaicum  populum : 
Tibi  prdpcipit  Doniinus  Dcus  Israel  ut  ascendas  iu 
monle  Tbabor  ei  accipias  tibi  virorum  decem  xniU 
lia  ;  respondit  Barach  ex  persona  Judaici  popuU  aJ 
propbetiam.  Non  ascendam,  inquit,  nisi  tu  ascen- 
deris  mecuro.  Dicit  ei  l)ebbora:  Ibo  (ecicm,  $ed 
non  repulabitur  tibi  victoria  in  via  qua  incedis,  quia 
in  manu  muUeris  tradet  Dominus  Sisaram  (Judic. 
iv),  evidenlcr  ostendens  quia  non  est  aipud  illum 
populum  primatus,  nec  permanct  apud  eum  victo« 
ria  ;  sed  apud  Jael,  mulierem  scilicet  alienij^eoam» 

id  cst  sanctam  Ecclesiam.  Nam  Jael  mulier  ista 
alienigcna,  in  cujus  nianu  facta  est  victoria»  figu- 
ram  tcnet  Ecclcsiae  ex  gentibus  congregalx.  Jael 
ilaque  ascensio  interpretatur,  quia  per  Ecclesiam 
ad  coelum  ascenditur.  Istu  Sisaram  hostem  clavo  m 
tcmpora  illius  infixo  interfccit,  id  est  crucis  acu- 
mine  et  virtute  diaboluni  interemit,  quod  Barac, 
id  est  Judaicus  populus,  facere  non  potuit.  Sola 
enim  Jael  alienigcna.  id  est  saocla  Ecclesia,  per  li- 
gnum  crucis,  in  quo  spiritualibus  sacramentis  cre- 
dentium  salus  est,  fidei  bostem  afOigil,  quem  deind« 
mortuum  pellibus  tcgit,  id  est  inclusum  in  cama- 
lium  hominum  cordibus  derelinquit.  Non  enim  la- 

testes  oculati  asseveraremus  esse  horoinem  tam 
supinae  ignorantiae,  qui  ms.  hic  et  Infra  in  loto  ca- 
piie  correxisset,  Delbora  pro  Dehbora^  ui  restitui- 
nius,  substituens  haud  ob  aliam  causam  quam  ul 
alleri  exemplari  euni  conformaret. 
(10)  Isid.,  Qua:st.  in  Judic,  c.  2. 


1149  SEflMONCS.  —  SCKM.  X\X.  IN  ASCENSIONE  DOMLNf.  ^  Ii50 

tcl  hostis  anliquus,  n!si  in  comiplil>ilila!c  vitse  vi-  A  num  viderant,  cnarrassent,  tamen,  ut  ait  Marcus 

xvi) 


ventibus,  el  peccata  mortulia  perp-tranlilius.  Qui, 
dum  pravc  viventes,  segregantur  a  corpore  Chrisli» 
efliciuntur  membra  diaboli 

JuiUei  ceite  Chrislum  negantes,  membra  sunt 
diaboli,  sicut  inter  cactera  Jonnnes  cvangolisla  in 
pcrsona  Dci  et  honiinis  Jesu  Christi  angclo  Siuyrnaa 
Ecclcsiae  ail  in  Apocalypsi :  Ucce  dicil  primus  et  no- 
vUsiinus,  qui  fuil  mortuus  et  vivil :  Scio  opera  (ti/i, 
paupertatem  et  Iribulationem,  $ed  tamen  dives  es,  et 
blasphemaris  ab  his  qui  dicunt  Judwosesse^  et  non 
$unt,  $ed  sunl  Stjnagoga  Satanm  {Apoc,  ii).  Ac  si 
aperte  dicat  :  Ille  qui  secundum  divinitalem  primus 
est  et  novissinms,  et  qui  secundum  humanilatem 
ruit  mortuus,  dans  nobis  excmplum,  quod  pro  eo 
del)eamus  mori,  etnunc  vivit  resuscitatus  delerna-  ' 
liter  immortalis  et  impassibilis  dicit  hscc  :  0  tu  epi- 
6Co;e  Smyrnensis  Ecclesix,  scio  tribulationem  quam 
tu  libenter  cum  tuis  subjectis  pro  me  patcris,  et 
paupertatfem  tuam  vidco,  quia  exspoliatus  es  exte- 
rius  a  perseculoribus ;  sed  tamen  divcs  es  interius 
\irtulibus,  et  blasphcmar.s  ab  his  qui  sc  dicunt 
Judaeos  esse  et  non  sunt,  sed  potius  sunt  Synagoga, 
idestcongregatioSatanx.  Jam  ergoperfidem  Abrahae 
non  sunt  Judsei,  id  est  coiifessores  Chrisli ;  sed  per 
blasphemiam  et  obstinatam  pcrfidiam  sunt  habita- 
lioet  cubile  diaboli.  Ablalum  est  ab  eis  rcgnum  Dei, 
et  datum  est  genii  racienti  fructus  ejus  (Matth,  xxi). 
Ad  hoc  itaque  Dci  Filius  de  sinu  Patris  in  uterum 


cvangelista,  non  crediderunt  eis  {Marc,  xvi).  Nec 
mirum  si  mulierum  vel  condiscipulorum  verbis  Q- 
dem  aposloli  non  allribuebant,  cum  et  ipsum  Dei 
et  Yirginis  Filium  ac  magisirum  suum,  cum  quo 
tam  longo  tempore  prius  fuerant  conversali  in  me- 
dio  stantem,  et  eis  pacem  offerentem  {Luc,  xxiv), 
pedcs  et  manus  oslendentem,  clavorum  ct  lanccse 
vulnora  demonslranlein,eosqueutipsuin  palparent, 
iiivitantem,  seque  ipsumesse,  quemanie  passionem 
suam  vidcrant  mortuos  suscitanlem,  leprosos  mun- 
dantem,  cxcos  illuminantem,  turbis  praedicantem, 
et  caetera  miracula,  quse  nemo  alius  fecerat,  facieii- 
tem,  post  tradltionem  in  cruce  pendentem»  in  mo- 
numento  linieaminibus  involutum  per  triduum 
quiescentem,  de  mortelertia  die  resuscilatum,  pro- 
prio  ore  protestaiitem  ac  dicentem  :  Ego  <tfm,  no'' 
litetiwere(Matth.  xxviii);ettainenperfectenon  cre*Jc- 
bant  ipsum  esse,  Luca  evangelista  testante,  qui  ait : 
Adhucillis  non  crcdentibus^  et  mirantibus  proi  gaudio^ 
dixit  cis  :  Habetis  hic  aliquid^  quod  manducetur?  At 
ilH  obluterunt  ei  parleni  piscis  assi  et  farum  mellis, 
Et  cum  manducasset  coram  ei$,  $ttmens  reliquiat 
dcdit  ei$.  Et  dixit  ad  eos  :  Ucec  sunt  verba,  qux  lo» 
cutus  sum  apud  vos,  cum  adhuc  essem  vobiscum 
(Luc.  xxiv). 

Quid  inter  hacc,  fratres  charissimi,  animadverti- 
tis?  Quare  sancti  aposloli,  qui  tam  cvidentissimis 
argumentis  instructi  erant,  de  Christi  resurrrectione 


intemeralae  Virginis  descendit,   ut  omnem  planta-  ^  dubitabant?  Cur  etiam  Deus  et  homo  Jesus  Cbristus 

tionem,  quam  Deus  Pater  non  plantaveral,  id  est       '    '  '  

opera  diaboli  quae  in  cordibus  hominum  convalue- 
rant,cradicaret  (Matth,  xv),et  per  apostolorum  prae- 
dicationem  filios  Dei,  qui  erant  dispersij  in  unum  coth 
gregaret  (Joan,  xi). 

Postquam  ergo  mysterium  victoriosissimae  pas- 
sionis,  sepuluirae  ct  resurrectionis  consummavit  ac 
scipsum  vivum  et  veruin  in  multis  argumenlis  per 
dies  quadraginta  discipulis  evidcnter  manifestavit, 
Novissime,  ut  ail  Marcusevangclista,  hoccslhodierno 
die,  recumbentibus  eisdem  undecim  disciputis  apoa- 
ruit,  et  esprobravit  increduhtaiem  iltorumt  et  duri* 
tiam  cordis;  quia  his  qui  viderant  eum  resurrexisse , 
non  crediderant  (Marc,  xvi).  Rccte  medialor  Dei  ct 


eleclos  ante  conslitutionem  mundi  discipulos,  pcr 
quos  cum  Patre  et  Spiritu  sancto  Ecclcsiam  suam 
doccre  decreverat,  tandiu  in  fldc  dubilare  pcrmilid- 
bat?  Ocnli  enim  illorum  tenebantur  ne  eum  agnoscs' 
rent  (ibid.),  Nunquid  ad  ipsorum  reprobationem  vel 
damnationem?  Nequaquam.  Imo  ad  nostram  erudi- 
tionem.  Nam,  ut  ait  beatus  Cregorius,  dubitatutn 
est  ab  illis,  ne  dubitaretur  a  nobis.  Dum  illi  ad  Q- 
dein  diu  inspiciendo,  tangendo  et  palpando  redu- 
cuntur,  nos  de  illorum  dubilatione  solidamur.  Ideo 
quippediscipulis  in  Emmaus  euntibus,  et  deChristi 
resurrectione  dubitantibus,  alla  est  ostensa  eiflgiei» 
ne  euin  nisi  *in  fractione  panis  cognoscerenl ,  ul 
omnes  intelligant  se  Christum  non  agnoscere,  nisi 


hominu.n  Jesus  Christus  post  resurrcctionem  suani  D  fuerintparticipescorporiscjus,  idcstEcclesiae,cuju9 

unilatem  commendat  Apostolus  in  fragmcnto  panis» 
dicens  :  Unus  panis,  unum  corpus  multi  $umu$  in 
ChrislO'(I  Cor.  x).  Nam  panis,  qucm  in  nomine 
Domini,hoc  est  in commemoratione  passionis illius» 
frangimus,  corpus  ejus  est ;  et  calicem,  qMcm  pota- 
mus,  sanguinis  ipsius  cst.  Cum  igilur  benedictum 
panem  Dei  et  Virginis  Filius  a  mortuis  resurgcns, 
discipulis  porrigit,  aperiuntur  oculi  eorum,  ut  eura 
.'^gnoscant,  removetur  impedimentum,  quod  a  Sa- 
i;ma  in  oculis  eorum  eral,  ne  agnosceretur  Jesus. 
Ille  qiioque,  qui  verbum  salutis  tollit  de  cordibus 
audientium,  ne  crcdentes  $alvi  fiant  (Luc.  tiii),  ipse 
iir.pedit  oculos  discipulorum ,  ne  Christum  agno* 
scani.  Domiir»!s  igiiur  permillH  inessc  ocuUs  illo- 


de  incredulitateetduritia  cordisdiscipulos  incropat, 
quia  videlicet  his  qui  viderant  eum  resurrexisse , 
uon  credidcrant.  Nam  cum  sancl»  mulicres,  quae 
cum  aromatibus  ad  monumentuni  ipsius  vcneranl, 
duos  angelos  in  vestibus  albis  unum  ad  caput  et 
iinuin  ad  pcdes,  ubi  positum  fuerat  corpus  ejus,  vi- 
disscnl  (Joan.  xx),  et  ab  cis,  quod  jam  viveret,  au- 
dissent,  ethacc  omniadiscipulis  nuntiassent,  nou 
stalim  eis  crediderunt,  iino  ante  illos  verba  i&ta 
lanquam  deliramenta  visa  fuerunl  (iLuc.  xxiv).  Duo 
eliam  illi,  quorum  unuserat  Cleophas,  in  Emmaus 
euiiles,  cum  eum  in  fractione  panis  cognovissent, 
et  eadem  hora  surgentes  in  Jerusalcm  regressi  es- 
icnt,  ct  qiiac  gesta  crant  in  via,  vel  qiioiuodo  Domi- 


Ii5t  S.  MARTIM  LEG10NENSI9  1151 

rtim  hoc  iin|)cilimciitum,  doncc  vcniatur  ad  panis  A  pro  justilia  nssanlur,  illic  vera  duicedine  saliabaii- 

fur.  Dum  cr$[o  vulm*rum  cicatrices  ostendit,  inflde- 


sacramentum.  Sed,  partiripalaunitale  corporisChri 
8li,  nurcilur  impedimentum  inimici,  ut  post  resur- 
rcctionom  possit  Chrislus  agnosri.  Subtrahilur  in- 
tcrca  carnalibus  oculis  spccics  inrirmitalis,  utmen- 
tibus  incipiat  apparcrc  gloria  rcsurrectionis. 

Undii  subdilur  :  El  dixeruni  ad  invicem  :  yonne 
cor  noslrum  ardens  erat  in  nobis,  dum  hqueretur  in 
ria  et  aperiret  nobis  Scripiuras?(Luc,  xxiv.)  Qiiem 
iii  expositione  S.riplurariim  non  cognoverunt,  in 
panis  fraclioiic  cog::oscunt,  quia  non  auditores  legisy 
sed  factores  justificabuntur  {Rom.  ii).  Mcliusquippc 
Tciilas  inleliigitur  t>ona  opcrando  quam  audicndo. 
Audito  itaque  scnnone,  cor,  priusiorpore  increduli* 
tatis  ct  timoris  frigidum,  igne  sancti  Spiritus  est 


lilatis  viilnus  sanavit.  Quas  cicatrices  ct  tunc  senrt- 
vtt,pt  in  judicio  ostensurus  est.Quare?  Primo  Tide*  ' 
iicet  ad  fidem  rcsurrcctionis  instruendam ;  deinde 
ut  Patri  pro  nobis  siipplicans,  quale  genus  mortii 
pro  hominlbus  pertulerit,  semper  ostendat.  Tertic 
ut  sua  niorle  rcdemptis,  qiiam  misericordilcr  som 
adjuli  proposilis  eisdcm  niortis  indiciis  iniioat. 
J^oslrcmo  ut  in  judicio  quam  juste  dainncntur  ini-» 
pii  diMiuiitiet,  oslcnsis  qiia;  ab  illis  acccpit  Yulne- 
ribus.  Non  crgo  ei  impotentia  curaiidi  cicatrices 
s'Tvavil,  scd  ut  pcrpeluum  victorix  suae  circumfer- 
rct  tritimphum.  Oaincs  igitiir  su.ne  resurrectionii 
ambages  aufcrt.  Visus  ct  tacttis  cst  a  disclpuiis,  co* 


acccnsum,  ut  jam  superno  desiderio  ardcat,  et  ad      medit  ct  bibitposl  rcsuirectionem  corain  eis  ;  etne 


crcdcndam  vcritalem  se  extcndat.  Quod  (20)  prse- 
ceptis  homo  instruitur,  quasi  tol  facibiis  inflamma- 
tur.  Posl  rcsurrcctionem  suam  Dominus  in  corpore 
suo  diio  diversa  ostendit,  corpus  videlicet  suum,  et 
palpal>i!e  cjusdcm  natunc  ut  ad  ndein  credentcs  in- 
rormarcl,  ct  incorruptihile  alterius  glori.x  ut  ad 
prxinium  invilarct.  Novcrant  apostoli  Christum 
fiiisse  vcrum  Deum  ct  vcrum  hominem ;  sed  post- 
quam  mortuu8cst,non  crcdebant  tcrtia  die  potuisse 
veram  carncm  de  scpulcroresurgcre.Putabanlergo 
sc  spiritum  vidcie  quem  emisit  in  passione.  Sed 
Domiiius  aurcrl  hunc  crrorcm,  diccns  : 

Videie  mamis  mcas  el  pedes  meos,  quia  ego  ipse 
sum  (f^uc.  \xiv).  Blultis  documcntispersuadel  rcsur- 
rcetioncm  suain,  scipsum  prxbeiido,  oculis  viden- 
diim  cl  manibus  contrcctandom.  Qui  cum  palpanJo 
ossa  carnciiique  prxmonslrat,  statuni  suae  ac  no- 
str;c  rcsurrectionis  significat ;  in  qua  corpus  nostrum 
ct  sublile  crit  per  cflcctum  spirilualis  potentix,  ct 
palpabilc  per  vcritatem  naiurx.  Ad  insinuinduui 
ergo  veritatem  suic  resurrcclionis,  non  solum  tangi, 
scd  ciiam  convcsci  voltiit  :  non  quod  nos  vci  ipse 
post  rcsurreclioncm  cibis  indigcamus,  sed  utvcrum 
corpushabere  monstrarct.  Manducavit  igilur  pole- 
st:'.te,  non  necessitate.  Alitcr  eiiim  absorl>ct  aquam 
terrasiliens,  alilcr  radius  solis  culcns.  llla  videlicet 
indigentia,  iste  polentia . 

Obtnlerunt  ei,  inqiiit  evangelista,  partem  piscis 
dsii^  et  favum  mellis.  Piscis  assus  ips^  Mediator  Dim 
ct  hominum  est  pro  salute  liominum  sine  peccato 
passus,  in  aquis  humani  gcncris  invcnlus,  laquco 
pTseculoriim  cnplus,  tcmpore  passionis  assatus. 
Ipse  nobis  est  in  resurrectione  favus  mellis  factus. 
Mel  in  ccradivinilascst  inhumaita  natura.  El  cum 
manducasset  coram  eis,  sumens  reliquias  dedit  illis. 
lii  hiijus  mcllis  comeslionc  flgiiratur  quia  in  cor- 
porc  suo  ilios  ailaeternam  suscepitquiclcm  qui,  cnm 
iribiilaliones  pro  Dco  patiimtiir,  nb  amorc  interna^ 
dulccdinis  iion   rcccdunt.  Qui  hic  tribulationibus 

(20)  Quot. 

(21)  CoriTCtushic  locus  csl  ab  co  obcnecalissi.mo 
liomiiiccujus  s?ppeineminiiiins;  ciim  nis.  iii:inircste 
kgcret,  vagantcs,  ut  omncs  ct  ipsr:  Mag.  Crrg.  qui 


in  aliquo  sensus  humanos  ludiflcnftse  yiderctur, 
Scripturas  ad  nicdium  deducit,  et  sensus  intelligeiidi 
cas  discipulis  apcrit,  diccns  :  Necesse  esl  impleri 
omnia  qua:  scripta  sunl  in  lege  Moysi^  el  prophetis , 
et  Vsalmis  de  me,  ut  si  niagicis  artibus  videatur 
potuissc  quod  voluit,  sicut  pagani  dicunt;  iion 
vidoalur  prophelari  poiuissc,  antcquam  natus  fiterit. 
ILxc  idco,  rralrcscharissimi,  de  verissima  Ghristi 
resurrectionc  ct  discipuloruro  necessaria  ac  dispen- 
sativa  dubilationc  huic  sermoni  coiijunximus»  ut 
facilius  inlelligero  valcat  charitas  vestra  quam  ra- 
tionabililer  Dcus  et  homo  Jesus  Cbrislus  ccelum 
'  asccnsurus,  de  incredulitate  et  cordis  duritia  cos 
incrcpavcrit.  Qiiarc?  Yidelicet  utaufcrretur  deilio- 

^  rum  cordibus  lapidum,  ct  sUcccderet  cor  carneutn, 
charitate  Dci  et  proximi  plenum.  Scquilur :  Euntes 
in  mundum  univcrsum ,  praadicate  Erangelium  omui 
creatura:  (Marc.  xvi).  Super  huiic  versiculuin  spi- 
riluali  dulcedine  plcnum  quid  Iieatus  Uicronymus 
dicat  audiamus  :  Ante  adventum  saiicti  Spiritiis 
crant  npostoli  lanquam  vasa  limosa,  hoc  e&t  de  limo 
formafa ;  nunc  vero  per  ignem  sancti  Spirilus  soIi« 
data,  illis  dicitur  :  Euntes  in  mundum  universum* 
pradieate  Evangelium  omnt  creatura,  id  cst  oinni 
nntioni  gentium,  quse  habet  ali;|uid  comiininc  cuni 
omni  crcalura.angclisscilicct,  peccatoribus,  ligiiis, 
lapidibus  igni  ct  aqua,  calido  et  frigido,  humido  ct 
nrido,  quiahomo  minor  mundiis  diciiur.  Anlcaoniin 

[)  dictum  fuerat  :  In  viam  gentium  ne  abieritis  (M attk, 
x),  ut  scilicct  apostolorum  prius  a  Judaea  repuhia 
prxdicatio,  tuncgentibus  in  adjutorium  Cerel  cum, 
ad  su»  dainnalionis  testimonium,  hanc  illa  superba 
repulisset.  IIoc  loco  typice  convenire  p  tlesl  quod 
Dominus,  cnumeratis  quibusdam  potcntise  suae  ope- 
ribiis,  quasi  sub  quadain  incrcpatit  ne  beato  Job  lo- 
quitur,  dicens  : 

*  Quis  pra*paratcorvo  escam  suam,  quando  puUi  ejus 
ad  Deumclamant  ragientes  (9\)  eo  quod  ncn  habeant 
cibos  (Job  xxivin).  Bealus  Grcgorius   ma[;iue  in 

transcribitiir.  atque  infra  scmpcr  repelilur  liic  ct 
in  alio  iiis.  nisi  iii  tcxtu,  in  quo  corruptc    posuit 

vagienles. 


lt[;5. 


SERMONES  —  SERM.  XXX.  IN  ASCENSIONE  DOMINI. 


iisa 


Ghrisli  Ecclesia  rcverenlix  accedat,  ct  secimdum  A  diu^  perfidia  se  $tringente,  jejunatit.  Qum  omnia^ 


datam  sibi  a  Dco  sapientiam^iunc  nobis  vcrsicnlum 
exponat.  Quid  enim  aliud  corvi  puUorum  nomine^  nisi 
plebs  Judaica  nigra  per  infidelitatis  culpam  designa- 
ttf r  ?  Pfam  puUi  ejus  ad  Deum  clamare  referuntur^  nt 
tidem  corvo  a  Domino  esca  pra^paretur  ,  quia  nimi' 
rum  sancti  ap$§toii  plebis  Israeliiica'  carne  generati, 
dum  pro  gente  sua  preces  ad  Deum  funderent,  qua:^i 
pulli  corvorum  eumdem,  de  quo  carnaliter  nati  sunt^ 
spirituali  intelligentia  parentem  populum  paverunt, 
Pulli  quoque,  id  est  sancli  apostoli,  non  in  se  prasu- 
munt,  sed  in  viribus  Redemptoris  sui.  Lnde  bene  di- 
citur :  «  Quando  pulli  ejus  ad  Deum  clamant,  »  A't7 
enim  sua  virtute  se  posse  sciunt  :  et  quamvis  anima- 
fum  lucra  piis  volis  esuriant,  ub  illo  tamen,  qui  cuncta 
per  eos  inlrinsecus  operalur,  hoc  fieri  eToptnnt,  Vera 
enim  fide  compreliendunt  quia  i  neque  qui  plantct, 
est  aliquid,  neque  qui  rigal,  scd  qui  incrementum  dat 
Deus  (1  Cur.  iii).  *  Unde  ipse  ail  in  Kvangelio  :  c  Sine 
menihilpolestis  fnccre  (Joan.  xv).  ilgilurdum  puUi 
tjus  clamanly  corvoeacapra^paratur;  quia,  dum  saKCti 
apostoli  exoranty  piebs  duduin  perfida  ad  fidei  cogni- 
tionem  ducitury  et  ex  pradicatione  filiorum  quasi  ex 
pullorum  voce  satiatur,  Illud  tamen  in  hoc  versu  de- 
bemus  solerter  intuerif  quod  huic  corvo  primum  puUis 
clamantibust  et  postmodum  vagantibus  dicitur  esca 
prwparari,  Clamantibus  namque  puilis  esca  cotvo 
pra-parata  est^  cum  pradicantibus  apostolis  ver» 
%um  Dei  Judxa  audiens,    modo   in .  tribus  miUibus 


quia  solius  divinie  potenlia:  virtus  operatur^  reete  rfi- 
fiVur :  I  Quis  pra^parat  corvo  escam  suam^  quando 
pulUejusad  Deum  clamant,  vagantcs,  eo  quod  non 
habeanl  cibos  ?  »  Subaudis,  nisi  ego,  qui  infide'em  po- 
pulum,  filiis  suisexorantibus,  tolero.etpradicantibus 
pasco,  atque  ad  alia  vagantibus,  converlendum  quan- 
doque  in  fine  sustineo  ? 

Est  et  aliud,  quod  de  corvo  moraliter  possit  intelli' 
gi,  Editis  namque  puUis,  ut  fertur,  escam  ptene 
prwbere  dissrmulat ;  priusquam  plumescendo  nigres- 
cant,  eosque  inedia  afpci  patitur,  quoadusque  in  iUis 
per  pennarum  nif^^edinem  sua  similitudo  vidcatur. 
Qui  huciUucque  vagantur  in  nidum,  et  ciborumex- 
petunt  ajperlo  ore  subsidium.  At  cum  nigrescere  coe^ 
perint^  tanto  eis  prabenda  alimenta  ardentius  requi» 
rit,  quanto  illos  alere  diutius  distulit,  Corvus  profe- 
cto  est  dcctus  quisque  pradicator,  qui  magna  voce 
clamat^  dum  peccatorum  suorum  memoriam  atque 
cognitionem  infirmitatis  propria  quasi  quamdam  co^- 
loris  nigredinem  portat,  Cum  quidem  nascuntur  in 
fide  discipuU,  sed  fortassc  adhuc  considerare  infir^ 
mitatem  propriam  nesciuut,  fortasse  a  peccatis  pra" 
teritis  memoriam  aiertunt,  et  per  hoc  eam  quam  assu^ 
mi  oportet  contra  hujus  mundi  gtoriam  humilitatit 
nigredinem  non  ostendunt :  tt  velut  ad  accipiendai 
escas  os  aperlunt^  eum  doceri  de  secrelis  sublimibui 
quwrunt,  Sed  eis  doctor  suus  alimenta  prcEdicationum 
subiimium  tanto  minus  tribuit^  quanto  illos  peccata 


\Act.  ii),  mo(/o  in  quinque  mUUbus  spirituaU  est  intel-  q  prscterUa  minus  digne  flere  cognoscit.  Exspectat  quip^ 


ligentia  satiata  (Act,  iv).  Sed  cum  reproborum,  Scri- 
barum  scilicet  et  Piiarisworum,  atque  sacerdotum^ 
multitudocrudeUtatem  suam  contra  prmdicantes  exer- 
ceret,  et  quasi  puUorum  vitam  necaret ,  idem  puUit 
id  est  sancti  apostoU  per  universas  mundi  partes  dis- 
ptrsi  sunt,  Lnde  et  eisdem  carnalibus  patribus,  sci- 
licet  Judwis^  apostoli  dicunt  :  c  Vobis  quidem  opor' 
tuerat  pri.num  loqui  verbum  Dei ;  sed  quia  repulistis 
illudt  et  indignos  vos  judicastis  aterna:  vitic,  ecce 
convertimur  ad  gentes  (Act.  xiii). »  Procul dubio  scie- 
bant  apostoU,  Synagogfe  secundum  carnem  fiUi^  quod 
postquam  gtnliUias  crederct^  etiam  Judaa  ad  fidem 
reniret,  sicut  scriptum  est:  c  Donec  ptenitudo  genlium 
intraret,  et  sic  omnis  Israeisalvus  fieret  (l\om,  xi).» 


pe  atque  admonet,  ut  a  nitore  vila;  prasentis  priuspcr 
poenitentio!  lamenta  nigrescant,  et  tunc  demum  con^- 
grua  prwdicationis  subtiUssima  enutrimenta  perci' 
piant.  Corvus  in  puUis  ora  iniUantia  conspicit,  sed 
ante  in  eis  pennarum  nigredine  indui  corpus  qua'rit : 
et  discreius  doctor  interna  mysteria  eorum  sensibus 
non  ministrat,  quos  adhuc  ab  hoc  swculo  nequaquam 
se  abjecisse  considerat,  Quanto  igitur  disripuU  exte^ 
rius  per  cultum  vita  praisentis  quasi  minus  nigri 
sunt,  tanto  per  cibum  verbi  interius  minus  replentur. 
Et  quo  se  a  corporaii  gtoria  non  evacuant^  eo  ab  spi  • 
rituaii  refeciione  jejunant.  Si  vero  in  confessione' 
vita:  prwleritiv  lamenti  sui  gemitus  velut  nigrescentei 
plumas  proferantf  iUicoin  conlemplationem  d^  clor  ad 


Quia  igilur  sancti  aposloU  prius  summcpere studuc'  D  escam  de  sullimitus  defercndam  quasi  pulUrumre'^ 


runt  audientibus  pra'dicare^  et  postmodum  resistenti" 
bus  erempla  conversa:  gentililatis  ostendere ,  quasi 
esurientespuUi  huic  corvo  nigrai,  id  est  perfida^Judwa:^ 
escam  suam  et  prius  clamando.et  postmodum  vagando 
quivsierunt.  Unde  enim  per  universum  mundum  ra- 
fjanlur  puUi^  inde  corvus  escam  suam  inrenit ,  quia^ 
ium  per  laborem  apostolorum  conversam  ad  Deum 
gentiiitatem  Judaicus  popnlus  respicit,  ad  ^xtremum 
quandoque  stutiiliam  sua;  infidelilalis  erubescit,  Et 
tunc  Scripturoj  sacra  sententius  inteUigit,  cum  prius- 
quam  sibi  eas  gentibus  innotuisse  cognoscit,  atque  ex- 
pleta  vagation}s  puUorum  ad  percipienda  sacra  eioquia 
os  cordis  aperit;  quia^  peractis  in  mundum  cursibus 
tvostolorum,  scro  ea  spiritualiter  pcrcipit  a  quibus 


fectionem  cogilans  corvus  volat,  eisque  inhiantibus  in 
ore  cibum  revocat,  dum  ex  ea  inteUiqenlia  quam  coe* 
perit,  esurientibus  discipuUs  allmenta  vitai  loquendo 
subministrat,  Quos  tanto  ardentius  de  superioribui 
reficit^  quantoverius  a  mundi  nilore  nigrescere  pa^ni" 
tentia:  lamentatione  cognoscit»  PuUi  autem,  dum  ni* 
gro  se  pennarum  colore  vestiunt,  de  se  et  volatum 
promittunt;  quia  quo  magis  discipuli  abjecla  de  s€ 
seniiunty  quo  magis  sese  despicientes  affiigunt^  eo 
amplius  spem  sui  profectus  in  altiora  poUicentur.  Vn» 
de  et  curat  docior  feslinaniius  alere  quos  jam  per 
qua*dam  indicia  prwvidet  posse  et  atiis  prodetse. 
Ilinc  enim  Timotheum  Paulus  admonet,  velul  plw 
mcsccntcs  puUcs  solUcilins  nti/rire,  dum  dixit:iQua 


1155  S.  MARTINI 

audisti  a  me  per  mullos  tesles,  hcrc  eommcnda  (22), 
fidelibus  homiuibus,  qui  idonei  erunt  el  alios  docere 
(II  Tim.  ii).  »  Qu(B  doclrince  discrelio  dum  cante 
a  pradicatore  custoditur,  ei  divinitus  largior  praS" 
dicationis  copia  datur.  Dum  enim  per  charitatem 
eompati  a^iciis  disciputis  novit,  dum  per  discretio- 
nem  congruum  doctrince  tempus  intelligit^  ipse  non 
solum  pro  se,  sed  etiam  pro  eis  quibus  laboris  $ui 
studia  impendit,  majora  intelligentioi  munera  per- 
CipiL 

Dignum  csl  Uaqiie,  fralres  charissimi,  ul  omni- 
potenti  Dco  gralias  rereramus,  qui,  dum  corvo,  id 
«st  Judaico  populo  ob  inndeiitatis  culpam  nigro,  ad 
ildem  in  fine  mundi  vcnturo  escam  suam,  id  est 
spiritualcm  intelligentiam»  clamanlibus  ad  eum  pul- 
lis,  apostoiis  scilicet  pncdicantibus,  prseparavit,  nos 
per  ipsorum  vagationem,  qua  pcr  universum  niun- 
dum  dispersi  sui.t,  ad  snae  fidei  cognilioncm  pcr- 
duxit.  Persequentibus  Judseis,  a  propriis  scJil)US, 
Sicut  dictum  est,  sunt  repulsi,  et  ad  nostram  cru- 
ditioneni  longe  latcque  vagali.  Sed  Redeniplor 
noster  ca^Ium  ascensurus,  hujus  corvi  pullis,  san- 
clis  videlicel  apostolis  sccimdum  carneni  Judscac  iU 
liis,  quid  dicat  audiamus  :  Euules  in  mundum  uui* 
versum  pradicate  Evangclium  omui  creaturx  (Marc, 
XVI),  hoc  est  omni  nationi.  Et  adjecil  :  Qui  credi- 
derit  et  baptizatus  fuerii^  salvns  erit.  Ac  si  dice- 
ret  :  Qui  ea  fide  crediderit,  qua^  pcr  dilcctionein 
opcratur,  srilvuserit  (25).  Salvus  procul  dubio  erit 
qui  recte  fidei  digna  opera  jungit.  Qui  vero  non  cre- 
dideritf  condemnabiiur.  Incorde  rcspicitDcus  fidem, 
nbi  se  non  possunt  homines  excusare ,  qui  ore  si- 
mulant  verilatcm,  et  corde  retinent  erroris  impie- 
tatem.  Unde  ait  beatus  Isidorus  nosler  patronus 
(24)  :  Vacua  est  sine  operibus  fides,  el  frustra  sibi 
de  sola  fide  blanditur  qui  bonis  operibus  non  orna" 
tur,  Nonnulli  fide  tantum  Christiani  sunt,  opere  vero 
a  Christiana  doctrina  disse:itiunt. 

Seqiiitiir  :  Signa  autem  eos^  qui  crediderint ,  ha:c 
sequentur  :  In  nomine  meo  da^monia  ejicienl ;  linguis 
loquentur  novis^  serpentes  lollent,  Nunquid  ergo,  si 
h%c  signa  corporalia  non  facimus,  fideles  non  su- 
mus?  Sed  h.xc  signa  in  cxordio  nascentis  Ecclcsix 
necessaria  fuerunt,  ut  fides  miraculis  nutriretur. 
Ecclesia  autcm  jam  in  fide  confirmata,  signa  non 
sunt  necessaria  (25).  Hodie  tainen  Ecclesia  spiri- 
tualitcr  haec  signa  facit,  cum  per  exorcismi  gra- 
tiam  manuin  crcdentibus  imponit  et  malignos  spi- 
ritus  cxpellit.  Hoc  fit,  dum  fideles  vetcris  vilac  sae- 
cularia  verba  relinquunt,  et  sancta  mysteria  inso- 
n&nt,  Deique  laudcs  ac  potentiam,  quantum  valcnt, 
cxtoUunt.  Serpcntes  tollunt,  cum  bonis  exhortatio- 
nibus-malitiam  de  aliorum  cordibus  auferunt.  Et  si 
mortiferum  quid   biberint^  non   eis   nocebil.  Quasi 


LEGIONE.\S:S  <*» 

A  mortiferum  bibunt  qui  pcsliferas  persnasioncs  au^ 
diunt ;  scd  non  eis  nocebunt,  dum  ad  pravae  ope- 
rationis  eflectum  non  prorumpunt.  Super  ergros, 
inquit,  manus  imponent,  el  bene  habebunt.  llov-  per 
Dei  graliam  miiiistri  Ecclcsi»  frequeiiter  faciuut, 
duin  proximos  in  bono  opere  confirmant,  et  e.em* 
plo  bono  actionis  roborant.  Hxc  •iiim  miracula 
tanto  majora  sunt,  quanto  spiritualia  ,  quia  prr  hacc 
animae  suscitantur,  non  corpora. 

Lucam  etiam  cvangrlistam  ,  diilcissimi  fratm» 
interrogemus ;  et  quid  Dei  el  Vi  ginis  Filius  coclnm 
ascensurus  suis  discipulis  dixerit,  libeiitissiine  av 
dinmus.  Voi,  inquit,  sedete  in  civilatet  quoaduiqMi 
indnamini  virtute  ex  aito  (Luc.  xxiv).  Postquani  di- 
scipulos  dcprecalionis  virtule  perfecte  in^tnixii, 

B  cum  rcpente,  si  vellct,  roborare  eos  possel»  distult 
dicens  :  Vos  autem  sedele  in  civilate^  etc.  Quare  non 
staiim  roboravit  eos  ad  tolerand.ne  buman»  pravi- 
tatis  adversa  ?  Ideo  scilicct  ut  exemplum  seqoen- 
tibus  daret,  ne  imperfecli  praesumant  ante  teinpus 
pra;dicare.  Ga^terum  in  civilate  scdet  qui  intra  sua 
menlis  claustra  se  constringit,  ne  vana  loqucndo 
exterius  vagctur,  ut  cum  divina  virtute  perfeile 
fucrit  imbulus,  tunc  quasi  a  se  ipso  foras  excai, 
ahos  instruendo. 

Sequitur :  Eduxit  autem  eos  forag  in  Beihaniam 
exira  civitalem,  et  elevatis  manibuisuii  benedixit  eis. 
Pulchre  Dei  Filius  benedicturus  discipulos  suos 
cduxit  cos  in  Bethaniam,  quie  domui  obedientice  di- 
citur,  quia  qiii  propter  inobedientiam  perverso- 
rum,  primorum  videlicet  boniinum,  de  coslis  do- 
sccnlit,  proptcr  obedienliam  conversorum  asccndit. 
Et  ha^c  villa,  scilicct  Bctliania,  in  latere  montis  Oli* 
veti  estposiia,  quia  obedientis  Ecclesiae  domusp  apo« 
stolico  digna  hospitio  ,  non  alibi  qnam  in  latcre 
inoniis  summi,  id  est  Christi,  fnndamenia  ft^lcl, 
spei  et  charitaiis  locavit.  De  quo  latere  sacramen' 
tum  sanguinis  ct  aqii»  quibus  nascatur  ei  nutrta- 
tur,  gaudet  emanasse*  De  cujus  virlute,  id  esl 
deitate ,  spiritualis  unctionis  munera  desiJerat,  lu- 
cis  ct  pacis  proinissa  cxspeclat.  Deinde  quia  Belha- 
nia  juxta  Jcrusalem  quasi  stadiis  quindecim  erat 
(numerus  propter  septem  et  octo  quibus  constat» 
Scripturarum  mysteriis  accommodatus),  vel  vilam» 

D  quse  nuiic  est,  ct  futuram;  vel  Yctus  et  Noviiin  Testa* 
incntum,  vcl  sabbatum  animarum  in  futuro  et  car- 
nis  rcsurrectioncm  contincl :  et  ideo  quibus  ulrius- 
que  Tcstamcnti  scicntiam  aperuil  qiios  oinneni 
vivcndi  ct  spcrandi  regulam  cdocuit ;  cos  quiiide 
cim  stadiis,  in  locum  videlicet  quo  eis  benediceret 
et  prxcepta  docendi  traderet,  eduxit.  Becte  qnin- 
decim  stadiis  locum  ascensionis  a  loco  passionil 
scparavit,  ut  oinnos  pro  se  velvivere  vcl  mori  cn« 
pientcs,  ct  primo  (luicscendi  post  morlemyei  in  flue 


(22)  Crassius  adliuc  erravit  hichomo  ignoranlis- 
simiis,  cuni  correxorit,  comm^fi(/(?s,  propterea  qiiod 
nU.,  nis.  iia  pravissime  legerat.  Sed  manus  sapien- 
lior  dclevit  jam  in  eo  litlcram  s  qiiain  ct  nos  quo- 
quc  ab  hoc  cxpnnximus. 


(2."))  Isidor.,  lib.  ii  Sent.,  cap.  2. 
(24)  Ibid. 

(2b)  Repeias  hic  :  Da:monia' eiicient.  E\  infra  s 
Liuguis  loqucntur  novis. 


M57 


SEIIMONES.  —  SERM,  XXX.  L\  ASCENSIONE  DOMINI. 


1135 


t  mortuisresuscitandiilesiderio   paritcr  et  ainore  A  biis  clausis,  isli  catuli  mortero    mortis  nostrsc  iiw 


firiiiaret. 

Scquitur  :  Ei  faclum  est ,  dum  benedicerei  Ulis  , 
recessil  ab  eis^  et  ferebatur  in  ccclum.  Et  ipsi  ad^ 
orantes  regressi  sunt  in  Jerusalem  cum  gaudio  ma- 
gno.  Reccssit  corpore  ,  sed  prxscns  erat  ma- 
jestale.  Uecedebat  pnesentia  corporali,  sed  cum 
eis  eral  per  divinitalem  omnibus  diebus  usque  ad 
consumniationcm  sxculi.  Hegressi  sunt,  inquit,  in 
Jerusalem  cum  gaudio  magno,  Ibi  quippe  jussi  sunt 
cxspectare  Palris  promissionem,  sanctum  videiicet 
Spiritum  consolatorem,  sapientissimum  doctorem, 
ct  conlra  omnia  rdversa  fortissimum  tulorem  ac  de- 
fensorem.  Nec  immerito  cum  magno  gaudio  in  san- 
clam   revertcbanlur  civitalem,  qui  Redemplorem 


sidiali  qu.Tsierunt,  ut  culpam  nostram  inlcrfi- 
cercnt,  omnemquc  in  nobis  peccali  vilam  ncca- 
rent.  Horum  priino  illi  esurienti  calulo,  sed  jani 
valenli,ostensa  pcr  linleum  gentiiit:  te,  quasi  moti- 
strata  prseda  dicitur  :  Macla,  et  manduca  (Act.  x). 
Ilis  calulis  vclut  adhuc  infirmis ,  ul  cubare  in  an- 
tris  debcant  jubctur,  cum  eis  Dominica  vocc  dicl- 
tur  :  Sedete  in  civitate ,  quoadusque  induamini  vir- 
tute  ex  alto  (Luc,  xxiv).  An  non  recle  lcxnae  catuli, 
id  cst  Ecclesix  fiiii  vocnnlur,  qui  in  Ecclesia  edili 
adversantem  mundum  ore  rapueriint?  Et  lixic  qui- 
dun  tacla  a  sanClis  apostolis  novimu!(,  et  nunc 
etiam  ficri  a  rcctis  doctoribus  videnius.  Ipsi  enlm, 
etsi  subsequenlium  populorum  patres  suiit,  tameu 


omnium  post  r.surreclionis   triiiinpbum  videbant  B  pnjecedentium  si!nt  filii.  Unde  et  non  immerilo  ca- 


ascendentem  ad  Patrem  Deum.  Et  erant  semper  in 
templOf  laudanteSy  et  benedicentes  Deum,  Congrue 
siquidem  in  domo  Dei  laudantcs  et  benedicentes 
Deum  cor.sisiebant,  qui  veruin  Deiim  et  verum  bo- 
minem  magistrum  suum  cocios  penetrare  viderant. 
Haec  niniirum  cst  illa  lexna,  id  cst  primiliva  Eccle- 
sia  in  parvo  prius  discipulorum  numero  consiiluta  : 
et  ipsius  lexiise  isti  sunt  esurientes  catuli,  de  quibus 
beato  iob  Dominus  loquitur,  dicens  : 

Nunquia  capies  teance  praidam^  aut  animam  ca- 
tulorum  ejus  implebis?  (Job  xxxviii.)  (2G)  Ista  ni- 
mirum  illa  Icsena  est  de  qua  bcatiis  Job  siiperius 
dixerat,  cum  superbientcm  Judaeam  ccrneret  prae- 
dicantem  Ecclcsiam  (27)  prseterinissam  :  iVoit  cal- 


tuli  dicuntur.  Yel  cerie,  ctsi  quorumdam  fidelium 
magislri  sunl,  universalis  tamen  Ecclesiae  diseipu- 
los se  esse  glorianlur.  Leaense  itaque  Doninus pra;- 
dam  capit,  quia  virlule  suae  inspirationis  ab  errore 
vitam  delinquentium  diripit ,  et  animas  catulorum 
illius  replel,  quia  conversione  multorum  piius  do- 
ctorum  desideriis  satisfacil.  De  quibus  catulis  bene 
subjungitur  :  Quando  cubant  in  anlris,  et  in  spe- 
cubus  fnsidiantur.  Neque  enim  cuncta  teinpora  do- 
ctrinae  sunt  congrua.  Nani  plcrumqiie  doctorum  vir- 
tus  perditur,  si  verbum  intempestive  proferatur. 
S«pe  vero  et  quod  lenius  dicitur,  conventu  lem- 
poris  congruentis  animatur.  Ille  crgo  sit  recte 
docere  qui  ordinate   novil    tacere.    Quid    enim 


rar^rufif  eam  fitii  institorum  ,  nee  pertransivit  per  ^  prodest  eo  tempore  irascentcm  corripcre,  quo  ane- 


eam  leaana  (Job  xxviii).  Huic  ergo  lexnx,  id  eni 
sanclaR  Ecclesise  prxdain  Dominuscapit,  ut  animam 
catulorum  ejus  impleat,  quia  ad  aiiginentuin  htijus 
Ecclesix  innumeros  de  gentilitatc  populos  diripuit, 
ct  per-^animarum  lucrum  esuricntia  apostoloruui 
vota  satiavit.  Ipsi  quippe  pro  mentis  teneiitudiiie 
et  formidinis  infirmitate  catuli  vocati  sunt,  quia  , 
passo  Domino,  clausis  foribus,  rcsidebant,  sicut 
sciiplum  esl  :  Cum  esset  sero  die  Uia  una  Sabbato^ 
rtim,  et  fores  esset  clausa^  ubi  erant  difcipuli  con- 
'  grcgati  propler  metum  Judceorum,  venit  Jesus^ 
januis  clausis,  et  stetit  in  medio,  et  dixit  eis  :  Pax 
vobis  (Juan.  xx).  Unde  quo  (28)  de  eisdem  catulis 
apte  subjungitur  :  Quando  cubant  in  antris,  et  in  ^ 
specubus  insidiantur,  Cum  enim  sancti  apostoli  ne* 
quaquam  contra  membra  diaboli,  id  est  conlra 
sacerdotes  ei  Pharisacos,  in  voce  liberae  praedicatio- 
nis  exsurgerent,  et  necdum  post  passionein  Domini 
tancti  Spiritus  effusione  solidati,  Redemptorcm 
<uum  firma  aucloritate  praedicarcnt,  adbuc  contra 
-idversarios  suos  quasi  in  antris  insidiabantur. 
Clausis  quippe  foribus,  qu&si  in  quibusdam  antris, 
vcl  abditls  in  specubus  suis  catuli  rapturi  munduin 
cubant,  et  animarum  prasdam  postmodum  diripiant. 
De  qiiibus  tunc  ccrtum  est  quod  mundi  impetum 
ctiam  Eibiinetipsis  latendo  formidarenl.  Hlis  fori- 

(2rO  Grcg.,  lib.  ixx  Mor.,  c.  7. 
(i7)  Pradicante  Ecctesia. 


naia  mente  non  solum  alicna  veiba  perciiH^re»' 
sed  semclipsum  vix  valet  tolcrare?  Furentem 
quippe  qui  per  invectionem  corripit,  quasi  ei  qui 
non  scnliat,  plagas  ebrio  iirponit.  Doctrina  itaque 
ut  pervenire  ad  cor  audientis  valeat,  qitae  sibi  sunt 
congrua  temporum  momenta  perpendat.  Bene  crgo 
de  eisdem  catulis  dicilur  :  Quando  cubant  in  antris, 
et  in  specubus  insidiantur.  Doctores  etenim  sancti 
quandoque  et  arguenda  conspiciunt,  et  tamen,  du:n 
se  per  silenlium  in  cogilationibus  retinent,  quasi 
in  specubus  lalent;  et  velut  in  antris  se  contegunt« 
quia  in  suis  cordibus  occultanlur,  sed  cum  impor- 
tununi  tempus  invenerint,repente  prosiliunt.  Nulla 
quae  diceiida  siint,  reticent  et  ccrvicein  superbien- 
tium  mox  per  increpationem  terrent.  Sive  itaque 
pcr  apostolos,  sive  per  doctores,  quos  in  aposlolo- 
rum  loco  subrogavit ,  buic  leaeiiae  ,  id  est  sancts 
Ecclesiae,  Dominus  qtiotidic  praedam  capit ;  ct  per 
eos  quos  ceperit ,  alios  etiam  capere  r.on  desistit. 
Ad  hoc  quippc  justi  hujus  niundi  peccatores  ra- 
piunt,  ut  per  conversos  alii  etiam  cx  mundo  rapian  • 
tur.  Unde  et  ipsa  gentiruas ,  quje  pio  apostolorum 
ore  capta  est,  tanta  nunc  fame  alios  esurit,  quanta 
sc  ab  apostolis  concupita  (29)  fuissc  cognoscit. 

Seiiuitur :  Et  Domtnus  quidem  Jesut  postquam  lo- 
cutus  est  eis,  assumptus  est  in  coelum,  et  sedet  a  dex^ 

(28)  Quoque. 

(29)  Concupitam. 


1159  S.  MARTINI  LEGIONENSIS  ||C| 

tris  VeL  Notft  quod  aliquamlo  coelos  phiralitcr,  ali-  A  confessione  videlim  sancts  Trinitalis,    quia,   nid 
quando  coelum  singiilaritcr  invcnimiis;  sed  quodam 


modo  loculionis  abusiVae  sin^^ularia  pUirali  modo 
dicimus,  et  pluralia  pro  singulari.  Dicatur  itaqne 
apcrlius  :  Dominus  quidem  Jesns,  qui  de  coelo 
desccndit,  poslquam  locutus  esl  eiSf  assumplus  est 
in  cer/tim,  videlicct  unde  vcncrat,  et  sedet  a  dex"- 
tris  Dei ;  et  cum  Palre  nunc  omnia  judicat ,  ct 
in  finc  omnium  judcx  vcnlurus  cst.  Steplianus 
autcm  cum  1a;  idarclur,  vidil*ilium  a  doxlris  Dci 
stantem  (Act.  vii),  qnia  vidciicet  in  ccilamine  po- 
situs,  hnbuit  cum  adjulorem.  IIU  autem  profecti 
prwdicavernnt  nbiquet  Domino  cooperantc ,  et  sermo- 
ne  (30)  confmnante ,  seqnentibus  signis,  Praccc- 
plumobedientia,obcdicnliani  vcro  signa  comitnnlur. 


quis  renatus  fuerit  ex  aqua  et  Spirilu  saneiCf 
polerit  intrare  in  regnum  Dei  {Joan.  iii).  Docenlet  €oi, 
ait,  servare  omnia  quwcunque  mandavi  vobn  {Matlk 
xwiii),  quia  fldes  sine  operibus  non  suffiiil  a^ 
conscqucndani  beatitudinem  aeternam. 

Dico  itaque  vobis  et  contestor,  o  Judaei,  qa'a, 
nisi  inChiistum  Dei  ct  Yirgin.s  Filium  credidciilis 
cjus<iue  bnptismum  in  nomine  sancUe  Trinitali&.IHH 
tris  videlicit  et  Filii,  et  Spirilus  sancti,  ut  supradi* 
clum  cst,  ridcliter  susceperitis,  salvari  iiCfiuaqiiain 
polcritis.  Scd  ctsi  miiii  causa  invidise  rel  odii  nou 
creditis,  Paulum  apostolum  ex  gcnlc  yesli  a  nalun, 
ad  Gamaliciis  pcdes  doctoris  vestri  nutrilum,  in  Ud 
lcge  eruditum,  a  iesu  Ghristo  aa!em  Dei  cl  hoou- 


Intcr  lixc  autem  quid  in  Aclibus  apostolorum      nis  Filio  niisericorditcr  illuminatum,  et   usque  ad 


Lucas  refcrat,  audiamus.  Reversi  sunt^  inqut,  apo- 
sloU  poi^tascensionemChristi  Jerosohjmam  a  monte^ 
qui  vocatur  Otiveti^  qui  est  juxta  Jerusalem,  Sabbati 
Uabens  iter :  et  erant  persevcrantcs  in  oratione  cum 
mulieribus^  et  Maria  matre  Jcsu,  et  fratribns  ejus 
{Act,  i).  Pura  quippo  illorum  oratio  fuit,  qusc  coc- 
lestia  dona  promcruit;  munda  procul  dubio  cxstitit 
ab  omni  maliiia,  qnne  tam  larga  dc  Dco  obti- 
nuit  spiritualia  muncra.  Ilanc  nimirum  sancto- 
rum  apostolorum  puram  cxtcroriimquc  ndelium 
sanctissimam  orationcm  thymiama  illiid  pra;- 
figurabat  quod  per  Bloyscn,  jiibcntc  Domino,  ex 
quatuor  odoratissimis  spcciebus  in  mnxiinam  stibti- 


tcrlium  ca^luin  raptum  interrogalc;  el  utruu 
circumcisio  an  baptismus  valeat  ad  salutem, 
diligentcr  ab  eo  inquiritc,  et  qiiid  horum  prtius 
tencndum  cciisjicrit,  Hiniiier  lcncte,  el  studiosc 
implerc  festinaie.  Ipsc  qiioque  caecitalem  alque  in- 
fidelilatcm  vcslram  nimium  doltt,  sicul  in  Actibiis 
apostulorum  ficquenlei  rcferre  solet.  Optabam,  in- 
quit.  anaihema  esse  a  Christo  pro  fratribus  meis^  qui 
sunl  ex  genere  Isracl  (Rom.  ix).  Et  itcrum  :  Fra- 
tres,  voluntas  quidem  et  obseeratio  cordis  mei  fil  vro 
iUis  ad  Dcum  in  salutem  (Rom.  x).  Contribulibus 
ergo  tuis,  o  saiicte  Paule,  et  cognatis  responde ;  d 
quod  cis  ad  aetcrnam  salutem  maxiine  proficial,  con- 


litaiem   tritis,  id   cst  sta(  tis,  onydiis,  galbani,  ct  Q  ^ili"")  tribuc.  Si  omnibus,  ul  asseris,  sapicntibus 

vidclicct  et  insipientibus,  Gracis  ac  barbaris  delitot 
factiis  es  (Rom.  i);  primum  tamen  Judaeis  praecepla 
Gbrisli  annuntiare  debes.  Si  cirekmeidamiui,  inq:iil, 
0  4uda'i.  Christus  nihil  vobis  proderil.  In  C/irislc 
enim  Jesu  neque  ctrcumcisio  atiquid  valet,  neque  pra:-^ 
putium  ,  sed  fides  qum  p  r  dileetionem  cpcralur 
(Caiat.  v).  Sed  si  forte,  o  Judaci,  odio  nominis 
Ghristi  verissimum  apostoli  Pauli  teslimoniuiu  re- 
cipcre  non  vullis,  ccile  prophelaruin  %cstrorum 
dicta  tcslimonio  Pauli  coiicordaulia  negare  uiiniiDe 
polcstis,  imo  eorum  verbis  quasi  pneconiis  veriu* 
tis  fidcm  procul  dtibio  accoinmodare  debctis. 

Nonnc  cuin  Zatharias  propheta  unus  de  duodiv 
cim  ^pijilu  sanclo  edoctus,  fons  patens  erit  m  die 
Matthxus  etiaro  evangclista  vir  sapiens  et  discre-  ^  '^^^»  ^^^  ^st  in  advenlu  Ghristi,  domui  David  et  J<- 


tliuris  compositum  erat  (Exod.  xxx).  ilacc  etiaiii  ia 
fjrina  oralionuin  fidclium  confecla  essc  bealus 
Joannes  in  Apocalypsi  oslendit,  dicens  :  Quatusr 
nuimalia  et  viginti  quatuor  seniores  ceciderunt  coram 
AgnOf  habentes  singuU  citharas,  et  phialas  aureas 
plcnas  odoramentorum^  qua^  sunt  orationes  sancto* 
rum  (Apoc,  v).  Quanquam  et  spcciein  quatuor  ele- 
nicntorum  horiim  quatuor  odorum  naturx  et  spc- 
ries  signifirare  vidcantnr,  ul  thus  quod  per  lucidum 
aeri  comparelur,  stactcs  vero  aquis,  galbanus  et 
onyx  terrac  atque  igni,  ut  pcr  hoc  omnium  quac  in 
coclo,  €t  infra  coelum,  ct  in  tcrra  et  in  aquis  sunl, 
placitum  Deo  incensum  sil  huic  crealurac  laudis 
oratio. 


tus,  ac  sancti  Spiritus  dono  ditatiis  accedat,  ct  quid 
Dei  et  Virginis  Filius  coelum  ascensiirus,  discipiilis 
Kuis  praecipiat,  nobis  audire  desideranlibus  dicat  : 
Euntes^  inqiiit,  doccte  omnes  gentes^  baptisantes  eos 
in  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sahcli  {Matth. 
xxviii).  Hic  ordo  satis  congruus  cst.  Prius  quippe 
docendus  est  aiiditor,  deinde  sacramentis  imbucn- 
dus,  tunc  ad  scrvanda  mandata  inslitiicndus ,  quia, 
pHusquam  Odem  anima  snscipial,  non  est  dandus 
baptismus.  Nec  valet  quisqiiaiu  baptisnio  mundari, 
nisi  4)ona  stiiduerit  op:Tari.  Sctiuilur  :  Daptizantes 
vos  in  nemine  Patris,  ct  FiUi,  el  Spiritus  sancU,  in 

(30)  Sermonem. 


rusalem  (Zach.  xiii),  dicebal,  baptismiim  Christi  tn 
Ecclcsia  futurum  pra^ostendcbat?  Domus  qnippe 
David  et  Jcrusalcm  Christi  'Ecclesia  est,  in  qua 
manct  fons  baptismi  in  Femissioncm  pcccato- 
riim.  In  die,  inqiiit,  illa  erit  fons  patens  domui 
David,  et  habitantibus  Jerusatem  in  ablutionein 
peccatoris  et  menstruatce.  Dicite,  o  infeliccs  el 
perfidi  Juda»i,  qui  patrum  vestronim  usque  liodi.* 
caecitatem  seculi,  circumcisionem  caniis  sine  causa 
observnlis;  et  ad  damnationem  yestram  Filinm 
Dei  negaiis;  dicitc,  quis  est  iste  fons  patcns, 
nisi  ille,  in  qiio  omiics  Cliristiani  in  nomine  sancla 


1161  SERMONES.  —  SERM.  XXX, 

Trinitalis  ,  Palris  viilelicel  et  Filii ,  et  Spiri-  A 
tus  sancti  baptizantiir^  pcr  quem  et  pcccatorum 
viocula  relaxantur,  et  meiistruatce,  id  est  immundae 
aniuiac  sorJes  al)luuntur?Dc  cujusfontisaquisidem 
propheta  alibi  teslaiur,  diccns  :  Et  erit  in  die  illa  : 
Exibuntaqu(V  vivas  de  Jerusalem^  elmedium  earum  ad 
marc  Orienlale,  etmedium  earum  ad  mare  yovissimum 
(Zach.  iiv).  Qux  sunt  igitur  isl«  aquae  vivae,  nisi 
aqusQ  bnplismalis,  quse  homincm  coilestis  infusione 
Spiritus  vivificant?  Scd  cur  de  Jerusalem  exrre  an- 
nunlianlur,  nisi  quia  Dominus  in  populo  eodem 
consistens  ait  discipulis  suis  :  Ite  docete  omnes 
gcntes;  baptizantci^  eos  in  nomine  PatriSy  et  Fi/it,  et 
Spiriius  sancti?  Sed  harum  pars  media  vadit  ad 
marc  Orientale,  id  cst  ad  populum  circumcisionis, 
et  media  ad  mare  Novissimum,  id  est  ad  populum  ^ 
gentium  fide  postremum;  ut  omnibus  popnlis  Judaeis 
scilicct  et  gentilibus  largiatur  per  baplismum  re- 
missionem  pcccatorum.  Dc  quibus  aquis  adhuc  et 
per  cumdcM)  prophelam  dicitur,  quod  egrcdianlur 
de  domo  Domini,  et  croscant  in  fluvium,  cl  per- 
gant  ad  mare  Mortuum  v<^I  ad  soliludincs,  ct  omnia 
ad  quTCunque  venerint,  vivificentur  atque  sanen- 
(ur  (Ezech.  xlvii).  Sic  cnim  ait  :  Converti  me  ad 
portam  domus  Domini  ,  et  ccce  aqua  egrediebatur 
subter  limen  domus  ad  orientem;  facies  enim 
domus  respiciebat  ad  orientem ;  aqucc  autem  descende- 
bant  in  lalus  templi  ad  extremum  ad  meridiem  scill" 
cel  ultaris.  Ei  converii  me  ad  viam  foras  portam 
exteriorem  viam  quce  respiciebat  ad  orientem  :  et  ecce  r 
aquce  redundantes  a  latere  dextro  (ibid.),  id  est  a  latere 
Chrisii.  In  die  illa^  inquit,  eri(  Domiims  iinu<,  eterit 
nomen  cjusvnum  (Zach,  xiv),omnibus  scilicet  idolis 
destrtictis.  Revera  unus  est  Deus  practer  quem  non 
esl  alius,  Pater,  vidclicet  et  Filius,  et  Spiritus 
sanctus;  c<  nomen  ejus  unum,  in  quo  omnes  Gdeles 
oportet  baptizari,  et  a  peccatis  ablui,  atque  inagni- 
lione  ei  auiore  ejusdem  unius  Dei  renovari. 

Cui  ait  Salomon  in  Cantico  spiritualis  amoris  : 
Oleum  effusum  nomen  tnum;  ideo  adolescentulai  di- 
lexerunl  te  [(Cant.  i).  (51)  Quid  euim  pcr  adolescen- 
tulas,  nisi  sanctae  anuuse  dcsignantur,  qua:  bapti- 
smaiis  aqua  per  Spirilum  sanclum  regenerantur  et 
in  novam  Christi  creaturam  pcr  novum  lcslamen- 
tum  iransferunlur?  Quae  propter  olci  infusionem  D 
Christuui  diligunt,  quia  ad  graliam  vocatae  in  eo 
suavitatem  vilae  pcrpetuae  inveniunt,  pro  ctijus 
suavilatis  dilcclionc  omnes  mundi  faslus  ct  divitias 
respuunt.  Moneo  vos  ctiam  pro  salute  vestra,  o 
iudaei,  ul  vctustalem  priscae  legis  a  cordibus  veslris 
expellatis,  ct  Chrisli  baptismato  renovari  festinetis, 
ut  In  nuniero  eleclorum  Dci  coinpulari  possitis.  An 
sine  purificalionc  baplismi  ad  palriam  vos  putatis 
pcrvcnire  paradisi  ?  Ncquaquain.  Neque  enim  aliquis 
salvus  esse  polcrit,  nisi  ex  aqua  et  Spirilu  sancto 
renatus  fuerit  (Joan.  iii).  Sed  si  mihi  Christiano 
hoinini,  et  veiilium  crucis  Chrisli  in  mea  frontc 


IN  ASCENSIONE  DOMINl.  116« 

gestanli  non  crcditis,  Isaiam  prophcum  legite,  et  nb 
co  bapllsmum  praenuntiatum  fiiisse  invenietis.  Sic 
enim  futuri  temporis  tam  Juda^is  quam  genlibus  in 
Jesu  Christo  salvari  cupientibus  praecincbat  ipse. 

Haurielis  aquas  in  gaudio,  inquit  de  fontibus  Sal^ 
vatoris  (Isa.  xii).  Quibus  verbis  etiam  ipsum  Sal« 
vatorem  ostendit  dc  cujus  fontibus  aquas  puriflea- 
tionis  pncdicat  hauriendas,  id  est  de  Jesu.  Je»i»s 
enim  ilcbraeorum  lingtia  Sabator  interpretaiiir. 
Unde  et  ipse  clamat,  dicens  :  Si  quis  sitit,  venioi 
ad  me,  et  bibat.  Iloc  autcm  dicit  de  Spiritu,  quem 
accipiunt,  vidclicet  in  baptismo,  credentes  in  eum 
(Joan.  vii).  Joannes  baptizavit  aqua,  Jesus  autem 
baptizat  in  Spiritu  sancto  :  ad  quod  baptismi  sa- 
cramentum  idem  Isalas  Judaeos  et  gontiles  provo- 
cal,  dicens  :  Omnes  silientes  venite  ad  aqnas  (Isa. 
Lv),  scilicet  baptismi,  ct  ad  pcrcipiendum  munera 
Spiritus  sancti.  Ilas  aquas  ct  hunc  fontem  etiam 
per  Joelem  prophetam  annuntiat  Spiritns  sanctus, 
dicens  :  Stillabunt  montes  dulcedinem,  et  colies  ftuent 
lac  et  mel;  et  per  omnes  rivos  Jnda  ibuut  aquce;  et 
fons  de  domo  Domini  egredieiur,  et  irrigabit  torren- 
tem  spinarum  (Joei.  ni),  id  cst  puriflcabit  in  ba- 
ptismo  universilatem  gentlum.  Michaeas  etiam  pro- 
phcta,  0  increduli  et  pertiuaces  Judxi,  accedat,  eC 
baplismi  sacramcnta  sub  figura  transiius  maris 
vobis  ostendat.  Si  mihi  non  creditis  saltem  vel  illi 
crcdile,  cui  omnino  non  potcstis  contradicere.  0 
Michsca  propheta  veritaiis,  ostende  Judaiis  et  genti- 
bus  fontem  eorum  salulis  1 

Secundum  diem,  inquit,  egressionis  tuas  de  terra 
'^gypiif  0  Israel,  ostendam  eis,  scilicet  gcnlibus, 
mirabilia.  Videbunt  gentes,  et  confundentur^  manus 
suas  ponent  super  os  suum.  Deum  tuum  gtori/icabunt 
et  timebunt  (Mich.  vii).  Et  adjecit  :  Quis  deus  si- 
miiis  tibi^  qui  aufers  iniquitates,  scilicet  per  bapti* 
sinum,  et  transferspeccatufn  reiiquiarum,  id  est  gcn- 
tiucn,  illorum  videlicet  qui  circa  horam  nonam  na- 
scituri  sunl?  Deponet  omnes  iniquitates  nostrast  et 
projiciet  in  profundum  maris  omnia  peccata  nostra 
(ibid.),  In  qua  sententia  lector  advcriat  manifestis- 
sime  revclari  mysteriuro  baptismatis  Judasis  ei  gen- 
tibus.  Secundum  diem  egressionis  tua,  inquit,  de 
^gtjpto  ostendam  eis^  scilicet  gentibus,  \nirabilia, 
Quid  clarius  hoc  testimonio,  quidvc  apertius?  Israel 
quippc,  id  est  populus  Chrislianus  per  fidem  Dcum 
videns  evireditur  de  iEgypto,  dum  rcntiniiat  sae- 
culo.  Ingrcditurque  mare  Rubrum,  id  est  bapli- 
smuin,  cruore  Christi  signalum.  Tunc  boslcs  insc- 
quentes  intereunt,  quia  statim  peccata  moriuntur, 
)d  est  delentur,  et  regeneratorum  animae  resurgunt. 
In  hoc  vcro  quod  ad  se  rcverlitur  loquendo  :  Depo- 
net  omnes  iniquitates  nostras,  et  projiciet  in  profun- 
dum  maris  peccata  nostra,  ostendit  etiam  Judasos 
quandoque  ad  fidem  venluros,  et  peccatorum  re- 
missionem  per  Christi  baptismum  consecuturos. 
0  gens  Judaica,  gens  prava  atque  pervcrsa,  gens 


(31)  Gregor.,  in  hunc  locum. 
Patrol.  CCVIH. 


n 


ii55 


S.  MARTINI  LEGlONENSiS 


i\U 


absquc  consilio  cl  sine  spiiiluali  prudcnlia!  Quare  A  ergo  viclimis,  quas  memoraYerai»  pro  cunclis  Mco- 


lidclitcr  non  accipitis,  imo  quod  est  gravius,  sarda 
aure  transitis  tot  veridicorum  propbelarum  testi- 
monia  ei  lcge  vcstra  sibi  concordantia  ?  0  miseri ! 
Legem  assidue  prae  manibus  habetis,  sed  illius  sa- 
cramenta  minime  iuteliigitis.  A  leclione  ergo  vacul 
ideo  receditis,  quia  spiritualem  in  ea  inielligentiam 
non  inquirilis.  Sed  quamvis  Dei  bcncficiis  et  nieis 
monitis  ingrali  silis,  libenter  tantcn  liguras  legis 
nperiam  vobis. 

Nonnc  cum  Bloyses  Domini  praecepto  Aaron  et  fi- 
lios  ejus  aqua  abluel)at  baplismum  Cbristi  prxfigu- 
rabat  ?  Negare  quippe  non  potestis.  etiamsi  velletis, 
Aaron  aquis  fuisse  ablutum  antequam  ingrederetur 
Sancta  sanctorum.  Cujus  ctiam  filii  saeerdotio  par- 


meniis,  Sabbatis,  et  solcmnitatibus  solam  bapUsai 
purificationem  prsecipit.  Pro  cunctis  quoque  inqiti- 
namentis  peccatorum,  solum  regenerattonis  iava- 
crum,  quo  peccata  abluuntur,  ostendit.  Quod  quia, 
0  Judxi,  respuil  iste.  Ezechielem  audite  comminanten 
vobis :  Facius  estj  inquit,  sermo  Domini  ad  m«,  di- 
cens :  FUi  hominis,   notas  fac  Jerusalem  abominatio- 
nes  suas,  et  dices  ad  eos :  Ucnc  dicit  Dominus :  Jen- 
salem^  radix  tua,  et  generatio  lua  de  terra  CAoim- 
na'a  :  pater  tuus  AmorrhceuSf  el  mater  tua  Cetkma. 
Et  quando  nata  e*,  tn  die  ortus  tui  non  est  jMrtedns 
umbilicus  tuas^  et  aqua  non  es  tota  in  satutem  (Exeek, 
xvi).  Ubi  ostendilur  quod  in  peccatis   magnis  sit 
Jerusalem,  et  ideo  perituram  esse.si  non  fueritlota 


ticipes  paterno,  Domino  jubente,  aquarum  sancti-  B  aqua  in  salutem,  quod  est  utique  plena  sanclifica- 


ficatione  purificantur  {Exod.  xxix).  Jam  tunc  qui- 
dem  sanctificatio  illa  baplismi  rorniam  gerebut,  cu- 
vjus  nunc  lavacri  sacramento  abluitur  omnis.popu- 
Itts.Ecclesiae  (qui  quidem  est  corpus  magni  et  veri 
sacerdotis  Jesu  Christi)  in  remissionem  peccatorum, 
Jtt  lotis  sordibus  in  sanctificationem  divino  cultui 
consecratur.  Jam  itaque  tempore  illo  Aaron  et  filii 
ejus  purgaiionem  populi  Christiani  et  rerum  omnium 
ccclesiaslicae  religionis  sanctitatem,  et  baptismatis 
sacramenta  praesignabant.  Non  accipiuntvestes,nisi 
Jotis  prius  sordibus ;  nec  ornantur  ad  sacra,  nisi  in 
Christo  novi  homines  renascantur.  Quod  autem 
Moyses  lavat  sacerdotes,  legis  indicium  est.  Pne* 
ceptis  enim  Dei  lavandi  sumus,  ut  cum  ad  indumen- 
lum  Christi  comparati,  tunicas  pcliicias  primorum 
^idelicet  parentum  deposuerimus,  lunc  induemus 
vestem  iineam  nihil  in  se  mortis  habentem,  scd  to- 
iam  candidam,  ut  de  baplismo  consurgentes,  cin- 
gamus  lunibos  in  veritale.el  tota  pra^lerilorum  pcc- 
catorum  turpitudo  celetur.  Scitote  itaque,  o  Jud%i, 
quia  nisi  baplisinum  Cbristi  devota  fidc  susceperi- 
tis,  salvari  omnino  miuimc  .poleritis  (Joan,  iii). 
Quod  si  forsitan,  ut  perfidi  et  rebelles,  mihi  non- 
dum  credilis,  adhuc  ad  vestram  perlidiam  super- 
andam  Dei  omnipotentis  senlcnliam  ad  medium  de- 
xiucam  per  Isaiae  prophetae  os  proialam.  Cerle  si, 
quod  verum  cst,  sanctorum  prqplietarum  dudum  te- 
stimonia  susciperc  rcnuislis,  salteu)  jam  nunc  Dei 


tio  baptismi.  Ad  eos  aulem,  qui  convertuntur  et 
baplizantur,  sic  ilti  sermoDomini  loquitur,  dicens: 
Ingressus  sum  pactum  meum  tecum^  ait  Dominms,  et 
lavi  te  aqua^  et  mundavi  sanguinem  luum  ex  te,  et 
unxi  te  oleo  (ibid,];  significans  per  pactum  lestJ- 
mentum  novum,  per  aquam  vero  et  oleum  baptis- 
•nium  et  chrisma.  Cujus  baplismi  purificationem  sic 
sanctus  Spiritus  per  eumdein  prophetam  illis  futa- 
ram  promittit,  dicens :  ToUam  quippe  vos  de  genti' 
bus,  et  congregabo  vos  de  universts  terris^  et  addu' 
cam  vos  in  terram  vestram,  Et  effundam  super  vas 
aquam  mundam  et  mundabimini  ab  omnibus  inquino' 
mentis  vestris  (Ezech.  ixxvi),  scilicet  pcr  baptisnii 
,  sacramentum. 

Uuia  igilur  vestris  nimirumy  o  Judiei,  miseriis 
condoleo,  idcirco  ad  vos  loties  revertor  loquendo. 
Si  me  palienter  audicritis,  et  mea  monita  siiiiplici 
ac  fideli  mente  susceperitis ;  aelernae  salutis  consi- 
iium  dabo  vobis:  quo  videlicet  a  prisca  convcrsa- 
tione,  id  est  a  paterno  errore  paulalim  recedendb, 
inter  fi!ios  Ecclesiae  renovare  possillis,  et  Scriplnras 
Ycteris  Teslamenti  spiritualiter  intelligetis,  el  ia 
Dei  cognitione  de  die  in  dicm  proficietis.  IIoc  cst 
crgo  consHium  meum,  ut  oinni  dubilatione  post- 
positanovum  recipiatis  leslamentum.Noviisquippe 
homo  venit  in  mundum,  Dei  scilicet  et  Virginis  Fi- 
lius,  et  nova  prsecepta  edidit  mundo,  omnibus  vide- 
licct   hominibus.  Pro  ccrto   sciatis,  quia   nisi  iu 


prxcepium  legem   dantis  ct  omniu  regentis,  cui  d  Christum  Dei  et  Yirgmis  Filium  de  Spirilu  sanclo 


4)mnino  resisierc  vcl  contradicere  nullatenus  valc- 
lis,  graiulauter  pro  salute  vestra  suscipere  debc- 
iis. 

Cuin  enliu  Domiims  repudiando  vestra  sacrificia, 
Cestivilaies  ct  Nconieiiias  per  supradictum  proplie- 
ttm  dixissct  :  Quo  mihi  muUiludiuem  victimarum 
testrarum  ?  Ptenus  sum  Iwiocaustis  arielum,  et  adipe 
pinguium;  sangubiem  vitulorumy  et  agnorum,  et  hir- 
corum  nolui.  Se  offeratis  ultra  sacrificium  frustra ; 
Vicensum  abominatio  est  mihi,  Neomenias  et  Sabba- 
tum,  et  festivitales  alias  non  feram,  facla  sunt  enim 
mihi  molesta  (ha,  i);  slatim  baplismum  approbando, 
imo  juin  praioslendendo,  post  pauca  subjunxit«  di- 
ceiis:  Lavaminif  mundi  estote  (ibid.),  Pro  omnibus 


conceplum  fideliler  firmiterquc  crcdideritis,  nequa- 
quaquam  Yeieiis  Teslamenti  ScrJpturas  spiriluaiiter 
iiitelligere  poieritis,  Isaia  vobis  protcstante  bis  ver- 
bis :  Si  non  credideritis  non  intelligetis^  %iee  pemut- 
nebitis  (Isa.  vii).  Revera  quia  nec  vos,  nec  paira 
vestri  in  Christum  Dei  Filium  credidiftis,  ideo  ad 
inteUigendum  Scripiuras  obcaecati  estis.  Nec  etiam 
permansistis,  in  Dei  videlicet  praeceptis,  nec  iu  terra 
promissionis,  scd  justo  Dei  judicio  per  universas 
inundi  parics,  ut  sacrilegi  bomicidae  et  reprobi,  di- 
sperst  estis,  et  oppressi  servitute  cunctis  sub  coelo 
populis.  Quia  igitur,  o  miscrrimi  Judsi,  non  credi* 
distis,  ideo  nec  permansistis.  Nonne  hoc  ita  accidit 
vubis,  sicut  in  Osee  propheta  legilis?  Sic  enim  ipte 


1105 


SERMONES. 


SERM.  XXX.  LN  ASCENSIONE  DOMIM. 


1169 


propbetico  spirilu  caplivilalcm  veslrain  prscvidens,  a  slanlc  his  vcrbis  :   Si  sleterit  Moysei  coram  nie  et 


Dimium  irislis  ac  dolcns  loquitur»  dicens 

Sedebuni  filii  Israel^  sine  rege,  sine  sacerdole^  sine 
aliari,  ei  sine  sacrificio  (bsee  iii).  Quud  ita  esse,  ut 
legitur,  oinnibus  manifestum  est.  Nunquid  non  in- 
telligitis,  0  Judxi,  qua  de  causa  tanta  mala  acci- 
derunt  vobis?  Nequaquam.  Scio  plane  quia  non  in- 
lelligitis,  ideo  vidclicet  quia  non  creditis.  Ego  au- 
tem  quia  in  unum  veruin  Deum,  Patrem  videlicet, 
et  Filium,  et  Spiritum  sanctum  Tirmilcr  ac  ndeliler 
credo,  qua  de  re  super  vos  tanta  mala  cvcnerint 
intclligo,  qvLx  veslris  auribus  pro  salute  vestra 
Lreviter  exponere  volo.  Patrum  quippe  vestrorum 
seutenlia  satis  dura  et  crudelis  obligavit  yos  tnntis 
malis,  etiam  antequam  ab  utero  matris  procedcre- 


Samuely  non  est  anima  mea  ad  populum  islum,  Ejice 
iUos  a  facie  mea,  et  egrcdiajUur(Jer,  xv).  Per  Moy- 
sem  quippe  lex,  pcr  Samuelem  vero  proplielia;  in- 
telliguntur.  Quos  quainvis^  Judoei,  babeatis,  tamen 
proptcr  erroris  impietaiem  abjecti  estis.  Opera 
eiiiin  vestra,  et  juslitia  vestra  sine  Hde  Christi  noii 
proderunt  vobis,  testante  Domino  per  eumdem 
prophetam  :  Quia  meioblHi  estis^  ecceego  anuntiabo 
justitiam  vestranif  et  opera  vestra  non  proderunt  vo- 
bis  (Isa.  Lvii). 

Quid  ergo  vobis  prodest,  o  miseri,  in  boc  seculc 
infeliciter  esse,  et  in  futuro  perire?  Opera  vestra 
sunt  inutilia,  cl  Deo  odibiliai  Sine  causa  igitur  la- 
boratis  insuper  vacuum  dies  in  praisenti  vita  vobis 


iis.  Ipsius  quoquc  Dei  et  hominis  Jesu  Cbrlsti  san-  ^  concessos  expenditis,  et  ad  iion  esse  lenditis,  dum 


guinem  sine  causa  crudeliter  eflundere  cupicntcs, 
procaciter  clamavcrunt  Pilato,  dicentes:  Sanguis 
ejus  super  nos,  et  super  filios  nostros !  (Mattli,  xxvii.) 
llacc  igitur  iniprecatio,  id  est  maledictio,  vos  quon- 
dam  a  Judxa  cxpulit,  hodie  gravher  ariligit,  et 
universis,  qux*  sub  coelo  sunt,  nationibus  scrviluti 
8ubji«:it,  et  in  exlrcmo  examine,  nisi  in  Chrislum 
Ddelitcr  credideritis ,  ejusqiie  baptismum  devote 
susceperilis,  vos  sine  dubio  condcmnabit.  Quid  ei^o^ 
0  miscrrimi,  agitis,  quare  insuper  vacuuro  tempus 
expenditis?  Lcgem  non  observatis,  regem  non  ha- 
betis,  sacerdoles  non  honoratis,  altare  non  sediG- 
catts,  sacriliciura  non  oflertis,  testamentum  vetus 
non  cusloditis,  novum  non  recipitis,  circumcisio- 
nein  quae  jamduduin  in  Christo  finem  accepit,  sine 
causn  suscipitis,  baplismum  Christi  a  patriarchis  et 
prophclis  iii  lege  vestra  praeostensum  in  quo  remis- 
sio  pcccatorum  constat,  respuitis.  0  infelices,  iulo 
inrericissimi !  Juddei  non  eslis,  Christiani  esse  non 
vullis,  quid  ergo  boni  agiti»?  Quia  igitur  irralio- 
iiabiliter,  id  est  sine  lege  et  sine  Evangelio  vivitis, 
t)eique  beneficia  ingrati  expeiidilis,  procul  dubio 
ild  a-ternam  damnationem  tendiiis.  Quid  enim? 
Nunquid  si  novum  testainentum  recepcritis,  Deum 
oflcndcre  timetis?  Nequaquam.  Ipse  quoque  Deus 
veteris  et  novi  testamenti  insiitutor  carnales  veleriii 
lcgis  obscrvaliones  oblivisci,  et  Evangelii  sacra- 
nienla  suscipere  vobis  praecepit,  ubi  per  Isaiam 
prophetam  ait : 

Nd  niemtneritis  priorum,  et  antiqua  ne  intueaniini, 
Ecce  nova  faciamy  qua  nunc  orientur,  el  cognoscelis 
ea  (ha.  XLiii).  Et  ut  osteiiderct  quoe  essent,  sub- 
jecit  t  Faciam  in  deserto  viam,  et  in  loco  inaquoso 
ftutUina  polare  gentem  meam  eleclamf  et  plebem 
meam^  quam  acquisiii  (ibid.)\  Quid  ergo  his  verbis 
significabat  nisi  baplismalis  purlficationem  futu- 
ram  ?  In  quo  non  jam  veiusta  circumcisione  carnis 
quisque  signaiur,"sed  sola  graiia  baplismi,  und6 
ei  per  fidem  abluiiur.  Sciiole  etiain,o  Judxi,quia, 
quamvis  legein  et  propbeta^  teneatic,  taroen  salvari 
onuiino  non  poieritis,  Jereaiia  in  voce  Domini  te- 


Dci  et  Virginis  Filium  negatis,  ejusque  Evangelium 
suscipcre  renuitis.  Blelius  est  mori  quam  male  vi- 
vere  ;  melius  non  esse  quam  inrdiciter  essei  Multo 
melius  vobis  fuerat  in  boc  s^culo  non  procreari^ 
quam  aeternas  apud  inferos  incredulitatis  poenas 
patii  In  hac  prxsenti  vita,  ut  ait  Psalmista,  propter 
incrcdulitatem  de  manu  Dei  estis  repulsi  (Psal. 
Lxxxvii),  et  in  futura  condcmnandi,  nisi  ex  aqua 
et  Spiritu  sancto,  sicuC  jam  snepe  testati  sumus^ 
fueritis  renati.  Ad  vos  ergo  metipsos  introrsus  re^ 
dite,  et  mentis  oculos  diuturna  jain  infidelitaiis  a^ 
citate  lipposos  discretionis  manu  purgate,  quale* 
nus  nova  Dei  et  hominis  Jesu  Chrisii  prxccptu  de-» 
vota  mente  el  puro  corde  possitis  percipcre. 

Hanc  procul  dubio  mortiferam  vestrae  mentis  rae-> 
citatem  Moyses  legislator  prxfigurabat,  cuiu  post 
jejunium  quadraginta  dierum  de  inonte  descendensi 
ex  consortio  sermonis  Dei  cornutam  faciein  habe 
bat,  qua  visa,  ne  filii  Israel  terrerentur,  eam  vela-* 
inine  opericbat  (Exod.  xxxiv).  (32)  Quod  ergo 
Moyscs  denuodemonte  descendensi  facies  ejus  cor<* 
nuta,  id  est  glorificata  videtur,  sed  tamen  vela- 
mine  tegitur,  eamdcm  legem  significabat  mystico 
velamine  esse  coopertam  tectamque  hominibus  in- 
fideIibus,etoccuItam,  Isaia  propheta  tesunte :  Erutu^ 
inquit,  sermones  libri  hujus  sicut  sermones  libri  «t- 
gnati,  qnem  si  quis  homini  nescienti  lilteras  dederit^ 
et  dicat :  Lege;  ille  vero  respondeat:  Nescio  litteras^ 
^  Et  rursum  :  Si  delur  altert  scienli  Ulleras,  et  dicat : 
Lege;  iUevero  respondeat :  Non  possum,  signaius  esi 
enimUber  (Isa.  xxix).  Ilaec  sunt,  o  insipienles  Ju- 
dsei,  vcteris  tes.amenti  signacula,  quae  vobis  obsti- 
natio  mentia  clausit,  nobis  vcro  credentibus  Dei  ct 
Virgiitis  Filius  aperuit.  Religata  quippe  est  lex  iu 
solis  fidelibus,  sicut  per  Isaiam  propbetam  testatur 
Dominus:  Liga  leslimonium,  signa  legemin  disci- 
puUs  meis  (Isa.  viii).  Qjare?  Ne  eam  scilicet  Ju- 
daei  inveniant,  sive  pagani,  aut  bxrctici,  quia  non 
suni  Christi  discipuli.  Sermo  itaque  legis,  ut  di-' 
ctum  est,  babpt  scientiae  gloriam  secreiam,  habei 
et  duorum  testameutorum  cornuay  quibos  oafiurt 


(32)  Isidof.,  Qua*sl,  in  Exod,,  cap.  45« 


!tG7  S.  MARTINI 

falsilatis  dogmaU  incedit  armata.  Cum  igitur,  o 
Judaei,  Moyses  legitur,  vclamen  est  positum  super 
cor  yestrum  :  et  manifeste  dum  legentea  propheta- 
rum  Scripturas,  per  nimiam  stolidiialem  cordis  car- 
naliter  accipitis,  lota  facies  Moysi  quodam  vela- 
mine  tegitur ;  ita  ut  non  possitis  loquentis  legis 
gloriam  sustinere.  Sed  si  in  Christum  Dei  et  Vir- 
i;ints  Filium  non  credideritis,  ejusque  Evangelium, 
id  est  novum  testamcntum  fideliler  non  susceperi- 
tis,  omnino  non  auferetur  velamen  dc  cordibus  ve* 
stris.  Vera  est  ergo  saiis  Isaiae  propbet»  sententia 
dicentis,  quia  $i  non  credideritis,  non  intelligetis  nec 
permanebitit  (Isa,  vii). 

(55)  Ilanc  profecto  et  prophetarum  obscurilatem 
velum  illud  prsefigurabat,  quod  in  medio  templi 
jpendcbat,  et  Sancta  sanctorum,  ne  ab  hominibus 
rprospicerentur,  interius  occultabat  (Exod.  xl).  Sed 
posteaquam  Christus  adveniens  tenipore  passionis 
velum  fUud  a  summo  usque  dcorsum  disruptum 
est,  omnia  illa,  qux  erant  occulta,  pcr  passionem  et 
resurrectinnem,  atque  ascensionem  ejus  ad  nostram 
fldem  corroborandam  sunt  revelata,  Apostolo  te- 
stante,  qui  ait  :  Nobis  autem  revelavit  Deus  per  Spi» 
ritum  suum ;  quia  Spiritus  omnia  scrutatur,  etiam 
-quas  $unt  profunda  et  alta  Dei  (/  Cor  ii).  Patefacta 
sunt  ergo  iidelibus  per  Christum  legis  mysteria,  vo- 
bis  autem,  o  insipientes  et  matigni  Judaii,  sunt 
elausa,  sicut  angelus  ait  Danieli  intcr  Cdclera  : 
Clausi  sunt  et  signati  sermones  usijue  ad  tempus 
consummationis  (Dan,  xii),  id  est  usque  ad  Incnrna' 
4ionem  Chrisli,  quousque  addiscant  multi,  et  im- 
pleatur  visio ;  et  lunc  docti  Intelligent  omnia  haec. 
Cur  itaque,  o  Judaei,  tandiu  increduli  permanelis, 
et  Unia  obsCinatione  animarum  vestrarum  salutem 
negligitis?  Plenitudinem  a  Deo  prdedestinati  tempo- 
risjamdudum  ventS5e  per  Scripturas  cognoscitis, 
patriarcharum  figuras  et  aenigmata,  nec  non  et  pro- 
phetarum  dicta  manifeste  in  Chrislum  compleia 
fuisse  cernitis;  novum  testameiitum  a  Domino 
fuisse  imperatum  tot  sanctarum  Scriplurarum  aiter 
stationibus  legitis;  baptismum  Christi  in  lege  vestra 
praefiguratum  esse  apcrte  videlis,  et  ultra,  o  stulti 
et  tardi  corde  ad  credendum  in  omnibus  quae  locuti 
tunt  prophetae,  quidexspectatis?  Nunquid  adhuc  in 
menle  vestra  scrupulum  rcsidet  infidclilatis?  Certe 
si  propter  duritiam  lapidei  cordis  vestri  cseteris 
vcstrx  legis  doctoribus  credere  non  vultis,  saltem 
sapientissimi  regis  Salomonisdictis  fidem  accommo- 
dare  debelis.  Audite  igitur  placata  aure  quid  de 
duobus  testameniis  in  persona  sponsse,  id  est  san- 
ctae  Ecclesiae  Jesu  Christo  coelesti  sponso  in  Cantico 
spiritualis  amoris  dicat  : 

Omnia  poma  nova  et  vetera^  frater  mt,  urvavi  tibi 
{Cant.  VII ).  (54)  Ilic  per  omnia  (55)  sensus  sancU* 
rum  Novi  et  Veteris  Testamenti  Scripturarum  iiitel- 
liguntur,  quae  dum  ex  sanctis  Palribus,  patriarchis 
vidclicet  et  prophetis,  atque  apostolis  caeterisque 

(55)  Isidor.,  Quctst,  in  Exod,^  c.  55. 
(54)  Gregor.,  in  bunc  loc. 


LEGIONENSIS  IIC8 

A  Ecclesiae  ductoribus  ad  nos  perveniunt  et  credantor, 
quasi  ex  arboribus  poma  nascuntar,  quibus  animc 
delectantur.  Omnia  ergo  poma  nova  et  Telera  dile» 
cto  suo  Jesu  Christo  spoiisa  servat,  qoia  sic  noTUB 
tesiamentum  Ecclesia  cathoiica  recipil,  ut  Tetos 
non  abjiciat,  et  sic  vetus  venerator  ut  novam  tem- 
per  etiam  in  ipsis  veteribus  camalibusque  sacrifi- 
ciis  per  spiritum  intelligat :  in  novo  sciliceC  Cliii- 
stum  venisse  congaudens,  in  veteri  autem  aemper 
ventunim  exspectans.  Sicut  ergo  framenlom  ia 
spica  nutritur  et  reconditur,  sic  novum  tetlameR- 
tum  in  veteri  habetur  et  tcgitur.  Ad  boc  ergo  voi 
rooneo,  o  Judaei,  ut  sic  vetus  testamentum  leneaUf, 
ut  novum  in  eo  spiritualiter  intelligalis;  et  not 
carnalia   veteris    s^   spiritualia  novi   testamenti 

B  opera  implere  studeatis.  Nunqiiid  si  novum  tesla- 
nieiitum  receperitis,  contra  Dei  praeceptum  vot 
agcre  timetis?  Nequaquam.  Adhuc  enim  quia  incre- 
diili  permanetis,  velamen  Moysi  superposilnn  esl 
cordibus  vestris.  Audite  igitur,  o  rebelles  el  incre* 
duli  dolo  et  fallacia  pleni  prae  omnibus  hominibos» 
quam  misericorditer  cunctis  fidelibus  duorum  tesla* 
mentorom  dona  repromittit  Deus.  Ddbo  vobiM^  in- 
quit,  plwfiam  temporaneam  et  urolinam ,  tcIos  sci- 
licet  el  novum  testamentum,  et  utroque  imkre  rigabo 
vos  (Deut.  xi).  Imber  eiiim  utriusque  teslamenti 
dloctrina  accipitur.  Unde  dicitnr  :  Exspectetur  $icut 
pluvia  eloquium  meum,  et  descendant  nctst  ros  verba 
mea,  sicut  imber  super  fenum^  et  ikm  stilim  $uper 

^  gramen  (Deut,  xxxii).  Qoia  igitur,  o  Judaei,  lactis 
ex  lege  et  gente  vestra  idoneis  teslibus  estis  con- 
victi,  et  verissimae  rationis  copia  sufficienler  inslru*' 
cti,  nequaquam  ultra  jam  ad  resistendom  Teriutl, 
sed  ad  suscipiendum  novum  testamenlum»  et  ad 
credendum  Dei  el  Virginis  Filium  pro  salule  homl- 
num  venisse  in  roundum  debelis  esse  parati.  Ad 
hoc  nimirum  ex  lege  et  prophetis  tol  verttalis  testl- 
monia  protulimus,  ut,  ablaio  de  cordibus  vestris 
Moysi  velamine  et  suscepto  Christi  liaptismate, 
vos  in  aeterna  bealitudine  consortes  babere  pos» 
simus. 

Baptismum  igitur  Christi ,  sine  qiio  nemo  salvarl 
poierit,  lex  vestra  multis  auctoritaiibus  jamdudum 
vobis  lcgentibus  praefiguratum  fiiisse  ostendit :  et 

D  idcirco  necesse  esl  ut  ei  saitctum  chrtsnia,  quo  om- 
nium  Christianorum  in  nomine  sanctae  Trinitatis, 
Palris  videlicet,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti  in  ba- 
ptismate  inungurtur  capita,  qualiter  a  Deo  in  eadem 
lege  praeinonstratum  fuerit ,  ad  nostram  fidem  con- 
firmandam,  et  ad  vestram  dubietatem  repeSlendam 
vobis  ostendamus;  ul  iu  omnibus  perfecte  inslrucli* 
et  catholicae  fidei  devoti  inter  sanctae  Ecclesiae  filios 
possitis  computari.  Omnes  quippe  fideles  in  Deom 
Patrem,  et  Filium,  et  Spiritum  sanctom^credentes, 
sacro  chrismate  peningi  debent,  sicut  Domiiius  ad 
Moysem  figurate  loquitur,  dicens  : 
Sume  tibi  aromata  primaf  et  oleum  de  oiiti$^  /is- 

(55)  Pma. 


1169  SliilMONES.  —  SERM.  XXX 

einque  unclionis  oleum  sanctuin ,  videlicet  unguen-^  A 
tum  compo$itum  et  unges  ex  eo  tabernaculum  testi* 
moniif  et  aream  teslamenti^  mensamque  cum  vasiit 
ttcts,  candelabrum ,  et  omnia  utensilia  ejus^  altari  i 
thymiamatis  scilicct  et  holoeausti ,  et  universa.  quce 
ad  cultum  ejus  pertinent,  Sancti/icabisque  omnia,  et 
trunt  Sancta  sanctorum  ;.qui  autem  teiigerit  ea,  sait- 
ctificabitur,  Aaron  et  filios  ejus  unges^  et  sanctificabis 
ios,  ut  sacerdotio  fungantur  mt/it.  Filiis  quoque 
Israel  dices  :  Hoc  oleum  unctionis  sanctum  erit  vobis 
in  generationibus  vestris  {Exod.  xxx).  (36)  Flgura 
ergo  hujus  prioris  tabernaculi  ad  typum  Ecclesiae 
dticitur.  Porro  unguentum,  quo  perungitur  taber- 
naculuro,  cbrisma  est,  quo  nngitur  fidelis  populus, 
in  quibus  Divinitas  lanquam  in  tabernaculo  babilat. 
Cujus  omnis  diYersilas  populonim  in  testimonitmi  ^ 
perungiiur  sanctitatis,  qux  per  illam  operum  diver- 
tHatem  figurabatur,  ut  sacri  chrismatis  unctione 
peruncti  omnes  sanctificentur,  atque  sanctificati  in 
Dei  glorit  praeparentur.  Possunt  quidem  intelligi 
hoc  unguento  etiam  virtules  sanctoruin,  sive  odor 
Justilix  longe  laieque  dilTusus,  de  quo  dicit  Aposl»- 
tus  :  Deo  gratias^  qui  triumphat  nos  in  Christo  Jesu^ 
€t  odorem  justitioe  suas  manifestat  per  nos  in  omni 
ioco  {11  Cor,  ii). 

Summa  itaque  cum  devotione ,  o  Judaei,  bapti- 
cmumCbristi  suscipite,  ut  ipsius  doiio  in  ejus  liinore 
atque  amore  renovari  possitis,  sient  ipse  per  pro- 
phetam  pollicetur  vobis  :  Dabo  vobis^  inquil,  car 
novum,  et  Spiritum  meum  ponam  in  medio  vestri^  ei  ^ 
faciam  ut  in  proiceptis  meis^  scilicet  evangglicis^  atiw 
buletis,  et  justitias  meas  custodiatis  et  operemini 
{Ezech,  xxxvi).  Hoc  est,  ut  dilectionem  Dei  et  proxi- 
lui,  quae  plenitudo  legis  est  {Rom.  yiii),  invicem 
habeatis.  Si  ergo  vere  eslis  Judxi,  id  est  confesso- 
res,^  ad  confitendum  Deo  non  postremi  inter  caeteras 
naliones,  sed  omnino  debetis  esse  priores ;  sicut 
vobis  primum  oportuerat  praedicari  verbum  Dei,  sic 
et  vos  prae  omnibus  gentibus  debueralis  esse  prom- 
piiores  ad  obediendum  fidei.  Recedite  igilur  a  dia- 
bolo,  cui  diu  servistis,  et  fugiet  a  vcbis,  et,  secun- 
diim  beati  apostoli  consilium,  appropinquate  Deo  et 
appropinquabit  vobi*  {Jac.  iv). 

David  etiam.  cegem  et  prophetam,  sapientem  vide^ 
!:cet  in  verbis»  et  fortem  in  praeliis  audite»  etquid-  D 
quid  vobis.  pro  salute  vestra  dixerit  libenter  facite. 
Accedite^  inquit,  ad  Deum  et  iUuminaminit  et  (acies 
vestroe  non  eonfundentur  {Psal.  xxxju),  in  examine 
scilicet  extvemi  ejus  judicii.  Cum  eodem  eliam  Pro- 
pheia  Domino  preces  fundite,  quatenus  ab  oculi^ 
nientis  vestrae  tenebras  ignorantiae  clementer  digne* 
tur  expellere.  Dicat  igilur  unusquisque  vestrum 
Deo  cum  Psalmista  supplici  mente  et  pura  devo* 
tione ;  Revela  ocutos  meos,  et  considerabo  mirabilia 
de  lege  tua  {Psal.  cxviii).  Fidem  ergo  integram  in*  . 
violatamque  servate  eamque  dignis  moribus  implete» 
quia  revera  ipsa  est  porta  Ecclesiae.  Nemo  quippe 

(56)  Isid.,  QuiBst.  in  Exod.^  cap.  57.' 

(37)  Ex  Gregor.,  Reg.  past.^  part,  iii,  cap.  li.  * 


LN  ASCENSIONE  DOMINI.  «70 

sanclam  Ecclesiam  intrare  poterit,  nisi  prius  catbo* 
licam  fidem  tenuerit.  Sine  fide  enim  nemo  potest 
placere  Deo  (Hebr.  xi).  Justus  igitur,  ut  ait  Scri- 
ptura,  ex  fide  vivit  {Habac.  ii);  quia,  sicut  corpus 
mortuum  est  sine  aiiima,  ita  anima  mortua  est  sine 
fide(/ac.ii). 

Quanto  ilaque,  o  Judaei,  in  praesenti  saeculo  gr»* 
viori  servitute  oppressi  cstis,  tanto  ardentius  ten- 
dere  ad  veram  libertatem  debelis.  In  patriarchis 
quidem  et  prophetis  propter  Dei  bouitatem  omni- 
bus,  quae  sub  coelo  sunt,  nationibus  Deo  fuistis 
cbariores ;  nunc  autem  propter  infidelitatis  perfi- 
diam  facti  eslis  viliores.  Semper  enim  secundum 
Moysi  sententiani  irritastis  Dominum  in  opcribus 
manuum  veslrarum  {Deut.  xxxi),  et  idcirco  omuibus 
hominibus  facti  estis  opprobrium.  Vos  quoque 
mensuram  pairum  vestrorum  implevistis  {Matth. 
XYiii) :  Dei  videlicet  Filium  specialiler  vobis  a  Deo 
Patre,  ut  vos  ad  aeternae  vitae  pascua  revocaret, 
promissuin,  cruci  afiixistis ;  ejusque  apostolos  salu- 
tis  viam  vobis  ostendentes,  non  solum  illos  audire 
noluistis,  sed  ctiam  multis  verberibus  mnUlsqtiQ 
plagis  impositis  de  finibus  vcstris  pertinaciter  crih- 
deliterque  ejecistis  :  idcoque  si  non  juxta  eccle- 
siasticae  regulae  normam  poenitueritis,  non  vita,  sed 
morte  digni  estis.  Agite  ergo  p(]^ftt(efiftam  secundum 
beati  Petri  apostoli  consilium,  et  baptizetur  unvs- 
quisque  vestrum  in  remissionem  peccatorum  {Act.  ii), 
ut  Dei  gratiam,  quam  peccando  amisistis,  humiliter 
satisfaciendo  recuperare  possilis  (37).  Congrue  si- 
quidem  beatus  Petrus  praecepturus  baptisma  prae- 
misit  pcenitentiae  lamenta,  ut  prius  sese  aqua  sii» 
afilictioQis  abluerent,  et  postmoduip  sacramcnto 
bapiismatis  lavarent.  Qua  igitur  mente  qui  trans- 
actas  culpa^  0ere  negligunt,  de  peccatoruia  venia^ 
securi  vivuid  quando  ipse  summus  Ecclesiae  pastoi^ 
huie  etiam  sacrameuto  addendam  posnitentiam  cre^ 
didit,  quod  peccata  principaliter  exstinguit?  Qui 
ergo  seeurus  cupit  esse  in  morte  de  indulgentia,  in 
omni  vita  sua  nunquam  sit  sine  poenitentia. 

Idcirco ,  0  Judsei-,  pro  salute  vestra  toties  vos 
admoneo,  quia  omnes  vos  in  visceribus  Jesu  Chrisii 
esse  desidero.  Baptismum  ergo  Cbrisii  devota  mente 
suscipite,  et  sicut  veri  Cbristiani  dignos  poenitentiai 
fructus  facite (Luc.  iii),  ut  digne  mercamini  compu- 
tari  in  membris  Ecclesiae.  Nemo  utique,  sicut  su- 
pradictum  est,  potest  consequi  peccatorum  suorum 
veniam»  vel  pertingere  ad  coelestem  patriam,  nisi 
per  sanctam  Ecclesinm  calholicam.  Qui  ergo  in 
saecularibus  negotiis  prudentes  estis,  cur  animarum 
vestrarum  diutius  salutem  negligitis  ?  .Sanctam  ita- 
que  Ecclesiam  diligite,  sacerdotes  ejus  honorate; 
quia  nimirum  ipsa  Domino  devote  preces  consue- 
vit  (38)  fundere,  quatcnus  ipse  a  cordibus  vestri;i 
velamen  erroris  misericorditer  dignetur  auferre. 
Unda  igitur  baptismatis  ablutos  a  eunctis  peccato- 
r.um  sordibus,  ejusdemque  sanctae  Ecclesiac  adjutoi 

(38)  Fer.  vl  in  Parasceve. 


1f7l  S.  MARTIiM  LEGIONENSiS  1171 

orationibcs  TOS  oinnipotens  Deus  consociare  digne-  A  tur ;  ei  regnum  eju»,  qttod  non  ewrruwpelur.   Qoo 


(tir  coclestis  patriae  civibus.  Amen.  Commendo  vo$ 
Deo  et  Verbo  ipsius  {Acl.  xx). 

Omnibus  quoque  bominibus,  fratres  dulcissimi, 
animarum  salulem  optare  debemus,  ideoquc  ad 
suscipiendain  calliolicam    fidem,    Veleris  et  Novi 


teslimonio  ostendit  ita  accepisse  Gbristom  domioft- 
tionem  et  regnum  ab  omnipotenti  Deo  Patre,  iil 
potestas  cjus  xterna  sit,  ct  regnum  illius  8ine  CON 
ruptionis  fine  permaneai  in  aelcrnnm. 
Hunc  profecto  Dei  et  Virginis  Filiuni  pro  salule 


Testamcnti  introductis  auclorilalibus ,  prout  Spiri-  ^   humana  passum,  mortuum  et  sepultum,  tertia  < 


tns  s;inctus  dictavit,  Judaicam  gentem  exhortali 
tumus.  Nunc  autcni  ad  propositam  narrationero, 
quam  proptcr  illoruni  commonitionem  superius 
pauiisper  omlsimus,  Deo  juvante,  necesse  est  ut 
rcdcamus.  Quid  ctiani  beatissimus  Lucas  in  Acti- 
bus  aposiolorum  de  Christi  asrensione  rererat, 
pnmcs  in  commune  audiamus. 

Videntibus  illis,  elevatus  est;  et  nubes   suscepit 


resuscitatum,  quadragesimo  autem  die  ad  ccslof 
elevatum  et  in  Dei  Patris  dextera  gloriflcatum  , 
Samson  ille  fortissimus  pnefiguravil,  qiii  conlra 
Philistbxos  pugnans,  populum  Dei  liberavit.  Qel 
cum  quadam  die  Gazam  civitatem  fnisset  in- 
grcssus,  illico  Philisthaci,  ut  eum  comprelien- 
dere  possent ,  custodes  deputaverunt  (40).  9e4 
ille  nocte  media  surgens,  portas  ciTitatis  tuUt  cC 


fum  ab  oculiseorum  (Act.  i).  Goncordal  quippc  visio      montis  verlicem  nscendit  {Judic.  xvi).    Quem 


Danieiis  prophetse  vcrbis  hujus  sancti  evangelistx. 
Videbam^  inquit,  in  visione  noctis,  et  ecce  in  nubibus 
cxli  Filius  hominis  vcmebal,  et  usqup  ad  Antiquum 
dierum  pervenit;  et  in  conspectu  ejus  obtulerunt 
eum.  Et  dedit  ei  potestalem,  regnum  et  honorem^  et 
omnis  populus,  tribuset  lingua:  servient  ei  (Dan.  vii). 
Et  adjecit  :  Potestas  ejus^  potcstas  aterna^  qua;  non 
auferetur;  et  regnum  ejus,  quod  non  corrumpetur 
(ibid.).  In  hoc  qqod  dicit,  se  in  nocte  visionem  vi~ 
disse,  ostendit  plane,  quia  intcr  prcssuras  atque 
pngusiias  pra;sentis  tcmporis  perfidem  ambulamus, 
et  non  pcr  speciem ;  Deum  videlicet  non  oontem- 
plamur  facie  ad  faciem,  sed  quasi  in  speculo  et  in 


lioc  facto  SariQson  ille  typice  praefiguravit,  nisi  Dd 
Virginisque  Filium,  qui  nos  sua  inorte  redemit? 
Quid  Gaza  civitas,  nisi  infernum  signtfioail^Quid 
per  Philisthxos,  nisi  Judseorum  pcrfidia  deroonslnH 
tur?  Qui  cum  mortuum  Dominum  vidissent,  ejur 
que  sanctissimum  corpus  iii  sepulcro  jam  positum. 
custodes  illico  deputaverunt  (Matth.  xxvii),  nt  eum. 
qui  auctor  vitx  claruerat,  inVemi  claustris  reten- 
tum,  quasi  Samson  in  Gaza,  se  deprebcndisse  laetati 
siieit.  Samson  vero  nocte  media  non  solum  exiit,  s(d 
etiam  portas  (ulit;  quia  videlicet  Redemptor  nosler 
antc  lucem  surgens,  non  solum  liber  de  infemo 
CKit,  sed  ipsa  etiam  inferni  claustra  deitruxit.  Por» 


uenigmate  (/  Cor.  xiii).  In  boc  antem  quod  subjun-  £•  tas   tulit  et  montis  verticem  subiil,  qnia  resur- 


^it :  FHius  hominis  in  nubibus  cati  veniebat^  virgineam 
Ghristi  csirnem  de  Virginc  matre  sinc  virili  semine 
fiola  Spirilus  sancti  obumbratione  conccptam  de- 
fnonstrat.  De  hac  profecto  nube  Isaias  prophota  vir 
nobilis  ac  sapicns  figurate  loquitur,  dicens  :  Ascan- 
4it  Dominus  super  nubem  levem,  et  inffkdietur  jEgg- 
ptum  (Isa.  xix).  Super  nubem  quoque  (39)  levcm 
ipominus  ascendit,  quia  unigenitus  Dei  Filius  huma- 
nam  naturam  slne  peccato  accepit,  qua  indutus,  ad 
(lebellandum  antiquum  hostcm,  huncinundum,  qui 
iEgyplum  significat,  inlravit.  In  nube  ergo  Dominus 
ascendit,  quia  in  eadein  carne,  quam  accepit,  coelos 
penetravit. 
Itcrum  Danicl  subjungit,  dicens  :  Et  usque  ad 


geitdo,  claustra  inferni  abstulil»  el  ascenifende, 
coelorum  pegna  penetravit.  Angeli  ergo,  at  supra* 
dictuni  esl^  qui  ei  In  carne  posilo  minisiravenint, 
ipso  ad  inferos  des^cendente*  cum  eo,  nl  creJirous« 
dcscenderunt ;  coquc  ad  coelos  redcuute,  cum  ipso 
ascenderunt  :  in  quoruin  periqna  Davld  proplieia 
Spirilu  sancto  edoctus,  ait : 

ToUile  portas,  principes,  vestroM^  et  ekvamini^ 
portas  wternales.  et  introibii  Rex  glifrue  {Psal.  xxiii). 
Dicit  hoec  Prophcta  in  persona  angclornni  siM 
assuinpia,  qui  Ghristum  praecesserunt  descendentem 
ad  infcros  vel  ascendentem  ad  coelos.  Aiigeli  ergo 
prxeuntcs  Ghristum  ad  infernum,  tartareis  potesta- 
tibus  dicunt :  0  vos  principes  inferni,  tollite  por- 


An(t^ttttm  dierum  pervenit.  Antiquum  dierum  Dcum  D  tas  vcstras,  id  cst  auferte  potestalcm  veslraro,  qua 


Patrem  dicit,  cui  Psalmista  sic  ait :  Ttt,  Domine,  in 
tPternum  permanes,  et  memoriale  tuum  in  genero' 
fionem  et  generationem  (Psal.  ci).  £t  itcnim  :  7»,  Do- 
fittne ,  idem  ipse  es ,  et  anni  tui  non  deficient  (ibid.). 
Sequitur  :  Et  in  conspectu  ejus  obtulerant  eum; 
angeli  videlicet,  qui  ci  ab  initio  buman»  nalivitaiis 
ininistraverant,  cum  summo  honore  ac  revereniia, 
nt  crcdimus,  usque  ad  paternx  gloriie  solium  illum 
perduxerunt.  Ilerum  subjungens,  ait  :  Et  datus  est 
p^  scilicet  a  Deo  Patre  principatus,  /lonor,  et  re- 
fnum ;  et  omnis  poputus^  tribus^  et  tinguce  servient 
|f,  Potestas  fjust  potestas  a*terna,  quce  non  aufere^ 


usque  huc  in  infernoomnesdetinebatls.  Idemeliaoi 
angcli  prxcedentcs  Ghristum,  in  ascensione  ejos 
dicunt :  0  vos  portoe  seternales,  qux  haclenus  eratis 
clausae,  aditus  coeii  ingressus  paradisi,  eUvamim, 
id  cst  apcrimini,  et  introibit  RexgtoriiBtid  est  Cbri- 
stus  in  coelum.  Mirantur  crgo  daemones  cum  au- 
diunt !  ToUite  portas^  principeSf  ^vestrae^  el  dicunt : 
Quis  est  iste  Bexgtoritp?  Quasi  dicerenl :  Nos  Tfgeni 
nostrum  habemus,  seilicet  diabolum.  Qiiis  igitur 
est  isle  Rcx  glori»  ?  Respondent  angeli  CbristniD 
praeeuntes  ad  infernuin.  Ipse  est  Domtmis  foriis 
et  potens,  qui  mortem  vicit  el  diabolum  aoperavii ; 


(39)  Forl.  quipi^e. 


(40)  Ex  Gregor,,  hom.  1%  in  ^va.^.. 


1173  SERMONES.  —  SERM.  XXX. 

Dominut  potens  in  prceiio  contra  diabottim,  vidclicet  A 
principem  vestnini,  qnia  alligavit  fortem,  et  nunc 
Tenit  evertnre  domum  cjus,  ac  divipere  vasa,  id  est 
confringere  infernalia  claustra,  et  educere  captivam 
captivitalem(£p/ies.  iv).  Ilerum  angeliChristum  abin- 
ferisredeuntemcomitantes,  ipsumque  in  ascensione 
8ua  prseeuntes,  virtiites  coclestes,  ut  viam  Doinino 
venienti  prseparent,  eique  occurrant,  alloquuntur, 
dicentes  :  0  principes,  loUite  portas,  id  est  reseraie 
coelestes  aditus  venienli  Domino;et,  o  vos  portae 
setemales,  elevamini,  id  est  adilus  coeli  et  xternalis 
ingressus  pateat;  aperiautur  aetbereae,  id  est  januae, 
setcrnalcs  valvae,  et  inlroibit  Rex  gloriae  in  coelum, 
ubi  ad  dexteram  Patris  interpellet  pro  nobis.  Ipsae 
autem  victutes  angelicx  novo  myslerio  carne  in- 
duti  Regis  sluperactae  qu:eriint  cum  admiratione  :  B 
Quis  $it  iue  lUx  gloriic?  Quibus  respondent  aliae 
virtules  angelicae  :  Dominus  virtutum  ipse  est  Rex 
gloriw.  Redemptoc  iiaque  noster  ad  liberationem 
nostrani  venieiis»  etbujus  mundi  principe  devicto» 
ac  de  fidelium  cordibus  dejecto,  iierum  cum  summa 
victnria.  coelum  asceiidens,per  humanitatem,  quam 
cx  Virgine  sine  peccato  accepit  Deum  Palrem  ro- 
get,  dicens  : 

Libera  me,  et  pone  me  juxta  me(i{);  et  cujusvis 
manus  pugnet  contrame  (/06  xvii).  Deus  omnipo- 
tens  Pater  propriuni  Fiiium  suum  tradidit  passioni, 
sed  liberavit  eum  per  resurrectionem,  et  posuit  11- 
lum  juxtt  se  per  ascensionem,  quia  profectus  in 
coelum  sedet  a  dextris  ipsius  (4i).  Et  quia  post  as- 
censionis  ejus  gloriam  Judxa  in  discipulorum  ejus  C 
l>ersecutione  commola  est,  recte  nunc  diciUir  :  l^t 
cujusvis  manus  pugnet  CQUtra  me.  Tunc  quippe  in 
inembris  illius  furor  persequentium  saevil ;  tunc 
contra  fideliuni  vitam  flamma  crudelitatis  exarsit. 
Sed  quo  irent  impii  Judaei,  aut  quid  agerent,  dum 
is,  quem  persequebanlur  in  terra,  jam  sedebat  in 
ccelo?  De  quoruin  reprobatione  ait  bealus  Job  : 
Cor  eorum  longe  fecisti  a  disciplina  {ittid.).  Si  enim 
disciplinae  custodiam  nossent,  ncquaquam  Redem'* 
ptorem  nostrum  in  sua  praedicalione  contemncrcnt, 
nec  iliius  discipulos  de  finibus  suis  expellerent,  ut 
ad  gentium  populos  transniigrarent. 

Lucas  iterum  evangelista,  non  solum  corporum 
sed  etiam  animarum  medicus  accedat,  et  post  prae- 
dic^a  de  Christi  ascensione  nobis  summo  desiderio 
^judire  cupientibus  aliquid  subjungat.  Ctimftie  tn- 
tuerentur  in  eoRlum^  inquit,  euntem  t7/um,  ecce  duo 
viri  astitcrunt  juxta  iUos  in  vestibus  albis  (Act.  1). 
Uuid  super  bunc  verslculum  bcaius  Cregorlus 
dicat  (43),  audiamus.  Qucerendunij  ait,  nobis  estt 
quidnam  sit  quod,  nato  Domino^  apparuerunt  angelif 
et  tamen  non  l^guntur  in  vestibun  albis  apparuisse.  In 
albis  quippe  vestibus  gaudium  et  solemnitas  mentis 
ostenditur.  Quid  est  ergo  quod^nato  Domtfio,  iton  tfi 
albis  veslibus  angeii  apparent,  nisi  quod  magna  tunc 
solemnitas  qngeli^  (acta  est,  cum  coclum  Deus  homo 

(41)  Te. 

(i%)  Ex  Grcgor.,  i.ib,  xiii  Moral.,  cap.  10. 


IN  ASCENSIONE  DOMINI.  -  1174 

penetravit  ?  Quia  videlicet,  nascente  Dfimino^  vide^ 
batur  divinitas  humiliata,  ascendente  autem  «<  hu^ 
manitas  exattata.  Alba  etenim  vestes  exattationi 
magis  congruunt,  quam  humiliationi.  In  assumpUonei 
ergo  Ulius  angeli  in  atbis  vestibus  videri  debuerunt^. 
quh  quiin  nativitate  sua  apparuit  Deushumitis^Uk 
ascensione  sua  ostensus  est  homo  subtimis. 

Notandum,  praeterea,  quia  duplici  de  C3usa  duo 
viri,  id  cst  duo  aiigcliapparuerunldiscipuiis  in  as- 
censione  Doiuini,  videlicet  ut  moestos  de  absentia 
Domini  confortarent,  et  ut  Dominum  vere  ascen- 
dissc  demonstrarent.  Tunc  apostoli  caeterique  disci- 
puii  rcversi  Jerosolymam  a  monte  qui  vocatur  Oli- 
veti,  propter  copiam  scilicet  olivarum  Sabbali  ha-» 
beiis  iter,  id  est  itincTC  Sabbati  distans  ab  J^roso^ 
lymis  scilicet  spalio  milliarii,  quia  non  ampliori 
spatio  licebat  Judaeis  piogrcdi  de  civitate  vcl  villa 
iu  qua  erant,  sed  per  mille  passus  pcterant  circa 
deambulare.  \ctus  editio  habct,  a  monie  trium  lu-! 
minum.  Sic  autem  dictus  est  inons  Oliveti,  quia  de 
nocte  ex  parte  occidentis  illuininabatur  ignetempli. 
Cum  niaxlma.enlm  cauteia  ignis  erat  jugisin  altari. 
Mane  a  parte  orientis  primos  excipiebat  radio» 
solis,  antequam  illustraret  civitateai :  hai)cbat  quo  • 
que  olei  copiam,  qiiod  est  fomcntuin  lumiuis.  Cun> 
ergo  regressi  esscnt  apostoli  Jerusalcm,  omncs 
unanimiter  atquehonorificc  conduxerunt  eos  usque 
ad  hospitium  eorum,  cacteri  videlicet  discipuli  et 
civitalis  civcs  deiiide  ad  propria  redierunt.  Ilanc 
processionem  di^ipuloruiq,  qui  iinanimiler  sunt 
egressi,  iiraecedente  crucifixo  repraesents^nus,  cum 
de  ecclesia  egreditpur  crucem  praeferendo.  Et  licet 
cum  eis  non  redierit  Crucifixus,  tameu  nos.redeun- 
tes  crucem  port^m^s;  quia,  quamvis  non  crac 
cuHL  eis  pr«e$entia  corporali,  erat  procul  dubio 
Qraesentia  spirituali  juxta  ciuod  ipse  ait  :  Ecce  ego 
vobiscum  sum  omnibus  diebus  usque  ad  consummatio-^ 
nem  swculi  (Matth.  xxviii).  In  eo  igitur  quod  egre- 
dimur  ad  processionem,  crucem  Domini  praeferendo, 
rcpraesentamus  quod  illi  egressi  sunt,  pneeunte 
crucifixo.  In  eo  vero  quod  cruccm  Domini  reporta- 
mus  nobiscum  ad  ecclesiani,  reprg^sentamus  quod 
ipse  ait :  Ecce  ego  vobiscum  sum  omnibubdiebus  usque 
ad  consummalionem  swcnli.Sed  quidduo  angeli  vcsti- 
bus  olbis  ioduli  appslolis  dicant,  audiainus  :  Vtrt 
Galila^i^quid  statis  aspicientes  in  coelum?  (Act.  i.) 
Rccte  siquidem  Calil^i  vocantur,  qui  jam  de  vitiis 
ad  virtutes  transicraiit  votp  et  desiderio,  jani  terris 
ad  cocluin  iransmigraverant,  atque  ad  Domini  et 
magistri  su|  gloriam  contemplandam  mentis  si- 
mul  et  corporls  oculos  crexerant,  quorum  convcr- 
satio,  quia  in  els  praeliabatur  Cbristus,  ut  ait  bea- 
tus  llieronymus,  jam  non  erat  de  lerris,  sed  de  coelis 
(Philipp.  111.)  In  IIIoigitHr  apostolicaeterlquediscipuli 
desiderium  amoremque  suum  transferebant,  quem 
propria  virtute  coelos  penetrare  videbant.  Legimus 
in  Veteri  Testamcnto  quod  Enoch  sit  iranslatui 
(45)  Hom,  29  tn  Evang. 


1475  S.  MARTINI 

(Gen.  Y),  et  Elias  ad  cocluro  aereum,  quod  terraeest 
proKiniuni,  sublevatus  (IV  Reg.  ii).  Translatus  est 
Enoch  aon  propria  sed  divina  virtuter  raptus  est 
Elias  curru  igneo,  quia  honio  purus  auTilio  egebat 
alieno.  GaBlum  quippe  aereum  per  se  ascendere  non 
poterat,  quem  naturae  suse  infirmitas  gravabat.  An- 
gclorum  itaque  ambo  subvecti  suntauxilio.qui  om- 
nino  sublevari  non  poierant  proprio.  Redempior 
vero  noslcr,  non  curru  neque  angelorum  legitur 
siibievatus  auxilio,  quia  non  homo  purus,  sed  verus 
Dcus  erat  et  verus  homo.  Recte  ergo  propria  vir^ 
tute  supra  oinne  quod  creatum  est  ascendit,  quia 
per  ipsum  Deus  Pater  ex  nihilo  omnia  Tecit.  Iliuc 
cnim  per  humanilaieiii  asccndebat,  ubi  per  divini- 
tatem  semper  erat ;  et  inde  corporaliter  redibat, 
ubi  diviniiate  remanebat,  quia  cum  Patre  et  Spiritu 
sancto  coclum  pariter  et  terram  contincbat. 

Notandum,  praeterea,  quia  Marcus  dicit  :  Assum* 
ptu$  eU  Je$u$  in  ccelum,  et  $edet  a  dextris  Dei  (Marc, 
XVI) ;  Stephanus  vero  ait :  Ecce  video  c(bIo$  aperlos, 
ct  FiHum  homim$  $tantem  a  dexlri$  virtutis  Dei 
(Act,  vii).  Quid  est  ergo  quod  Marcus  illum  seden- 
teni,  Slepbanus  vero  slantem  se  vidcrc  testatur , 
nisi  quia  sedere  judicantis  est,  stare  vero  pugnantis 
vel  adjuvantis?  Quia  igiliir  Dei  et  Virginis  Filius 
post  resurrectionem  suam  assumptus  in  coslum 
nunc  omnia  Judicat,  ct  ad  extremum  judex  om« 
nium  venturus  est,  hunc  post  ascensionem  suam 
Marcus  sedere  describit;  quia  post  asccnsionis 
£ux  gloriam  judex  in  fine  videbitur.  Stephanus  au- 
tem  in  laboris  certamine  positus  stantem  vidit, 
quem  adjutorem  habuit,  quia  ut  in  lerra  persccu« 
torimi  infidelitatem  vincerct,  pro  illo  de  coelo  illiiis 
gratia  piignavit.  In  eadem  igiiur  carnc  qua  ascen- 
dit,  venturus  ad  judicandum  vivos  et  mortuos  a 
fidelibus  creditur  et  exspcctatur,  sicut  dc  illo  su* 
pradicti  duo  viri  vestibus  albis  amicii  testantur. 
Sic  enim  sanctis  apostolis  euntcm  illum  in  coslum 
asptcientibus  dixerunt : 

Jlfc  Je$u$,  qui  a$$umptu$  est  a  vobi$  in  ecelum, 
sic  veniet  quemadmodum  vidi$ti$  eum  euntem  in  cfe" 
tum  (Act.  i),  id  est  in  eadem  forma  carnis  atque 
siibstantiavenietjudicaturus,  in  qua  venerat  judi- 
candus.  Unde  ait  testis  fidelis  Joannes  evangelista 
ir.  Apocalypsi  sua  :  Ecce  venit  cum  nubibus^  et  vi- 
dcbit  eum  omni$  oculu$,  et  qui  eum  pupugerunt 
(Apoc.  i).  Qui  primo  in  suscepto  homine  venit 
occultus,  post  paululum  in  majestatc  et  gloria  ve- 
niet  ad  judicium  manifestus.  Sic  etiam  per  orbcm 
catholica  canit  Ecclesia  :  Ecce  in  hubibu$  coeli  Fi- 
liu$  homini$  veniet  cum  pote$tate  magna  et  maje$tate. 
Yeniet  ergo  in  nubibus  vel  cum  nubibus  ad  judi- 
cium,  id  est  cum  sanctis  per  quos  et  cum  quibus 
humanum  gcnusjudicabit ;  qui  in  hoc  sxculonubes 
fuerunt,aliisvidelicetcompluentes  imbrcm  coclestis 
doctriiias.  Vel  iu  nubibus  veniet,  quia  sicut  nubes 
suscepit  cum  ascendentem  in  coelum,  ita  veniet  in 


B 


LEGIONENSiS  1176 

A  nube  ad  judicium :  Et  vtaebU  eum^  Inquil.  ^wum 
oculu$t  ei  qui  eum  pupugerunt,  Ac  si  diceret :  Om- 
nis  oculus  justorum  scilicel  et  impiorum  Yidebunl, 
id  est  cognoseent  eum  tam  magDum»  tam  fortem» 
tam  terribilem,  tamque  gloriosum  ad  judiciuiii 
venientem  cum  potestate  niagna  et  majesute.  Nee 
solum  videbunt  eum  alii  impii,  sed  etiam  ilii  qci 
eum  pupugeruut,  hoc  est  qui  euin  crucifixerant.'  Et 
plangenl  $e  super  eum^  i[}m  et  omnes  tribus  Urrgf 
Judxi  scilicetet  pagani,  et  mali  Cbristiani,  qui  ejas 
prsccepta  contempserunt,  Quare  se  plangent  super 
euin  ?  Conspccta  scilicet  gloria  sanctoruni  in  nubi- 
bus  obviain  Christo  occarrentium,  respectuqiie 
poenarum  ac  tormentorum  nunqiiam  fincm  habeo- 
tiuni  inconsolabiliter  dolebunt.  Quod  ita  futunm 
essc,  ut  dicitur,  Zacharias  propheta  indubilauler 
testatur.  Yidebunt,  ait,  tii  quem  trantfifermai-.el 
plangent  eum  ptcnctn  quasi  $uper  unigenilunit  ei  d^ 
lebunt  $uper  eum,  $icut  doleri  $olei  in  morie  primogt- 
niti  {Zach.  xii;  Joan.xix).Reclequoqiie  plangent  in 
die  illa,  ct  dolobunt,  qui  propriismanibus,  vci  cmisi- 
lio,  aui  pcrinissionc,  sive  consensu  coeli  ac  terne 
Conditorcm  crucinxerunt,  cum  illuni  in  sede  maj^ 
statis  suse  ad  judicaiidum  vivos  ct  mortuos  venire 
conspcxcrint.  Ipsi  quippe  a  Deo  Fatre  data  esl  po» 
testas  judicandi  uuivcrsas  gentes,  sicut  de  illo  iii 
Apocalypsi  Joannes  evangelisla  figtirate  loqiiitur, 
diccns : 

Vidi,  et  ecce  nube$  candida,  ei  $uper  nubem  $eden^ 

Q  tem  $imHem  FHio  homini$.  habentem  in  capile  $uo  co* 
ronam  aureanif  et  in  manu  $ua  falceni  acutam  (Apoe. 
XI v).  Ac  si  apcrte  diceret:  Vi6t  nubem  candidam^ 
id  csf  humanitalcm  Christi  immortalcm  ct  iinpas* 
sibilem  factam  :  et  supcr  hanc  nuben:  vidi  Deum, 
scilicet  Vcrbum  Dco  Patri  coasquale  et  coa^ternum 
rcquiesccns  ct  judicans.  Christum  Dcum  ei  homi* 
neni  dico  similcm  Filio  hominis,  hoc  e&t  non  jam 
niortalc  vcl  passibile ;  habentcm  eoronam  aureamt 
id  Cat  vicloriam  pcr  divinam  sapientiam  de  diabolo 
habilam,  in  capite  $uo,  hoc  est  in  diviuitate  sibi 
unita,  et  habebat  falcem  acatam,  id  est  jadiciarlam 
divinam  sentcntiain  omncsbonoset  iiialos  dividen- 
tcm,  et  boc  in  manu  sua,  id  est  in  sua  potestaSe. 
Potesia$  enim  divini  judicii,  ut  ait  beatus  Gres;o- 

D  ritis  (ii),  quia  undique  con$tringit,  circulug  dicitur; 
et  quia  intra  $e  omnia  scindendo  comptectitur^  falci$ 
appellatione  $ignatur,  In  falce  enim  quidquid  fcin- 
ditur  quocunqueversum  flectitur  intus  cadei,  Et  quia 
potestai  superni  judicii  nullatenu$  evilatur  {intra  tp- 
$am  quippe  omne$  $u:nu$y  q^olibet  fugere  conemur) 
recte,  cum  venturu$  judex  o$tenditur^  fatcetn  ienere 
perhibetur.  Et  cum  potenter  ad  omnia  cbviai^  scia- 
dendo  circumdat,  Esse  $e  intra  judicis  faicem  Dtf 
vid  propheta  cognoverat,  cum  divinam  omnipoten* 
tiam  considerans ,  dicebat :  c  Si  ascendero  in  ceelum^ 
iu  iliic  es ;  si  descendero  in  infernum,  ades,  Si  <■>*- 
psero  poena$  mea$  diluculo,  et  habitavero  in  exiremiM 


(44)  Lib.  xxiiii  Moral,,  c.  10. 


1177  SERMONCS.  -<  SERM.  1X1.  m  ASCENSIONE  DOMINl.  tl78 

marls ;  $tenim  iUuc  manui  tua  dedueet  me,  et  te"  A  Qui  vere  ec  similis  capreae  et  saper  mooleft  Bethel 


nebit  me  dextera  tua  (Psal.  cxxxvii).  »  Intra  quam- 
dam  e$9€  falcem  se  vidit,  cum  nullo  sibi  loeo  patere 
fugiendi  aditum  po$se  cogno»it,  dicens :  c  Neque  ab 
oriente,  neque  ab  oceidente,  neque  a  desertis  monlt- 
buSf  •  subaudis  patet  tia  fugiendi.  Quare  f  t  Quoniam 
Deus  judex  est  {Psal,  lxxiv).  »  Ac  si  aperte  dicat : 
Fugiendi  via  uniique  deest^quia  iUe  judicat^  qui  ubi- 
que  prtesens  est. 

Revera  Deus  justissimos  Judex  est,  qiii  hunc  hu- 
miijat,  et  hunc  exaltat.  Populum  videlicet  Judaicum 
se  exaltantem  et  de  se  prsBsumentem  humlliat. 
Gentilem  vero  se  hnmiliantem  exaltal,  quod  signi* 
iicaturo  est  per  Pharisaeum  et  Publicanum ;  quia 
Pbarisaeus  se  exaltavit,  et  humiliatus  est ;  Publica- 
nus  autem  se  bumiliavit,  et  a  Ueo  cxaltari  meniit 
(Luc.  xviii).  Hunc  crgo  Deus  suo  justo  judido  bu* 
miliat,  et  hunc  exaltat,  quia  superbos  deponit,  et 
bumiles  sublevat.  Gt  quare  hoc?  Quia  tidelicei 
calix  fft  manti  Domini  mni  meri  ptenus  misto  {Psal. 
Lxxiv),  exemplo  scilicet  potenlis  pincernae,  qui  ex 
calice  propinat  amicis  suis  dulce  vinum,  inimicis 
▼ero  acidum ;  quia  calix,  id  est  retribulio,  est  in 
manu  Domini.  Calix  dico  ptenus  vini  meri,  justa 
scilicet  retributio;  quia  nulluro  injuste  judicat; 
sed  unicuique  trifouit  juxta  meritorum  qiialitaterok 
Omnia  igiiur  coelestia  et  terrestria  intra  suae  falcis 
sinum  concludit,  quia  potesias  ipsius  judicli  omnia 
comprehendit. 


apparebit,  quia  et  ex  bumanitatis  forma  similis 
Ecclesiae  erit,  et  tamen  super  ipsos  summos  Patres, 
qui  quasi  montes  excellunt  in  Ecciesia,  sublimior 
eminebit. 

Undc  etiam  in  Apocalpysi  angelus  de  teroplo 
exiens,  et  Ecclesiae  personam  gerens,  angelo,  id 
est  Dei  et  Yirginis  Fiiio,  iu  humanilate*de  Virgiiio 
sumpia  quiescentl,  hoc  est  in  dextera  Det  Patris 
regnanti,  et  in  manu  sua  falcem  acutam  habenli, 
voce  magna  clamans,  ait  :  Mitle  falcem  tuam  in 
terram^  et  me/e,  quia  venit  hora  metendi^  quoniam 
matura  facta  est  messis  terree  {Apoc.  xiv).  Angelus 
de  templo  damans  typice  ordo  praclatorum  cactero- 
rumque  perfecle  viventium  est,  qui  de  templo,  id 
cst  de  Ecclesia  in  divinae  essenliae  contemplatione 
alios  excelieos,  et  spiriiu  cum  Domino  in  coelis 
conversans,  magna  voce,  boc  est  magno  desiderio 
clamat,  dirigendo  clamorem  suum  ad  Cbristum,  ita 
dicens  :  0  Domine,  mitte  falcem  tuamf  id  est  fac 
judicium ;  et  mete^  hoc  est  cullige  tuos  fideles,  ideo 
scilicet  quia  venit  liora^  et  est  opportunum  ut  me- 
tatur,  id  est  ut  fideles  tui  congrcgenlur  in  coeleste 
horreum.  Messis  terras  aruit^  muUitudo  videlicct 
infideliuro  terrenis  aciionibus  succuml)ens ,  tota 
facta  est  arida»  fere  nihii  charitalis,  fidei,  sitei, 
vei  alicujus  alterius  virtutis  habens,  neque  uliam 
fipiritualem  irrigationem  accipieos,  et  sic  ex  toto 
deiecit;  quia,  quanto  magis  consummata  est  iniqui- 


Notandum,  praeterea,  quia  a  temporeqno  ipse  Dei  C  ^^*  impiorum,  Unto  magis  perfecla  est  juslitia  et 


ac  Virginis  Filius  coelum  ascendit,  illius  sponsa,  id 
est  sancta  Ecclesia  eum  venire  ad  judicium  sum* 
mopere  opiat,  siciit  per  Salomonem  in-Cantico  spi- 
ritualis  amoris  ejus  desiderio  faligata,  ipsum  ob- 
nixe,  ut  veniat,  hiijusmodi  rogat,  dicens :  Rever* 
tere^  diiecte  mf,  simiUs  esto  caprea:^  hinnuloque  cer^ 
vorum  super  montes  Bethel  {Cant.  ii).  (45)  Ab  Ec- 
clesia  dilectus  corporaliter  tunc  abiil,  quando  post 
resurrectionem  suam  coelos  ascendit.  Tunc  autem 
revertetur,  quando  in  finc  mundi  resuscitatis  cor* 
poribus  hominum  omnibus  in  judicio  manifestabi- 
tur.  Qui  vere  similis  capreae,  et  hinnulo  cervoruro 
apparebit ;  quia  in  came  nostra  veniens  ad  judi* 
cium  omnibus  se  monstrabit.  Per  capream  eniro. 


bonitas  servoruro  tuorum.  Veni  ergo  et  mitte  faU 
cem  tuam  in  terram,  hoc  est  per  judicium  separa 
bonos  a  malis,  electos  a  reprobis,  frumentum  a 
paleis;  repone  frunientum  in  horreum  coelestis 
regni ,  paleas  autem  combure  igiii  iuexstingui- 
bili. 

Sciendum  praterea  est^  ul  ait  Ilispaniarum  doctor 
Isidorus  (4i)),  ^emtntim  ase  divinum  judicium  * 
tmum  videlicety  quo  in  hac  vita  per  diversas  tribula" 
tiones  quidam  judicantur ;  alterum  vero^  quo  in  fu^ 
turo  pubUca  Domini  sententia  judicabuntur.  Jdeo 
enim  quibusdam  ad  peccatorum  purgationem  proficii 
temporaUs  posna ;  quorumdam  vero  hic  inchoat  dam^ 
natio^  ei  fUuc  wterna  speratur  perditio.  Est  etiam 


quae   mundum  est  animai,  Ecclesia  designatur  :  X)  ^^ mtntim  judicium,  occultum  uilicet  et  manifestum. 


quae,  duro  in  coelestibus  mente  habitat,  quasi  in 
montibus  pascitur.  Per  cervos  autem  quid  aliud 
quam  Patres  antiqui  designantur,  ex  quorum  carne, 
Cbristus  natus  quasi  hinnulus  cervoruro  mundo 
est  praesentatus.  Bethel  autem  domus  Dei  interpre- 
taiur.  Quae  bene  Ecclesia  dicitur,  quia  in  ea  Deus 
habitat,  dum  per  fidem  corda  nostra  mundantur. 
Super  montes  ergo  Bethel  similis  capreae  et  hin« 
nulo  cervorum  apparebit,  quia  in  eadem  hnmani- 
iatis  forma  ad  judicium  veniet,  quam  ab  Ecclesia 
sumpsit,  quando,  in  hoc  mundo  ex  patrum  pro* 
genie  quasi  hinnulus  ex  cervis  humilis  natiis  Ml. 

(i5)  Gregor.,  in  hunc  locum 
()6)  Lib.  1  Sent,,  cap.  27. 


OccuUum  ergo  judicium  Dominij  ut  ait  beatus  Ati- 
gustinust  pcena  inteUigilur  qua  quisque  ad  purgatio^ 
nemt  vel  ad  conversionem  move/tir,  vel  si  contemnit^ 
ad  damnationem  excwcatur  (47).  Occullum  igiiur 
Dei  judicium  dicitur  pcsna,  qua  judicat  purgando^ 
eonvertendoy'  vel  exccecando.  A  perpetua  ergo  morte 
eripi  nequaquam  polerit,  cujus  mentis  oculos  Otius  in 
profsenti  vita  ad  bene  operandum  non  iUuminaverit, 
Vnde  beatus  Job  occulta  Dei  ac  justa  judicia  per^ 
pendens^  inter  ceetera  quee  in  sua  percussione  ejuiando 
memorat,  ait :  c  Non  revertetur  oculus  meus  ui  videai 
bona  {Job  vii).  i 

(i7)  /n  exposit.  tit.  psal.  ix  apud  Magist.;  IV 
Sent.^  dist.  46,  c.  Quod  er§o. 


«79 


S.  MARTINI  LEGIONCNS!S 


Quid  in  expositione  hujus  versiculi  magnus  do-  A  ei  ejus  vocem  in  u  suscipien$i  'dieai  . 


1180 
<  Nec  aepiciei 


cior  Grcgorius  dicnl,  audiainus.  Ad  videnda,  inquit, 
bona  defuncti  hominis  oculu^  non  reditt  quia  ad  ex- 
hibenda  recta  opera  exuta  canie  anima  non  recurrit. 
Hinc  est  quod  divgs,  quem  inferni  flammce  crucia-* 
bantf  quia  umetipsum  reparare  bona  operando  non 
posse  cognoverat  nequaquam  st6t,  sed  reliotis  fratri- 
bus  prodesse  satagebat^  dicens  :  c  Rogo  ff,  pater 
Abraham,  ut  mittas  Laxarum  in  domum  patris  viei : 
habeo  enim  quinque  fratres,  ut  testetur  illis,  ne  et 
ipsi  veniant  in  hunc  locum  tormentorum  (Luc.  x?i).» 
Solet  namque  moestum  animum  spes  vel  fessa  refo* 
vere,  sed  ut  posnam  suam  reprobi  gravius  senliant^ 
et  spem  de  venia  amittunt  (48).  Unde  flammis  ultri' 
cibus  traditus,  non  sibi,  ut  diximus,  sed  opilulari 


mc  visus  howinis.  »  Quia  nimirum  RedemplorU  ffra- 
(ta,  quem  nunc  non  intuetur  ut  corri§at^  Imne  iios 
respiciet  ut  ab  interitu  abscondat*  In  jndicium  qui'  . 
dem  Dominus  veniens,  peceatorem  tidei  ut  feriet^ 
$ed  non  videt  ut  largiendo  salutis  gratiam  reeogm^ 
scat.  Culpas  examinat  et  vilam  peteuntimm  ignowal^ 
(49)  OccuUuro  ergo  Dei  judieium  diciftur  pcena, 
qua  judical  purgando,  converiendo,  vel  excsGando. 
Judicia  Dei  interdum  appellanturdisposifeiones  eju 
de  omnibus  rebus.  Unde  quidam  sapiena.  ail :  0 
altitudo  divitiarum  sapientia:  et  sdentia  Dei^  quam 
incomprehensibilia  sunt  judicia  ejus  et  investigabiles 
vias  ejus !  (Rom.  xi.)  Uiide  ait  Psalmisia : /ndfcti 
Domini^  inquit,  abgssus  multa  (2saL  xxxv).  Judi- 


fratribus  concupivii;  quia  nunquam  se  ignium  carere  ^  ciutn  aulcm  nianifestum,  quo  in  ruturo  judicabil, 

tormentis^  adjunclo  desperationis  supplicio  agnotit. 

Ilinc  Salomon  ait :  c  Quodcunque  potest  manus  tua 

facerCf  instanler  operare^  quia  nec  opus^  nee  ratio, 

nee  sapientia ,  nee  scientia  erunt  apud  inferos  ,  quo 

tu  properas  (Eccle.  ii).  »  Nequaquam  ergo  ad  vt- 

denda  bona  ocutus  revertitur^  quia  retributionem  suam 

mens  inveniens  ad  operationis  usum  nullatenus  re- 

vocatur.  Quia  igitur  fugit  omne  quod  cernitur^  et 

mansura  sunt^  quce  sequuntur^  bene  uno  versu  beatus 

Job  utrumque  complexus  est^  dicens  :  c  Meminto 

quia  ventus  est  vita  mea,  nec  revertetur  ocuius  meus 

ut  videat  bona.  »  Cursum  qtiippe  pra!sentium  contem^ 

platus,  ait-:  c  Memento  quia  ventus  est  vita  mea.  > 


sententia  intelligitur,  qua  ventilabitur  area,  id  esl 
scparabuntur  localiter  boni  a  malis  niinisierio  anr 
geloruro,  et  jnsti  ad  vitam  «tevnam  ducentur»  mari 
in  supplicium  «ternum  mittentur,  qoi  nunc  simnl 
inisli  sunt. 

Solet  quxri  (50)  in  qua^forma  Cbristiis  judioabil 
mundum.  Sed,  ut  catholici  doctores  asseninl»  in 
forma  servi  judicabit,  qua  omnibus  in  judicia 
apparebit ,  ul  videant  ipsum  iu  quem  piipiige* 
runt  (Zac/^.  xii);divinitatem  vero.  ejus  mali  ho- 
mines  non  videbunt.  Unde  ait  Isaias. :  ToCia^kir 
impius  ne  videat  gioxiam.  Del  (/la,  xxvi)*  Humanir 
tatem  ergo  Christi  vidcbunt  ut  timeant ;  divjnita«> 


j£ternitatem  vero  sequentium  considerans,  adjunxit :  q  tem  vero  non,  ne  gaudeaqt.  Divinitas  quippe  sine 
f  Nec  revertetur  oculus  meus,  ut  videat  bona.  > 

Sequitur :  c  Nec  aspiciet  me  visus  hominis.  >  Visui 
quippe  hominis  misericordia  est  Redemptorist  qum 
insensibilitatis  nostrce  duritiam,cumrespicit,emoUit. 
UndCf  teste  quoque  Evangelio,  dicitur :  i  Respexit 
Dominus  Petrum.  Et  recoraatus  est  Petrus  verbi 
quod  dixerat  Jesus :  et  egressus  foras,  flevit  amare 
(Luc.  xxii).  >  Exulam  vero  carne  animam  ne^tfa- 
quam  jam  visus  hominis  aspicit,  quia  post  mortem 
non  liberatf  quem  ante  mortem  gratia  ad  veniam 
non  reformat.  Uinc  etenim  Paulus  dicit :  t  Ecce 
nunc  tempus  acceptabile,  ecce  nunc  dies  salutis  (11 
Cor.  vi).  >  Unde  Psalmista  ait:  c  Quoniam  in  swcu" 
lum  misericordia  ejus  (Psal.  cv).  >  Quia  nimirum 


gaudio  videri  non  potest.  Sed  cum  (51)  in.rorma 
humana  constet  eum  in  judicio  apparere,  quaeritnr 
an  in  rorina  gloriosa  appareat,.sicul  vere  nunc  est, 
an  in  forma»  qualis  in  passione  exstitit.  Quidam 
enim  putant  ab  impiis  talem  \ideri,  qualem  eum 
cruciGxerniit,  propter  lioc  quod  Sijuripiura  dlcii : 
Videbunt  in  quem  pupugerunt  (ZacA.  xii).  Sed  aperte 
beatus  Augustinus  dicit,  formam  seirvi  glorificatani- 
a  bonis  et  malis  tunc  videri.  Cuiii  coim  in  forma 
servi  glorificala  judicantem  viderintv  boni  et  mali, 
tolletur  iinpius  ne  videat  claritatero  Dei»  qua  Ueus  esl» 
quam  soli  mundicordcvidebunt(JfaliAt«v),quoderil. 
eijtviiaaeterna.  Forma  igitur  bumana  in  Cbristo  gio-r 
riOcata  vidcbitur  in  iudicio  a  bonis  el  malis.  Unde 


quem  nequaquam  modo  misericordia  Domini  a  dam-  D  et  Christiis  dicitur  judicaturus,  quia  Filius.hominis 


natione  eripit  sola  post  prasens  sa:culum  justiiia  ad- 
dicit.  Hinc  Salomon  ait  :  c  f^ignum  in  quocunque 
loco  ceciderit^  sive  ad  austrum,  sive  ad  aquilonem^ 
ibi  erit  (EccL  xi).  >  Quia  cum  humani  casus  tem- 
pore^  iive  sanctus  seu  malignus  spiritus  egredientem 
animam  claustra  carnis  acceperity  in  oitemum  sine 
uUa  permutatione  secum  retinebitf  ut  neo  exaltala 
ad  suppUcium  proruat^  nec  mersa  wternis  suppUciiSt 
uUra  ad  remedium.  ereptionis  ascendat.  Vir  igitur 
smctus  humani  generis  damna  eonsideret  (quod  a 
pra^senti  sa:culo  sine  Redemptoris  coguitione  subtra' 
/itmr,  atque  ceternis  ignibus  irrcparabiliter  sepelitur) 

(48)  A»iit((an^ 

(4U)  IV  Sent  ,  ubi  sup. 


est.  Ita  enim  legimus  in  Evangelio  Joannis  :  Et  po^ 
testatem  dedit  ei,  scilicet  Deus  Pater,  judidum  for 
ceray  quia  Filius  hominis  est  (Joan.  v).  Non.tamen 
quod  poteslate  hominis  sit  judicaturus,  vel  quod 
ipse  solus  sine  Patre  et  Spiritu  sanclo  judicium  sil 
facturus ;  sed  quia  in  forma  servi  ipse  solus  judi-?. 
cans,  a  bonis  cl  malrs  videbitur.  Cum  ergo  dicir 
tur :  Pater  non  judieat  quemquam^  sed  omne  judi* 
cium  dedit  FiUo  (ibid.)^  non  ita  intidligeiidum  est«^ 
quasi  Filius  solus  judicet,  et  non  Pater ;  sed  quia. 
forma  Filii  humana  cunctis  in  judicio  apparebH, 
nou  tamen  infirma,  sed  glorificata.  Judicabit  aulem 

(50)  IV  Sent.,  dist.  48,  c.  Solet  qua:ri. 

(51)  C,  Sed  cum. 


1181  SERMONES.  —  SERM.  XXX.  IN  ASGEN810NE  DOMINI.  '  I18i 

ex  virtute  divinitalis,  non  sine  Patrc  et  Spirilu  A  non  xthereum.  Tantum  enim   ascendel  ignis  in 


saucto,  et  apparebit  terribilis  impiis,  et  mitis  ju- 
8tis.  Erit  terror  malis,  et  lumen  bonis.  Pro  divcr- 
sitate  conscientiarum^  ut  ait  beatus  fsidorus,  et  mi- 
tis  apparebit  Chri$tus  in  judicio  electis,  et  terribilis 
reprobis.  ^am  qualem  quisque  con$eientiam  gesta^ 
verit,  tatem  judicem  habebitt  ul ,  manente  in  sua 
Iranquillitate  Christo,  illis  soiis  terribilis  appareat^ 
quos  conscientia  in  malis  accusat, 

Sicut  (52)  ergo  dicitur  Christus  secundum  for- 
mam  senri  judicalurus,  eo  quod  sit  Filius  (53),  ita 
ctiam  secundum  humanitatem  suscitaturus  est  cor- 
pora  niortuorum,  cum  tamen  Tirtute  divinitatis  illa 
suscitabil,  iion  bumanitatis.  Sed  hac  ratione  iilud 
dicitur  quia  in  bumanitate  suscepit,  quod  est  causa 
nosirae  resurrectionis,  id  est  passionem  et  resur- 
rectionem.  Igitur  propter  supradicta  ascribitur  ei 
secundum  hominem  suscitatio  mortuorum.  Unde 
ait  bealus  Auguslinus  :  Per  Verbum  Filium  Dei  fit 
animarum  resurrectio,  per  Verbum  factum  in  carne 
rilinni  hoininis  fit  corporum  resurrectio.  Item  :  Ju- 
dicat  et  siiscilat  corpora,  non  Pater,  sed  Filius  se- 
ciindum  dispensationem  humanitatis  in  qua  est  mi- 
nor  Patre.  Ghrislus  in  eo  quod  est  Filiiis  Dei,  est 
vita,  quae  vivificat  animas ;  in  eo  vero  quod  Filius 
hoininis,  est  judex.  Ecce  secundum  formam  hu- 
nianitalis  dicitur  suscitaturus  corpora  et  judica« 
tunis. 

(54)  Notandum  eliam  qoia  Christus  non  solus 


B 


jtidicio,  ul  sancli  doctores  asserunt,  quantum  ascen- 
derunt  aquse  in  diluvio.  Ut  enim  ait  beatus  Augu« 
stinus  :  Hoc  erit  incendium  mundi  sanctis,  quod 
fiiit  caminus  tribus  pueris.  llle  autem  ignis  malls 
qui  reperii  fuerint  vivi  erit  consumptio,  bonis  vero 
erit  purgatio.  fn  quibus  enim  aliquid  purgandum 
fuerit,  per  illum  ignem  purgabilur ;  aliis  vero  nul- 
lam  ingeret  molesiiam.  Purgato  autem  per  ignem 
mundo,  et  ad  judicium  venienle  Domino»  emitte-^ 
tur  vox  illa,  qua  resurgcnt  omnes  mortui,  et  tunc 
ministerio  angelorum  ventilabitur  area,  quia  boni 
congregabuntur  a  quatuor  mundi  partibus  angelo- 
rum  ministerio,  quo  et  rapientur  in  aera  obviam 
Christo,  reprobis  in  terra  remanentibus,  qoam  di-» 
lexerunt,  quos  statim  post  judicium  infernus  ab- 
sorbebit.  Unde  ait  D^yninus  in  Evangelio  :  Mittei 
Filius  hominis  angelos  suos,  et  eolligent  de  regna 
ejus  omnia  scandala  {Matth,  xiii).  Et  ilerum  :  Ex- 
ibunt  angeliyit  separabunt  maiosdemedio  justorum, 
et  mittent  eos  in  caminum  ignis,  ibi  erit  fletus  et 
stridor  dentium  {ibid,). 

(57)  Duof  quippe  suni  partes,  ut  ait  beatus  Gre- 
gorius  (58),  electorum  scilrcet  et  reproborum,  qui  irt 
judicio  pubiice  judicandi  erunt,  sed  bini  ordines  sin- 
gulis  partibus  continentur.  Alii  namque  judieantur 
et  pereunt^  alii  non  judicanlur  et  pereunt,  alii  judi- 
cantur  et  regnant ,  alii  non  judicantur  et  regnant. 
Judicantur  et  pereunt,  quibus  illa  divina  inctama- 


judicabit,  sed  et  sancli  cum  eo  nationes  judica*  q  tione  dicitur  :  c  Esurivi,  et  now  dedistis  mihi  man" 


bunt.  Sic  enim  ipsesuis  discipulis  ait :  Sfde6ifit 
et  vos  super  sedes  duodecim,  judicantes  duodecim 
tribus  Israel  {Matth,  xix).  Nec  est  putandum  quod 
duodccim  apostolis  tantum  boc  promiscrit  Ghri- 
Etus.  Paulus  enim,  qui  plus  omnibus  laboravit 
(/  Cor,  xv),  ubi  ad  judicandum  scdeat,  non  habebit, 
si  non  ibi  plusquam  duodecim  homines  sederint. 
Per  duodecim  igitur  sedes,  sicut  jam  longe  supe- 
rius  uiclum  est,  pcrfectio  tribunalis,  id  est  univerr 
silas  judicantium  intelligitur,  scilicet  saiicti  apo- 
sioii,  martyres,  confessores,  virgines,  eremiU)?, 
monachi,  regulares  canonici  et  omnes  pcrfecti,  qul 
vcraciter  secuii  sunt  Ghristum.  Per  duodecim  vero 
tribus  Israel  universitas  omnium  judicantium  (55) 


ducare;  sitivi^  et  non  dedistis  mihipotum;  hoepes 
eram,  et  non  coUegistis  me;  nudus,  et  non  operuistie 
me;  aiger  et  in  carcere,  et  non  visitastis  me  {Matlh, 
xxv).  »  Quibus  pra!mittitur :  c  Discedite  a  me^  male- 
dicti^  in  ignem  (jeternum^  qui  prcrparatus  est  diabolo 
a  angelis  ejus  {ibid,),  »  Alii  vero  non  judicantur  e$ 
pereuntf  de  quibus  per  Pruphctam  Dominus  ait  : 
c  Non  resurgunt  impii  in  judicio;  neque  peccatores 
in  concilio  justorum  (Psal,  i).  »  Et  de  quibus  Do^ 
minus  in  Evangelio  dicit :  i  Qui  non  credit^  jam  ju- 
dicatus  est  (Joan.  iii). »  De  quibus  etiam  Paulus 
ait :  i  Qui  sine  lege  peccarerunt^  sine  lege  peribunt 
(Rom,  ii).  »  Resurgent  quidem  omnes  infideles^  sed 
ad  tormenta,  non  ad  judicium,  Non  enim  eorum 


Judicabunl  sancti  omnes  bomines  in  D  tunc  causa  discutietur,  quia  ad  conspectum  districti 


designatur. 

di^^  judiyii,  non  solum  comparatione,  sed  etiam 

auctoritate  et  potesiate.  Unde  scriptum  est  :  Et 

gladii  ancipites  in  manibus  eorum  (Psat,  cxlix),  id 

est  senteiitia  bonos  a  malis  dividens  in  potestate 

eorum. 

(5G)  Domino  ilaque  ad  judicium  veniente,  prsp- 
cedet  apte  eum  ignis  qup  comburctur  facies  muudi 
bujus,  fti  Iransibit  coelum  et  terra  {Matth.  xxiv), 
non  secundum  substaniiam,  sed  secundum  specicmy 
qjdS  in  melius  immutabitur.  Goelum  dico  aereqm, 

(5i)  G.  Et  sicut. 

(55)  Suppl.,  hominis, 

(54)  IV  Sent,,  dist.  47,  c^  Non  autem, 

(^5)  Judirandorum^ 


Judicisy  jam  cum  damnatione  sum  infideiitatis  ac- 
cedent,  Ideo  etiam  dicuntur  non  judicari,  quia  eo- 
Tum  (laninatio  omnibus  est  nota  et  aperta,  Profes- 
sionem  vero  fidei  verbo  retinentes,  sed  confessionis 
opera  non  habentes,  redarguentur  ut  pereant.  Qui 
vero  nec  sacramenta  fidei  tenuerunt  increpationem 
Judicn  in  extrema  examinatione  non  audient,  qnia 
infidelitatis  sua  tenebris  prccjudicati^  ejust  quem  de- 
spexerunt,  invectione  redargui  non  merentur.  liH 
saltem  verba  Judicis  audient^  qui  ejus  fidem  saltem 

(56)  G.  Gtim  autem, 

(57)  G.  Erunt  auUm, 

(58)  Lib.  xivi  Morat.,  cap.  30, 


4187 


S.  MARTINf  LEGIONENSIS 


ii83 


specie.  Unde  Veritas  in  EYangelio  Deo  Pnlri  loqni-  A  rvm  {Luc.  xvi).  >  llabent  ergo  nK>rtui  etiam  in  locis 


tur,  dicens  :  Hac  est  vita  aterna,  ut  cogtwscant  fe, 
et  quem  mhistiJesum  Cliristum  {Joaiu  xvii),  esse  so- 
luni  verum  Deum. 

Solet  eiiam  quacrl  ulrum  in  gaudio  (71)  dispares 
sint,  sicut  in  claritate  cognitionis  dilTerunt.  De  hoc 
sic  ail  bcatus  Augustinus  :  Multm  manstones  in  una 
vita  erunt,  sed  varias  \pramiorum  dignitates,  Sed 
quia  Deus  erit  omnia  in  omnibus^  erit  eliam  in  dis- 
pati  claritate  pat  gaudiUm,  ut  quod  habebunt  singuU, 
comniune  sit  amnibus  ;  quia  etiam  gtoria  capitis  om- 
nium  crit  per  vinculum  charitatis.  Ex  his  ergo  datur 
intelligi  quia  par  gaudium  omnes  habebunt,  etsi 
disparem  cogiiitionis  claritalem  ;  quia  per  charila- 
tem,  qu£  in  singuiis  erit  perfccta,  tantum  quisque 


poRnarum  positi  cnram  de  suis  amicis,  sicui  diveis 
ille  de  frairibus  suis.  Non  tamen  ideo  consequeiis 
est  eos  omnia  scire,  qux  circa  charos  suos  aguntur 
hic  lacta  vel  tristia. 

Quaeri  etiam  solet  (75)  utrtim  vicissim  se  videant 
illi  qui  sunt  in  infernoi  et  illi  qui  sunt  in  gloria» 
Sed  sicut  sancti  doctores  tradunt,  et  boni  malos* 
et  mali  bonos  vident  usque  ad  judicium,  Post  judi- 
cium  vero  boni  vJdebunt  malos,  sed  non  mali  bonos« 
Unde  ait  beatus  Gregorius  Ecclesiae  Christi  defen* 
sor  magniflcus  :  Infideles  inimo,  hoc  est  in  infenio 
positij  ante  diem  judicii  fideles  super  se  in  requiem 
videbnnt,  quorum  gaudia  post  judicium  contempiar 
non  poterunt*  Sed  (76)  cum  sancti  malos  in  tormentis 


gaudebit  de  bono  alterius,   quantum  gauderet,  si  B  viderint,  nonne  aliqua  compassione  erga  eos  mote- 


ipSe  hoc  haberet.  (72)  Solet  etiam  quaeri  si  b^ati- 
tudo  sanclorum  major  sit  faiura  post  judicium, 
quam  ante  judicium.  Sed  sihe  omni  dubitatione  cre«- 
deiidum  est  cos  habituros  majorem  glorlam  quam 
ante,  quia  ct  majus  erit  eorum  gaudium,  ut  supra 
iestatiis  est  Augusiinus,  et  amplior  erit  eorum  co^ 
gnilio.  Unde  ait  beatus  Hieronymus  Ecclcsiap  Chri- 
sti  valde  utilis  ac  necessarius  :  Peracto  judicio,  am- 
pliorem  Deus  glotiam  suw  ciaritatis  monstrabit  electis, 
Quacri  (73)  eliam  potest  quare  illae  lenebrx,  qui- 
bus  involveiitur  mali  in  gehenna  dicuntur  exteribrcs. 
Moii  enim  etsi  reprobi  tcncbras  paliantur  in  mentis 
cxcllale,  tamen  penitus  exlra  Dei  lucem  suni,  nec 


buntur?  Sonne  eosde  tormeniis  liberari  cupientf 
Deduc  ad  memoriam  illud  evangelicum,  quod  Abra- 
ham  diviti  respondit,  dicens  :  c  Inter  nos  et  vos  chaos 
magnum  firmatum  est^  ut  hi  qui  volunt  hinc  transire 
ad  vos,  non  possint,  neque  inde  huc  transmeare  (ibidi), 
Quid  est  illud  chaos  inter  bonos  et  malos^  ni$i  binc 
iustilia,  inde  iniquitos,  qum  nuliatenus  sociari  vaienS  f 
In  tantum  enim  sancti  Dei  justitiae  addicti  erunt,  ut 
nulla  compassione  ad  reprobos  transire  valeanl, 
nii4las  pro  eis  ad  Deum  preces  fundant.  Quomodo 
ergo  inde  aliqui  volunt  transire,  si  non  possunt? 
Idco  sciricet,  quia  si  Dei  justitia  hoc  permitteret, 
eorum  liberatio  non  cis  niolesta  iierel.  Vei  ita  di- 


corporali  IiicC  privantur.  iTnde  ait  beatus  Aiigusti*      ctMiiur  velle  et  non  posse,  non  quia  veliut  ei  non 


iuis  calholicse  Ccclesiae  doctor  cgregius  :  Ira  Dci  ct 
in  judicio  erit,  cl  hic  est  in  caecitate  rocniis,  cum 
dantur  niali  in  rejjrobuui  sensum  (Rom.  i).IlIicvero, 
h(ic  est  post  judiciuin,  exteriorcs  tenebras  crunt, 
qui&  tuiic  peccalurcs  penilus  erunt  extra  Deum. 
Quld  est  enim  penitus  esse  extra  Deum  ,  nisi 
esse  in  siinima  cxcitale?  Siquidem  habitat  Deus 
hict^iii  inacccssibilem  (/  7fm.  vi).  Hse  autem  teue- 
bra;  hic  jam  iiicipiunt  in  peccante,  ciim  ab  inleriori 
Dei  luce  secludittir,  sed  non  penitus  dum  in  hac 
viia  esi.  Ecce  quare  ibi  peccaior  dicitur  pati  exte- 
riorcs  tcnebras.  et  non  hic  \  quia  ibi  secluditur  pc- 
nitiis  a  lucc  Dei,  quod  hic  non  facit. 
Prxierea  (74)  solet  quseri  si  reproborum  animae, 


possint ;  sed  quia  eisi  vellent,  eos  jiivare  omnino 
iion  possent.  De  hoc  magnus  doctor  Gregorius  ita 
ait  :  Sicut  reprobi  a  posnis  ad  sanctorum  gloriam 
transire  voliint,  el  non  possunt ;  ita  justi  per  miseri'* 
cordiam  mente  ire  volunt  ad  positos  in  tormentis  ui 
eos  liberent ;  sed  nonpossunti  quiajustorum  animm^ 
etsi  in  naturce  sUce  bonitate  misericordiam  habent^ 
jam  tund  auctoris  sui  justitice  conjunctce  tanta  recli- 
tudine  constringuntur^  ut  nulla  jam  ad  reprobos  com- 
passione  moveantur. 

Undd  in  beato  Job  legitur  i  In  vostitate  et  fame 
ridebis  {Job  v).  Tune  quidem  reprobif  ut  beatus  Gre- 
gorius  exponit  (77),  tastitatem  famemque  passuri 
sunt,  cum  damnati  extremo  judicio  ab  a'terni  panis 


qu»  nunc  in  infcrno  crucianiur,  notitiam  habent  d  visione  separabuntur,  Unde  per  semetipsum  Dominus 


eorum  quae  circa  suos  in  hac  vita  gcruntiir,  et  si 
tliquo  niodo  doleant  supcr  iiifortuniis  chatoruln 
suoruni.  Hanc  quivsiionem  beaius  Augustinus  Cx 
parte  solvit,  diceus  :  De  hnc  qucestione  breviter  dlci 
potestj  quod  est  cura  mQrtuis  de  sUis  cUuris^  ut  de 
divite  legitur,  qui  dum  tormenta  apud  inferos  patefe^ 
Ittf,  levavit  oculos  ad  Abfaham  et  inter  alia  dixit  : 
c  Rngo  (e,  pater  Abraham^  ut  miltas  Laiarum  in  do- 
mum  palrii  mei  (habeo  enim  quinque  fratres),  ut  te- 
s^:«r  t7/M,  ne  et  ipsi  viniant  in  hunc  locum  tormento^ 

(71)  C.  Selct  etiam  qua:ri  an  in  gaUdioi 
{n\  C.  Post  hoc, 
(73)  Dist,  50,  c.  Hic  quwr, 
,m)C,  Prwtena. 


dicit :  i  Ego  sum  panis  vivus  qui  de  ccclo  descendi 
(Joan,  vi).  I  Simul  ergo  eos  vastitas  ftimesqne  cru- 
ciabuntf  quia  non  solum  foras  tormenta  sentient,  sed 
intus  etiam  inedia;  peste  morientur.  Vastabit  eos  ge^ 
henrta^  quia  concremabit;  fames  interficiet,  quiasuanl 
illis  faciem  Redemptor  abscondet,  Poena:  namque  re- 
tributionem  interius  extertusque  recipient^  quia  cogi'* 
tando  miseri  et  operando  deliquerunt,  Vnde  bene  pet 
Psalnitstam  dicitur :  c  Pones  eos  ut  clibanum  ignis  in 
tempore  vultus  tui,  i  etc.  (PsaL  xx.)  Quod  enim  uif 

'  (.75)  C.  Sotei. 
(76)  C.  Sed. 
(77;Lib.>i  Ifsrd/..  cap.  i«. 


1189  SERMONES.  —  SERM.  XXX.  IN  ASCENSIONE  DOMINI.  1100 

igne  devoratur,  ab  interiori  parte  accendituTt  clibanui  /^  tiain  conim    rodct ,    iguis  vcro   cxtcrius  corpui 
vero  interius  inflammalur.  In  tempore  ergo  vuUut      uret. 


Domini  injusti  omnes  ut  clibanus  ponentur^  et  ab  igne 
devorabuntur^  quia  et  apparente  judice  cum  a  visirne 
Ulius  eorum  multitudo  repulsa  fuerit,  et  intus  per  de^ 
siderium  scilicet  videndi  Deum  ardebit  conscientia,  et 
foris  carnem  cruciabit  gehenna.  In  vastitate  ergo  ei 
famejustus  ridebit;quia,  cuminiquos  omnes  exitema 
uUio  percusseritf  ipse  de  gloria  dignas  retributionis 
hilarescet,  Nec  damnatis  jam  tunc  ex  human\tat6 
compatietur ;  quia  divince  justitim  per  speciem  in- 
hwrens^  inconcusso  districtionis  inlimce  vigore  soUdabi' 
tur.  Erectas  namque  in  claritate  superna:  rectitudinis  : 
electorum  mentes  nuUa  miseria  afficiet^  quia  has  d 
miseriis  aUitudo  beatitudinis  aUenas   reddet,  Vnde 


Prxterea  quxritur  (79),  utruin  clcctis  tunc  as* 
sit  (80)  memoria  peccatorum  vel  lormentorum,  sicut 
et  bonorum.  Sed  ad  haec  respondcri  potest,  quia  praDk 
teritorum  malorum  memoria  sanctos  non  contri- 
stabit,  nec  eorum  beatiiudinem  obfuscalit,  sed 
gratiores  Deoreddet.  Unde  ail  Psalmista :  Jlf uencor- 
dias  Dominiincslernum  cantabo{PsaL  Lxxxvni).Quid 
superhunc  Vcrsiculum  beatus  Grejorius  dicat  (81) , 
liLenteraudiamus  :  Si  liomo,  inquit,  ina^lerna  beati* 
tudine  nulla  peccati  sui  niemoria  tangetur  ereptum 
sc,  unde  gloriabilur?  Auiquomodo  largitori  gratias 
referet  de  venia  quam  accepit,  si  se,  inlerveniente 
oblivione  Iransactse  nequitia;,  esse  pccnx  debilorciu 


etiam  bene  per  Psalmistam  dicitur :  i  Videbuntjusti,  B  ignoravcrilTQuomodoniisericordias  Domini  in  xter- 


et  timebunt,  super  ettm  ridebunt,  et  dicent :  Ecce 
homo^  qui  non  posuit  Deum  adjutorem  suum  {PsaL 
Li).  »  Jniquos  enim  justi  nune  vident  et  timent^  et 
tunc  visuri  sunt  et  ridebunt.  Quia  enim  modo  ad  eo- 
rum  labi  imitationem  possunt,  hic  habent  formidinem; 
quia  vero  damnatis  tunc  prodesse  nequibunt,  iUic  non 
habebunt  compassionem,  jEtemo  itaque  suppUcio  de- 
ditisnon  esse  miserendum^  in  ipsa,  qua  beati^sunt, 
justitia  judicantis  legunt :  qui,  quod  suspicari  fas  non 
est^  quaUtatem  sibi  pracepla:  feUcitatis  imminuunt, 
si  in  regno  positi  volunt  quod  implere  neqnaquam 
possunt.  I 

(78)  Quaeritur  an  ctiam  poena  reproborum  visa  glo- 
riambeatorum  miiiuat,  an  eorumbealitudiuiproflcial. 
De  hoc  beatus  Gregorius  sic  ail :  Apud  animum  jus- 
toruin  non  fuscat  bealitudinem  aspecta  pocna  repro- 
borum ;  quia  ubi  jam  compassio  misericordiae  non 
erit,  minuere  beatorum  Ixtitiamnon  valebit.Et  licet 
justis  sua  gaudia  sufficiaiit,  ad  majorem  tamen  glo« 
riam  vident  poenas  malorum,  quas  per  Dei  gratiam 
cvaserunt  :  quia  qui  Dei  claritatcm  vident,  nihil  in 
creatura  igitur  quod  videre  non  possint.  Non  est 
eniin  niirandum,si  sancti  Jam  immorlales  rcprobos 
videant  inentis  inlelligentia,  cum  propheta^  adhuc 
mortalcs  videie  haec  omnia  nieruerunt.  Unde  ait 
hxreticorum  malleus,  beatus  scilicet  Hieronymus 
super  Isaiam  :  Egredientur  electi,  non  loco,  sed  in- 
tclligentia,  vcl  visione  manifesla  ad  videndum  im- 


num  cantabit,  si  se  fuisse  niiserum  nescieril,  et  si 
transact»  iniserix  iminemor  fuerit,  et  si  largitori 
misericordise  laudcs  non  reddidcril  ? 
'.  Iterum  vero  (82)  quarendum  e$t  quomodo  eiecto^ 
rum  mens  perfecta  esse  in  beatitudine  poterit^  si  hanc 
inter  gaudia  memoria  sui  reatus  tetigerU  ?  Sed  scien- 
dum*  est  quia  ^  sicut  swpe  tempore  incolumitatit 
prateritarum  infimitatum  Imti  reminiscimur,  et  inde 
amplius  hilares  et  grati  sumus;  Ua  tunc  transacta: 
nequitiWj  sine  nostros  beatitudinis  iessione  recordabi" 
mur.  Erit  ergo  in  illa  beatitudine  memoria  culpa: « 
non  quce  mentem  poUuat  vel  dolore  affUgat^  red  quof 
ad  gratiarum  actionem   referendam  Uberatori  om- 

,  niumque  bonorum  largitori  devotiords  faciat. 

'  Quaeri  eiiam  solet  (83)  ulrum  peccata,  qiiae  com- 
miserunt  electi,  dum  adhuc  vivcrcnt,  tunc  in  noti- 
liam  omnium  prodeant,  sicut  damnandorum  inala 
omnibus  nota  crunl.  Unde  non  immerito  poiest  credi 
peccata  hic  per  poenilentiam  tecia  et  delcta,  illic 
etiam  aliis  tegi.  £a  vero  quae  hic  non  fuerint  cou« 
fessa,  ibi  omnibus  erunt  manifesta. 

Solet  ilerum  quxri  (84)  ulruin  illi,  quos  in  ad- 
ventu  suo  vivos  invenerit  Christusnunqnamoiiinino 
morituri  sint;  anipso  temporis  puncto,  quo  rapien- 
tur  obviam  illi  in  acra,  ad  iminorlalitatem  mira 
ccleritate  sint  transituri.  Non  enim  dicendum  est 
fieri  non  posse,  ut  pcr  aera  in  sublime  porlentur, 
et  in  illo  spatio  moriantur  et  reviviscant.  Ad  liunc 


pioruin  cruciatus,  quosvidentes  non  dolore  aflicien-  D  ^utcin  scnsum,quo  xstiniemus  illos  in  parvo  spatio. 


lur,  sed  Ixlitia  satiabuntur,  agentes  Deo  gratias  de 
sua  libcratione,visaiinpioruin  ineffabili  dainnalione. 
Unde  Isaias  in  voceDomini  impiorum  tormenta  de- 
scribens ,  et  ex  eorum  visione  Ixtiliam  boncriim 
cxprimens  ait :  Egredientur  electi  et  videbunt  eada* 
vera  virorunitqui  prasvaricati  sunt  in  me.  Et  iterum: 
Vermis  eorum  non  morietur^  et  ignis  eomm  non  ex- 
sUnguetur  :  et  erunt  usque  ad  satietatem  omni  carni, 
id  est  omnibus  electis.  Vermis  interius  conscieii- 

(78)  C.  Postremo. 
\79)  Disl.  43,  c.  Hic  quairiiur. 
(80)  AdsU. 

(8!)  Lib.  IV  MoraL,  cap.  31. 
(8^)  liiepte  liic  al.  ms.  incipit  9lium  scrnionrm , 
cuui  auclurcoiuinuct  iranscribendo  cunidein  lucuni 


et  passuros  inortem,  etaccepturos  immortalitatem , 
Apostolus  nos  urgere  videlur,  ubi  dicit  :  Omnes  m- 
vi/icabimur  (I  Cor.  xv).  Et  alibi  ait :  0  insipiens,  tu 
quod  Hminas,  non  vivificatur,  nisi  priui  moriaiur 
(ibid).  Ctir  autem  nobis  incrediklile  videatur,  illaui 
mullitudinemcorporum  inaere  quodammodo  semi- 
iiari,  atque  ibi  prolinus  immortaliter  ei  incorrupli- 
bililer  rcviviscerc,  cuni  credamus  ih  ictu  oculi  futu- 
ram  resurreclionem,  ct  in  membia  sine  Gne  victura 

Gregorii  :ct  ineptius  adhuc  ignarissimios  correptor 
delevit  iii  iiostro  duo  verba,  Iterum  vero,  ut  ulteri 
conformarcl,  qui  absolute  ccbpit :  Quarendum  nQbie 
est,  01  c. 

(85)  ICod.  cap.  Hic  quwrUur. 

(lU)  C.  Quari. 


im  8.  MARTINI 

xerbo  tenuirunt.  hti  in  datnnatione  itia  wtemi  Ju- 
diciif  nec  verba  percijnunt^  quia  ejus  teverentiam^ 
nec  verbotenus  servare  votuerunt.  lUi  legaliter  per- 
euntf  qui  sub  lege  positi  peccaverunt.  Istii  in  perdi» 
tione  sua  de  lege  nihil  dicUurt  quia  nihil  tegis  habere 
conati  sunt.  Verbi  gratia,  princeps,  terrenam  rem" 
publicam  regens^  aliter  punit  civem  interius  delin^ 
quentem^  atque  aliier  hostem  exterius  rebellantem. 
Jn  ilto  sua  jura  consutit  eumque  sub  verbis  dignm 
invectionis  vei  increpalionis  addicit.  Contra  hostetk 
vero  bellum  movetj  instrumenta  perditionis  vel  tm- 
perfectionis  exercet,  dignaque  miUticB  tormenta  re- 
Irf^iii7,  de  malo  auiem  ejus^  quid  lex  habeat,  non 
requirit.  Neque  lege  necesse  est  perimt,  qui  lege  nun- 
quam  potuit  teneri.  Ita  ergo  in  extremo  judicio^  et 
legaUs  illum  invectio  percutit,  quia  ab  eo,  quod  pro* 
fessione  tenuit,  aclione  tUcUnavit.  Iste  autem  sine 
judicii  inveclione  punitur,  quia  lege  fidei  non  tenetur, 

Ex  electorum  vero  parte  aUi  judicaniur  et  reg» 
nant;  sciUcet  qui  vitcs  macuias  iacrymis  lergunt^ 
qui  maia  pracedeniia  bonis  operibus  redimeniet 
quidquid  iiUcitum  commiserunt  ab  ocuiis  judicis 
eleemosgnarum  superinductione  operiuntf  quibus 
Judex  veniens  in  dexiera  consistentibus «  dtct(  : 
c  Esurivit  et  dedist{s  mihi  manducare^ »  etc.  {Matth. 
XXV.)  Aiiiautem  non  judicantur  et  regnant,qui  etiam 
prascepta  iegis  perfectionis  virtute  transcendunt,  quia 
non  hoe  soium  quod  cuncta  quce  divina  iex  praci" 
pitt  impieri  contenti  sunt,  sed  prcestaniiore  desiderio 
pius  exhibere  appetunt  quam  proiceptis  generaiibui 
audire  potuerunt.  Quibue  Dominica  vox  dicitur  : 
c  Vos  qui  reiiquistis  omnia  et  secuii  estis  me,  in  rc" 
generatione  cum  sederit  FiUus  hominis  in  sede  ma" 
jestatis  sucff  sedebitis  et  vos  super  sedes  duodecim^ 
judicantes  duodecim  tribus  Israei  (Matth.  xix).  >  Ei 
de  quibus  Isaias  propheta  ait :  c  Dominus  ad  judi- 
eium  veniet  cum  senibus  popuU  sui  (Isa.  ni).  >  Et 
de  quibus  Saiomon  cum  de  sanctm  Ecciesix  Sponso 
ioqueretur^  dixit :  c  Nobiiis  in  portis  vir  ejus^  quando 
uderit  cum  senatoribus  terrm  (Prov.  xxxi).  >  (Jnde 
etiam  beatus  Job  apte  ioquitur^  dicens  :  c  Domtntct 
judicium  pauperibus  tribuit  (Job  xxxvi).  i  Bi  ergo 
recte  sub  generaii  judicio  non  tenentur,  sed  judicee 
veniunt^  quia  pracepta  generaiia  vivendo  vicerunt, 
et  reiictis  omnibus  Cliristum  secuti  sunt,  Bene  ergo 
pauperibus  judicium  tribuit;  quia  quanto  nunc  huie 
mundo  magna  humiliiate  despecti  sunt^  tanto  tune 
majore  potestatis  culmine  excrescent.  De  taiibus 
enim  Dei  et  Vtrginis  Fiiius  dicit  in  Apocalypsi : 

Qui  vicerit  dabo  ei  sedere  mecum  in  throno  meo  : 
ncut  et  ego  vici^  et  sedeo  cum  Patre  meo  in  throno 
ejue  (Apoc.  iii).  Vinceiis  Dominus  cura  Patre  in 
Ihrono  sedit,  quia  post  passionis  certamen  et  re- 
fiurrectionis  palmam,  atque  ascensionis  gloriam» 
quod  Patri  esset  aequalis»  omnibus  claruit.  Qui  vi- 
ceritf  inquit,  dabo  ei  sedere  mecum  in  throno  meo^ 
ctc.  kc  si  apertc  dicat :  Quivicerit,  peccata  scilicety 

(59)  Ex  Greg.,  lib.  xxvi  Morai.,  cap.  21. 
(bO)  Uenim,  ex  cap.  20. 


LEGIONENSIS;  tlS4 

A  tentationes,  et  praesentit  saeculi  pro  Domuie  met 
adversa,  sicut  ego  vici^  dabo  ei  udere^  id  esl  re> 
quiescere  et  judicare  mecum  in  throno  nieo,  boseit 
In  mea  sede,  sicutego  sedeo^  id  est  requiesco  elja- 
dico  cum  Patre  roeo  io  tbrono  ejos.  Nobis  Yero  !■ 
throno  Filii  sedere  est  ex  ejusdem  Filil  potestale 
judicare  (59).  Quia  enim  judicandi  principstnm  ex 
ejus  virtute  percipimus,  quasi  in  ejus  Ihrono  sede- 
mus  (60).  Hi  in  extreiuo  judicio  non  judicintBfCt 
regnant,  quia  cum  actore  suoetiam  judices  YeniaaL 
Relinquentes  quippe  omnia,  plus  pronipta  der^* 
tione  exsecuti  sunt,  quam  juberi  generaliter  audie- 
runt.  Speciali  namque  jussione  paucis  etperfectie* 
ribus,  et  non  generaliter  omnibus  dicilur  hoc  quod 
adolescens  dives  a  Christo  audivit  :  Vade^  in^ nit, 

^  tende  omnia  quce  habes  et  da  pauperibue^  el  koMu 
thesaurum  in  caio^  et  veni^  sequere  me  {Matth^  xo)» 
Si  enim  sub  boc  pnecepto  cunctos  generalis  jussio 
aslring^.ret,  culpa  profecto  esset  de  hoc  oiunUa 
aliquld  possidere.  Sed  aliud  est  quod  per  Scriptn- 
ram  sacraui  generaliter  omnibus  praecipitur ;  aliud 
quod  specialitcr  perfeclioribus  imperatur.  Hi  erff^ 
recle  sub  gcnerali  judicio  non  tenentur,  quia  prs- 
cepia  generalia  vivendo  vicerunt.  Sicut  enim  no» 
judicantur  et  pereunt  qui,  suadente  perGdia»  lege 
teneri  contemnunt ;  ila  non  judicantur  et  regnanl 
qui,  suadente  pieiate,  etiam  ultra  generalia  divin» 
legis  prxcepta  perflciunt.  Hinc  est  quod  Paulua 
etiam  specialia  praecepta  transcendens,  plus  opere 

Q  exhibuit,  quam  in  constitutione  permissionis  acee- 
pit.  Cum  enim  accepisset  ut-,  Evangelium  praedi- 
cans,  de  Evangelio  viveret  (i  Cor.  ix) ;  et  Evange- 
lium  audientibus  annuntiavit ,  et  tamen  Evangelii 
sumptibus  sustentari  recusavit.  Cur  ergo  isie  Apo^ 
stolus  judicetur  ut  regnet,  qui  minas  quod  servaret. 
accepit,  sed  iiiajus  quo  viveret  invenit! 

(01)  Resurrecluram  itaque  carnem,  ul  supradi- 
ctum  est,  omniura  qiiicuuque  nati  suiit  aique  na- 
scenlur,  inortui  sunt  atque  morientur,  nuUatenus 
debet  Christianus  ambigere,  imo  flrmiter  credere. 
Unde  ail  Isaias  propbela  :  Resurgent  moriui^  et  re- 
surgent  qui  erunt  in  sepuieris  (/sa.  xxvi).  Unde 
etiam  Apostolus  ait  :  Noiumue  vos  ignorare^  fratres^ 
de  dormieniibus,  ut  non  contristemini  sieui  et  cmteri^ 

D  qui  spem  nonhabent,  scilicet  reiurrectionis.Hoeemm 
vobis  dicimusin  Verbo  Domini,  quia  nos^  qui  vivimuf^ 
qui  reiinquimur^  simui  rapiemur  cum  iiiis  in  fi«6i6as 
obviam  Christo  in  aera^  et  sic  semper  cum  Domino 
erimus  (I  Thess.  iv).  His  verbis  et  veritas  resurrc- 
ctionis,  et  causa  alque  ordo  resurgentium  praecla- 
rissime  insinuantur.  Causa  (62)enim  resurreciionis 
mortuorum  erit  vox  lub»,  quae  in  adventu  Judicis 
ab  omnibns  audietur  et  cujus  virtute  exciiabuntar 
mortLv  ct  de  moimmentis  resurgent.  Unde  David 
rex  et  propheta  ait  in  Psalmo  :  Ecce  dabit  voci  $ues 
vocem  viriutis;  date  gioriam  Deo  super  Israel^  magni- 
ficentia  ejus  et  virtus  ejus  in  nubibue  {PeaL  lxvii). 

(01)  IV  Sent.,  dist.  43,  c.  Posiremo^ 
(62)  C.  Causee. 


«185  SERMONES 

Ac  si  apertc  dicat  :  Ecce  dabit  Dei  Filius  in  judicio  A 
voci  sux.  vel  vocein  suarn  scilicet  vocem  virtutis, 
fd  est  eflOcaciam  resuscitandi  omnes  mortuos,  qui 
prius,  ut  agnus  sine  voce  coram  tondente  se,  siluit 
(ha.  Liii),  sed  in  fine  mundi  veniel  in  voce  tuto. 
PsalHte  ergo,  et  date  gloriam  l>eo.  Dabit,  inquit, 
voeem  stiam,  et  tunc  super  Israel,  id  est  super  om- 
Ties  fideles  evideus  Dei  magnificentia  erit,  quia  jam 
non  erit  malorum  commislio  cum  bonis.  Et  virtus 
eju$  erit  in  nubibus,  quia  non  solus  veniet  ad  judi" 
cf«m,  ud  cum  senibus  populi  $ui  (I$a.  iii).  qui  sunt 
nubes  spiritualis  doctrin»  pluviam  infundendo* 
Quod  bcatus  Joannes  evangelista  aperte  testatur, 
dicens  :  Venit  hora  in  qua  omne$^  qui  in  monumentis 
sttftr,  audient  vocem  Fitii  Dei ;  et  procedent,  qui  bona 
fecerunt  in  re$urrectionem  vitce :  qui  vero  mala  ege-  " 
runt^  in  re$urreetionem  judicii  (Joan.  v).  Apostolus 
dicit,  quia  voi  ilia  erit  archangeli  (/  The$$.  iv),  boc 
est  ipsius  Chrisli,  qiii  vere  est  princeps  archange- 
lorum.  Ipsa  etiam  dicitur  novissima  tuba  (I  Cor. 
xv),  quia  post  illam  non  eritalia.  Usec  tuba,  ut  ait 
beatus  Augusiinus,  est  clamor,  dequo  Dominus  in 
Cvangelio  ait  :  Media  nocte  clamor  factu$  e$t :  Ecce 
9pon$u$  venit^  exite  obviam  ei  (Matth.  xxv).  Tub» 
quoque  nomine  aliquod  evidens  et  prseclarum  si- 
gnum  intelligitur,  quod  vox  archangeii,  et  tuba  Dei 
ab  Apostolo  dicitur,  et  in  Evangelio  vox  Filii  Dei  et 
clamor  appellatur,  quod  mortui  audient  et  resur» 
gont. 

Media  (63)  autem  nocte  Judex  omnium  venturus  q 
est,  ut  nit  beatus  Augustinus,  non  pro  hora  teinpo- 
ris,  sed  quia  tunc  veniet,  cum  non  speratur.  Unde 
(64)  ipse  Dominus  in  Evangelio  ait :  Die$  Domini, 
sicut  fur  in  nocte^  ita  veniet  (1  The$$.  v).  Potest  ta- 
nien  non  incongrue  intelligi  medise  noctis  teinpore 
venturus;  quia,  ut  ait  Cassiodorus,  hoc  tempore 
primogenita  iEgypli  percussa  sunt,  quando  etiam 
sponsus  venturus  est.  Huic  senlentiae  concordat 
Magister  Anselrous,  vir  per  omnia  sapiens  et  discre- 
tus.  Media,  iiiquit,  nocte  qua  hora  angelu$  jEgtfptnm 
d€va$tavit,  et  Dominu$  infernum  ex^potiavit^  ea  hora 
electo$  $uo$  de  hoc  mundo  iiberabit.  Pluribus  etiam 
locis  conlestantur  auciores,  quia  adventus  Chrisii 
dicitur  die$  Domini  non  pro  qualiute  temporis,  sed 
rerum;quia  tiinc  cogiiatioiies  et  consina  cordium  D 
patebunt.  Unde  legitur  in  Daniete  :  Vetu$  dierum 
cedit^  'et  libri  aperti  $unt  c^am  eo  (Dan.  vii).  Libri 
conscientiae  sunt  singulorum,  quia  tunc  aperientur 
aliis.  Tunc  enim  impU^bitur  quod  Doniinus  in  Evan- 
gelio  ait :  Nihil  opertum  quod  non  reveletur;  et  oc- 
cultum  quod  non  $ciatur  (Matth,  x).  (65)  Denique 
profertur  illa  jiidioialis  seiitentia  super  utrosque, 
super  electos  videlicet  et  super  reprobos,  qua  dici- 


SERM.  X\X.  LN  ASCENSIONE  DOMINI. 


I18G 


tur  :  Venilej  benedicti  Patri$  mei,  etc.  (Matth.  xxt}^ 
(66),  sive  sono  vocis  sive  alio  modo. 

Solet  (67)  a  quibusdam  quaeri,  qualiter  dabitur 
illa  judicii  sententia,  sed  non  est  perspicuum  id  ex- 
plicare.  Non  enim  Scriptura  detinivit  an  voce  verba 
iila  proferantur  (68),  an  virtute  Judicis  ita  fiat  coii- 
scientiis  singuiorum  attestanlibus»  ut  modo  fuiuruni 
dicitur,  quod  Judicis  potentiae   eflectus   ipsius  di- 
ctione  significetur.  Verba  etiam  illa  :  EiuWvt,  et  de- 
di$ti$  mihi  manducare  (Matth.  xxv),  magls  conscien- 
tiis  exprimenda  plurimi  putant,  quani  vcrbis ;  qu:a 
Apostolus  in  momento,  in  ictuoculi  (l  Cor,  xv) 
mysterium  consummandum    tradit.  Sed  iliud   ad 
resurrectionis  statum  tantum  alii  rcferunt,  non  ad 
judicium ;  quia  sentenlia  judicii,  et  malorum  incre- 
pationes  et  bonorum  praeconia  verbis  explicare  as- 
serunt  (69)»  Peracto  autem  judicio,  cum  suis  civi- 
bus  in  aeternum  permanebunt  civitates  duae,  uiia 
scilicet  Christi,  allera  diaboli ;  una  bonoruni»  al- 
tera  vero  malorum  ;  utraque  tanien  angelorum  et 
hominum.  Istis  voluntas »  illis  facultas  non  polerit 
esse  peccandi,  vel  ulla  conditio  moriendi.  Istis  in 
aetema  vita  feliciter  viventibus ,  iilis  infeliciter  iii 
seterna  morte  sine  moriendi  poieslate  durantibus ; 
quoniam  utriqii^  sine  fine ;  sed  in  beatitudine  ju- 
8ti  (70),  alius  alio  praestabilius ;  in  miseria  vero  illi^, 
aliusaliointolerabilius  permanebunt.  Ex  hisapparct 
quod  sicut  boni  differenter  in  aeterna  beatiludinfir 
gloriabuntur,  iia  et  mali  difierenter  iu  inferno  pu- 
nientur.  Sicut  enim  in  Dei  Patri$  domo  man$ione$> 
muUw  $unt  (Joan.  xiv),  id  est  praemiorum  diffleren- 
tiae ;  ita  et  in  gehenna  diversae  sunt  niansiones,  id 
est  suppliciorum  differentiae.  Omnes  tamtn  aeternam 
poenam  patientur,  sicut  omnes  electi  eumdem  ha- 
bebunt  denarium,  quam  patcrfamilias  dedit  omni- 
bus  in  vinea  operaniibus  (Matth.  xx).  Nomine  igilur 
denaril  aliquid  omnibus  eleclis  commune  intelligi«> 
tur,  scilicet  viia  aeterna,  quae  ipse  Deus  est,  quo 
omnes  fruentur,  sed  non  aequaliter.  Nam^  sicut  erit 
diflerens  glorificatio  corporum,  ita  differens  erit 
gloria  aniinaruni.  Stella  enim  differt  a  $uUa  (I  Cor. 
xv),   id  est  electus  ab  clecto  difiert  in  clacitaie 
mentis  et  corporis.  Alii  enim  aliis  vicinius  clarius- 
que  Dci  speciem  contemplabuntur,  et  ipsa  contem- 
plandi  diflerenlia  diversitas  mansionum  vocatur. 
Donius  ergo  est  una,  denarius  videlicet  est  unus ; 
sed  diversitas  mansioniim  est  ibi,  id  est  diflerentia 
claritatis,  quia  unum  est  summum  bonum  bea- 
titudo,  et  vila  omnium,   scilicet  ipse  Deiis.  lloc 
bono  omnes  electi  perfrueiitur,  sed  alii  aliis  plenius. 
Perfrucnlur  vero  videndo  per  speciein,  non   per 
specuhimin  aenigmate  {1  Cor.  xiii).  Habere  ergo 
vitam,  est  videre  vitam,  id  est  cognoscere  Deuin  in 


(65)  C.  Medio!: 

(04)  In  Magistro  desunt :  Unde  ip$e  Domhiu$  in 
Evangelio  ait.  Neque  enimverba  sequentia  in  Evan- 
geiio,  sed  in  Paulo  reperies.  Martiniis  vero  tanc|uain 
ad  Evangelium  suectantia  in  tom.  1  cliaia  exhibuil, 
fol.  284. 


65)  Dist.  47,  c.  Cum  antem. 

66)  Suppl.,  ct  ttCt  maledictiy  et<*. 

(67)  C.  Solel  etiam. 

(68)  Suppl.,  lenite,  benedicti;  et  ite^  maUdic^- 
(G9)  Disi.  49,  c.  Postrciurrectienem» 

(70)  Ueitius  i«if,  ut  in  cdil. 


4187 


S.  MARTINf  LEGIONENSIS 


ii88 


specie.  Undc  Veritas  in  Evangelio  Deo  P.ntri  loqni-  A  rum  (Luc.  xvi).  >  llabeut  ergo  nK>rtui  etiain  in  locii 


lur,  dicens :  Hwc  est  vi!a  (cterna^  ul  cognoscaiU  /e, 
et  quem  misisliJesum  Christum  (Joaiu  xvii),  esse  so- 
luni  verum  Deum. 

Solet  etiam  quoiri  lilrum  in  gaudio  (71)  dispares 
sint,  sicut  in  claritate  cognitionis  diflerunt.  De  hoc 
sic  ail  bcatus  Augustinus  :  Multa:  mansiones  in  una 
ttta  erunt,  sed  varim  \pramiorum  dignitates.  Sed 
quia  Deus  erit  omnia  in  omnibusy  erit  eliam  in  dis- 
pafi  clarilate  pat  gaudiUm,  ut  quod  habebunt  singnli^ 
comnlune  sit  amnibus  ;  quia  etiam  gloria  capitis  om^ 
nium  eril  per  vinculum  charitatis.  Ex  his  ergo  datur 
inteHigi  quia  par  gaudium  omnes  Iiabebunt,  clsi 
disparem  coguitionis  claritalem  ;  quia  per  charita'- 
tem,  qu£  in  singulis  erit  perfccta,  tanluni  quisque 


poinarum  positi  cnram  de  suis  amicis.  sicut  diTes 
ille  de  frairibus  suis.  Non  tamen  ideo  consequeBS 
est  eos  omnia  scire,  quae  circa  cbaros  suos  agimtur 
hic  Ixta  vel  tristia. 

Quaeri  etiam  solet  (75)  utrtim  vicisslm  se  videaal 
ilU  qui  fiunt  in  infernoi  et  ilii  qui  sunt  in  gloria* 
Sed  sicut  sancti  do<;tores  Iradunt,  et  boni  nialosi 
et  mali  bonos  vident  usque  ad  judicium.  Post  judi- 
cium  vero  boni  videbunt  malos,  sed  noii  mali  bono8< 
Unde  ait  bealus  Gregorius  Ecclesiae  Christi  deCni* 
sor  magnificus  :  Infideles  in  imo,  hoc  e$i  in  infent 
positiy  ante  diem  judicii  pdelet  super  $e  in  requkm 
videbuntj  quorum  gaudia  poit  judicium  contemplar 
non  poterunt.  Sed  (76)  cum  sancti  malos  in  tormemii 


gaudebil  de  bono  allerius,   quantum  gauderet,  si  ^  viderint,  nonne  aliqua  compassione  erga  eo$ 


ipsc  hoc  baberet^  (72)  Solet  eiiam  quxri  si  bfati- 
tudo  sancloruin  major  sit  fUlura  post  judicium, 
quani  ante  judiclum.  Sed  sihe  otnni  dubiiatione  cre«- 
deiidum  cst  cos  habituros  majorein  gloriam  quam 
ante,  quiact  majus  erit  eorum  gaudium,  ut  supra 
testatus  est  Augustinus,  et  amplior  erit  eorum  co^ 
gnilio.  Unde  ait  beatus  Hieronynius  Ecclcsiae  Chri- 
sti  valde  utilis  ac  necessarius  :  Peracto  judicio,  am- 
pliorem  Deus  gloriam  suw  claritatis  monttrabit  eiectis, 

Quxri  (73)  etiam  potest  quare  illae  tencbrx,  qui- 
bus  involveiitur  mnli  in  gehenna  dicuntur  exteribres. 
Koh  eiiim  etsi  reprobi  tenebras  paliantur  in  mcntis 
cxcilate,  lanicn  penilus  exlra  Dci  lucem  suni,  ncc 
corporali  liicc  privantur.  IJnde  ait  bealus  Augusti- 
iius  calholica;  Ccclesiae  doctor  cgregius  :  Ira  Dci  ct 
in  judicio  eril,  cl  hic  est  in  caecitale  rocnlis,  cum 
dantur  niali  in  rcdrobuui  seusum  (Rom.  i).lHicvero, 
b()C  est  post  judiciuin,  exleriores  tenebra;  crunt, 
qui&  tuiic  peccatorcs  penilus  erunt  cxtra  Deum. 
Quld  est  enira  penitus  essc  extra  Deum ,  nisi 
esse  iii  Siinima  cxcltale?  Siquidcm  habitat  Dcus 
luci^iii  innccessibileni  (i  7tm.  vi).  Hse  autein  tciie- 
htx  bic  jam  iiicipiunt  in  peccante,  ciini  ab  inleriori 
Dei  luce  secludittir,  .sed  non  penitus  dum  in  hac 
viia  est.  Ecce  quarc  ibi  peccator  dicitur  pati  exte- 
riorcs  tenebras.  et  non  hic ;  quia  ibi  sccluditur  pc- 
iiitiis  a  lucc  Dci,  quod  hic  iion  facit. 

Prxterea  (7i)  5;oIet  qiiairi  si  reproboruin  animx, 
qu»  nunc  iu  infcrno  cruciantur,  notiliam  habcnt  d  visione  separabunlur.  Vnde  per  semetipsum  Dcminus 


move- 

buntur  ?   Sonne  eos  de  tormenlis  liberari   cupieut  f 
Deduc  ad  memoriam  iliud  evangelicum^  quod  Abrm- 
ham  diviti  rehpondit^  dicens  :  c  Inier  nos  et  vo$  chao$ 
magnum  firmatum  est^  ut  hi  qui  volunt  liinc  tran$ife 
ad  m,  noH  possint^  neque  inde  huc  tran$meare  {ibidi). 
Quid  est  illud  chaos  inter  bonos  et  ma/of ,  ni$i  bine 
iustitia,  inde  iniquitos,  qua:  nuHatenu$  $ociari  vaient  ? 
la  tanluin  enim  sancti  Dei  justitiae  addicli  erunt,  ut 
oulla  compassione  ad  reprobos  transire  Taleani, 
ntillas  pro  eis  ad  Deum  preces  fundant.  Quomodo 
ergo  inde  aliqui  volunl  transire,  si  non  possunl? 
Idco  scilicct,  quia  si  Dei  jiistitia  boc  permitterct, 
coruin  liberalio  non  cis  niolesla  (ieret.  Vel  ita  di- 
,  cmitur  velle  et  non  possc,  non  quia  veliut  et  non 
'  possint ;  scd  quia  eisi  vellent,  eos  juvare  oninino 
non  possent.  De  hoc  magnus  doctor  Gregorius  ita 
ait  :  Sicut  reprobi  a  posni^  ad  $anctorum  gloriam 
transire  voltint,  et  non  po$$unt ;  ita  ju$ti  per  miseri^^ 
cordiam  mente  ire  volunt  ad  po$ito$  in  tormenti$  ut 
eos  liberent ;  $ed  non  po$sunti  quiajustorum  animar, 
elsi  in  naturo!  sUa:  bonitate  misericordiam  habent^ 
jam  tune  auctoris  sui  juslitice  conjunetee  tanta  ruti- 
tudiue  cottstringuntur,  ut  nuUa  jam  ad  rejtrobos  com- 
passione  moteantur. 

Undd  in  beato  Job  legitur  i  In  vastitate  et  fame 
ridebis  (Job  v).  Tune  quidem  reprobl^  iit  beatus  Gre- 
gorius  exponit  (77),  tastitatem  famemque  pa$$uri 
$unty  cum  damnati  ettremo  judicio  ab  wtemi  panis 


eorum  quae  circa  suos  in  Iiac  vita  gerUntilr,  et  si 
tUquo  niodo  dolcant  supcr  iiiforluniis  chnroruln 
suorutti.  Hanc  quivstionein  beatiis  Augustinus  Cx 
parte  solvit,  diccns  :  De  hac  quasstione  breviter  dlci 
potestf  quod  est  cura  mortuis  de  suis  charis,  ut  de 
divite  legitur,  qui  dum  tormenta  apUd  inferos  patere^ 
tur^  levavit  oculos  ad  Abraham  et  inter  alia  dixit  : 
c  Rngo  (e,  pater  Abraham,  ut  millai  Lazarum  in  do^ 
mum  pairi$  %nei  (habeo  enim  quinque  fratres),  ut  te- 
sictnr  illis,  ne  et  ipsi  viniant  in  hunc  locum  tormento- 

(71)  C.  SBlet  etiam  qua:ri  an  in  gaudiot 
{1i)  i).  Post  hoc. 

(73)  Dist,  50,  c.  II ic  quwr, 

(74)  C.  Praterea. 


dicit :  €  Ego  sum  panis  vivus  qui  de  cato  desceudi 
(Joan.  vi).  >  Simul  ergo  eos  vastitas  famesque  cru* 
ciabunt,  quia  non  solum  foras  tormenta  sentient^  $ed 
intus  eliam  inedia:  peste  mofientur.  Yastabit  eo$  ge^ 
henrtaj  quia  concremabit;fame$interfieiet,  quia$uam 
illis  faciem  Redemptor  abscondet.  Panm  namque  re^ 
tributionem  interius  extertusque  recipient,  quia  cogi-* 
taudo  miseri  et  operando  deliquerunt,  Vnde  bene  per 
Psalniistam  dicitur :  c  Pones  eos  ut  clibanum  ignis  in 
tempore  vultus  (ui,  i  ctc.  (PsaL  xx.)  Quod  euim  «^ 

(75)  C.  Sotet. 

(70)  C.  Scd. 

(77)  Lib.  >i  Msral..  cap.  i6« 


H89  SERMONES.  —  SERM.  XXX.  IN  ASCEiNSlONE  DOMINI.  liOO 

igne  devoratur,  ab  interiori  parte  accenditur,  clibauu$  j^  tiam  corum    rodct ,    iguis  voro   exlcrius   corpus 
tero  interius  inflammatur,  In  tempore  ergo  vultus      urcl. 


Domini  injuiti  omne$  ut  clibanus  ponentur,  et  ab  igne 
devorabuntur,  quia  et  apparente  judice  cum  a  visime 
iilius  eorum  multitudo  repulsa  fuerit,  et  intus  per  de- 
siderium  scilicet  videndi  Deum  ardebit  conscientia,  et 
foris  carnem  cruciabit  gehenna,  In  vastitate  ergo  e( 
famejustus  ridebit;quia,  cuminiquos  omnes  ixtfema 
uUio  percusserit,  ipse  de  gloria  dignce  retributionis 
hilarescet.  Nec  damnatis  jam  tunc  ex  humanitati 
eompatletur ;  quia  divince  justitias  per  speciem  in- 
hccrens,  inconcusso  districtionis  iniimai  vigore  solidabi- 
tur,  Erectas  namque  in  claritate  superna:  rectitudinis  : 
electorum  mentes  nulla  miseria  afficiett  quia  has  A 
miseriis  allitudo  beatitudinis  alienas   reddet,  Vnde 


Praelerca  quapritur  (79),  ulrura  declis  tunc  as- 
sit  (80)  mcmoria  pcccatorum  vcl  lormentoruro,  sicut 
et  bonorum.  Sed  ad  baec  respondcri  potcst,  quia  pta»- 
teritorum  malorum  memoria  sanctos  non  coutri- 
stabit,  nec  corum  beatiiudinem  obfuscalit,  sed 
gratiorcs  Deoreddct.  Unde  ait  Psalmista :  If tsencor- 
dias  Dominiin  wternum  cantabo(Psal.  Lxxxviii). Quid 
super  hunc  versiculum  beatus  Grejorius  dicai  (81) , 
libcntcraudiamus  :  Si  liomo,  inquit,  inxtcrna  beali* 
tudine  nulla  peccati  sui  niemoria  tangetur  ereptum 
se,  undc  gloriabilur?  Auiquomodo  largltori  gralias 
referet  de  veiiia  quam  accepit,  si  se,  inlerveniente 
oblivionc  transactae  ncquitia;,  essc  pocnae  debitoreiu 


etiam  bene  per  Psalmtstam  dicitur :  t  Videbuntjusti,  B  ignoraverit?Quomodonitscricordias  Dominiinaeter- 


et  timebunt,  super  enm  ridebunt^  et  dicent :  Ecce 
homo,  qui  non  posuit  Deum  adjutorem  suum  {Psal. 
Li).  I  Iniquos  enim  justi  nunc  vident  et  timent,  et 
tunc  visuri  sunt  et  ridebunt.  Quia  enim  modo  ad  eo- 
rum  labi  imitationem  possuntf  hic  habent  formidinem; 
guia  vero  damnatis  tunc  prodesse  nequibunt,  illic  non 
habebunt  compassionem.  jEterno  itaque  supplicio  de- 
ditis  non  esse  miserendum,  in  ipsa^qua  beati>sunt, 
justitia  judicantis  legunt :  qui,  quod  suspicari  fas  non 
£st,  qualitatem  sibi  proicepta:  felicilatis  imminuunt, 
ti  in  regno  positi  vohnt  quod  implere  neqnaquam 
possunt,  I 
(78)  Quaeritur  anetiam  poena  reproborum  visa  glo- 


num  cantabit,  si  se  fuisse  niiserum  nescierit,  et  » 
transactae  miseriae  immemor  fucrit,  et  si  iargitori 
misericordiae  laudes  non  reddidcrit  ? 
•-  Iterum  vero  (82)  quwrendum  est  quomodo  electo^ 
rum  mens  perfecta  esse  in  beatitudine  poteritf  si  hanc 
inter  gaudia  memoria  sui  reatus  tetigerit  ?  Sed  scien- 
dum*  est  quia  |  sicut  scepe  tempore  incolumitati$ 
praturitarum  infimitatttm  lati  reminiscimurf  et  inde 
amplius  hilares  et  grati  sumus ;  ita  tunc  transacta: 
nequitia:^  sine  nostrai  beatitudinis  Ixsione  recordabi- 
mur.  Erit  ergo  in  iUa  beatitudine  memoria  culpa: , 
non  qute  mentem  polluat  vel  dolore  affilgat,  fed  quas 
ad  gratiarum  actionem   referendam  liberatori  om- 


Tiambeatorurominuat,aneorumbeatitudiniproncial.  ^  niumque  bonorum  largivori  devotiords  faciat. 


De  boc  beatus  Gregorius  sic  ait :  Apud  animum  jus- 
torum  non  fuscat  beatiiudinem  aspecta  poena  rcpro- 
borum ;  quia  ubi  jam  compassio  roisericordiae  non 
erit,  minuerebeatorum  laetitiam  non  valebit.  Et  licet 
justis  sua  gaudia  sufliciant,  ad  majorem  tamen  g1o«- 
riam  vident  poenas  roalorum,  quas  per  Dei  gratiam 
evaserunt  :  quia  qui  Dci  claritatcm  vident,  nibil  in 
crcatura  igitur  quod  videre  non  possint.  Non  esi 
enim  mirandum,  si  sancti  jam  immortales  rcprobos 
videant  mentis  inieHigentia,  cum  propbetae  adhuc 
roortalcs  videre  haec  omnia  roeruenmt.  Unde  ait 
haereticorum  roalleus,  bcatus  scilicet  Hieronymus 
super  Isaiam  :  Egrcdientur  electi,  non  loco,  sed  in- 
tcHigentia,  vel  visionc  roanifesta  ad  videndum  im- 


Quaeri  eiiam  solet  (85)  utrum  peccata,  quae  com- 
miserunt  electi,  dumadhuc  vivercnt,  tunc  in  noti- 
liam  omnium  prodeant,  sicut  damnandorum  mala 
omnibus  nota  erunt.  Unde  non  immerito  poiest  credi 
peccata  hic  per  poenitentiam  tecta  ct  delcta,  illic 
etiam  aliis  tegi.  £a  vcro  quae  bic  non  fuerint  cou- 
fessa,  ibi  omnibus  erunt  roanifesta. 

Solet  ilerum  quaeri  (84)  utrum  illi,  quos  in  ad- 
ventu  suo  vivos  invenerit  Christusnunqnamonmino 
morituri  sint ;  an  ipso  temporis  puncto,  quo  rapien- 
tur  obviam  illi  in  aera,  ad  immortalitatom  mira 
ccleritate  sint  transituri.  Non  enim  diceiidum  est 
lieri  non  posse,  ut  pcr  aera  in  sublime  portentur, 
et  in  illo  spatio  moriantur  et  reviviscant.  Ad  hunc 


piorum  cruciatus,  quosvidcntes  non  dolore  aflicien«  D  ^u^^ii)  scn8um,quo  aestiniemus  iilos  in  parvo  spatio. 


lur,  sed  Ixtitia  satiabuntur,  agcntes  Deo  gratias  de 
sua  libcratione.visaimpiorum  ineflabilidaninaiione. 
Unde  Isaias  in  voceDomini  impioruro  torroenta  de- 
scril>ens ,  et  ex  eorum  visione  Ixtitiam  boncrum 
cxprimens  ait :  Egredientur  electi  et  videbunt  eada^ 
vera  vtrortim,  ^tit  prwvaricati  sunt  in  me.  Et  ilerum: 
Yermis  eorum  non  morietur,  et  ignis  eorum  non  ex- 
stinguetur  :  et  erunt  usque  ad  satietatem  omni  carni, 
id  cst  omnibus  electis.  Vermis  intcrius  conscieu'- 

(78)  C.  Postremo, 

\79)  Dist.  45,  c.  Hicquceritur. 

(80)  Adsit. 

(81)  Lib.  \\  3Ioral„  cap.  31» 

(8^)  Incple  hic  al.  ms.  incipit  9lium  scrinon(*m , 
cutji  :iuclurcoiuiiiuct  transcribendo  cunidcm  loCuni 


et  passuros  mortem,  etaccepturos  immortalitatem » 
Apostolus  nos  urgere  videtur,  ubi  dicit  :  Omnes  rt- 
vifieabimur  (I  Cor.  xv).  Et  alibi  ait :  0  insipiens,  tu 
quod  seminas,  non  vivificatur,  nisi  prius  moriaiur 
(ibid).  Cur  autem  nobis  incredikffle  videalur,  illaui 
roultitiidinem  corporum  in  aere  quodammodo  semi- 
nari,  at(|ue  ibi  protinus  immortaliter  ei  incorrupU- 
blliter  reviviscere,cuni  credamus  ih  ictu  oculi  futu- 
ratn  resuirectioncm,  ct  in  membra  sine  flne  victura 

Gregorii  :et  ineptius  adhuc  ignarissimius  correplor 
delevit  in  noslro  duo  verba,  Iterum  vero,  ut  alteri 
conformarct,  qui  absolute  coepit :  Qua^rendum  nQbit 
est,  elc. 

(83)  Kod.  cap.  II ic  quaritur. 

(U)  C.  Quwri. 


1191  &  MARTINI 

luntaTelocilate  redituro  anliqiionim  cadaverum pul* 
yeresl Omnet,  inquit  Aposlolus,  resur^f mus,scilicet 
tam  boni  quam  mali,  ied  non  omnes  immutabimur 
{ibid,),  viJelicet  insolemnitateresurreclionis.  Unde 
ait  beatns  Ambrosius,  hxrelicorum  persecutor  stu- 
diosissimus  :  In  ipso  raptu  eorumf  qui  vivi  rapientur^ 
mor$  erit  et  resurrectiot  ut  anima^  quasi  per  soporem 
egressa  de  corpore^  eidem  corpori  in  momento  red" 
datur. 

(85)DupUciler  <ftiam  inteliigendum  cst  quodChri- 
stus  dicitur  judicaturus  vivos  ek  mortuos.  Aut  enim 
viviaccipiuntur,  qui  in  adventu  illiusvivireperien- 
tur,  licet  in  raptu  moriantur,  el  morlui,  qui  ante 
decessenmt.  Yel  vivi  et  mortui  acci|iuntur  justi  et 
injusti.  Nonnulli  eliam  percunctari  solent  (86)  an 
in  eadeui  xtatc  et  statura  corporis  omnes  resur- 
recturi  sunt.  Quidam  putaverunt,  omncs  resurre- 
cturos  sccundum  mcnsuram  %tatis  corporis  Christi: 
ideo  videlicet,  quia  Apostolus  ait :  Donec  occurramu» 
omnes  in  virum  perfectum,  in  mensuram  wtatis  ple^ 
nitudinis  Cliristi  (Ephes.  iv).  Sed  bis  verbis  non 
eadem  resurgentibus  assignntur  slaiura  scd  aeias. 
Omneseuim  iueadem  setate  resurgenl,  in  quaChri- 
stus  niortuus  est  et  resurrexit,  cujuscunque  aetatis 
mortui  fuerint.  Virum  autem  posuit,  non  ut  distin- 
goeret  scxum,  sed  ut  significaret  perrectionem  vir- 
tutum,  quam  tunc  habebuiit ;  sed  non  omnes  eam- 
dero  staluram  corporis  obtinebunt.  Unde  ait  beatus 
Augustinus,  ecclesiasticae  doclrinae  defensor  fidelis- 
simus  :  Non  ait  Apostolus  in  mensuram  corporis^ 
vel  staturai^  sed  atatis;  quia  unusquisque  suam  re- 
cipiet  mensuram  :  rel  quam  habuit  in  juventute^ 
etiamsi  senex  obiil ;  vel  fuerat  habiturus^  si  ante  est 
defunctus.  iEtas  vero  erit  illa,  ad  quam  pcrvcnit 
Christus,  scilicet  juvenilis,  ut  circa  triginta  annoi. 
Triginta  enim  duorum  annorum  et  triuui  mcnsiuro 
erat  «tas  Chrisli  qua  mortuus  est  et  resurrexit  (87). 
Resurgent  igitur  sanctorum  corpora  sine  uilo  vitio, 
sine  ulla  dcformitate,  siciit  sine  ulla  corruptionis  el 
oneris  diflicultate,  in  quibus  tanta  facullas,  quanta 
felicitas  erit :  propter  quod  et  spiritualia  ab  Apo- 
stolo  dicta  sunt ,  cum  procul  dubio  corpora  s  nt  fu- 
tura,  et  non  spiritus  (i  Cor.  xv).  Ei  bis  apparet , 
quod  una  erit  xtas  omnium  resurgentium ,  scilicet 
juvenilis  ;  statura  vero  diversa,  vidclicet  quain  quis- 
que  habuit  in  juvenili  setate,  vel  erat  habiturus,  si 
est  ante  defunctus.  Nec  de  substantia,  de  qiia  ho- 
minis  caro  crcatur,  aliquid  peribit,  sed  omniuro 
paniculanim  collectione  reintegrabitur  naturalis 
sanctorum  substantia  corporum.  Quae  corpora  sine 
omni  vilio  fiilgida  sicut  sol  resurgent  {Matth.  xiii), 
deletis  ac  praecisis  deformiiatibus  quas  bic  ba- 
buerunt. 

De  reprobis  (88)  etiam  quaeri  solet  utrum  cum 
deformitatibus  bic  habitis  resurgant.  lloc  autem 

(85)  C.  His  auum, 

(86)  Dist.  44,  0.  Solent. 

(87)  C.  Ilocautem, 

(88)  C.  De  reprobis. 


LEG10NENSI5  *l9i 

A  beatus  Augustmiis  non  asserit,  sed  diibium  relin- 
qiiit,  ita  dicens  :  Vtrum  impii  eum  vitiU  el  deformi- 
tatibus  corporum  suorum  resurgant,  qucecunque  in 
eis  habuerunt,  inquirendo  laborare  quid  opus  est  f 
Nos  enim  fatigare  non  debet  eorum  inceria  deformi' 
tas  vel  pulchritudoy  quorum  erit  certa  el  sempiternM 
damnatio.  Si  vero  (89)  qiiaeritur  de  corporibus  inaIo« 
nim,  quomodo  in  igne  ardeanl,  et  non  consuroan- 
tur,  Augustinus  variis  exemplis  astniit,  et  sempi- 
ternis  ignibus  ea  ardere,  et  non  consumi  ulla  coip- 
bustione.  Verbi  gratia  :  Sicut  animus  cujus  prz- 
scntia  corpus  vivit,  et  dolorem  pati  potest,  et  nori 
non  potest ;  sic  et  corpora  impiorum  comburi  pos- 
sunt,  et  cousumi  non  potcrunt.  IIoc  enim  erit  lune 
iii  corporibus  daninandorum,  quod  nunc  esse  sci* 
B  musin  animisomnium.Quomodo  intelligis  animuni? 
Hoc  idem  esse  aniinum  intellige,  quod  animam« 
quamvis  pro  eflicientiis  causarum  diversa  nomtna 
sortita  sit  anima.  (90)  Dum  enim  vivincal  corpos, 
anima  est;dum  vuU,  animusest;  dum  scit,  mens 
est ;  dum  recolit,  niemoria  est;  dumreclumjudjcar, 
ratio  est;  dum  spiral,  spiritus  est ;  dum  aliqtiid 
scntit,  sensiis  est.  Nam  et  animiis  prb  bis,  qwe 
scntit,  sensus  dicitur,  unde  el  senlcnlia  nomen 
acccpit. 

Quaeri  eliam  solel  (9!)  utnim  dxmones  corporali 
igne  ardeant.  Ad  quod  beatus  Augustinus  respon- 
dens,  alt  :  Gehenna  itla,  quce  stagnum  ignh  et  sul» 
phuris  dicta  est  {Apoc.  x),  corporeus  ignis  erit^  ei 
cruciabii  damnandorum  curpora  hominum  et  ilarmo- 
fiMm,  sed  solida  hominum^  aera  damonum. 

Suflicicnter  quippe  superius,  rratrcscbarissimi,  et 
sanctorum  Patrum  auctoritatibus  vobis  ostensum 
est,  quod  Deus  et  homo  Jesus  Cbristus,  sicul  as- 
suniptus  est  in  coeluin,  ita  veniet,  scilicet  ad  judi- 
cium,  etqualis  vcniet,  et  quare  veniet,el  cum  qiti- 
bus  vcnict,  etquid  in  adventu  suo  agel.Tamen  dum 
iii  lioc  pra^scnli  saeculo  vivimus,  sicut,  ail  Aposto- 
lus  :  Ex  parte  cognoscimus^  et  ex  parte  propltetamus. 
Cum  aulemvenerit  quod  perfeetum  est^  scilicet  aetcr- 
na  beatitudo,  evacuabitur  quod  exparte  esl  (i  Cor. 
XII i).  Ergo,  dum  tempus  habetis*  bonis  operibus 
insistite,  ut  a  geliennae  incendiis  eripi«  et  ad  coe- 
lestis  patriae  claritatein  possitis  perlingere.  Super* 
D  fluas  praescniis  vitae  curas  oiriillite«  ul  ad  aeterni 
regni  latitudincm  per  arctam  viain  mereamini  per- 
venire.  De  cujiis  laiitvdiue  Eiechiel  propbela  ligu- 
rate  loquitur,  dicens  : 

Vir^  cuJHs  erat  species,  quasi  spceies  eeriSf  iNfH- 
sus  est  vestibulum  portw  octo  cubitorum^  et  fronum 
ejus  duobus  cubitis ;  vcstibulum  autem  poruv  erat  in 
trinsrcus  (Ezech,  xl).  Beatus  Gregorius  magnae  in 
Christi  Ecclcsia  sanctitatis*el  sapientiae  accedal,ci 
bujus  nobis  versiculi  profunditatem  dignaoter  ez- 
ponat  (92).  Qui  interius  vestibulumf  inquily  ninirdr- 

(89)  C.  Si  vero. 

(90)  Haec  ex  Isidor.,  lih..  xi  Etym.^  c  I. 
<(9i)  Rursum  ex  Mag.,  cap.  Qiiarrt, 

(^i  llom.  16  in  Ezech. 


il95  SERMONES.  —  SERM.  X\\.  LN  ASCENSIONE  POMIM.  i«94 

n<e  vitw  (atiiudo  signatur?  De  qua  per  Psalmistam  A  rnus  postmodum  venientis  tremendi  judicH  iram  rfett- 
c  Introite  portas  ejus  in  confessione^  atria 


dicitur 

ejus  in  hymnis  (Psal,  icix).  i  Cum  enim  peccata  no- 
stra  per  lacrymas  conptemur^  angusticeporlam  ingre- 
dimur.  Sed  cum  post  hccc  ad  wtcrnam  vitam  perduci' 
mur,  portoi  nostras  atria  in  confessionum  landibus 
intramus  ;  quia  ibi  jam  angustia  non  erit ,  cum  nos 
lastitia  aiternas  solemnitatis  assumpserit,  Proptercon" 
fessionis  nostro'  angustias  Verilas  dicit  in  Evangelio: 
iContendile  intrareper  angustam portam  (Jmc,  xin).» 
Acm  etcum  se  Psalmistarccipi  in  laiitudinem  tvierni 
gaudii  prasumeret^  Deo  dicebat : «  Statuisti  in  loco 
spatiosv  pedes  meos  (PsaL  xxx).  i  Ad  atrium  ergo 
per  portam  tenditur,  quia  ad  latitudinem  cctcrnw  so^ 
iemnitatis  per  confessionis  angustiam  attingitur :  illa 


itaque  gaudia,  apud  David  atria^  apnd  Ezechielem  ^  sequi. 


temus.  Octo  iiaque  cubitis  vestibulum  mensuratur 
intrinsecus,  quia  per  lucem,  quee  post  septem  dies  s^ 
quitur,  latitudo  nobis  ccternitatis  aperitur. 

Nos  itnqiie,  fralres  diilcissimi,  de  Christi  bonitnle 
ct  nuxilio  praisumenles,  cjusque  vestigia,  in  quan- 
tum  possibile  est,  sequentes,  necesse  est  ul  de  vir- 
tute  in  virlulem  proGcere  studeamusinmelius.atqae 
nd  camdem  xtornitatis  latitudinem  ascenderc  festi- 
nemus.  Ipscquippe  per  humanitatem  quam  de  Vir- 
gine  sine  culpa  accepil,  ideo  asrendit  prior  ad 
dextoram  Dei  Pntris,  ne  ciiiquam  fiJeliiim  viderelur 
coeli  ascensus  dlflicilis.  Videamus  ilaque  ascensus 
ejusdem  Domini  nostri  Jesu  Christi,  utper  eosdeni 
possimus  illum  imitari,  id  esl  ad  coelestem  patriam 


vero  vestibulum  intrinsecus  vocantur,  Unde  et  hoc 
ipsutn  veslibulum  octo  cubitis  dicitur  mensuratum, 
Ibi  enim  omnes  recipiewii  sunt,  qui  nunc  in  exercitio 
boni  operis  laborant,  el  ad  wterna  gaudia  per  contem" 
flationis  gratiam  suspiranl,  Nec  immerito  mensura 
vestibuli  in  octo  cubitis  ponitur,  quia  septem  dicbus 
universum  tempus  evolvitur.  jEterna  etenim  dies  qux 
expletam  septem  dierum  vicissitudinem  sequitur,  octava 
est,  Unde  etiam  Psalmista  resurreetionis  diem  donsi" 
derans,  quia  de  extremi  judicH  erat  districtione  tocu- 
iuruspnemisit  titulum,  dicens  :  c  /n  finem  Psalmus 
David  pro  octava.  i  Ut  enim  oetavam,  quam  diceret^ 
expressius  demonstraret^  subjunxit,  dicens :  t  Domt* 
fie,  ne  in  furore  tuo  arguas  me^  neque  in  ira  tua  cor^ 
ripias  me  (Psal.  vt).  i  Modo  enim  quisquis  per  flageUa 
correptionis  emendalur,  non  in  ira,  fed  in  mansuetu^ 
dine  corripiiur.  In  distxicto  autem  Hlo  examine  omnis 
argutio  atque  eorreptio  furor  et  ita  eritr ,  quia  venia 
post  correptionem  non  erit.  Bujus  ocionarii  numeri 
tausa  est,  quod  post  Sabbatum  Dominus  voluit  a 
morte  resurgere.  Dies  quippe  Dominicus ,  qui  tertius 
^st  a  morte  Dominica,  a  conditione  in  revolutione  die^ 
rum  numeratur  octavus;  quia  sepiimum  sequitur. 
Unde  et  ipsa.vera  Redemptoris  nostri  passio  et  vera 
resurrectio  (iguravli  aliquid  de  suo  eorpore  in  diebui 
compassiottis  sua.  Sexta  enim  feria  passus  est^  Sab- 
tato  requievit  in  sepulcro ,  Dominieo  autem  die  stir- 
rexii  a  mortuis.  Prctsens  etenim  vita  nobis  adhuc  fe» 


Ex  Evangelii  quoque  testimonio  didicimus  seplem 
fuisse  Domini  ascensiis.  Septcnario  quoque  numero 
universitas  figuratur.  Per  hos  igitur  septem  nume- 
ros  universi  ejiis  intelligi  possunt  ascensus.  Ascen- 
dit  enim  primo  de  Jordane  in  desertum :  secundo 
in  montem  Tliabor,  el  transGguratus  est  in  eo; 
tcrtio  in  montem  solus  orare ;  quarlo  inmontein, 
ciim  elegit  apostolos  et  tradidit  eis  legem  Evangelii 
in  sermoiie ;  quinlo  super  asinam  qua  venil  Jeroso- 
Ijiiiam ;  sexto  crucem  in  passione ;  septimo  in  coe- 
lum  hodierna  dic,  hoc  est  in  tali  die  post  resurre- 
ctienem.  Necmultum  attendimus,  utrnm  hoc  ordino 
ascenderil,  sed  polius  nostrum  ordinamus  ascen- 
sura. 
*  Primo  itaque  ascendit  in  desertum,  ut  a  diabolo 
tentarettir  (Matth.  iv) ;  secundo  in  monle  Thabor , 
ul  transfigurarelur  (Matlh.  xvii);  lerlio  cura  orarct, 
ul  n  Patre  clnriflcaretur  (Joan.  xvi) ;  quarto  ul  a  qui* 
bus  praedicabal,  inielligeretur ;  quintoul  a  turbis  rei 
mansuetus  agnosceretur.  iJnde  esl  illud  :  DiHte  filia! 
Sion :  Ecce  rextuusvenit  tibimaniuetus,  elc.  (Maith. 
XX  i);  sexto  ut  In  cruce  exaltnretur.  Unde  ipse  ait :  Cum 
exaltatus  fuero  a  terra,  omnia  traham  ad  me  ipsum 
(Joan.  xii) ;  septimo,ulelevareturin  coelum.  Unde  di* 
eilur  in  Actibus  apostolorum  :  Videniibusillis,eleva* 
ius  estf  et  nubes  suscepit  eum  ab oculis  eorum(Aet.  i). 
In  primo  itaque  ascensu  lenlationes  diaboli  vicil; 
in  secundo  facies  ejus  sicul  sol  resplenduit ;  in  lenio 


ria  est  sexta,  quia  in  doloribus  ducitur,  et  in  angu»  D  ^^^^^  supplicans  nobis  orandi  exeraplum  praebuil ; 


<rtfs  cruciatur.  Sed  Sabbaio  quasi  in  sepulcro  quie' 
scimus,  quia  requiem  animas  post  corput  invenimus. 
Dominico  autem  die,  videlictt  a  passione  tertio,  a  con- 
ditione^  ut  diximus,  octavojam  a  corporea  morte  re- 
surgemus^  et  in  gloria  animm  etiam  cum  eame  gau- 
debimus.  Quod  ergo  mire  Salvaior  noster  fecit  in  se^ 
hotc  veraeiter  signavit  in  nobis^  ut  et  nos  dotor  in 
sexta^  requies  in  septima,  et  gtoria  excipiat  in  octava. 
Uinc  per  Satomonem  dicitur  :  c  Da  partem  septem , 
necROfi  et  ocio^  quia  ignorat  quid  tnati  futurum  sil 
super  terram  (Eecte.  xi).  >  Partens  etenim  septem^ 
et  ocio  damuSf  quando  sic  ea,  qum  sepiem  diebus  vo/- 
vttRfvr,  dtsjtonimuey  ut  per  keet  ad  bona  ijeiema  m- 
iMmfif ,  ui  dummodo  nos  per  Dei  graiiam  caute  agi" 
Pateol.  CCVIII. 


in  qiiarto  discipulos  docuit;  in  quinto  Jerusalem 
appropinquans  mirabiliter  processionem  prapccden* 
tium  sequentiumque  in  sui  ac  Dei  Patris  laudibus 
disposuit ;  in  sexto  a  diaboli  nos  potestate  redemit, 
insuper  et  infcrnuin  spoliavil ;  in  septimo  videnti- 
bus  discipulis  coelos  penelravii,  el  vulnera  qiue  pro 
redemptione  nostra  in  corpore  suo  sustinuil,  Deo 
Palri  supplicans  seroperostendit.Haecautem  omnia 
propter  nos  Dei  el  Virginis  Filius  fecii.  El  ul  lanu 
pro  iiobis  suslinerel,  non  sua  necessilas,  sed  nosim 
inlerfuit. 

Primus  ergo  illius  ascensus  nobis  fuii  ad  soln- 
littra ,  quando  videlicel  de  Jordanis  aqua  ascemfil 
to  desertum ,  el  lenutorem  vicil  diabolum»  Secua» 


1195 


S.  MARTINI  LEGIONEiNSlS 


f!9( 


du!i  ad  consobtionein ,  sux  viddicct  in  liomine  di-  A  liuni  paicrnsc  gloriac ,  et  luna  stctit  in  ordine 


vinitatis  latenteui  manircstans  tlicsaurum.  In  ipso 
enini  sunt  omneB  thesauri  saplentice  et  icientia  abs^ 
conditi  [Colos.  ii).  Tertius  ejus  ascensus  nobis 
fuit  ad  refugiuro  cum  secundum  bumanitateni  in 
niontem  solus  orans ,  nobis  in  secrcto  orandi  dcdit 
eieniplum.  Ejus  quippe  singularis  oratio  nostrum 
est  refugium ,  quia  in  remissionem  nostrorum  fun- 
ditur  pcccatorum.  Quartus  fuit  nobis,  ad  docu- 
mentum,  quia  in  montcin  ascendcns,  ibique  ser- 
moncm  faciens ,  discipulos  docuil ,  per  quorum 
prxdicalionem  sibi  rcconciliavit  mundum.  Quintus 
ad  subsidium  :  summa  quippe  illius  humilitas  no- 
strae  fidei  subsidium  fuit,  dum  in  dsino  venicns, 
a  turbis  se  divinitus  laudari ,  et  rex  appellari  ac 


sicut  Ilabacuc  propheta  ait  in  liujus  sermouis  iDi- 
tio  (liabac.  iii).  De  quo  Joannes  cvangclista  flgi- 
ralc  loquitur,  dicens  :  Vidi ,  et  eeee  in  medio  tkrmi 
et  quatuor  aninialium^et  in  medio  seniorum ,  Agun 
stantem  tanquam  occisum ,  habentem  cortiua  septem, 
et  oculos  septem  :  qui  sunt  septem  spiriiuM  Dei ,  ntiit 
in  omnem  terram  (Apoc.y).  Ac  si  apcrie  dical:  V« 
in  medio  throni^  lioc  est  in  cominuni  uliliiale  Ec- 
clesiaB ,  et  quatuor  animalium ,  id  est  pracdicatom 
Novi  Tcslainenli ,  et  in  medio  seniorum ,  apostolt- 
rum  videlicct  et  prophctarum,  Agnunt  stantem  Hi- 
quam  occisum  ^  id  est  simplicein  et  innoceDtoi 
ccrtaiites  adjuvantcm  ,  quia  etsi  mortuus  esl  exn- 
prmitate^  vivit  tamen  ex  virtuU  Dei  (11  Cor.  xiii). 


glorilicari  voluil.  Sextus  illius  ascensus  nobis  ad  B  Vel  inier  suos  tanquam  occisus,  In  quibus  quotidie 


prctium  fuit ,  quia  ut  nos  a  diaboli  polcstale  redi 
uicret ,  sui  sanguinis  pretium  dedit.  Septimus  no- 
bis  fuit  ad  pnemium ,  quia  dcvicta  morte  hodicrna 
die  super  omnes  coclos  ascendens ,  et  ad  dcxteram 
Det  Pctris  sedens,  eumdem  Patrem  suum  nobis 
fecit  propitiuin.  Deus  quippe  est  felicitas  nostra, 
et  aeternum  pra^mium ,  ipsc  lumcn  indcficiens  sti- 
pernorum  civium.  Ipse  est  via  ad  se  currentium , 
ipse  gaudium  ad  se  pervenieniiuro. 

Igitur,  fratres  cbarissimi ,  quia  de  Domini  nostri 
Jesu  Christi  ascensione,  prout  Spiritus  sanctus 
dictafit,  hucusque  locuti  sumus,  valde  necesse 
est  ut  bonis  ornati  moribus  tam  praeclanv>!  solem- 
nitati  aplos  nos  ac  devotos  exhibeamus.  Nam  sicut 
saiicti  apostoli  caeteriqiie  discipuli  in  loco  orationis 
inter  laudem  benedictionumqiie  vcrl)a  promissum 
Spiritus  sancti  adventum  paratis  per  oninia  cordi^ 
bus  et  corporibus  exspectabant ,  sic  nos  posi  cele- 
brata  in  Jerosolymis ,  id  est  in  visione  pacls ,  pas- 
sionis  et  resurrectionis  solemnia  Christo  duce  pe- 
tarous  Betbaniamy   ut  mente  quieta  corporis  et 
sanguinis  ejus  sacramentis  reficiamur  atque  in- 
ttruamur ,  et  domus  obedientiae  esse  curemus , 
quia  sic  quotidiana  ejus  benediciione  sublimamur, 
si  quotidie  triumphalis  ascensionis  memores  lau- 
dantes  et  benedicentcs  Deum  in  Jerusaiem ,  hoc  est 
in  sperat»  pacis  visione,  quicscimus,  similes  ho^ 
minitus  exspectantibus  Dominum  sunm^  scilicet  Je- 
sum  Christum ,  quando  revertatur  a  nuptiis  (Luc. 
111),  de  coelis  videllcet  in  hunc  mundum  ad  judi- 
cium.  Putchre  Liicas  evangelista  Clirisli  apostolos, 
niinistros  scilicct  Novi  Teslamenti  futiiros ,  iion  in 
Tictimaruni  sanguine ,  scd  in  Dci  laudc  et  bencdi- 
etione  in  teinplo  dicit  consistcre.  Aii  enim  inter 
eaetera  :  Eduxit  eos ,  Dei  scilicct  cl  Yirginis  Filius, 
extra  civitatem  in  Bethaniam ;  et  elevalis  manibus 
suis,  kenedixit  eis.  £t  factum  est ,  dum  benediceret 
eis ,  recessit  ab  illis  ,  et  ferebatur  in  calum,  Et  ipsi 
adorantes  regressi  sunt  in  Jerusalem  cum  gaudio 
magno ;  et  erant  semper  in  templo  laudantes  et  ke^ 
nedieentes  Deum  (Lue.  xxiv). 
'  EHevatus  est  iiaque  sol  hodiema  die  in  coclum , 
JlerfejDplor  scilicel  humani  geoeris ,  usquc  ad  so- 


niorlificatur :  Uabentem  cornua  geptem^  homiiM 
scilicet  mundos,  id  est  sanctos  in  sopteni  aetatiLsi 
mundi.  Cornua  ct  oculi  Spiritum  sanclum  desi- 
gnant,  qiii  dat  regnum  quod  in  comibus  nolatar; 
oculi  vero,  quia  illuminant  ad  aeternam  vitam  vo- 
catos.  Vel  cornua  sunt  excellentiorcs  sancU  in  c»- 
plte  Christo  fundali ,  carnalem  vitam  excedenlei. 
Stat  ergo  sancta  Ecclesia  in  ordiae  suo,  quse  a 
Christo  tanquam  thronus  possidetur^  lanquam  aai- 
malia  pascitur,  tanquaro  seniores  Judicio  polestatis 
honoraiur,  supra  Chrislum,  aedilicata  in  seplea 
cornibus  fortitudinis  reguo  exaltalur,  in  septea 
oculis  signis  et  virlutibus  illuminalur. 

Sequitur :  Et  ventl,  et  accepit  iibrum  de  dextera 
sedentis  in  throno.  Ac  si  dicerel :  Yenit  ad  cognl- 
tionem  hominum  homo  de  Yirgine  nascendo ,  et 
accepit  librum  de  dexfera  a  Verbo ,  videlicel  sibi 
vincto  :  Verbum  dico  Dei  Patris  sedentis  in  Ibroiio. 
Redemptor  humani  generis  Chrislus,  tunc  librun 
accepit ,  quando  ea  quae  de  se  per  propbeta^  pr»- 
dicta  fuerant ,  opere  implevit.  Idcirco  Veius  et  No- 
vum  Testamentuni  appellatur  unus  lil>er,  quia  nec 
Novum  a  Veteri ,  nec  Vetus  a  Novo  valet  disjungi. 
Librum  aperuit ,  quando  discipulis »  ul  intelligereiit 
Scripturas,  sensum  aperuit.  Apcrtio  sigilli  revelatio 
est  sacramcnti ,  a  saeculis  et  generaliouibus  ahscoo- 
diti.  Verum  per  septem  sigilla «  sicut  supra  dicton 
cst,  plenitudo  mysieriorum  abscondilorura  desi- 
D  gnatur,  quae  laiebant  ante  advcntum  Cbristi.  Fx 
ipsa  septem  sigilla ,  qua;  in  Chrislo  soluu  sunt,  id 
est  per  univcrsiim  mundum  manifeslsu,  haecsunt: 
Primuin  corporatio ,  secundum  nalivius ,  lertisn 
passio,  quarlum  mors,  quinlum  resurreclio,  sei- 
tum  gloria ,  videlicct  ascensionis  el  in  Dei  Patris 
dextcra  sessionis ,  septimum  regnum ,  oaniiam  sd- 
licct  creaturarum  posl  diem  judicii  subjeclioBis. 
Ilaec  septem  sigilhi  sancta  Ecclesia  habei  solota,  et 
hasc  sunt  actus  cjusdem  Ecclesiae,  ab  incamalioiie 
usque  ad  secuiidum  adventum  Dominl.  Ab  bac  igi- 
lur  die,  Jcsus  Christus  coelum  ascendens,  maxiiKe 
sui  ac  Dei  Patris  volunutem  cl  cognilionem  &,clc- 
siB  suae  aperuit,  sicut  ipse  consequenter  fideli 
servo  suo  Joanni.  dicit :  Vm»  OMieudmm  fiU  fvr 


1197  SERMONES.  —  SERM.  XXXI. 

oportel  fieri  cito  po$t  hcec  {Apoc.  it),  coelestiuin  A 
videlicet  mysteriorum  sacramcnla,  quae  nondum 
fueranl  revelata. 

Jani ,  dilectissimi  fratres ,  si  placet ,  sermonis 
liujus  prolixilas  cohibeatur,  ne  legentibus  simul  et 
audientlbus  fastidium  generare  videalur.  Veniet 
ergo  ad  judicium  Deus  et  bomo  Jesus  Christus  , 
sed  non  sicut  pluvia  in  vellus,  scd  tanquam  ruina 
Irabens  inevilabile  pondus.  Yeiiiens,  inquam  ,  tan-' 

(95)  atiditionem.,. 
(04)  malam. 


IN  ASCENSIONE  DOMINI. 


1198 


quam  crapulatut  a  vino  (  P<a/.  lxxvii)  ,  laetificabit 
eos,  qui  a  dextris  ejus  erunt,  terribiliter  autcm 
intonabit  bis  qui  a  sinistris,  auditione  (93)  vide* 
licet  mala  (94) ,  et  verbum  asperum.  Ab  bac  autem 
auditione  mala  et  verbo  aspero  liberare  nos  digne- 
tur  ipse  Dei  et  hominis  Filius,  qui  cum  eodem 
Patre  et  Spiritu  sanclo  in  Trinitate  perfecta  vivit  et 
regnat  Deiis,  per  omnia  saecula  saeculorum.  Amen. 


SERMO  TRICESIMUS  PRIMUS. 


IN  ASGENSIONE  D0M1NI  II. 


(95)  Daniel  de  tribu  Juda  nobili  genere  orlus ,  B  Ergo  Autiquus  dieruro  Deus  Pater  intelligilur,  cui 


post  destructionem  Jerusalem  cum  tribus  pueris 
admodum  puer  in  Babyionem  translatus,  et  prin* 
cei^  Gbaldaeorum  eflectus ,  vir  gloriosus ,  aspectu 
decorus,  mente  humiUs,  corpore  castus,  in  fide 
perfectus,  in  opere  egregius,  in  viriute  clarus» 
.  futurorum  pnescius ,  ccelestium  secretorum  con- 
«cius ,  ex  quibus  ad  nostraro  eruditionero  sic  esl 
locutus  :  Ahpiciebam  in  vitu  noclii^  et  ecce  in  nti- 
bibut  cxli  FHiut  hominit  veniebat ,  et  utque  ad  Anr 
tiquum  dierum  pervenit :  et  in  contpectu  ejut  obtu- 
Urunt  eum.  Et  dedit  ei  potettatem ,  et  regnum :  et 
€mnit  populut ,  et  tribut^  el  lingutB  tervieut  ei.  Po- 
iettat  ejut ,  polettat  mterna ,  qute  non  auferetur ;  et 
regnum  ejutt  quod  non  corrumpetur  {Dan.  vu).  Da- 


Pro^ieta  in  Psalmo  sic  loquitur  j  Domine^omnet  ticui 
vestimenium  veteratcent :  et  ticut  opertorium  muta- 
bit  eot ,  et  mutabuntur :  tu  auiem  idem  ipte  et ,  et 
unni  tui  non  deficient  ( Ptal.  ci ).  iEternus  quippe  est 
et  sine  initio ,  quia  ipse  creavit  omnia  ex  nihilo. 
Ex  ipso  enim,  et  per  ipsum»  et  in  ipso  sunt  o:n- 
nia ,  qvod  in  coclis  et  in  terris ,  et  in  mari  sunt 
condita.  Divina  aetemitas  praecedit  omnia  tempora, 
quia  praeleriia  et  futura  sunt  illi  praesentia.  Tunc 
ergo  Filius  hominis  usque  ad  Antiquum  dieruui 
pervenit,  quando  Dominus  noster  Jesus  iihristus, 
venis  Dei  el  hominis  Filius,  devicta  morte,  resur- 
rexit,  et  quadragesimo  die,  astanlibus  discipuUSt 
coelum  ascendit ,  et  usque  ad  solium  paternae  glo- 


niel  propheta,  fratres  charissimi,  instantia  jeju*  ^*  i*is»  unde  descenderat,  se  erexit.  De  quo  videlicet 


uiorum  et  orationum  mysteria  colestium  sacra- 
roentorum  inteliigens,  de  ascensione  Christi  )o- 
quitur,  dicens :  Atpiciebam  in  vitu  noctit^  et  ecce 
in  nubibut  cosli  Fitiut  hominit  veniebat^  scilicet  Do- 
roinus  noster  Jesus  Gbristus,  qui  est  verus  Dei 
Filius,  quem  Deus  Pater  ei  seipso  ante  omnia 
sa^cula  genuit,  sicut  de  illo  per  Psalmistaro  dicit : 
Ego  hodie  genui  te  ( Ptal,  ii) ,  id  est  in  roea  aeter- 
Dilate.  Gongrue  etiam  dicitur  Filius  hominis ,  quia 
illum  ex  sua  substantia  gt^nuit  semper  virgo  Maria 
in  fine  temporis.  De  quo  scriptum  legimus,  quia 
Homo  natut  est  in  Sion ,  et  ipte  fundavit  eam  Altit' 
timut  {Ptal.  Lxxxvi).  Beneetiaro  Filius  hominis  in 


Jacob  palriarcha  multo  ante  prophetavit ,  cum  fi- 
liuro  suum  Judam  benediceret,  ex  cujus  semine 
ipse  processit. 

Ad  pradam,  inquit,  fili  mi,  atcenditti  {Gen.  xlix), 
id  est  in  crucem  ascendisti,  quia  quos  ille  conira- 
rius  leo,  id  est  diabolus  invaserat,  tu  moriens  eri- 
puisti.  Denique  regressus  ab  inferis,  in  altum,  hoc 
est  in  coelum  ascendisti  et  captiviiatcm  captivam 
duxisti,  scilicet  electos,  qui  apud  infernuro  caplivi 
tenebanlur,  potenter  ac  roisericorditer  liberasti.  El 
adjecit :  Requietcent  ut  leo  accubwtli,  Manifestum 
omnino  est  quod  in  passione  sua  Ghristus  accubuii, 
qiiando,  inclinato   capite,   spiritum    tradidit,   sive 


nubibus  cooii  venire  dicitur,  quia  sicut  Lucas  le-  D  quando  in  sepulcro  securus  veiiit  quodani  corporis 


statur  in  Actibus  apostolorum ,  videntibut  ditcipu- 
lit^nubet  tutapit  eum  ab  oculit  eorum  {Act.  i). 

Sequitur :  Et  utque  ad  Anliquum  dierum  perve* 
nityitlumque  obtuUrunt  in  eontpectu  ejut^  scilicet 
angelorum  chorus.  A  die  namque  suae  incarnationis 
semper  ei  sancti  angeli  cum  omni  devotione  mini- 
straverunt,  eurnque  comitantes  cum  sumnia  reve- 
rentia  in  die  Ascensionis  in  eadeui  carne,  quam 
assumpsit,  in  conspectu  Patris  prsesentaverunt. 

(95)  Isid.,  De  ortu  et  obilu  patr,^  cap.  40. 


somno  qulevit.  Ouam  ascensionero  Psalniisia  iii 
spiritu  quasi  jaro  peractam  inluens,  Ghrislo  dicit  • 
Atcenditli  in  altum,  cepitli  captivitatem;  accepitii 
dona  in  hominibut  [Ptal.  lxvii).  De  futiiro  qua^i 
de  prseterilo  loquitur.  Ac  si  diceret :  Ascendes  in 
coelum,  et  accipies  captivitatem ,  quia  bumanum 
genus,  quod  prius  a  diabolo  fuerat  captivum,  re- 
captivabis.  Accepiui  dona  in  hon^inibut^  id  est  ips09 
homines  accipies,  a  Deo  Patre  in  donls  tui&^^ssas^ 


4199  S.  MARTINI 

dc  manu  inimici  es  rcdempturtis.  Itcrum  Daniel 
subjungit,  dicens :  Omnis  populust  ei  tribus,  et  llngufe 
tervient  ei.  Potestas  ejus,  potestas  wtetna^  qux  non 
Muferetur;  et  regnum  ejus,  quod  non  corrumpetur, 
Uoc  cst  quod  idcn)  Dominns  nil  fnEvangcIio :  Omnia 
mihi  tradita  sunt  a  Palre  meo  {Luc,  x).  Et  itcrum  ; 
Data  est  mihi  omnis  potestas  in  cxlo^  et  in  terra 
{Matih,  xwiii). 

Dequo  itcruin  Psnlmisla  Dco  Patri  loqnilur,  di- 
oens  :  Gloria  el  honore  coronasti  eum^  et  constituistl 
eum  super  opera  manuum  tuarum (PsaLwii),  Rovcra 
Deus  Paldf  gloria  rcsurrcclionis  ct  Iionorc  asccn- 
sionis  coronavit  Filiuni,  ct  supcr  opcra  manuum 
suarum  consiiluit  cum,  id  cst  super  coeleslcm  et 
lerrcstrcm  rationabilem  crcaturam,  qux  propier 
oxccllcnliam  dicuntur  opcra  manuum  suarum.  Eliam 
Dcus  Palcr  gloria  Christum  coronavit,  quia  quando 
nnimaejus  in  inrernumdcscendit,  ubi  xtcrnalitcr  te- 
nebrtB  fuerant,  lux  niagna  refuisit.  Ilonore  etiam 
cum  coronavit,  quando  rcgreilicns  ab  infcris.  cum 
multitudinc  angclorum  multa  corpora  sanctorum 
qiii  dormicrant,  in  testimonium  vene  resurrcctionis 
surgcre.  et  multis  in  sanctam  civitatem  Jcrusalcm 
npparerc  fecit  {Matth.  xxvii),  et  eum  ad  dcxtcram 
suain  supra  oinne  quod  crcntum  est,  exnltavit.  El 
non  solum  Deus  Patcr  constituit  Filium  super  bonos 
scd  etiain  subjecit  sub  pedibus  ejus  oves  et  boves  uni- 
versaSf  insuper  et  peccra  campi^  volucres  cali,  et  pt- 
sees  maris  qui  perambulant  semitas  maris  {Psal,  viii). 
Oves  putamus  csse  coclcstes  ordines  angelorum  et 
animas  sanclorum,  proptcr  innoccntiam  et  simpli- 
cem  vitnm  illerum.  Unde  Dominus  in  Evangclio  di- 
cebat:  Nonnedimittit  nonagintanovemovesindeserto, 
lioc  cst  in  coclo,  et  venit  quarere  unam,  qux  per- 
ierat?(Ltic.  xv.)  Pcr  boves  intelligimus  prxdicatores 
vincam  Domini,  id  est  sanctam  Ecclesiam,  aratro 
stix  pnedicationis  cxcolentcs ;  sicut  enim  boves  tri- 
lurando  grana  a  paleis  separant,  ita  boni  prsedicaio- 
res  mcntcs  bominuni  praedicando  de  terris  ad  cce- 
los  sublevant.  Insuper  et  pecora  campi.  Pecora 
campi  suiit  luxuriose  viventes,  et  ingluviem  ventris 
sectantcs.  Volucres  cali,  et  pisces  maris,  qui  per- 
ambulant  semitas  maris.  Yolucrcs  enim  superbos, 
id  est  bxrcticos  ostcndunt,  qui  contra  ccelcstia 
falsa  prorcrunt,  ct  alios  per  dcccptiohem  sibi  adliae- 
rere  faciunt.  Pcr  pisccs  maris  illos  tiitelligimus,  qui 
summopcre  appctimt  ca  qun;  vdut  scmitx  maris 
vana  sunt  ct  transiloria.  Honi  igilur  ct  mali  domi- 
nio  Jcsu  Cbristi  sunt  traditi,  ct  sub  pcdibus  illius 
subjecli,  videlicet  ut  bonos  rcmuncret,  malos  vero 
condcmnct.  Ifoc  cst  ,crgo  quod  subditur  :  Omnes 
popuU^  tribtts  et  Ungua  servient  ei,  id  cst  civitas  Je* 
rusalcm  coelcstis,  quac  cx  oinni  tribu,  ct  popnlo  et 
liiigua  ct  iiationc  congrcgntur,  cum  summa  devo- 
tionc  in  pcrpctuiim  illi  rcfcrct  laudes,  sicut  in  Apo- 
calypsi  nb  angelis  sc  aiidissc  testatur  Joanncs :  Vidi^ 
inquit,  et  audivi  voces  angelorum  multorum  circa 
thronum,  et  circa  quatuor  animaUa,  et  seniores;  et 
erai  numeru$  eorum  miliia  miUium,  dicentium  voce 


LEGIONENSIS  m^ 

A  maqna  :  Diqnus  e$t  Agnus^  qui  accisus  e$t  aeeipert 
virtutem  et  divinitatem,  et  sapientianu  et  fortitudinem^ 
et  honorem^  et  gloriam^  el  benedictionem^  Ei  omnm 
creaturam,  qua  in  coclo^  et  in  terra^  et  $ub  terra^  et 
in  marit  ei  qua;  in  eo  sunt,  Audivi  dicentem  :  Se- 
denti  in  throno  et  Agno  :  Benedictio^  et  claritas^  et 
sapientia,  et  gratiarum  actio,  honor  et  virlicj,  et  fat^ 
titudo  sit  Deo  nostro  in  scecula  $csculorum,  Avta 
(Apoc,  v).  Cujus  asccnsionem  io  CQDlisi  PsdUnista  sie 
indicat,  diccns  : 

Ipse^  lanquam  sponsus  procedens  de  thatamo  <m, 
exsuUavit  ut  gigas  ad  currendam  viam.  A 
cwloegressio  ejus,  et  occursus  ejus  usque  ad  , 
ejus  {Psal,  xviii).  Venicns  enim  dc  coelo,  usque 
ad  infcros  descendit ;  regrcssusquc  repelit  maQsio- 

^  nem  suam,  ascendens  ad  sedem  Patris*  de  qua  antea 
soluscxivit.  Angeli  vero,  qui  ei  in  carne  posito  mini- 
stravcrunt,  eumqueascendentem  comitabantur,dixe- 
runt  :  ToUite  portas,  principes^  vestra$y  et  elevamim 
portas  a:ternales,  et  introibit  rex  glurias  {P$at.  xxiii). 
Videntes  enim  xtbereae  polestates  carnem  Cbrisii 
asc^ndentem  in  nubibus,  et  mysterium  iocamati^h 
nis  ejus  ignorantes,  cum  magna  admiratione  iBlef' 
rogabant,  dicentes  :  Quis  est  i$te  rex  gloruef  Ac  si 
diccrent  :  Nos  scmper  videmus  Filium  regnaDten 
simul  cum  Patre,  et  nunquam  eum  ab  eo  Tidinins 
discedcre;  ct  qnls  est  iste  rex  glori»?  Responsio 
angelorum  Dominum  comitantium  :  Domtnu$  virtU' 
tutum  ipse  est  rex  glorice^  id  est  Dominus  angelorum, 

Q  cujus  dona  sunl  virtutes,  ipse  est  rex  gloris,  el 
non  alius.  Et  merito  Tirtutum  Dominus,  quia  bomo 
pro  nobis  Tactus,  morti  traditus,  infemalibus  tene- 
bris  addictus  :  quod  clementer  suscepit,  pafienter 
tolcravit,  fortiter  Ticit,  mirabiliter  consummaTil, 
qui  cum  vlrtute  conculcans  inferos,  cum  triumpbo 
ad  superos  rediit,  ad  coelos  cum  gloria  ascendil, 
et  nunc  ad  dexteram  Patris  sedens,  interpellat  pro 
nobis,  cum  quo  xternaliter  omnia  regit.  Dicit  etiaai 
Isaias  ex  persona  angelorum  ascendeniis  Christi 
magniRccntiam  admirantium  :  Quis  e$t  iste^  fit 
vemt  de  Edom,  tinctis  vestibus  deBo$ra?{I$ai.  lxiii.) 
Esau  filius  Isaac  ipse  est  Edom.  Bosra  rero  civitas 
cst  in  tcrra  Moab,  et  interpretatur  firma^  tcI  Jeru$a- 
lem  quse  firmissimis  muris  sediflcala  fuit.  Edeoi 

D  quippe  interpretatur  sanguineus^  et  significat  popa* 
lum  Judaeorum,  qui  sanguine  Christi  et  propbeta- 
rum  fiiit  pollutus.  Ipsi  enim  dictum*ept  :  Fiees  ^ta- 
dio  (Gen,  xxvii) ;  quiapopulusille  sanguini  dedilos, 
necem  exercuit  in  prophetis  et  io  Christo.  Del  ergo 
Filius  est  iste  qui  venit  de  Bosra  et  de  Edom,  id  esl 
de  persecutione  hujus  mundi,  lificlis  te^tibue^  Tlde 
licet  vulnerato  ac  purpuralo  corpore  sanguine  pas- 
sionis  et  aqua  redemptionis.  lllud  eltam  qnod  ia 
Vetcri  Testaroento  semel  in  anno  solus  pontilei, 
rclicto  populo,  iiigrediebatur  in  Sanda  sanelonias 
ubi  erat  propitiatorium  {Exod.  xxx;  £ettl.  xti), 
significabat  ponjlificem  nostrum  Domlnum  Jesum 
ClirisUim,  qui  completa  dispensatione  passioois  cC 
resurrcclionis  scmel  introivit  io  Sancta  aaneionnD, 


1201 


SERMONES.  —  SERM.  UXI.  LN  ASCEMSIONE  DOMINI. 


W% 


Id  est  pcnelravlt  coelos  Inlraiis  ad  Patrero,  ut  eum  A  scitavit   (Joan.  xi).  Vox  etiani  virtutis  fuit  illn, 


bumario  gencri  faciat  propilium,  et  exoret  pro  pec- 
calis  omnium  in  se  credentium.  Dnde  Paulus  apo- 
stolus  ad  Ilebraeos  dicebat : 

Chrislust  assistens  Pontifex  futurorum  bonorum^ 
per  amplius  et  perfectius  tabernaculum  non  manufa* 
ctum,  id  est  non  liujus  creationis,  neque  per  sangui» 
nem  hircorum  aut  vitutorum,  sed  per  proprium  sait- 
guinem  iniroivit  semei  in  Sdncta,  aHerna  redemptione 
inventa  (Hebr.  ix).  Undeet  salvare  in  perpetuu.n  po- 
Ust^  accedentes  per  semetipsum  ad  Deum^  semper 
vivens  ad  inlerpellandum  pro  nobis,  Omnis  ulique 
pontifex  prius  pro  pecealis  suis  debet  hostias  offerre 
Deo,  deinde  autem  pro  popuU  {Ilebr.  vii).  Dominus 
vero  Jesus  Cbristus  non  habet  neccssilatem  ofle- 


quando  dixit  paralyiico  :  Surge  et  ambida  {Matth. 
ix).  Convenienler  Dominus  noster  Jesus  Chrisius 
cuin  venit  judicandus  dedit  vocem  humilitalis; 
quandoautem  venerit  judicaturus,  dabit  vocemvir- 
tutis.  Magnificentia  et  virtus  ejus  tunc  crit  in  nubi* 
bus  (Psal.  Lxvii),  quando  venerit  in  nubibus  coeli 
cum  poleslale  magna  et  inajestate,  reddere  unicui- 
que  secundum  opus  ejus.  Quando  vocem  suae  virtu* 
tis  dabit  Christus?  Tunc  vidclicel  quando  niortui 
resurgent  ad  voccm  ejus.  Sic  enim  ait  ipse  in  Evan- 
gelio :  Venit  hora,  quando  mortui  audient  rocem  Filii 
Dei,  et  qui  audierintj  vivent  (Joan.  v).  Iterum  vocem 
virtiilis  suae  dabit  Filius  Dei,  quando  dicet  juslis  : 
Venite,  benedicti  Patris  mei,  possidete  prooparatum 


rcndi  bostias  pro  sc,  qnia  sicut  dicit  Pctrus  apo«  ^  vobis  regnum  a  constitutione  mundi  {Matth.  xxv) 


Stolus,  peccatum  non  fecit,  nec  inventus  est  dolus 
in  ore  ejus(l  Petr.  ii).  Talis  ergo,  dilectisssiini, 
decebat  ut  nobis  esset  pontifex,  videlicet  sancius, 
impoUutus^  segregatus  a  peccatoribus^  et  excelsior 
coelis  factus  (Hebr.  vii).  Yere  Dominus  nosler  Jesus 
Christus  excelsior  est  coelis  factus,  de  quo  dicit 
beatus  Paulus;  Non  enim  in  manufactis  sanctis 
Jesus  introicit  exemplaria  veromnu  sed  in  ipsuni 
coelum,  ut  appareat  nune  vultui  Dei  pro  nobis  (Uebr. 
ix).  Propheia  igilur  sancti  Spiritiis  igne  InQamma- 
lus  admonet  nos,  ut  eidcm  sumino  regi  Jcsu  Christo 
cum  omni  devotione  psallamus. 

Psaliite^  inquit,  Deo^  qui  ascendit  snper  eoelum 


Tunc  etiam  magnilicentia  ejus  et  virtus  ejus  erit  iu 
nubibus,  quahdo  dictunis  est  impiis  :  Ite  in  ignent 
wternumj  qui  prwparatus  est  diaboto  et  augelis  eju$ 
{ihid.). 

llacde  causa  vos  moueo,  fratrescharissimi,  utdum 
adhuc  tn  hoc  mortali  corpore  vivitis ,  in  psalmis  et 
hymnis  Deo  gloriam  detis,  nihil  prxsuuientes  de 
vobis  in  operibus  bonis.  bcd  si  in  bis  qux  recte 
agiiis,  non  vobis,  sed  Deo  gloriam  retulerilis,  ilid*(> 
vocem  virlutis  et  increpationis  quam  impii  audiluri 
sunt,  miniroe  formidabitis.  Sed  tamen  scire  xoa^ 
Yolo,  quia  illi  Deo  cantant  qui  in  bonis  operibus 
perseverant.  llli  veraciler  nomini  ejus  psalmum  di- 


coeli.  ad  orieutem  (Psat.   lxvii).  Domiiius  ilaque  C  cunt,  qui  praeccpta  ejus   tota   mentc   cuslodiunt. 


Jesus,  qui  de  ccelo  dcsccndit  ad  liberandam  de 
manu  inimici  infirmilatcm  nostram,  ipseeliam  super 
CQcIos  coelorum  ascendit,  et  sedet  ad  Palris  dexte- 
ram.  Ad  orientein  vero  quod  dixit»  ad  litteram  evi- 
denter  Jerosolymam  ostciidit,  unde  Dominus,  vi- 
dentibus  discipulis,  coelos  ascendit.  Terni  illa  mul- 
tis  miraculis  plciia  inveniliir,  iu  qua  fidelium  credu- 
liias  plus  aspectibus  quam  lcctionibus  eruditur. 
Ascendit  enim  super  coelum  coelif  id  est  super  om- 
nem  CGelcstem  rationabilem  creaturam,  quae  est  cqd- 
lum  coeli,  et  usque  ad  orientem^  id  est  usque  ad 
Palris  aequalitalem,  a  quo  semper  oritur,  quia  cjus 
ortus  non  habuit  iiiiiium,  nec  habebit  llnem.  Unde 
illud  :  Nemo  ascendit  in  caelum  nisi  qui  de  coeto  de^ 


Quid  est  Deum  laudare  ?  Scilicet  bene  vivere.  Qui 
beiie  vivit,  Deum  laudat.  Qui  male  vivit,  Deum  bla  - 
sphemat.  Unde  Paulus  quibusdam  discipulis  dicc- 
bat :  Nomen  bonum  per  vos  non  btasphemeturin  gen» 
Hbus  {Rom,  iij.  In  hoc  quod  nomen  bonum  non 
blasphemandum  dicit,  bonam  vitam  babere  praeci- 
pit.  Ac  si  apertius  diceret :  Bona  conversatio  vestra 
pertinet  ad  Dei  gloriam,  mala  vero  adblaspheroiam. 
Unde  beatus  Augustinus  doclor  egregius  ait  (95*) : 
TuneDeum  taudare  desinis^  quando  ajustitia,  et  ab 
eo,  quod  itti  ptacet,  discedis.  Nam  si  a  vita  bona  nuw 
quam  dectinas ;  tingua  tua  tacet,  vita  tu^  ctamat,  al 
aures  Dei  ad  eor  tuum.  Digne  igitur  Deo  laudes  re- 
ferunt,  qui  contemplationi  illius  puro  semper  ae 


scendit,  Filius  hominis  qui  est  in  ccsto  (Joan.  iii).  El  ^  fideli  animo  intendunl.  Econlra  Deum  laudarc  digiic 


iterum  :  Visitavit  nos  Oriens  ex  atto  (FjUC.  i).  Et 
alibi :  Oriens  et  sptendor  nomen  ejus  (Zach.  vi).  Ipse 
cniin  per  se  solus  asceudit  in  coelum,  alii  autem 
omiies,  qui  coclum  ascendunt,  non  habent  ascen- 
dere  nisi  per  illum.  Unde  ipse  dicit  in  Evangclio  : 
Nemo  venit  ad  Patrem^  nisi  per  me  (Joan.  xiv).  Ille 
ergo  jam  exaltatus  in  dcxtera  Patris,  dabit  voci  sux 
vocem  virtuiis  (Psal.  Lxvn).  Dei  Filius  adhuc  in  hoc 
inundo  positus  dedit  humilitatis  vocem,  quando 
dixil :  Tristis  est  anima  mea  usque  ad  mortem  (Matth, 
xxvi) ;  deinde  vocem  virtutis  dedit,  qjuando  Laza» 
rum  de  monumento  vocavit,  et  eum  a  mortuis  resu- 

(95*)  Enarrat.  in  pia/.  cxLviii. 


nequaquam  possunt,  qui  murmurationibus  et  dc- 
tfactionibus  a  mane.usque  ad  vesperum  deserviuiit. 
Nec  Deum  laudare  vidcntur ,  qui  libenter  vana  et 
otiosa  verba  loquuntur.  Quomodo  se  Deum  digne 
laudare  putat,  qui  lota  die  lites  et  odia  ac  scandala 
adversiis  fratres  suos  concilare  non  ccssat  ?  Aut 
qualitcr  sc  cxislimat  laudare  Deum,  qui  jugiter  sii- 
surrando,  detrahendo,  servos  Dei  provocat  ad  scaii* 
daium  ?  Digne  etiam  Deum  non  laudat  in  choro,  qiii 
discordias  seminando,  fratres  suos  perturbat  in 
claustro. 
igilur,  dilectissiuri,  si  Deo  in  psalmis  et  nymnH 


ItOS  S.  HAUTINI 

cupitis  placere»  prius  vobis  invicem  charilatem  el 
coiicerdiam  exbibele ;  vanas  atque  inutiles  fabulas 
fugite ;  maledicta  el  convicia  a  vobis  procul  expel- 
Itle ;  susurrationes  et  detractiones  odio  habele;  liles 
el  contentiones  exseerate ;  invidiam  et  noxiam  cu- 
piditatem  postponite  ;  pacem  et  dilectionem  amate. 
Cantate  Deo  meduUis  cordis,  cantate  illi  in  voce  ju- 
bilationis.  Laudet  Deum  vox  clara,  laudet  eum  et 
bona  vita.  In  peclore  sit  mcns  devota  et  affabilis,  et 
in  orc  vox  exsultalionis  et  laudis.  Amor  verae  cha- 
ritatis  interius  flagret  et  exlerius  dulcis  modulatio 
Tcsonet.  Oculus  mentis  ad  contemplandum  Deum 
mundus  permaneat,  vox  alta  et  concors  ad  laudem 
ipsius  ex  ore  procedat.  In  manibus  sit  opus  chari- 
latis,  et  in  lingua  sermo  veritatis*  Lingua  exercea- 
lur  in  Dei  laude,  et  manus  in  operibus  misericordiae. 


LEGIONENSIS  IMi 

A  Laxelur  lingua  ad  benedicendum  Deum  el  exlai- 
dantur  manus  in  necessitatibus  proiiiuorum.  hi 
ccelestem  ergo  patriam,  dilectissimi »  desiderioB 
vestrae  devotionis  indesinenter  erigile  ,  et  usque  ai 
ipsum  Dei  Filium,  qui  in  dexlera  Palris  sedet,  Ib- 
tuitum  purae  mentis  sublevate,  eumque  cum  omiii 
inslantia  precum  ac  perseverantia  bonorum  operum 
exorale,  quatenusper  seipsum^qui  est  vta»  veriiM  d 
vtia  {Joan.  xiv) ,  vos  quoque  ad  eumdem  Pairai 
suum  per  naturam,  veslrumque  per  graliam,  (aciat 
pcrlingere  :  ipsique  perenniter  de  collatis  beDcfidift 
gratias  et  laudes  cum  sanctis  omnibus  posstlis  ic- 
ferre.  Ipso  praestante,  qui  cum  eodem  Patre  et  Spi- 
ritu  sanctoinTrinitate  perfecta  vivit  etregnatDett 
per  omuia  saecula  sa&culorum.  Amcn. 


SERMO  TRICESIMUS  SECDNDUS. 

IN  FESTO  SANCTI  SPIRITUS. 


(96)  Scire  debet  charitas  vestra,  fratres  charisslmi, 
qiiia  dies  Pentecosles  tunc  habuit  initium  ,  quando 
in  veteri  testamento  vox  Dei  in  Sina  monte  desuper 
intonantis  audita  est,  et  lex  data  est  Moysi  {Exod, 
xix).  In  novo  autem  lestamento  Pentecosle  coepit, 
quando  Spiritum  sanctum  quem  proiniserat  apo- 
stolis  misit  :  qui  nequaquam  super  eos  veniret,  nisi 
ipseccBlum  ascendisset  {Joan,  xvi).  Denique  duin 
portam  cocli  Cbrislus  inlrasset,  decem  diebus  inter- 
positis,  intrcmuit  subito  orantibus  apostolis  locus» 
iR  quo  erant  congregaii,  et  dcsceiidente  super  eos 
Spiritu  sancto,  inflammati  sunt,  ita  ut  linguisoin- 
Kium  gentium  Dei  magnalia  loquerentur  {Act,  u)^ 
Adventiis  ilaque  saiicti  Spiritus  de  coelo  super  apo- 
stflos  invarietate  linguarum  difl*usus,  solemnitalem 
Iransmisit  ad  posteros,  eaqiie  de  causa  Pentecoste 
celebratur,  el  dies  ipsa  proinde  insignis  hal)elur. 
Concordat  aulein  haec  festivitas  Evangelii  cum  fe- 
stivitate  legis.  In  veteri  testamento  posteaquam 
agnus  iinmolatus  est,  interpositis  quinquaginta  die« 
bus,  data  est  lex  Moysi  scripta  digito  Dei.  In  novo 
aulem  testamento  postquam  occisus  est  Christus» 
qui  lanqiiam  ovis  ad  occisionein  duclus  est  {hau 
Liii),  celebratur  verum  Pascha,  et  inierpositis  quin- 
quaginta  dicbus  datur  Spiritus  sanclus,  qui  est 
digilus  Dei,  super  cenlutn  viginti  discipulos  Mosai- 
cse  a'tatis  numero  consiitutos.  Cenluui  viginti  an- 
iiorum  erat  Moyses  quando  mortuus  est  {Deut, 
xxxiv) ;  et  cenlum  viginti  cubilos  habebal  templum 
Salomouis  in  altitudine  {II  Paral.  iii) ;  ct  supcr 
ccntum  viginti  dincipulos  incoenaculo  desrendit  Spi- 


B  ritus  sanctus  {Act,  i),  qui  numenis  desfgnat  perfe- 
ctionem  utritisque  testamenti. 

(97)  Sicut  ergo,  ut  supradiclum  est »  quinquage- 
siina  die  post  peractum  velus  pasclia»  data  est  lei 
Moysi ;  ita  et  quinquagesima  die  post  passioneni 
Domini,  qua  pascha  illud  praeflgnrabatur,  promissot 
Spiritus  sancttis  Paracletus  dcscendit  soper  aposto- 
los,  et  qui  cum  eis  erant  in  civitatem  Jerusaleai ;  el 
divisis  linguis  credentium,  totus  evangelica  praedi- 
catione  mundus  impletus  est.  Dicilur  illic  scripu 
lex  digito  Dei,  qui  magos  superavitt  et  daemonii 
ejecit.  Aspicit  deinde  illuc  cunctus  populus  voces  el 
lampades,  montemque  fumantemtonitrua  et  fnlgura, 
clangoremque  buccinae  perstrepentem.  In  vocibiis 
namque  et  tonitruis  clamor  praedieantium  aposto- 
Urum  intelligitur ;  in  lampadibus  vero  claritas  mi- 
raculorum ;  in  sono  buccinae,  fortis  praNlicatio  saii- 
ctoruiu ;  qux  oiunia  in  adventu  sancti  Spiritus  coni- 
pieta  sunt,  quando  omnes  discipuli  Christi  in  va- 
rietate  liiiguarum  praeceptis  et  signis  intonuerunt. 
Interpretatur  autein  Sinai  rubui,  quod  signiGcat  Ec- 
clesiam,  in  qua  Dominus  Moysi  loquitur.  Quod  au- 
teni  legem  daiurus  Dominus  in  igne  fumoque  de- 
scendit,  boc  significat,  quia  fideles  dariute  sux  os- 
teiisionis  illuminat,  el  intidelium  oculos  per  fumum 
erroris  obscurat.  Quod  autem  in  caligine  Tidetur, 
hoc  signiHcat,  quia  impii,  qui  terrena  sapiunt,  car 
ligine  inalitiae,  eo  descendente  (98),  id  est  in  huma- 
nitate  nascente,  mm  agnoverunt.  In  caligine  itaque 

D  visus,  legeni  dedit ;  quia  qui  veritatem  suae  legis 
non  sequunlur,  scilicet  intideles»  in  tendnts  igao- 


l06)!sidor.,  lib.  i  Dj  ecclesiast.  offic  ,  rap.  3i. 
(9")  Isid.,  Qua^tft,  m  Lxoa.t  cap.  28. 


(98)  Eum  dcsccndeniem,.,  nascmiUm. 


1205 


SERMONES.  —  SERM.  TiWll 


ranti»  ambulant.  Quibus  ait  ipse  Dominus  in  Evan- 
geiio  :  In  judicium  ego  veni  in  hunc  mundum,  ut 
videntet  non  videant^  et  audientes  non  inlelligant 
(Joan,  xix). 

(99)  Siquidem  et  haec  Testivitas,  scilicet  Penteco- 
ste,  aiiud  obtinet  sacramentum.  Constat  enim  ex 
septimana  septimanarum.  Sepiem  quidem  sepUma- 
nx  dierum  eumdem  Pentecosten  generant  in  quo 
iit  peccatorum  remissio  per  Spiritum  saoctum.  Au- 
norum  vero  sepUmaiiae  quinquagesimum  annura 
faciunt,  qui  apud  Hebraeos  jubilaeus  nomina^vr,  in 
quosimiliterierrae  fitremissio,  et  servorum  libertas, 
possessionum  restitutio ,  quae  prelio  fuerant  com- 
l^arata  (Levit.  xxv).  Septem  eni(n*  ut  dictum  est, 
septies  multiplicati,  quinquagesimum  ex  se  nume- 
rum  generant,  assumpta  monade ,  id  est.  unitate, 
quam  ex  fiituri  s.-eculi  figura  praesumptaro  esse,  ma- 
jorum  auctoritas  tradidit.  Fit  enim  ipsai  et  oclava 
gemper  et  prima,  imo  est  igsa  semper  una,  quae  est 
omnis  dies.  Necesse  est  ergo  baplismus  (iOO)  ani- 
marum  populo  Dei  illic  occurrere ,  atque  ibi  com- 
^eri,  ubi  dntur  pnrs  oclava  ;  aicut  b:alus  Grego- 
r!us  Salomonis  dicta  sapienter  edissercns  ,  ait  (i) : 
4  Da  partem  septem,  nec  non  et  octo ;  quia  ignorat 
quid  mali  {uturum  sit  super  terram  {Eccle,  xi).  i 
Partem  etenim  septem  simul  et  octo  damus,  quando 
sic  ea,  qu^  septem  diebus  volvuntur ,  disponimus,  ut 
ptr  hcec  ad  bona  cetema  veniamus,  Idcirco  autem 
quadraginta  dies  post  Domini  resurrectionem  reso- 
luta  absliiientia  in  sola  laetitia  celebranturf  propter 
fi^uram  fuluraeresurrectionis,  ubi  jain  non  labor, 
sed  requies  erit,  et  aeterna  iaetiiia.  Ideo  etiam  bis 
diebus  nec  genua  in  oratione  flectuntur ;  quia,  sicut 
quidam  sapiens  ait,  inflexio  genuum  pcenitentiae  et 
hictus  indicium  est.  Pentecoste  itaque  in  quo  per 
.  Spiriuim  sanclum  fit  remissio  peccatorum.aeternam 
requtem,  ut  dictum  est,  significat,  ad  quam  omnis 
Ecclesia  summa  cum  devotione  suspirat. 

Per  locum  etiam  spatiosum  usque  ad  faciem  Te- 
stibfii  portae  interioris  pertingens,  qui  in  Ezechiele 
quinquaginta  cubitis  metiebatur  {Exeeh.  xl),  ipsa 
ar^lema  felicissimaque  reqiiies  designatur.  Unde  efr 
idem  locus  quinquaginta  cubitis  dicitur  menstira- 
tus.Habet  septenarius  numerus  perfeelionem  euam, 
quia  eo  die  dierum  numerus  est  completus,  etper 
legem  Sabbatum  in  requiem  Dei  populo  datur.  Ipse 
autem  seplenarius  numerus  per  semetipsum  roul' 
tiplicaius  ad  quadraginta  et  novem  ducitur.  Cui  si 
monas,  id  est  unus  additur,  ad  quinquagenarium  nu-^ 
merum  pervenitur;  quiaoinnis  nostra  perfectio  in 
illius  contemplaiione  unius  erit,  in  cujus  nobis  vi- 
sione,  jam  minus  aliquid  salutis  et  gaudii  noa 
erit.  Hinc  etia>n  jubilaeiis,  ut  supradicturo  est,  id 
est  annus  quinquagesinius  in  requiem  datus  est, 
quia  quisquis  ad  omnipotenlis  Dei  gaudia  aeterna 
pervenerit,  laborem  et  gemilum  ulterius  non  ba-. 
bebit. 

(99)  Isid.,  Df  ecclesiat,  offic^  ubi  sup. 

(100)  St^batismus. 


IN  FESTO  SANCTl  SPIRITUS.  120« 

A  Notandum  vero  quia  locus  qiii  descrlbitur,  per 
quinquaginta  cubitos  tendi  ad  faciein  vestibuli  por- 
ta;  interioris,  perlingere  memoratur.  Non  ergo  hoc 
loco  propbeta  jam  ipsum  vestibulum  portae  inlerio- 
ris,  sed  locum  iirteriorem,  qui  tendit  ad  vestibuluni^ 
portae  interioris,  narrat;  per  quein  locum  utique, 
sicut  diximus,  spes  nostra  signatur,  qiiae,  dum 
aelernam  requiem  quaerit ,  mentem  ad  veslibuluni 
portae  interius  dicit.  Hoc  ipsum  enim  ,  quod  coele*^ 
stia  desideramus,  quod  ad  promissa  gaudia  siispi^ 
ramus,  quod  aeternae  vitae  requiem  quaerimus,  jan^ 
ad  interioris  vestibuli  faciem  propinquamus;  Signe- 
tur  ergo  per  portam  fides,.per  atriunKcharitas,  per 
locuro  vero,  quiad  faciero  vestibuli  portae  interioris 
propinquabat ,  figuretur  spes,   sine  quibus  tribuj 

^  virtutibus  quisquis  jam  uti  ratione  polest ,  in- 
gredi  ad  coeleste  aedificiuro  non  potest.  Habelur 
e(go  fides  in  porta,  quia  inlroducit  ad  intelligen- 
tiam;  charitas  in  atrio,  quia  mentero  dilatat  in  amo- 
rem  Dei,  et  proximi ;  spes  in  loco  qui  quinquaginta 
describitur  cubitis ,  quia  per  desideria  atque  su- 
spiria  introducit  aniinum  ad  secreia  gaiidia  quietis 
aciernae. 

Decem  quoque  cortinae  quae,  jubente  Domino,  per 
Mojsem  quinquageiiis  circulis  aureis  sibi  invicem 
innectebantur  (Exod.  xxvi),  omnes  Ecclesiae  fidcles 
praesignabant,  qui  sancti  Spiritus  dono  et  charitatis 
Tinculo  consociantur.  Hanc  itaque  bistoriam  latius 
prosequamur,  et  qualiler  decero  cortinae  filios  Ee- 

Q  clesiae  designent,  subtilius  inspiciarou^.  Tentorla 
ergo,  quae  ansulis  assuta,  et  circulis  suspensa,  ai- 
que  innexa  funibus  ad  modum  cortinarum ,  viginti 
octo  in  longuro,  atque  in  latum  quatuor  cubitis  dis- 
tendebantur,  omnem  credentium  plebem  praefigu- 
rabant,  quae  haeret  et  peiidet  funibus  fidei.  Funi^ 
eniro  tripUx  difficHe  rumpitur  {Eccle^  iv)  ,  qui  est 
sanctae  Trinitatis  fides,  ex  qua  pendet,  et  per  quam 
sustentatur  oronis  Ecclesia.  Quod  autem  viginti 
octo  cubiioruro  in  longum,  et  in  latum  qiifituor 
cortinae  unius  mensurae  distenduntur,  lex  Evangelii 
designatur  (d*).  Septenarius  namque  numerus  legen» 
significare  solet  pro  roultis  septenariis  sacramen- 
tis,  quae  consociantur  ad  quatuor  Evangeiia.  Qu^/^ 
tuor  septem  vicesimum  octavum  numerum  faciuui. 

D  Deceni  autero  cortinae  fiunt,  ut  integruro  perfectia- 
ni&  numerum  facianl  et  legis  Decalogum  designent. 
Quae  tamen  quinqiiagenis  circulis  aureis  sibimet 
oonnectuntur,  quia  omnes  fideles  per  donum  Spi- 
rilus  sancti  fidei  et  charitatis  vinculo  sociantur. 
Quinquagesimus  namque  numerus,  ut  jam  saepe  di- 
Ctum  est,  ad  Spiritum  sancturo  pertinet.  Unde  ei 
quinquagesiroo  die  posiPascha,  id  est  hodierno, 
Spiritus  Patacletus,  scilicet  Consolator,  super  apo- 
stolos.descendit.  Revera  Dei  et  Virginis  Filius  Ec- 
clesiaro  suaro,  id  est  fideles  suos  dono  sancli  Spi- 
ritus  illustrat,  et  in  unitate  verae  fidei  congregat, 
aqua  baptismatis  ab  originali  peccato  emundaty  el 

(1)  ITom.  i 6  in  EzecA. 

(i*)  Isid.,  Quttst.  in  Exod.^  <l^^.%&^ 


{t07 


S.  MARTINl  LEGlOxNENSIS 


m 


ad  8upern;i;  felicilaiis  bravium,  piir  seel  per  pnedi-  A  nisi  qiiod  impleliina  videmus,  quia  jam  ipsae  excd- 


calores  suos  indesii)eiitcr  invitat. 

Unde  ipse  in  Canlico  spiritualis  amoris  dulcisona 
voceeam  alioquilur,  dicens :  Veni  de  Libano,  sponsa 
mca;tenide  Libano,  vcnit  coronaberis  (Canl.\\),{i) 
Libanus  quippe  dealbatio  interprclalur.  Quid  crgo 
per  Libanuni,  nisi  baptismus  intclligitur,  in  quo 
sancta  Ecciesia  aqua  sanciificata  abluilur  cl  a  pec- 
calorum  niKredine  per  Spirituro  sanctum,  queiu  re- 
cipit,  et  per  Cbristindcm  dcalbalur?  Undc  scriptum 
esl:  A$pergeB  me  hijsiopo  el  mundabor;  tavabisme, 
etsuper  nivem  dealbabor  {Psal,  l).  Ce  Libano  ergo 
sancta  Ecclesia  ad  corouain  veiiit ,  quia  in  Christi 
baptismo  lidem  percipit,  sub  qua  cum  Cbrisli  gratta 
meretur,  ut  pr.emiuin  coelesie  percipere  possit.Sed 


siores  personse,  rcges  videUcet  et  iniperalorei  ii 
Cbrislum  crcdunt,  et  ejus  praeceptis  per  ejusdea 
Ecclcsiac  pracdicaiionem  obediuni  ?  Reges  enim  cl 
imperatores,  ut  dictum  est,  Christo  serviunt,  coro- 
nas  deponunt  bumililer  poenitendo,  In  Eccleua 
peccatoruin  suorum  veniam  petunt,  eanique  per 
sancli  Spiriius  graiiam  consequuntur.  Si  itaqneper 
capita  montium  summas  personas  inlelligiiuu, 
bene  per  cubiiia  leonum  et  montes  pardorum  priD- 
cipcs  quique  et  ministri  saeculares  designanlur,  qvi 
crudelitati  inserviunt,  et  suis  dolosilatibns  dect- 
piunt,  quos  vi  laedere  (3)  possunt.  Pardi  qvip{« 
maculas  sempcr  in  cule  portant;  per  quod  qni^ 
aliud  quam  bypocritas  vel  discordes  designant?li 


quidesiquod  terdicitiir,  reiit ,  nisi  quia  in  fide,  B  i^^is  quippe,  qui  crudelitatcm  sectaulur,   daemonei 


spe  et  cbaritate  quidquid  operalur  subsistit  ?  Ut 
^  bis  tribus  munita  vii  tulibus «  robur  habcat ,  per 
qiiod  in  via  non  lassescat.  De  fide  enim  dicitur  • 
Fide  mundans  eorda  corum  (Act,  xv).  Et  iterum  : 
Sine  fide  impossibile  est  quemquam  plaeere  Deo 
{Ilebr.  Yi),  De  spe  autcm  dicitur  :  Non  eonfunden- 
tur  omnes  qui  sperant  in  te,  Domine  (Psal.  xxiv). 
Cui  iterum  dicitur  :  Quis  enim  in  te  speravit,  etde- 
relietus  est  f  (Eccli.  ii.)  Decbaritate  aulem  dicitur: 
Charitas  operit  multitudinem  peccatorum(Prov.  x).  El 
iterum  :  Si dislribuero  in  cibos  pauperum  omnes  facuU 
tates  meas,  et  si  tradidero  corpus  meum  ita  ut  ardeam^ 
ckaritatem  autem  non  habeam  ,  nil  mihi  prodett  (I 
Cor.  xiii).  Et  Joannes  apostolus  :  Deus  charitas  eH 


tanquaiu  lcones  cubant,  in  illis  quasi  pardl  montei 
aedilicant,  quos  dum  vitiis  suis  aliquas  virtutes  ad* 
miscerc  consentiunt,  pro  omnibus  bonis  suis  laudii 
gloriam  concupiscunt,  Hi  itaque  vere  pardorum 
varietate  mutantur;  quia,  dum  cum  virtutibiis 
eliam  vitia  sectantur,  quasi  in  vario  corio  coloris 
dissiiuilitudinedividuntur.  Sed  dc  cubilibus  leonum 
ct  dc  roontibus  pardorum  Ecclesia  coronatur :  quia, 
dum  Spiritus  sancti  maglsterio  edocta,  per  ejus 
pra*.dicationcm  crudeles  ad  pietatem*  et  bypocrita 
ad  vilae  huroilitatem  converluntur  :  pro  bis  omui- 
bus  pnemium  percipiet,  quod  meretur. 

Yidcmus  iiaque  jani,  cooperante  Spiritus  sancii 
gratia,  completum  esse  iu  Ecclesia    quod  Isaias 


(i  ioan.  iv).  Potest  tainen  et  aliter  intelligi,  quod  ^  propbeta  promisit,  dicens   :  Habitabii  luput  01« 


dicitur  ter,  veni.  Yenit  sponsa,  id  est  Ecclesia  vel 
sancta  anima  ad  Christum,  dum  in  hoc  mundo 
vivens,  bona  qu»  potest  opcratur;  venit  quando  in 
bora  niortis  a  carne  exuitur ;  vcnit  tertio,  quando  in 
die  judicii  carnem  resumit,  et  cum  Cbristo  Ibala- 
mum  coeiestem  ingreditur.  Ibi  quippe  omnium  la- 
borum  suorum  pr»mia  conscquetur;  ibi  jam  om- 
nino  prostratis  et  exclusis  hostibus  gloriose  corona- 
bitur.  Unde  illi  consequenter  proniittitur :  Corona* 
beris  de  capite  Amanat  de  vertice  Sanir  et  tiermon, 
decubilibus  leonum.de  montibus  pardorum(Cant.  iv). 
Quid  per  Amana,  Sanir  et  Ilermon,  nomina  vidcli- 
cet  montium,  nisi  potentes  bujus  saeculi  inlelligun- 


agno,  et  pardus  cum  hwdo  accubabit  {Jsai.  xi).  {i) 
Nam  in  sanctae  charitatis  viscera  lupus  cum  agno 
habitat,  quia  hi  qui  in  saeculo  raptores  Ajerunt, 
cum  mansuetis  ac  mitibus  intra  siDum  Ecclesiae  ia 
pace  conquiescunt.  Et  pardus  cum  bxdo  accubat ; 
quia  is  qui  in  pcccatorum  suorum  maculis  varius 
fuit,  cum  co  qui  se  despicit  et  peccatorem  fatetur, 
humiliari  in  sancta  Ecciesia  consentit.  Ubi  et  sut>- 
ditur :  Viiulust  et  leo  et  ovis  iimul  moralmHtur  (ibid.); 
quia  et  is,  qui  per  contritum  cor  ad  quotidiauum 
sc  Deo  sacriGcium  praeparat  et  alter  qui  tanquam 
leo  ex  crudelitate  saeviebat  et  alius  qui  velut  ovis  in 
iiinoccntiae  suac  simplicitate  perdurat,  in  caulis  san- 


tur,  qui  quanto  ditiores ,  tanto  excelsiores  et  for-  |.  ctae  Ecclesiae  convenerunt.  Ecce  qualis  et  quant» 


tioresapud  inflmosessc  videntur?  Sedde  hismon- 
tibus  sancta  Ecclesia  coronatiir;  quia,  dum  regnum 
^eternum  praedicat,  dum  exemplo  suo  omnia,  quae 
nuindi  sunt,  villa  esse  demonstrat ;  ipsos  ctiam 
potentes  ad  poenitentiam  inclinat,  et  sibi  ipsi  pro 
eorum  acquisitione  coronam  in  coclestibus  parat. 
Sic  utique  flt,  ut  liumiles  Ecclesiac  fllii  superbos 
8ncculi  proslcfiiant,  et  infliui  cxcclsos  iiiclinent. 
Undc  scriptum  cst  :  Onmis  vallis  implebitur,  et  om- 
nis  mons  et  collis  humiliabitur  (Isai.  xl).  Sed  quid 
cst  quod  non  solum  de  nmnlibus,  scd  ctiam  dc  ca- 
pitibos  monlium  coronanda  cssc  Ecclesia  dicitur, 

(^l)  Cregnr.,  iu  buiic  locum. 
(o)  Suppl.  non. 


virtutis  est  charitas  per  Spiritum  sanctuin  de  ccelis 
a  Deo  missum  diffusa  in  cordibus  fideliuin,  qus  di- 
versiiates  mentium  accendit,  concremat*  conflat,  ct 
quasi  in  unam  auri  speciem  reformat.  Sed  in  eo 
quod  se  elccti  in  divina  cbaritate  sic  amaut*  ad 
Deiim  necesse  esi  ut  bcne  operando  feslinent,  qua- 
tenus  illum  in  coelis  videre  mereantur.  Unus  est 
enim  Domiuus  ac  Redemptor  noster  cum  Patre  ei 
Spiritu  sancto,  qui  ct  bic  electorum  suorum  corda 
saiicto  Spiritu  illuminat,  et  ad  humanitatem  ligat. 
atque  ad  supernum  amorem  per  interna  desiileria 
soinpcr  incitat.  Undc  ct  illic  subditUF  :  Li  pucr  |ijr- 
(i)  Id.  Greg.,  boui.  16  m  Exech. 


1209  SERMONCS.  —  SERM.  XXXU.   IN  FESTO  SANCTl  SPIRITUS.  itlO 

tn/us  minant  eos»  Quis  esl  iste  puer  parvulus,  oisi  A  runt  loqui  variis  linguit^  prout  Spiritus  ianctus  dabat 


is  de  quo  scriptum  est :  Parvulus  natus  esl  nobis,  et 

filius  dalus  est  nobis  ?  {Isai,  ix.)  Qui  fideles  suos  iii 

Ecciesia  simul  habitantes  luinat ;  quia»  ne  interrenis 

rebus  corda  nostra  inhaereant,  per  internum  deside- 

num  et  sancti  Spiritus  ignem  quotidic  intlamniat. 

£t  hocipsum  ejus  minare  est,  ad  suum  nos  amorem 

incessanter  accendere  ne  cum  nos  vicissim  diligi- 

mus,  mente  in  boc  eisilio  remancamus,  nc  quies 

hujus  vitae  sic  nobis  placcat,  ut  ad  oblivionem  cqd- 

lestis  patriae  perducamur.  Unde  et  donis  suis  fla* 

gella  permiscet,  ut  uobis  omne  quod  nos  in  saeculo 

prius  delectabat,  amarescat ;  et  illud  sancti  Spiritus 

incendium  surgat  in  animo  quod  nos  ad  cceleste 

desiderium  inquietet,  eicitet  atque,  ut  ita  dicam, 

delectabiliter  mordeat,  suavitcr  cruciet  et  hilariter 

contristet.  Puer  ergo  nos  parvulus  minat ;  quia  is, 

qui  paulominusab  angeIisminoratusest(Psa/.  viii), 

per   cbaritatem   quaro    nobis    in    Spiritu  sancto 

tribuit,  in  hoc  nos  mundo  mentem  figere  non  per- 

mittit. 

Unde  Moysescum  pcrcolores  vestium  electoruro  vi* 

tam  exprimeret,  inornamento  pontiOcis  bis  tinctum 

coccumjubet  adbiberi (Exoi/.  xxviii)(5).  Quid  nam- 

que  per  coccum  nisi  charitas  designatur,quaesemper 

per  amoris  flammam  accenditur?  Sed  coccus  bis  tin- 

giiur,  quando  non  solum  ex  amore  Dei,  sed  etiam  ex 

amore  proximi  nostra  charitas  inflammatur.  Nam, 

cum  quis  sic  amat  Deum  ut  commissi  sibi  proximi 

curam  relinquat,  adhuc  in  eo  coccus  scroel  tinctus 

esl.  £t  cum  quis  sic  amat  proximuin,  iit  minuat 

desiderium  quo  flagrare  debet  ad  Deum,  non  est  in 

eo  color  tincturae  geminatus.  Debemus  ergo  ainare 

eoscura  quibus  vivimus,  et  ad  illuin  totis  desideriis 

anbelare,  in  quo   veraciter  vivamus.  Bis    tinctus 

itaque  in  nobis  coccus  est,  si  et  hic  proximos  no» 

stros    sicut  nos   diligimus;   et  cuin  ipsis,    quos 

diiigimus  ad  auctorem  omnium  festinainus,  qui  ad 

redeniptionem  bumaui  gcneris  dilcctissimum  Fi- 

iiuin  suum  de  coelis  misit,    apostolos  elegit   et 

e.rudivit,  ct  ne  adversa  praesentis  mundi,  vel  perse- 

cutorum  rabiem  timerent,  Spiritu  sancto  corrobo* 

ravit,  atque  ad   congregaiidam   a  quatuor  niundi 

partibus  Ecclesiam  suam,  per  universum  mundum 

misit. 
De  cujiis  virtutibus  beatus  Job  inter  cjelera  lo- 

quens,   ait  :  Spirilus  ejus  ornavit  coelos  {Job  xxvi). 

Quod  magnus  doctor  Ecciesia;  Grcgorius  exponens, 

dicit :   Quos  ca:los  ornavit  Deus,  nisi  eos  de  quibus 

Mcriptum  est  :  t  Ccsli  enarrant  gloriam  Dei  {PsaL 

xviu).  >  Quos  iunc  procul  dubio  spiriius   ornavit, 

cum  replevit,  Quod^  Luca  referente^  didicimus,  qui 

ait :  i  Factus  est  repente  de  caslo  sonus,  tanquam 

advenientis  spirilus  veliemenlist  el  replevit  totam  do^ 

mum  ubi  erant  sedentes.  Et  apparuerunt  illis  disper^ 

tiicB  linguo!  tanquam  ignisi  sedilque  supra  singnlos 

eorum,  Et  repleti  sunt  omnes  Spiritu  sancto,  et  cmpt» 


eloqui  illis  (Act.w).  i  Exeo  itaque  sancti  apostoti  aC" 
ceperunt  omamgnta  virtutis^  qnos  immensa  antea 
possidebat  fcsditas  timoris.  Scimus  utique  quia  ille 
c(c/ortim,  id  est  apostolorum  primus^  ante  acceptam 
hujus  Spiritus  sancti  gratiam^  quoties  dum  mori  it» 
ftttti^  toties  vitam  negavit.  Qui  non  pxniSf  non  afj^" 
clionibuSf  non  terribiii  potestate  cujusquam,  sed  uniu$ 
mancipii  sola  est  interrogatione  proslratus,  Et  qui- 
dem  mancrpium,  ne  sexus  firmior  terribile  detttoit- 
straret,  ancillainquirente  est  tentatus.  Rursumque  ut 
alius  sexus  infirmitas  eiiam  officii  sui  dejectione  vi- 
tesceret,  non  ab  aneilla  tantummodOf  sed  ab  ostiaria 
est  ancitla  requisitus,  Ecce  quam  vilis  est  ad  teni^n» 
dum  persona  requisita !  ut  aperte  proderetur,  quanta 
eum  timoris  infirmitas  possideret,  qui  nec  ante  oc- 
cem  ostiario!  anciltai  subsisteret,  Sed  jam  hic  paulo 
ante  timidus,  quatis  post  adventum  sancti  Spirilus 
exstiterit,  audiamus,  Certe^  Luca  teste,  didicimus^ 
eontra  sacerdotes  et  principes  quanta  Dominum  aii- 
ctoritate  pradicabit,  Nam  cnnt,  facio  miraculo^quee* 
stio  fuisset  exorta^  et  sacerdotum  principes,  seniore» 
ae  Serib(B  in  apostolorum  persecutionem  concurru 
rent,  eos  in  medio  statuentes,  in  qua  viriule  miracu- 
lum  fecerint,  percunctari  curaverunt,  Quibus  repletus 
sancto  Spiritu  Petrus  dixit  :  i  Principes  populi  et 
seniorest  si  nos  hodie  dijudicamur  in  benefacto  ho» 
minis  ftt/irtrtt,  in  quo  iste  satvus  est^  notum  sit  omtti- 
bus  vobis,  et  omni  plebi  Israel;  quia  in  nomine  Jesu 
Chrisli  Nazareni  quem  vos  crucipxistis,  quem  Deus 
suscitavit  a  morluis^  in  hoc  iste  astat  coram  vobi» 
sanus  (Act,  iv).  i  Cumque  contra  hcec  persequen^ 
tium  furor  excresuret,  eosque  sacerdotes  ac  principes 
Jesum  prwdicare  prohiberent;  contra  iram  princi" 
pum,  qua  auctoritate  Petrus  excreverit^  indicatur 
cum  iUic  protinus  subditur  :  i  Petrus  et  apostoli 
dixerunt  :  Obedire  oporlet  Deo  magis  quam  homini- 
bus  (Act,  v).  >  Sed  cum  auctoritatem  prasdicantium 
apostolorum  resistentium  sacerdotum  prcecepta  non 
premereiht,  ad  flagella  pervenitur,  Nam  subdilur  : 
i  Tunc  principes  sacerdotum  casis  denuntiaverunt^ 
ne  omnino  loquerentur  in  nomine  Jesu,  et  dimiserunt 
eos,  >  Sed  quia  apostotorum  virlutem  nec  flagetla 
premere  vatuerunt,  patenler  ostenditur  cum  protinus 
D  subinfertur,  c  Et  itli  quidem  ibant  gaudentes  a  con* 
spectu  conct/it,  quoniam  digni  habiti  sunt  pro  nomine 
Jesu  contumeliam  pati .  >  Mox  eliam  post  flagettorum 
gaudia  quid  agerent^  indicatur :  c  Otitnt  ati<em  die 
in  tempto  et  circa  domos  non  cessabant  docentes  et 
evangeiizanles  Jesum  Christum,  >  Ecce  itte  paulo 
anle  iimidus^  jam  linguis  loquiturt  miracutis  corur 
scat,  infidelitatem  sacerdotum  ac  principum  libera 
voce  increpat,  ad  pradicandum  Jesum  exemptum  au^ 
ciorilaiis  cwteris  prmsiat^  et  ne  in  nomine  Jesu  loqui 
debeat,  verberibus  prohibetur^  nec  tamen  compescitur. 
Contemnit  flagetla  cxdentium^  qui  paulo  anie  requi^ 
rentium  terba  timuerat,  Ei  qui  anciUw  vires  requuir 


(5)  Ex  Grcg.,  ibid. 


4487 


S.  MARTLNl  LGGIONENSIS 


4188 


specie.  Undc  Veritas  in  fiTangelio  Deo  Pntri  loqui-  A  rvm  (Luc.  xvi).  i  llabeut  ergo  ntortui  cliaai  in  iocis 


tur,  dicens  :  H(vc  e$t  vita  mterna^  ut  cogtwscant  /e, 
et  quem  misistiJesum  Christum  {Joati.  xvii),  esse  so- 
luni  verum  Deum. 

Solet  eiiam  quxri  lilruin  in  gaudio  (7i)  dispares 
sint,  sicut  in  clarilate  cognitionis  diflerunt.  De  hoc 
sic  alt  bcatus  Augustinus  :  Multas  mansiones  in  una 
tita  emntt  sed  varia:  \pramiorum  tiignilates,  Sed 
quia  Deus  erit  omnia  in  omnibusy  erit  eiiam  in  dis- 
pati  claritate  pat  gaudiUm,  ut  quod  habibunt  singnli, 
comnlune  sil  amnibus  ;  quia  etiam  gloria  capitis  om- 
nium  crit  per  vinculum  charitalis,  Ex  bis  ergo  datur 
intelligi  quia  par  gaudium  omnes  babebunt,  etsi 
disparem  coguitionis  claritalein  ;  quia  per  charila'- 
tem,  qu9e  in  singulis  erit  perfecta,  tantum  quisque 


pcRiiarum  posili  curam  de  suis  aiuicis,  sicut  dives 
ille  de  fralribus  suis.  Non  tamen  ideo  consequens 
est  eos  omnia  scire,  quae  circa  cbaros  suos  aguntur 
hic  Iscta  vel  tristia. 

Quaeri  etiam  solet  (75)  utniin  vicissim  se  videant 
ilU  qui  sunt  in  inferno»  et  illi  qui  sunt  in  gloria« 
Sed  sicut  sancti  doctores  tradunt,  et  boni  nialos« 
et  mali  bonos  vidcnt  usque  ad  judiciiim.  Post  judi- 
cium  vero  boni  v4debunt  malos,  sed  non  mali  bonos^ 
Unde  ait  beatus  Gregorius  Ecclesi»  Cbristi  defen< 
sor  magnificus  :  Infideles  in  imo,  hoc  est  in  infemo 
positif  anie  diem  judicii  fideles  super  se  in  requiem 
videbunt,  quorum  gaudia  post  judicium  contemplar^ 
non  poterunt^  Sed  (76)  cum  sancti  malos  in  tormentis 


gaudebit  de  bono  alterius,   quantum  gauderet,  si  B  viderint,  nonne  aliqua  compassione  erga  eos  move- 


ipSe  hoc  liabcret.  (72)  Solet  etiam  quxri  si  b^ati- 
tiido  sanctorum  major  sit  fUlura  post  judicium, 
quahi  ante  Judiciiim.  Sed  sitie  omni  dubitatione  cre^ 
dendum  est  cos  babituros  majorem  gloriam  quam 
ante,  quia  ct  majus  erit  eorum  gaudium,  ut  supra 
ieslatus  est  Augusiinus,  et  aniplior  erit  eorum  co- 
gnilio.  Unde  ait  beatus  Hieronynius  Ecclcsia"  Chri- 
sti  valde  utilis  ac  necessarius  :  Peracto  judicio,  am- 
pliorem  Deus  glotiam  sute  ciaritatis  monstrabit  electis. 

Quaeri  (73)  etiam  potest  quare  illae  (enebra;,  qui- 
bus  involventur  mali  in  gehenna  dicuntur  exteriores. 
Moh  eniin  etsi  reprobi  tencbras  patiantur  in  mcntis 
cxcitate,  tamcn  penitus  extra  Dei  lucem  sunt,  nec 
corpoi^ali  luce  privantur.  Unde  ait  beatus  Augusti- 
lius  calbolicx  Ecclcsiae  doctor  cgregius  :  Ira  Dci  ct 
in  judicio  erit,  ct  bic  est  in  cxcitate  rocntis,  cum 
dantur  niali  in  reprobuili  seiisum  (Rom.  i).lHicvero, 
b(ic  est  post  judiciuin,  exteriores  tenebrx  crunt, 
qui&  tuiic  peccatores  penilus  erunt  extra  Deum. 
Quld  est  enira  penitus  esse  extra  Deum ,  uisi 
esse  in  Siinima  cxcitate?  Siquidem  habitat  Deus 
luci^iii  inaccessibtlem  (/  rim.  vi).  Hse  autein  teiie- 
htx  bic  jam  iiicipiunt  in  peccantc,  cilni  ab  inleriori 
Dei  luce  secluditiir,  sed  non  penitus  diim  in  bac 
vita  est.  Ecce  quare  ibi  peccator  dicitur  pati  extc- 
riores  tcnebras,  et  non  bic ;  quia  ibi  secluditur  pe- 
iiitiis  a  Iiice  Dei,  quod  bic  non  facit. 

Prxterea  (74)  solet  quaeri  si  reprobordin  animae. 


buntur?  Sonne  eosde  tormeniis  liberari  cupient? 
Reduc  ad  memoriam  illud  evaugelicum,  quod  Abra- 
ham  diviti  respondit^  dicens  :  <  Inier  nos  et  vos  chaos 
magnum  firmalum  estt  ut  hi  qui  volunt  hinc  transire 
ad  vost  notk  possint^  neque  inde  huc  transmeare  {ibidi). 
Quid  est  illud  chaos  inter  bonos  et  malos^  nisi  hinc 
iustiliaj  inde  iniquitas,  qucc  nullatenus  sociari  valent  ? 
1b  tantum  eniiu  sancti  Dei  justitiae  addicli  erunt»  ut 
niilla  compasslone  ad  reprobos  transire  valeani, 
nMlas  pro  eis  ad  Deum  preces  fundant.  Quomodo 
ergo  inde  aliqiii  volunt  transire,  si  non  possunt? 
Idco  scilicet,  quia  si  Dei  jiistitia  hoc  perniitteret, 
coruin  libcralio  non  cis  molesia  lieret.  Vel  ila  di- 
,  ctmtur  velle  et  non  possc,  non  quia  velint  et  non 
'  possint ;  scd  quia  eisi  vellent,  eos  juvare  oninino 
■on  possent.  De  hoc  magnus  doctor  Gregorius  iia 
ait  :  Sicut  reprobi  a  poenis  ad  sanciorum  gloriam 
transire  voltint,  et  non  possunt ;  ita  justi  per  miseri- 
cordiam  mente  ire  voluni  ad  positos  in  tormetitis  ut 
eos  liberent ;  sed  nonpossunti  quiajustorum  atifma*, 
etsi  in  tiatuta:  sUcb  bonitale  misericordiam  habent, 
jam  tund  auctoris  sui  justitia  eonjunctas  ianta  recti- 
tudlne  constringuntur,  ui  nulla  jam  ad  reprobos  cotn- 
passione  moveantur, 

Undd  in  beato  Job  legitur  :  In  vastitaie  et  fame 
ridebis  (Job  v).  Tune  quidem  reprobU  nt  bealus  Gre- 
gorius  exponit  (77),  taslitatem  famemque  passuri 
sunt^  cum  damnatt  extremo  judicio  ab  a'tertii  panis 


quas  nunc  in  infcrno  crticiantur,  notitiam  habent  d  visione  separabuntur,  Uttde  per  s^metipsum  Domitius 


eorum  quae  circa  suos  in  hac  vita  geruntilr,  et  si 
tliquo  niodo  doleant  siipcr  iiiforltiniis  cbaforum 
suorutn.  Uanc  quastionem  beatiis  Augiistitius  Cx 
parte  solvit,  diccns  :  De  hac  qumtione  breviter  dtci 
potest,  quod  est  cura  mortuis  de  sUis  charis,  ut  de 
divite  legitur^  qui  dum  tormenta  apud  iiiferot  patere- 
tuff  levavit  oculos  ad  Abfaham  el  inter  alia  dixit  : 
•  Rogo  ie,  pater  Abraham,  ut  millas  Lazarum  in  do- 
mum  palrii  tnei  (habeo  enim  quitique  fratres)^  ut  te- 
tVcl^r  illiSf  ne  et  ipsi  vHniant  in  hnnc  locum  tormetito^ 

*(7I)  C.  Selet  etiam  quceri  an  in  gattdiot 
ili)  C.  Posl  ho€. 
(73)  Dist,  50,  c.  Hic  qua:r, 
.  (74)  C,  Praterea. 


dieit :  c  Ego  sum  panis  vivus  qui  de  calo  descendi 
(Joan.  Ti).  I  Simut  ergo  eos  vastiias  famesque  eru- 
ciabunt^  quia  non  solum  foras  tormenta  sentietit^  sed 
intus  etiam  inedias  peste  motientur.  Vastabil  eos  ge* 
henna,  quia  concremabit;  fatnes  ititerficiet^  quia  suattt 
iUis  faciem  Redemptor  abscondet.  Poeno!  namque  re- 
tribuliotiem  interius  extenusque  recipient^  quia  cogi'* 
tando  miseri  et  operando  deliqueruni.  Vnde  bene  pet 
Psalnustam  dicitur :  <  Pones  eos  ut  clibanum  ignis  in 
tempore  vuitus  tui,  i  etc.  (Psal.  xx.)  Quod  emm  u!f 

'  05)  C.  Solet. 
(7C)  C.  Sed, 
(77)  Lib.  M  MoraL.  cap.  46« 


1189 


SERMONES.  —  SERM.  XXX.  IN  ASCEiNSlONE  DOMINI. 


liOO 


igne  devoratur,  ab  interiori  parte  accenditurf  clibanus  j^  tiaiii  corum    rodct ,    ignis  wro   extcrius  corpus 
vero  interius  inflammatur.  In  tempore  ergo  vultus      uret. 


Domini  injusti  omnes  ut  clibanus  ponentur^  et  ab  igne 
devorabuntur,  quia  et  apparente  judice  cum  a  tisif-^yie 
uHus  eorum  multitudo  repulsa  [uerit,  et  intus  per  de- 
siderium  scilicet  videndi  Deum  ardebit  conscientiut  et 
foris  carnem  cruciabit  gehenna,  In  vastitate  ergo  ei 
famejustus  ridebit;quia,  cuminiquos  omnes  ixttema 
uUio  percusseritf  ipse  de  gloria  dignn  retributionis 
hilarescet,  Nec  damnatis  jam  tunc  ex  humanitati 
eomputietur ;  quia  divinue  justiliai  per  speciem  in- 
harens,  inconcusso  districtionis  iniimo!  vigore  solidabi- 
tur,  Erectas  namgue  in  claritate  supernce  rectitudinis  : 
eleclorum  mentes  nuUa  miseria  aHiciet^  quia  has  d 
miseriis  aliitudo  beatitudinis  alienas  reddel.  Unde 


Praetcrea  quxrltur  (79),  utruro  dcctis  tunc  as* 
sit  (80)  mcmoria  peccatorum  vcUormentorum,9icut 
et  bonorum.  Sed  ad  liaec  responderi  potest,  quia  ^r»' 
teritorum  malorum  memoria  sanctos  non  contri- 
stabit,  nec  eorum  beatiiudinem  obfuscalit,  sed 
gratiorcs  Deo  reddct.  Unde  ait  Psalmista :  Misericor- 
dias  Dominiincnternum  cantabo{Psal.  LXXxviii).Quid 
superhunc  vcrsiculum  beatus  Grejorius  dicat  (81) , 
libenteraudiamits  :  Si  liomo,  inquitjnxlerna  beati* 
tudine  nulla  peccati  sui  nicmoria  tangetiir  ereptcm 
se,  unde  gloriabilur  ?  Aui  qiiomodo  iargitori  gralias 
referet  de  venia  quam  accepit,  si  se,  inlervenieiit» 
oblivione  Iransactx  ncquitia*,  essc  pocnse  debitorciu 


etiam  bene  per  Psalmistam  dicitur :  t  Videbuntjusti,  B  ignoravcrit?Quomodoniiscricordias  Domini  inaeter- 


et  timebunt,  super  enm  ridebunt^  et  dicent :  Ecce 
komo,  qui  non  posuit  Deum  adjutorem  suum  (Psal, 
Li).  »  Intquos  enim  justi  nune  vident  et  timent,  et 
tunc  visuri  sunt  et  ridebunt.  Quia  enim  modo  ad  eo- 
rum  labi  imitationem  possuntf  hic  habent  formidinem; 
guia  vero  damnatis  tunc  prodesse  nequibunt,  illic  non 
httbebunt  eompassionem,  jEterno  itaque  suppiicio  de- 
ditis  non  esse  miserendum,  in  ipsa^  qua  heath-  sunt, 
justitia  judicantis  legunt :  qui,  quod  suspicari  fas  non 
£st,  qualitatem  sibi  prceceptoi  felicilatis  immtnuunt, 
si  in  regno  positi  volunt  quod  implere  nequaquam 
possunt.  > 
(78)  Quxritur  an  etiam  poena  reprobonim  visa  glo- 


iiuin  cantabit,  si  se  fuisse  miserum  nesclenl,  et  si 
transnctas  iniseriae  iminemor  fuerit,  et  si  iargitori 
misericordiae  laudcs  non  reddidcril  ? 
■  Ilerum  vero  (82)  quwrendum  est  quomodo  electo- 
rum  mens  perfecta  esse  in  beatitudine  poterit,  si  hane 
inter  gaudia  memoria  sui  reatus  tetigerit  ?  Sed  scten- 
dum*  est  quia  i  sicut  sape  tempore  incolumitatit 
propteritarum  infimitatum  lastt  reminiscimur^  et  inde 
amplius  hilares  et  grati  sumus ;  ita  tunc  transacta: 
nequitio!,  sine  nostrm  beatitudinis  licsione  recordabi'- 
mur.  Erit  ergo  in  iHa  beatitudine  memoria  culpa: , 
non  qu(e  mentem  polluat  vel  dolore  af^igat,  sed  quof 
ad  gratiarum  aetionem   referendam  iiberatori  om- 


Tiambeatorummiiiuat,aneorumbeatitudiniproficial.  ^  niumque  bonorum  largitori  devotiords  faciat. 


De  boc  beatus  Gregorius  sic  ail :  Apud  animum  jus- 
torum  non  fuscat  beaiitudinem  aspecta  poena  rcpro- 
boriiin ;  quia  ubi  jam  compassio  miscricordiae  non 
erit,  minuere  beatorum  ketitianinon  valebit.Et  iicet 
justis  sua  gaudia  sufliciant,  ad  majorem  tamen  g1o«- 
riam  vident  poenas  malorum,  quas  per  Dei  gratiam 
evaserunt  :  quia  qui  Dei  claritatcm  vident,  nibil  in 
creatura  igitur  quod  videre  non  possint.  Non  esi 
eniin  mirandum,  si  sancti  jam  immortales  reprobos 
videant  mentis  inteUigentia,  cum  prophelae  adbuc 
roortalcs  videie  baec  omnia  mcruernnt.  Unde  ait 
bxrelicorum  mallcus,  beatus  scilicet  Hieronymus 
super  Isaiain  :  Egredientur  electi,  non  loco,  sed  in- 
tclligentia,  vcl  visionc  manifesta  ad  videnduin  im- 


Quxri  eiiam  solet  (85)  utruin  peccata,  quae  com- 
raiserunt  clecti,  dum  adhuc  vivercnt,  tunc  in  noti- 
liam  omnium  prodeant,  sicut  damnandoruin  inala 
omnibus  nota  erunl.  Umie  non  immerito  poiest  credi 
peccata  bic  per  poenilentiam  tecta  cl  delcta,  iliic 
etiam  aliis  tegi.  £a  vcro  quae  bic  non  fuerint  con- 
fessa,  ibi  omnibus  eruiit  manifesta. 

Solet  ilerum  quaeri  (84)  utruin  illi,  quos  in  ad- 
ventu  suo  vivos  inveneril  Cbristusnunqnamoiniiino 
morituii  sint ;  an ipso  temporis  puncto, quo rapien- 
tur  obviam  illi  in  aera,  nd  immortalitatom  miia 
ccleritate  sint  transitnri.  Non  enim  diceiiduro  est 
fieri  non  posse,  ut  pcr  aera  in  sublime  portentur, 
et  in  illo  spatio  moriantur  et  reviviscant.  Ad  bunc 


piorum  cruciatus,  quosvidcntes  non  dolore  aflicien*  D  ^titeni  scnsuin,quo  sestiniemus  illos  in  parvo  spatio. 


lur,  scd  Ixtitia  satiabuntur,  agentes  Deo  gratias  de 
sua  iiberationc.visaiinpiorum  ineflabili  damnatione. 
llnde  Isaias  in  voceDomini  impiorum  tormenta  de- 
scribens ,  et  cx  eorum  visione  lactitiam  bonoriim 
cxprimens  ait :  Egredientur  electi  et  videbunt  cada^ 
vera  virorum^  qui  prwvaricati  sunt  in  me,  Et  ilerum: 
Vermis  eorum  non  morietur^  et  ignis  eorum  non  ex- 
stinguetur  :  et  erunt  usque  ad  satietatem  omui  cartii, 
id  est  omnibus  electis.  Vermis  intcrius  coiiscieu*- 

(78)  C.  Postremo. 
\79)  Dist.  43,  c.  Hic  quceritur, 
180)  Adsit, 

(81)  Lib.  \\  Moral.,  cap.  31. 
(8^)  hicple  bic  al.  ms.  incipit  9lium  scrnioiicm , 
cutji  :iuclorcoiuinuct  iransmbcndocuindcin  locuni 


et  passuros  mortem,  ctacccpturos  immorlalitateni , 
Apostolus  nos  urgere  videtur,  ubi  dicit  :  Omnes  rt- 
vifieabimur  (I  Cor,  xv).  Et  alibi  ait :  0  insipiens,  tu 
quod  seminas^  non  vivificatur,  nisi  priui  moriaiur 
{ibid),  Cur  aulem  nobis  incrediWlc  videalur,  illaui 
inuliitiidinemcorporuni  in  aere  quodammodo  semi- 
nari,  at(|ue  ibi  protinus  immortaliter  ei  incorrupti- 
biliter  reviviscere,  cuiii  crcdamus  iii  ictu  oculi  futu* 
ram  rcsuirectioncm,  ct  in  membra  sine  fine  victura 

Gregorii  :ct  ineptius  adhuc  ignarissimius  correplor 
delcvit  in  nostro  duo  verba,  Iterum  vero,  ut  alteri 
conformarct,  qui  absolute  coepit :  Quccrendum  nQhii 
est,  clc. 

(85)  Kod.  cap.  II ic  qHarilur. 

(U)  C.  Qnari, 


1191  &  MARTINI 

lunta  velocitate  redituro  antiqnonim  cadayerum  pul^ 
Teres?Owm«,  inquit  Apostolus,  resMrflfffmus,  scilicel 
tam  boui  quam  mali,  $ed  non  omne$  immutabtmur 
{ibid.),  viJelicet  in  solemnitate  resurreciionis.  Unde 
ait  beatns  Ambrosius,  haercticorum  persecutor  stu- 
diosissimus  :  In  ipso  raptu  eorumt  qui  vivi  rapientur^ 
mor$  erit  et  resurrectio,  utanima^  qua$i  per$oporem 
egre$$a  de  corpore,  eidem  eorpori  in  momento  red» 
datur. 

(85)DupUciter<ftiam  intelligendum  est  quodChri- 
stus  dicitur  judicaturus  \ivos  et  mortuos.  Aut  enim 
▼ivi  accipiuntur,  qui  in  adventu  illiusvivi  reperien- 
tur,  licet  in  raplu  moriantur,  et  mortui,  qui  ante 
decessenmt.  Yel  vivi  et  mortui  acci|tuntur  justi  et 
injusti.  Nonuulli  eliam  percunctari  solent  (86)  an 
in  eadem  aetatc  et  statura  corporis  omnes  resur- 
recturi  sunt.  Quidam  putaverunt,  omnes  resurre- 
cturos  secundum  mensuram  %tatis  corporis  Christi: 
ideo  videlicet,  quia  Apostolus  ait :  Donec  occurramus 
omne$  in  virum  perfectum^  in  memuram  a:tati$  ple- 
nitudini$  Cliristi  (Eplie$.  iv).  Sed  his  verbis  non 
eadem  resurgentibus  assignntur  slaiura  scd  aetas. 
Omnesenim  iueadem  xtate  resurgent,  in  quaChri- 
slus  mortuus  est  et  resurrexit,  cujuscunque  aetalis 
mortui  fuerint.  Virum  autero  posuit,  non  ut  distin- 
goeret  scxum,  sed  ut  significaret  perfectionem  vir- 
luturo,  quam  tunc  habebuat ;  sed  non  omnes  eam- 
dero  staluram  corporis  obtinebunt.  Unde  ait  bealus 
Augustinus,  ecclesiasticae  doctrinae  defensor  fidelis- 
simus  :  Non  ait  Apo$tolu$  in  men$uram  corpori$ , 
tel  $tatura!t  $ed  wtatis;  quia  unu$qui$que  $uam  re- 
cipiet  men$uram  :  vel  quam  habuit  in  juventute^ 
etiam$i  $enex  obiil ;  vel  fuerat  liabituru$^  si  ante  e$t 
defunctu$,  iEtas  vero  erit  illa,  ad  quam  pervenit 
Christus,  scilicet  juveiiilis,  ut  circa  triginta  annoi. 
Triginta  enim  duorum  annorum  et  trium  mcnsiura 
eratjstas  Chrisli  qua  mortuiis  est  et  resurrexit  (87). 
Resurgeut  igitur  sanctorum  corpora  sine  ullo  vitio, 
sine  ulla  deformitaie,  siciit  sine  ulla  corruptionis  el 
oneris  diflicullate,  in  quibus  tanta  facullas,  quauta 
felicitas  erit :  propter  quod  et  spiritualia  ab  Apo- 
stolo  dicta  sunt ,  cum  procul  dubio  corpora  s  ut  fu- 
lura,  et  non  spiritus  (/  Cor.  xv).  Ei  bis  apparet , 
quod  una  erit  aetas  omnium  resurgentium ,  scilicet 
juvenilis  ;  statura  vero  diversa,  videlicet  quatn  quis- 
que  habuit  in  juvenill  setate^  vel  erat  habiturus,  si 
est  ante  defunctus.  Nec  de  substaiitia,  de  qiia  ho- 
minis  caro  creatur,  aliquid  peribit,  sed  omniuro 
particulanim  collectione  reintegrabitur  naturalis 
sanctorum  substanlia  corporum.  Quae  corpora  sine 
omni  vilio  fulgida  sicut  sol  resurgent  (Matth.  xiii), 
deletis  ac  praecisis  deformitatibus  quas  bic  ba- 
buerunt. 

I>e  reprobis  (88)  ctiam  quaeri  solet  utrum  cum 
deforroiiatibus  bic  habitis  resurgant.  lloc  autein 

(85)  C.  ni$  auum. 

(86)  Disl.  44,  c.Solent. 

(87)  C.  ilocautem. 

(88)  C.  De  reprobi$. 


LEG10NENSI5  Hn 

A  bealiis  Augustinus  non  asserit,  sed  dubium  relin- 
qiiit,  ita  dicens  :  L'/riim  impii  cum  vitii$  et  deformi' 
tatibu$  eorporum  suorum  resurgant^  quacunque  in 
ei$  habuerunt,  inquirendo  laborare  quid  opu$  e$t  f 
No$  enim  fatigare  non  debet  eorum  incerta  deformi- 
ta$  vel  pulchritudo^  quorum  erit  certa  et  $empilerna 
damnatio.  Si  vero  (89)  qiixritur  decorporibusmalo- 
nim,  quomodo  in  igne  ardeant,  et  non  consuman- 
lur,  Augustinus  variis  exemplis  astruit,  et  sempi- 
ternis  ignibus  ea  ardere,  et  non  consumi  ulla  conr^- 
bustione.  Verbi  gratia  :  Sicut  animus  cujus  pne- 
sentia  corpus  vivit,  et  dolorcm  pnti  potest,  et  mori 
non  potest;  sic  el  corpora  impiorum  comburi  pos- 
sunt,  et  coiisumi  non  potcrunt.  Hoc  enim  erit  tunc 
iu  corporibus  damnandorum,  quod  nunc  esse  sci- 
B  musin  animisomnium.Quomodo  intelligis  animura? 
Hoc  idem  esse  animum  intellige,  quod  animaniy 
quamvis  pro  eflicientiis  causarum  diversa  nomina 
sortita  sit  anima.  (90)  Dum  enim  vivificat  corpus« 
anima  est;dum  vuU,  animusest;  dum  scit,  mens 
est ;  dum  recolit,  mcmoria  est;  dumrectum  judicai, 
ratio  est ;  dum  spirat,  spiritus  est ;  dum  aliquid 
scnlit,  sensus  est.  Nam  ct  animiis  prb  his,  qiiae 
sentit,  sensus  dicitur,  unde  et  sententia  nomen 
acccpit. 

Quaeri  ctiam  solet  (91)  utniro  dxmones  corporali 
igne  ardeant.  Ad  quod  l)eatus  Augustinus  respon- 
dens,  ait  :  Cehenna  t7/a,  quas  $tagnum  ignis  et  $ui^ 
phuri$  dicta  e$t  (Apoc.  x),  corporeu$  igni$  eril«  et 
cruciabit  damnandorum  cvrpora  hominum  et  dam<h 
fiMm,  $ed  $olida  /tomintim,  aera  dwmonum, 

Suflicienter  quippe  superius,  fratrescharissimi,  et 
sanctorum  Patrum  auctoritatibus  vobis  ostensum 
est,  quod  Deus  et  homo  Jesus  Cbristus,  sicul  as- 
sumptusest  in  coelum,  ita  veniel,  scilicet  ad  judi- 
cium,  etqualis  veniet,  et  quare  veniel,et  cum  qoi- 
bus  venict,  etquid  in  adventu  suo  aget.Tamen  dum 
in  hoc  pnesenii  saeculo  vivimus,  sicut,  ait  Aposto- 
lus  :  Ex  parte  cogno$cimu$,  et  ex  parte  prophetamu$, 
Cum  autemvenerit  quodperfectum  esf,  scilioet  aeter- 
na  l)eatitudo,  evacuabitur  quod  ex  parte  e$t  (i  Cor. 
xiii).  Ergo,  dum  tempus  habetis,  bonis  operibus 
insistite,  ut  a  geiiennaB  incendiis  eripi,  el  ad  coe- 
iestis  patriae  claritatem  possitis  pertingcre.  Super* 
D  Huas  prxseniis  vitae  curas  omitlite,  ul  ad  aelerni 
regni  latitudinem  per  arctam  viam  mereamini  per- 
venire.  De  cujiis  laiitvdiue  Eiechiel  propbeta  figu- 
rate  loquitur,  dicens  : 

Virf  cuJHs  erat  $pecie$,  qua$i  $pccie$  ari$,  men' 
$u$  e$t  ve$tibulum  portoc  octo  cubitorumt  et  frontem 
eju$  duobu$  cubiti$ ;  vestibulum  autem  porim  erat  tn  • 
trin$(}cus  (Ezech.  xl).  Beatus  Gregorius  magnae  in 
Christi  Ecclesia  sanctitatis*ct  sapientiae  accedat,el 
bujus  nobis  versiculi  profunditatem  dignanler  ex- 
ponat  (92).  Qui  interius  ve^tibulum^  inquil,  nUiwier» 

(89)  C.  Si  vero. 

(90)  Haecex  Isidor.,  lih..  xt  Etgm.,  c  I. 
<(9i)  Rursuin  ex  Mag.,  cap.  Quairi. 


(92jt  Hom.  te  in  Ezech. 


il95  SERMONES.  —  SERM.  XX^.  LN  ASCENSIONE  CJOMINI.  mX 

nas  viice  (aiiiudo  signalurf  De  qua  per  Psalmistam  A  nius  postmodum  venientis  tremendi  judicii  iram  dm- 


dicitur  :  t  Introite  portas  ejus  in  confessione^  atria 
ejus  in  hymnis  (Psal.  icix).  i  Cum  enim  peccata  no- 
stra  per  lacrymas  confitemur^  angustiar  portam  ingre- 
dimur,  Sed  cum  post  hccc  ad  a^tcrnam  vitam  perdnci* 
mur,  porloi  nostras  atria  in  confessionum  taudibus 
intramus  ;  quia  ibi  jam  angustia  non  erit ,  cum  nos 
lcclitia  (eternas  solemnitatis  assumpserit,  Proptercon" 
fessionis  nostrof  angustias  Veritas  dicit  in  Evangelio: 
iConteudile  intrareper  angustam portam  (t,uc,  xiii).» 
Aflm  etcum  se  Psalmistarecipt  in  lalitudincm  tvtrrni 
gaudii  pra:sumeret,  Deo  dtcebat  : «  Statuisti  in  loco 
spatiost)  pedes  meos  (Psal.  \\\),  i  Ad  atrium  ergo 
per  portam  tenditur^  quia  ad  latitudinem  a:tcrnw  so- 
iemnitatis  per  confessionis  angustiam  attiugitur :  ilta 


itaque  gaudia,  apud  David  atria,  apud  Ezechielem  ^  scqui. 


temus.  Octo  iiaque  cubitis  vestibulum  mensuratur 
intrinsecus,  quia  per  lucem^  quce  post  septem  dies  s^ 
quitur,  latitudo  nobis  ccternitatis  aperitur, 

Nos  itnqiic,  fralrcs  dulcissimi,  de  Chrisli  bonitale 
ct  au?[ilio  pra*.sumcntcs,  cjusque  vestigia,  in  quan- 
lum  possibile  est,  sequenlcs,  necesse  cst  ut  dc  vir- 
tutc  in  virtutem  proGcere  studcamusinmclius.atqae 
nd  cnmdem  xtcrnitatis  latiludinem  ascendcrc  fcsti- 
ncnui^.  Ipsc  quippe  por  hiimanitatem  quam  de  Vir- 
gine  sine  culpa  acccpit,  ideo  nsrendit  prior  ad 
dextcram  Dei  Pntrls,  ne  ciiiquam  fideliiim  vidcrclur 
coeli  ascensus  diflicilis.  Videamus  ilaque  ascensus 
ejusdcm  Domini  nostri  Jcsu  Christi,  utper  eosdeni 
possimus  illum  imitari,  id  csl  ad  coelcstcm  patriain 


vero  vestibulum  intrinsecus  vocantur.  Vnde  et  hoe 
ipsum  vestibulum  octo  cubilis  dicitur  mensuratum. 
Ibi  enim  omnes  recipiewti  sunt,  qui  nunc  in  exercitio 
boni  operis  taborant^  et  ad  <vterna  gaudia  per  contem- 
flationis  gratiam  suspirani,  Nee  immerito  mensura 
vestibuli  in  octo  cubitis  ponitur^  quia  septem  diebus 
universum  tempus  cvobitur.  jEterna  eUnim  dies  qua: 
expletam  septem  dierum  vicissitudinem  sequitur,  octava 
est.  Unde  etiam  Psalmista  resurreetionis  diem  donsi- 
derans,  quia  de  extremi  judicii  erat  districtione  /ocu* 
lurusprcemisit  titulum,  dicens  :  <  In  finem  Psalmus 
David  pro  octava.  >  Ut  enim  oetavam,  quam  diceret^ 
expressius  demonstraret^  subjunxit^  dicem :  <  Domt- 
ne^  ne  in  furore  tuo  arguas  me,  neque  in  ira  tua  cor- 
ripias  me(PsaL  vi).  i  Modoenim  quisquisper  flageUa 
correptionis  emendatur,  non  in  ira,  fed  in  mansuettt» 
dine  corripitur.  In  distrieto  autem  Ulo  examine  omnis 
argutio  aique  correptio  furor  et  ira  eritr ,  quia  venia 
post  correptionem  non  erit,  Bujus  octonarii  numeri 
tausa  est,  quod  post  Sabbalum  Dominus  voluit  a 
morte  resurgere.  Dies  quippe  Dominicus ,  qui  tertius 
«5l  a  morte  Dominica,  a  conditwne  in  revolutione  die^ 
rum  numeratur  octavus;  quia  septimum  uquitur. 
Unde  et  ipsa.vera  Bedemptorit  nostri  passio  et  vera 
resurrectio  figuravlt  aliquid  de  suo  corpore  in  diebus 
compassiottis  iikt.  Sexta  enim  feria  passus  est,  Sab- 
tato  requievil  in  sepulero ,  Dominico  autem  die  iur^ 
rexit  a  mortuis,  Projsens  etenim  vita  nobis  adhuc  fe^ 


Ex  Evangelii  quoque  tcstimonio  didicimus  seplem 
fuisse  Domini  ascensKS.  Scptcnario  quoque  numero 
univcrsitas  figuratur.  Pcr  bos  igitur  septem  nume- 
ros  universi  ejiis  inlelligi  possunt  ascensus.  Ascen- 
dit  cnim  primo  de  Jordane  in  desertum :  secundo 
in  montcm  Thabor,  et  transfiguratus  est  in  eo; 
tcrtio  in  montero  solus  orare ;  quario  in  niontem « 
cfim  elegit  apostolos  et  tradidit  eis  legem  Evangelii 
in  sernione ;  quinlo  super  asinam  qua  venit  Jeroso- 
Ijiuam ;  sexto  cruccm  in  passione ;  septimo  in  cce- 
lum  hodierna  die,  boc  esi  in  tali  die  posl  resurre- 
ctienem.  Necmultum  attendimus,  utrnin  hocordine 
ascenderit,  sed  potius  nostrum  ordinamus  ascen- 

_  sum. 

^  Primo  itaque  ascendit  in  desertum,  ut  a  diaholo 
tentarctnr  (Matth.  iv);  secundo  in  monte  Thabor , 
ut  transfignraretur  (Matth.  xvii);  tertio  curo  orarct, 
ut  n  Patre  clariflcarelur  (Joan.  xvi) ;  quarto  uta  qui* 
bus  praedicabat,  intelligerctur ;  quinto  ut  a  turbis  rei 
mansuetus  agnoscteretur.lJndeest  iilud  :  Dieite  fiiict 
Sion :  Ecce  rextuusvenit  tibi  mansuetus,  etc.  (Mattb^ 
XX  i);  sexto  ut  in  cruce  exaltaretur.  Unde  ipse  ait :  Cum 
exaltatus  fuero  a  terra,  omnia  traham  ad  me  ipsum 
{Joan,  xii) ;  septimo,ut  elevaretur  in  coelum.  Unde  di« 
eilur  in  Actibus  apostolorum  :  Videntibusiliis,eieva- 
tus  est, ei  nubes  suscepit  eum  ab  oeuiis  eorum (Aet. i). 
In  primo  itaque  ascensu  tentaiiones  diaboli  vicii; 
in  secundo  facies  ejus  sicut  solresplenduil ;  in  tenio 


ria  est  sexta,  quia  in  doloribus  ducitur,  et  in  angu'  D  Pa^^t  supplicans  nobis  orandi  exeraplum  praebuit ; 


stiis  eruciatur.  Sed  Sabbato  quasi  in  sepulero  quie' 
scimus,  quia  requiem  animas  post  corpus  invenimus, 
Dominico  autem  die,  videiicet  a  passione  tertio^  a  con- 
ditione^  ut  diximus,  octavojam  a  corporea  morte  re- 
surgemus^  et  in  gioria  animce  etiam  cum  eame  gau- 
debimus,  Quod  ergo  mire  Salvator  noster  fecit  in  sf , 
haec  veraeiter  signavit  in  nobis,  ut  et  nos  dotor  tn 
sexta,  requies  in  septima,  et  gtoria  excipiat  in  octava, 
Uinc  per  Salomonem  dicitur  :  <  Da  partem  septem , 
necnon  et  oeto,  quia  ignoras  quid  maii  futurum  sit 
super  terram  (Eecle.  xi).  >  Partem  etenim  teplem^ 
et  octo  damus,  quando  sic  ea^  qum  septem  diebus  vo(- 
uuntur,  disponimuSt  ut  per  hesc  ad  tfona  cetema  00- 
^Mmiif ,  ut  dummodo  nos  per  Dei  graiiam  caute  agi^ 

pateou  ccnii. 


in  qnarlo  discipulos  docuit;  in  qointo  Jerusalem 
appropinquans  mirabiliter  processionem  prapccden^ 
tium  se<|uentiumque  in  sni  ac  Dei  Patris  laudibut 
disposuit;  in  sexlo  a  diaboli  nos  potestate  redemit, 
insuper  et  infcrnum  spoliavit ;  in  septimo  videnti- 
bus  discipulis  coelos  penetravit,  et  vulnera  qiue  pro 
redemptione  nostra  in  corpore  suo  sustinuil,  Deo 
Patri  supplicans  seroperosiendit.Hxcautem  omnia 
propler  nos  Dei  et  Virginis  Filius  fecit.  Et  ut  tanto 
pro  iiobis  sustineret,  non  sua  necessitas*  sed  Dostni 
interfutt. 

Primus  ergo  illius  ascensus  nobis  fuit  ad  solii* 
tiom »  quando  videlicet  de  Jordanis  ac^ua  «»:ft.v^>&» 
to  desertum ,  et  tenutorem  vicit  diaX^^"^^^ 


1219  S.  MARTINI  I.EGIONENSIS  {230 

dicitur,  quia  per  ipsum  orone  humanuin  genus  Deo  A  Christum,  pne  oculis  illuRi  habens,  semper   enm 


reconciliatur.  Huic  ergo  pacifico  vinea  fult,  quia 
in  labore  praeceptorum  carnalium  Synagogam  plan- 
tavit.Dequa  dicitur:  Vinea  Domini  Sabaolh  domus 
hrael  e$t  (Isai,  v).  Qux  vinea,  in  ea  quac  habet 
populos,  exstitit;  quia  inlege  posita  est,  quae  mul- 
tos  sub  se  populos  collegit.  De  quibus  dicitur  : 
PofnUi  meditali  suntinania  (Fsal,  ii).  Hancvineam 
custodibus  tradidil,  quia  Synagogam  Moysi  et  c»- 
teris  testamenti  veteris  Patribus  cuslodiendam  sub- 
Jecit.  De  qua  bene  subditur  :  Vir  affert  pro  fructu 
ejus  miUe  argenteos.  Haec  vinea  fruclum  protulit , 
quia  ex  Synagoga  botrus  ille  magnus,  qui  de  terra 
promissionis  allalus  est,  Ghristus  videiicet  Jesus 
per  humanitatem  processit. 

Latius  ergo,  si  placet,  testamenti  veteris  histc- 
riam  percurramus,  ut  qualiter  botrus  ille  prelo 
crucis  expressus,  ubertate  spiritualis  vini  Eccle- 
siae  Clios  reficiat,  plenius  intelligere  possimus. 
Misit  itaque  Moyses  duodeciro  exploratores  ad  ter- 
raro  sanctaro,  ut  illam  considerarent,  et  ex  ea  fru- 
ctus  afferrent.  (46)  Exploratores  quoque  isti  ad 
explorandam  uberem  terram  missi,  qui  terruerunt 
populum  ne  crederent  accipere  posse  terram  a  Do- 
roino  repromissam,  Scribarum  et  Pharisaeorum  R- 
guram  lenuerunt.  Nam,  sicut  illi  per  Moysem  missi 
sunt,  ut  terrae  fecunditatem  sollicita  considera- 
tione  tractarent;  ita  isti  per  legem  et  prophetas 
jussi  sunt,  ut  Scripturae  testimonio  Dominicum  spe- 


portans  videt,  et  quasi  servus  dominnm  et  disci- 
pulus  magistrum  sequitur,  sicut  ipse  Dominus  in 
Evangelio  ait :  Si  quis  vult  post  me  venire^  abneget 
semetipsum,  et  toUat  crucem  suam,  el  sequalur  me 
(Malth,  xvi).  Hic  (17)  est  autem  bolrus,  qui  eflii- 
sum  in  salutem  noslram  viniim  sanguinis  sni  crn- 
cis  contrilione  perfudit,  atque  expressum  passionis 
suae  calicero  Ecclesiae  propinavit.  Hic  est  botrus 
quem  malogranata  socia  nostra  scilicet  mater  Ec- 
clcsia  divini  muneris  adjuta,  secula  est.  Habens 
intra  se  per  similitudinero  granorum,  rouliitudi- 
nem  populorum;  per  ruborem  sacri  sanguinis 
Christi  signaculo  coruscanlem,  habentem  etiam  in-  . 
tus  distincta  grana,  sicutApostoIus  ait,  diversa  cha- 
rismatum  dona  sancti  Spirilus  gratia  distribula 
(7  Cor,  xii).  Quibus  omnibus  indignos  se  increduli 
judicantes,  terraro  carnis  Gbristi  fluentem  Jac  et 
mel  accipere  noa  meruerunt,  quam  per  fidem  servi 
ejus,  id  est  Ghristiani  populi  consecuti  sunt.  Te 
cujus  doctrina  quolidie  dicit  Ecclesia  :  Quam  dul" 
cia  faucibus  meis  eloquia  tua  super  met  ori  meo 
(Psat  cxviii).  Ficus  autem»  quero  cum  botro  de 
terra  promissionis  attulerunt,  in  imaginem  (18) 
habuisse  evangeiicis  edocetur  exemplis;  sicut  et 
botrum  constat  figuram  Salvatoris  ostendere, 
quemadmodum  in  Ganticis  canticorunr  Ecclesia  de 
Christo  diclt  :  fratermeus  ut  botrus  cypri  (Cant,  i); 
quia  nec  Ghrislus  sine  Jege,  nec  lex  sine  Cbrislo 


cularentur  adventum ;  in  quo  erat  lerra,  id  est  hu-  q  essc  poterit. 


manitas  nostra,  quam  de  Yirgine  sine  peccato  as- 
sumpsit ;  in  quo  etiam  regnum  Dei,  et  ubertatem 
spiritualiuin  fructuum,  nec  non  et  vitaro  aeternam 
ecnsequi  possent.  Sed,  sicut  ipsi  exploratores  de- 
speratione  lerrueniut  populuro,  ne  de  Dei  prorois- 
sione  conflderent,  ita  Scrihae  et  Pharisaei  suaseriMt 
populo  Judaeorum  ne  crederent  iu  Christum,  ad 
iEgypturo,  id  est  ad  delectationes  saeculi  hujus  re- 
dire  cupientes,  repudiantes  manna  fidei,  quaerentes 
ollas  peccatoruin  nigras,  et  caepas  biaspheroiarum 
putidas,  et  pepones  vitioruro,  ac  libidinuro  corrup- 
tionem  marcentes.  llle  autero  botrus  quem  in  ligno 
de  terra  promissionis  duo  adduxerunt  vectores, 
Christum  ulique  praefigurabat,  de  terra  semper  vir- 


(19)  Haec  igitur  vinea,  supradictum  est,  quara 
Deus  de  iEgypto  transtulit,  fructuro  protulit ;  quia 
Synagoga  Christum  secundum  carnem  generavjl. 
De  quo  fructu  Deus  Pater  ad  David  ait :  Defructu 
ventris  lui  ponam  super  sedem  tuam  (PsaL  cxxxi). 
Unde  et  Apostolus  scribit :  Quorum  patres^  et  ex 
quibus  Christus  secundum  carnem  processit  (flom. 
ix).  Pro  hoc  ergo  fructu  vir  mille  aureos  aflTert, 
quia  pro  Chrisii  amore  quisque  servus  Dei  liben- 
ter  conteronit  cunciaquae  possidet.  Perroille  quippe 
argenteos  in  hoc  loco  oronem  terrenam  substantiam 
intelligimus,  de  qua  beatus  Petriis  apostolus  ait : 
Argentum,  et  aurum  non  est  mihi  (Act.  iii).  Pro 
fructu  ergo  vineae  vir  miile  argenteos  aflert,  quia 


ginis  Mariae  secundum  carnem  terrenae  stirpis  na^  ^  quisquis  viriliter  se  habet  in  fide,  quaro  suscepit, 

libenter  perfecte  oronia4errenareIinquit,  ut  Chri- 
stuin  veraciter  habeat,  in  quem  credit.  Millenarius 
enim  perfectus  est  numerus,  ideoque  per  eum  per- 
feciio  rei  cujuslibet  demonstratur.  Hos  argenteos 
in  primitiva  Ecclesia  illi  oflerebant,  de  quibus  in 
Actibus  apostolorum  scriptiim  est :  Quotqnot  autem 
poesessores  agrorum,  aut  domorumerant^  vendebani  ; 
et  afferentes  pretia  eorum  quie  vendebant,  ponebant 
anU  pedes  apostolorum ;  dividebantur  autem  singuUs 


tum,  gentibus  promissum,  ligno  crucis  suspensum. 
Duo  bajuli,  qui  sub  onere  bolri  illius  incedebant, 
Qterque  est  populus,  Judaicus  videlicet  et  gentilis, 
quoruro  prior  Judaicus  caesus  etaversus,  ignarus 
praesentis  gratiae,  et  pressus  onere  suspensi,  cui 
subjicitur  judicanti.  Uiide  dicitur  :  Obscurentur 
ocuU  eorum  ne  videant,  et  dorsum  eorum  semper  in' 
eurva  (PtaL  lxviii).  Qui  vero  posterior  veniebat, 
populi  gentium  flguram  gerebat,   qui  credens  in 

(IG)  Isid.  QwBst,,  in  Num.  15  , 

(17)  Edit.  :  Hie  est....  botrus^qui  effutusin  saiU" 
tem  nostram,  ttniim,  eic.  El  infra  minus  confuse  : 
Hicist...  quem  malogranatum  tocia  munerit  gratia 
^ecuia  esi,  ttostra  scUicet  Eccletia  materf  habens  tn- 


tra  te  per  granorum  numerum,  muUitudinem  populo- 
rum ,  per  ruborem  sanguinis  Christi  signaculo  eoru* 
seantem,  etc. 


il8)  Suppl.  hic  Legis 


Runun  ei  fireg.,  <ii  mc.  Cmf.,  «ip.  eitat. 


«il 


SERMONES   —  SERM.  XXXll.  IN  FESTO  SANCTI  SPIRITUS. 


im 


prout  cuique   opu$  erat  {Act,  ly),   Isti  congregali,  A  orbh  terrarum  (Psal,  lxxi);  quando  Synagoga  odio 


videlicet  snncli  apostoli,  caelerique  discipuli,  aliain 
vineam,  scilicct  sanctam  Ecclesiam,  Christo  ju« 
vantc  et  Spirilus  sancti  gratia  cooperante,  con- 
siniierunt,  et  ut  buni  agricolae  snnguine  suo  eani 
propagaverunt,  suisque  pnedicalionibus  usque  ad 
fines  ierr»  diiataverunt,  ut  jani  munduni  penc  uni- 
versum  impleat,  et  fructuni  locata  sanctis  agricolis 
suis  temporibus  reddat.  Unde  in  Evangelio,  Domino 
inlerrnganle,  principes  sacerdotum  et  Pbarisaei  re- 
spondentes,  dixerunt:  3talos  male  perdet,etvmeam 
suam  locabit  aliis  agricolis^  qui  reddanl  ei  fructum 
Umporibus  suis  (Matth.  xii).  De  qua  vinea  jani  bo- 
nis  agricolis  locala  ipse  pacificus  Dei  scilicet  Vir-' 
ginisque  Filius  in  eisdem  Canticis  subsequenter 
dicil  :   Vinea  mea  coram  me  est{Cant.  viii).  ^ 

Revera  coram  ipso  vinea  sua  existit ;  quia,  per- 
ditis  inalis  agricolis,  sanctam  Ecclesiam  bonis  do« 
ctoribttsSpirilu  sancto  iiluminatig  benigno  respectu 
erudit.  Cui  iterum  congratuians  ait  :  iliile  tui 
pacifici^  et  dncenti  his ,  qui  custodiunt  fructus  ejjus 
{ibid.).  Qui  sunt  isti  pacilici,  qui  miile  dicuntur 
esse;  et  ducenli,  uisi  ilii  superiores  argentei,  quos» 
dum  pro  Cbristo  perrecte  relinquimus,  paceni  per 
eoruni  distribuiionem  cum  sanctis  aposlolis,  qui 
pro  Cbrislo  omnia  contempserunC,  nobis  ipsis  ac- 
quirimiis?  Unde  et  iii  Evangelio  Dominus  pnecipit, 
dicens  :  Facile  vobis  amicos  de  mammona  iniqui» 
tatis^  utcum  defeceritis^  recipiant  vosin  wterna  ta- 


nominis  Christi  exarsit  in  perseoutione  apostolo- 
rum.  Malitia  stimulanle,  de  finibus  suis  praecones 
veritatis  expulit,  et  in  siiae  pravitaiis  perfidia  fri- 
gida  ac  destituta  remansit. 

Unde  Ezecbiel  propheu  in  visione  sua  figurate 
loqiiens,  ait  :  Vii/i,  et  ecce  ventus  turbinis  veuiebat 
ab  aquilone;  et  nubesmagna,  et  ignis  involvens 
{Ezech,  i).  Quod  beatus  Gregorius  sccundiim  datam 
sibi  a  Deo  sapicntiam  expon^ns,  dicit  (21).  Pro  eo 
quod  ventus  aquilo  constringit  in  frigore^  etc,  usque 
ad  :  I  Nobiiis  in  porlis  vir  ejus ,  i  scilicet  Christus , 
c  cum  sederit  cum  senatoribus  terra:  {Prov.  xxxi) ,  > 
id  est  cum  patriarchis  et  prophetis  atque  apostolis^ 
cwterisque  Ecciesias  doctoribus.  Sed  nos  miseri  in 
hac  lacrymarum  valle  positi ,  nequaquam  animum 
ab  infimis  deiectationibus  avertere ,  et  ad  coelestia 
desideranda  erigere  valemus;  nisi  prius  coelesti 
inspiratione  tacti  fuerinius.  Mens  itaqiie  bominis 
nec  terrena  contemnere,  nec  judiciiiin  Dci  perfecte 
potcst  formidare,  nisi  praevcuta  fucril  divini  aiuoris 
lumine. 

Unde  in  libro  bcati  Job  dicitur :  Audiel  auditionem 
in  terrore  vocis  cjus,  et  sonum  de  ore  iiiius  proceden^ 
tem  {Job  xxxvii).  Quod  bcatus  Grcgoiiiis  exponcnst 
ait  (^2)  :  Vox  Dei  uon  in  gaudio^  ctc,  nsque  ad  Spi* 
ritus  sancti  gralia  compunctus  quotidianis  fletibut 
insequatur. 

Sancta  igitur  Ecclcsia  Dei  vocem  in  tcrrore  audi- 


bernacuia  (Luc.  xvi).  Sed  quid  per  ducenios  inieU  C  ^'^'  4"^'*  ^""^  '"  apostolis  <aetcrisque  discipulis 


Jigiinus,  nisi  duplicem  reiributionem,  animae  vide- 
licet  et  corporis,  quem  (20)  acquirimus,  dum  eoSt 
id  esi  lerrenam  subsiantiam  in  hoc  niundo  perfecie 
pro  Christo  coniemnimus  ?  Mille  ergo  et  ducentl 
argentei  Ecclesise  existunt ;  quia,  dum  fidelcs  qui- 
qiie  omBia  qux  possideni  ex  ioto  relinquunt,  ei 
pacem  cuin  sanctis  sibi  faciunt,  prccsentis  vitae  re» 
iBuneraiionem  cum  coilesti  percipiunt.  llle  uiiqiie 
cuin  sanctis  paccm  facit,qui  eorum  imitator  exisiit. 
Ei  lioc  cst  quod  aii  Doniinus  in  Evangelio  :  Qui 
reiiquerit  domum^aut  patrem^  aut  matremfOut  fra" 
ireSf  aut  sorores,  aut  fiiios^  aut  agros  propter  nomeu 
fneum^  centupium  accipiet,  et  vitam  eternnm  poMt- 
debit  (Matth.  xix).  Scd  quibiis  isia  remuneratio  sic 


Spiritus  sancti  gratiaiii  acccpit,  prccdicalione  npos- 
tolica  a  diaboli  scrvitule  rccessit,  ct  ad  Dci  tinioreni 
atque  amorcni  sese  coiivcrlil,  atque  ad  contcinplaii- 
dum  vcruin  Dciiin  ot  hoiiiiiicin  Jesiini  Cliristum  jaui 
in  Dei  Patris  dextcra  rcgiianteni  crcxit.  liccte  siqui- 
dem  humana  mens  cuiii  in  conlcniplatione  siiblevata 
ccelesti  inspiratione  aliquid  aiidit  vcl  conspicit,  sta- 
tim  lcrrciur;  qula  vas  fragilc  inagnuni  siipenii 
luininis  pondus  fcrrc  non  paiitur.  Uiidc  Abraham 
cuni  Dcum  loqociitcm  audissci ,  ait  :  Loquar  ad 
Dominmn  meum,  cum  sim  terra  et  cinis  (Gen.  xviii). 
Cuin  enim  seipsuiu  tcrram  ci  cincrcm  vocavit,  scse 
procul  dubio  in  conspcctu  Dci  buniiliavit.  Nain  ei 
Danicl  posiquam  tcrribileni  qua.nidani  visioncm  vi« 


duplicatur,  nisi  his  qui  custodiunt  fruaus  ejus?  ^  dissei,  aii  :  Ego  autem  eiangui  et  a^grotavi  per  dic$ 
Qui  sunt  autem,  qui  fructus  vineae  custodiunt,  nisi      piuYimos  (Dan.  viii). 


illi  qui  in  sancto  cpere,  quod  coeperuni,  pcrseve- 
ranies  existuni  ?  Opus  enim,  qiiod  sancto  desiderio 
incipitur,  si  constantia  nieniis  usque  ad  finem  non 
tenetur,  sine  fruclu  babeiur,  quia  iinmaiurc  ad  hoc 
uade  processerai,  vacuatur.  Unde  Dominus  in  Evan- 
gelio  ait  :  Qui  perseveraverit  usque  in  finem^  hic  sai^ 
vu*  erii  (Matth,  x).  Haec  igiiur  vinea,  id  est  sancta 
Ecciesia  extunc  coepii  extendere  paimiies  suos  a 
mari  usque  ad  mare^  et  a  flumine  usque  ad  terminoe  -. 


Elias  ctiam  postqiiam  incircumscripie ,  divin» 
substantisc  sonilumaiidivit,iu  ostio  spcluuc;c  stctii, 
et  vultuin  suuni  pallio  opcriiit.  Undc  iiicin  prophcla 
subscqucntcr,  aii  :  Ecce  Dominus  transit;  spiritu» 
grandis  et  foriis  subvertens  monteSf  et  conteren» 
petras  ante  Dominum;  non  in  spiritu  Dominus^ei 
posi  spiritum  commotio;  non  in  commotipne  Domi^. 
nus^  et  post  commotionem  ignis ;  non  in  igne  Domi-' 
nui ,  ei  post  ignem  sibiius  aurte  tennis  (III  Iteg. 


(20)  Quam 

(21)  Homil.  in  Euch.^  lib.  i«  hom.  2.  Multa  inde 
ilFeri  auctor  quse  breviiaii  consulenies  omitiimus. 


Tiiie  Pairol.  t.  lAXVI,  rol.  709. 

(22)  Morai.  inJob,  lib.  xxviK  cao.  17.  Vidc  Polf., 
t.  LXXVI,  col.  418,  lin.  U.< 


mz 


xix).  (23)  Spirilus  anlc  Dominum  cverlil  monlcs,  ei 
petras  conleril;  quia  pavor  qui  ex  adventu  ejus 
irruil ,  et  alliiudinem  cordis  noslri  dejicit ,  ei  durl- 
tiam  liquefacit.  Sed  spirilui  commolionis  cl  ignis 
non  inesse  Dominus  dicitur,  csse  vero  in  sibilum 
aurae  tenuis  non  negalur;  quia  nimirum  mens,  dum 
In  contemplationis  sublimitate  suspenditur,  quid- 
qnid  perfecte  conspiccre  valet ,  Deiis  non  est.  Cum 
vero  subtile  aliquid  consplcit ,  hoc  cst  quod  de 
incomprehensibili  subslantiaaeternilatisaudit  Quasi 
enira  sibilum  tenuis  aurae  percipimus,  cum  saporem 
incircumscriptTverilatis  ccmtcmplatione  subita  sub- 
lililer  degustamus.  Tunc  ergo  verum  est,  quod  de 
Deo  cognoscimus  cum  plene  nos  aliquid  de  illo 
cognoscere  non  posse  sentimus.  Unde  bene  illic 
subditur  :  Quod  cnm  andissel  Elias^  operuU  vuUum 
suum  pallio,  et  egressus  stetit  in  ostio  speluncas  suo!. 
Post  aurx  lentiis  sibilum  vullum  ■  suuin  prophetn 
pallio  operuit;  qiiia  in  ipsa  subtilissima  contempla- 
tione  veriiatis,  quanta  ignorantia  homo  tegalur, 
•gnoscitur.  Vultum  namque  pallio  operire  cst,  ne 
altiora  mens  qu;crere  audeat ,  banc  consideratione 
propria  inflrmilalis  velare,  ut  nequaquam  intelli- 
gentiae  oculos  ultra  se  pnecipitanter  aperiat,  sed  ad 
hoc  quod  appreliendere  non  valeat,  revereiiter  claii- 
dat ;  quia  haec  agens,  in  speluncae  ostio  sletisse  ilc  • 
scriLitur.  Quid  namque  spelunca  nostra  est,  nisi 
corruptionis  haec  babitatio,  in  qua  adhuc  ex  vetti* 
state  retinemur  ?  Et  cum  aliquid  percipere  de  cogni- 
tione  divinitatis  incipimus,  quasi  jam  in  speluncae 
ostio  stamus.  Qiiia  enim  perfecte  progredi  non  pos-« 
tumus  ad  cognitionem  tamen  verilatis  inhiantes, 
jam  aliquid  de  libertatis  auracaptamus.ln  ingressa 
vero  speluncae  stare,  est  represso  nostrae  corruptio- 
nis  obstaculo,  iifcipere  ad  cognitionem  veritatis 
exire.  Unde  et  nube  in  tabernaculo  descendeiitCt 
Israelitae  de  longinquo  cernentes,  in  papilionum 
ostiis  stctisse  memorantur  (Exod.  xxxiii) ;  quia  hi» 
qui  adventum  divinitatis,  id  est  supernae  inspiratio- 
nis  utcunque  conspiciunt,  quasi  jam  ex  habitaculo 
carnis  procedunt. 

Sancta  igitur  Ecclesia,  ut  dictum  est,  auditionero, 
id  est  sancti  Spiritus  adventum  iA  terrore  aodivit ; 
quia  mox  ut  per  apostolorum  pnedicationem  Dei 
voluntatcm  cognovit  ad  contemplandam  cielestium 
bononim  felicilatem  sese  devotissinie  obtulit.  Prae- 
dicatores  ergo  Ecclesi»  sancli  Spiritus  magisterio 
perfecte  instrucli,  et  ad  loleranda  praesentis  mundi 
advcnia  roborati,  Deum  Patrem,  et  Filium,et  Spiri- 
tuin  sanctuin,  sanctam  videlicet  et  individuam  Tri* 
nitatem  concorditer  pnedicant,  et  ad  ipsius  gloriam 
intuendam  mentis  ocul^s  levant.  Quam  praedlcato- 
rum  Bccl^iae  concordiam  bene  Ezechiel  figurate 
ostendit,  cum  de  quatuor  animaliuni  simililudine 
loqaeretur  dicens  : 

(23)  Greg.,  lib.  v  MoraL,  cap.  2G ,  et  Pater.  in 
lib.  III  Reg„  cap.  10. 

m)  Homil.  m  Exech.,  lib.  i,  horo.  3.  Yidc  Patr. 
t.  LXXVI,  coi.  80i;. 


S.  MARTINI  LEGIONENSIS  l«24 

A  «  Similitudo  quatuor  animaiium,  quatuor  facie» 
unit  et  quatuor  pennce  uni,  i  Quid  per  faciem^  ul  alt 
beatus  Gregonus  (24) ,  nisi  notiiia ,  etc,  usque  ad 
Quod  dum  aliis  ab  aliis  datur,  et  ab  auditoribmg 
fides  lenetury  erepta  (25)  mti/iVr,  id  est  sanda  Ecd§'^ 
sia,  sub  creditoris  sui  jam  debito  non  tenelur, 

De  hoc  nimirum  oleo  spirituali  spoiisa,  id  est 
sancta  Ecclesia,  sponsuin.  scilicel  Christum,  laudans 
in  Cantico  amoris,  sic  ait  :  Oleum  effusum  nonun 
tuum ;  ideo  adolescentulcc  diiexerunt  te  (Cant.  i).  (i6) 
Nomen  sponsi  Christos  est,  scd  nomen  sponsi  quasi 
oleumeffunditur;  quia  quicunque  Christiano  noinine 
in  veritate  censcntur,  charitate  sancta  rcplentiir, 
qna  molliuntur,  el  ul  flammas  l>onae  fainae  emittanC 
eadem  charitate  continue  reflciuntur.  Charitate  hac 

^  in  ipsius  Christi  amorem  veheinentius  acccnduntur, 
et  ab  ipso  accipiunt,  quo  ei  aroplius  inhicreant,  quo 
perfunduntur.  Hinc  est  quod  sequitiir :  Ideo  ado^ 
iescentulas  diiexerunt  te,  Quid  enim  per  adolescen- 
tulas,  nisi  sanctae  animae  designantur,  quae  liaplis- 
matis  aqiia  pcr  Spiritum  sanctum  rogeneranCur,  et 
in  novam  Christi  vitam  per  novum  tesiamentum 
transferuntur?  Qua^  propier  olei  infusionem  Cbri* 
sliim  diligunt,  quia  ad  gratiam  vocatae  in  eo  suavita- 
tem  vitae  perpetuae  inveniunt ,  pro  cujus  suavitatis 
dilectione  omnes  mundi  fastus  et  divitias  respuunt. 
Sunt  enim  nonnuUI,  qui  itu  Deum  diligunt  ut  se 
ipsos  contemnant ,  in  inleriora  se  rapiunt,  ut  Deum 
inveniant.  Etquia  Deus  in  supcrflcie  non  jacet,  sub- 

Q  lilissime  cogitationes  suas  cxaminaQt ,  lectionibur 
vacant,  meditationibus  labornnt ,  et  quomodo  Deus 
invcniatur  omnimodis  perquirere  non  cessant.  Ha 
tales  profecto  odoreni  unguentorum  sentiunt »  et 
spirituaiis  olei  infusione  se  injungunl;  quia,  dum 
omnem  putredinem  vitiorum  abjiciunt ,  flores  sibl 
inveniunt ,  quoruin  compositione  suaveolentia  un- 
guenta,  Deo  favenle,'conflciunt,  quibus  etiam  allns 
ad  Dei  cognitionem  atque  amorem  secum  perdo* 
cunt. 

r  Donaria  quippe,  quae  ex  praecepto  Domini  ad  con» 
structionem  tabernacuii  Israeliticus  populus  spon- 
tanea  voluntate  oflerebat «  has  fldelium  roultipiices 
virtiites  praesignal>ant ,  quibus,  cooperante  Spiritos 
sanctigratia,  Ecclesiam  Dei  aedificant  (27).  OITerun* 

^  tur  autem  uno  studio  diversa  donaria  ad  constructio- 
nem  tabcrnaculi,  juxta  quod  scriptum  est  :  Aurmm^ 
scilicet,  argentum^  et  iapides  pretiosos  {Exod.  xxv). 
Praeterea  verobyssum,coccum,  hyacinthumet  pur- 
puraro,  pelles  etiam  arietum  rubricatas,  et  byacin* 
thinas  ,  ligna  imputribilia  «  pilosque  caprarum  nd 
constructionem  ubernaculi,  sed  et  quidquid  in  culta 
et  vestibiis  sacris  necessarium  erat ,  viri  cum  mo« 
lieribus  praebuerunt;  armillas  et  in  anres,annu!os  ei 
dextralia ,  omnc  vas  aureum  in  donaria  Deo  separa- 
tum  est.  Figura  itaque  prioris  tabernacuU  Eceleske 


l'^)  Edit.,  Sareptana. 

|26)  Greg.,  in  hunc  locum. 

27)  Isid.,  Quast  in  Exod.,  c.  86. 


im 


SERMONES.  —  SERM,  XXXIl.  IN  FESTO  S.  SPIRITUS. 


im 


tjpusest.Per  bxc  igitnr  prioris  tabemaculi  munera  A  ipirituales  (/  Petr,  ii),  elc.  Ildec  igitur  oninia  offe- 


signiQcaiitur,  ut  dictum  est,  virtutes  fidelium  ac 
meritorum  dona  quibus  ornatur  sancta  materEccIe- 
sia.  Fidcs  igitur  sanct»  Ecclesiae  auro  comparatur, 
sermo  praedicationis  argento.  Quod  vero  in  oma- 
roento  sive  in  tabernaculo,  quae  necessaria  sunt, 
wi  cum  mulierilms  obtulerunt,  hoc  significat  quia 
intra  saiictam  Ecclesiam  virtutes  perreclorum,  quae 
per  viros  exprimuntur,  et  exigua  infirmoram  ,  id 
esl  subjcctorum  opera,  (|ux  per  niulieres  intimantur 
omnia  suum  locuin  inveniunt,  et  ad  usum  sanctae 
aedificationis  accipiuntur,  Deoque  acceptabilia  sunt. 
Goliatio  vero  ipsa  non  fit  necessitate,  sed  sponte, 
quia  fides  spontanea  est.  Nam  per  armlllas ,  qux 
lacertos  astringunl ,  praepositorum  valide  laboran 


runtur  in  tabernaculo  Dei ,  id  est  in  Ecclesia»  ut 
nullus  desperet  de  salutc. 

Ofiert  super  hoc  alius  aurum,  id  est  sapientiam ; 
alins  argentum,  divinum  scilicet  eloquium;  alius  sep, 
id  est  vocem  prgedicationis.  Fiunt  praeterea  multt 
in  tabemaculo,  mensa  scilicet,  candelabrum,  altare» 
columnae ,  bases » tabulae ,  catbedra  ,  scyphi ,  thnri- 
bula,  phialae,  mortariola ,  emunctoria ,  paxilli,  ten- 
toria  :  quibus  diversitalibus  tota  illius  tabernacnli, 
id  est  Ecclesiae  pulchritudo  distinguitur.  Nani  taber- 
nacu1um,ut  diximus,Ecclesia  est,  in  qua  est  mensa, 
id  est  unitas  fidei,  vel  certe  Scriptura  sancta ,  ex 
qua  fideles  universi  spirituali  cibo  pascuntur.  Can« 
delabrum  vero  com  septem  lucernis  Christum  signi- 


tium  opera  dcmonstrantur;  per  inaures  vero,  sub-  ^  ficatcum  septem  Ecclesiis,  emunctoria  quoque  ejug» 


dilorum  obedientia  exprimitur  ;  per  annulos  sigiia- 
culum  secretorum  mysleriurum  ostenditur.  Unde 
et  qusedam  minus  intelligentibus  occultantes,  quasi 
sub  signaculo  recondunt  Ecclesiae  doctores,  ne 
indignis  quibusque  Dei  sacramenta  revelentur. 
Lsntetur  itaque  vir  ecclesiasticus,  humilis  ac  dis- 
cretus,  et  dicat  :  In  corde  meo  abscontli  eloquia  tua^ 
ut  non  peccem  tibi  (Pial,  cxviii).  Porro  per  dexlralia 
opera  bona  haec,  quae  per  Spiritum  sanctum  fideli- 
bus  conceduntur,  et  per  dexteram  significantnr.  Vas 
nureum  in  donaria  Domini  separatum  divinitatis 
inlelligentia  accipitur,  quae  tanto  ab  inreriorum 
inore  sensuque  disjungitur,  quanto  illis ,  qui  sola, 


hoc  est  geminum  testaroentam,  vetus  scilicet  et 
novum.Columnae  doctores  sancti  sunt  firmitate  fidei 
solidati,  nec  non  et  bases,  id  est  prophetae  siio  fun- 
damine  stracturam  supportantes  Ecclesiae.  Ibi  sunt 
eiiam  tabulae ,  videlicet  apostoli  praedicationis  lati- 
tudine  dilatati.  Sunt  etiam  ibi  tentoria ,  praepositi 
scilicet  et  praedicatores,  qui  contra  hiijus  saeciili 
turbines  laborant.  Ibi  etiam  cathedrae ,  distributio- 
nes  videlicet  donoruro.  Unde  ait  Apostolus  :  Hcbc 
omnia  operatur  unus  atque  idem  Spiritus,  dividens 
$inguH$  prout  vuU  (/  Cor,  xii).  Sunt  etpaxilli,  id 
est  principesEcclesiae,  quibns  pendentomnia  genera 
popnlorum,  qnasi  vasorum.  Scyphi  qaoque ,  id  est 


quae  sunl  aetema,  amant,  copulalur.  Porro  per  hya-  q  eloquia  doctrinae,  sive  sonus  ;  nec  non  et  thuribula 


cinlhum  coelestium  bonorum  spes  designatur ;  per 
purpuram  vero,  craor  vel  passiones  intelliguntur, 
quibus  sancti  martyres  in  ccelesti  palria  coronan- 
tur.  Per  bis  linctum  coccum  charitas  demonstratur 
qua  perfectione  unusquisque  bis  tingitur,  qiiia  Dei 
et  proximi  dilectione  decoratur.  Per  byssum  ,  im- 
maculati  came,  et  incorriipti  roente  signaiitur  et 
splendidissimus  sanctimoniae  candor  ostenditur.Pcr 
pilos  caprarum,  ex  quibus  ciliciorum  asperitas 
texitur,  dura  poenilentium  afflictio  intelligitur. 

Dum  igitur  alii  per  armillas  et  annulos  forte  mys- 
terium  exerccnt ;  alil  per  vas  aureum  praeclaram 
gubtilioremqne  Dei  intelligentiam  tenent ;  alii  per 
hyacinthum  ,  purpuram  et  coccum  audita  coclestia 


virtutes  scilicet  bonorum  operaro ,  vel  orationes 
sanctoram  quibus  odor  suavitatis  ascendit  ad  Do- 
ninum.  Pbialae  quoque ,  apostoli  videllcel  et  docto- 
res  pleni  vitalibus  ac  spiritualibus  aquis.  Ibi  lilia, 
id  est  virginitalis  candor ;  ibi  mortariola,  laboram 
videlicet  passionaroque  tolerantiae,  quibus  mortjfi- 
cantur  pcenitenlinro  merobra.  Haec  quidem  specics 
dispensationesque  donorum  per  Spirituro  sanctum 
fideiibus  divisae  sunt,  ut  in  singulis  distributionibus 
perfectum  Chrisli  tabemaculum ,  id  est  perfeciaiii 
Ecclesiam,  inqua  babitati  scilicet  in  medio  fidelium 
constraatur. 

Procul  dubio  Dei  et  Yirginis  Filins  in  roedJo  Ec- 
clesiae  habitat,  quia  ipse  eain  donis  sancti  Spiritug 


sperare ,  credere  et  amare  designant ;  alii  per  bys-  ^  illuminat,  et  de  camali  conversatione  ereptam  ad 


sum  incorruptioniscarnemoflerunl;  alii  per  capra- 
rum  pilos  deplorant  aspere  quod  libenter  amise- 
runt.  Ecce  tanta  diversitate  operum  unum  efficilur 
tabernacXiIiTin ,  sicut  ex  diverso  pulvere  unus  com- 
pingitur  terrae  globus  infusione  sancti  Spiritus 
irrigatus.  Jam  porro  per  ligna  setim  imputribilia 
omnes  sancti  intelliguntur  mente  et  corpore  incor- 
rupti ,  neque  in  praesenli  neque  in  futuro  saeculo 
pereuntes ,  sed  permanentes  in  aetemum.  Lapides 
quoque  pretiosi  apostolos,  marlyres,  confessores  et 
sacerdotcs  snnt,  atque  omnes  sancii  qnos  etiam  lapt- 
des  vivos  beatus  Pelrus  apostolus  vocat ,  dicens ; 
Fa  tpsi  tanquam  lapides  viti  $uper(edifi€amini  domos 


immutandum  seipsuro  provocat.  Unde  ipse  in  Evan* 
gelio  dicebat  i  Qui  mihi  ministrat  me  $eqiuUur  (Jom. 
xii).  Sequi  enim  imitari  est.  Habitat  ergo  Jesus 
Christus  in  medio  fiddium,  quia  rerera  ipse  est 
ezemplar  omnium  virtatum.  Neoesse  est  itaque,  o 
fratres  dulcissimi,  ut  ab  illo  bene  vivendi  samamus 
exempluro,  qui  peccatam  non  fecit,  et  in  cajus  ore 
non  est  inventum  mendaciuro  (Isa.  liii).  De  qno 
Ezechiel  propheta  cum  similitudinem  quatuor  ani- 
roalium  expriroeret,  figurate  loquens,  ait  : 

Ecce  nubes  magna^  et  ignis  involvens^  et  in  medh 
ejus  similitudo  quatuor  animalium,  et  aspeetu»  komi^ 
ni$  fn  eis  {Ezech,  i).  Quod  beatus  Gregorius  exp^ 


Patbol.  CCVJll. 


S9 


mi  S.  NARTINI  LEGIONCNSIS  1228 

nens»  dicit  (28)  :  Qui$  hoc  loeo  homo  detcrihitur^  A  fralribus,  sicui  pro  electorum  vita  usque  ad  nwrtem 


nlii  ille  de  quo  scriptum  est  :  c  Qui  eum  in  forma 
Dei  essety  non  rapinam  arbilratus  est  esu  se  CBqua- 
lem  Deo;  sed  semelipsum  exinanivit^  formam  servi 
aceipiens,  in  similitudinem  hominum  factus^  et  habitu 
invenlus  ut  homo?{Philipp,  ii.)  i  Quidetiam  per  qua- 
tuor  animalia,  nisi  omnium  perfectorum  numerus  in^ 
teUigilur?  Hccc  itaque  animalia,  id  est  omnes  filii 
Eectesice,  ut  surgere  ad  sanctitalis  virtutem  valeantj 
md  hujus  hominis^  scilicet  Christi,  similitudinem  ten^ 
dunt,  Sancta  enim  animalia  non  essent^  si  hujus  ho- 
minis  similitudinem  non  haberent.  Quidqnid  in  eis 
de  visceribus  pielatis^  quidquidde  mansuetudiiie  spi- 
ritus,  quidquid  de  xelo  rectitudinis^  quidquid  de  cu- 
siodia  humilitatis,  quidquid  de  fervore  eharitatis  est^ 
hoc  ab  ipso  fonte  misericordice,  ab  ipsa  radice  man- 
suetudinis,  ab  ipsa  virtuU  justitice^  ab  ipso  media- 
tore  Dei  et  hominum^  Deo  et  Domino  traxerunt, 
Hujus  se  Iwminis  similitudinem  habere  egregius  prai" 
dicator  ostendit,  dieens  :  €  Imitatores  mei  estote, 
sicut  et  ego  Christi  (/  Cor,  xi).  i  Ad  ejus  etiam  nos 
similitudinem  surgere  admonet,  dicens  :  c  Primrn 
homo  de  terra^  terrenus ;  secundus  de  eo^lo^  cmlestis, 
Sicut  portavimus  imaginem  terreni^  portemus  eliam 
imaginem  ejus^  qui  de  coelo  descendit  (I  Cor,  xv).  i 
Sanctus  enim  quisque  in  tantum  ad  similitudinem 
hujus  hominis  dueitur^  inquantum  vitam  ejusdem  sui 
Redemptoris  imitalur,  Nam  ab  ejus  mandatis  atque 
operibus  discprdare,  quid  est  aliud  quam  a  simililu- 


se  tradidit  auctor  vitce.  Dicatur  ergo  de  emuH»  emi» 
malibust  quod  similitudo  hominis  in  eis  est;  fMta 
quod  sancta^  quod  mira  sunt,  hoc  in  eis  de  sipecie  si" 
militudinis  est^  id  est  de  virtute  imitationis  illius. 
Caput  quippe  omnium  nostrum  Redemptor  no$Ur  est, 
Sic  enim  per  Salomonem  dicitur  :  c  Oeuii  Mpieiilis 
m  capiteejus  {Eccle,  ii).c  Tunc  enim  in  capite  oeuUm 
habemus,  cum  vitam  Redemptoris  tacita  copteiHeue 
aspicimus,  Cum  omnis  nostra  inlentio  in  eju^  limta- 
tione  se  erigit^  si  vias  lucis  aspicere  ocutis  mentis  «e- 
gligit,  statim  clausus  in  tenebras  erroris  cadit,  Ad 
hujus  simililudinem  hominis  surgere  Propheta  festi^ 
nabat^  eum  dicebat :  c  In  mandatis  tuis  exercebor : 
et  considerabo  vias  tuas  (Psal,  cxviii).  » 

(29)  Quid  per  has  vias,  nisi  bumanac  convers»- 
tionis  itinera  videre  contempserat  ?  Ac  si  aperte 
respondeat,  dicens  :  Quae  mea  sunt  jam  vidert 
refugio,  quia  per  imitalionis  tiue  viam  pergere  co»- 
versationis  gressibus  inardesco.  Qui  enim  janf  pra^- 
sentis  inundi  amori  contradicit  exercitatione  conti- 
nua  ad  Redcmptoris  sui  vias  cordis  oculos  objicit, 
ut  mens  prospera  fugiat,  et  ad  adversa  praeparetur, 
nihil  quod  animum  demulcet  appetat,  nibil  quod 
terrere  creditur  pertiinescat.  Moerorem  gaudium 
depulet ,  praesentis  vitae  gaiidia  damna  moerorig 
penset,  abjectionis  detrimenta  non  tiraeat ;  sed  per 
haec  roanentis  gloria^  locum  quaerat.  Has  etenim 
vias  sequentium  se  ocuUs  Veritas  monstrabat,  cum 


dine  illius  longe  recedere  ?  Plangunt  autem  vitam  de*  q  dicebat :  Si  quis  mihi  ministrat,  me  sequatur  (/< 
iinquentium  prcedicatores  sancti^  sicut  de  ipso  nostro 
capite  scriptum  est  :  c  Flevit  Dominus  super  Jeru- 
salem  {Luc,  xix).  >  Gaudent  de  bonis  actibus  subdi- 
torum  et  recte  operantes  diligunt^  sicut  de  Redem- 
ptore  nostro  seriptum  est;  quia^  cum  adolescens 
quidam  diceret :  c  Hcsc  omnia  custodivi  a  juventute 
mea ;  >  magis  dilexit  eum,  dicens  :  c  Yende  omnia^ 
jqwB  haifes^  et  da  pauperibus^  et  habebis  thesaurum 
in  cmlo  :  et  veni^  sequere  me  {\Marc,  x ).  >  Tolerant 
illatas  contumelias  prasdicatores  sancti,  et  nuliam 
jcontumeliam  respondent^  sicut  Redemptor  noster  cum 
ei  dieeretur  :  c  Dcemonium  habes^  i  non  injuriam  red- 
didit^  sed  mansuete  respondit^  dicens  :  c  Ego  dasmo^ 
nium  non  habe0  {/oan,  viii).  >  Fervent  zelo  rectitudi- 
nis  prasdicatores  sancti^  sicut   Redemptor  noster^  D  ctorum  cordibus  incessanter  agitur,  reete  nunc  de 

eis 


xii).  Ad  has  vias  tumenlia  discipulonim  corda  re- 
vocabat,  cum  jam  locum  gloriae  quaererent,  sed 
ejusdem  gloriae  iler  ignorarent,  dicens  :  Potestie 
bibere  calicem^  quem  ego  bibiturus  sum?  (Matlh.  xx.) 
Sessionis  quippe  illius  ceisitudinem  a  dextris  sini- 
strisque  quaesierant;  sed  quantum  esset  angusta 
via  qua  illuc  ascenderent,  ignorabant.  Unde  et  eo- 
rum  mox  oculis  imitandus  passionis  calJx  objicitur, 
ut  videlicet  si  ad  sublimitatis  gaudia  tendere  vel* 
lent,  prius  humilitatis  viam  tenerent. 

(30)  Qui  ergo^  ut  supradictum  (31)  est,  vias  Do^ 
fitfnt  tacitus  in  mente  considerat^  et  sese  in  mandaUs 
itlius  exercere  festinat ,  quid  aliud  in  semetipso^  md 
imaginem  novi  hominis  reformat?  Quod  quia  tn  mii- 


flageilo  de  resticuUs  facto^  vendentes  et  ementes  ejecit 
de  templo^  eathedras  vendentium  columbas  everiitf  et 
nummulariorum  effudit  ms  (Joan,  ii).  In  omne  quod 
fortiter  aguiUf  humiUtalem  tota  intentione  custo^ 
diunt,  sicut  per  Redemptorem  nostrum  dicitur  :  c  Dt- 
scite  a  me  quia  mitis  sttm,  et  humilis  eorde  (Matth. 
Xi),  >  Persecutores  quaque  suos  diligunl  pradicatores 
sancti^  sicut  ipse  auctor  omnium  ac  Redemptor  in 
passione  positus  pro  persecutoribus  cravtt^  dicens  : 
c  PaCer^  ignosce  iUis  :  non  enim  seiuttt  quid  faciunt 
(Luc,  xxiii).  >  Membra  sua  ponunt  in  passione  pro 

Hom.  2  in  Eteeh, 

Gregorii  haec  sunt  etiam ;  sed  in  lib.  ivii 

c.  o. 


(28)! 

(29   ( 

Moral,^ 


animatibus  dicitur  :  c  SimiUludo  hominis  in 
(Euch,  i).>  Sciendum  prceterea^quiapost  hanc  i 
Utudinem,  quce  nunc  in  moribus  tenetur^  quandoque 
ad  simiUtudinem  qlorias  pervenitur,  Hinc  etenim 
Joannes  dicit :  c  fiunc  /S/it  Dei  sumus ;  sed  nondum 
apparuit  quid  erimus  :  scimus  autem  quoniam  cum 
apparuerit,  i  scilicel  Jesus  ChristuSf  c  similes  ei  eri- 
mus  (I  Joan,  iii),  i  videlicet  immortales  et  impassi- 
biies,  Qui  mox  unde  hoe  fieri  valeal,  adjungit^  dieens: 
c  Qttofitam  videbimus  eum  sicuti  est  {ibidjj.  »  Eue 
etenim  Dei  est  cetemum  atque  immortalem  perm^ 

(30)  Rurs.  ex  homil,  in  Exech, 

(31)  Nil  horum  supra  dicta  remanenl. 


iii9 


SERMONES.  —  SERM.  XXXU.  IN  FESTO  S.  SPIRITUS 


I5!30 


nere.  Nam  omne  quod  mutatur,  deiinii  este  quod  A  fulget.  Oleum  autem  quod  de  arboribus  olivarum 

fmtSt-     m§    in^imtmt    ^••m    e—»Mt    Mytaa     /Vj««       FIm     mkMm^    Am»M   M»t  IlAmfniie      !k/1      lllliminoff ■«\nAtVk      lii/«Aa*nn *..••»      awUSIva.: 


fuit^  et  ineipit  e$se  quod  non  fuit,  Dei  vero  esu  e$t 
dissimiliter  nunquam  esse,  Vnde  et  ad  Moysem  dici- 
tur  :  t  Ego  sum  qui  sum  {Exod^  iii).  >  £l  :  f  HtBC 
dices  fHHs  Israel :  Qtu  est  misit  me  ad  vos  {ibid.).  i 
Beatu*  etiam  Jacobus  de  iUo  ait :  «  Apud  quem  non 
est  transmutaiiot  nec  vicissitudinis\obumbratio  {Jac. 
i).  >  Beete  ergo  dicitur  :  c  Simiies  ei  erimus^  quo- 
«tom  Mebimus  eum  sicuti  est;  i  quia  per  hoc  quod 
a$pieiemus  essenliam  illius  naturcBf  a  mutabiUtate 
Hostra  UberaU  figemur  ac  solidabimur  m  ejus  mtef" 
nitate,  Immutabiwmr  quippe  in  Ghriste,  quem  mde- 
bimus;  quia  videndo  vitam^  mmrte  earebimus.  Muta- 
hilitatem  nostram  transcendemus^  videttda  immutabi- 
lUatem,  scilicet  Deunu  Corruptione  nuUa  teuebimur^ 


Dominiis  ad  illuminationem  lucernarum  eibibert 
pra&ceplt,  gratiam  Spiritus  sancti  osiendit,  habeii- 
tem  iii  se  pacem  et  misericordiam  per  SaWatoris 
•dventum»  unde  et  in  cordibus  nostris  lumen  veri- 
Utis  accenditur.  In  ipso  quippe  habitat  omnis  ple- 
nitudo  divinitatis  corporaliter,  ut  ait  Apostolus  (Co- 
loss.  II).  De  cujus  plenitudine  nos  omnes  aecepimus 
gratiam  per  gratiam  {Joan.  i). 

Descendil  ergo  a  Deo  Patre  per  ipsnmt  qui  est 
caput  omnium  fidelium,  Spiritus  santi  gratia  super 
universam  Ecclesiam  gradatim,  sicut  unguentum 
in  eapile^  quod  descendit  in  barbam^  barbam  Aaron^ 
el  a  barba  in  oram  vestimenti  ejus  {Psai.  cxxiii). 
Spirilualiter  nihiiominus  sunt  omnia  isU  inteiil- 


videndo  ineorruptionem.  Erit  autem  tune  simUitudo  ^  i^^^*  ^^^O"  sacerdos  Ckristum  significat,  qui  sei- 

t.^^:^:^    ^»: ?_ •£.... .„•.       n*. .    .     .  nciim    IIaA    PaftVi   wmt^  linm«ni     MAnAwSa     ^AA».m^m^mi.^^^ 


hominis  etxam  in  eorporibus  nostris.  Hine  enim  per 
Paulum  dicilur  :  t  Nostra  conversatio  in  ealis  est. 
Vnde  etidm  Salvatorem  exspectamus  Dominum  no- 
strum  Jesum  Christum,  qui  reformavit  corpus  Mimt- 
litatis  nostrcB,  configuralum  eorpori  claritatis  sum 
{Philip,  iii).  I  Er«fi/  ergo  tunc  eiectorum  corpora 
claritati  Dominici  corporis  configurata,  Qute  etsi 
cequalHatem  gioriai  iUius  non  habeant  per  naturam^ 
similitudinem  tamen  configurationis  ejus  habebunt 
per  graliam.  Quia  itaque  similitudo  vittB  Dei  et  ho- 
minis  Jesu  Christi  nunc  in  moribus  trahitur  electo^ 
rum,  et  in  resurrectione  sequetur  similitudo  cetermtM" 
tis  in  menle,  c  quoniam  videbimus  eum  sieuti  est;  > 
et  quia  simililudinem  quoque  illius  etiam  corpora  p 
nostra  percipient  in  eonfiguratione ;  dieatur  recte  de 
eanctis  animalibus^  scUicet  de  omnibus  Eccksice 
sanclis  prasdicatoribus,  quia  c  simHUudo  hominis,  > 
mdelicet  Jesu  Christi  est  c  tii  eis.  i  Ipse  ergo,  ut  s«- 
pradictum  est,  exemplar  omnium  virtutum;  ipse  to^ 
iius  Eccksim  caput,  et  lumen  verum.  Ipse  Eeclesiam 
suam  Spiritu  sancto  a  seet  a  Patre  procedente  t7/«- 
miiia^-  ipse  portat,  atque  gnbernat. 

Candelabrum  enim  septem  ramorum»  nt  Jam  di« 
clum  est,  quod  Deus  per  Moysem  in  labemaculo 
fieri  ex  auro  purissimo  praecipiebat ;  hunc  venim 
Deum  et  hominem  Jesum  Ghristum  septiformem 
Ecclesiam  evangelica  doctrina  illuminantem  pr«A- 
gurabal  (32).  Per  candelabrum  itaque  septem  ra 


psum  Deo  Pairi  pro  humani  generis  redempiione 
in  odorem  suavitalis  obUiBl ;  qui  semel  in  Saneta 
sandomm  proprio  sanguine  introivit ;  qui  victiina 
el  sacerdos  fuil ;  qui  cum  in  mundo  non  invenirel 
mundum,  quod  offerrel,  seipsum  obtulil;  qui  loliu& 
Ecclesiae  esl  capul  ei  judex.  In  capite  igitur  Ec- 
desiae,  id  esl  in  Chrislo,  esl  unguentum  Spiritus 
sancli ;  ^ta  tn  eo  habitat  omnis  plenitudo  divinitatis 
eorporaiiter  {Caloss.  ii),  cui  non  esl  datus  Spiritus 
ad  mensuram  {Joan.  iii).  A.  capite  ergo  Christo 
ascendeule  ad  coelos  venit  Spiritus  sanctus  in  bar- 
bam  ejus,  in  viros  scilicel  fortes  et  strenuos,  el  ad 
bene  operandum  devotos,  id  esi  in  apostolos  el  in 
caeleros,  qui  cum  ipsis  eranl,  quos  barba  significai, 
q»  esl  indicium  virilis  sexus.  Ideoque»  cum  ali* 
quem  fortero  describimus,  barbatum  esse  dicimus. 
Descendilergo  unguenlum,  id  est  Spiritus  sanclus, 
posl  ascensionem  Domini,  primo  a  capite  in  bar- 
bam,  id  esl  in  apostolos  el  In  alios,  qui  primos 
persecutoram  impelus  sustinueranl ;  sed  ejusdem 
Spiritus  sancli  virlute  vinci  non  potuerani,  el  ab 
iliis  descendil  in  oram  vestimenti  ejus.  YestisCbri- 
sli  esl  Ecclesia,  quae  est  sine  macula  el  raga.  Ora 
veslis  finis  esl,  in  qua  vestis  perficitur.  Hi  sunl 
perfecti  in  Ecclesia,  qul  unanimiter  el  concorditer 
vivunl,  ei  Christi  legem  impienl.  Unde  esl  illud : 
Alier  alterius  onera  portate^  et  sie  adimplebitis  legem 
Christi  {Galat.  vi).  Yei  ora,  ad  quam  descendit  un- 


morum  ipsum  intelligimus  Dei  ac  Virginis  Filitim  0  guenlum  Spiritus  sancii,  non  illa  accipitur,  quae 

eAwfAvm    1i*Ay»lA0iAa    tf»A««<k«k«MM.      .«i..A^    ..^-.air^— I- Afit    in     1o#Aa>SKne     «TAaiiA        ma<I      ^» 'm   AAak..«    ..^o»!^     ^^'* 


septem  Ecclesias  gestantem»  quas  septiformis  gra 
lia  illustrat  Spiritus  sancti  splendore  micante.  Ideo 
septem  Ecclesias  dicirous,  cum  una  sil  sancta  ca- 
lliolica,  id  est  universalis  Ecclesia,  ut  eam  septi- 
formi  Spirilu  designemiis  plenam.  Huic  candelabro 
fiunt  emunctoria,  quae  in  iege  forcipes  nuncupan- 
lor.  Et  haec  quidem  erounctoria  duo  teslamenta 
interpretantur,  quibus  peccata  purgantur,  quaeque 
inter  se  sancti  Spiritus  unione  sociautur.  Extra 
velum  autem  testimonii,  quod  oppansum  est,  can- 
delabram  ardere  praecipitur ;  quia  sine  ullo  veleris 
tetlamenti  velainine  Spiritus  saneii  veritas  jam 


(32)  Isid.,  Qutest.  in  Exod.^  c.  49. 


esl  in  laleribus  vesiis,  sed  quae  caput  vestis  est. 
Tales  sunt,  qui  unanimiler  et  concorditer  habilanl 
in  domo  Dei.  Sicut  enim  per  istas  superiores  ve- 
stimenti  oras  intral  caput  hominis,  ul  se  veslial, 
sic  per  fraternam  ac  spirilualem  concordiam  inlral 
Christus,  ut  ab  Ecclesia  vestiatur.  Usde  Isaias  ei- 
dem  Deo  el  homini  Jesu  Christo  loquitur,  dicens : 
Omnibus  his,  id  est  omnibus  fidellbus,  velut  oma" 
mento  veslieris  {Isa.  xlix).  Vei  per  oram,  qiiae  esl 
finis  vestis,  intelllgnnlur  sancti,  qui  eranl  in  ni>- 
vissimis  temporibus  Ecclesiae,  super  quos  DeHH 
auxiiium  el  mltericordiam  suam  effkinde|»  ne  ab 


1231  S.  MAHTINI  LEGIONENSIS  mi 

Anlichristo  vincantur.  De  pleniludine  ergo  divini-  A  Ascendat  ergo  ad  consilium,  ut  providenio  pnrani- 
talis,  quae  in  Clinslo  babilat  corporaliter,  nos  oni- 


nes  accepimus,  et  in  lumine  ipsius,  qni  vere  can- 
delabrom  Ecclesise  est,  iumen  videmus,  quo  ad  c(B- 
iestem  patriam  pervenire,  ipso  adjuvante,  credimus. 
Memo  etiam  pervenire  potest  ad  Palrem,  nec  ad 
spiritualis  vitai  perfectionem,  nisi  per  ipsum ;  quia 
revera  coelestis  patriae  ipse  est  ostium. 

Undc  Ezechiel  prophela  in  visione  sua  figurate 
loquens,  ait :  Septem  groduum  erat  ascensus  portiB, 
et  vestibulum  ante  eam  (Exech.  xl).  Quem  beatus 
Gregorius  versiculum  exponens,  ait  (35) :  Septem 
gradibus  ad  portam  ascenditur,  quia  sancti  Spiritus 
tepti[ormem  gratiam  Isaias  in  ipso  nostro  capite 
Jesu  ChristOt  vel  in  ejus  corpore,  quod  nos  sumus^ 
enumerans^  dieit:  i  Requiescet  super  eum  spiritus 
tapientian  et  intellectuSy  spiritusconsilii  et  fortitudi- 
niSf  spiritus  scienticB  et  pielatis^  et  replebit  eum  spi" 
fitus  timoris  Domini  (Isa,  xi).  i  Quos  gradus^  de  cce- 
lestibus  loquens,  descendendo  magis  quam  ascendeiido 
enumeravit,  videlicet  sapientiam,  inteUeetum,  consi- 
liumt  fortitudinemt  scientiamt  pietatem  et  timorem, 
Et  cum  scriptum  sit :  c  Initium  sapkntias  limor  Do^ 
mini  (Psal,  cx) ,  i  constat  procul  dubio^  quia  a  ft- 
more  ad  sapientiam  ascendunty  non  autem  a  sapientia 
ad  timorem  redilur ;  quia  nimirum  perfectam  habel 
sapientiam  charitas,  sicut  scriptum  e$t :  t  Perfecia 
eharitas  foras mittit  limorem  (IJoan.  !▼).  i  Propheta 
ergo  quia  de  ettiestibus  ad  ima  ioquebatur^  incipit 


B 


niat  omne  quod  agere  fortiter  polest.  Sed  eondlium 
esse  non  potestf  si  intellectus  deest;  quia  qui  non 
intelUgit  malum  quod  agenlem  gravat,  quomodo  po- 
test  bonum  solidare:  quod  adjuvat?  Itaque  a  conn- 
lio  ascendamus  ad  intelteclum.  Sed  quid  si  tiile/lt- 
ctus  magno  quidem  acumine  vigilet,  et  moderari  se 
nesciat  per  eharitatem  ?  Ab  intellectu  ergo  nuenda- 
tur  ad  sapientiamt  ui  hoc  quod  acute  intetleetus 
invenit^  sapientia  mature  disponat.  Quia  igitur  per 
timorem  surgimus  ad  pietatem,  per  pieiatem  od 
sdentiam  dudmur,  per  scientiam  ad  fortitudinem 
roboramur,  per  fortitudinem  ad  consilium  tendimus^ 
per  eonsiiium  in  inteilectu  proficimus,  per  inteUectum 
ad  maturitatem  sapientice  pervenimus  ;  septem  ffo- 
dibus  ad  portam  ascendimus,  per  quam  nobis  Mus 
vitas  spiritualis  aperitur, 

Bene  autem  dicitur^  quia  vestibulum  erai  ante  por* 
tam ;  quia  nisi  pritts  humiUtatem  habturit^  ad  hos 
gradus  tpiritualis  vitai  non  ascendit,  sieut  uriptum 
est:  c  Super  quem  requiescet  Spiritus  metss^  nisi  ti- 
per  humilemf  et  quietum,  et  trementem  sermones 
meos  ?  (Isa.  lxvi.)  i  De  quo  per  Psalmistmm  dieitur: 
c  Beatus  vir  cujus  est  auxUium  abs  le ;  mscensiones 
in  corde  suo  disposuit  in  valle  laerymarum  {Psal, 
Lxixiii).  I  Sancti  viri  quanto  magis  se  exterius  de- 
spiciendo  dejieiunt,  tanto  amplius  tnteriue  revelatio- 
num  eontempiatione  paseuntur.  Quo»  enim  exterius 
in  fUtu  continet  convalUs  humilitatis^  eos  interhu 


magis  a  sapientia  et  descendit  ad  timorem-  Sed  nos,  q  sublevat  ascensus  contemplationis.  ConvaUis  quippe 


qui  a  terrenis  ad  caslestia  tendimus,  eosdem  gradus 
asundendo  numeramus,  ut  a  timore  ad  sapientiam 
pervenire  valeamus,  In  mente  etenim  nostra  primus 
ascensionis  gradus  est  timor  Domini ;  secundus  pie- 
tas ;  tertius  scientia  ;  quartus  fortitudo ;  quintus  eon- 
siltum ;  sextus  inteUeetus  ;  septimus  sapientia.  Eit 
enim  timor  Domini  in  mente ;  sed  qualis  iste  timor 
est,  si  cum  eo  vietas  non  est  ?  Qui  enim  misereri 
proximo  ignoratf  qui  compati  ^tu  tribulationi  dissi- 
mulat ,  hujus  timor  ante  omuipotentis  Dei  oculos 
nuUus  estt  quia  non  stiblevatur  ad  pietatem.  Sed 
saspe  pietas  per  inordinatam  misericordiam  errare  SO' 
lett  si  fortasu  pepercerit^  quce  pareenda  non  suni, 
Peecata  enim^  qum  feriri  gehennas  ignibus  possunt^ 
discipUnw  sunt  verbere  corrigenda ;  quia  inordinata  D  ascenderunt  in  conspectu  Dei  (Act.  i^).  >  Si  enim  ve- 


humiUs  locus  est,  Et  peecator  quisque  dum  re  kum- 
Uter  in  laerymis  afiigit^  per  asceusum  uirtutum  tn 
corde  proficit.  Qui  rursus  ait:  tEmittit  fontes  iu 
convalUbus  (PsaL  ciii);  i  quia  omnipoteng  Dene  dmm 
spiritualis  gralies  humiUbus  prcsstai. 

Potest  quoque  per  vestibulum  fides  inUUiqi.  Ipsa 
quippe  est  angulus  et  porta ;  quia  prius  ed  fUUm  w- 
titmiis,  et  postmodum  per  spirituaUum  donormm  fr«- 
dus  ccelestis  vitce  aditum  inlramus.  Non  enim  virfs- 
tibus  venitur  ad  fidem^  sed  fide  pertingiinr  md  ffirfiH 
tes.  CortteUus  enim  centurio  cujus  eleemospsm  al# 
baptismum,  angeb  teste^  laudatee  «iml,  sum  operikm 
venit  ad  fidem^  sed  fide  venit  ad  opera.  Nnm  ei  per 
angelum  dicitur :  c  Orationes  twe    e% 


pietas  cum  temporaUter  parctl,  ad  fftemum  suppU- 
cium  pertrahit.  Vt  ergo  vera  et  ordinata  sit  pietas^ 
ad  gradum  est  alium  sublevanda,  id  est  ad  scieth- 
Itam,  ut  sciai  ul  quid  ex  justitia  puniat,  vel  quid 
ex  pietate  dimittat.  Sed  quid  si  sciai  quid  agere  quis 
jdebeat^  virtutem  vero  agendi  non  habeat  ?  Scientia 
ergo  nostra  crescat  ad  fortitudinem^  ut  cum  videril 
quid  agendum  stl,  hoc  ogere  per  mentis  fortitudinem 
possitf  ne  timore  trepidet^  et  pavore  coUapsa  non 
jtaieat  bcma  iefmtdere^  quet  setttit.  Sed  setpe  forti' 
tudo  si  improvida  fuerit^  et  minus  conira  vitia  eir^ 
eunupeetUt  ittsa  sui  prassumptione  ineassum  iendit. 

(33)  Uoiu.  19  tft  Exech. 


rum  Deum  anU  baptismum  non  crediderat^  quen 
orabat?  Vel  quomodo  hunc  omnipotene  Deue  exen- 
dierat^  si  non  ab  ipso  se  in  bonis  profiei  petebatf 
Sciebat  igitur  Creatorem  omnium  Deum;  sed  qme 
ejus  omnipotens  FiUus  incarnatus  esset  ignoreibei. 
Neque  enim  poterat  bona  agere,  nisi  ante  credi^ 
set.  Scriptum  namque  est :  c  Sine  fide  impoesihHe  eU 
placere  Deo  (Bebr.  xi).  i  Fidem  ergo  habuit  esq» 
operationes  et  eleemosynw  Deo  plaeere  potmermd. 
Bona  auUm.  actione  promeruU^  %t  JDesm  perfeek 
cognosceret^  el  Incarnationis  ejus  mffsterimm  erede' 
rei.quatenu^adsacratnenta  baptiimaiie  jp^rmniieL 


im  SCRMONES.  -  SERM.  XXXH.  IN  FESTO  S.  SPIRITUS.  fi3A 

Adkuc  loqtiente  Petro;  et  praedicante  eidem  Cor-  A  facerent,  sed  dehis,  quae  inale  egerant»  increpabat. 


nelio  el  omnibus  qui  cum  eo  erant  mysterium  In- 
carnationis  Christi,  cecidit  Spiritu$  eanctui  super 
omnes  qui  audiebant  verbum  (Act  x),  el  loqueban- 
tur  iinguis  et  prophetabant.  Rectein  hoc  locoCor- 
nelius  vir  religiosua  ac  Deum  timens,  pro  se  et  pro 
omnibus,  quos  ipse  ad  audiendum  Deiverbum  con- 
vocaverat,  imo  etiam  in  persona  omnium  gentilium 
dicere  potest,  quod  spoiisa  in  Cantico  spiriUialis 
amoris  Christo  loquitur,  dicens  :  Trahe  me  po$t  te ; 
curremu$  ln  odorem  unguentorum  tuorum  (Cant,  i). 
Ipse  quippe,  ul  dictum  est,  orabat,  et  bonis  operi- 
bus  insudabat,  sed  tamen  ignoranli»  tenebris  pres- 
8US  torpebat,  dum  veram  lucem,  quae  Christus  est, 
ignorabat.  At  postquam  Deus  qui  neminem  vuU 


dicens :  Je$um  Naxarenum^  virum  approbatum  a  Deo 
in  ooMs,  tirtutibu$^  et  prodigii$^  et  $igni$^  quiB  fecit 
per  Ulum  Deu$  in  medio  veetri^  $icul  vo$  $citi$  :  hunc 
definito  con$ilio  et  pne$cientia  Dei  Patri$  traditum^ 
per  manu$  iniguorum  aflligentee  int£remi$ti$  :  quem 
Deu$  $u$citavitt  $oluti$  doloribu$  inferni  (Act.  ii). 
Idcirco  illos  videlicet  aspere  increpabat,  ut  crudeli- 
talis  suae  cognitione  destructi,  aedificationem  sanclao  , 
praedicationiSf  quanto  aniie  quaererent,  tanlo  ulili-  . 
ter  audirent.  Unde  illico  responderuut :  Quid  ergo  fa^ , 
ciemue^  viri  fratre$  f  Quibus  mox  dicitur  :  Agitepoe^ 
nitentiam^  et  baptizetur  unu$qui$que  ve$trum  in  no- 
mine  Domini  no$tri  Jesu  ChriMi  {ibid.),  Quae  aedift- 
cationis  verba  proHecto  contemnerent,  nisi  prius  sa- 


perire,  sed  omnes  homines  ad  agnitionem  veritatis     lubriter  ruinam  suae  destructionis  audissent.  Ad  hoc 


veiiire  (/  Tim.  ii),  illius  mentem  Spiritu  sancto  ii- 
Imninavit ;  vinculo  charitatis  illum  posl  se  traxit. 
Unclione  igitur  sancti  Spiritus  mentem  ipsius  pe- 
runxit,  el  ad  contemplandum  seipsum,  expulsis  te- 
nebris,  cordis  oculis  illuminavit  (54).  Nemo  ilaque 
currit,  si  non  trahitur ;  quia  quem  divina  gratia 
non  adjuvat,  molesiia  ignorantiae  vel  corruptionis 
gravatur.  Ciirremtfs,  inquit,  iit  odorem  unguentorum 
tuorum  (Cant.  i).  Gratia  quoque  divina  nospraeve- 
nit,  et  iiitemorura  bonorum  dulcedinem  nobis 
ostendens,  de  exterioribus  nos  compungit,  moxque 
in  illa  spiritualia  transiens  animus,  prae  eorum 
dulcedine  ac  diJectione  temporalia  cuncta  vilipen- 


igitur  de  illorum  cordibus  crudelitatem  simul  et  in- 
fidelitatem  eradicabat,  ut  in  eis  sanctae  Trinitatis 
fidein  plantare  posset.  Dicturus  baptisma,  praeniisit 
poenitentiae  lamenta,  ut  prius  se  aqua  suae  compun- 
ctionis  infunderent,  et  postmodum  sacramento  ba* 
ptismatis  lavarent.  Praedicante  Pelro,  iilorum  corda 
Spiritus  sancti  gratia  illustravit ,  ut  de  praeteritis 
petcatis  poenitentiam  agerent ,  et  sancta»  Trinitatis 
fidem  devota  mente  susciperent. 

Unde  Ezechiel  propheta  typice  loquens,  ait :  Si- 
militudo  quaiuor  animalium  a$pectu$  eorum  qua$i 
cnrbonum  igm$  ardentium ,  et  qua$i  a$pectu$  lampa- 
daruwi  erat   {Etech,  i).  Per  qualuor  animalia,  ut, 


dit.  Iste  ergo  quia  trahitur,  currit ;  quia  vinculum  ^  soepe  dictum  est,  omnes  sancti  novi  ac  veteris  tes 


amoris  libenter  sequens,  divinae  gratiae  roboratus 
amore,  sine  gravedine  obsucula  omnia  transit. 
Nec  mirum  cum  unguentornin  odorem  sequatur, 
currit ;  quia,  cum  spiritualiiim  donorum  suavitas 
sentitur,  quid  est  in  hac  temporali  vita,  cujus  de- 
siderio  anima  saucta  spousa  Christi,  ne  in  illa  pro- 
peret,  teneatur?  Ibi  quippe  lenitate  unguenloruin 
gaudel,  et  dum  naribus  discretionis  spirat,  chari- 
las  sibi  suaviter  olet.  Hinc  est  quod  a  singulari 
numero  ad  pluralem  transit,  dum  dicit:  CurremtK 
in  odorem  unguentorum  tuorum,  In  odorem  quoque 
Christi  universa  currit  Ecclesia,  qiiia  illius  doctri- 
nam  sequitur,  summoque  desiderio  ad  ipsum  per- 
venire  desiderat. 


tamenti  praedicatores  intelliguntur.  (36)  Quia  ergo 
sancti  viri  quosdam  juxta  se  positos ,  quasi  Un- 
gendo,  ad  amorero  ccelestis  patriae  accendunt,  car- 
bones  sunt;  cum  vero  qnibusdam  longe  positis  lu- 
cent,  eorum  itineri,  ne  in  |ieccati  sui  tenebras  eor- 
ruant,  lampades  fiunt.  Qui  in  occulto  bene  vivit , 
si  alieno  profectui  minime  proficit,  carbo  est ;  qui 
vero  imitatione  sanctitalis  positus,  lumen  ex  se  re- 
ctitudinis  multis  demonstrat ,  lampas  est ;  quia  el 
siLi  ardet,  et  aliis  lucet. 

Sequitur :  Et  hac  erat  vi$io  di$curren$  in  medio 
antma/ittm,  videlicet,  $plendor  igni$y  ei  de  igne  ful-' 
gur  egredien$,  Splendor  igni$,  et  de  igne  fulgur  egre- 
dien$^  in  medio  animaliumdiscurrere  videtur;  quia. 


Nolandum  praeterea,  fratres  charissimi,  quia  for-  |.  nisi  ab  igne  veritatis  pennata   illa  animalia,  id  esl 


mam  praedicationis  quam  Deus  Jeremiae  prophetae 
ostendit,  hanc  beatus  Petrus  apostolus  in  initio 
sanctx  Ecclesiae  tenuit.  Ait  enim  Doniinus  ad  Jere- 
miam :  Con$tilui  te  $uper  gente$,  et  $uper  regna^  ut 
eveUa$y  et  de$trua$t  et  di$perda$,  et  di$$ipe$,  elwdi-' 
fice$,  et  plante$  (Jer,  i).  (55)  Quia,  nisi  prius  per- 
versa  destrueret,  aedificare  utiliter  recta  non  pos« 
set ;  nisi  enim  a  suorum  auditorum  cordlbus  spinas 
pravae  voluntatis  evelleret ,  nimirum  fruslra  in  eis 
sinctae  praedicationis  verba  plantaret.  Hinc  est  quod 
beatus  Petrus  prius  evellit,  ut  postmodum  constru- 
eret,  cum  nequaquam  Judaeos  monebat  quid  jam 

(54)  Gregor.,  in  hunc  loc.  Cant. 

(55)  Greg.,  Reg.  Pa$tor.,  part.  iii,  cap.  35. 


sancti  prxdicatores,  calorem  susciperent ,  ipsa  in 
carbonum  alque  lampadarum  simililudine  non  ar- 
derent.  Ignis  enim  noniine  sanctus  Spiritus  signari 
solet,  sicut  in  bac  solemnitate  Lucas  evangelista  te- 
statur :  Et  apparuerunt  itU$  dkpertitce  tingues  fan- 
quam  igni$,  $editque  $upra  $inguto$  eorum  (Act.  ii). 
Cum  enim  carnalis  niens  Spirilum  saiictum  acci- 
pit,  spirituali  amore  succensa,  malum  plangit,  quod 
Xecit ;  et  terra  ardet  quando,  accusante  se  conscien- 
tia,  cor  peccaloris  uritur  atque  in  dolore  pcenitentiae 
creinatur.  Hinc  rursus  scriptum  est :  Deu$  tuu$,  o 
J$rael,  igni$  con$umen$  est  (Deut.  iv).  Idcirco  Crea* 
(56)  Greg.,  liom.  5  in  Ezech. 


It» 


S.  MARTINI  LEGIONElNSIS 


Ii55 


tor  nf»6ter  igais  consumeiis  dicitur ,  quia  roentem,  A  poenitentiam  egerunti  et  Idem  QcTota  nienle  smee- 
quaiii  repleverit»  a  ^eccatorum  rubigine  mundam     perunl. 


reddit.  Sanctus  ergo  Spiritus  in  medio  animalium 
splendor  ignis,  et  de  igne  ruigur  egrediens  discur- 
rere  dicilur,  quia  universam  Ecdesiam  replens,  in 
e*6!Ctorum  cordibus,  ex  ipso  flammas  amoris  proji* 
cit,  ut  cor  timore  per  terrorem  fenat,  et  ad  suum 
aniorem  corda  torpentia  accendat.  Sed  quia  san- 
ctus  Spiritus  Deus  ante  saecula  Patri  et  Filio  est 
coaetemus,  quaerendum  nobis  est ,  cur  discurrere 
dicatur.  Omnis  etenim  qui  discurrit ,  accedit  ad  lO' 
cum,  in  quo  non  fuit,  et  eum  deserit,  in  quo  fuit. 
Qua  igitur  ratione  discurrere  Spiritum  dicamos, 
duin  cuncta  intra  ipsum  sinl ,  et  locus  nusquam  sit 
ubi  non  sit  ?,Sicut  scriplum  est :  SpirUui  Damini 


Potest  eliara  in  hoc  loco  intelligi,  quod  alias  seri* 
ptum  est .  Tkrtmui  tjus  flamma  ignit;  roim  ^jm 
igni$  accemui  {Dan.  vii).  Hi  eniin,  qui  animaruns 
custodes  sunt,  et  pascendi  gregis  curam  suscepe- 
nint,  mutare  loca  minime  permittunlur;  sed  qui 
uno  loco  positi  diviniutis  in  se  pratsentiam  por- 
tant  et  ardent,  tbronus  Dei  et  flamma  igms  diciiii- 
tur ;  ipsi  videlicet  sunl  thronus  Dei ,  anNm  Dei  el 
proximi  accensi.  Hi  autem ,  qui  aroore  DoBini  i» 
praedicatione  discurrunt ,  rol»  ejus  et  ignis  ardens 
sunt ;  quia  cum  ejus  desiderio  per  varia  loca  discar- 
runt,  unde  ipsi  ardent,  et  alios  accendunt 

Potest  tamen  discursus  atque  mobilitas  Spiriliis 


rqtlevit  arbem  terrarum  {Sap.  i).  Et  tamen  cuni  laus  ^  requisitione  alterius  eonsiderationis   intelligi.  h 

sanctomm  quippe  cordibus  iuxta  qvasdam  viriates 
seniper  permanet,  juxta  quasdam  vero  recesturua 
venii,  et  venlurus  recedit.  In  ftde  etenim,  spe  atqoe 
charitate,  et  in  bonis  aliis,  sine  quibus  ad  eoelesiem 
palriam  non  potest  perveniri,  sicul  est  humililas» 
chariUs,  juslitia  alque  misericordia»  pcrfeclorum 
corda  non  deserit.  In  prophetiae  vero  virtute,  fa- 
cundia,  miraculorum  exhibitione  electis  suis  aii-^ 
quando  Spiritus  sanclus  adest,  aliquando  se  sob- 
irahit.  Ailest  ut  elevenlur,  et  semelipsum  snbtra- 
hit  ut  humilientur ;  adesl  ut  eos  ostensa  virluteglo- 
rificet,  recedit  ut  semetipsos  subtracta  ejus  viriuie 
cognoscant ;  adest  ut  ostendat  quid  per  ipsum  sinl^ 


sapientiae  describeretur,  adjunctum  est :  E$t  enhn 
in  Hla  spiritus  intelleetui,  multiptex,  s«^(i7if ,  mobilis 
{Sap,  vii).  Et  paulo  post :  Humanus,  stabilis  {ibid.). 
lii  quibus  rursum  verbis  magna  nobis  quasstio  ori- 
tur»  cur  iste  Spiritus,  qui  implet  omnia,  simul  mo- 
Lilis  et  stabilis  dicatur?  Sed  si  ad  usuni.consuelu- 
dinis  humanae  recurrimus,  sensum  citius  loquenlis 
invenimus.  Homo  quippe,  qui  in  ea  regione,  in  qua 
est,  ubique  discurrit,  procul  dubio  ubique  obviam 
venii,  ct  repente  ubi  non  credilur ,  inveuitur.  Om- 
nipotens  ergo  Spiritus  ut  ubique  praesentia  stgnare- 
tur,  et  stabilis  dicitur  simul  et  mobilis.  Stabilis, 
quia  per  naturam  omnia  conlinet ;  mobilis  autem» 


quia  ublque  etiam  nescientibus  occurrit.  Teneas  q  recedit  ut  patefaciat  quid  vel  quales  remaneant  sine 


ergo  omnia,  stabilis ;  praesentem  se  omnibus  exhi* 
bens»  mobilis  appellatur. 

Splendor  itaque  t^nta,  et  de  igne  fulgur  egrediens 
inter  pennata  animalia  discurrit;  quia  Spiritus 
sanctus  simul  singulis,  omnibusque  electis,  et  ma- 
xime  apostolis  et  evangelistis,  cunctisque  Ecclesiae 
doctoribus  specialius  praesto  flt,  el  incendit  quos 
Gontigerit,  et  illuminat  quos  incenderil,  ut  post  fri» 
giis  pristinum  accensi  ardeant,  et  per  ignem  amo*> 
ris,  quem  acceperint,  flammas  exemplorum  bopo- 
rum  reddant.  Fuigur  quippe  de  hoc  igne  egrediens 
torpentes  perculit  mentes,  easque  percutiendo  ex- 
citat  et  inflammat,  ut  post  amorem  illius  ardentes 
pariter  et  lucentes  ad  bene  operandum  currant. 


ipso.  In  his  itaque  virtutibus,  sine  quibus  ad  vitam 
mininie  perveniiur,  Spiriius  sanctus  in  dectorum 
suorum  cordibus  permanet ;  in  his  vero  per  quas 
sanctitatis  vlrtus  ostenditur,  aliquando  ini$ericordi« 
ter  praesto  est ,  aliquando  misericorditer  recediu 
Discurrens  ergo  el  mobilis  Spirilus  dicitur ;  qaia  in 
signis  atque  virtutibus  juxta  uniuscujusque  votum 
continue  non  habetur.  Bene  autem  inlra  sancu  ani- 
malia  discurrere  perhibetur.  Discursus  quippe  ad 
celeritatem  pertinet.  Inter  perfectos  autem  SpiriUis 
sanctus  discurrit,  quia  etsi  ab  eorum  cordibus  ad 
modicum  recesscrit,  citius  redit.  Splendor  itaquo 
ignis,  et  de  igne  fulgur  egrediens  in  medio  anima- 
lium  discurrit;  quia  Spiritus  sanctussuper  aposlo- 


Splendor  hiyus  ignis,  et  de  igue  fulgur  egrediens  ^  (os  in  spe^ie  ignis  descendens,  eos»  ut  dictum  est. 


inter  pennata  aniinalia,  scilicet  inter  sanctos  apo* 
stolos,  discurrens,  illos  pariter  ardenles  et  lucenteg 
reddidil,  et  ad  praedicandum  fortes  exhibuit.  Quo 
igne  niagnum  iilud  pennatum  animal,  sciiicet  Petrus 
apostolus,  ardens  et  lucens ,  Judaeos  de  commisso 
sacrilegio»  id  est  de  Christi  pas&ione  dure  incre* 
pans,  ut  fulgur  terrebat ;  igne  chariiatis  ardens,  ad 
jMBnitcntiam  provocabat,  eisque  de  Dei  bonitate,  ut 
supradictum  est,  spem  veniae  promittebat,  dicens  : 
PcBnilemini  et  baptizetur  unusquisque  vestrum^  ut  de^ 
leantur  vestra  peccata  {Act.  iii).  Ipsi  vero  ejusdem 
sancii  Spiritus  igne  succensi  et  fulgure  percussi» 
quotquot  erant   praedeslinati  ad  aeternam  vitami 


amore  spirituali  incendit,  et  virtute  simol  opera- 
tionis  et  doctrina  veritatis  illuminavii.  Repleli 
Spiritu  sancto  ,  juxla  se  positos ,  ul  ad  amore» 
cielestis  patriae  surgerent,  praedicando  succendetnnt, 
et  loiige  posiVis  per  bonorum  operum  exempla  la- 
cebant. 

Super  eos  igitur  Spiritus  sanctus  in  linguis  ignds 
apparuit,  omniumque  linguarum  eis  scientiam  de- 
dit.  Quid  ergo  hoc  miraculo  designatur ,  nisi  quod 
sancta  Ecclesia  eodem  Spiritu  repleta ,  omnium 
gentium  erat  voce  locutura?  Qui  contra  Deum  iar» 
rem  Babylonise  aedificari  crmati  sunt,  communibneoi 
unius  linguae  perdideruut.  (iis  vero  qui  Deum  hmni- 


1257  •  SERMONES.  —  SERM.  XXXIl. 

liter  metuebant,  omnes  lingnae  unitae  sunt.  fforuro  A 
rrgo  humititas  virtutem  merult,  ilionim  superbia 
confusionem. 

(37)  Sed  quaerendum  nobis  est»  cor  Spiritus  san- 
ctus  Patri  et  Filio  coaetemus  in  igne  apparuit ;  cur 
in  igne  simul  et  linguis  ;  cur  aliquando  vero  in  co- 
lumba,  aliquando  vero  in  igne  monstratur ,  cur  su- 
per  unigenitum  Dei  Filium  apparuit  in  columbse  spe« 
cie»  super  discipulos  autem  in  igne :  ita  ut  neque 
super  Dominum  veniret  in  igne,  neque  super  disci* 
pulos  monstrareiur  in  columba.  Quatuor  igitur 
haec»  quae  proposuimus,  Deo  juvante,  necesse  est 
ut  solvamus.  Patri  namque  et  Filio  coseternus  Spi- 
ritus  sanctus  in  igne  monstralur ;  quia  incorporeus, 
et  ineiTabiiis  atque  invisibilis  ignis  est  Deus,  Paulo 
attestante ,  qui  ait :  Deus  noster  igni$  conimmen$  ^ 
est  (Hebr.  xii).  Deas  quippe  recle  ignis  consumens 
dicilur ,  quia  per  hunc  peccatorom  rubigo  consu- 
iuitur.  De  Loc  igne  Yeritas  dicit  in  Evangelio  : 
Ignem  veni  mittere  in  terram^  et  quid  volo  ni$i  ut  ar  ■ 
deat  ?  (Lttc.  xii.)  terra  enini  vocata  sunt  non  spiri- 
tualium  sed  terrenorum  hominum  corda,  quae  dum 
semper  infimas  cogilationes  congerunt,  a  malignis 
spiritibus  conculcantur.  Sed  ignem  in  terram  Do- 
minus  mittit,  cum  aflnatu  sancti  Spiritus  cor  car- 
nalium  incendit.  Et  terra  ardet ,  cum  cor  carnale» 
iu  suis  prius  voluptatibus  frigidum,  relinquit  con- 
cupisceniias  praesentis  saeculi,  et  ingreditur  ad  amo- 
rem  Dei.  Bene  ergo  in  igne  apparuit  Spiritus  san- 
ctus ;  quia  ab  omni  corde,  quod  replet,  torporem  q 
frigoris  excuiit,  et  hoc  in  desiderio  suae  aetemiutis 
accendit.  In  igneis  autem  linguis  monslratus  est ; 
quia  idem  Spiritus  sanctus  coaeternus  est  Patri»  et 
habet  cognitionem  (38)  maximam  lingua  cum  verbo. 
Verbum  qmppe  Patris  est  Filius.  Et  quia  Spiritus 
et  Yerbi  una  subsiantia  est,  idem  Spiritus  mon- 
strari  debuit  in  lingua.  Yel  certe  quia  per  linguam 
procedit  verbum,  in  linguis  appamit  Spiritus;  quia 
quisquis  sancto  Spiritu  tangitur,  Dei  Verbum  idem 
unigenitum  Filium  confitetur.  Et  Dei  negare  Yer- 
bum  non  valet,  qui  jam  Spiritus  sancti  iinguam  ha- 
bet.  Yel  certe  in  igneis  linguis  apparait  Spiritus 
sanclus,  quia  omnes,  quos  repleverit,  ardentes  pa- 
riler  el  loquentes  facit.  Linguas  igneas  doctores  ha-  ' 
benl ;  quia,  dum  Deiim  amando  prsedicant ,  corda  D 
audientium  inflammant.  Nam  otiosus  est  sermo  do- 
cenlis ,  si  praebere  non  valet  incendium  amoris. 
IIoc  doctrinx  incendium  ab  ipso  Yeritatis  orje  con- 
ceperant,  qui  dicebant :  Nonne  cor  no$trum  arden$ 
erat  in  nobi$y  de  Jesu  dum  loqueretur  in  via  et  apt" 
riret  nobi$  Scriptura$f  (Luc,  xxiv.)  Ex  audito 
quippe  sermone  aniinus  iuardescit ,  torporis  frigus 
recedit.  Fit  mens  in  superno  desiderio  anxia ,  et  a 
terrenis  concupiscentiis  aliena.  Amor  verus  qui 
hanc  repleverit,  in  llelibus  cmciat ;  et  dum  tali  ar> 
dore  cruciatur,  ipsis  suis  cruciatibus  pascitur.  Au- 
dirc  ei  caelcstia  prxcepta  libet ;  et  quod  mandalis 

(37)  Greg.,  hom.  30  in  Evang. 

(38)  Cognationem. 


IN  FESTO  S.  SPIRITUS.  IK8 

instmitury  quasi  tot  facibus  inflammatur.  Et  quae 
torpebat  prius  per  camalia  desideria,  ardet  pestmo- 
dum  per  sanctae  praedieaiionis  verba.  Unde  et  per 
Moysem  dicitur :  In  dextera  ejus  ignea  lex  (Deut, 
xxxiii).  Sinistra  quippe  reprobi,  qui  ad  sinistram 
ponendi  siint ;  dextera  autem  Dei  appellantur  eleai. 
In  dextera  autem  Dei  iex  igneaest;  quia  electi 
mandatacoelestia  nequaquam  frigidocorde  audiunt, 
sed  ad  haec  amoris  intimi  facibus  inardescunl. 
Sermp  ad  aurem  ducitur,  et  mens  eorum,  sibimet 
irata,  ex  interaae  dilectionis  flamma  concrematur. 

In  columba  vero  Spiritus  sanctus  et  in  igne  mon- 
stratus  est ;  quia  omnes  quos  repleverit  simplices  et 
ardenles  facit.  Simpliccs  puritate,  ardentes  virtu- 
tum  aemulatione.  Neque  enim  placet  Deo  aut  sim- 
plicitas  sine  zelorectitudinis»  aut  zelus  sine  sim- 
plicitate.  Hinc  ipsa  Yeritas  dicit :  E$tote  prudente$ 
$icut  $erpente$tet  $implice$  $icut  columbas  (Mattk.  x). 
Qua  in  re  notandum  est  quod  discipulos  suos  nec 
de  columba  sine  serpente,  nec  de  serpcnte  sine  co- 
Inmba  voluit  Dominus  admonere ;  quatenus  colum- 
bi£  simplicitatem  astutia  serpentis  accenderet,  et 
serpentis  asluiiam  columbae  simplicitas  lemperaret. 
Hinc  Paulus  ait :  Nolite  pueri  effici  $en$ibu$  (I  Cor. 
xiv).  Ecce  astutiam  serpentis  audfvimus,  nunc  ite- 
rum  de  simplicitate  columbae  ab  eodem  apostolo 
admoneamur.  Sed  matiiia  parvuU  e$tote  (ibid.). 
Uinc  de  beato  Job  dicitur : 

Erat  vir  eimplex  et  rectu$  (Job  i).  (39)  In  recti- 
tudine  juslitia;  in  simplicitate  autem  mansuetudo 
signatnr.  Plemmque  nos  cum  reciitudinem  justitiae 
exsequimur,  mansuetitdinem  rdinquimus.  Et  cura 
mansuetudinem  servare  cupimus,  justitiae  rectitu- 
dinemdeclinamus.  Dominus  autem  in  carne  venienSy 
simplicitatem  cum  rectitudine  tenuit ;  quia  nec  in 
mansuetudine  districtionem  jusiitiae,  nec  rarsus  in 
districtione  justitiae  virtutem  mansuetudinis  amisit. 
Unde  cum  quidam,  deducta  adultera,  hunc-tentare 
voliiissent,  ut  in  culpam  aut  immansuetudinis  aut 
injustitlaelaberetur;  ad  utmmque  respondit,  di- 
cens  :  Si  qui$  ve$trume$t  $ine  peccato,primu$  mittat 
iuper  eam  lapidem  (Joan.  viii).  Dat  simplicitatem 
mansuetudinis,  $i  qui$  ve$trum  $ine  peccato  e$t;  dat 
zelum  justitiae,  primu$  mittat  $uper  eam  tapidem, 
Unde  et  ei  per  Prophetam  dicitur :  Intende  pro$pere^ 
procede  et  regna^  propler  veritatem,  et  man$uetudi» 
nem^  etju$titiam  (P$al.  xliv)  :  ut  nec  zelum  recti- 
tudinis  in  pondere  mansuetudinis  amitteret,  nec 
mrsus  pondus  mansuetudinis  zelo  rectitudinis  per- 
turbaret.  (40)  Quae  est  ergo  rectitudo  sine  simplici- 
tate,  aut  quae  est  sitnplicius  sine  rectitudine  ?  In- 
sufliciens  scilicet  et  imperfecta. 

Quia  itaque  Dei  et  Yirginis  Filius  intcr  homines 
conversans,  simplicitatem  et  rectitudinem  perfe- 
cte  tenuit,  suosque  discipulos  mansuetos  et  sim* 
plices  esse  admonuit;  recte  Spiritus  sanctus,  ct  iii 
igne  monstrari  debuit,  et  in  columba;  quatenus 

(39)  Nunc  ex  lib.  i  Morat.,  cap.  5. 

(40)  Rursum  cx  homil.  30. 


IS39  S.  MARTINI 

onine  cor  quo<l  ejus  graila  Uogitur,  et  mansuelu- 
dinis  lenilate  tranquiHum,  et  zelo  justiive  accen- 
aum  fiat. 

Ad  poatremum  vero  quaerendum  nobis  est  cur  in 
ipso  Redemptore  nostro  Spiritus  Minctus  per  co- 
lunibam  apparuit,  in  discipulis  vero  per  ignem. 
Certe  unigenitus  Dei  Filius  judex  est  humani  gene- 
ris.  Sed  quis  ejus  justitiam  feire  posset,  si  prius- 
quam  nos  per  mansuetudinem  coHigeret,  culpas 
nostras  per  zelum  rectitudiniaexaminare  voluisset? 
Homo  crgo  pro  bominibus  factus,  mitem  se  bomi- 
nibus  praebuit.  Noluit  rigide  peccalores  ferire,  sed 
miscricorditer  colligere.  Prius  voluit  mansuete  col- 
ligere,  ut  haberet  quos  postmodum  in  judicio  salva- 
ret.  In  columba  ergo  super  Dei  ac  Virginis  Filium 
apparere  debuit  Spiritus  sanctus,  qul  non  veniebat 
ut  peccau  jam  per  zelum  percuteret,  sed  adhue  per 
mansuetudinem  toleraret.  At  contra  super  discipu- 
los  iu  igne  debuit  Spiritus  sanctus  demonstrari,  ut 
qui  erant  simpliciter  bomines  atque  ideo  peccato* 
res,  eos  contra  semetipsos  spiritualis  fervor  acceu- 
deret,  et  peccata,  quae  Deus  per  mansuetudinem 
parceret,  ipsi  in  se  per  poenitentiam  punirent.  Nec 
ipsi  quippeesse  poterant  sinepeccato,  qui  adhaere- 
bant  coelesii  magisterio,  Joanne  attestante,  qui  ait : 
Si  dixerimus  guia  peccatum  non  habemusi  nosmeti' 
psos  seducimus,  etverilas  in  nobis  non  esl(lJoau,i), 
In  igne  igitur  venit  in  homines,  in  colomba  descen- 
dit  superDominum;  quia  peccata  nostra,  quae  pie 
Dominus  per  mansuetudinem  tolerat,  nosper  zelum 
rectitudinis  debemus  caute  conspicere ,  et  ardore 
po^nitentiae  cremare.  Igitur  per  columbam  Spiritus 
sanctus  in  Redemptorem  monstratus  est,  per  ignem 
vero  in  hominibus,  quia  quanlo  nobis  Judlcis  nosiri 
facta  est  severitas  lemperata,  tanto  erga  se  debet 
fieri  inttrmitas  nostra  accensa. 

Yitam  ergo,  dilectissimi  fratres,  simul  el  doctrt- 
nam  sanctorum  Patruro  ad  memoriam  reducamus, 
qualenus,  illorum  vestigia  sequentes,  ad  aeterna  gau- 
dia  pervenire  possimus.  Transactae  vitae  sordes  la« 
crymis  tergamus,  eorumque  praecepta  devota  mcnle 
susoipiamus,  ul  coclestis  graliae  donis  apti  existere 
valeamus.  Ipsis  quippe  sanctis  doctoribus,  apostolis 
videlicel  et  evaDgelistis  eorumque  successoribus 
datum  est  habere  coelestem  thesaurum  in  vasis  fi- 
ctilibus  (77  Cor.  iv),  et  aperire  evangelica  sacra- 
roenta  suis  auditoribus. 

Uude  Ezechiel  propbeta  in  visione,  quam  in  spi- 
ritu  vidit,  inter  caetera  figurate  loquens  ait :  Vidi 
per  singula  gazophylacia  ostium  in  frontibus  porla- 
rttin,  ubi  lavabant  holucaustum  {Ezech,  xl).  Quem 
versiculum  beatus  Gregorius  cujus  sanclitatem  Deus 
roagno  sapientiae  dono  ditavit,  exponens,  ait  (41)  : 
Gazophylacia  sanctorum  doctorum  sunt  corda^  etc., 
usque  ad  Consideremus  quam  graviter  quotidie  pec» 
camusj  atque  ut  mundi  appareamus  post  culpas^  la- 
vemus  holocaustum  lacrymis, 

(41)  llomil.  tn  Ezech,,  lib.  ii,  hom.  %.  Vide  Patr, 
t.  IXXVI,  COI.JI036. 


LEGIONENSIS  1240 

A  Ad  boc  enim  ipse  totius  pietatis  fons,  scilicel  Deus 
el  homo  Jesus  €hristus  de  sinu  Patris  in  hunc 
mundum  misericorditer  descendit,  ut  nos,  qui  in 
peccatis  morlui  jacebamus,  resuscitaret,  atque  ad 
coelestis  patriae  claritatem  secum  reporlaret,  per 
compassiouem  quippe  accepit  caniem  nostram  cum 
roortalitate,  et  fecit  nos  participes  vitae  suae.  Ad 
sublevandum  genus  humanum  in  peccatis  mersum 
prius  prophetas  et  legis  doctores,  deinde  apostolos 
misit,  ad  ultimum  vero  per  seipsum  veuiena  de 
morte  illum  ad  vitam  erexii. 

Quem  bene  Elisaeus  praefiguravit,  cum  ad  resusci- 
tandum  Sunamitis  filium  prius  per  puenim  bacu- 
lum  misit,deinde  per  semetipsum  accessit  (7V  Btg. 
I  v).  (42j  Missus  ergo  puer  ab  Elisaeo  cum  baculo,  inor- 

^  tuum  non  resuscitavit.  Elisaeus  vero  per  semetipsum 
veiiiens,  sequo  super  mortuum  slernens,  atque  ad 
ejus  membra  se  colligens,  huc  illucque  deambulans» 
et  in  ore  mortui  sepiies  aspirans,  hunc  ad  redivi- 
vam  lucem  protinus  per  compassionis  mysterium 
animavit.  Sic  'auclor  humani  generis  Deus  quasi 
roortuum  puerum  doluit,  cum  nos  exslinclos  ini- 
quitatis  aculeo  miseratus  aspexit.  Et  quia  per  Moy- 
sem  terrorem  legis  protulit,  quasi  per  puerum  vir«- 
gam  misit.  Per  legem  quippe.Deus  virgam  tenuerat, 
ciim  dicebat  :  Si  quis  hmc  vei  illa  fecerit^  morte  mo» 
riatur,  A  peccati  igitur  morte  timor  legis  nos  su- 
scitire  non  valuit,  sed  ad  statum  vitae  aspiraia 
mansuetudinis  gratia  erexit.  Puer  autem  cum  ba- 

Q  culo  mortuum  suscilare  non  potuit,  quia,  Paulo 
atteslante,  nihiladperfectum  lex  adduxit  {Hebr.  vn). 
Ipse  vero  Dei  ac  Virginis  Filius  per  semelip&um 
veniens,  et  super  cadavcr  se  humiiiter  sternens  ad 
exsequenda  sibi  mortui  membra  se  collegil ;  quia, 
cum  in  forma  Dm  esset^  non  rapinam  arbitratus  e%t 
esse  se  cequalem  Deo^  sed  semetipsum  exinanivit  for- 
mam  servi  accipiens  in  similitudine  hominum  factus^ 
et  habituinventus  uthomo  {Philipp,  n).  Huc  illucque 
deambulabal,  quia  et  Judaeam  juxta,  et  longe  posi- 
tas  gentes  vocabat.  Super  mortuum  septies  inspi- 
rat,  quia  per  apertionem  divini  muneris  gratiam 
septiforrois  Spirltus  in  peccati  morte  jacenlibus 
aspirat.  Moxque  vivens  erigitur ;  quia  is  quem  ter- 
•  roris  virga  suscitare  non  valuit  pcr  amoris  spiri- 

D  tum  puer  ad  vitam  rediit.  Ipse  est  igitur  vta,  verilGs 
et vita  (Joan.  xiv),  quihumanum  genus  misericor- 
diter  eripuil  a  morte  perpetua ;  per  ipsum  Deus 
Pater  Spiritu  sancto  munduin  illumiiiavil,  et  apo- 
stolica  praedicatione  filios  irae  sibi  reconciliaviL 
Unde  Doniinus  beato  Job  sub  quadam  interroga- 
tione  loquitur,  dicens  : 

Dic  mihi^  si  omnia  nosti^  per  quam  viam  spargitur 
tuxf{Job  xxxviii.)  Ipse  quippe  via  est,  qui  ait :  Ego 
sum  via,  veritas  et  vita  (45)  {Joan.  xiv).  Per  hanc 
ergo  viam  lux  spargitur,  quia  per  ejus  praesentiam 
cuncta  gentilitas  illustratur.  Spargi  autem  conve- 
nienter  dixit,  quia  per  sancti  Spiritus  discipUnaro» 

(42)  Pater,  sup.  hunc  lib.,  cap.  5. 

(43)  Greg.,  lib.  xxix  Moral.,  c.  1*. 


124! 


SERMONES.  —  SERM.  XXXO.  IN  FESTO  S.  SPIRITUS. 


Ii4t 


ei  apostoloruin  Yoces  non  angustata  atque  coar-  A  omnis  rei   inteiligentiam  coutinua  non   liabelur. 


ctata,  sed  late  fulgens  lux  praedicationls  emicuit, 
Quia  vero  accepta  luce  conversionis  inardescit  in- 
trinsecus  vis  amoris,  ut  transacta  mala  aiiiie  lu- 
geantur,  vel  ventura  bona  flagrantissime  requiran- 
tur,  competenter  adjungilur  :  Dmditur  op$tu$  $uper 
terram,  Sparsa  enim  luce  aestus  super  terram  divi- 
ditur,  quia  aperte  ppsedicata  justitia,  ad  requiren- 
dum  Deura  cordis  anxietas  in  virtutum  exercitatione 
diiatatur ;  ut  iste  In  sermone  sapientiae,  ille  in  ser* 
mone  scientiae  fulgeat ;  hic  in  curationum  gratia, 
ille  in  virtutum  operatione  convalescat  :  el  dona 
sancii  Spiritus  dum  diflerenter  singull  accipiunt, 
necessario  sibimet  juncti  omnes  unauimiter  accen- 
dantur.  Sed  postquam   spargi  lux  dicitur,  potest 


Dum  enim  aiiud,  sicut  est,  comprebendimus^  el 
aliud  Ignoramus ;  quasi  sparsam  lucem  et  ex  parte 
cemimus,  et  in  ot»curitate  ex  parte  remanemus. 
Tunc  Tero  lux  sparsa  nobis  jam  non  erit,  quando 
raens  nostra  ad  Dominum  funditus  rapta  fuige- 
scit  (U).  Et  quia  haec  eadem  lux,  quibus  modis 
humano  cordi  insinuetur,  ignoratur,  recte  in  per- 
cunctatione  dicitur  :  Per  quam  ttiam  $pargitur  lux. 
Ac  si  aperte  diceretur  :  Dic  quo  ordine  juslitiam 
meam  occultis  sinibus  cordis  infundo,  cum  el  per 
accessum  non  videor,  et  tamen  visibilia  opera  bo- 
minum  invisibiliter  immuto  ?  Gum  unam  eamdcm- 
que  mentem,  modo  bac,  roodo  illa  virtute  irradio» 
et  tamen  per  sparsam  lucem  adhuc  ex  parte  aiiqua 


convenienter  intelligi,  quod  per  aestum  persecutio     eam  in  tentationis  tenebris  remanere  permitlo  ? 


designetur.  Quia  enim  lux  prsedicationls  inclaruit, 
mox  a  perfidorum  cordibus  ardor  persecutionis  cx- 
arsit.  Nam  quod  per  a^stum  persecutio  exprimitur. 
Dominicus  scrmo  testatur,  de  jactatis  super  petrosa 
terra  seminibus,  dicens  :  Sole  orto,  (B$iuaterunt  om- 
nia ;  et,  quia  non  habebant  radicem^  aruemnl  {Matth. 
xiii).  Quod  paulo  post  cum  exposuisset,  aestum  per- 
secutionem  vocavit.  Sparsa  igitur  luce,  aestns  super 
terram  divisus  est,  quia,  clarescente  vita  fideliumy 
accensa  est  crudelilas  perfidorum.  Divisus  namque 
a^stus  erat,  quando  nunc  Jerosolymis,  nunc  Dama- 
sco,  nunc  aliis  longe  regionibus  persecutio  saeviebat. 
Scriptum  quippe  est  {Act.  viii) :  Facta  e$t  in  illa 


Requiratur  ergo  homo  neaciens  per  quam  viam 
spargitur  lux.  Ac  si  ei  patenter  dicatur :  Dum  dura 
corda  emollio,  dum  rigida  inflecto,  dum  aspera  mi- 
tigo,  dum  frigida  accendo,  dum  debiiia  roboro, 
dum  vaga  stabilio,  dum  nutantia  confirmo  -,  intuere, 
si  vales,  incorporaliter  atque  invisibililer  vcniens, 
quibus  ea  mealibus  illustro.  Haec  quippe  omnia  nos 
facta  ceniimus :  namqualiter  intrinsecus  eflicianlur 
ignoramus.  Ilanc  viam  iucis  esse  nobis  invisibilein, 
in  Rvangelio  Veritas  osiendit,  dicens  :  Spiritu$  ubi 
vutt  $pirat;  et  vocem  eju$  audi$^  $ed  non  $ci$  unde 
veniaty  aut  quo  vadat  {Joan.  iii).  Sed  quia  cum  iux 
spargitur,  mox  ab  occulto  adversario  contra  ful- 


die  per$ecutio  magna  in  Ecele$ia^  quae  erat  Jero^oly*  n  genlem  mentem  tentameuta  succrescunt,  recte  sub- 


mi$,  et  omne$  di$per$i  $unt  per  regione$  Judaea  ei 
Samaria.  Rursumque  scriptum  est :  Saulu$  adhue 
$piran$  minarum  et  c(gdi$  in  di$ciputo$  Domini,  ac^ 
ce$$it  ad  principem  $acerdotum^  et  peliii  ab  eo  epi^to- 
ta$  in  Dama$cum  ad  Synagoga$^  ui  $i  quo$  inveniret 
huju$  vim  viro$  ac  muliere$^  vineio$  perducerei  JerU' 
Aolem  {Aci.  ix).  Quia  ergo  modo  hic,  modo  illic 
persecutio  excreverat ;  hi  qul  lucem  veritatis  agno- 
verant,  quasi  sub  ardore  divisi  aestus  anhelabant. 
Sed  quia  beatum  Job  de  occultis  judiciis  requisitum 
audivimus,  oportet  ut  hoc  quod  de  sparsa  luce,  vel 
de  divisione  aestus  dictum  est,  subtilius  perscrute- 
nmr.  Adhuc  enim  alta  interrogatione  discutitur,  ut 
saltemcum  nesciat/doceatur,  eique  dicitur 


jungitur  :  Dividitur  tB$tu$  $uper  ierram^ 

Hostis  namque  caliidus,  quos  luce  justitiae  eni- 
tescere  conspicit,  eorum  mentes  illicitis  desideriis 
inflammare  eontendit ;  ut  plerumque  plus  se  urgeri 
tentationibus  sentiant,  quam  tunc  (45)  lucis  intcr- 
nae  radios  non  videbant.  Unde  et  Israelitae  posi- 
quam  vocati  sunt,  contra  Moysem  de  excrescenti 
labore  conqueriintur,  dicentes :  Videat  Dominu$  ei 
judicet;  quoniam  fetere  feci$ti  odorem  no$trum  co» 
ram  Pharaone  et  $ervi$  eju$  ei  pr<ebui$ti  ei  gladiutu^ 
ui  interficeret  no$  {Exod.  v).  Volentibus  quippe  ex 
j£gypto  discedere ,  Pharao  paleas  subtraxerat,  ct 
tamen  ejusdem  mensurae  opera  requirebat.  Quasi 
ergo  contra  legem  mens  submurmurat,  post  cujus 


Per  quam  viam  $pargiiur  lux,  ei  dividitur  <e$tu$  D  cognitionem  tentationum  stimulos  acriores  portat. 


$uper  ierram  ?  Quid  enim  lucis  nomine,  nisi  justitia 
designatur?  De  qua  scriptum  esl :  Poptf/i»,  qui  am- 
bulabat  in  tenebri$  vidit  lucem  magnam  {l$a.  ix). 
Omne  autem  quod  spargitur,  non  continue,  sed  sub 
quadam  intermissione  jactatur.  Et  idcirco  spargi 
iux  dicitur,  quia  etsi  jam  quaedam,  ut  sunt,  per- 
spicimus,  quaedam  tamen  ita  ut  videnda  sunt,  non 
videmus.  Cor  namque  Pelri  lux  sparsa  tenuerat, 
qui  tanta  fide,  tanto  iniraculorum  fulgore  clarue- 
rat ;  el  tamen  conversis  gentibus,  dum  pondus  cir- 
cumcisionis  irapoiieret,  quid  rectum  diceret,  ne- 
sciebat.  Lux  ergo  in  hac  vita  spargitur,  qiiia  ad 


£t  cum  sibi  labores  crescere  conspicit ;  in  eo,  qiiod 
adversario  displicet,  quasi  fetere  se  in  oculis  Pha- 
raonis  dolet.  Post  lucem  aestus  sequitur;  quia,  post 
illuminationem  divini  muneris  tentationis  certainen 
augetur. 

Recte  ergo  etiam  dlvidia;stus  dicitur;  quia  ni- 
mirum  non  singuli  omnibus,  sed  quibusdam  vici- 
nis  ac  juxta  positis  vitiis  fatigantur :  prius  enim 
conspersionem  uniuscujusque  antiquus  adversarius 
perspicit,  et  tunc  tentationis  laqueos  apponit.  Alius 
namque  laetis,  alius  tristibus,  alius  tiniidis,  alius 
clatis  moribus  existit.  Quo  ergo  occultus  adyersa^ 


(U)  Fulge$cet. 


(45)  Suppl.  cum 


fi43 


S.  MARTINI  LEGIONENSIS 


1244 


rios  facile  capiat,  vicinis  conspersionibus  deceplio-  A  P^r  eam  imbrem  {l$a.  v).  De  hoc  ciirsu   imbris. 


nes  parat.  Quia  enim  laiiitiae  voluptas  juxta  est, 
laelis  moribus  luxuriam  propunit ;  et  quia  tristitia 
in  iram  faciie  labitur,  tristibus  poculum  discordiae 
porrigit.  £t  quia  timidi  supplicia  formidant,  paven- 
tibus  terrores  intentat.  Quia  elalos  extolli  laudibus 
conspicit,  eos  ad  quaeque  voluerit,  blandis  favori* 
bus  trahit.  Singulis  igitur  bominibus  vitiis  variis 
insfdiafur.  Neque  eniin  facile  cupiivaret,  si  aut 
Inxuriosis  prapiia,  aut  avaris  scorta  proponeret ;  si 
aut  voraces  de  abstinenlia:  gioria,  aut  abstinentes 
de  gulae  imbeciliitate  pulsaret ;  si  mites  per  slu- 
dium  certnminis,  aut  iracundos  capere  per  pavo- 
rem  formidinis  qua^reret.  Quia  ergo  in  tentationis 
ardore  callide  singulis  insidians,  vicinos  moiibus 


qui  in  electorum  cordibus  agilatur,  Psalmista  te* 
statur,  dicens  :  Velociter  eurrit  sermo  eju$  {P$aL 
cxLvii).  Plerumque  vero  imber  est,  et  cursum  noo 
babet;  quia  praedicatio  ad  aures  venit;  sed,  ccs- 
sante  intema  Spiritus  sancti  gratia,  ad  corda  ao- 
4i|iatium  non  pertransit.  De  cujus  praedicationig 
verbis  propter  electos  sic  dicitur  :  Etenim  iagitia 
tucs  trameunt;  vox  tonitrui  tuiin  rota  {P$aL  lxxvi). 
Sagittae  quippe  Dei  pertranseunt,  quando  verba  |Mra&- 
dicalionis  ejus  ab  auribus  ad  corda  descendunt. 
Quod  quia  solo  divino  munere  agitur,  imbr*  cur- 
sum  Dominus  se  dedisse  testalur. 

Sed  nolandum  video  quod  eumdem  imbrem  non 
vi;hemeutem»  sed  vehementissimum  vocat.  Imber 


laqueos  abscondit,  recte  dicitur  :  Dividitur  wstus  ^  vehemens  est  vis  magna.  Imber  vehemeutissimus 

super  terram.  Sed  cum  praemittitur,  per  quam  viam 

spargitur  iux;   statimque    subjungilur,    dividitur 

wstus  super  terram  :  nimirum  per  eamdem  viam, 

per  qunm  lux  spargitur,  etiam  dividi  aestus  indica- 

tur.  Alta  quippe  atque  incomprehensibilis  sancti 

Spiritus  gratia  cnm  Ince  sua  mentes  nostras  irra- 

diat,  etiam  tentationes  adversarii  dispensando  rao- 

diflcat,  ut  simul  multae  non  veniant ;  ut  ipsae  tan- 

tummodo,  quae  ferri  possunt,  illustraiam  jam  Deo 

animam  tangant ;  ut  cum  tactus  sui  ardore  nos 

erucianC,  perfectionis  incendio  non  exurant,  Pauio 

atlestante,  qui  ait :  Fidelis  autem  Deus ,  ^t  non 

pttHetur  vos  tentari  supra  id  quod  potestis^  sed  faciet 


vis  immensa  praedicationis.  Vehemens  namque  im-  • 
ber  erat,  cum  praedicatorcs  sancti  credi  gaudia 
aeterna  suadebant.  Imber  aulem  vehementissimus 
fiebat,  cum  propter  spem  admonebant  omnia  deseri« 
cuncta  visibilia  propler  invisibilia  contemni,  et 
propter  audilam  gratiam  praesentes  poenas  cnicia- 
tusque  tolerari.  Sed  cum  fide  cognita  saeviente  aestu 
persecutionis  tot  electi  possessa  relinquentes,  car- 
nales  affectus  obliti  sunt,  el  pro  gaudio  animarum 
in  diversis  criiciatibus  membra  posuerunt ;  quid 
nliud  Dominus  fecit,  nisi  etiam  vehementissimo 
iiubri  cursum  praebuit,  qui  usque  ad  exsequenda 
sunima  praecepta  per  sancti  Spiritus  gratiam  el 


tentationeetiam  proventum  ut  possitis  sustinere  r  praedicationis  verba  invisibilia  cordis  irrigavit? 


cum 

(/  Cor,  x).  Hunc  ergo  viiiorum  aestum  aliter  divl 
dit  callidus  supplanlator,  aliler  misoricors  Coudi- 
lor.  lile  dividit,  ut  per  illum  citius  interimat,  iste 
ul  eum  tolerabilem  reddat.  £t  quia  cum  tentatione 
faliganiur,  non  solum  interno  Dei  Spiritu  instrui- 
mur,  sed  etiam  exterioribus  praedicantium  verbis 
adjuvamur;  recte  post  divisum  aestum  subditur : 
Quis    dedit    vehementissimo    imbri   cursum?  {Job 

XXXVIll). 

Si  vero,  ut  superius  diximus,  divisi  aestus  no- 
mine  illa  Judaeae  regionis  persecutio  designatar; 
quia  ipsa  persecutionis  asperitas  praedicatores  sao- 
ctos  superno  munere  adjutos  a  praedicationis  suae 
mysterio  nullo  timore  compescuit,  apte  subjungit 


Unde  et  apte  subjungitur  :  Et  viam  sonantis  to- 
nitrui,  Quid  enim  per  tonilru,  nisi  praedicatio  su- 
perni  terroris  accipitur?  Quem  terrorem  dum  per- 
cipimus,  corda  nostra  quatiuntur.  Aliquando  vero 
in  tonitru  ipse  incarnatus  Dominus  figuralur ;  quia 
ex  antiquorum  Patrum  conveniente  propbetia  ad 
notitiam  nostram  quasi  ex  nubium  concussione 
prolatus  est;  qui  inter  nos  visibiliter  apparens,  ea, 
quae  super  nos  erant,  terribiliter  sonuit.  Unde  et 
ipsi  sancti  apostoli  de  ejus  gratia  generati,  et  san- 
cti  Spirilus  gratia  conflrmati ,  Boanerges,  id  esl 
/Siii  lontiftt  sunt  vocali,  ex  firinitate  videlicet» 
et  fldei  magnitudiue.  Aliquando  autcm ,  sicut  di- 
ctum  est,  tonitru  ipsa  ejus  praedicatio  accipitur» 
Quis  dedit  vehemenlissimo  imbri  cursum  ?  Ac  si  di-  D  per  quam  supernorum  judiciorum  terror  audiiur. 


ceret :  Nisi  ego?  Diviso  enim  aestu  cursum  vehe- 
mentissimo  imbri  dedisse,  est  inter  ipsas  persecu- 
tionum  angustias  praedicationis  impetum  roborassCi 
ut  tanto  roagis  virtus  praedicantium  cresceret , 
quanto  amplius  persecutionum  crudelitas  obviaret; 
quatenus  arentia  corda  audientium  pluviae  guttis 
infunderent,  et  siccitatcm  perGdiae  iiberius  irriga- 
rent,  ut  quamvis  contra  cos  saevitiae  aestus  cande- 
sceret,  pereos  tamen  vox  graiiae  uoa  taceret.  Hunc 
persecutionis  aestum  Paulus  tolerabat,  et  tamen 
audientium  corda  irrigabat,  ciim  dicebat  :  Laboro 
usque  ad  vincula,  quasi  male  operans :  sed  verbupi 
Dei  non  est  alligatum  {II  Tim.  ii).  De  hoc  imbre 
;;iias  dioitur  :  Mandabu  nubibus  meis  ne  piuant  sti- 


Sed  quilibet  praedicator  verba  dare  auribus  potest, 
eorda  vero  aperire  non  potest.  Et  nisi  solus  om- 
nipotens  Deus  per  intcrnam  sancti  Spiritus  gra- 
liam  praedicantium  verbis  ad  corda  audienlium  in- 
▼isibiliter  aditum  praeslet,  incassum  praedicaiio 
aure  audientis  percipitur,  quae  pervenire  ad  intinia 
surdo  corde  prohibetur.  Sed  sesc  Doniinus  viani 
sonanlis  tonitrui  dare  asserit,  qui,  duni  pnedica- 
tionis  verba  tribuit,  per  terrorem  corda  compungit. 
Hanc  viam  Pauhis  egregius  praedicator,  dum  sii- 
perna  mysteria  terribiliter  insooaret,  se  haberc  a 
se  iion  posse  conspiciens,  discipalos  adinonebat, 
diceus  :  Orate  pro  omnibus  simul  et  pro  nobis^  ui 
Deus  aperiat  nobis  ostium  verbi  ad  loquendum  my. 


i245  SERMONES.  —  SERM.  XXlll  INFESTO  S.  SPIRITUS.  1«« 

surium  Christi  {Coloss.  iv).  Qui  ergo  loquebatur  A  scerent,  invia  coropluerentur,  infecitnda  gerBi!na« 
niysteria,  sed  in  corda  audientium  eisdem  myste-     rent,  clausa  patescerent. 


riis  a  Domino  aperiri  ostium  precabatur,  babebat 
quidem  jam  tonitruum,  sed  dari  ei  desuper  viam 
quaerebat.  Hanc  viam  n«;quaquam  se  Joannes  dare 
posse  cognoverat,  qui  dicebat :  Non  nece$$e  habe* 
li$,  ut  aUqui$  doeeat  vos;  $ed,  sicut  unctio  ejue^ 
scilicet  Spiritus  sanctus,  doeet  vo$  de  omnibu$  (I 
Joan,  ii).  Ilanc  viam  nirsum  Paulus,  quis  darei 
intimabat,  dicens :  Neque  qui  plantat  est  aliquid^ 
neque  qui  rigat;  $ed  qui  incrementum  dat  Deu$  (/ 
Cor,  iii). 

Accepta  igitur  via,  quid  iste  imber  ac  tonitru 
dicat  audiamus  :  Vl  plueret  $uper  terram  ab$que 
homine  in  de$ertOf  ubi  nuUtt$  mortalium  commora- 


In  Scriptura  enim  sacra  aliquando  berba  viror 
temporalis  gloriae  accipitur,  aliquando  refectio  dia- 
boll,  aliquando  sustentatio  praedicatorum,  aliquando 
bona  operatio,  aliquando  aeternae  vitae  scientia  at- 
que  doctrina.  Viror  namque  gloriae  tcmporalis  ao- 
cipitur  sicut  Propbela  ait :  Mane  $icut  herba  tram* 
eatf  mane  floreat^  et  perlran$eat  (P$aL  Lixxix). 
Maiie  namque  sicui  berbam  florere  atque  transire 
e6ty  in  prosperitate  hujus  saeculi  per  temporalis 
gloriae  velociter  decus  arescere.  Herba  refectio  dia- 
boH  accipitur,  sicul  de  illo  a  Domino  dicitur  : 
Huic  monte$  herba$  ferunt  (Job  xl).  Ac  si  diceret : 
Superbi  ac  tumidi,  dum  se  illicilis  cogiutionibus 


tur  (Job  xxxvin).  Super  terram  absque  bomine  in  ^  alque  actionibus  eflerunt,  suis  illum  iniquitalibus 


deserto  pluere  est,  verbum  Dei  gentilitati  pnedi- 
care.  Qiiae  dum  nuUum  cultum  divinitatis  tenuit, 
niillam  in  se  boui  operis  specidkn  ostendit,  videlicet 
desertum  fuit,  in  qua,  quia  legislator,  et  qui  ratio- 
uabiliter  Deuin  quaereret,  non  fuit;  quagi  homiiium 
nullus  exstitil  et  velut  solis  bestiis  occnpata,  va- 
cua  amatoribus  mansit.  De  bac  desertl  terra  alias 
dicitur  :  Po$uit  in  de$erto  viam  (I$a.  XLiii).  De 
hac  pracdicatione  gentilitati  concessa  Psalmista 
tcstatur,  dicens  :  Po$uit  flumina  in  de$ertum^  et 
exitu$  aquaram  in  $iiim  (Psat.  cvi). 

Notandum  vero  est  quod,  poiiquam  aestus  super 
terram  divisus  est,  cursum  vebenilssimiis  imber  ac- 
cepit,  ut  in  deserto  plueret ;  quia,  postquam  in  Ju-  q 
daea  asperitas  persecutionis  innotuit,  ui  non  solum 
fidem  minime  reciperet,  sed  eam  eiiam  gladiis  im- 
pugnaret ,  ab  Israel  missus  quisque  praedicator  ad 
evocandas  gentes  deflexit.  Unde  sancti  apostoli 
Hebraeis  persequentibus,  quos  deserunt,  dicunt  : 
Vobie  quidem  primum  oportebat  ioqui  verbum  Dei^ 
ged  quia  repeiiilie  iilud^  et  indigno$  vo$  judicatie 
(Ctemcs  vitce^  ecce  convertimmr  ad  gente$  (Act,  xiii). 
Diviso  igitur  aestu,  deserta  et  absque  homine  terra 
compluitur;  quia  dispersa  in  Judaeae  regionibus 
persecutione  fidelium  derelicta  dudum,  et  quasi  ab 
infusione  rationali  aliena,  praedicationis  guitis  gen- 
tilitas  irroratur.  Quae  geniililas  qualis  adhuc  a 
praedicatoribus  sit  inventa  osiendituri  cum  sub- 
iiiferuir  : 

Ut  impleret  inviam  et  de$oiatam,  Quid  vero  com* 
pluta  reddidit,  demonstratur,  cum  illico  adjungi- 
tur  :  Ut  produceret  herba$  virente$,  Invia  namqiie 
dudum  gentilitas  fuit,  ad  quam  Dei  verbo  via  non 
patuit.  Rederoptore  quippe  nostro  veniente,  sic  ac- 
cepit  gentilitas  vocatioiiem  gratiae,  ut  non  in  ea 
prius  fuecit  via  propheti;e.  Desolata  etiam  recte 
vocata  est,  raiione  videlicet  consilii,  vel  fructu 
boni  operis  d^stituta.  Dedit  ergo  Dominus  vehe- 
mentissimo  imbri  cursum,  et  viam  sonantis  tuni- 
tru,  ut  in  deserto  plueret,  et  impleret  inviam  et 
desolatam,  et  produceret  herbas  virentes;  exteriori 
scilicet  praedicationi  intemam  Spiritus  sancti  aspi- 
r;itioiiem  contulit,  ut  corda  gcniilium  arentia  viro? 


pascuni.  Herba  sustentatio  praedicantium  demoft- 
stratur,  ciim  dicitur  :  ProducH  in  montibue  fenum^ 
et  herbam  $ervituti  hominum  (P$at,  cxlvi).  In  moo- 
iilnis  quippe  fcnum  servituti  hominum  herba  pro- 
ducitur,  cum  sublimes  hujus  saeculi  ad  fldei  cogni- 
tionem  vocati,  sanctis  prasdicatoribus  in  hujus  vitae 
itinere  transitoria  alimenta  largiunlur.  Herba  pro 
bona  operatione  poniiur,  sicut  scriptum  esi  :  Ger». 
minet  terra  herbam  virenlem ,  et  facienUm  $emim 
(Gen.  i).  Quod  licei  in  condilione  mundi  ita  biaio-» 
rice  factum  teneamus,  terram  tamen  Ecclesiam 
figurasse  non  inconvenienter  accipimus,  quae  in  eo 
germinavit  herbam  virentem,  in  quo  ad  verbum 
fidei  fecunda  mist^ricordiae  opera  protalii.  Herba 
allquando  scientiam  alque  doclrinam  aeternae  viri« 
diiatis  accipimus,  sicui  per  Jeremiam  diciiur  : 
Onagri  $teterunt  in  rupibu$^  traxerunt  v€nlo$  quoii 
dracone$t  defecerunt  ocuti  eorum^  quia  non  erat 
herba  (Jer,  iiv).  Quo  dicto,  superba  ac  nequissima 
Judaeorum  est  persecutio  prophetata.  Ipsl  qUippe 
onagri  pro  meniis  elatione,  ipsi  dracone$  pro  vini- 
lenta  cogitaiione  vocati  suni.  Qui  $teterunt  in  m- 
pibu$j  quia  non  in  Deo,  sed  in  summis  potesiaiibus 
hujus  mundi  confisi  suni  dicenies  :  Non  habemus 
regem,  nisi  Caniarem  (Joan,  xix).  Traxerunt  ventoe 
qua$i  dracone$^  quia  spiritu  elationis  iuflati,  au- 
perbia  malitiose  tumuerunt.  Defecerunt  oculi  eo- 
ftcm,  quia  scilicet  spes  illorum  ab  eo  quod  intende- 
D  bat,  corruit  :  quae  temporalia  diligens  praestoiari 
aeterna  neglexit;  et  terrena,  ideo  quia  Deo  prajpo- 
suit,  amisit.  Dixerunt  enim  :  Si  dimitlimu$  eum 
«tc,  omne$  credent  in  eum ;  et  venient  Romanif  et 
tollent  no$trum  iocum  et  gentem  (Joan.  xi).  Timue- 
Tunt  ne  locum,  non  occiso  Domino,  perderent;et 
iamen,  occiso,  perdiderunt.  Sed  cur  ista  miseris 
evenerint  subditur  :  Quia  videlicet  non  erat  herba; 
scilicet  quia  eorum  cordibus  defuit  aelerniiaiis 
scienlia,  et  nullo  eos  refecit  pabulo  viriditas  in- 
leriiae  docirinae.  Hoc  igitur  loco  quid  aliud  virenies 
herbas,  nisi  sanctae  doctrinae  scientiam,  vel  con- 
gruas  operationes  accipimus?  Deserla  itaque  lerra 
compluitur,  ut  ab  ea  virentcs  berbaj  producantur ; 
quiH,  Qum  sanctae  prxdicalionis  imbrem  geniilitas 


ifil 


S.  MARTINl  LEGIONENSIS 


1248 


percipit,  et  viUe  opera  et  doctriA»  Yerba  germinat.  A  merito  sed  de  ejus  gratia  generatur.   Stillae  enim 


Ista  viriditas  voce  prophetiea  desertse  terrae  polii* 
oeCury  cum  dicilur : 

Itt  cubilibust  in  quibus  priu$  dracones  habitabant^ 
arietur  viror  calami  et  junci  (Jsa.  xxxv).  Quid 
enim  per  calamum,  nisi  scriptores  (46)?  Et  quid 
per  juncum,  qui  juxta  aquam  semper  in  humore 
nascitur,  nisi  pusilli  ac  teneri  auditores  sacri  elo- 
quii  designantur  ?  In  draconum  ergo  cubilibus  vi- 
ror  calami  et  junci  oritur,  quia  in  eis  populis,  quos 
antiqiii  hostis  malitia  possidebat,  et  doctorum 
scientia,  et  audiiorum  obedientia  per  sancti  Spiri- 
lus  infusionem  coacervantur.  Haec  tamen,  qua^  ge- 
neraliter  de  gentiiitate  dicta  sunt,  si  solerter  aspi- 
cimus,  intra  sinum  sanctae  Ecclesiae  in  singulis  agi 


roris  ipsi  sancti  predicatores  suut,  qui  arva  poclo- 
ris  nosiri,  inter  mala  vitae  praesentis,  quasi  inter 
tenebras  siccae  noctis  arentia  gratia  supernae  lar* 
gitatis  infundunt.  De  his  stillis  contumaci  Judaeae 
dicitur :  Propterea  prokibit<e  iunt  $tilloe  plufdarum^ 
et  serotinus  imber  non  fuit  {Jer,  iii).  Ipsae  quippe 
scintillae  roris  sunt,  qiueet  scintillae  pluviarum 
Quando  enim  dispensatione  aliqua  praedicationem 
temperant,  quasi  roremtenerum  aspergunl.  Quando 
Tero  ea  quae  de  supemis  sentiunt  virtute  qua  prae- 
valent  loquuntur,  quasi  ubertim  fluentem  pluviam 
fundunt.  Rorem  aspergebat  Paulus  cum  Corin- 
thiis  dicebat :  Non  enim  judicavi  me  scvre  aliquid 
inler  vos^  ni$i  Christum  Jesum^  et  hunc  crucifixum 


Yidemus.  Sunt  enim  plerique  ad  verba  Dei  valde  ^  (i  Cor.  ii),  Et  rursum  pluviara  fuudebat,  dicens 


Insensibiles,  qui  fidei  quidem  nomine  censentur, 
▼erba  viiae  auribus  audiunt ;  sed  ea  transire  usque 
ad  interna  cordis  niiniroe  pemrittuntur.  Hi  quid 
aliud  quam  deserta  terra  sunt,  quae  scilicct  terra 
hominem  noii  habet,  quia  corum  mens  sensu  ra- 
tionis  caret?  Et  nullus  mortaiium  in  hac  terra 
oommoratur;  quia,  etsi  quando  ineorum  conscien- 
lia  rationabilium  sensuiiro  cogitationes  veniunt, 
iion  persistunt.  Prava  enim  desidcria  in  eorum 
cordibus  sedem  inveiiiunt;  recta  vero,  si  quando 
^nerint ,  ac  si  impellantur,  dejiciuniur.  Sed  cum 
misericors  Deus  inibris  sui  cursum  et  sonantis  to- 
nitru  viam  donare  dignatur,  compuncti  per  inter- 


0$  meum  patet  ad  tos,  o  Corinthii^  cor  meum  dila' 
tatum  est  (IJ  Cor.  vi).  Hinc  est  quod  Moyses  quia 
et  valida  fortibus,  et  tcnera  infirmis  dicturum  se 
noverat,  diccbat :  Exspecletur  sicut  pluvia  eloquium 
meum^etdescendantsicut  ros  verbamea(Deut,xxw), 
Invia  igitur  terra,  ut  supradicium  est,  id  est  arida 
corda  per  infusionem  sancti  Spiritus  et  doctorum 
praedicationem  virentes  herbas  producunt,  quia 
non  solum  doctrinae  verba  libenter  percipiunt,  sed 
etiam  ex  his,  quae  asanctis  praedicatoribus  audiunt, 
libenter  proximos  erudiunt.  Gorda  prius  areotia,  ei 
bonis  operibus  infecunda,  per  praedicationis  verba 
quasi  hortus  irriguus  ubertim  jam  fructum  red- 


nam  Spiritus  sancti  gratiam  verbis  vitae  aures  cor-  q  dunt,  et  alios  fructificare  faciunt. 


dis  aperiunt,  el  impletur  terra  invia ;  quia,  dum 
praebct  auditum  verbo,  cumuiatur  mysterio.  Et  prOi* 
ducit  berbas  virentes;  quia  per  gratiam  com- 
punctionis  infusa  praedicationis  verba  non  solum 
libenter  recipit,  sed  etiam  ubertim  reddit,  ut  quod 
priuB  aodire  non  poterat,  jam  poslmodum  loqui 
concupiscat,  et  quae  non  audiendo  etiara  intrinser- 
cus  aruerat,  jam  loquendo  quae  sancta  sunt,  viri» 
dilate  sua  quoslibet  esurientes  pascal.  Unde  bene 
per  Prophetam  dicitur  :  Emitte  Spiritum  tuum^  et 
creabuntur;  et  renovabis  faciem  terrw  (Psal,  ciii). 
Sic  facies  terr^  virtute  renovationis  immutatur, 
dum  sicca  dudum  mens,  gratia  veniente,  complul- 
tur,  ct  post  ariditatem  pristinam,  quasi  productis 


l}nde  sponsus,  scilicet  Christus,  in  Gantico  spi* 
ritualis  amoris  sponsam,  id  est  sanctam'£cclesiam 
laudans,  ait:  Emissiones  tum  paradisus  malorum 
punicorum  cum  pomorum  fructibus  (Cant,  nr)  (47). 
Quid  emittit  sancta  Ecclesia,  nisi  cum  sanctis  ope- 
ribus  s^ncta  verba  quibus  filios  gignit  et  nuirit  ? 
Quorum  dum  alios  usque  ad  martyrium  perducit, 
alios  in  sancta  conversatione  erudit,  hos  sanguine 
martyrii  rubentes  ad  aelernam  patriam  transmittil« 
illos  vero  in  sanctis  operibus  viventes  proiimis  iii 
exemplum  sanctitatis  tradidit;  quid  aliud  quani 
mala  punica,  et  pomorum  fructus  emittit?  Mala 
enim  punica  sub  rubeo  cortice  multitudinem  gra- 
norum  continent.  Fructus  vero  pomorum  in  se  re- 


herbis,  scientiae  viriditate  vestitur.  QuaeConditoris  I>  fcctionis  dulcediuem  babent.  Sie  martyres,  duin 


nostri  gratia  adhuc  nobis  aliius  commendatur,  cum 
subditur : 

Quis  est  pluvite  pater  ?  vel  quisgenuit  stillas  roris  ? 
Ac  si  diceret :  Quis  nisi  eg<»,  qui  siccam  terrain 
humani  cordis  guttis  scienliae  gratuito  aspergo?  De 
hacenim  pluvia  rursuro  per  Psalmistam  dicilur : 
Plumam  volunlariam  segregabis  Deus  hareditali  tuoe 
(PsaL  Lxvii).  Yoluntariam  quippe  pluviam  hsere- 
djtati  suae  Dominus  segregat,  quia  non  eam  nobis 
pro  nostris  meritis,  sed  pro  suo  munere  benigni- 
tatis  praestat,  ct  idcirco  hoc  loco  pater  pluvi»  di- 
citur,  quia  superna  iiobis  praedicatio,  non  de  nostro 


8ub  igne  tribulationis  laborant ;  dum  pro  Christo 
sanguiiiem  exterius  fundere  non  dubitant,  roultitu^ 
dinem  virtutum  interius  sibi  in  mente  congregaiit. 
Sancti  etiam  quiQue,  qui  in  pace  Ecclesiae  vivunt, 
fructus  pomorum  gerunt;  quia,  dum  sancta  opera 
perficiunt,  proximis  exempla  utilia  tribuunt,  quo- 
rum  exhibitione  sese  qui  volunt,  reOgunt.  Quot- 
quot  enim  sunt  in  Ecclesia  sancti,  sive  igne  passio- 
nis  ardeant,  sive  in  pace  Ecclcsiae  quiesceiites  suc- 
crescant ;  sanctarum  virtutum  odorem  tanquam  pa- 
radisum  suavitatis  et  deliciarum  construere  in  se, 
dum  vivunt,non  cessant. Gujus   paradisi  ubcrta- 


(46)  AI.  ins.  cum  edit.,  Prwdicatores. 


(47)  Greg.,  inhuucloc. 


mO  SERMONES.  —  SERM.  XXXII.  IN  FESTO  S.  SPIRITUS.  JS.IO 

tem  Scriptura  denionstrat,  dum   sub  Toce  Jcsu  A  ^^'(P^a/.  xlv).  Impetus  enimflumints  civitatemDel 


Christi   ceelestis  Sponsi  per  arbustonim  nomina 
quflsque  virtutes  designat,  dicens  : 

Cypri  eum  nardo,  nardus  et  crocuSy  fistula  et  efn- 
namomum  cum  universis  lignis  Libani.  Myrrha  et 
aloe  ciim  omnibus  primis  unguentis.  Quid  enim  per 
bas  diversas  species  aromaticarum  arbonim  de* 
sigiiatur,  nisi  sanctamm  virtutam  honor  et  pro- 
fectus  quae  in  sanctis  habentur?  Ex  bis  quippe  spe- 
ciebus  regalia  unguenta  conficiuntur;  et  ex  his 
corporum  sanitates  inveniuntur.  Bene  igitur  vir- 
tutes  animarum  designant,  quibus  congregatis  et 
confectis  bonus  odor  opinionis  egreditur,  et  a^ris 
animabus  competens  sanilas,  cooperante  Spirita 
sancto,  reparatur. 

Sed  adhuc  laus  Ecclesi»  a  sponso  repetitur,  cum  ^ 
siibditur :  Fons  /iorionim,  puteus  aquarum  vmn- 
tium,  qucBfluunt  impetu  de  Libano,  Recte  in  emissionl- 
bus  Ecclesix  fons  hortoruin  et  puteus  aquarum  tI- 
ventium  dcscribuiitur.  Quid  cniro  per  fontem  et  pu- 
teum,  nisi  sancta  Scriptura  designatur,  quse  sic 
aquam  sapienliae  generat,  ut  ^  potantes  semper 
reficiat,  et  tamen  manare  non  desistat  ?  Qu»  bone 
bortorum  esse  perhibetur,  quia  illonim  specia- 
liter  est  sancia  Scriptura,  in  quorom  mentibus 
virtutum  semina  oriuntur. 

Sed  quaerendum  nobis  est,  quare  fons  et  puteus 
utrumque  simui  Scriptura  dicatur,  cum  fons  in  su- 
perflcie  appareat,  puteus  vero  in  Imis  latensomnes 
quaerentes  se  majori  labore  exerceat.  Sed  scien- 


,, —  — j —  — . —       ,  „-       r Q «„^  ^p, 

dum  est  quod  divina  Scriptura  in  quibusdam  ma-  ^*  Tit  per  legem,   deinde  per  prophetas,  perfecti 

nifesta  existens,  in  quibusdam  tero  locis  obscuram 

se  praebens,  et  aliquando  leviter  sicut  invenituri 

tanqtiam  fons  potatur,  et  aliquando  magna  inqui- 

sitione  eget  ut  inventa  sumatur.  Quia  yero  sanctae 

Scripturae  intellectus  per  aquam  designatur,  osten- 

ditur  alibi,  cum  divina  voce  de  reprcbisdicitur  (48) : 

IJnde  Isaias  ait :  Aufert  Dominus  ab  Jerusalem  et 

Juda  omne  robur  paniSf  et  omne  robur  aquce  (Isa, 

iii).  Ubi  notandum,  quia  robur  panis  prius  et 

postea  robur  aquae  aufertur.  Dum  euim  gravia  dicta 

Scripturae  non  perqoiruntur,  ut  mandantur,  pau- 

latim  a   scientia  decidit  mens,  ut  aliqiiando  nec 

levia   etiam   intellectu  capiuntur.  Sed  aquae  istae 

l)ene  de  Libano  fluere  cum  impetu  dicuntur.  Li-  d  citus  ducitur,  quia  per  duo  Te«UmenU,  et  per  duo 


laetificat,  cum  per  donum  sancti  Spiritus  SGriptursB 
sapientia  fortiter  inundaiis  sanctam  Eccleaiam 
Tel  cujuslibet  capieniis  mentem  infusione  sua  ex- 
bilarat.  Sapientia  quippe  sanctarum  Scripturarum 
civitaten^  Dei,  id  est  sanctam  Ecclesiam  laetificat, 
cum  per  praedicatorum  ora  aiidientium  corda  il- 
luslrat;et  ad  bene  operandum  sollicital,  transgres- 
sores  prsBceptorum  Dei  corrigit  et  emendat,  et  ad 
cogBitlonem  atque  amorem  Creatoris  Veteris  ac 
NotI  TesUmenti  populos  sublerat.  Gum  enim  Scrip- 
turam  sacram  dicimus,  Yetus  acNovum  Testamen- 
tum  intelligimus.  Unde  Ezechiel  propheta  cum  de 
animalibos  sibi  ostensis  ioqueretur,  ait  iuler  cae- 
tera  : 

Cum  aspicerem  anima/fa,  apparuit  rota  una  super 
terram  (Exech,  i).  Quid  aulem  rota,  ut  ait  beatus 
Gregorius  (49),  ntsi  sacram  Scripturam  signat^  elc» 
usqoe  ad  dicat  itaque  Ezechiel  propheta  de  sibi  o^ 
leiMt4  animalibus, 

Cum  aspicerem  animatia^  apparuit  rota  una  super 
terram,  Bealus  Gregorius,  subtilissimus  sancUniui 
Scripturarum  inlerpres,  accedat,  et  tantae  profundi- 
talis  versiculum  nobis  exponat.  Qumrendum^  in- 
quit  (50),  iio6t«  e«l,  etc,  usqueadTuia  Scriptura 
sacra  in  utroque  Testamento,  et  admonendo  reetaest^ 
et  promittendo  alta,  et  minando  terribitis, 

Recte  etiam  rota,  id  est  sancta  Scriptura,  ut 
dictum  est,  quatuor  facies  habere  describitur ;  qiiia 
prius  corrigenda  peccata  in  genere  humano  cogno- 

ius 
vero  per  Evangelium,  ad  extremum  aulem  per 
apostolos  generaliter  omnibus  gentibus  ad  praedi- 
candum  missos.  Quaecnnque  enim  de  Ghristo  ^'us- 
quo  sponsa,  id  est  saiicta  Ecclesia,  Testamentom 
Vetos  praefiguravit,  bjec  per  apostolicam  pr«dica- 
tionem  Novum  Testamentum  in  quainormondipar* 
tibus  apene  manifestavit.  Doctrinisergo  apostolicis 
lex  universo  orbi  innotuit,  quia  Evangelio  concor^ 
davit.  Unde  Dominus  ad  Moysem  flgurate  ioqiiens» 
ait: 

Fac  tibi  duas  tubas  argenteas  ducliles  {Num.  x). 
Et  paulo  post :  Ctim  concisus  clangor  increpuerit^ 
movebuntur  eastra  (51)  Per  duas  enim  tobas  exer - 


banus  enim  dealbatio  interpretatur.  In  baptismo 
quippe  deallMimur,  dum  amissa  nigredine  peccato- 
rum  ad  munditiam  novae  vitae  reformamur.  De  Li- 
bano  ergo  aquse  putei  fluunt,  quia  in  baptismo 
eiecti  quique  doiium  saucli  Spiritus  accipiunt,  quo 
illuminati  Scripturae  sanctae  sensum  intelligunt. 
Qu»  Scripturae  scientia  unto  impetu  fluit,  ut  dum 
electos  Ungit,  ab  hujus  vitae  aroore  submoveat,  et 
ad  aeterna  gaiidia  in  impetus  sui  quosque  sibi  adhae- 
rentes  trajiciat.  Hinc  est  eniro  quod  in  psalmo 
scribitur    :    Fluminis    impetus   tcetificat  civitatem 

(48)  Suppl.  bic.  ex  edit. :  Mittam  eis  sithn  aqute, 
et  famem  panis  (Amos  viii). 

(49)  HomH.  in  Ezech.,  lib.  i«  bom.  G.  Vide  Patr, 


charitatis  praecepta  ad  procinctum  fidei  populus 
Dei  evocatur.  Quae  tubae  idcirco  argenteae  fleri  prx- 
cipiuntur,  ut  praedicatorum  yerba  eloquii  nitore 
fulgeant,  et  audiiorum  mentem  nulla  sui  obscori- 
ute  confundant.  Idcirco  ductiles,  quia  necesse  est 
ut  hi,  qui  venturam  yium  prxdicant,  tribulatio- 
num  praesentium  tonsionibus  crescant.  Bene  autem 
dicitur  :  Cum  concisus  elangor  inerepuaritf  movf' 
buntur  eastra ;  quia  nimirum  cum  sobtilins  ac  mi- 
nutius  praedicationis  sermo  tractatur,  auditorum 
mentes  conlra  tentationum  certamina    ardentius 

t.  LXXVI,  col.  829. 
(50]  Homilia  eadem,  ibid.,  col.  835. 
(51)  Ex  Gregor.,  lib.  xxx  Jfora/.,  cap.  4,  et  Pa- 


mi 


eiciUnlur.  Clangor  iUqiie  lubaniro  lolo  roundo 
ferribiliter  insonuil,  quia  pcr  aposlolicam  doclri- 
nam  Novi  ac  Yeleris  TesUmenli  spirilualis  inlelli- 
genlia  ubique  clara  innoluil.  Ad  hoc  nimirum  Dei 
el  Yirginis  Frlius,  ul  jam  diclum  esl,  bos  idoneos 
suae .  incarnalionis,  passionis,  resurreclioj^ is  alque 
in  coelum  ascensionis  prsecones,  Spiritus  sancli 
roagislerio  plene  inslrucios,  ^  ad  tolerandam  per- 
sequenliam  incredulorura  praTiUtem  forles,  per 
universum  mundum  misil,  ul  ad  selemam  TiUm 
prsedeslinatos  vocarenl,  ex  quibus  sibi  templuro,id 
est  sancUm  Ecclcsiam,  quasi  ex  vitis  lapidibus 
«diflcarel,in  qua  ipse  verusSol  juslit\^cum  Palre 
el  Spirilu  sancto  non  solum  in  praesenli  saeculo, 
sed  etiani  in  sempitemum  habitaret. 

Unde  l^alomon  figurate  loquens,  ail :  Sapientia 
mdifkafit  $ihi  domum;  excidit  columnas  mptem. 
Immolavit  vicftmos,  miscuit  vinum^  posuit  menBam^ 
miiit  ancillas  suas^  ut  vocarent  ad  arcem^  et  mania 
civitatis  (52).  Sapieniia  quippe  domum  sibi  ^ndi- 
dit,  cum  unigenitus  Dei  Filius,  inlra  ulerum  Yir- 
ginis  mediante  anima  sibi  corpus  creavit.  Sic  quippe 
corpus  Unigenili  domus  Dei  dicitur,  sic  etiam  lem- 
plum  Dei  vocatur.  Ita  quoque  unus  idemque  Dei  al- 
que  hominis  Filius  ipse  est,  qui  inhabiut,  ipse 
qui  inhabilalur.  Quod  lamen  recte  el  aliter  potesl 
accipi.  Domus  sapientiae  Ecclesia  vocatur,  quae 
seplem  sibi  cotumnas  excidit^  quia  ab  amore  prae- 
sentis  saeculi  disjunctas,  ad  portandam  ejusdem 
Ecclesiae  fabricam  menles  praedicantiuro  erigil : 
quae  pro  eo  quod  perfectionis  virlute  subnixae  sunt, 
septenario  numero  signantur.  Immotavit  Doroinus 
nietimas^  seipsum  Deo  Palri  offerendo  pro  nobis ; 
reA  vieUmas  immolavit^  quia  viUm  praedicanlium 
macUri  in  perseculione  permisit.  Miscuit  vmtim, 
sdlieel  praet^eptorum  suorum  poculum  ex  narra- 
tione  hialonca,  el  ex  inlelligentia  spirituali  con- 
temperans.  Unde  in  psalmo  canilur:  Catix  in 
manu  Domini  vini  meri  ptenus  est  misto  (53).  Galix 
vini  men  dicilur  quanlum  ad  spiritualem  intelli- 
gentiam ;  plenus  misto,  id  est  faece  corporaliuro 
sacramentorum ;  quae  sacramenU  resident  el  re- 
manent  apud  Judaeos,  et  funditur  inde  omnis  spi- 
ritualis  intelleclus,  el  eliqualus  esl  in  humiies  gen- 
tes,  sed  apud  Judaeos  faix  figurae  remansil,  de  qua 
orones  infideles  polali  sunt. 

(54)  Aliter,  Sapientia^  id  est  Dei  Filius,  vinum 
miscuit,  quia  divinitatis  el  humanitalis  suae  paritcr 
nobis  arcana  praedicavit;  Mensam  posuit^id  est 
Scripturam  sacram,  quae  fessos  a  saeculi  hujus  la- 
bore  Yenienles  pane  cocleslis  verbi  nos  reficit,  el 
eonlni  adversarios  sua  refeclione  roborat  (55). 
Unde  sancu  Ecclesia  eidero  iesu  Gbrislo  sponso 
8U0  gratulalNiQda  canit :  Parasti  in  conspectu  meo 
mensam^  adversuseos,  qui  tribulant  me(Psal.  xxii). 

ter.  in  Num,  cap.  6. 

(5^)  Fx  lib.  xxxiii  Mora/.,  c.  15,  et  Paler,  tn 
jPr«r.,cap.  16. 

(53)  Haec  non  ex  Gregor. 


S.  MARTINI  LEGlONENSiS  ITOJ 

A  Mensa  Dominl  el  beata  convivatio,  saturatis  lidei» 
esca  coelestis,  de  qua  dicit  Apostolus  :  Qui  mmm" 
ducat  et  bibit  indignef  judicium  sibi  mundueat  (/ 
Cor.  xi).  Parasti,  inquil,  iu  compeetu  meo  mem» 
sam^  scilicet  communionem  corporis  tui,  o  Chrisle» 
qui  vere  est  Dei  Patris  Sapientia,  qua  inieliigo  me 
debere  iroiUri  vestigia  passionis  tuae.  Unde  in 
Proverbiis  dicitur :  Ad  meneam  magnam  sedisti^  id 
est  Ghristi,  scito  quod  tatia  te  oportet  pneparare 
[Prov,  xxiii),  id  esl  pati,  sicut  ipse.  Unde  alibi 
Psalmisia  ail :  Calicem  salutaris  accijfiam^  el  wh 
men  Domiui  invocabo  {Psal,  cxv}. 

Tres  mensas  legimus,  prima  videlicel  fuit  iii  lege» 
^cunda  in  Evangelio,  lertia  in  coelo.  De  priina 
scripsit  Moyses  in  Exodo,  ubi  legilur  posiU  io  U- 

^  bernaculo  juxta  introitum,  super  quam  erant  duo- 
decim  panes  propositionis  de  similagine,  et  super 
singulos  patena  aurea  cum  pugillo  thuris  {Exod. 
xxv).  De  secunda  inquit  Aposlolus  :  Non  potestis 
eommunieare  menset  Christif  et  mensce  dwmoniorum 
(/  Cor,  x).  De  terlia  ait  Dominus  discipulis  suis  : 
Ego  dispono  vo^tf ,  ftcvl  disposuit  mihi  Pater  meu$ 
regnumf  ut  edatie^  et  bibatts  super  mensam  meam  im 
regno  meo  (Luc,  xxii).  Prima  itaque  roensa  non  pa- 
rabat  refeclionero,  sed  monstrabal ;  secunda  satiat; 
tertia  glorifical.  Prima  esl  in  liitera,  secunda  in 
spiritu,  terlia  in  spe.  Prima  docel,  secunda  adju- 
vat,  lertia  consummat. 
(56)   Iterum  subjungit,  dicens :   Misit  aHeiilae 

Q  suas,  ut  vocarent  ad  arcem^  et  mcenia  eivitatis^  quia 
praedicatores  infirmos  abjectosque  hal)ere  sluduit, 
qui  fideles  populos  ad  spirilualis  patriae  supema 
aedificia  colligerenl.  Unde  el  iii  Evangetio  Dominus 
Nathanaelem  laudai  (Joan,  i),  nec  laroen  in  sortem 
praedicantium  numeral,  quia  ad  praedicandum  eum 
tales  venire  dcbuerunt,  qui  de  laude  propria  nibil 
baberenl,  ut  lanto  solius  yerilatis  cognoscerelur 
esse  qtiod  agerenl,  quanlo  et  aperte  cemerelur» 
quia  ad  hoc  agcnduro  ipsi  idoiiei  non  fuissenl.  Ut 
ergo  roira  potenlia  per  praedicaloruro  linguas  cla- 
rescerel,  prius  mirabilius  acluni  est,  ul  eorumdera 
praedicantium  roerilum  nulluro  essel.  Ad  hoc  ergo 
misil  Sapientia,  id  esl  Dei  Filius  ancillas  suas,  suos 
videlicel  discipulos,  infirmos  prius  abjectosque  et 

D  idiolas,  postea  vero  Spiritu  sanclo  interios  doceiite 
fortes,  ac  subtiliter  instructos,  ul  vocarent  ad  ar- 
cem  et  rooenia  civiutis ;  quia,  dum  aeteroam  vitam 
denunliant,  ad  alta  nos  rooenia  supernae  civiuiis 
levant :  quae  profecto  moenia,  nisi  humiles,  non 
ascendunt.  Unde  ab  eadem  Sapientia  protinus  sub- 
ditur  :  Si  quis  est  parvulus,  \>eniat  ad  me  (Prov.  ix). 
Ac  si  aperte  dicai :  Quisquis  se  magnum  aestimai, 
aditum  sibimetipsi  ascensuroque  angusUt;  quia 
Unto  altius  perlingitur,  quantouniuscujusqueroens 
apud  se  verius  bumiliatur.  Sed  quanUlibel  quia- 

(54)  Rursum  ex  eo. 
(55i  Iterum  non  ex  eo. 
(56)  Rursum  ex  Gregor. 


\m  8ERM0NES.  —  SERM.  XXXH.  IN  FESTO  S.  SPIRITUS.  mi 

que  virtute  proAciat,  quantalibet  scientia  excres-  A  {Cant.  viii).  Quid  Pctrus  csterique  discipuli  aliis 
cat,  penetrare  non  sufficit  quanto  nos  Gonditor 


moderamjme  regit.  Invisibilia  bona  nobis  in  cce- 
.esti  Jerusalem  praeparavit,  ad  quse  nos  per  praedi- 
catores  suos  roisericorditer  vocare  non  desinit.  In- 
numerabilia  sunt  qux  indignis  nc^is  praesenti  sae« 
Gulo  contulit,  ifted  multo  majort  in  coelo  promittit. 
Per  fidem  enim  ambnlamMtf  et  non  per  spedeni  {II 
Cor.  v).  Yisibilia  bona  nobis  in  bac  mortali  vita 
praestat,  sed  ad  invisibilia  desideranda,  per  suorum 
praedicatorum  eloquia,  nos  provocat. 

Hanc  procul  dubio  humanae  mentis  infirmitatem 
vel  ignorantiam,  qua  impediente,  dum  in  praeaeiiti 
vita  sumus,  aetema  g[audia  perrecle  contemplari 
iion  possumus,  velum  iilud  praefigurabat  quod  Do- 


praedicarent,  cum  in  domo  una  inclusi,  foris  appa- 
rere  non  auderent?  Parva  itaque  tunc  temporis  Ec- 
clesia  ^rat,  et  ubera  non  babebat,  qui  post  Domini 
nostri  Jesu  Ghristi  resurrectionem  Judaeorum  metu 
perterrita,  non  dico  praedicare,  sed  etiam  videri  ti- 
mebat  (60)  Sicut  uniuscujusque  bomin  s,  sic  sanctje 
Ecclesiae  aetas  describitur.  Parvula  igitur  tunc  erat, 
cum  a  oativitate  recens  Yerbum  vit»  praedicare 
iion  poterat;  ubera  non  babebat,  quia  niniirum 
priusquam  proficeret  per  incremeiita  virluiis,  infir* 
mis  quibusque  auditoribus  praebcre  non  potuit  vcr- 
ba  praedicationis.  Adulta  vero  Ecclesia  dicitur, 
quando,  Dei  Yerbo  copulata  sanctoque  repleta 
Spiritu,  per  praedicationis  ministerium  in  filiorum 


mini  jussione  in  medio  tabemaculi  pendebat,  et  ia*  ^  conceptione  fecundatur,  quos  eihortando  parturit, 

converteodo  parit.  De  bac  ejus  aetate  in  Gaolico 
amoris  Dominodicitur;:  <  Adotescenlulcedilexerunt  te 
(Cant.  i).  >  Universa  quippe  Ecclesi(Sf  ut  ait  Beatus 
Gregorius  in  MoralibuSf  quUt  unam  calholicam  £c- 
clesiam  factunt,  adolescentulce  vocantur,  nonjam  ve- 
tustas  per  culpam  sed  novella  per  gratiam  (61);  non 
senio  steriles,  sed  atate  mentis  ad  spiritualem  cou- 
grucB  fecunditatem.  Vel  per  adolescentulas  sanctae 
animae  designantur,  quae  baptismatis  aqua  per  Spi- 
ritum  sanctum  regenerantur,  et  in  novani  Clirisli 
vitam  per  novum  testamentum  transferuntur.  Scd 
cum  baec  sancta  Ecclesia  catholica  temporibus  Aii* 
tichristi,  jam  quasi  quodam  senio  debilitata,  malitia 
abundante  et  multorum  charitate  refrigescente , 
per  praedicationem  filios  parere  interdum  desierii» 
fecunditatis  antiquae  reminiscens  quasi  querimo- 
niam  Taciendo  cum  beato  Jobdicere  poteril : 

Sicut  fui  in  diebus  adolescentvB  mece  quando  se* 
creto  Deus  erat  in  tabemaculo  meo  (Job.  uix) 
(62).  Ac  si  apertius  diceret :  Quis  mihi  tribuat,  ut 
sim  sicut  fui  in  diebus  adolescentiae  mese? 
quamvis  post  eosdem  dies  quibus  a  persecu* 
toribus  graviter  deprimetur,  jam  tamen  drca  ip- 
snm  finem  temporum  grandi  praedicationis  vir* 
tute  roborabitur.  Nam  susceptis  ad  plenum  genlibus 
omnem  Israeliticum  populum,  qui  tunc  iuvenlus 
Hierit,  in  su£  fidei  siiium  trabet.  Scriptum  quippc 
est :  DonecplenitudoQentium  intraret  et  sic  omnis  Is- 


teriora  ab  exterioribus  ne  viderentur,  separabafr 
{Exod,  xxvi).  Sic  enim  ait  Apostoius  :  P^une  vide^ 
mus  per  speculum  in  anigmatet  tunc  autem  facie  ad 
faciem  (I  Cor.  xiii)  (57).  Quandiu  ergo  in  hoc 
mundo  sumus,  tanquam  per  specnlum  veritatem 
ccelestis  regni  videmus,  positi  quasi  in  sanctuario, 
nondum  pervenientes  ad  Saiicta  sanctorum.  Sancta 
enini  possunt  esse.ea,  quae  in  praesenti  saeculo  ha- 
bere  saiictam  couversationem  possunt ;  Sancta  ve- 
ro  sanctonim  iu  qua  semel  tantummodo  intratur,  ad 
coelum  (58)  ubi  est  propitiatorium  et  cherubin,  ubi 
et  mundis  corde  apparet  Deus.  In  qua  tamen  con« 
versatione  constiluti,  id  est  in  praesenti  Ecclesia 
non  sine  adjulorio  sancti  Spiritus  consistimus.  Ha«  r 
bemus  enim  ex  uno  sancti  Spiritus  fonte  septem 
lucernas,  quae  populum  Ecclesiae  illuminant,  id  est 
septemplicem  Domini  gratiam  missam  in  uuiver- 
sum  orbcm  terrarum,  quae  populos  Ecclesiae  fulgore 
Spiritus  saiicti  diversa  charismatum  claritate  illus- 
trat. 

Potest  quidem  oppassum  (59)  velum,  quod  parien» 
tabernaculi  interioris  occullabat  ne  prospiceretnr, 
illud  praeteritum  tempus  praefigiirare  quod  fuit  sub 
lege ,  quia  quae  lex  et  prophetae  cecinerunt,  occulla 
erant  et  interjecto  velnmine  non  poterant  ad  ple- 
num  intelligi.  Sed  postea  Ghristus  adveniens,  tem- 
pore  passionis,  velum  illud  a  summo  usque  deor- 
sum  disrupit   (Matth.  xxvii),  et  omnia  illa  qiiae 


erant  occulta,  per  passionem  suam  ad  nostram  fi-  D  rael  satvus  fieret  (Rom.  xi).  Tempore  illo,  ut  crc- 


dem  corroborandam  revelavit,  dicente  Apostolo : 
Nobis  autem  revelavit  Deus  per  Spiritum  suum  (I 
Cor.  ii).  Revera  sancti  apostoli,  caeterique  discipu- 
li,  ante  adventum  Spiritus  sancti  pauci  numero,  iii- 
firmi  ad  toleranda  increduloram  adversa,  et  ad  prae- 
dicanda  sponsi  et  sponsae,  Ghristi  videlicet  et  Ec- 
clesia;  sacramenta,  indocti  erant.  Sancta  quippe 
Ecclesia  quando  in  solis  apostolis  erat,  nec  seip- 
sain  nec  alios  lacte  praedicatioiiis  nutrire  sufficiebat. 
De  qua  Salomon  ait  inXantico  spiritualis  amo- 
ris  :  Soror  nostra  parva  est^  et  ubera  non  habet 


(57^  Isid.,  Quffst.  in  Exod.,  c.  lv. 
^58)  Suppl.,  cx  edit.,  est  \ransitus. 
(59)  Oppansum. 
'60)  Ex  Gregor.,  in  hunc  loc.,  et  lib.  x 


dimus,  cum  Synagoga  sanctam  Ecclesiam  viderlt 
in  Gbristi  amore  perseverantem,  incorruptam  fidem 
conservantem,  libenter  adversa  pro  justiiia  susti- 
nentem,  Ghristum  Deum  verum  et  hominem  cum 
Patre  et  Spiritu  sancto  unum  Deum  esse  praedican- 
tem,  omnesgentes  ad^fidem  vocantem,ab  ignoran- 
tiae  sorono  excitata  dictura  est  :  Heu  me  miseni 
(63)  diuque  decepta !  quid  mihi  profuit  quod  tam 
longo  tempore  infidelis  permansi?  Prophetls  da 
Ghristi  incarnaiioiie  praedicantibus  non  credidi, 
Gbristum  pro  salute  mea  de  coelo  a  Deo  Patre  mis- 

cap.  9. 
(61)  Haecex  eod 


Moral., 


in  Cant.  i. 

(62)  Bxc  ex  Moral.^  ubi  supi 

(63)  Miseram  deceptam. 


«55 


S.  MARTINl  LEGIONENSIS 


1256 


sum  noD  rcccpi ;  sed ,  quod  est  gravius ,   muliis  ^  quando  Deuro  et  hominem  iesum  Gbristum  in  cruoe 


aflTectum  injuriis,  cruci  affixum,  morti  tradidi,  il- 
lius  aposlolos  salulis  mibi  yerbum  prsedicantes 
yerberibus  afflictos  longe  a  provincia  expuli,  sicque 
usque  in  praesens  tempus  in  tenebris  ignorantiae 
imbulavi,  et  veritatis  lumen  omnino  ignoravi. 
Cum  ergo  circa  finem  mundi,  ut  dictum  est, 
pleniludo  gentium  intraverit,  tunc  Synagoga  di< 
vinitus  illuslrata,  de  transactis  sacrileglis,  caete- 
risque  peccalis  pcDnitentiam  agens  sanct»  matris 
Ecclesiae  greroium  fideliter  intrabit.  In  persona 
cujus  Saloroon  in  Gantico  spiritualis  amoris  figu- 
rate  loquitur,  dicens  : 

Piescivi :  anima  mea  eonturbavit  me  propter  qua» 
drigas  Aminadab  (6i).  Ac  si  diceret  :  Tot  virtures 
in  sancta  Ecclesia  fieri  videns,  quare  tanto  tem- 
pore  perillicita  erravi?  quare  incredula  perstiti? 
Cur  tandiu  per  infidelitatcm  meate  in  tenebris 
ignorantiae  remansi?  Sed  propler  quadrigas  Ami- 
nadab  Synagoga  conturbatur,  qui  quandoque  per 
Ghrisli  Evangelium  ad  fidem  suscipiendam  excita- 
bitur.  Aminadab  quippe  ipontaneus  populi  mei  in- 
terpretatur.  Et  bene  procUl  dubio  Ghristus  Jesus 
a  Patre  roissus  spontaneus  populi  mei  dicitur,  quia 
Tcre  spontanea  charitate  ad  populum  salvandum 
descendit,  et,  ut  nos  a  merte  relevarct,  pia  volun- 
tate  ac  benigna  gratia  mortem  in  cruce  suscepit. 
Undc  ipse  bonus  pastor  ad  Patrem  ait :  Voluntarie 
sacrificabo  tibi,  et  confitebor  nomini  tuo,  Domine^ 


suspendit.  Sed  protinus  cum  Ecclesia  finem  Syiia- 
gogae  intueri  appelit,  sponsus,  scilicei  Ghrisius» 
congratulando  quasi  interrogans,  dicit  : 

Quid  tridebis  in  Sunamite^  nisi  choros  coitrorum 
(Cant.  vii).  Castra  quippe  mililantium  sunt.  Cas- 
Ira  ergo  in  Sunamite  videhuntur,  quia  pro  fide. 
quam  modo  impugnat,  tunc  robuste  contra  per- 
fidos  praeiiabitur.  Sancu  ergo  Ecclesia,  ut  dic- 
tum  «st,  ante  adventum  sancti  Spiri;us  parva 
et  timida  erat,  ideoque  praedicare  non  audebat,  et 
ubera  non  habebat,  quia  suos  auditores  bcte  prae- 
dicationis  nutrire  non  poterat.  At  postquam  Spiri- 
tus  sancti  dona  percepit,  gtatim  miracuiis  coms- 
cavit,  virtutibuB  profecit,  roinisterio  praedicatioois 
muUos  in  fide  generavit,  minas  regum  ac  prioci- 
pum  contempslt,  et  usque  ad  fines  orbis  terrarum* 
divina  protegente  gratia,  sese  dilalavit.  Dei  nam- 
que  et  Yirginis  Filius ,  qui  eam  Yoluntate  Patris 
proprio  sanguine  redemit,  jugiter  illam  unctione 
sancti  Spiritus  ungit,  et  dulcedine  sanctissinue  suae 
praedicationis  reficit,  atque  ad  semulandum  charis- 
mata  meliora  semper  igne  charitatis  snccendit. 

Unde  Ezechiel  propheta  typice  loquens»  ait : 
Erat  super  simHitudinem  throni  similitudo  ifuasi  4u- 
pectus  hominis  desuper^  et  velut  aspectus  ignis^  in- 
trittsecus  ejus  per  circuitum^  a  lumbis  ejus  et  desuper. 
Et  a  lumbis  ejus  usque  deorsum^  vidi  quasi  speciem 
ignis  eplendentis  in  circuitu  (Exech.  i).  Quod  beatus 


quoniam  bonum  est  (Psal.  liii).  Unde  etiam  Psal-  C  Gregorius  exponens,  ait  (65)  \Quid  est  quod  Media- 


mista  in  pcrsona  Ecclesiaeloquitur,  dicens  :  Exaudi 
tne,  Domine  quoniam  benigna  est  misericordia  tua; 
seeundum  muUitudinem  miserationum  tuarum  respice 
in  me  (Psal,  Lxviii).  Propter  quadrigas  ergo  Aroi- 
nadab  Synagoga  conturbatur;  quia  tandem  cum 
quatuor  Cbristi  Evangelia  in  mundo  currentia,  et 
in  cordibus  hominum  ferventia  per  fidem  contem- 
plata  fuerit,  mox  de  infidelitatis  suae  tenebris  con- 
fundetur,  et  oborta  confusione  salubri  ad  poeniten- 
tiam  commovebitur.  Gui  Ecclesia  benigna  loquitur, 
dicens  : 

Revertere,  revertere,  Sunamitis;  revertere,  ut  iii* 
tueamur  te  (Cant.  vi).  Sunaroitis  quippe  captiva  in- 
terpretatur.  Vocatur  ergo  Sunaroitis  ut  revertatur. 


tor  Dei  et  hominum^  etc.,  usque  ad  ne  a  nobis  mado 
in  mterna  et  infinita  claritdte  videatur,  Unde  et  in 
Canticis  canticorum  eidem  Dei  et  Yirginis  Filio  a 
spoiisa  dicitur  :  Fuge^  dilecte  mi  (Cant.  viii).  Dilec- 
tus  fugit,  quia  in  ccelum  ascendens,  et  in  DeiPatria 
dextera  sedens,  ne  a  roortalibus  in  bac  praesenti 
vita  adhuc  positis  perfecie  videri  possit,  sese  absen- 
tavit.  Ad  ipsum  itaque,  fratres  charissimi,  necesse 
est  ut  oculos  meniis  dirigamus,  ipsnm  cum  Patrc 
et  Spiritu  sancto  in  omnibus  et  super  omnia  dili- 
gamus,  et  in  quantum  possumus,  iliius  mandata 
perficare  studearous.  Vere  illius  discipuli  somus,  si 
ejus  mandata  sine  querela  custodimus. 
Uude  ipse  discipulos  suos,  imo  omnes  nos  ad- 


quia  Synagogae  in  fine  mundi  fides  per  sanctam  D  monens,  ait :  Si  diligitis  me,  mandata  mea  sertau 


Ecclesiam  catbolicnro  Deo  offeretur,  ut  dignitatem 
pristinam  reciplat,  quae  sub  infidelitatis  jugo  a  dap- 
monibus  captivabatur.  Et  bene  quater  reverti  ad- 
monetur,  quia  in  quatuor  mundi  partes  modo  Ju- 
daei  dispersi  sunt,  qui  ubicunque  tunc  fuerint,  ut 
dictom  est,  in  fine  convertentur,  sicut  praedictum 
est  per  propbetaro :  Si  fuerit  numerus  filiorum  Israel 
eieut  arena  maris,  retiquite  salvrn]  fient  (Isa.  x). 
Eevertatur  ergo  Sunamitis,  ut  eam  intueamur,  id  est 
Synagoga  ad  fidem  convertatur,  et  in  pceniteniia 
sua  omni  Ecclesiae  ostendat,  quantum  maluui  fece- 
rit,  quamque  deteslabile   sacrilegium  commlserit, 

(64)  Gregor.,  in  hunc  loc. 

(65;  Homit.,  in  Ezech.,  lib.  i.  homil.  8.  Vide  Patr.,  t.  LXXVl;  col.  865. 


(Joan.  xiv).  Exhibitio  operis  indicium  est  dilectio- 
nis.  Et  ego^  inquit,  rogabo  Pafrem,  et  alium  Paracte- 
tum  dabit  vobis^  ut  maneat  vobiscum  m  cetemum 
(ibid.).  Rogat  Patrem  per  humanitatem,  qui  dat 
cum  Patre  per  divinitatero.  Et  alium  Paracletum, 
id  est  consolatorero,  dabit  vobis  ut  numeat  vobiscum^ 
sicut  ego  sum  vobis  prsesens  carne,  ad  hoc  videli- 
eet,  ut  vos  doceat,  illustret,  et  alia  hiyusmodi  faciat 
et  post  ad  videndam  in  aetemum  divin«  majeslatis 
essentiam  introducat.  Quomodo  monet  diligere,  et 
mandata  servare,  ut  accipiant  Spiritum  sanctuiu, 
quero  nisi  habent,  non  possunt  diligerCt  non  man- 


mi  SERMONES.  *-  SERM.  XXXII.  IN  FESTO  S.  SPIRITUSi  i^ 

data  servare?  Sed  habebant  minus  occulte  et  ac-  A  Si  qui$  diligH  me,  sermonem  meum  senabii.  CauM 


copluri  erant  amplius  manifesle,  ut  eis  innotesceret 
quod  babebant.  Non  habent  spiriluales  oculos  mundi 
amatores,  quibus  Spiritum  sanctum  videant,  nec 
carnalibus  oculis  illum  possont  videre,  quia  Spiri- 
tus  sanclus  non  appamit  iudutus  humanitate.  Dabil 
pobis^  inquit,  Pater  S^piriium  veritMtiSf  scilicet  San* 
ctum,  qui  Patri  ei  Filio  consubstantialis  est ,  ct 
coaetemus ;  quem  mundui^  id  est  populus  mundana 
diligens,  non  potest  aeeipere^  quia  non  videt  eum, 
nec  scit  eum;  qnia  videlicet  oculos  non  habet  spiri- 
tuales,  quibus  invisibililer  Spirilus  sanctus  vide- 
tur  Vos  autem  cognoscelis  etim,  ^tifa  apud  vos  mO" 
nebit,  et  in  vohis  erit,  Ac  si  aperle  dicat :  In  vobis 
erit,  ut  mancAt ;  non  manebit,  ut  sit ;  quia  prius 


est  dilectio,  qux  probatur  in  custodia  sermonum  ; 
et  Pater  meus  diliget  eum,  et  ad  eum  veniemus^  et 
mansionem  apud  eum  faciemus,  Venit  Deus  ad  ho- 
minem,  dum  bomo  venit  ad  Deum.  Venit  homo 
credendo,  obediendo,  intuendo,  cnpiendo.  Deus 
aulem  ad  bominem  venit  subvcniendo,  illuminando 
et  implendo.  Ego,  inquit,  et  Paler  veniemus^  el 
mansiouem  apud  t7/um,  qui  uie  diligit,  (aciemus: 
mansio  Illa,  visio  et  dilectio  procul  dubio  non  erit 
transitoria,  sed  aeterna.  Charitas  facit  habitare  in 
domo  in  aeternum,  in  qua  Pater  cum  Filio  et  Spi- 
ritu  sancto  mansionem  facit.  Sequitur : 

Qui  non  ditigit  me^  sermones  meos  non  servat. 
Quicunque  Christum  Deum  et  hominem  non  dili- 


esse  alicubi,  quam  manere,  ut  hospes  apud  alium  B  gunt,  ejusque  sermones  non  servant,   nunquam 


Yisibiliter,  sed  jam  in  eis  esl,  et  ideo  ab  eis  cogno- 
8ci  potest,  non  a  mundi  amatoribus. 

Sequilur:  Non  relinquam  vos  orphanos;  veniam 
ad  vos,  Ac  si  dicerel :  Non  relinquam  vos  quasi 
eitraneos,  sed  sicut  pius  Pater  veniam  ad  vos  post 
rcsurreclionem  carne,  prxsentia  autem  Deitalis 
seniper.  Non  ila  dabilur  Spiritus  sanctus  pro  me. 
utego  ctiam  non  sim  vobiscum.  Pupilli,  ut  Etymo- 
logiarum  (66)  Isidorus  ait  (67),  fion  pro  conditione, 
sed  pro  wtate  puerili  vocantur.  Pupilli  autem  dicti^ 
quasi  sine  oeulis,  hoe  est  a  parentibus  orbati.  Hi  ou- 
tem  vere  pupilii  dicuntur^  quorum  patres  ante  deces- 
serunt^  quam  ab  eis  nomen  acciperent ;  eceteri  verB 
orbi  dicuntur.  Orphani  iidem  sunt  qui  et  pupiUi^  sed 
iltud  nomen  Grwcum  est^  hoc  Latinum :  nam  et  in 
psalmo,  ubi  legitur:  i  Pupillo  tu  erii  adjutor  {Psal. 
u),  >  GrcBcus  habet,  c  orphano :  i  orphani  ergo 
Grace,  pupilti  dicuntur  Latine. 

Iterum  Deus  et  horoo  Jesus  Christus  ad  suonrai 
consolationem  discipulorum  subjungit ,  dicens : 
Adhuc  modicum^  et  mundus  mejam  non  videt,  Quasi 
diceret :  Mundus,  qui  modo  me  videt  oculis  carnis, 
post  modicum  non  videbit ;  quia  postquam  resir- 
rexero,  auferetur  ab  impiis,  ne  videant  gloriam  re- 


Patrem,  ^t  Filium,  et  Spiritum  sanctum  in  forma 
Dei  visuri  sunt,  quamvis  formam  servi,  id  est  hu- 
manitalem  Christi  ad  suam  damnationem  videant. 
Iierum  subjungens,  ait :  Et  sermonem,  quem  audt- 
stiSf  non  est  meus:  sed  ejuSf  qui  misit  me,  Patris. 
Quia  non  est  suum  verbum,  sed  Patris,  et  quia  se 
voluit  intelligi  singulariter,  dixit :  Sermonem  quem 
audistiSf  non  est  meus^  qui  prius  pluraiiter  dixerat : 
Sermones  meos  non  servat. 

Sequitur :  Uiee  locutus  $um  vobis  apud  vo$  ma- 
nens,  corporali  videlicel  praesentia,  quae  si  jam  ao- 
fertur,  ne  timealis ;  quia  Paractetus  Spiritu$  san-- 
ctus  quem  mitut  PaUr  in  nomine  meo^  ille  vos  doce^ 
bit  omitta,  et  suggeret  vobis  omnia^  sciiicet  ab  oc- 
'  cullo,  non  quod  inferior  sit;  vel  commemorabil 
vos,  id  est  faciet  vos  memores  omnium,  qwecuuque 
dixero  vobis :  Pacem  relinquo  vobis,  pacem  meam  do 
vobis^  non  quomodo  mundus  dat,ego  do  vobis.Aseett' 
surus  ad  dexteram  Dei  Patris,  ait  discij^iilis  gnit, 
imo  omnibus  Ecclesiae  filiis:  Pacem  redinquo  vobis; 
et  repetens  de  eadem :  Pacem  meam  do  vobis.  Pai 
est  m  hoc  saeculo,  in  qua  manentes  hostem  vinci- 
mus,  si  invicem  diligimus,  et  de  occultis  invicem 
non  judicamus.  Pax  erit  in  futuro,  cum  sine  timore 


surrcclionis,  quae  solis  dabitur  videre  juslis.  Vos  •  inimici  regnabimus,  ubi  alter  ab  allero  non  potc- 
autem^  o  filioli  mei,  tidetis  me,  quia  ego,  qui  sum  ^'^^  dissentire,  ubi  omnia  nuda  et  aperta  erunt,  et 
vera  vila,  vivo,  et  vos  in  me  vivetis.  In  illo  die,  ^^^*  unicuique  a  Deo  erit.  In  Chrislo  autem  et  a 
quando  vos  vivetis,  cognuscetis^  quod  modo  credi-  Christo  est  utraque  pax.  Ipse  enim  est  pax  nostra^ 
tis ,  videlicet,  quia  ut  radius  in  sole ,  ego  in  Patre  0  9«*  fecit  utraque  unum  {Ephes.  ii);  et  eum  credi- 
meo;  unum  cum  ipso  ;  et  vos^in  me,  ut  palmites  lu      ™"S>  <iuia  est;  el  eum  videbimus  sicuti  est  {IJoan. 


▼ile,  et  ego  sum  in  vobis,  ut  pater  in  filiis.  Sequitur: 
Qui  habet  mandata  mea,  et  servat  ea^  ille  est  qui 
diligit  me.  Ac  si  aperte  dicat :  Non  solum  vos,  o 
aposloli,  videbitis  et  cognoscetis  haec  supradicta, 
sed  etiain  quicunque  habet  mandata  mea  in  memo- 
ria,  et  servat  in  vita,  vel  habet  faciendo,  et  servat 
perseverando ;  itle  estqui  diligit  me.  Qui  autem  di- 
ligilme,  quis  fructus  in  hoc?  Diligetur,  videlicet, 
a  Patre  meo;  et  ego  diligam  eum  et  manifestabo  ei 
meipsum.  Ac  si  diceret :  Ad  hor  diligam,  ut  me- 
ipsum  illi  manifestem,  quia  etiam  nunc  diligo  eum. 

(66)  Suppl.  doctor. 

Patrol.  CCVIil. 


iii).  Unde  quod  dixit,  pacem  meam,  a  posteriori» 
etiam  ad  prius  subaudiendum  est.  Vel  in  boc  sae- 
culo  est  pax  nostra,  quae  cst  aliqua,  et  non  plena; 
in  futuro  autem  est  sua,  ubi  nihil  repugnat. 

Sequitur  :  iVofi  turbetur  cor  vestrum,  neque  form- 
det.  Ac  si  diceret :  Ego  do  vobis  unum  et  firmum 
cor,  et  ut  semper  illud  sursum  habeatis.  Qula  igi* 
tur  in  pace  vos  relinquo,  non  turbetur  cor  vestrum 
de  hoc,  quod  dixi,  %ado  ad  Patrem  { quasi  pasto- 
ris  absentia  lupus  gregem  invadat)  quia,  si  ut  ho- 
mo  vado,  praesens  ui  Deus  sum.  Audistis^  quia  ego 


(67)  Lib.  XI  Etymol.,  cap.S 


V^ 


v4t89  S.  MARTINI 

dixivobh:  Vcdo^  et  venio  ad  voi.  Vado  corpore,  el 
iiiftneo  iB  Tobis  (liviniiate;  vel  nunc  a  vobis  recedo 
carne,  sed  lempore  judicii  veniam  ad  vos  praRsen- 
tia  corporali.  Si  diligereth  me^  gauderetis  utique^ 
quia  vado^d  Patrem  ;  quia  Paler  major  me  est.  Ac 
si  aperie  dical :  Si  diligeretis  mf ,  gauderetis  utique^ 
quia  humaa.e  nalune  gralulandum  est,  quae  levalur 
ad  dexterain  Patris  in  quo  ideni  speratur  coelum, 
quia  Pflfer,- secundum  humaniiatcm  quam  assum- 
psi,  major  meest.  Et  nuncdixi  vobis  priusquam  fiat; 
ut  cum  factum  fuerit,  credatis.  Non  dixit,  cum  fa- 
ctum  videritis,  quia  nec  laus  vel  meritum  fidei, 
iino  nec  fides  est  de  hoc  quod  videtur,  sed  de  eo 
quod  non  videtar.  Sed  ait :  Ut  cum  factum  fuerit^ 
credatis^  videlicet  me  esse  Filium  Dei,  non  nova 
fide  quia  et  prius  credidistis,  sed  tunc  aucta  et 
perfecta  erit.  Nam  cum  Dei  et  Yirginis  Filius  post- 
quam  coenavit,  scilicet  antequam  a  discipulo  tra- 
deretur,  apostolis  CQeterisque,  qui  cum  eis  erant, 
hxc  diceret ,  parva  in  eis  tuiic,  et  imperfecta  (ides 
erat:  et  cum  ipse  pius  magister  pro  totius  mundi 
salute  postea  in  cruce  moreretur,  fere  nulla  ;  quia, 
ut  dictum  esty  de  his  qwR  videntur  non  est  fides. 
De  resurrectione  ergo  tlhristi,  et  in  coelum  ascen- 
fione,  atque  saneti  Spirltus  illustratione,  fide  et 
virtutibus  profecerunt.;  qui  antea  dubii  ac  debiles 
fuoraiit. 
Sequitur :  Jam  non  multa  loquar  vobiscum :  venit 

^enim  princeps  mundihvjus,  et  in  me  non  habet  quid- 
quam,  Quasi  diceret :  Venit  princeps  mundi  hujus, 
scilicet  diabolus  qui  vere  est  princeps  impiorum 
bominnm*  testante  Domino,  qui  ait  ad  beatunv 
Job:  Jpse  est  rex  super  omnes  fitios  superbiiv  (Job 
XLi),  et  in  me  non  habet  quidquam,  videlicct  ullum 
omninOv  peccatum,  qued  ad  se  pertineat :  Sed  ut 
cognoscat  mundus,  quia  diUgo  Patrtnh  et  sicut  man' 
Matum  dedit  mihi  Pater,  sic  facio.  Quasi  diceretur: 
Cur  igitur  moreris,  oChriste,  qui  nullum  peccalum 
hahes?  Ideo  scilicet,  quia,  sicut  mnndatum  dedit 
jnihi  Pater,  sic  facio.  Ab  ipso  antequam  coelum  et 
;terra  fieret,  processi ;  ipso  mitlente,  ad  redemptio- 
nem  humani  gcneris  veni ;  et  sine  intermissioiie 
facio,  quxplacila  sunt  illi.  Non  ergo  turbetur  cor 
Tcstrum,  0  filioli  mei,  neque  formidet,  quia  ctsi 
lecedo  a  vobis  corpore,  tamen  usque  ad  consum- 
iiiaiionem  mundi  praesens  sum  dtvinitate.  Nam  et 
Deus  Pater  Spiritum  Paracleturo  in  nomine  meo 
^d  consolationem  vestram  mittet,  qui  vos  de  onmi- 
Ims  perfecte  erudiet,  et  inter  hujus  mundi  adversa 
potenter  sapienterque  custodiet. 

Jpse  enim  Spiritus  sanctus^  ut  ait  beatus  Isido- 
rus  (68),  ideo  prcedicatur  Deus,  quia  ex  Palre  Ft/to- 
^e  procedit,  et  ejuiHem  substantioi  est,  Neque  enim 

(68)  Lib.  VII  Etymol.y  cap.  5. 

(68*)  AliuB  hic  videtur  sensus  ^uara  in  edit.,  ut 
Cuiqiie  legenti  notum  erit. 

(69)  Doc  testimonium  aliter  exhibet  Isidorus, 
nempc :  MuUa  adhuc  haSeo^  aute  vobis  loquar^  sed 

iwnpoteitu  ilia  modo  audire.  Venict  autem  Spiritus 


LEGIONENSIS  I2«(> 

A  aliud  de  Patre  proeedere  potuit,  quam  quod  ipse  ett 
Pater.  Spiritus  (68*)  sanctus  autem  dictus^  secundum 
id  quod  ad  aliquid  refertur^  spirans  ;  et  utique  spt- 
ritu  inspirans  est^  et  ex  eo  appellatus  Spiritus  esi. 
Proprio  autem  modo  quodam  dicitur  Spirilue  «on» 
ctus,  secundum  videlicei  quod  refertur  ad  Patrem  tt 
Filium^  quod  eorum  Spiritus  sit.  Nam  et  hoc  ro- 
men^  quod  Spiritus  dieitur^  non  semper  secundum 
id  quod  refertur  ad  atiquid ;  sed  secundum  id  quod 
ad  aliquam  naturam  significat.  Idco  igitur  Spiritus 
Dei  sanctus  vocalur^  quia  Patris  et  Filii  sanctitas 
est.  Nam  cum  et  Pater  sit  Spiritus^  et  Filius  secui^ 
dum  divinitatem  Spiritus^  et  Pater  sanctus,  ei  Fiiius 
sanctus;  proprie  tamen  ipse  vocatur  Spiritus  sanctuSf 
tanquam  sanctitas   coessentialis  et  consubsiantiaiis 

B  amborum.  Spiritus  sanctus^  ut  ait  beatus  Isidonis* 
ideo  non  dicilur  genitust  ne  duo  in  Trinitaie  FilH 
opinentur.  Ideo  non  prwdicatur  ingenitus,  ne  duo 
Patres  in  ivsa  Trinitate  credantur.  Procedens  autem 
dicitur  lestimonio  (69)  Domini  dicentis :  c  Adhue 
multa  liabeo  vobis  dicere ;  sed  non  potestis  portare 
modo  :  cum  autem  venerit  ille  Spiritus  veritatis^  do* 
cebitvos omnem  veritatem  (Joan. xvij. lEt  post  pauca : 
Jlle  me  clarificabit^  quia  de  meo  accipiet,  et  annttn- 
tiabit  vobis  (ibid.).  Ilic  aulem  non  solum  natura 
procedit,  sed  semper  ad  peragenda  opera  Trinita« 
tis  indesinenter  procedit.  IIoc  aiitem  interest  inter 
nascentem  Filium,  et  procedentem  Spiritum  san* 
ctum  quia  Filius  ex  uno  nascitur,  Spirilus  sanctus 

Q  ex  utroque  procedit.  Unde  ait  Apostolus  :  Qui  aii- 
tem  spirilum  Christi  non  habet^  hie  non  est  ejui 
{Bom.  vin).  Spirilus  sandus  ex  opcre  eliam  ange- 
lus  intelligitur.  Sicenim  deillo  legitur:  Qua^  ren- 
tura  sunt  annuntiabit  vobis  (Joan.  xvi).  Angetus  uti- 
que  Graece,  Latinc  nuntius  ir.terpretatur.  Unde  et 
duo  angeli  apparuerunt  Loth  (Gen.  xix),  per  quos 
intclligimus  Filium  et  Spiritum  sanclum  :  nam  Pa- 
ter  nunquam  legitur  roissus.  Spiritus  sauctiis,  quod 
Paracletus  dicitur,  a  consolatione  vocatur.  Para- 
clisis  eniro  Graece,  Latine  consolalio  appellatiir. 
Christus  eniro  eum  apostolis  lugentibus  mis.t,  post- 
quam  ab  eorum  oculis  ipse  in  ccelum  ascendit.  Con- 
solator  enim  Spiritus  tristibus  mittitur,  secunduQ 
illam  ejusdem  Domini  sententiam  dicentis :  Beati 

D  qui  tugent ,  quoniam  ipsi  consotabuntur  (Matth.  v). 
Ipse  etiam  dixit:  riinc  lugebunt  fitii  sponsi^  cum  ab 
eis  abtatus  fuerit  sponsus  (Matth.  ix).  Item  Para- 
cletus  dicitur,  pro  eo  quod  consolalionein  praestet 
animabus,  quae  temporale  gaudium  amittunt.  AUi 
Paradetum^Latine  oratorem  veladvocatum  interpre- 
tanlur.  Ipse  enim  Spiritus  sanctus  dicit,  ipse  docet^ 
per  ipsum  datur  sermo  sapientias^  ab  ipto  sancta 
Scriptura  inspirata  est.  Vndeest  illud:  Non  vos  estis 

rerilatis,  qui  a  Patre  procedii^  et  de  meo  accipiei ; 
ille  vobis  indicabit  omnia.  Iia  ct  conlormius  hiiic 
adducit  illiid  Martinus  in  seriuone  sequenti ;  nam 
in  isto  transcribit  Vulgatam  quae  hoc  in  loco  nihil 
aflert  de  processione  Spiritus  8an«U,  quam  probal 
bic  Isidorus. 


«2CI  SERMONES.  —  SERM.  XXXII.  IN  FESTO  S.  SPmiTUS.  \m 

qui  loquimini,  sed  Spirilus  Palris  vestri  loquitur  in  A      Spiritus  sanctus  idcirco  in  columbee  ipecie  venissg 
xobis  (Matth,  i). 


Spirilus  sancius  ideo  septifcrmif  nuncupatur^  pro- 
ptcr  dona  videlicet,  qucB  de  unita  ejus  plenitudine 
particulatim  quique,  ul  digni  sunt^  comeqni  prome" 
rentur,  Ipse  eit  enim  spiritus  sapienticp  et  intellectus^ 
spiritus  consilii  et  fortitudiniSf  spiritus  scientia^  et 
pietatisy  et  spiritus  timoris  Domini.  Spiritus  autem 
principalis  in  psatmo  quinquagesimo  legitur,  ubi  quia 
tertio  Spiritus  repe/t/ur,  nonnulli  Trinitatem  intel- 
Ujerunt;  ideo  scilicet^  quia^  sicut  leyitur:  c  Deus 
spiritus  est  (Joan.  iv).  »  Quod  enim  non  est  corpus, 
ct  tamen  est,  videtur  restare,  ut  spiritus  sit,  Intelti' 
gunt  ergo  ibi  nonnulli  Trinitatem  significari  (Psai, 
h) ;  t;i  spiritu  scHicet  principali  Patrem,  in  spiritu 


tcribitur,  ut  natura  ejus  per  avem  simpticitatit^  el 
innoceniia:  declaretur,  Vnde  in  Evangelio  Dominut 
inter  castera  ait :  <  Estote  simptices  sicut  cotumbcB 
(Matth,  x).  >  Hcec  enim  avis  corporaliter  felle  caret^ 
habens  tantum  innoeentiam  et  amorem,  Spiritus  san^ 
ctus  ideo  nomine  iguis  appellatur^  videlicet  propter 
quod  in  Actibus  apostolorum  per  divisionem  lingua^ 
rum  ut  ignis  apparuit,  qui  et  insedit  super  unttnt- 
quemque  eorum  (Act,  ii).  Propterea  autem  diversa^ 
rum  linguarum  gratiam  apostotis  dedit,  ut  idonei 
efficerentur  fidelium  eruditione  populorum,  Quod  ver9 
super  singulos  sedisse  memoratur,  id  causie  est,  ut 
intelligatur  per  ptures  non  fuisse  divisus,  sed  man^ 
sisse  in  singulis  totus,  sicut  fere  ignibus  mos  est. 


recto  Filium^  in  Spiritu  sancto  Spiritum  sanctum,  fi  Manc  enim  habet  naturam  ignis  accensus  ut  quanti 


Spiritus  sanctus  ideo  donum  dicitur,  eo  quod  datur, 
A  dando  enim  donum  est  nuncupatum.  Notissimum 
est  enim,  Dominum  Jesum  Christum  cum  post  re- 
surrcctionem  suam  a  mortuis  ascendisset  in  coetum, 
dedisse  Spiritum  sanctum  quo  credentes  repleti^  /tn- 
guis  omnium  gentium  loquebantur  (Act.  ii).  In  tan' 
tnm  enim  donum  Dei  est,  in  quantum  datur  m,  qui 
per  eum  diligunt  Deum,  Apud  se  enim  Deus  est; 
apud  nos  autem  donum  est,  Sempiterne  enim  Spiri- 
tus  sanctus  donum  est,  distribuens  singulis  gratia- 
rum  dona,  prout  vutt  (I  Cor.  xii).  Nam  et  prophe- 
tiasy  quibus  vutt,  impertitur ;  et  peccata,  quibus  vult^ 
dimittit,  iVam  peccata  sine  Spiritu  sancto  non  con- 
donantur,  Spirilus  sanctus  inde  proprie  charitas  nun- 
cupatur,  vet  quia  naturaliter  eos,  a  quibus  procedit, 
conjungit,  et  se  unum  cum  eis  esse  ostendit ;  sive 
quia  in  nobis  id  agit,  ut  in  Deo  maneamus,  et  ipse 
in  nobis.  Unde  et  in  donis  Dei  nihil  majus  est  cha- 
ritate,  et  nullum  majus  donum  Dei  quam  Spiritus 
sanctus.  Ipse  est  et  gratia,  qum,  quia  non  meritis 
nostris,  sed  voluntate  divina  gratis  datur,  inde  gra» 
tia  nuncupatur.  Sicut  autem  unicum  Dei  Verbum 
proprie  vocamus  nomine  Sapientios,  cum  sit  univer- 
satiter  Spiritus  sanctus,  et  ipse  Pater  sapientia,  ita 
Spiritus  sanctus  proprie  nuncupatur  voeabulo  cha^ 
ritatis,  cum  sit  et  Pater  et  Fiiius  universaliter  cha" 
rltas. 
Spiritus  sanctus  dig'tus  Dei  esse  in  libris  Evange- 


ad  eum  quantique  adcrinem  purpurei  splendorin  eju» 
aspexerint ,  tantis  visum  suce  lucis  impertiat^  tantie 
ministerium  sui  muneris  tribuat,  et  ipse  nihilominue 
in  sui  integritate  permaneat. 

Spirilus  sanctui  nomine  aqucs  appellatur  in  Evan- 
geliOy  Domino  clamante  et  dicente :  i  Si  quis  sitit^ 
veniat  ad  me  et  bibat^  et  flumina  de  ventre  eju$ 
fluent  aqwB  vivce(Joan.  vu).  >  Evangelista  aulem  ex» 
posuity  unde  diceret :  secutus  enim  ait :  c  Hoe  autem 
dicebat  de  Spiritu,  quem  accepturi  erant  credentes  in 
eum,  >  Sed  aliud  est  aqua  sacramenti,  aliud  aquttp 
quce  signiftcat  Spiritum  Dei.  Aqua  enim  sacramenli 
visibitis  est,  aqua  Spiritus  invisibilis,  Ista  abluit 
corpus,  et  significat  quod  fit  in  anima.  Per  illum 
autem  Spirttum  sanctum  ipsa  anima  mundatur,  et 
signatur.  Spiritus  sanctus  ideo  unclio  dicitur^  Joanne 
testante  apostolo  (I  Joan,  n) ,  quia^  sicut  oleum  na- 
turali  pondere  superfertur  omni  liquori,  ita  in  prin» 
cipio  superferebatur  Spiritus  aquis.  Unde  et  Domi- 
nus  eleo  exsultationis  (Psat.  xliv)  ,  hoe  est  Spirilu 
sancto^  legitur  fuisse  unctus,  Sedet  Joannes  apoito- 
lus  Spiritum  sanctum  unctionem  vocat,  dicens  :  c  Et 
vos  unctionem  quam  accepistis  ab  eo,  maneat  in  ro* 
bis.  Et  non  necesse  habetis  ut  aliquis  doceat  vos^  sed 
sicut  unctio  ejus  docet  vos  de  omnibus  (I  Joan,  ii),  > 
ipse  enim  Spiritus  sanetus  unctio  est  invisibilis, 

Deum  iiaque,  fratres  charissimi,  aUentius  exore- 
mus,  ut  snnctissimi  sui  amoris  unctionem  nobis 


liorum  apertissime  declaratur,  Cum  enim  unus  evan-  j)  niiltat,  quae  nos  de  omnibus  doceat,  videlicet  quo- 


gt^listarum  dixisset :  <  In  digito  Dei  ejieio  damonia 
(Luc.  XI),  >  alius  hoc  idem  ita  dixit :  <  /n  Spiritu 
Dei  ejicio  dasmonia  (Matth.  xii).  >  Vnde  et  digito 
Dei  uripta  est  tex  data  die  quinquagesimo  ab  occi^ 
sione  a^ni  (Exod.  xxxi),  et  die  quinquagesimo  venit 
Spiritus  sanctus  a  passione  Domini  nostri,  id  est 
Christi.  Ideo  autem  digitus  Dei  diciiur,  ut  ejus  ope^ 
ratoria  virtus  eum  Patre  et  Filio  signipcelur,  Vnde 
ei  Paulus  ait :  <  Hcec  autem  omnia  operatur  unus^ 
atque  idem  Spiritust  dividen$  eingulis  prout  vult 
(I  Cor,  XI i).  >  Sicut  autem  per  baptismnm  in  Chri» 
sto  morimur  et  renascimur ;  ita  Spiritu  sancto  signa^ 
mur,  quod  est  digitus  Dei,  et  spirituale  tiffnacu- 
tum. 


niodo  in  eum  credere,  quid  de  eo  cogitare,  loqui, 
qualiter  vcl  eum  timere  et  diligere  debeamus  inno- 
tescai;  vel  quomodo  illi,  sepositis  terrenis  deiecta- 
tionibus,  placere  valeamus,  interius  illustrando, 
ostendat,  atque  ad  peragendum  bonum,  quod  in* 
spiravit,  vires  praebeat.  Itaque,  dulcissimi  fratrcs, 
quia  Deus  charitas  cst,  veram  voi)is  invicem  cha* 
ritatem  exhibele,  sine  qua  nemo  divinas  roajestatis 
esseiitiam  poterit  videre.  Quamvis  Pater,  el  Filius, 
ct  Spiritus  sanctus  universaliter  sit  cbaritas,  pro- 
prie  tamen,  ut  supradictum  est,  Spiritus  sanctus 
vocabulo  charitatis  nuncupaiur.  /n  charitule  ergo 
qui  amhulat,  ut  bentus  Fulgcntius  ai!,  nec  errare^ 
nec  timere  poterit^  quia  iptm  protegit^  ipta  dingit. 


1^63  S.  MARTINl  LEGIONENSIS  l!25i 

h>sa  lad  eoslestem  patriam  hominem  perducil,  Ghari-  A     Vere  et  merito  dicilur  longanimis  ille   qui   ad 


las  ergo  est  via  qua  itur  ad  Deum.  Sic  enim  una 
ex  forlissimis  catholicae  Gdei  columnis ,  scilicet 
llieronymus*  ait :  Sicut  $ine  via  nemo  potest  perve- 
nire  quo  tendit^  ita  sine  charitate  nuUu$  valet  ad 
Deum  pertingere. 

Ilsec  via  quindecim  habet  gradus,  quos  conse- 
queiiter  enumerat  Paulus  apostolus,  dicens  :  Cha- 
rita$  paliens  est^  benigna  est^  non  cemulatur^  non 
agit  perperam^  non  inflatur^  non  est  ambiliosat  non 
.quasrit  qum  sua  sunt;  non  irritatur,  non  cogitat  ma- 
/um,  non  gaudet  super  iniquitate^  congaudet  aulem 
veritati;  omnia  suffert ,  omnia  credit,  omnia  sperat^ 
omnia  sustinet  (/  Cor.  xiu).  Ad  perfeciionem  uti- 
que  pervenire  poterit,  quisquis  divino  auxilio  ad- 


quintum  decimuro  gradum  bunc  ascendit;  quia« 
scilicet  longum  habet  animum,  qui  in  terra  positus, 
jam  tenet  coelum,  et  pulsat  ad  Dei  thronum.  Ad 
hunc  quintum  decimum  gradum  qui  ascenderit 
nunquam  descendet.  Ad  hunc  gradum  ascenderat 
Apostolus,  cum  dicebat :  Quis  nos  separabit  a  eha^ 
ritate  Christi  ?  (Rom.  vui),  etc.  Pauci  sunt  uiodo, 
qui  ad  hunc  gradum  perveniant.  Scit  Deus,  si  ali- 
quis  noslrum  modo  est  vel  saltem  in  primo  gradu ; 
quia  quomodo  patiemur  inimicos,  qui  iiec  etiam 
patres  noslros  patirour?  In  primo  grndu  cbaritat 
patiens  est.  Qui  ergo  hunc  primuro  graduin  in  luo- 
ribus  non  tenct,  ad  suroroum  pervenire  hon  potest. 
At  postquam  Dei  servus  hos  quindecim  gradus  as- 


jutus  hos  quindecim  gradus  pie  conscenderit.  Per  ^  cenderit,  ad  perfectionem  illam  perveniet ,  qoam 


iilos  igitur  quasi  de  virtule  in  virtutem  bene  ope- 
rando  gradatim  necesse  est  ascendanius,  atque  ad 
utilitatem  audienlium  eos  vel  breviter  exponamus, 
Dimirum  nos  oportet  juste  et  religiose  vivere,  et 
parvulis  spiritualem  panem  frangere. 

Charitas  ergo,  ut  praediximus,  patiens  est;  quia 
voluntarie  pro  Ghristi  et  proxiroi  aroore  adversa 
patitur,  nec  reddit  roalum  pro  malo,  eliam  cum 
possit.  Benigna  est;  qnia  gralis  sua  largitur,  et 
afilictis  pie  compatitur,  iaimicos  cibat,  et  pro  illis 
libenter  orat.  I^on  a^mulatur;  quia  ncn  invidet, 
imo  altcrius  bonis  congratulatur.  Non  agit  perpe- 
ram  ;  quia  nihil  perverse  ccgilat,  nihil  fraudulen- 


idem  Apostolus  indicat,  ubi  ait :  Charitas  nunquam 
excidit  (/  Cor.  xiii).  Hi  sunt  quindccim  gradus  tem- 
pli,  quibus  ab  exteriore  parle  "^scendebatur  in  San- 
cta  sanctorum.  Hsec  scilicet  chariias  est  illa  scaia 
Jacob,  quam  vidit  in  somnis  capite  super  iapidem 
posito,  qufa  angeli  coelum  ascendebant  (Gen.  xxviu). 
Charitas  in  via  hujus  vitae  oculos  hominis  claudit 
ab  appetitu  terrenarum  delectationum,  et  mentem 
punit  in  Ghristo. 

Notandum  quia  nihil  est  aliud  Deum  diligere, 
nisi  quod  ipse  spiritus  hominis  Spiritui  sancto  qua» 
dam  aficctuosa  pra-sentia  subjungitur,  ipso  Spirita 
sancto  tangente  cor  diligentis.  Unde  Paulus  apo- 


ter  agrt :  habet  enim  pectus  simplex  ad  omne  opus  q  stolus  ait :  Qui  adhwret  Domino,  unu$  $piritnt  esf 
.'bonum  aipertumy  ct  affectu  charitatis  plenum.  Non 
inflatur ,  quia  de  suis  bonis  operibus  non  in  se, 
sed  in  Domino  glorialur.  Non  est  ambitiosa ,  quia 
qui  Deuro  videre  desiderat ;  non  arobit,  scilicet  ho- 
liorcs  saeculi  iion  concupiscit,  iroo  despicit,  et  Wt- 
•fit  abjectus  esse  in  domo  Dei  magis  quam  habitare 
in  tabernaculis  peccatorum  (Psal.  lxxxiii).  Non 
quarit  qum  sua  sunt ,  quia  non  propria  comrouni- 
bus,  sed  communia  propriis  anteponit,  nec  quod 
suum  est  repetit  secundum  Evangelii  praeceptum 
{Luc.  vij,  sed  magis  fraudem  patienter  patilur. 
Non  irritatur^  quia  videlicet  non  provocatur  ad 
iram  sed  semper  vitat  lites,  et  occasiones  litium. 
Non  eogitat  malum ,  quia  securam  et  non  suspicio- 


(/  Cor.  vi),  scilicet  cum  eo.  inexpertus  loquor.  Sol« 
animae  religiosorum  virorum  sentiunt  et  intelliguut 
illos  tam  Ixtificos,  tam  dulces,  tamque  solitarios 
accessus,  quibus  mens  hominis  Splritui  saucto,  id 
est  divino  amori  conjungitur.  Illi  noMs  possunt 
ostendere  quanta  suavitas,  quam  delectabilis  dul- 
cedo  illorum  deroulceat  corda,  dum  in  illa  suavi 
contemplatione  &0I0  spiritu  et  lacrymarum  gaudki 
intendunt.  Hauc  viaro  scilicet  divini  amoris  quo- 
lidie  gradiuntur  duae  famulae  familiarissimae  chari- 
lati,  bumilitas  videlicet  ei  sollicitudo,  et  studiose 
prsemonstrant  iter  volentibus  ad  Deum  ascendere, 
rectissimeque  docent  qualiter  ascendant.  Clamat 
sollicitudo  per  Paulum  apostolum,  dicens  :  Videte 


sam  babet  conscientiam,  nec  patulas  habet  aures  ^  quomodo  caute  ambuletis ;  non  quasi  insipienies^  $ed 


xumoribus  vel  detractionibus.  Non  gaudet  $uper 
iniquitau;  imo  condolet  tribulationibus  et  angustiis 
«liserorum,  et  compatitur  oppressionibus  innocen- 
lum.  Congaudet  autem  veritati^  quia  laudat  divinae 
justitiae  sententiam  super  retributionem  tam  bono- 
rum  quam  malorum.  Omnia  suffert;  quia,  quamvis 
vldeat  malos  prosperarl,  et  bonos  opprimi,  non  ta- 
men  iiide  turbaiur.  Omnia  credit^  quae  consona 
sunt  fidei  et  veritati.  Omnia  sperat;  quia  certa  est 
a  Deo  compleri  promissa.  Omnia  sustinet;  quia,  li- 
cet  differaiitur  promissa,  longanimis  est  in  spe,  nec 
potest  inde  moveri  Jam  viclo  sjeculo,  in  illa  parte 
fulurse  beatitudinis  iirmata. 
(Or)  Ofib.  II  Metam.m. 


ut  sapientes  (Ephes.  y),  et  per  Salomoncnn  admo- 
net,  dicens  :  Non  declinetis  ad  dexteram^  neque  ai 
$ini$tram  (Prov.  iv).  Et  iterum  :  Media  chariteU 
con$travit  (Cant.  lu).  Quasi  diceret  :  Quicunque  iu 
moribus  charitatem  iiidefessaro  custodiunt,  nihil- 
oniinus  cum  electis  Dei  ad  aeternae  beatitudinis  cla- 
ritatem  pervenire  poterunt.  Glamat  etiam  per  queoh 
dam  philosophuro,  dicens  :  Occupate  mediuin  finuis 
viribus.  £t  per  poetaro  dicitur  (69*) : 

medio  tuti$$imu$  ibi$. 

Glaroat  etiam  humilitns  docens,  qualiter  ad  Jt- 
cimum  quintum  chariiatis  gradum  ascenUere  pus- 
simus,  iibi  ait :  Cum  hsec  omnia  bene  ^feeerilie^  qtm 


I«W  8ERM0NES.  —  SJRM.   XXXIII.  IN  FESTO  S.  SPIRITUS.  f2(JV 

praeepta  tunt  vobiSf  dicUe:  Servi  inutiUt  $umu$ :  A  ix>,  dignum  est,  fratres  charisslmi,.iit0euin  oumi- 


qua  debuimu$  facere^  fecimus  (Luc.  xvii).  Et  ite- 
rura  :  Non  nobi$,  Domine^  non  not>i$ ;  $ed  nomini 
tuo  da  gloriam  (Psa/.  cxiii).  Multi  ascendere  ten* 
taverunt,  sed  quia  sine  charitate  gradiebantur,  as- 
ccndere  nequaquam  potuerunt.  Sed  quia  non  est 
voUnti$^  neque  currenti$^  $ed  Dei  mi$erenti$  (Rom. 


poteniem  attentius  exoremus,  quatenus  nos  per 
cbaritaiis  viam  ad  seipsum  faciat  pertingere,  et 
cum  electis  suis  in  perpetuum  gaudere,  qui  in  Tri* 
nitate  perfecta  vivit  et  regnat  Deus  per  omnia.MQ- 
cula  saeculorum.  Amen^. 


SERMO  TRICESIMUS.TERTIUS, 

IN  FESTIYITATE  SANCTI  SPIRITUS  IL 


Rex  Salomon  Deo  amabilis  ac  dilecius,  in  judi- 
cio  sapiens,  in  seutentia  justus,  in  regno  gloriosus 
atque  paciGcus,  Deique  gratia  illuminatus  ait :  Spi' 
ritu$  Domini  replevil  orbem  terrarum ;  et  hoc  quod 
€ontinet  omnia^  $cientiam  habet  voci$  (Sap.  i). 
(70).  Spiritus  Dei  ideo  sanctus  vocatur,  quia  est 
sanctitas  Patris  et  Filii.  Nam  cum  et  Pater  sit  Spi- 
ritus^  et  Filius  secundum  divinitatem  sit  Spiritus, 
et  quamvis  Pater  sit  sanctus,  et  Filius  sit  sanctus; 
proprie  tamen  ipse  vocatur  Spiritus  sanctus,  tan- 
quam  sanctitas  coessentialis  et  consubstantialis 
amborum.  Ideo  Spiritus  sanctus  non  dicitur  a  Patre 
genitus,  sed  procedens ;  ne  in  Trinitate  duo  (ilii 
suspicentur.  Ideo  etiam  Spiritus  sanctus  in  ipsa 
Trinitate  non  vocatur  ingenitus,  ne  duo  Patres  in 
Trinitate  credantur.  Spiritus  sanctus  procedens 
dicitur  a  Patre  testimonio  Domini  dicentis  :  Mutta 
habeo  vobi$  dicere^  $ed  non  pote$tt$  illa  portare 
modo.  Veniet  autem  Spiritu$  vmfolis,  qui  a  Patre 
proeedit^  et  de  meo  accipiet^  et  itie  vobi$  annuntiabit 
omnia  (Joan.  xvi,  xxvi).  Hoc  interest  inter  nascen- 
tem  Filium,  et  inter  procedentem  Spiritum  san- 
ctum,  quod  Filius  ex  uno  nascitur,  Spiritus  san- 
ctus  ex  utroque  procedit.  Et  ideo  dicit  Apostolus  : 
Qui  $ptriium  Chri$ti  non  habet^  hic  non  e$t  eju$ 
(Rom.  viii).  Spiritus  sanclus  ex  opere  etiam  ange- 
liis  inielUgitur  i  dictum  est  enim  de  illo  :  Et  quce 
ventura  $unt,  annuntiabit  vobi$  (Joan.  xvi).  Et  uti^ 
que  angeius  GrsDce,  Latine  nuntiu$  interpretatur. 
Uiule  et  duo  angeli  apparuerunt  Loth  (Geu.  xjx), 
in  quibus  Dominus  singulariter  appellatur ,  per 
quos  intelligimus  Filium  et  Spiriium  sanctum.  Pa- 
Lcr  vero  nunquam  legitur  missus.  Spiritus  sanetus, 
quod  dicitur  Paracletus,  a  consolatione  dicitur. 
Paracli$i$  cniin  Graece,  Latine  con$olatio  appeila- 
lur;  Christus  enm  apostolis  higentibus  misit,  post- 
quam  ab  eorum  oculis  ipse  in  coelum  ascendit ; 
Spiritus  sanctus  idco  septiformis  nuncupatur,  quia 
de  unila^  plenitudine  ejus  particulatim  quique,  ut 
digni  sunt ,  conseqiii  proniercntur.  Ipse  est  enim 

(70  Ex  l$id.^  lib.  vii  Ettfm..,  ubi  supra. 
(71)  Qiin  ansulis  includiinus,   inserta   sunt  ex 
lib.  1  Sent.f  oap.  15. 


D  $piritu$  sapientiig  et  inU(tleclu$f  '$piritu$  con$M  eC 
fortitHdini$^  spiriltcj  $cietuice  et  pietati$^  $piritu$  ft- 
mori$  Domini  (J$ai.  xi).  (Donum  (71)  sancti  Spi* 
ritus  in  membris  Ecclesiae  sigillatim  dividitur;  ei 
in  singulis  singula  dona  distribuit.  Christus  vero 
omnem  plenitudinem  gratiarum  habuit,  de  quo  ita 
legitur  :Pknu$  gratia,  etveritate  (Joan.  i).  In  Chri- 
sto  igitur  omnis  pleniludo  gratiarum  est :  nam  sin- 
gulis  electis  singula  dona  distribuuntur).  Unde  et 
Paulus  ait :  Hwc  autem  omnia  operatur  unu$  atq%€ 
idem  Spiritu$ ,  dividen$  $inguli$  prout  vttlt  (/  Cor. 
xi<).  Sicut  autem  per  baptisnium  in  Christo  mori- 
uiur  et  renascimur,  ita  et  pcr  Spiritum  sanctuiu 
signamur,  qui  est  digitus  Dei  et  spirituale  signacu- 
lum.  Spiritus  sanctus  idcirco  in  coUimbae  specie 

^  super  Cbristum  in  baptismo  descendisse  scribitur» 
ut  natura  ejus  per  avem  simplioitatiset  innocenli» 
declararetur.  Columba  enim  felle  caret ,  habens 
tantummodo  innocentiam,  et  amorem.  Ideo  Spiri- 
tus  sanctus  noinine  ignis  appellatur,  propter  quod 
in  hac  solemnitate  super  apostolos  per  divisionem 
linguarum  sicut  ignis  apparuit  (Act.  ii).  (72)  Anto 
adventum  Domini  tantum  patriarchae  et  prophet» 
(73)  ex  onuii  populo  jusli  donum  sancti  Spiritus 
merebantur ;  post  adventum  autem  Domini  cunctis 
est  credentibus  distribalus,  juxta  quod  per  propbe- 
tam  Joel  Dominus  loquitur,  dicens  :  Et  erit  in  «o- 
vi$$imi$  diebu$  :  Effundam  de  Spiritu  meo  $uper  om' 
nem  camem^  et  prophetabunt  fitii  ve$trif  et  fiiia  «e- 

D  $tr<B  (Joel  ii).  Cunctis  enim  nunc  gentibus  gratia 
sancti  Spiritus  tradita  est.  NecfUe  in  parvis  et  in 
paucis,  sicut  in  populo  Judaeorum,  sed  in  omni  inul- 
titudine  credentium  Spiritus  sancti  gratia  manet. 
Recte  ergo  dicitur  :  Spiritu$  Domini  repievit  orbem^ 
lerramm,  quia  adventum  Christi  non  tantum  plebis. 
Judaeae  sancti  prophetantes  exspectaverunt ,  sed 
fuisse  etiam  in  nationibus  miiltos  sanctos  viros 
prophetiae  donum  habentes,  quibus  per  Spirituip 
sanctum  Christus  revelabatur,  et  a  quibus  ejut 
exspectabatur  adventus,  sicut  Job,  sicut  Balaaui, 

(72)  Uaec  ex  cit.  cap.  in  lib.  i  Sent. 

(73)  Edit.  mclius  :  Et  pauei  ex  omni  populo  /iH 
$ti. 


mi  S.  MARTINI 

et  sicut  Sibylla  qui  utique  Christi  prsedicaverunt 
adventuro. 

Sed  inter  haec  sciendum  cst  quia  in  divisione  do- 
norum  diversi  diversa  Dei  dona  percipiunt.  Nec  uni 
homini  conceduntur  omnia  dona,  sed  ila  fit  pro 
humilitalis  studio,  ut  aller  habeat  quod  admiretur 
in  altero.  Per  gratiam  sancli  Spiritus  alius  percipit 
donum  charilatis,  alius  humiliiatis,  alius  autem 
patienliae  et  sobrietatis.  Ex  donis  sancti  Spirilus 
quibusdam  datur  virtus  orandi,  quibusdam  vi^i- 
landi,  quibusdam  vero  jejunandi.  Istc  pcr  gratiam 
sancti  Spiritusineleemosynis  est  largus,  ille  ad  visi- 
tandum  infirmos  ct  ad  sepeliendum  murluos  est 
promptus,  atque  iile  ad  docendum  proximos  suos 
est  voluntarius.  Admiratur  iste,  qualiter  ille  tam 
patienter  omnia  adversa  potest  suslinere ;  admi- 
ralur  ille  quomodo  iste  tam  perfecie  valet  mundum 
contemnere.  ideo  igitur  omnia  dona  sancti  Spiri- 
tus  non  dantur  uni  homini  in  hoc  saeculo,  ut  altcr 
habeat  quod  admiretur  in  altero.  Ergo,cum  aliquis 
per  gratiam  sancti  Spiritus  aliqiiod  donum  accipit, 
iie  forte  cum  alterius  donum  subripere  desiderai, 
illud,  quod  meruit,  perdat.  Conturbat  enim  ordi- 
nem  corporis  totum,  qui  non  suocontentus  oflicio 
subripjt  alienum.  UnusquUque  ergo,  seeundum 
Apostoli  praeceptum,  in  ea  vocatione^  qua  per  gra- 
tiam  sancti  Spiritus  vocatu$  est^  permaneal  (/  Cor. 
▼ii).  In  eadem  mensura,  et  in  eodem  gradu,  quo 
quisque  electus  est,  perseveret.  Aiienum  non  ap- 
petat;quod  suum  non  est,  non  quaerat ;  quod  ad 
se  non  pertinet,  non  concupiscat. 

Inter  haec,  fratres  charissimi,  quid  Lucas  evan- 
gelista  referaty  audiamus.  Reversi  $unt,  inquit, 
apostoli  post  ascensionem  Domini,  a  monte  OUveti 
Jerosolymam  cum  gaudio  magt{Of  et  erant  unanimi» 
ter  perseverantes  in  oratione^  cum  Maria  matre  Jesu^ 
et  fratribus  ejus  {Act.  i).  Recte  In  oratione  dicun* 
tur  perseverasse,  quia  virtus  boni  operis  perseve- 
rantia  est.  Incassum  quippe  bonum  opus  agitur,  si 
ante  consummationem  deseratur.  Unanimiter  ergo 
in  oratione  et  jejunio  perseverabant,  quia  jam 
tempus  aderat  de  quo  Dominus  Judaeis  calumnian- 
tibus  dixerat :  Quia  non  possunt  filii  sponsi  iugere^ 
vel  jejunare,  quandiu  cum  ipsis  est  sponsus  ,  veniet 
autem  dies  cum  auferetur  ab  eit  sponsus ;  et  tunc  je- 
junabunt{Matth.ix).  Sponsus dicitur  abspondendo, 
id  est  a  promittendo.  Recte  ergo  Dominus  noster 
Jesus  Chrisius  dicitur  Ecclesiae  sponsus  et  est, 
quia  Spiritum  sanctum  a  Patre  et  a  se  proceden- 
tem,  quem  discipulis  suis  spoponderat  hodierno 
die  misit.  Thalamus  Christi  virtus  Yirginis  fuit  ; 
Yerbum  Patris  sponsus  exstitit.  Sponsa  vero  caro 
iiumana  fuit.  Sancti  apostoli  hujus  sponsi  sunt  filii, 
quia  ejus  unusquisque  dicitur  filius  cujus  doctrinam 
8equitur.  Igitur  filii  sponsi,  scilicet  sancti  apostoli, 
qui  prius  lugere  et  jejunare  non  poterant,  sponso, 
id  est  Christo  ascendente  in  ccelum,  ejus  amore 


LECI0NEN6IS  I1G8 

A  atqne  desiderio  accensi»  unanimller  in  ornt^one  et 
jejunio  perseverantes  devote  sancti  Spiritus  doiu 
sibi  a  Christo  promissa  exspectabant.  Jam  prn 
amore  Christi  terrena  despiciebant,  et  coelestla  de- 
siderabant.  Jam  pro  amore  Christi  Tisibilia  con* 
temnebant,  et  ut  digni  esse  mererentur  coclestibus 
donis,  summopere  claborabant.  Jamque  signum 
dilectionisejusdem  JcsuChrisli  spbnsi  sui  non  solum 
in  cordibus,  sed  eliam  in  bonis  operibus  demon- 
strabant. 

De  quo  signo  idem  sponsus,  scilicet  Dominos 
noster  Jesus  Christus  in  Canlicis  canticorum 
sponsae,  id  est  sanct?e  Ecclesia;,  prsecepit,  dicens  : 
Pone  me  ut  signaculum  super  cor  (tium,  et  ut  signa* 
culum  super  brachium  tuum  {Cant.  viii)  (73  ').  Iii 

^  corde  sunt  cogitntiones,  et  in  bracbio  operatioues. 
Tunc  veraciler  sponsa,  id  est  sancta  Ecclesia,  Chri- 
stum  super  cor  et  siiper  brachium  suum,  et  si- 
gnaculum  ponit,  quando  proamore  Christi  voluntate 
et  actione  bonum  opus  facit.  Sancta  quippe  Eccle- 
sia  ut  sigoum  interius  et  exterius  Cbristum  por- 
tat,  quia  in  ejus  medilationibus  quotidie  laborat,  et 
in  exteriori  eum  actione  imitari  bona  operando 
non  cessat.  De  quo  signo  ipse  sponsus  eisdem  dis- 
cipulis  suis  dicebat :  Si  diligitis  me,  mandata  mea 
servate  {Joan.  xiv).  Ac  si  diceret:  Hiuc  appare- 
bit,  quia  me  diligitis,  si  praecepta  mea  servaveritis. 
Exhil)ltio  enim  operis  indicium  est  dilectionis.  Jam 
ergo  Christum  super  cor  et  brachium  ut  signum 
posuerant,  quia  pro  amore  Christi  cogitare,  loqui 
et  agere  digiia  non  cessabant 

Sequitur :  Et  cum  eomplerentur  dies  Pentecostes^ 
erantomnes  discipuli  pariter  in  eodemloco  {Act.  u). 
Pentecoste  Grjece,  Latine,  quinquies  decem  interpre- 
tatur.  Considerate,  fratres  dilcctissimi,  attentius  ea 
quae  dicuntur:  Erant^  inquit,  omnts  discipuii  pa^ 
riter  in  eodem  ioco.  Pariter  erant  corpore,  pariter 
mente,  pariter  et  devotione,  pari  charitate,  pari  di- 
lectione,  pari  amore  erant  in  codem  loco,  in  eodem 
situ,  et  In  eodem  coenaculo,  In  oratione  perseve- 
rantes,  et  ideo  meruerunt  accipere  Spiriium  s;la- 
ctum  a  Chrislosibi  promissum. 

Tos  igitur,  fratres  charissimi,  sanctorum  ap#- 
stolorum   edocti  exemplo  atquc  eorum   instri.cti 

D  magisterio,  sancti  Spiriius  adventum  praestolantes 
estoie  pariier  in  uno  loco,  hoc  est  in  monasterio : 
scd  inter  haec  oportet  vos  scire,  quia  non  suiit  pa- 
riter  in  uno  loco,  qui  ab  invicem  separantur  odio  ; 
nec  sunt  pariter  in  domo  una,  quos  ab  invicem  dis- 
jungit  discordia.  Cerle  si  longitudo  terrarom  eos 
non  separat,  quos  charitas  jungi( ;  nec  una  donius 
iilos  continet,  quos  discordia  dividit ;  nec  simul 
sunt  in  claustro,  quorum  menles  superflua  et  vana 
requirendo  foris  vagantur  in  sxculo.  Nec  pariier 
sunt  in  uno  loco,  qui  corpore  consistunt  in  choro, 
et  cogiiatione  versantur  in  foro.  Sic  ait  Dominus  iii 
Evangelio :  Ubi  est  fhesanms  tuus,  ibi  est  et  cor 


(75*)  iiregor.,  in  hunc  loc. 


-1»» 


SERMONES.  —  8ERII.  U»T.  IN  FESTO  S:  TRINITATIS. 


U7Q 


4iiiim  (lf«ft*.  ^i).  Ac  ti  dicerei:Ubi  est  desiderium  A  tio,  et  elamoTt  ei  blasphemia  toUatur  a  wobii  eum 


luum,  ibiest  et  cor  tuum;  ubi  est  delectatio  tua, 
ibi  est  el  cogitatio  tua ;  ubi  est  cogilatio,  ibi  esl 
iulerioris  hominis  habitatio.  Nam  ibi  qiiisque  se- 
cundum  interiorem  hominem  habitare'  dicitur,  ubi 
cogilatione  versatur.  Itaque  illi,  qui  delectationem 
cordis  sui  constituunt  in  hujus  mundi  vanilate, 
quamvis  corpore  in  uno  loco  videantur  esse,  tamen 
foris  dlflusi  alque  divisi  sunl  mente.  Sed  ideo 
inens  illorum  foris  dlspergilur  in  vanitalibus  mun- 
di,  quia  non  a^tringitur  catena  cbaritatis  Dei.  Id- 
circo  animus  eorum  furis  in  superfluis  rapitur  cu- 
ris,  quia  non  colligitur  intus  in  amorem  sui  Grea- 
toris.  VaMc  incongruum  est  servo  Dei  intra  parie- 


omni  malilia  {Ephes.  iv).  Et  :  Estote  invicem  be- 
nigni^  misericordes^  donanles  invicem,  sicut  Deus  in 
Christo  donavit  wbit  {ibid.),  Ilabitaculuni  cordis 
nostri  sanctiflcatur  per  gratiam  Dei,  et  per  inhabi- 
tationem  Spiritus  sancti,  quando  intus  est  charitas, 
pax,  boiiitas,  benignitas,  bumilitas,  patientia,  con- 
cordia,  mansuetudo,  et  alia  hujusmodi  {Galat,  v). 
Hae  sunt  nostrae  interiores  divitiae,  scilicet  boni 
niores,  et  virtutes.  Si  ergo  cupitis  Spiritum  san- 
ctum  habilare  in  cordibus  vestris,  repellite  a  vobis 
scandala  et  jurgia,  lites  atque  contenliones,  quia 
baec  sunt  opera  carnis  ;  et,  sicut  ait  Apostolus : 
Qui    talia  agunt  t- regnum  Dei   non    consequenlur 


t^s  claustri   persistere,  et  animo  per  plateas  civi-     {ibid.y 


tatis  discurrere.  Ergo  dum  corpiis  est  in  Ecclesia, 
mens  nun  sil  iri  platea. 

Igitur,  dilectissimi,  si  vere  in  cordibus  vestris 
Spiritui  sancto  praeparatis  habitaculum,  ab  invicem 
iion  vos  separct  odium.  Si  veraciter  adventum  san- 
cti  Spiritus  desideratis  celebrare,  odium  et  scan- 
dalum  a  cordibus  vestris  expellite,  charitatem  et 
amorem  vobis  vnvicem  exhibete.  Non  vos  superbia 
dejiciat,  non  dist:ordia  dividat,  non  invidia  consu- 
inat,  non  iracundia  accendat,  non  odium  homicidas 
faciat,  non  scandalum  inimicos  constituat,  non 
vana  gioria  seducat,  non  vos  jactantia  elevet,  non 
cupiditas  inflamtnet,  non  amor  saeculi  soUicitet,  et 
secundum  Apostoli  praeceptum :  Nolite  contristare 
Spiritum  sanctum  Dei^  in  quo  signati  estis  in  die  r«- 
demptionis;  sedomnis  amaritudOf  et  irUf  et  indigna- 


Etiam,  dileclissimi,  habilaculum  cordis  vcstri 
claudatur  diabolo,  et  aperiatur  Spiritui  sancto  :  et 
emundate  corda  vestra  ab  omni  cogitatione  im- 
munda;  quia  benignus  est  Spiritus  sancius,  et 
abstinet  se  a  cogilationibus,  quae  sunt  sine  discre- 
tione,  et  sine  intellectu  {Sap.  i).  Igitur,  fratres  cha- 
rissimi,  si  Christum  diligitis,  roandata  Chrisli  ser- 
vate,  etille  rogabit  Patrem,  et  alium  Paracletuni, 
id  est  consolatorem,  dabit  vobis  {Joan,  xiv),  qui 
inter  pericula  ct  tentationes  praesentis  viiae  vos 
custodiet,  et  perveniendi  ad  coelum  vobis  rectuin 
iter  ostendel,  alque  ad  videnduro  faciem  Dei  Patris 
a  viliis  purgatos  vos  introducet,  et  cum  electis 
suis  iii  perpetuum  regnare  faciet,  qui  ab  eodem  Pa- 
tre  et  Filio  procedit,  et  in  eis  essenlialiter  manet 
per  infinita  saeculoruin  saecula.  Amen. 


SERMO  TRIGESIMUS  QUARTUS. 

m  FESTiVITATE  SANCTiE  TRINITATIS. 


(74)  Sciendum,  ft^atres  charissimi,  atque  altcn- c 
tius  animo  recondendum,  quia  vera  ac  pia  flde 
tenenducn  est,  quod  Trinitas  sit  unus  et  solus  verus 
Deiis,  ut  ait  beatus  Augustinus  in  primo  libro  De 
Trinitate^  scilicet  Paler,  et  Filius,  et  Spiritus  san- 
ctus :  et  haec  Trinitas  unius  ejusdemque  substantiae 
dicitur,  creditur  et  intelligitur,  quae  est  suininum 
bonum ,  quod  purgatissimis  mcntibus  cernitur». 
Hentis  enim  humanae  acies  invalida  in  tam  excel- 
lenti  luce  non  figitur,  nisi  pcr  justitiam  fidei  emun- 
detur.  De  hac  igitur  re  summa  et  excellentissima 
cuin  modestia  et  timore  agenduni  est,  et  attentis 
at(|iie  devolis  auribus  audiendum,  ubi  qtiapritur 
tinilas  Trinitntis,  Palris  scilicet,  et  Filii,  et  Spiri- 
ius  sancti ;  quia  ncc  periculosius  alicubi  erratur, 
nec  laboriosius  aliquid  quaeritur,  nec  fructuosius  ^ 
aiiquid  invenitur.  Proinde  oninis,  qui  audit  et  legit 
ea,  quae  de  inefl^abili  et  inaccessibili  Deitaiis  liice 
dicunlur,  studeat  imitari  atque  servare,  quod  vene- 

(74)  I  Sent.,  dist.  %  c.  Bocqurque. 


rabilis  doctor  Augustinus  in  priroo  Ilbro  De  Tn- 
nitate^  de  seipso  ait :  Non  pigebit  me,  inquit,<iaf6t 
hassito^  quterere;  nec  pudebit  me,  sicubi  erro^  discere. 
Quisquis  ergo  hoc  audit  vel  legit,  ubi  pariter  certus 
est,  pergat  mecum  ;  ubi  pariter  haesitat,  qua;rat 
mecum ;  ubl  errorem  suum  cognoscit,  redcat  ad 
me;  ubi  meum  cognoverit,  revocet  me,  et  iia 
ingrediamur  simul  charitatis  viam  tendentes  ad 
eum,  de  quo  dictum  esl :  Quarite  faciem  ejus  sem- 
per  {PsaL  civ). 

Omnes  (75)  autem  Catholici  tractatores,  ut  in  eo- 
dem  libro  beatus  Augustinus  ait,  qui  de  Trinitate, 
quae  Ueus  est,  scripserunt,  hoc  intenderunt  secun- 
dum  Scripturas  docere,  quod  Pater,  et  Filius,  et 
Spiritussanctusuniussintsubstantiae,etinseparabili 
aequalitate  unus  sit  Deus,  ut  sit  unitas  in  essentia, 
et  pluralitas  in  personis  :  fdeo  videlicet  quia  uon 
suut  tres  dii,  sed  unus  Deus,  licet  Paier  Filiura 
genuerit,  et  ideo  Filius  non  sit,  quia  Pater  est ; 

(75)  Cap.  Omn#i. 


1971  8.  MARTINI 

Filius,  quia  a  Patre  sit  genitus,  et  ideo  Pater  non 
cit,  quia  Filius  est ;  et  Spiritus  sanctus  nec  Pater 
«il  uec  Filius,  sed  tantum  Palris  et  Filii  Spiritus 
utrique  coaequalis,  et  ad  Trinitalis  perlinens  unita- 
tein.  Teneamus  ergo  Pairem,  et  Filium  et  Spiritum 
sanctum  unum  esse  naturaliler  Deum,  ut  ait  Au* 
gustinus  in  libro  De  fide  ad  Petrum ;  neque  tamen 
ipsum  Patrem  esse,  qui  Filius  est,  nec  Filium  ip- 
sum  esse,  qui  Pater  est,  nec  Spirilum  sanctum  ip- 
sum  esse,  qui  Pnter  est  aut  Filius.  Una  est  enim 
Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti  essentia,  quam 
Graeci  homousion  vocant,  in  qua  non  est  aliud  Pa- 
ter,  aliud  Filius,  el  aliud  Spirilus  sanctus,  quamvis 
personaliter  alius  sit  Pater,  alius  Fiiius,  atque  alius 
Spiritus  sanctus. 

Gxterum  (76)  ut  in  primo  libro  De  Trittitate  Au- 
gustinus  docet,  primum  secundum  aucloritates  san- 
clarum  Scriplurarum,  utrum  fldes  ita  se  habeat, 
demoustrandum  est.  Deinde  adversus  garrulo»  ra- 
Uocinatores  etatiores  poiius  quam  capaciores,  ra- 
tionibus  catholicis,  et  similitudinibus  congruis  ad 
defensionem,  et  assertionem  verae  fldei  utendum 
est,  ut  eorum  inquisitionibus  satisfaeientes,  man- 
suetos  plenlus  instruamus,  et  illi  si  nequiverint  in- 
Ycnirequod  quserunt,  desuismentibus  potiusquamde 
ipsa  veritate,  vellde  nostra  dissertione  conquerantur. 

Proponamus  (77)  ergo  in  medium  Yeteris  ac 
Movi  Testamenti  auctoritates,  quibus  divinae  uni- 
tatis  atque  Trinitatis  veritas  demonstretur.  Ac  pri- 
luum  ipsa  legis  exordia  occurrant,  unde  Moyses 
ait :  Audi  hraelj  Dominus  Deus  tuus  Deus  unus  est 
{Deut^  vi).  Item  :  Ego  sum  Dominiis  Deus  tuus  qui  te 
eduxi  de  terra  jEgypti,  non  erunt  tibi  Dii  alii  prceter 
me  {Exod.  xx).  Ecce  sic  significavit  unitatem  di- 
Vina»  natune,  cum  ait :  Deus  et  Dominus,  Nam,  ut 
ait  beatus  Ambrosius  in  libroDe  Trinitate,  nomen 
iiaturae  nomen  est  polestatis.  Item  alibi  Deus  ad 
Moysem  loqUens,  ait :  Ego  sum  qui  sum.  Ei  si  quaS" 
Mierint  nomen  meum,  dic  eis :  Qui  esl  misil  me  ad, 
«o&  (Exod.  iii).  Dicens  enim  :  Ego  sum ;  non,  not 
sumui ;  et  qui  esl,  non  qui  sumus ;  apertissime  de- 
claravit  unum  Deum  solum  esse.  In  cantico  autem 
Exodi  legitur :  Deus  (78)  omnipotens  nomen  qus 
(Exod.  xv).  Non  ait,  Deum;  sed  Deus,  unitatem 
voleos  significare.Personarumquoque  pluralitatem, 
et  natune  unitatero  simul  ostendit  in  Genesi  di- 
^ens  :  Faciamut  hominem  ad  imaginem,  et  «imt/i/tt- 
dinem  nostram  {Cen.  i).  Dicens  enim,  faciamus^  et 
nosiram^  pluralitatem  personarum  ostendit;  dicens 
vero  imaginemf  unitatem  essentiae  demonstrat.  Ut 
enim  dicit  Augustinus  in  libro  De  fide  ad  Petrum : 
Si  in  illa  natura  Patris,  et  Fi/tt,  el  Spiritus  sancti 
unaesset  persona  (aiiitfm,  non  diceretur  :  <  Facia- 
mus  hominem  ad  imaginem^  el  similituiinem  }io-. 
stram.  i  Cum  enim  dicit,  ad  imaginemf  ostiendilk 


(76)Cap.  Caterum. 

(11)  C^o.  Proponamus. 

(78)   Edil.  hic,  Domini;ei  infra,  Domini; 


LEGIONENSIS  H7I 

A  unam  etsenti»  naturaro,  ad  eujtts  iraagmeoi  1kmm> 
fieret.  Cum  vero  dicit,  nostram,  ostendit  eumdem 
Deum  non  unam,  sed  plures  esse  personas. 

Nunc  vero  (79)  ad  ostendendum  personarum  pla<- 
ralitatem,  atque  essentiae  divinx  unitatem,  alias 
sanctoruffl  auctoritates  inducanius.  Ail  eniro  Moyses: 
Jn  principio  crearit  Deub  ccelum  et  terram  {Cen.  i)* 
Per  Deum  significans  Palrem,  per  principium  Fi- 
lium,  et  pro  eo  quod  apud  nos  dicitur  Deus,  He- 
braica  Verilas  habet  Heloinu  quod  est  plurale  bujus 
singularis,  quod  est  EelL  Quod  ergo  non  est  dictum 
Jfe//,quod  est  Deus;sed  Heloim  quod  polest  inler- 
prelaridiisive;ti(/ices,  ad  pluralitaiem  personaruoi 
referlur,  ad  quod  etiam  illud  atlinere  videtur,  quod 
diabolus  per  serpenlem  dixit :  Eritis  sicut  dii  (GeiK 

^  iii),pro  quo  in  Hebraeo  habetur  HeLoim,  Ac  si  dice« 
ret :  Eritis  sicut  divinae  personae.  Ille  etiam  maxir 
mus  prophetarum  et  pegum  David,  qul  suam  cae- 
teris  praefert  inlelligentiam,  dicens  :  Super  eenm 
intellexi  {Psal.  cxviii),  unitatem  et  aeternitatem  di- 
vinae  naturae  ostendens,  ait :  Dominus  nomen  eei 
illi  {Psal.  Lxvii).  Non  dixit  Domini,  sed  Dominus. 
Alibi  etiam  ejusdem  unitatem  et  aeternitatem  simul 
ostendens,  ait  ex  persona  Dei  :  'Israel,  si  me  au^ 
dieriSf  non  erii  in  te  Deus  recens,  neque  adorabie 
Deum  alienum  {Psal.  lxxx).  Aliud  horum,  ut  dicit 
beatus  Ambrosius  in  libro  Z)e^  Trimiafe,  sigiiiGcat 
aelernitatem,  aliud  unitaiem  substantiae  indiflerens, 
ut  neque  postcriorem  Palre  nec  alierius  divinit;i4is 
Filium  vel  Spiritum  sancium  esse  credamus.  ^ani 

^  si  Patre  poslerior  est  Filius,  vel  Spiritus  sanctus 
recens  est,  et  si  unius  non  est  diviuitatis,  aliena^ 
est.  Sed  nec  poslerior  est,  quia  receiis  non  esC» 
neque  aUenus,  quia  ex  Palre  natus  est  Filius.  et 
ex  Patre  et  Filio  procedit  Spiritus  sanctus.  Alibi 
quoque  distinctionem  personarum  insinuans,  alt  : 
Verbo  Domini  coeU  firmati  sunt^  et  Spiriiu  oris  ejus 
omnis  virtus  eorum  {Psal.  xxxii).  Alibi  etiam  dicit : 
Benedicat  nos  Deus,  Deus  noster^  benedicat  nos  Deus^ 
et  metuant  eum  omnes  fines  terras  (Psal,  Lxvi).  Trma 
enim  confessio  Dei  Trinitalem  exprimit  persona- 
rum.  Unitalem  vero  essentiae  aperit,  cuni  singula* 
riter  subjungit  :  Metuant  eum  omnes  fines  terrcs. 
Isaias  quoque  dicit  se  audisse  seraphim  clamantia  : 

Q  Sanctus^  sanctus^  sanctus^  Dominus  Deus  Sabaoth 
{Isai,  VI).  Per  hoc  quod  dicit  ter,  Sanctus,  Trini- 
tatem  signiflcat.  Per  hoc  aulein  quod  subdit,  Do^ 
minus  Deus  uniutem  essenliae  designat.  David  quo- 
que  aeternam  Filii  generationem  aperte  insiuuat  ex 
persona  Filii  dicenlis  :  Dominus  dixit  ad  me  :  Fi- 
lius  meus  es  lu,  ego  hodie  genui  te  {Psal.  ii).  Dc 
hac  etiam  invffabili  generaiione  Isalas  ait  :  Geiie- 
r,ationem  ejus  quis  enarrabit  ?  {Isai,  Liii.)  In  libro 
quoque  Sapipniio!  aetemitas  Filii  cum  Patre  mon- 
slratur,  ubi  Sapientia  ita  loquitur  :  Dominus  poste" 


ctor  vcro  nosier  quoniam  legerit, 


au- 
Deus;  posteadi- 


ccre  debuil,  dii :  et  fortasse,  Peum,  error  est 
scriptoris. 
(79)  Cap.  Nunc  vero^ 


cv» 


fi75  SERMONES.  —  SERM.  XXllV. 

dU  me  in  initio  viamm  suarum  antequam  quidquam  A 
faceret  a  principio,  Ab  atemo  ordinata  $um^  ante^ 
qwam  terra  fieret^  necdum  erant  abysti^  et  ego  jam 
eoncepta  eram^  necdum  fontes  eruperant ,  necdum 
montes  gravi  mole  constiterant ;  ante  colles  ego  par- 
turiebar,  Adhuc  terram  non  (ecerat,  et  cardines  orbis 
terra»,  Quando  prtpparabal  ccslos^  aderam;  quando 
appendebat  fundamenla  terras,  cum  eo  eram  cuncta 
eomponens^et  dekctabar  per  singulpsdies^ludens  co^ 
ram  eo(Prov.\\i\),  Ecce  aperlum  de  «lerna  genilura 
testimenium,  quo  ipsa  Sapienlia  perbibet  se  anie 
mnndum  conceplam  esse,  et  parturiri  genitam,  et 
«pud  Patrero  xternaliter  existere.Ipsa  eiiam  alibi  ait: 
Ego  ex  ore  Altissimiprodii  primogenita  anteomnem 
ereaturam  {Eccli,  xxiv).  Michaeas  quoque  propheta 
feternam  Verbi  generationem,  et  teroporalem  ex 
Maria  simul  insinuat,  dicens :  El  tu  Bethlehem 
Ephratat  parvulus  es  in  millibus  Juda,  Ex  te  egre- 
dietur  qui  sit  dominator  in  Israely  et  egressus  ejus 
ab  initio^  a  diebus  oeternitatis  (Mich.  v). 

De  Spiritu  sancto  (80)  etiam  expressa  in  Veteri 
Teslamenfo  documenta  habemus.  In  Genesi  etenim 
sic  legitur  :  Spiritus  Domini  ferebatur  super  aquus 
{Gen,  i).  Et  David  dicit :  Quo  ibo  a  Spiritu  tuo,  et 
quo  a  facie  tuu  fugiam  ?  (Psal,  xxxviii.)  Sic  etiam 
in  libro  Sapientice  legitur  ;  Spiritus  sanctus  disci- 
plince  effugiet  fictum^  et  abstinet  se  a  cogilationibus, 
qucB  sunt  sine  inteHectu,  Benignus  est  enim  Spi- 
ritus  sapientias  (Sap^  i).  Isaias  quoque  ait  :  Spiritus 
Dominisuper  me,  eo  quod  unxerit  me  (Isai.  Lxi).       C 

Nunc  (8i)post  testimonia  Veieris  Testamenti,  de 
flde  Trinitatis  et  unitatis,  ad  Novi  Testamenti  auatd^ 
ritates  accedamus,  ut  in  medio  duorum  animalium 
cognoscatur  veritas,  et  forcipc  de  altari  sumatar 
calculus,  quo  tangantur  ora  fldelium,  Dominus  ita- 
que  unitatem  divinae  essentiae  ac  personarum  Triui- 
latem  aperte  insinuat,  dicens  apostolis  :  Ite^  bapti^ 
%ate  omnes  gentes  in  nomine  Patris,  et  Ft7ft,  et  Spi* 
fitus  sancti  (Matth,  xxviii).  In  nomine  utique  ait, 
ut  ait  bealus  Ambrosius  in  primo  libro  De  Trini' 
tate,  non  in  nominibus,  ut  unitas  essentiae  osteu- 
datur.  Per  nomina  tria,  quae  supposuit  tres  esse 
personas  declaravit.  Ipse  etiam  in  Evangelio  ait : 
Ego  et  Pater  unum  sumus  (Joan,  x).  Unum  dixit, 
ut  ait  Ambrosius  in  eodero  libro,  ne  Aat  discretio  D 
polestatis  vel  naturae.  Etiam  et  addixit,  sumus,  ut 
Patrem  Filiumque  cognoscas,  scilicet  ut  perfcctus 
Paler  Filiu^  perfectum  genuisse  credatur ;  ct  quod 
Pater  et  Fiiius  unum  sint,  non  confusione,  sed  uni- 
ute  naiurae.  Beatus  quoque  Joannes  in  Epistola 
canonica  ait :  Tres  sunt^  qui  testimonium  dant  in 
ccelo  :  Paier^  Verbum  et  Spiritus  sanctus ;  et  hi  tres 
unum  sunt  (I  Joan,  v).  Ipse  etiaui  in  initio  sui 
Evangelii  ait :  In  principio  erat  Verbumt  et  Verbum 
erat  apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum  (Joan.  i). 
Ubi  aperte  ostendit  Filiuro  semper  et  aetenialiter 

80)  C.  De  spiritu 


81)  C.  Nunc  vero, 
%V)  Disi.  5 


IN  FESTO  S.  TRINITATIS.  I^i 

fttlsse  apud  Patrem,  ut  alium  apud  aliura.  Apo- 
stolus  quoque  Trinitatem  aperle  ostendit,  dicens  : 
Misit  Deus  Spiritum  Filii  sui  in  corda  nostra 
{Galat.  iv).  Et  alibi  :  Si  Spiritus  ejus^  qui  suscitavit 
Jesum  habitat  in  vobis  (Rom,  vin),  etc.  Item  alibi 
aeternitatem  aiqiie  unitaiem  evidentissime  com- 
mendat,  dicens  :  Quoniam  ex  tpjo,  et  per  ipsum^  et 
in  ipso  sunt  omnia  ;  ipsi  gloria  in  scecula  sacub' 
rum,  Amen  (Rom,  xi).  Ex  ipso  ait ,  ut  Augustiuus 
in  libro  De  Trinitate  dicit,  propler  Patrem ;  per 
ipsum  dicit  propler  Filium  ;  in  ipso  propter  Spiri- 
tuiu  sanctum.  Per  boc  vero  quod  non  ait :  Ex 
ipsis,  per  ipsos,  et  in  (psis ;  nec  ait :  Ipsis  gloria^ 
sed  ipsit  insinuavit  hanc  Triniti.tem  unum  Deuui 
esse.  Sed  quia  singulae  pene  Scriplurae  Novi  TesU- 
Qienti  banc  ineflTabilis  Trinitatis  atque  unitatis  ve- 
ritatem  coucorditer  Insinuant,  inductioni  testimo- 
luorum  super  bac  re  supersedeamus,  et  rationibus 
congruisque  similitudiuibus  ita  esse,  prout  infli- 
mitas  nostra  valet,  osteiidamus. 

(81*)  Apostoius  namque  dicit  :  Quod  invisibilia 
Dei  a  creatura  muudi  per  ea  quce  facta  sunt  intjl^ 
Ucta  conspiciuntur ;  sempitema  quoque  virtus  ejus  et 
divinitas  (Rom,  i),  per  creaturam  mundi  inleliigi- 
tur.  Uomo  igitur  prot>ter  excellentiam,  qua  excedit 
inter  alias  creaiuras,  vel  propter  convenientiaoi 
quam  babet  cum  omni  creatura  ,  invisibiiia  Dei  iu- 
teilectu  mentis  conspicere  potuit ,  vel  etiam  cou- 
spexit  per  ea  quae  facia  sunt,  id  est  per  creaturas 
visibiles,  vei  invisibiles.  A  duobus  enim  juvabatur, 
sciiicela  natura,  qua  rationalis  erat;  et  ab  ope- 
ribus  a  Dco  factis,  ut  manifestaretur  bomini  veri- 
tas.  Ideoque  Aposiolus  dicit  :  Quia  Deus  revelavit 
illis  (I  Cor,  u),  sciiicct  dum  fecit  opera  in  quibus 
artifleis  aiiquatenus  relucet  indicium.  Naro(82)  sicut 
ait  beatusAmbrosius,  utDeus,  qui  naturainvisibilis 
est,  a  visibiiibus  posset  sciri ,  opus  fecit,  quod  opi- 
flcem  visibilitate  sui  manifestavit  :  ut  per  certuni 
incertum  posset  sciri,  et  ille  Deus  oranium  esse 
crederetur,  qui  lioc  fecit,  quod  ab  homine  impos- 
sibile  esset  fleri.  Poluerunt  ergo  cognoscere,  sive 
cognoverunt  ullra  omnem  creaturam  esse  illum, 
qui  ea  fecit,  quae  nulla  creaiurarum  facere  vel  de- 
struere  valet.  Accedat  quaecunque  vis  creaturae,  et 
faciat  tale  coelum,  et  talem  terram,  et  dicaro,  quia 
Deus  est.  Sed  quia  nulla  creatura  talia  facere  po- 
test,  constat  super  oronem  creaturaro  esse  ilhiro , 
qui  eam  fecit,  ac  per  boc  illum  esse  Deum,  humana 
meus  cognoscere  potuit. 

Alio  (85)  eiiam  modo  Dei  vcritalem  duclu  ralio- 
nis  cognoscere  potuerunt,  vel  etiam  cognoverunt. 
Ut  euim  Augustinus  ait  in  libro  De  civitate  Dei : 
Viderunt  summi  philosophi  nullum  corpus  esse 
Deum,  et  ideo  cuncta  corpora  transcenderunt  quae- 
rentes  Deum.  Viderunt  eliam  quidquid  mutabile 
est  non  esse  summum  Deunp,  omniumque  priiici- 

(82)  C.  Kam, 
(85)  C.  Alio. . 


n^ 


8.  NARTIM  LEGIONENSSS 


127« 


piiun  ;  et  ideo  omnem  animam  routabilesque  spe-  A  racia  sunt,  et  ad   unum  referuntur ;  qu«    taniea 


cies  transcenderunt.  Deinde  videront  omne  quod 
niulabile  est  non  posf^e  esse  nisi  ab  illo,  qui  in- 
commutabiliter  et  simplicller  est.  Tnlellexeninl  igi« 
tur  eum  el  omnia  ista  fecisse,  et  a  nullo  fieri  po- 
tuisse.  Consideravenint  (84)  etiam  qiiidqutd  est  in 
substantiis  vel  corpus  esse  vel  spirilum,  meliusque 
aliquod  spiritumesse  quain  corpus.  Sed  longe  melio- 
rem  qui  spiritumfacitetcorpus.  Intellexeruut  etiam 
eorporis  specicm  esse  sensibilem,  et  spiritus  speciem 
intelligibilem  :  el  intelligibilem  speciem  sensibili 
pnetulerunt.  Scnsibilin  dicimus,  qu»  visu  tactuque 
corporis  senliri  queunt;  inteiligibilia,  quae  con- 
8|)eclu  meniis  intcHigi  possunt.  Cum  igitur  in  eo- 
rum  conspectii,  et  corpus  et  animus  magis^  minus* 
que  speciosa  essent,  si  omni  specie  carere  possenl, 
omnino  nulla  essent.  Yiderunt  itaque  esse  aliquid, 
quo  illa  speciosa  facta  sunt,  ubi  est  primum  et 
immutabilis  species,  ideoque  incomparabili^,  et 
ilhid  esscrerum  principium  rectissime  crediderunt, 
quod  faclum  non  esset,  et  ex  quo  cuncta  facta  es- 
senl.  EcceHol  roodis  poiest  vel  potuil  cognosci  Ve- 
ritas  Dei.  Cum  ergo  Deus  una  sit  et  simplex  es- 
sentia,  qux  ex  nulla  diversitate  partiuro  vel  acci- 
dentium  consistit,  pluraliter  tanien  dicil  Aposto- 
lus,  invisibilia  Dei,  quia  pluribus  roodis  cognosci- 
tur  Veriias  Dei  per  ea  quw  facta  sunt  (Rom.  !).  Ex 
perpetiiitate  namque  crcaturarum  intelUgitur  Con- 
dilor  seternus,  et  magnitudine  creaturaruin   omni- 


omnia  nec  iierent  a  Patre  per  Filiuro,  neiiue  8uis 
finibussalva  essent,  nisi  Deus  surome  bouus.essel, 
qui  et  nulli  naturae,  quod  ab  illo  bono  esset,  iuTi- 
dil ;  el  ut  in  bono  ipso  manerel,  alia  quantum  vel- 
let,  alia  quantum  possel,  dedit  :  qux  bonitas  intei- 
ligitur  Spirilus  sanctus,  qui  est  donum  Patris  et 
Filii.  Ipsum  quippe  donum  Dei  cum  Pal'*^  et  Fillo 
xque  incomroutabile  colere  et  tenere  nos  con- 
venit.  Per  considerationem  iiaque  creaturarua 
unius  substantiae  Trinitatem  intelligimus»  scili- 
cet  unum  Deum  Palrero  a  quo  sumus;  et  Fi- 
lium  per  quem  sumus  ;.  et  Spiritum  sanctum, 
in  quo  surous ;  videlicet  principiuin,  ad  quod  re- 
eurrimus,  et  formam  quam  sequirour,  et  gratiam 
qua  reconciliarour;  unum  scilicet  quo  auctoreooL- 
diti  surous,  et  siroilitudinem  ejus,  per  quem  ad  uni- 
taiem  reformamur ;  et  pacem,  qua  unilaii  adbzre- 
rons,  scilicet  Deuro,  qui  dixit :  Fiat  {Gen.  i);  et 
Verburo  per  quod  factum  est  omoe,  qtiod  substan- 
tialiter  et  naiuraliter  est ;  et  donum,.  scilicet  beni- 
gnitas  ejus,  quam  placuit,  quod  ab  eo  per  Verbum 
factum  est  et  reconciliatum  est  Auctori,  ut  non  iu- 
teriret.  Ecce  oslensum  est,  docente  beato  Aug:i&tiuo 
qualiter  in  creaturis  aliquatenus  imago  Trinitaiis 
indicatur.  Non  enim  per  creaturarum  contempla- 
tionem  sufliciens  notitia  Trinitatis  potest  haberi, 
vel  potuit  sine  dociore,  vel  interioris  inspirationis- 
revelaiione.  Unde  illi  antiqui  pbilosophi  quasi  per 


potens  Patcr,  ex  ordine  et  dispositione  sapiens  et  p  umbram  el  de  longinquo  viderunt  verilatem,  defi- 


ex  gubernatione  bonus. 

Hseeauteni  omnia  ad  aptcrnitalem  Deitatis  perti- 
nent  demonstrandam.  Nunc  restat  (85)  ostendere 
uirum  per  ea  qux  facta  sunt,  aliquid  Trinitatis  in- 
dicium  vel  exigtium  haberi  potuil?  Dc  hocAugusti- 
nus  in  libro  vi  De  Trinilate,  ait  :  Oportet,  ut  Crea- 
torem  per  ea  quae  facta  sunt,  intellectu  conspi- 
cientes,  Tnnilalem  intelligarous.  Hujus  Trinitatis 
Testigium  in  creaturis  apparel.  Haec  enim  qu9C  arte 
divina  facta  sunt,  et  unilatero  quamdaro  in  se  os'en- 
dunt,  et  speciein,  et  ordinem.  Nam  quidquid  ho- 
rum  creatorum,  el  unum  aliqiiod  est,  sicut  sunt 
natunc  corporum,  et  animarum;  et  aliqua  specie 
formaiur,  sicut  sunt  figurae  vel  qualitates  corpo- 


cienles  in  contuilu  veritatis  sanctissimae  Trinitatis, 
ut  roagi  Pbaraonis  in  tertio  signo.  Adjuvamur  ta- 
men  in  fide  invisibilium  per  ea  qu»  facta  siint. 

Nunc  vero  (86;  ad  eam  perveniamos  dispiitatio- 
nem,  ubi  in  roente  boroana,  quae  Deum  novit,  vei 
nosse  potest,  Trinitatis  iroaginem  reperiamus.  Ut 
eniro  ait  bealus  Augustinus  in  quarto  decimo  Ubro 
De  Trinitate,  licet  roens  huroana  non  sit  ejus  na- 
turae  cujus  Deus  est ;  iroago  taroen  illius,  qua  nihil 
melius  est,  ibi  quserenda  et  invenienda  est,  quo 
natura  nostra  nibil  habet  roelius,  id  est  in  menie. 
In  ipsa  eniro  mente,  etiam  antequam  sit  particeps 
Dei,  ejus  iroago  reperiiur.  Etsi  eniro  amissa  Dei 
participatione  deforrois  sit,  imago  tamen  Dei  per- 


rum,  ac  doctrinae  vel  artes  animarum  :  et  ordinem  D  manet.  Eo  enim  ipso  imago  Dei  est  mens,  quo  ca- 


aliquem  petit,  aut  tenet,  sicut  sunt  pondera  vel 
collationes  corporum,  et  amores  animarum,  vel  de- 
leciaiiones  et  ita  in  crealuris  praelucet  vestigium 
Trinitatis.  In  illa  enim  Trinifaie  summa  origo  est 
omnium  rerum  et  perfeclissima  pulcbriludo,  et 
Lealissima  delectatio.  Sumroa  autem  origo,  ut  Au- 
gusiinus  ostendit  in  libro  De  vera  religione,  intel- 
ligitur  Deus  Paler  a  quo  sunt  omnia,  a  quo  Filius 
ct  Spiriius  sanctus.Perfectissima  pulchritudo  intel- 
ligiiur  Filius,  scilicet  Veritas  Patris  nulla  ex  parte 
ei  dissimilis  :  quem  cum  ipso  et  in  ipso  Paire  ve- 
iicramur ;  quae   forma  est  omniuro,  quae  ab  uno 

(^i)  C.  Consideravfrunl 
{S(t)  (*..  Sunc  rettat. 


pax  ejus  est,  ejusque  esse  particeps  potest.  iam 
igitur  in  ea  Trinitatem,  quae  Deus  est,  inquiramus. 
Kcce  ergo  mens  meroinit  sui,  inielligit  se,  diligit 
se.  Haec  si  cernimus,  cernimus  Trinitatem ;  uon 
Deuro,  sed  imaginem  Dei.  Hic  enim  qu^am  ap- 
|»aret  Trinitas,  scilicet  inemoriae,  intelligentise  et 
amoris.  Ilaec  igitur  tria ,  nt  ait  l)eatus  Auguslinus 
in  libro  decimo  De  Trinitate^  nou  sunt  tres  vitae, 
sed  una  viia  ;  non  tres  meiites,  sed  una  mcns,  una 
essentia.  Memoria  vero  dicitur  ad  aliquid  :  et  in 
telligentia,  et  voluntas  sive  dilectio  siiniliter  ad 
aliquid  dicuntur;  vita  vero  dicitur  ad  scipsam,  ct 
(86)  C.  iVttftcrera. 


irr  SERMONES.  -.  SER».  XXXIY.  IN  FESTO  S.  TRINITATIS.  1278 

mens,  et  essentia.  Haec  igitiir  tria  eo  sunt  unam,  A  minisse  non  polest«,  nlsi  etiam  noverit  se.  Nani 


quo  una  Tita,  una  mens,  una  essentia,  et  quidquid 
aliud  ad  seipsa  singula  dicuntur,  etiaro  simul  non 
pluraliter,  sed  singulariter  dicuntur.  Eo  yero  tria 
sunt,  quo  ad  se  invicem  referuntur. 

iEqnalia  (87)  etiam  sunt,  non  soluro  singula  sin- 
gulis  sed  eliam  siugula  omnibus,  alioquin  non  se 
invicem  caperenl :  sese  autem  invicem  capiunt.  Ca- 
piunt  enim  et  a  singulis  singula,  et  singulis  omnia. 
Meniini  enim  me  liabere  memoriam,  intelligentiam 
et  voluntatem,  et  inlelligo  me  intelligere,  et  velle 
atque  meminisse:  et  voio  me  velie,  et  meminisse, 
et  iiitelligere ;  totamque  meam  memoriam,  intelli- 
gentiam  et  voluntatem  simul  memini.  Quod  enim 
memoriae  me%  non  memini,  illud  non  est  in  me- 


quomodo  amat,  vel  meminit  quod  nescit?  Miro 
itaque  modo  Iria  ista  inseparabilia  sunt  a  senietipsis ; 
et  tamen  eorum  singula  et  simul  omnia  una  es- 
sentia  est,  cum  etiam  relative  dicautur  ad  invicem. 
Sed  jam  videndum  est  (89),  quomodo  haec  iria  di- 
cantur  una  substantia?  Ideo  scilicet  quia  in  ipsa 
anima  vel  mente  substantialiter  existunt,  non  sicut 
accidentia  quae  possunt  adesee  et  abesse.  Unde  bea- 
tus  Augustinus  in  libro  De  Trinitate  ait  ;  Admonc- 
mur,  si  ubicunqne  videre  nou  possumus,  baec  in 
animo  existere  substantialiter,  non  tanquam  in  sul>- 
jecto,  ut  color  in  corpore ;  quia,  etsi  relative  dicun- 
tur  ad  invicem,  singnla  tamen  substantialiter  sunt 
in  sua  substaniia.  Ecce  ex  quoseusu  illa  tria  dican  • 


moria  mea.  Nihil  autem  tam  in  memoria  est,  quam  B  tur  unam  esse,  vel  ana  substantia  :  quae  tria,  ut  ait 


ipsa  memoria  est.  Totam  igitur  memini.  Item 
quidquidintelligo  intelligereme  scio;  et  scio  mc 
velle,  qiiidquid  volo.  Quidquid  aulem  scio,  memini. 
Toiam  igitur  intelligentlam  totamque  voluntatem 
roemini.  Similiier  autem  cum  baec  tria  intelligo, 
lota  simul  inlelligo.  Neque  enim  quidquam  intelli- 
gendum  est,  quod  non  intelUgam,  nisi  quod  ignoro, 
Qiiod  autcm  ignoro,  nec  memini,  nec  volo.  Quid- 
quid  ergo  inlelligibilium  non  Intelligo,  consequen- 
ler  etiam  non  nicniini,  nec  volo.  Quidquid  igitur 
intclligibilium  memini,  et  volo ;  consequenter  in- 
telligo.  Voluntns  eliam  mea  toiam  iiitelligentiam. 
tolamqne  memoriam  meam  capit,  dum  toto  eo 
utor,  quod  inlelligo,  et  memini.  Cum  itaque  invi-  ^ 
cem  a  singiiiis  et  omnia  tota  capianlur;  aequalia 
sunt  tota  singula  totis  singulis;  ct  tota  singula  si- 
inoi  omnibus  toiis  :  et  baec  tria  unnm,  una  vita, 
ana  mcns,  una  essentia.  Ecce  illius  summae  uni- 
taris  atque  Trinitatis,  ubi  una  est  essentia  et  tres 
personae,  imago  est  humana  mens  iicet  et  impar. 
liens  autem  pro  animo  ipso  accipitur,  ubi  est  illa 
iniago  Trinitatis.  Proprie  vero  mens,  dicitur,  ut 
l)eatus  Augustinus  ail,  non  anima  ipsa,  sed  quod 
in  ea  est  excellenlius.  lllud  etiam  sciendum  quod 
roemoria  non  solum  est  absentium  et  praeteritorum, 
sed  etiam  praesentium,  ut  ait  beatus  Augustinus 
In  quarto  dccinio  libro  De  Trinitate,  alioquin  non 
se  caperet. 


beatus  Augustinus  in  libro  undecimo  De  Trinitatet 
in  roente  naturaliter  divinitus  instituta,  quisquis  vi- 
vaciter  prospicit,  et  quam  magnum  sit,  in  ea  lauieii 
potest  eliam  sempilerna  commutabiiisque  natura 
recoli,  conspici  et  com-upisci.  Remiuiscitur  per 
roemoriam,  intuetur  per  intelligentiam,  amplcctitur 
per  dilectioneuj ;  profecto  in  ea  reperit  illius  summx 
Trinitatis  imaginem. 

Yerumlamen  caveat  (90),  ne  hanc  imaginem  ab 
eadem  Trinilate  factam,  ita  ei  coroparet,  ut  oninino 
existiinet  siinilem  :  sed  potius  in  qualicunque  ista 
similiuidiiie  magnam  quoque  dissimilitudinein  cer- 
nat.  Quod  breviter  ostendi  potcst.  Homo  quippe 
unus  per  illa  tria  meminit,  intelligit  el  diligit,  qui 
nec  inemoria  esl,  nec  intelligentia,  nec  dilectio,  sed 
bsec  iria  habet.  Unus  ergo  homo  est,  qui  babet  haec 
tria,  nec  tainen  ipse  est  haec  tria.  In  illius  vcn^ 
simplicitale  suinmae  naturae,  que  Deus  est,  quam- 
vis  sit  unus  Deus,  tres  tamen  personae  sunt,  Palcr  et 
Filius,  et  Spiritus  sanctus,  et  hae  tres  unus  Dcus. 
Aliud  itaque  Trinitas  est  res  ipsa  in  re  alia,  aliud 
imago  Trinitatis  :  propter  quam  imaginem  el  illud 
in  quo  fiunt  haec  tria,  iiiiago  dicitur,  scilicel  boroo 
sicut  imago  Dei,  el  tabula,  et  piclura  qiiie  est  in  ea; 
sed  tabula  noinine  imaginis  appellalur  propler  pictu- 
ram  qua^.  est  in  ea. 

Rursus  ista  iniago  ^91),  quae  est  homo,  habens 
llla  tria,  una  persona  est ;  iila  vero  Trinitas  non  una 


Hic  attendendum  est  diligenter  (88)  ex  quo  sensu  j)  persona  est,  sed  ires  personx,  Pater  Filii,  et  Fiiius 


accipicnduin  sit  quod  supra  dixit,  illa  tria,  scilicet 
memoriani,  intelligentiam  et  voluntaiem  esseunum, 
unam  mentem,  unam  essentiam  :  quod  utique  non 
videtur  esse  veruin  juxta  proprietatem  sermonis. 
Mons  enim,  id  est  spiriius  rationalis,  essentia  est 
spiritualis  et  incorporea ;  illa  vero  tria  naturales 
propi  ictates  seu  vires  sunt  ipsius  roeniis,  et  a  se 
invicero  differunt,  quia  roemoria  non  est  intelli- 
gentia,  voluntas  sive  amor.  Et  haec  tria  etiam  ad 
seipsa  refeiur.tur.ut  ait  beatus  Auguslinus  in  libro 
De  Trinitatc.  Mciis  enim  amare  seipsam,  vel  me- 

(87)  C.  ^qualia. 

(88)  C.  !iic  attendendum, 

(89)  C.Sedjam. 


Patris,  et  Spiritus  Palris  et  Filii.  Itaque  in  ista 
Imagine  Trinitatis  non  haec  tria  unus  homo,  sed 
unius  homiHis  sunt.  h\  ilia  vero  Trinitate  summa, 
cujus  haec  imago  est,  non  unius  Dei  sunt  illa  tria, 
sed  unus  Deus ;  et  tres  sunt  illae  non  una  pcrsona. 
Uia  enim  tria  non  sunt  homo,  sed  hominis  sunt,  veL 
in  homine.  Sed  nunquid  possumus  dicere,  Triuila- 
tem  sic  esse  in  Deo,  ut  aliquid  Dei  sit,  ncc  ipsa  sit 
Deus?  Absit  ut  hoc  credamus.  Dicamus  ergo  in 
niente  noslra  iinaginis  Trinitatem  (9i),  sed  exi 
guam,   et  quaicmcunque  esse  :  qiiae  summtt  Tri- 


(90) 

(91)  C.  nur$u$. 

(92;  Trinitalii  imtt^MfU. 


1179 

uUatis   Ita  gerit    slmilitudinein , 

parle  sit  dissimilis.  Sciendum  Tero  quod  hxc  Tri- 

iiitas  mentis,  ut  ait  bentus  Augustinus  In  libro 

quarto  decimo  De  Trinitate^   non  propterea  Dei 

tantum  est  imago,  quia  sui  meroinit  mens,  et  in- 

leUigit,  ac  diligit  se ;  sed  quia  putest  etiam  memi- 

nisse,  et  inteUigere  atque  amare  illum  a  quo  facta 

est. 

Potest  (95)  eliam  alio  modo,  aliisque  nominibus 
distingui  Trinitas  in  anima,  quae  est  iroago  illius 
sumroae,  et  ineffabilis  Trinitatis.  Ut  enim  ait  Augu- 
stinus  in  undecimo  libro  De  Trinitate,  mens,  et  no- 
tiiia,  et  aroor  tria  quaedam  €unt.  Mens  enim  novit  se 
et  amat  se,  nec  amare  se  poterit,  nisi  etiam  noverit 
se.  Duo  qusedam  sunt  mens,  et  notilia  ejus.  Item 


8.  MARTINI  LEGlOICNStS  liM 

ut  ex    maxima  A  quia  sapientiam  suam  dlligit,  intellexii  Ibl  eUam 
esse  amorem. 

Quapropter  juxta  istam  considerationem  (97)^  ut 
ait  beatus  Augustinus  in  libro  nono  De  Trinilate^ 
credamus,  Patrem,  et  Fiiium,  et  Spiritum  sanctum 
esse  unum  Deum  universae  creatur»  Conditorem  eC 
rectorem,  nec  Patrem  esse  Filiumy  nec  Spiritom 
sancUim  vel  Patrem  esse  vel  Filium,  sed  Trinitalem 
personarum  ad  invicero.  Ut  enim  ait  beatus-  Augop 
stinus  in  iibro  De  fide  ad  Petrum^  una>st  natura  si- 
ve  essentia  Patris,  et  Fiiii,  et  Spiritus  sanctl,  non 
una  persona.  Si  enim  sic  esset  una  persoua,  sicot 
est  una  substantia  Patris  et  Filii,  et  Spiritos  san;- 
etiy  veraciter  Trinitas  non  dicerctur.  Rursus  Trini- 
tas  ipsa  unus  Deus  non  esset,  si  queroadmodom 


^uo  qusedam  sunt  mens,  et  amor  ejus.  Cum  se  no-  ^  Pater,  et  Fillus,  et  Spiritus  sanctus  personarura 


verit  mens,  et  amat  se,  roanet  TriniUs,  scilicet 
roens,  amor  et  notitia.  Mens  autem  non  accipitur 
pro  anima,  sed  pro  eo  quod  in  aniroa  excellentius 
est,  et  haec  tria  cum  sint  distincta  a  se  invicem.  di- 
cuntur  tamen  esse  unum,  quia  in  animo  substantia- 
iiter  existunt 

Et  est  ipsa  mens  (9i),  quasi  parens ;  et  notitia 
ejus,  quasi  proles  ipsius.  Hens  enim  cum  se  cogno- 
scit,  notiliam  gigiiit,  et  est  sola  parens  suae  noii- 
tiae.  Tertius  est  bic  amor,  qui  de  ipsa  mente  et  no- 
tilia  procedit,  dum  mens  cognoscens  se,  diligii  se. 
Non  euim  posset  se  diligere,  nisi  cognosceret 
•e.  Amat  etiam  placiiam  prolem,  id  est  notitiaiu, 
et  ita  amor  quidem  complexus  est  parentis  et  pro-  q 
lis,  nec  minor  esl  proles  parenle,  dum  tantum  se 
novit  mens,  quanla  quae  est.  Nec  minor  est  amor 
parenie  et  prolc,  id  est  mente  et  notitia,  dum 
taiitum  se  diligit  mens  quantum  se  novit,  et  quanta 
est. 

Sunt  (95)  etiam  haec  singula  in  seipsis,  quia 
et  mens  amans  in  amore,  et  amor  in  amantis  no- 
titia,  et  noiilia  in  mente  noscente  est.  Ecce  in 
bis  tribus  qualecunque  Trinitatis  vestigium  appa- 
ret. 

Mens  (96)  itaque  rationalis  considerans  baec  tria» 
et  illani  unam  esscutiam,  in  qua  ista  sunt ,  exiendit 
se  ad  coniemplationem  Creatoris  et  videt  unitatem 
in  Trinitate,  et  Trinitatem  in  uniute.  Intelligit  enim 
unum  esse  Deum,  unam  essentiaro,  unum  princi- 
pium  ;  intelligit  etiam,  quia,  si  duoesscnt,  veluter- 
que  insufldciens  esset,  vel  alter  superflueret,  quia 
si  aliquid  deesset  uni,  quod  alter  baberel,  non  esset 
ibi  summa  perfectio.  Si  vero  uni  nibil  deesset,  quod 
haberet  alter,  cum  in  uno  essent  omnia,  alier  su- 
perflueret.  Intellexit  ergo  roens  unum  esse  Deum, 
unum  omniuro  auctorero,  et  vidit  quia  absque  sa- 
pienlia  non  sit,  quasi  res  fatua,  et  ideo  intellexit 
eum  habere  sapientiam,  quae  ab  ipso  genata  est,  et 


D 


sunt  ad  invicem  proprletate  distincti,  sic  faissent 
naturarum  quoque  diversliate  discreti.  Fides  autem 
patriarcbarum,  proplietarum  atque  apostolonim 
unum  Deuni'  esse  praedicat  Trinitjitem.  In  illa  igitur 
sancta  Trinitale  unus  est  Deus  Pater,  qui  solus  es- 
sentialiier  de  seipso  unum  Filium  genuit,  et  unus 
Filius  qui  de  uno  Patre  solus  essentialiter  natus,  et 
unus  Spirilus  sanctus,  qul  solus  essentialiter  a  Pa- 
tre  Filioque  procedit.  Hoc  aulem  totum  non  potest 
una  persona,  id  est  gignere  se,  et  nasci  de  se,  et 
procedere  de  se.  Ut  enim  ait  beatus  Augustinus  in 
primo  llbro  De  Trinitatef  nulla  res  est,  quae  seipsam 
gignat,  utsil. 

Hic  (98)  orilur  quaestlo  necessaria.  Constat  quip- 
pe,  et  irrefragabiliier  verum  est,  quod  Deus  Pater 
genuit  Filium.  Ideo  quaerllur  ulrum  concedendum 
sit,  quod  Deus  genuit  Deum  ?  Si  enim  Deus  geuuit 
Deuro,  videtur  quod  se  Deum  aut  alium  Deum  ge- 
nuil.  Si  vero  alium  genuit  non  est  tantura  unus 
Deus.  Si  autem  seipsum  Deuro  genult,  aliqua  res  se> 
ipsam  genuit.  —  Solutio  hujui  qua!$tioni$,  Ad  quod 
respondentes  dicimus,  sane  et  catbolice  concedi 
quod  unus  unum  genuit,  quia  Deus  Pater  Deum 
Filium  genuit.  In  symbolo  quoque  scriptum  est : 
Lumen  de  lumine^  Deum  verum  de  Deo*vero,  Quod 
vero  addilur,  ergogenuit  se  Deum,.  vel  alium  Deum; 
neutrum  concedendum  esse  dicimus.  Quod  alium 
Deum  non  genuit  manifesium  est,  quia  unus  tun- 
tum  Deus  est.  Quod  aulem  seipsum  non  genuit, 
oslendit  bealus  Augustinus  in  libro  primo  De 
Triniiate,  dicens  :  Qui  putant  esse  Deum  ejus- 
dem  potentiae,  ut  seipsum  ipse  genuerit,  eo  plus  er- 
rant,  quia  hoc  pulant;  nec  corporalis  quippe, 
nec  spiritualis  natura  seipsam  gfgnere  potest.  Nulla 
enim  res  est,  quae  seipsam  gignat  ut  sit,  et  ideo  non 
est  credendum,  vel  dicendum,  quod  Deus  genuit  se. 

(99)  Post  haec  quaeritur  uirum  concedendum  sit, 
quod  Deus  Paler  genuit  divinam  essentiam^  lei 


(93)  C.  PoU$t. 
(94   C.  Et  e$t, 

(95)  C.  Sum, 

(96)  C.  Hen$. 


(97)  C.  Quapropter. 

(98)  Disl.  4. 

(99)  Disl.  5. 


im 


SERMONES.  -  SERM.  XXXIV.  IN  FESTO  S.  TRINITATIS. 


1281 


esseiilia  genuit  Filium,    vel   essentia  essentiam ;  A  sibi  aequalem ,  et  eadcm ,  qua  ipse  naturaliier  aeter- 


aut  omnino  non  genuit,  ne6  genita  est  diyina 
essentia.  Ad  quod  calbollcis  tractatoribus  con- 
sentientes  dicimus,  quod  nec  Pater  genuit  divi- 
nam  essentiam,  nec  divina  essentia  genuit  essen- 
tiam.  Ilic  autem  nomine  essentiae  inleHigimus  di- 
vinam  naturam,  quae  communis  est  tribus  perso- 
nis,  et  tota  in  singulis.  Ideo  non  esldicendum  quod 
Pater  genuit  divinam  essenliara  ;  quia,  si  Pater  di- 
ccretur  genuisse  divinam  essentiam,  et  essentia  di- 
vina  relative  diccretur  ad  Patrem,  vel  pro  relatione 
ponerelur.  Si  autem  relative  dicereiur,  vel  pro  rela- 
tivo  poneretur,  non  indicaret  esseniiam.  Ut  enim 
ait  Augustinus  in  quinto  libro  De  Trinitaie,  quod 
relative  dicltur  non  indicat  substantiam.  Item  cum 


nus  est  divinitate  coeeteniuni.  Ecee  hic  dicit  ciimius 
doctor  .\ugustinus  Filium  genilum  de  natura  Pa- 
trit ,  et  unam  esse  naturam  Palris  et  Filii ,  et  Spi- 
tus  sancti.  Si  ergo  de  natura  Pairis  geniius  est 
Filius ,  procedit  (i)  de  natura  Filii  et  Spiriius  snit- 
ctus,  imo  de  natura  trium  personarum.  Idem  quo- 
que  beatus  Augustinus  in  libro  quiiilo  decinio  De 
Trinitate  dicit ,  Chrislum  esse  Filium  substantix 
Patris,et  de  substantia  Patris  genitum,  tractanB 
illud  verbum  Apostoli  loquentis  de  Deo  Palre  sie  : 
Qui  eruit  no$  de  potestate  tenebrarum ,  itt  transtuUt 
in  regnum  Filti  charitatis  sua(Coloss.  i).  Quud  di- 
ctutn  est,  iiiquit,  Filii  charitatis  suoi ,  nibil  aliud 
intelligatur  quani  Filiisuidilecii,  quam  Filii  sinesub- 


Deus  Pater  sit  divina  essentia,  si  esset  ejus  genitor,      stantia*.  Charitas  quippe  Patris,  quoniam  natura 

ejus  est  ineflabiliter  simplei ,  nibil  est  aliud  quam 
ipsa  natura  sua,  ut  saepe  praediximus ,  et  saepe  ite- 
rare  non  piget ,  ac  per  boc  Filius  ebaritatis  ejus 
Hullus  esl  alins,  quam  qui  de  substantia  ejiis  est 
genitus.  Ecce  aperte  hic  dicit  bealus  Augustiuus 
Filium  genitiim  esse  de  substanlia  Patris ,  et  Filium 
subsiantiae  Patris.  Ideo  quoque  idem  beatus  Augu- 
stinus  in  libro  quinto  contra  Maximinum  hatreU^ 
cum ,  substanliam  Dei  genuisse  Filium ,  et  Filium 
genitum  de  substantia  Patris  asserit,  dicens  :  Car- 
nalibus  cogitationibus  pleni  substantiam  Dei  de 
seipsa  gignere  Filium  non  putatis,  nisi  si  patialur 
quod  substantia  carnis  paiitur  quando  gignit.  Errati$ 


esset  utique  ^enitor  ejus  rei,  quae  ipse  est,  et  ita 
eadctn  res  seipsam  genuisset,  quod  Augustinus  ne- 
gat,  ut  supra  ostendimus.  Deus  Pater(lOO),  utait 
beatus  Augiistinus  in  septimo  libro  De  Trinitate, 
est  snpientia;  et  diciiur  Filius  sapientia  Patris 
sicut  dicitur  lumen  Patris,  et  sicut  lunien  de  lu- 
mine,  et  uterque,  scilicet  Pater  et  Filius  nnum  lu- 
nien,  sic  intelligntur  sapieniia  de  sapientia,  et  uter- 
que,  una  sapientia,  et  una  essentia. 

(I)  Simili  ratione  probat  Augustinus  in  libro 
septimo  De  Trinitate,  qiiod  Pater  non  est  sapiens 
sapientia,  quam  genuit;  quia,  si  casapiens  est,  ea 
est.  Hoc  enim  est  ibi  esse  quod  sapere.   Quod  si 


hoc  est  tibi  esse  quod  sapere,  non  per  illam  snpien-  q  fton  scientes  Scripturas^  neque  virtutem  Dei  {Mattk, 

«Im...      ^..Mnv     tmA^..^t        o^^I^^M    t%^»^^      ^_a        /\..IA       ^-.: *«tl\       l^litllA    Anasm    vnA^A    BrAm.nrk    T^a!      I?.I:...^    ^,..—!.^ 


tiaiu  quam  geniiit,  snpiens  Pater  est.  Quid  enim 
aliiid  diciintis,  cum  dicimus  Hoc  illi  est  esse  quod 
sapere,  nisi  Eoest,  quod  sapiens  esl?  Ergo  quae 
causa  iili  est  ut  sapiens  sit,  etiam  ipsa  illi  causa 
est  ut  sit.  Si  crgo  sapientia  quam  genuil,  causa  illi 
est  ut  sit  sapiens,  et  causa  illi  cst  ut  sit.  Quid  est 
enim  insanius?  Ita  crgo  siPater  genuit  essentiam, 
qua  est;  essentia,  quam  genuit,  causa  est  illi  ut 
sil.  Non  igittir  ipsam,  quae  est,  essentiam  genuit. 
Nam  in  illa  simplicitate,  inquit  beatus  Augustinus» 
quia  non  est  aliud  sapere,  quam  csse,  eadem  est 
ibi  sapientia,  quae  essentia.  Ideoque  quod  de  sa- 
pientia,  hoc  de  essentia  dicimus.  Sicut  ergo  Deus 
Paler  non  genuit  sapientiam,  qua  sapiens  est ,  ita 


ixii).  Nullo  enim  modo  verum  Dei  Filium  cogiu- 
tis ,  si  eum  natum  de  Patris  substanlia  negatis. 

(5)  Nunc  de  veritate,  sive  de  proprietate,  et  in- 
commurabililate  atque  simplicitate  divinae  nalur», 
vel  substantiae  sive  essentiae  agendum  esl.  Esi  itaque 
Deus,  ut  ait  sapiens  Augustinus  in  quinto  libro  De 
Trinitate ,  sine  dubitatione  substantia  ;  vel ,  si  nie- 
lius  hoc  appellatur,  essentia,  quam  Graeci  Usion 
Tocant;  sicut  enim  ab  eo  qiiod  est  sapere,  Jicta 
est  sapientia ,  et  ab  eo  quod  est  scire ,  dicta  est 
scientia ;  ita  ab  eo  quod  est  esse ,  dicta  est  es- 
sentia.  Et  quis  magis  est,  quam  ille,  qiii  dixit 
Moysi  Tamulo  suo  :  Ego  sum ,  qui  sum  f  ( Exod.  iiu) 
Et  iterum  :  Haie  dices  filiis  Israel :  Qui  est ,  misit 


nec  essenliam,  quae  est.  Ut  enim  sapientia  sapiens  ])  me  ad  vos  (ilfia.).  Ipse  vere  ac  proprie  dicitur  es- 


est  et  poientia  potens ;  ita  et  essentia  ipse  est,  ea- 
demque  esl  sapientia  et  potentin.  quae  essentia.  Pa- 
tet  itaque  ex  praediclis  quia  Pater  essentiam  divi- 
iiam  non  genuit. 

Dicitnr  qiioque  (2)  et  frequenter  in  Scriptura  sa- 
cra  legitur  Pater  (3)  de  sua  substantia  genuisse 
Filiuin.  Undc  beatus  Augustinus  in  libro  De  fide 
ad  Petrum  ait  :  Pater  Deus  de  nullo  genitus  Deo, 
semel  de  siia  natura  sine  initio  genuit  Filiuro  Deum 

(100)  Hoc  loco  caret  Magister,  et  mireetiam  de- 
tiirpatur  a  Martino,  quainobrem  cqnsuias.  velim, 
Augustin.  in  co  lib.,  cap.  3. 

(1)  C.  Item. 

(2)  Dicitur.  -  .    . 


sentia ,  cujus  essentia  non  novit  praeteritum ,  vel 
fiiturum.  Unde  beatus  Hieronymus  ad  Marcellam  (6) 
scribens,  ait :  Deus  solus  qui  exordium  non  habet, 
vere  essentiae  nomen  tenet,  quia  in  ejus  compara- 
tione,  qui  vere  est,  qui  et  incommiitabilis  cst, 
quasi  non  sunt  quae  mutabilia  sunt.  De  quo  enim 
dicitur,  fuit ,  non  est ;  et  de  quo  dicitur,  erit , 
nondum  est.  Deus  aulem  tanlum  est ,  qui  non  novit 
fuisse  vel  futurum  esse.  Solus  igitur  Deus  vere  est» 

.(3)  Patrem. 

h)  Potius  in  edit.,  genitus  est  de  natura  Fitii  et 
Sptritus  sancti. 


'  (5)  Dist.  8. 


bamasum. 


ISS3  S.  MARTINl  LEGIONENSIS  1184 

cujus  essentiae  comparatum  noslrum  esse  non  est.  A  cidere  nnn  potest ,  et  idco  sola  snbstantia  tcI  es* 


Hic  diligenter  advertendum  est  quomodo  intelligi 
debeant  illa  verba  sancli  Hieronymi  scilicet :  Deus 
tantum  est ,  et  non  novit  fuisse ;  tanquam  nun  pos- 
sit  dici  de  Deo,  fuit^  vel  ent,  sed  lanlum,  est^ 
cum  de  Deo  frequenter  scriptum  reperiamus :  Fuit 
ab  a^lerno,  fuit  semper,  et  eril  in  sxcula ,  et  hujus* 
nindi ;  unde  videtur  quia  non  est  tantum  dicen» 
dum  de  Deo,  fuit ,  vel  est,  vel  eriL  Si  enim  dice- 
retiir  tantum  ,  fuit^  putaretur  quod  defuerit  esse  ; 
si  (liccretur  tantum ,  est ,  putarelur  quod  non  sem- 
pcr  fuerit ,  scd  esse  coeperit ;  si  tantum  dicerelur, 
erit ,  putaretur  non  esse  modo.  Dicatur  ergn  quod 
sciuper  fuit ,  est  et  erit ,  ut  intelligalur,  quia  nec 
cocpit,  ncc  desiit,  nec  desinit,  nec  desinet  esse.  De 


sentia,  quae  est  Deus ,  incommutabilis  est,  coi 
prof(!Cto  maxiroe  ac-verissime  competit  esse.  Qood 
enim  mutatur,  non  servat  ipsum  esse ;  et  quod 
mutari  potest ,  etiamsi  non  mutetur,  potest  quod 
fuerat ,  non  esse.  Ideo  illud  solum ,  quod  non  tao- 
tum  non  mutatur,  verum  quod  mutari  non  potest 
omnino »  verissime  esse  dicitur,  id  est  substantia 
Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti.  Ideo  Apostolui 
ioquens  de  Deo ,  ait :  Qui  solus  habet  immortalitth 
tem  (J  7tm.  vi ).  Ut  enim  ait  beatus  Augustiuus  in 
primo  libro  De  Trinitate :  Cum  anima  quodammodo 
immortalis  esse  dicatur,  et  sit ,  non  diceretnr,  so- 
lus  haliet  inmortalitatem ,  nisi  quia  vera  immortali- 
tas  incommutabilitas  est,  quam  nulla  potest  habere 


hoc  sanclus  Augustinus  super  Joannem  ita  ait :  Cuni  "  creatura,  quoniam  solius  Creatoris  est.  Unde  Jaco- 

de  sempiterna  re  proprie  dicatur,  est^  secundum  nos 

bene  dicitur,  fuit ,  est  et  erit ;  fuit ,  quia  nunquam 

desiit ;  erit,  quia  nunquam  deerit ;  est,  quia  semper 

cst :  non  prsteriit,  quasi  quod  non  maneat ;  non 

orietur,  quasi  ({uftd  non  erat.  Cum  ergo  nostra  io- 

cutio  per  lempora  varietur,  de  eo  vere  dicuntur 

verba  cujuslibet  temporis,  qui  nullo  tempore  desiit; 

vel  deest ,  vel  deerit.  Ideo  igitur  non  est  roirum , 

si  de  Spiritu  veritatis  Yeritas  loquens,  per  futurum 

dixit :  Quacutnfue  audiet  loquetur  (Joan.  xvi).  Au- 

diet  scilicet  ab  eo  a  quo  procedit.  Audire  illius  est 

idein  scire,  etiam  et  esse  a  quo  est.  A  quo  est  ergo 

illi  essentia,  ab  ilio  et  audientia,  id  est  scientia, 

quae  non  est  aliud  quam  essentia.  Audiet  ergo,  di- 

xit ,  de  eo  quod  Mudivit ,  ct  audit ,  id  est ,  quod 

semper  scivit ,  et  semper  scit ,  et  sciet.  Ecce  bic 

dicit  beatus  Augustinus  verba  cujuslibet  temporis 

dici  de  Deo ,  sed  proprie  est. 

Illud  crgo  quod  beatus  Hieronymus  dicit,  ita  in- 
telligenJutn  est :  Non  novit  fuisse  vel  futurum  esse, 
sed  taiitum ,  est ,  id  (7)  est ,  cum  dicitur  de  Deo 
quod  fuit  vel  erit ,  non  est  inteiligenduni  quod  prse- 
f erierit ,  vel  futurus  sit ,  sed  quod  existat  simpliciter 
sine  aliquo  temporali  molu.  Licct  enim  verba  sub« 
staiuiva  diversorum  teinporum  de  Deo  dicantur, 
ut  fuit^  erit ,  est ,  erat^  non  tamen  temporales  mo- 
tus  tunc  distinguunt,  scilicet  praeteritum  vel  futu- 
ruin ,  vel  praeteritum  imperrectum,  vel  praeteritum 


bus  apostolus  ait :  Apud  quem  non  est  transmutatk 
(Jac,  i).  Sic  etiam  ait  David  :  Mutabis  ea  et  mut^ 
buntur;  tu  autem  ipse  es  (Psal.  ci ).  Ideo  Angu&ti- 
nus  super  Genesim  dicit ,  quod  Deus  nec  per  loca  oec 
per  tempora  movetur ;  creatura  vero  per  tempora  et 
loca.  Per  tempora  moveri  est ,  per  aflectiones  com- 
muiari ;  Deus  autcm  nec  loco ,  nec  aflectione  rou- 
tari  potest,  qui  per  propbetam  ait:  Ego  Deus  et 
non  mulor  (Malach,  iii).  Unde  solus  recte  diciiur 
babere  immortalitatem.  In  omni  enim  mutabili  ua- 
tura,  ut  ait  sanctus  Augustinus  contra  Maximinum 
beereticorum  episcopum ,  nonnulla  mors  est  ipsa 
mutaiio,  quia  facit  aliquid  in  ea  non  esse,  qtiod 
erat.  Unde  et  ipsa  anima  humana ,  quae  ideo  diciiur 
immortalis,  quia  secundum  modum  suum  nunqaam 
desinit  vivere  ;  babet  tameu  quamdam  mortera 
si.am  ;  quia ,  si  jusie  vivebat ,  et  peccat ,  moritur 
justitise.  Si  peccatrix  erat ,  et  justificalur,  nioritur 
peccalo,  ut  alias  eius  mulationes  taceam,  de  qui- 
bus  modo  longum  est  disputare.  Et  creaturarum 
natura  coelestium  mori  potuit ,  quia  peccare  potuit. 
Nam  et  angeli  peccaverunt ,  et  daemones  facti  sunt, 
quorum  est  diabolus  princeps ;  et  qui  non  peccave- 
ruut,  peccare  potuerunt.  Cuicunque  rationali  crea- 
turae  praestatur,  et  iieccare  non  possit ,  non  est  n^ 
tune  propri» ,  sed  Dei  gratia  :  et  ideo  solus  Deos» 
ut  ait  Apostolus,  habet  immortalitatem  (I  7tm.  yi), 
qui  npn  cujusquam  gratia,  sed  natura   sua  nee 


perfectum,   vel  praeteritum  plusquam  perfectuin  ;  [>  potuil,  nec  potest  aliqua  conversatione  (9)  mutari. 


sed  etiam  existentiam  Divinitatis  simpliciter  insi- 
nuat.  Deus  ergo  solus  proprie  dicitur  essentia ,  vel 
esse.  Undc  sanctus  Hilarius  in  septimo  libro  De 
Trinitate  ait :  Esse  non  est  accidens  Deo  ,  sed  sub- 
sistens  Veritas  et  mancns  causa ,  et  naturalis  ge- 
aeris  proprietas. 

Dei  (8)  etiaro  solius  essentia  proprie  incoromuta- 
bilis  dicitor,  qui  nec  routatur,  nec  mulari  potest. 
UnJe  sapieiis  Augustinus  in  libro  quinto  De  Trini- 
late  dicit :  Aliae ,  inquit ,  essentiae  vel  substantiae 
capiuiit  accidentia ,  quibus  inest  magna  vel  quce- 
cunqiie  mutatio.  Deo  autein  aliquid  bujusmodi  ac- 

(7)  Ms.  mendose,  idem. 

(8)  C.  Dci. 


id  est  nec  potuit  nec  poterit  in  aliqua  mutatione 
peccare.  Proinde ,  ut  ait  doctor  Auguslinus  in  pri- 
mo  libro  De  Trinitate ,  substantiam  Dei  sine  ulla 
sui  commulatione  mutabilia  facientem,  et  sine  ullo 
suo  temporali  motu  temporalia  creantem  intueri  et 
nosse  oportet ,  iicet  sit  difficile.  Vero  ergo  ac  pro- 
prie  incommutabilis  est  sola  divinitatis  essentia, 
quae  sine  sui  routatione  cunctas  condidit  naturas, 
Eademque  (10)  sola  proprie  ac  vere  simplex  est, 
ubi  nec  partium ,  nec  accidentium ,  seu  quarumli- 
bet  formarum  ulla  est  diversitas  seu  variatio ,  vel 
roultitudo.  Ut  autero  scias  qiioroodo  subsiantia  illa 

(9)  Conversione. 

(10)  C.  Eadem. 


iS85  SERMONES.  ~-  SERBt.  XXXlt 

fihnplex  %\i ,  ut  docet  beatus  Augu&tinus  in  sexxo  A 
liljro  De  Trinitate^  animadverte  primo  quare  omnis 
crealiira  sit  muliiplex ,  et  nullo  modo  Ycre  sim- 
plex ;  ^t  primum  de  corporali ,  poslea  de  spiriluali 
crealura.  Curporalis  ulique  creatura  partibus  con- 
stat ,  ita  ut  sit  ibi  alia  pars  minor,  alia  major ;  et 
majus  sit  tolum ,  quam  pars  quxlibet ;  et  in  uno- 
quoque  corpore,  aliud  est  magnitudo,  aliud  color 
atqne  aliud  figura.  Potest  enim  el  in  magnitudine 
manere  idem  color,  et  eadem  Hgura,  et ,  colore  niu- 
tato,  manere  eadem  figura ,  et  eadem  magnitudo :  et 
per  hoc  multiplex  esse  convincitur  natura  corporis, 
simplex  autem  nulio  roodo. 

Creatura  (11)  quoque  spiritualis,  ut  est  an:ma, 
!n  comparatione  corporis  est  simplex,  sine  compa- 
ratione  vero  corporis  muitipiex  est ,  et  non  sim-  B 
plex.  Quae  ideo  simplex  dicitur  respeclu  corporis , 
quia  mole  non  diffuuditur  per  spatium  loci ,  sed  in 
uuo<|uoque  corpore ,  et  in  tolo  tota  est ,  et  in  qua- 
tibet  ejus  parle  tola  est :  et  ideo  cum  sit  aliquid  in 
quamvis  exigua  particula  corporis,  quod  senliat 
anima,  quamvis  non  fiat  in  toto  corpore ,  illa 
tamen  tola  sentil ,  quia  totam  non  laiet.  Sed  ta- 
roen  nec  in  ipsa  anima  vera  simplicitas  est.  Cum 
enim  aliud  artinciosum  esse,  aliud  inertem,  aliud 
acutuui,  aliud  memorem  ,  aliud  cupiditas,  aliud 
timor,  aliud  laetitia ,  aliud  tristitia ,  cum  bsec  alia 
hujusuiodi  innumerabilia  possint  et  in  animae  na- 
tura  inveniri ,  et  alia  sine  alys ,  et  alia  magis  et 
alia  minus ;  manifestum  est  non  simplicem ,  sed 
inultiplicem  esse  naturam.  Nihil  enim  simplex  mu-  ^- 
tabile  est ;  oranis  vero  creatura  mutabilis  est. 
NuUa  igitur  creatura  vere  simplex  est.  Deus  vero , 
etsi  multipliciter  dicatur,  vere  tamen  et  summe 
simplex  est.  Dicilur  enim  magnus,  bonus,  sapiens, 
beaius ,  verus ,  et  quidquid  aliud  non  indigne  dici 
videtur;  sed  eadem  magnitudo  ejus  est,  quae  sa- 
pientia.  Non  enim  mule  magnus  est ,  sed  virtute  ; 
el  eadem  bonitas,  qua»  sapienlia,  et  magnitudo,  et 
veritas  .  et  non  est  ibi  aliud  ipsum  k)eatum  esse,  et 
aliu J  magnum ,  aut  sapientem ,  verum ,  aut  boouui 
esse ,  aut  omnino  esse. 

Quod  autem  (12)  in  uatura  Deilatis  nulla  sit  ac- 
cidentium  diversitas  nullaque  penitus  mutabilitas , 
sed  perfecta  simplicitas  ;  ostendit  beatus  Augusti-  p 
nus  in  quinto  libro  De  Trinitate  dicens  :  Intelliga- 
nms  I>eum ,  quantum  possumus ,  sine  qualitate 
i)onum ,  sine  quantitate  magnum ,  sine  indigentia 
Creatorem,  sine  situ  praesidentem ,  sine  habituom- 
uia  conlincntem,  sine  loco  ubique  toturo,  sine 
tempore  scmpiteruum,  sine  ulla  sui  mutatione  mu- 
tabiiia  facientf  m  nihilque  patientem.  Quisquis  Deuro 
ita  cogitat,  etsi  nonduro  potest  omnino  invenire 
quid  sit ;  pic  tamen  caveri  quantum  potest,  atiquid 
de  illo  sentire  quod  non  sil.  Ecce  si  subtiliter  in- 
tendas ,  ex  his  atque  praediclis  aperitur  iila  praedi- 

(11)  C.  Creatura. 
(1!2)  C.  Quod  autem. 
(13)  C.  Vnde. 


.  IN  FESTO  S.  TRINITATIS.  1285 

cameuta  artis  dialecticae^  Dei  naturae  minime  coii- 
venire,  quae  nuliis  subjecu  est  accideniibus. 

Unde  (13)  nec  proprie  dicitur  subslantia,  ut  hea- 
tus  Augustinus  ostendit  in  libro  septimo  De  7rmi- 
iate  dicens  :  Sicut  ab  eo  quod  est  esse,  appellatur 
essentia,  ita  ab  eo  quod  esl  subsistere ,  substan- 
tiam  dicimus  :  si  tamen  dignum  est ,  ut  Deus  dica- 
tur  subsistere  ;  hoc  enim  de  bis  rebus  recte  intelli- 
gitur,  in  quibuK  subjectis  sunt  ea,  quae  in  quo  (U) 
subjecto  csse  dicuntur,  sicut  iu  corpore  color  aut 
forma.  Corpus  enim  subsistit,  el  ideo  substanlia 
est.  Res  ergo  mulabiles  et  non  simplices  proprie 
dicuntur  substantia:.  Nefas  est  ejim  dicere,  quod 
subsistat  Deus,  et  subsit  bonilati  suae ;  ntque  illa 
bonilas  non  subslantia  sit,  vel  poiiusesseutia,  ne- 
que  ipse  Deus  sit  boniias  sua ,  sed  in  illo  sit  tan- 
quam  in  subjeclo.  Unde  manifestum  est  Deum  abu- 
sive  subslantiam  vocari »  ut  nom'ne  ejus  usiiatiore 
intelligatur  esseutia  ,  quod  vere  ac  proprie  dicitur, 
ila  ut  fortasse  solum  Deum  dici  oporteat  essenliani. 
£st  enim  vere  solus,*quia  incommutabilis  est.    . 

Hujus  (15)  autem  essentiae  simplicitas  ac  since- 
riUs  Unta  est ,  quod  non  est  in  ea  aliquid  quud 
non  sit  ipsa  ;  sed  idem  est  habens,  et  quod  habetur. 
Undc  sanctus  Hiiarius  in  septimo  libro  De  Trini' 
tate  ait :  Non  ex  compositis  Deus,  qui  vica  est,  sub- 
sistit ;  neque  qui  virlus  est ,  ex  infirmis  cuntinelur ; 
neque  qui  lux  est,  ex  obscuris  coaptatur  ;  neque 
qui  spiritus  est ,  ex  disparibus  formalis  est :  toturo 
quod  in  eo  est,  unuro  est.  Idem  in  octavo  libro  De 
Trimtate :  Non  humano  modo  ex  compositis  Deus 
est,  ut  in  eo  aliud  sit,  quod  ab  eo  babetur,  et  aliud 
ipse  qui  habeat,  sed  totum  vita  est :  nalura  sci* 
licct  perfecta ,  et  infinita,  et  non  est  ex  disparibus 
coDstituta ,  sed  vivens  ipsa  per  totum.  Augustiiius 
quoque  in  libro  De  fide  ad  Petrum  dicil :  lii  Dei 
substantia  aliqnid  non  est  qiiod  non  sit  substantia, 
quasi  aliud  ibi  sit  substantia ,  aliud  quod  accidat 
substautiae ;  sed  quidquid  ibi  intelligi  potest,  sub- 
suntia  est.  Verum  liaec  dici  possunt  racile ,  et  cre- 
di ,  videri  autem  nisi  puro  corde  omnino  non  pos- 
sunt.  Idem  in  libro  quinto  decimo  De  Trinitate  ait: 
Sic  habetur  in  natura  uniusciijusque  trium  perso- 
narum,  ut  qui  habet,  hoc  sit  qtiod  habet,  sicut 
immutabilis  simplexque  substantia.  Unde  Hispa* 
niaruni  doctor  Isidorus  ait :  Deus  simplex*  dicitiir, 
sive  non  amittendo  quod  habet,  sive  quod  aliud 
non  est  ipse,  et  aliud  quod  in  ipso  est :  et  cum 
tantae  simplicitatls  alque  sanctitatis  sit  divina  ua- 
tura,  est  tamen  in  ea  personarnm  Trinitas.  Unde 
Augustinus  in  libro  De  Trinitate  (16)  Dei  ait:  Non 
enim  propter  hoc  naturam  summi  boni  simpliceiu 
dicimus,  quia  est  Pater  in  ea  solus,  aut  Filius  in  ea 
solus,  aut  Spiritus  sanctus  in  ea  solus,  quia  sola  est 
ista  nominum  Trinitas,  sive  substantia  persona- 
rum  sicut  Sabelliani  putaverunt ;  sed  ideo  simplex 

li)  Edit,  aliquo. 

I5J  C.  Hujus. 

16)  Lib.  XI  De  Civitate,  eap.  10. 


4287  S.  MARTim  LEGIONENSIS  If88 

dicitur,  qula  hoc  est  quod  habet,  eicepto  quod  AxLiii).  Quis  hocdicil?  Pater,  an  Filios?  si  Filiut: 


relative  quoque  persona  ad  alterani  dicitur,  nec  est 
ipsa.  Nam  utique  Pater  babet  Fiiium ,  ad  quem 
relalive  dicitur,  nec  taraen  est  Filius :  et  Filius 
bab^  Pairem ,  nec  tainen  ipse  est  Pater.  In  quo 
vero  ad  seinelipsum  dicitur  vivus  habcndo  vilam , 
et  eadem  vita  ipse  est.  Propter  hoc  itaque  natura 
haec  dicitur  simplex  ,  quod  non  sit  aliud  habens  , 
et  aliud  qiiod  babet,  sicut  et  in  caeteris  rebns  est. 
Non  enim  babens  liquorem ,  liquor  est,  nec  corpus 
color,  nec  anima  est  sapieniia.  Ecce  quanta  est 
identitas  divinse  substantise ,  juxta  inflrmitalis  no<- 
8tne  aptitudinem  assignaviinus. 

(17)  Niinc  ad  distinctionem  personarum  acceda* 
damus.  Teiicamus  igitur,  ul  docet  sapiens  Aiigu- 


Ante  mf ,  inquit,  non  fuit  alius  Deu^,  Si  Pater : 
Post  m«,  inquit,  non  erit.  Hic,  scilicet  Filitis,  prio- 
rem;  ille,  scilicet  Pater,  non  babet  posteriorem.  in- 
vicem  enim  in  se  et  Pater  in  Filio,  et  Filius  in  Pa- 
tre  cognoscitur.  Cum  enim  Patrem  dixeris,  ejos 
Filium  designasti,  quia  nemo  ipsemet  sibi  Paier 
esl.  Cum  Filium  nominas,  etiam  Patrem  faterif, 
quia  nemo  ipsemet  sibi  filius  est.  Itaque  nec  Filius 
sine  Patre,  nec  Pater  potest  esse  sine  Filio.  Sem- 
per  igitur  Pater,  semper  fuit  el  Filius. 

Sed  forte  qujeris  a  me  (22),  o  haeretice,  inquit 
Ambrosius,  quoraodo  si  Filius  sit  non  priorem  ha- 
beat  Palrem.  Quaero  ilem  abs  te  :  quomodo  Filium 
putes  esse  genitum?   Mibi  enim  impossibile  est 


stinus  in  libro  De  fide  ad  Petrum ,  Patrem  et  Fi-  ^  generalionis  iUius  scire  secretum.  Mens  deGcit , 

lium ,  et  Spiritum  ganctum  unum  esse  naturaliter 

Deum  ,  nec  tainen  ipsuin  Patrem  esse  qui  Filius , 

nec  Filius  ipsum  esse  qui  Pater  est ,  nec  Spiritum 

tanctum  ipsum  esse ,  qui  Pater  aut  Filius  est.  Una 

est  enim  essentia  Patris ,  el  Filii ,  et  Spiritus  san- 

cli,  in  qua  non  est  aliud  Pater,  aliud  Filius,  aliud 

Spiritus  snnctus,  quamvis  personaliter  alius  sit 

Pater,  alius  Filius,  et  alius  Spirilus  sanclus. 

Geniius  (18)  est  enim  a  Patre  Filius,  ct  ideo  est 
alius,  uec  tamen  ante  fuit  Pater  quam  Filius.  Co- 
aeternae  enim  sibi  sunt  tres  personae.  Sed  (19)  con- 
tra  hoc  dicit  haereticus,  ut  refert  sancius  Ambro- 
sius  in  primo  libro  De  Trinitate  (20)  :  Omne  quod 


vox  silet,  non  mea  tantum,  sed  etiam  Angelonini : 
supra  potestates  et  supra  aogelos,  supra  cberobioi 
et  supra  serapbim,  et  supra  omnem  sensum  esl« 
quia  scriptum  est :  Pax  Dei  exsuperat  omnem  sen» 
$um  {PhiL  iv).  Et,  si  pax  Dei  supraomiiem  sensoai 
est,  tanta  generatio  omnem  sensum  excedit.  Ta 
ergo  ori  manum  admove,  quia  scrutari  non  licet 
supema  nKysteria.  Licet  scire  quod  natus  sit,  sed 
non  licet  discutere  quomodo  natus  sit.  lilud  ne- 
gare  mibi  non  licet,  et  boc  quaerere  metas  est.  In- 
effabilis  enim  est  illa  generatio.  Unde  baias  tit: 
Generationem  ejus  quis  enarrabitf  (Isa.  liii.) 
Hic  potest  qu£ri  (23),  cum  generatio  Filii  a  Patrs 


natum  est,  principium  babet,  et  ideo  quia  Filius  q  nec  principium  habeat  nec  finem,  quia  aelema  est. 


est,  principium  baliet,  et  esse  coepit.  Quod  baereti- 
corum  ore  sic  dictum  est.  Nam  ipse  Arius,  ul  roe- 
minit  Augustinus  in  sexto  libro  De  Trinilate^  dixisse 
fertur.  Si  Filius  est,  natus  est,  si  natus  est,  erat 
quando  non  erat  Filius.  Qui  hoc  dicit,  iion  intelli- 
git,  etiam  natum  esse  Deo  sempiiernum  esse,  ut  sit 
co.iiternus  Patri  Filius,  sicut  splendor  qui  gignitur 
ab  igne  atque  difl^unditur,  coaevus  est  illi ;  et  esset 
ooaelernus,  si  ignis  esset  aeternus. 

(21)  Oppositio  sancti  Augustini  contra  haereticos : 
8i  Dei  Filius,  inquit,  virtus  et  sapientia  Dei  est, 
nunquam  fuit  Deus  sine  virtute  et  sapientia  :  co- 
aeternus  est  ergo  Deo  Patri  Filius.  Dicit  autem  Apo- 
stolus,  Chrislum  esse  Dei  virtutem,  et  Dei  sapien- 


utruro  debeatdici :  Filius  semper  gignitur,  vel  semper 
genitusest,  semper gignetur ?  De  hocpapa  Gregorins 
superJobsicait :  DeusDominusJesus  ineoquodTir- 
tus  et  Dei  sapientia  est,  de  Patre  ante  tempora  natas 
est ;  vel  potius  quia  nec  coepit  nasci,  nec  detiit, 
dicamus  verius  semper  natus.  Non  aatem  possn* 
mus  dicere,  semper  nascitur,  ne  imperfectum  esse 
videatur.  At  vero  ut  acternus  designari  Taileatel 
perfectus,  et  semper  dicamus,  et  natus;  quateniis 
et  natus  ad  perfectionem  pertineat,  et  ^emper  ad 
aetcrnitatem ;  quamvis  per  boc  ipsum  qood  perfe- 
ctum  dicimus,  multum  ab  illius  veritatis  expres- 
sione  deviamus,  quia  quod  factum  non  est,  noB 
putest  dici  proprie  perfcctum.  Dicamus  ergo  Filioia 


itam  (/  Cor,  i).  Aut  igitur  Pater  non  fuit  quando  D  de  Patre  naium  ante  lempora,  et  semper  iiasci  de 


Filius,  niit  aliqiiando  Deus  non  haboit  virtutem  et 
sapientiam,  quod  denientis  est  dicere.  Consiat  ergo, 
quia  sempcr  habuit  sapientiam,  semper  igitur  ba- 
buit  Filium.  Eidem  quoque  Ariauae  quaestioni  Am- 
brosius  in  bunc  modum  respondit,  dicens :  Ego, 
inquam,  Filium  natum  esse  de  Deo  Patre  conflleor. 
Scriplum  est  enim  in  Vetcri  Testamento  sic  :  Ante 
nte  non  fuit  alius  Deus^  et  post  me  non  erit  {Isa. 

(17)  Dist.  9. 

(18)  C.  Cenitus, 
(19   C.  Sed, 

(20)  Saepe  Magister  libros  S  Ainbrosii  De  fide  ad 
Cratianum  citat  sub  titulo  De  Trinitate;  verum  hic 
sub  proprio  De  fide  eos  adducit.  Codcx  cvolutus  a 


Patre;  sed  congruenlius  semper  natum,  et  eumdea 
fatemur  ab  selerno  essc,  et  Patri  coaeternum. 

(24)  Nunc  post  Filii  aeternitatem,  quantiim  nobis 
a  Deo  conccditur ,  de  Spiritu  sancto  disseraroos. 
Spiritus  sanctus  amor  est,  sive  dilcctio  Palris  et 
Filii.  Unde  beatus  Augustinus  in  quiiito  (25)  libro 
De  Trinitate  ait  :  Spiritus  sanctus  nec  Fatiis  est 
solius,  nec  Filii  est  solius,  sed  amborum  :  et 

B.  Martino  babebat  fortasse  De  Trimtate. 
(21)  C.  Item, 

C.  Sed  quteris. 


(23)  C.  Hic  quwri, 

(24)  Dist.  10. 

(25)  Decimo  quintc. 


f2S9 


SERMONES.  --.SERM.  XXXI V   IN  FESTO  S.  TRI^aNATIS, 


1290 


cominuiiein,  qua  inTrcem  se  diligunt  Paler  et  Fi-  A  eorum  hic  accipere  debcamus,  dictum  esse  dilectio- 


lius,  nobis  insinuat  cbaritalem.  Joannes  autem  in 
Epistola  Canonica  ait  :  Deus  charita$  esl  (/  Joan. 
iv),  non  diiit,  Spiritus  sanctus  charitas  est,  quod 
si  diiissel,  absolutior  esset  sermo,  et  non  parva 
pars  qujvistionis  decissa;  sed  quia  dixit,  Deu$  cka-- 
riias  ejr,  incertum  est  et  ideo  quxrendum,  utnun 
Deus  Pater  sit  cbaritas,  an  Filius,  an  Spiritus  san* 
ctus,  an  Deus  ipsa  Trinitas,  quia  et  ipsa  non  tres 
dii,  sed  unus  est  Deus.  Ad  quod  Augustinus  in  eo- 
dem  libro,  ita  dicit  :  Nescio  cur  (26)  sapientia  et 
Pater  dicitur,  et  Filius,  et  Spiritus  sanctus,  et  si< 
mul  omnes  non  tres,  sed  una  sapientia ;  non  ita  et 
charitas  dicatur  Pater,  et  Filius,  et  Spiritus  san- 
ctus,  et  simul  omnes  una  Trinitas  (27).  IJCon  ideo 


nem  nierilo  quaerilur.  Paler  enim  solus  ita  Deus 
cst,  ut  non  sit  ex  Deo,  et  ideo  dilectio«  qu»  ita 
est  Deus  ut  ex  De§  sit,  non  ipse  Pater  est,  sed  aut 
Filius  aut  Spiritus  sanctus.  Sed  in  consequeniibus 
cum  beatus  Joannes  dilectionem  conimcmorasset 
qua  dilexit  nos  Deus,  et  hinc  exhortalus  esset,  ut 
et  nos  invicem  diligeremus,  atque  ita  in  nobis  Deus 
maneat;  quia  utique  Deum  dilectionem  dixerat, 
statim  volens  apertius,  de  bac  re  aliquid  eloqui 
ait :  /n  hoc  cognoscimuSf  quia  in  ipso  maneamus,  ei 
ipse  in  nobis;  quia  de  spiritu  suo  dedit  nobis  (ibid.), 
Sanctus  iuque  spiritus,  de  quo  dedit  nobis,  facit 
nos  in  Deo  mauere,  et  ipsuni  in  nobis,  boc  est  di- 
lectio.  Ipse  est  igitur  Deus  dilectio.  Deus  ergo  Spi- 


tamen  quisquam  nos  inconvenienter  aestimet  cbari-  ^  ritus  sanctus,  qui  procedit  ex  Deo  sighiOcatur  ubi 


tatem  appeUare  Spiritum  sanctum,  quia  et  Deus 
Pater,  et  Deus  Fiiius  potest  charitas  nuncupari : 
sicut  proprie  Yerbum  Dei  Sapientia  etiaro  Dei 
dicitar,  cum  Pater  et  Spiritus  sanctus  sit  sa- 
pientia. 

Si  ergo  (28)  proprie  aliquis  horum  trium  chari- 
las  nnncupari  debet,  quis  aptius  quam  Spiritus 
sanctus?  Ut  scilicet  in  illa  simplici  summaque  na- 
tura  non  sit  aliud  substantia,  et  alind  charitas,  sed 
substantia  ipsa  sit  charitas,  et  charitas  ipsa  sit 
substantia,  sive  in  Patre,  sive  in  Filio,  sive  in  Spi- 
ritu  sancto ;  et  tamen  Spiritus  sanctus  proprie  cha- 
ritas  nuncupetur.  Ecce  his  verbis  apertc  oslendit 


legitur  :  Deus  dilectio  est,  et  dilectio  ex  Deo  est,  Ecce 
his  verbis  aperle  dicit  beatus  Augustinus  Spiritum 
sanctum  esse  charitatem  Patris  et  Filii. 

Nunc  vero  (32)  quod  cocpimus  ostendere  cufe- 
mus :  scilicet  Spiritum  sanctum  dllectionem  esse, 
sive  amorem  Patris  et  Filii,  quo  scilicet  Pater  di- 
ligit  Filium  et  Filius  Patrem.  De  hoc  sanctus  Hie- 
ronymus  super  quartum  decimum  (33)  Psalmum 
ait :  Spiritus  sanctus,  nec  Pater  est,  nec  Filius, 
sed  est  dilectio  quam  babet  Pater  in  Fillum,  et  Fi- 
lius  in  Patrem.  Beatus  quoque  Augustinus  in  sexto 
libro  De  Trinitate  aii :  In  omnibus  aequalis  est  Pa- 
iri  Filius ,  et  est  uuius  ejiisdemque  substantiae. 


'beatus  Augustinus  quod  in  Trinitate  charitas  ali-  r  Qnaipropter  etiam  Spiritus  sauctus  in  eadem  uni- 


•quando  refertur  ad  substantiam,  quae  commcnio 
esl  trium  personarum,  et  tota  in  singulis,  aliquando 
specialiter  ad  personam  Spiritus  sancti ;  sicut  Sa* 
pientia  Dei  aliquando  pro  substantia  divina,  ali- 
quando  pro  Filio  accipitur,  et  hoc  in  multis  locis 
reperitur  (29).  Sicut  ergo  unicum  Dei  Yerbum  pro- 
prie  vocamus  nomine  Sapientiae,  cum  sit  universa- 
liter  et  Pater,  et  Spiritus  sanctus  ipsa  sapientia ; 
sic  et  Spiritos  sanctus  proprie  nuncupatur  voca- 
bulo  charitatis,  cum  sit  et  Pater,  et  Filius  univer- 
saliter  charitas. 

Sed  Dei  Verbum  (30)  unigenitus  Dei  Filius  aperte 
dictus  est  Dei  Sapientia  ore  Apostoli  dicentis  : 
Christum  Dei  virtutem,  et  Dei  sapientiam  (/  Cor,  i). 


tate  et  aequalitale  consistit,  sive  (3i)  enim  sit  uni- 
tas  amborum,  sive  sanctitas,  sive  cbaritas,  maiii- 
festum  est,  quod  non  aliquis  duorum  est,  quo  uter- 
que  conjungitur,  quo  genitus  gignente  diligitur, 
genitoremque  suum  diligat,  sinique  non  participa- 
tioue»  sed  essenlia  sua;  neque  dono  superioris 
alicujus,  sed  suo  proprio,  servantes  unitatem  spi- 
ritus  in  vinculo  pacis  (Ephes.  iv).  Ecce  hic  habes, 
Spiritum  sanctum  esse  quo  Filius  diligitur  a  Patre, 
et  Pater  a  Filio,  et  quo  illi  duo  servant  uniiatem 
pacis.  Spiritus  ergo  sanctns,  ut  doctor  Augustinus 
in  eodem  libro  ait,  commune  est  aliquid  Patris  et 
Filii,  qiiidquid  illud  est :  .4t  ipsa  communio  con- 
subslantialis,  ei  costerna  est ;  qux  si  amicitia  con- 


Spiritus  autem  sanctus  ubi  sit  dictus  cbaritas,  in-  ^  venienter  dici  potest,  dicatur,  sed  aplius  dicitur 


venimus,  si  diligenter  Joannis  eloquiom  scruiamur. 
Qui  cum  dixisset :  Diligamus  tnvicem,  quia  charitas 
€X  Deo^  adjiinxit;  el  omnis  qui  diligit^  ex  Deo  natus 
est;  quia  (31)  Deus  eharitas  est  (I  Joan,  iv).  Hic 
manifestavit  se  dixisse  eam  dilectionem  esse  Deum, 
quam  dixit  ex  Deo  Deus.  Ergo  ex  Deo  cst  dilectio. 
Sed  quia  et  Filius  ex  Deo  Patre  natus  est,  et  Spl- 
ritus  sanctus  ex  Deo  Patre  procedit,  qiiem  potius 

(26)  Suppl.  sicut, 

(27)  Charitas, 

(28)  C.  Si  ergo, 

(29)  C.  Pluribus. 

(30)  C.  Sed  Dei  Verbum, 

(31)  Edit.,  Quia  dilectio  Deus  est;  ut  et  proxime 

Patrol.  CCVUl. 


charitas,  et  hstc  quoque  substantia  est,  quia  Deus 
substanlia  est,  et  Deus  charitas  est.  Tria  ergo  suiit 
et  non  amplius  :  unus  diligens  eum,  qiii  de  illo  est, 
et  unus  diligens  cuin  de  quo  est  et  ipsa  dilectio, 
quae  si  nihil  est,  quomodo  Deus  dilectio  est^  Eisi 
non  est  snbstaiitia»  quomodo  Deus  substantia 
est? 
Hic  notandum  est  (35)  quod,  sicut  Spiritus  san- 

B.  Martinus. 
(32)  C.  iVtinc  vero 


(^)  Decimum  septimum. 

ZA)  C.  Sive, 

(35)  C.  Bic  notandum. 


ki 


mi  S.  MAETIN1  LEGIONENSIS  iiSt 

cius  'n  Trinitate  specialiter  dicitur  charitas ,  qoae  A  verlt,  anathema  sit :  arttim  ergA  posuitpro  opposilo, 

qualiter  Apostolus  in  Epistola  ad  GalaUs  (cap.  i) 


est  Patris  et  Filii ;  ita  et  nomen  tenet  proprie,  quod 
Patri  et  Filio  coromuniter  quodammodo  congruit. 
Unde  sapiens  Augustinns  in  qfllnto  decimo  libro 
De  Trinitate  ait  :  Si  cbaritas,  inquit,  qna  Palcr  di- 
ligil  Filium ,  el  Patrem  diligit  Filius ,  ineflabiliter 
communionem  demonslrat  amborum  ,  quid  conve- 
nientius ,  quam  ul  ilie  dicatur  charitas  proprie  qul 
Spiritus  sanclus  est  communis  ambonim  ?  Uoc  enim 
sanius  creditur  et  intelligitur,  ut  non  solum  Spiri- 
tus  sanctus  charitas  sit  in  illa  Trinitate,  sed  nec 
frustra  charilas  nuncupetur  propter  Hla,  quae  dicta 
sunt  :  sicut  non  solus  in  illa  Trinitate  tcI  Spiritus 
est ,  vel  sanctus,  quia  et  Pater  Spiritus,  et  Filius 
Spiritus,  et  Pater  sancius,  et  Filius  sanctus,  et  ia 


posult  :  Si  quis  aliud,  inquit,  vobi$  evangelizaverit^ 
id  esi  contrarium,  anatliema  iti.  Non  dixit  :  Si  quis 
addiderit,  quia  si  illud dicerel,  sibi  ipsi,  iit  ailBea- 
lus  Augiistinus ,  prxjudicaret,  qui  ad  quosdam  fe- 
nire  cupiebat,  quibus  scribebat ,  sicut  ad  Thessalo- 
nicenses  (/  Thest.  iii),  ul  suppleret  quae  illomni 
fidei  deerant.  Sed  qui  supplet  quod  minus  erat,  ad- 
dit ;  non  quod  inerat  tollit.  Qui  auteni  prztergre- 
dilur  fidei  rcgulain  non  accedit  ad  Tiam  sed  reca- 
dit  a  via.  Ad  illud  autem  quod  Graeci  de-EYaii|elio 
opponunt,  iia  respondemus ;  quia  cum  dicat  in  ea 
Veritas  Spiritum  sanctum  aPatre  procedere,  noone- 
gai,  sed  ideo  Pairem  tantum  nomiuat ,  quia  ad  < 


roen  ipse  non  fhisira  diciiur  Spiritus  saneius.  Quia  B  solet  referre  etiain  quod  ipsius  est,  quia  ab  illo  ba- 


enim  est  communis  ambobus,  ideo  Tocatur  ipse 
proprie,  quod  ambo  communiter ;  scilicet  Spiriius 
sanctus. 

(56)  Hlc  dicendum  est  Spiritum  sanclum 
esse  a  Palre  et  Filio ,  et  procedere  a  Patre  et  Filio 
quod  multi  haeretiei  negaverunt.  Quod  aulem  de 
utroque  procedat  ,  roultis  divinoruro  eloquio- 
rum  lestimoniis  comprobatur.  Dicit  enini  Apo- 
stolus  :  Mitit  Deut  Spiritum  Filii  sui  in  eorda  no^ 
tlra  ,  etc.  (Gai.  iv.)  Ecce  hic  dicilur  Spiri* 
tus  Filii,  et  iteruro  :  Qui  autem  Spiritum  Chritti 
non  habet^hic  non  ett  ejus  (Rom,  vin).  Ipse  auiem 
Filius  de  Spiritu  sancio  dicit  in  Evangelio  :  Quem 
ego  mittam  vobit  a  Patre  (Joan.  xv)  Patris  autem 
Spiritus  dicius  est  ubi  legitur  :  Si  Spiritus  ejus  qui 
Museitavit  CAriif«i(i  a  mortuis ,  habitat  in  vobis^  etc. 
(Rom.  Tiii).  Et  ipse  Cbrisius  dicit  :  Non  vos  estis 
qui  loquimini,  ud  Spiritus  Patris  vestri  (Matth.  x). 
Et  alibi :  Paraclelus  autem  Spiritus  sanctus ,  quem 
mittet  Pater  in  nomine  meo ,  ille  vos  docebit  om- 
nta  (Joan.  xiv).  His  et  aliis  pluribus  aucioritalibiis 
ostenditur,  qaod  Spiritus  sanctus  a  Paire  et  Filio 
procedil. 

Grsecitamen  (57)  dicunt  Spiriium  sanctum  proce- 
dere  a  Patre,  et  non  a  Filio ;  quod  ideo  dicunt,  quia 
Yeritas  in  Evangelio  fidem  integre  coniinente  depro- 
cessione  Spiriius  loquens  solum  Patrem  commeroo- 
rat,  dicens  :  Spiriius,  qui  a  Patre  proudit  (Joan. 


bet.  Sciendum  (59*)  tanien  est  quod  Graeci  coofi- 
tentur  Spiritum  sanctum  esse  Filii  sicotPatrit, 
quia  et  Apostolus  dicit,  Spiritum  FHii  (Gat.  ir), 
et  Veritas  in  Evangelio  Spiritum  reritatit  (Joau. 
XIV,  IV,  XTi).  Sed  cum  non  sit  aliud,  Spiritum  san- 
ctum  esse  Pairis  tcI  Filii  quam  esse  a  Patrevel  Fi- 
lio  :  et  in  hoc  in  eamdem  nobiscum  fidei  senten- 
tiam  convenire  videntur,  iicet  inTerbisdissentiant. 
Unde  (40)  etiam  qukdam  eorum  catholici  docto- 
res  intelligenies  unam  eamdemqiie  fore  sentenoatt 
prsedictorum  Tcrborum,  quibus  dieitur  Spmtss 
sanctus  procedere  a  Filio,  et  esse  Filii»  professi 
sunt  Spirilum  sanctum  etiam  a  Filio  procedeie. 
,  Lnde  ait  illorum  docior  Atbanasius  In  Symbolo 
'  fidei :  c  Spiritus  sanctus  a  Paire  et  Filio,  non  factus* 
neccreaius,  necgeiiiius,  sedprocedens.  t  EcceSpi- 
riium  sancturo  aperte  dicit  procedere  a  Patre  et 
Filio.  Didymus  etiam  eorum  roaxirous  doctor  in  11- 
bro  De  Spiritu  sancto  Spiriium  sanclum  a  Patre 
ei  Filio  procedere  dicit  :  SaWator,  inquit*  qui  et 
Verilas  esi,  non  enim  loquetur  a  semttipto  {Joan. 
xvi),  boc  esl  iion  sine  me,  et  sine  meo  et  Patris 
arbitrio  quia  inseparabiiis  est  a  nr.e,  et  a  Patris 
Toluntate ;  scilicet  quia  ex  se  non  est ,  sed  ex  Patre 
et  me  est :  hoc  enim  ipsum  quod  subsisiit  et  lo- 
quitur,  a  Patre  et  a  nie  illi  est.  Item  :  Spirilos 
sanctus  qui  esispiriius  veritatis,  spiritusque  sapies- 
tiae,  non  polest  audire  a  Filio  loquente  quod  nesdt. 


xv).  Et  eiiam  ideo  qaia,in  priiicipalibuscoiiciliis,  d  cam  hoc  ipsum  sii  quod  profertur  a  Filio«  id  est 


quae  apud  eos  celebrata  suni ,  ila  Symbola  eorum, 
Biibjunctis  anatbemaiibus ,  sancita  sunt,  ut  nulli  de 
Trinitatis  fide  aliud  docere  vel  aliter  praedicare 
quam  ibi  continetur,  liceai.  In  quibus  Symbolis 
Spiritus  commemoratur  a  Patre  prooedere,  el  non  a 
Filio.  Qoicunque,  inquiunt,  a  Filio  eum  procedere 
addunt,  anathema  incurruni. 

Nos(58)  autem  illa  Terba  (59)  ita  deierminarous : 
Qui  aliud  docuerit  Tel  aliter  praedicaverit,  id  est 
contrariuni  docuerit  vel  contrario  niodo  praedica- 


procedens  Deus  de  Deo,  spiriiusveritatisprocedens 
a  veritate»  consolator  manens  ex  consolatioDe. 
Item  Cyrillus  episcopos  in  Epistola  Nestorio  diredi 
ait  :  Spiritus  iiitelligitur  per  se  secundum  qsod 
spirilus  est,  et  non  Filius ,  sed  tamen  non  est  alie- 
nus  ab  eo.  Spiritus  enim  Teritatis  nominatur,  d 
procedit  a  Ftiio,  sicut  a  Deo  Patre.  Joannes  quoqse 
Chry^sionius  in  homilia  quadam  De  expositint 
Symboii  sic  ait :  Iste  esi  Spiritus  sanctus  procedeu 
de  Patre  et  Filio,  qui  diTidit  dona  propria 


(56)  Dist.il. 

(57)  Graci. 

(58)  C.  Kos. 

(o9)  Quae  sequuniur 


Qui  uliudf  cic.  ut  viderc 


csi  apiid  magisirum ;  non  qu«  praecedant,  Qmkuu' 

que...  a  Fiiio^  etc. 
(59')  C.Sciendum. 
(i\i)  C.  Lude. 


im  SERMONES.--  SERM.  XXllY.  IN  FESTO  S.  TRINITATIS.  1194 

vull.  Idem  In  alia  homilia  :  Credendum  esl  SpirU  A  ^eo  extvi,  vel  processi,  eftmi  in  tnundum  f  [Joan, 

istum  Spiritum      xvi.)Nonergolantum  SpirilussanctusproceditaPa- 


lum  sanctum  Patris  esse  et  Filii 
sancium  dicimus  Patri  et  Filio  coaequaiem ,  et 
procedeolem  de  Patre  et  Filio.  Haec  credite,  ne  col*- 
loquia  mala  corrumpaut  bonos  mores  (/  Cor.  xv). 
Ecce  a  doctoribus  Grsecorum  aperle  babemus  bu- 
jusmodi  testimonia,  quibus  Spiritus  sanctus  a  Palre 
et  Fiiio  procedere  ostenditur.  Omnis  ergo  lingua  con- 
Oleatur,  Spiritum  sanctum  procedere  aPatre  el  Filio, 
Nunc  (41)  tractandum  videtur,  an  plenius,  in 
magis  procedit  Spiritus  sanctus  a  Patre  quam  a  Fi- 
lio  ?  Ad  quod  ;dicimus  quia  sicut  non  ante  proce- 
dit  a  Patrequam  a  Filio;  ita  non  magis  vel  plenius 
procedit  a  Patre  quam  a  Fiiio.  Augustinus  tamen 
in  quinto  decimo  Libro  De  Trinitaie   dicit    quod 


tre,  sed  etiam  et  Filius.  Ad  quod  dicimus;  quod  cum 
uterque  procedat  a  Patre,  dissimiliter  lamen.  Nam 
Spiritus  sanctus,  ut  ait  beatus  Augustinus  in  quinio 
libro  De  Trinitate^  procedit  a  Pacrc  non  quomodo 
nalus,  sed  quumodo  datus  (45)  donun. :  Filius  au- 
tem  procedit  nascendo  ut  genitus  :  Splritus  sanctus 
ideo  non  dicitur  Filius,  quia  ne<jue  natus  est  sicut 
Unigenitus,  neque  factus,  ut  per  Dei  graiiam  in  ado- 
ptione  nasceretur,  sicut  nos. 

Inter  (4G)  generationem  vero  Filii,  et  proctssio- 
nem  Spiritus  sanc^us,  dum  bic  vivimus,  distinguere 
non  suflicimus,  sed  tamen  quid  de  hoc  beatns  Au- 
gustinus  dicat,  audiamuH  :  De  Patre  est  Filius,  de 


Spiritus  sanctus  principaliter  procedit  de  Patre  :  B  Patre  estSpiritussanctus,8ed  iilcgenilu8,.islcpro- 


non  frustra,  inquit,  in  bac  Trinitate  non  dicitur 
Verbum  Dei  nisi  Filius,  nec  donum  Dei  nisi  Spi- 
ritus  sanctus,  nec  de  quo  genilum  est  Vcrbum,  et 
dequo  procedit  principaliter  Spiritus  sanctus  (42). 
Ecce  audisti  quia  Spiritus  sanctus  principaliler 
procedit  de  Patre.  Sed  ne  U  boc  turbaret,  ipsum 
continuodequo  sensu,  dixerit  aperit,  dicens  :  Ideo 
addidiprincipaliter,  quia  etde  FiJio  SpirHus  sanctus 
procedere  reperitur.  Sed  boc  quod  illi  Patcr  dedit 
non  jam  existenti,  et  uondum  habenti,  Aed  quid- 
tfuid  unigenito  Verbo  dedit,  gignendo  dedit.  Sic  er^ 
%o  eum  genuit,  ut  etiaoi  de  ilio  donum  commune 
procederet,  et  Spiritus  sanctusesset  spiritus  anibo- 
rum.  Ecce  exposuit  ipsemet  quomodo  Spiritus  san- 


cedens  :ille  Filius  estratris,  de  quo  est  genitus;  iste 
auiem  Spiritus  utriusque,  quoniam  de  utroque  pro- 
cedit;  nam  nisi  etiam  procederetde  Filio  non  dicc- 
ret  discipulis :  Accipite  Spiritum  sanctum  (Joeai. 
xx),  eumque  insufllando  daret ;  ut  a  se  quoque  pro- 
oedere  significans,  aperte  ostenderet  8ufQando,quod 
spirando  dabat  occulte. 

(47)  Prxlcrea  diligenter  adnotandum  estquod  ge- 
mina  est  processio  Spirilus  sancti,  sterna  videlicet 
quae  ineflabilis  est,  qua  a  Patre  et  Filio  (48)  ad  san- 
clilicandam  creaturam  procedit.  Et  sicut  ab  aetemo 
communiter  ac  simul  procedit  a  Patre  et  Filio  ,  ita 
et  in  tempore  communiter,  et  simul  ab  ulroquc 
procedit  ad  creaturam  non  divisam  (49)  a  Patre  in 


-ctus  principaltter  procedit  a  Patre,  non  quia  prius  ^  Filium,  et  a  Filio  in  creaturam.  Unde  sapiens  Au- 


vel  magis  procedat  a  Patre  quam  a  Filio,  sed  quia 
cum  procedMa  FiIio,bocipsum  habetFiliusaPaire. 
(43)  Post  haec  considerandom  est,  cum  Spiritus 
Banctus  procedat  a  Patre,  et  sit  de  subsuntia  Pa- 
tris,  cur  non  dicatur  esse  natus,  sed  potios  proce- 
dere,  vel  cur  non  dicatur  Filius.  Quare  autem  Spi- 
ritus  sanctus  non  dicatur  vel  sit  natus,  et  ideo  non 
sit  Filius ,  beatus  Augustinus  ostendit  in  quinlo 
decimolibro  De  Trinitale,  ila  dicens:  Si  Spiritus 
sandus  Filius  diceretur,  amborum  Filius  utique  di- 
ceretur,  quod  absurdissimum  esset  :  Fiiius  quipps 
nullus  est  duorum  nisi  Patris  et  matris ;  absit  au- 
tem  ut  inter  Deum  Patrem,  et  Deuro  Filium  tale  ali- 


gustinus  in  quinto  decimo  libro  De  Trinitate  ait ; 
Spiritus  sanctus  non  de  Patre  in  Filinm,  et  de  Filio 
procedit  ad  sanctificandam  creaturam;  sed  simul 
utroque  procedit,  quamvis  boc  Pater  Filio  dederit 
ut  sicut  de  se,  ita  etiam  de  illo  procedat. 

De  temporali  (50)  autem  processione  Beda  in  ho- 
roilia  Dominicce  primw  post  Ascensionem  ita  loqui- 
tur :  Cum  Spiritus  sancti  gratia  datur  bominibus 
profeclo  mittitur  Spiritus  sanctus  a  Patre,  mittitur 
et  a  Filio,  procedit  a  Patre,  procedit  et  a  Filio.  His 
verbis  aperte  oslendit  doBationem  gratix ,  sancti 
Spiritus  dici  processionem  vel  missioncm  ejusdem. 
Sed  cum  donatio  Spiritus  sancti  non  sit  nisi  ejus 


quid  suspicemur!  Absurdissiroe  igitur  Filius  dice-  [>  processio,  constat  (51)  quia  et  haec  pmcessio  sive 


retur  amborum. 

Cum  autem  (44)>Spiritu8  sanaus  non  dicatur  ge- 
nitus,  sed  tanturo  procedens,  quaeri  solet ,  cur  Fi- 
lius  non  dicitur  tantum  genitus,  sed  etiam  proce- 
dens,  sicut  ipse  in  Evangelio  Joannis  ait :   Eyo  ex 


141)  Dist.  i2,  c.  Nunc. 

(42)  Suppl.:  ^tit  Deus  PaUr. 

(43)  Dist.  13. 
144)  C.  Cum  autem 
(45)  Suppl.  vei 
(40)  C.  Inter. 

(47)  Dist.  14. 

(48)  Soppl.  hic  ex  edit. :  jStemaliter  et  sine 
tempore  processit  ^  et  temporati$  quti  a  Patre  et 
Filio. 


missio  temporalis  est.  Hanc  quoque  teniporalcm 
sanai  Spiritus  processionem  Augustinus  in  quinto 
decimo  libro  De  Trinitate  insinuat,  dicens  :  Spiri- 
tum  Sanctum  processisse  a  Christo  (52),  quaiido 
post  resurrectionem  insufflavit   in  discipulos  liis 

(49)  Dirisim, 

(50)  C.  De  temporali. 

(51)  Aliter  edit.:  Sed  cum  donatio  vei  datio  mon  sit 
nisi  temporaliSf  conslatn  etc. 

(52)  Potius  hic  quam  iu  editis  :  Spiritus  sanclus 
processit  a  Christo :  haec  cnim  verba  ibi  Augustinui; 
non  aflbrt,  sed  Magister,  ut  postea  inducat  S.  Pa- 
tris  teslimonium  incipiens  ab  eis  :  Citm  rf^iine- 
xisset. 


im  S.  MARTINI 

verbis.  Cum  resiirrexisset  Cliristus  a  mortuis  et 
apparuisset  discipulis,  Insu/pavtr,  et  ait :  AccipUe 
Spiritum  $ancium  (Joan,  xjt)^  ut  eum  etiam  de  se 
procedere  osienderet.  Et  ipse  est  virtu$  qua  de  iilo 
exibat,  ut  legitur  in  ETangelio,  et  $anabat  omne$ 
(Lue.  Yi).  Et,  ut  ostenderet  banc  proo^ssionem  Spi- 
ritus  sancti  non  esse  aliud  quam  donationis  ipsius 
spiritus,  addit:Post  resurrectionem  suamDominus 
Jesus  Christus  bis  dedit  spiritum ,  videlicet  semel 
'n  terra  propter  dilectionem  proximi,  et  itenim 
de  C(elo  propter  dilectionem  Dei ;  quia  per  ipsum 
donum,  id  esi  per  Spiritum  sanctum  diiTunditur 
charilas  in  cordibus  nostris  {Rom.  v),qua  diiigimus 
Deum  et  proximum. 

Sunt  (53)  autem  aliqui,  qui  dicunt  Spiritum  san- 
clum  Deum  ipsum  non  dari,  sed  dona  ejus  quae  non 
siint  ipse  Spiritus,  sed,  utaiunt,  Spiritussanctusdi- 
cltur  dari,  cum  gratia  ejus,  quae  tamen  non  est  ipse, 
datur  bominibus  (54).  Sed  quod  ipse  Spiritus  sao- 
etus  qui  Deus  est,  et  tertia  in  Trinitate  persona» 
detur  ,  aperte  ostendit  beatus  Augustinus  in  quinto 
decimo  libro  De  Trinitale  ita  dicens :  Eumdem  Spi- 
ritum  sanctum  datum  cum  insufllasset  iesus,  de 
quo  mox  ait :  Ite,  baptizate  omne$  gente$  in  nomine 
Palftf,  et  Filii  et  Spiritu$  sancti  (Matth.  xxviii), 
ambigere  non  debemus.  Ipse  est  etiam  qui  de  ccelo 
dalus  est  die  Pentecostes.  Quomoilo  ergo  Deus  non 
est,  qui  dat  Spiritum  sanctum  ?  imo  quantus  Deus 
est  qui  dat  Deum  7  Ecce  liis  verbis  aperte  dicit, 
Sptritum  sanctum,  ipsura  sciiicet  Deum  hominibus 
a  Palre  et  Fiiio  dari ,  et  ipse  Spiritus  sanctus  qui 
Deus  est,  ac  tertia  in  Trinitale  persona ,  nobis  de- 
tur,  nostrisque  infundatur  atque  illabatur  mentibus. 

Hoc  etiam  Sanctus  Ambrosius  in  primo  libro  De 
Spiritu  $anet0t  aperte  ostendit,  dicens  :  Licet  multi 
«licantur  Spiritus,  quia  legilur  :  Qui  facit  angel6$ 
$uo$  $piritu$  (P$aL  cin),  unus  tamen  Deus  est  spi- 
ritus.  Ipsum  ergo  unum  Spiritum,  et  apostoli  et 
prophetae  sunt  consecuti.  Sic  etiam  Yas  electionis 
dieit,  quia  unum  $piritum  (55)  potavimu$  (/  Cor. 
xii),  quasi  eum,  qui  nou  queat  scindi,  sed  infunda- 
tur  animis,  sensibus  illabatur,  ut  sxcularis  suis  si- 
Xis  restringal  {ardorem,  qui  Spiritus  sanctusnon  est 
jde  subslantia  corporaliura  rerum,  nec  de  substantia 
invisibiliuui  creaturarum.  His  verbis  aperte  dicit 
Bpiritum  sanctum  ipsum,  qui  creatuia  iion  e3t,  in- 
iundi  mentibus  nostris.  Item  in  eodem  :  Umniscrea- 
iura  est  mutabilis,  sed  non  est  mutabilis  Spiritus 
aanctus.  Quid  autem  dubitem  dicere,  quia  datusest 
Spiritus  sanctus,  cum  scriptum  sit  :  Charitas  Dei 
d\lfu$a  e$t  in  cordibu$  no$tri$  per  Spiritum  $anctum 

(53)C.  5iml. 

(54)  Pauloaliter  ineditis  :  Spiritu$  $anctu$  dicitur 
darit  eum  aratia  ejue^  quce  tamen  non  e$t  ip$e  quida" 
tur  hominilu$. 

(55)  Benedictini  editores  Aiigiistini,  in  lib.  xv  De 
Trimi.^  cap.  19,  existimasse  videolur  hunc  locum 
Paiiii  esse  aiterum  ejusdem  apostoli,  omne$  eumdem 
potum  $viritualem  biberunt^  cum  ad  inarginem  nota-         ( 
rerint  ICor.  i,  4.  Sed  praeterquamquod  jpse  mag-        (i 


LEGIONENSIS  Ii96 

A  qui  datu$  e$t  nobi$  t  (Rom.  v.)  Qui  cum  sit  inacces- 
siliilis  natura  ,  receptabilis  tainen  propter  bonita* 
tem  suam  nobis  est,  complens  virtute  omnia ;  sed 
qui  solis  participatur  justis,  simplex  subsuntia, 
opulentibus  virtutibus  unicuique  prsesens»  di- 
videns  de  suo  singulis,  et  ubique  est  lolus.  Et  bic 
aperte  dicit  lieatus  Ambrosius,  quod  Spiritua  san- 
ctus  qui  est  substantia  simplex,  cum  sit  unus  d;«tar 
phiribus. 

Hic  quaeritur  (56)  utrum  et  sancti  viri  deiit  vd 
possint  dare  aliis  Spiritum  sanctum  ?  Quem,  ai  aliii 
dant,  cum  ejus  donatio  supra  sit  dicla  processio, 
videtur  ab  eis  procedere  Spiritus  sanctua  Tel  mitti; 
sed  Creator  a  creatura  non  procedit ,  nlc  mittitur; 
restat  ergo  ut  ipsi  non  dent  Spiritum  sanctnm »  sed 

^  nec  dare  possint.  Unde  egregiiis  doctor  Augnstinat 
in  quinto  decimo  libro  De  Trinitate  ait  :  Mon  ali- 
quis  discipnlorum  Christi  Spiritum  sanaumdedit; 
orabant  quippe,  ut  veniret  in  eos  quibus  manus 
impoiiebant ;  ipsi  eum  non  dabant  :  quem  morem 
in  snis  praepositis  etiam  nunc  servai  Ecclesia.  De- 
nique  et  Simon  Magus  offerens  apostolis  peciiniam, 
non  ait :  Date  mihi  hane  pote$tatem ,  ut  dem  Spirt- 
tum  sanctum;  sed,  cuicunque,  inquit,  imposuero 
manu$,  accipiat  Spiritum  $anctum  (Act.  viii).  Neqae 
enim  Scriptura  superius  dixerat  boc  ,  scUioet  :  vi- 
dens  autem  Simon  quia  apostoii  darent  Spiritum 
sanctum  ;  sed  dixerat  :  Viden$  autem  Simon  quiaiwt* 
po$itione  manuum  apo$tolorum  datur  Spiritu$  saa- 

^  ctu$  (ibid.),  Ecce  bis  verbis  osiendit  beatus  Augu- 
stinus,  nec  aposlvios ,  nec  aiios  praelatos  dedisse 
Spiritum  sanctum  ;  et  quod  plus  (57)  esl,  non  posse 
etiam  dare,  didt  in  eodem  iibro,  subdens  iu  :  Ut 
Christo  scriptum  cst  quod  acceperit  a  Deo  Patre 
promissionem  Spiritus  sancti,  et  super  discipulos 
eiTuderit  (Act.  ii),  in  quo  utraque  natuta  mauifestata 
est,  divina  scilicci  et  huinana.  Accepit  quippe  ut 
homo,  et  effudil  ut  Deus.  Nus  autem  hoc  donoai 
pro  modiilo  nostro  accipcre  possjimus»  effundere 
vero  super  alius  utique  non  possumus ,  sed  ut  hoc 
fiat,  Deum  super  eos,  a  quo  id  efficitur  Invocamus. 
His  verbis  expresse  dicit ,  nos  Spiritum  sanctum 
non  posse  super  alios  infundere. 
(58)  Hic  conKiderandum  esl,  cum  Spiritus  saa- 

D  ctus  detur  bominibus  a  Patre  et  Filio ,  quod  est 
ipsum  temporaliter  ab  utroque  procedere  Tel  niitti: 
utrum  etiam  a  seipso  detur  ?  Si  datur  a  se,  et  pru- 
cedii  et  mitiitur  a  se.  Ad  quod  dicimus :  Quia  Spi- 
ritus  et  Deus  est,  et  donum  sive  datum,  et  ideo  dat 
et  datur.  Dat  quidem  iii  quantum  Deus,  et  datur  ia 
quantum  donum  est,  Cum  autem  datio  Tel  donatio 


nus  Parens,  lib.  xxi  cont.  Fau$t.,  cap.  7,toturo  fere 
caput  duodecimum  EpistoK^e  primte  ad  Cor.  exblbet, 
ubi  et  hanc  Ambrosii  lectiooem  sequitur  :  Fetras 
Sabbatier  alios  adducit  eamdem  firmantes,  quam- 
vis  omiserit  Augustiuum  commemorare  iu  praefali 
iib.  De  Triniiate. 

(56)  C.  Hic  quipriiur. 

57)  C.  Et  qiiod  piu$. 

58;  Dist.  15. 


1297  SEKMONES.  —  SERM.  XIXIV 

Spiritus  sit  operatio  Dei,  ei  cominunis  sit  et  indi- 
visa  operatio  trium  personarum;  donatur  Spirilus 
sanctus,  non  tantuni  a  Patre  et  Filio ,  sed  etiam  a 
seipso.  Unde  beatus  Aiigustinus  in  quinto  decimo 
decimo  libro  De  Trinilate  dicit,  quod  Spiritns  san- 
ctHS  seipsuro  dat.  Sicut,  inquit,  corpus  carnis  ni- 
hii  esi  aliud  quam  caro,  sic  donum  Spiritus  sancti 
nibiiest  aliudquaniSpiritussanctus.ln  tautum  ergo 
donum  Dei  «st,  inquantum  datureis  quibus  datur; 
apud  se  autero  Deus  est,  etsi  nemini  datur ,  quia 
Deus  erat  Patri  et  Fiiio  coxternus  antequam  dare« 
tur.  nec  illi  quia  dant,  et  ipse,  quia  datur ,  ideo 
Biinor  iliis  est;  ita  enim  datur  sicut  l^i  donum ,  ut 
et  semetipAim  det  sicut  Deus.  Non  enim  dici  potest 
non  esse  sux  potestatis,  de  quo  dictum  est :  Spirir 
tus  ubi  vult  spirat  {Joan.  iii).  Ecce  aperte  dicit : 
Quia  Spiritus  sanctus  seipsum  dat.  Si  enim  Spiri- 
tus  seipsum  daie  non  potest,  et  eum  potest  dare 
Paler  et  Filius,  potest  utique  Pater  aliquid  et  Fi- 
lius,  quod  non  potest  Spiritus  sanctus.  Item  si  Pa- 
ter  et  Filius  dant  Spiritum  sanctum,  etiam  nec  (59) 
ipse  dat ;  aliquid  ergo  Pateroperatur  et  Filius.quod 
nonoperatur  Spiritus  sanctus.  Dat  ergo  Spiritus 
sanctus  seipsum.  Si  autem  seipsnm  dat,  tunc  et 
a  seipso  procedit,  et  mittitur,  quod  utique  Terum 
est ;  nam  processio  temporalis  Spiritus  sancti  vel 
missio,  ipsius  est  donatio  et  ipsa  est  Dei  operatio. 
Procedit  ergo  temporaliier  Spiritus  sanctus  a  se,  et 
inittitur  a  se  quia  datur  a  se. 

Ne  autem  (60)  mireris  quod  Spiritus  sanctus  di- 
citur  mitti,  vel  procedere  a  se.  Nam  et  de  Filio  Dei 
dicil  Augustinus  in  secundo  libro  de  Trinitate,  quod 
non  tantum  a  Patre  missus  est,  sed  etiam  a  seipso» 
et  a  Spiritu  sancto,  quaerens  quomodo  Filius  vci 
Spiritus  sanctus  sit  missus,  cum  uterque  sit  ubique 
tanquam  Deus,  nam  uterque ,  inquit  Augustinus  le« 
gitur  missus.  De  Spirita  sagncto  enim  Jegitur,  quem 
mittet  Pater  in  nomine  meo  {Joan^  xiv).  Et  item  : 
Si  abierOf  mittam  eum  ad  vos  {Joan.  xvi).  Et  Fiiius 
de  se  dicit :  Exivi  a  Patre ,  et  veni  in  mundum.  £t 
Apostolus  dicit :  Misit  Deus  Filium  suum  (GaL  ivy. 
In  propheta  autem  scriptum  est  ex  persona  Dei : 
Coelum  et  terram  ego  impleo  (Jer.  xxiu).  Itaque  ubi- 
que  est  Deus,  ubique  est  ergo  Filius,  ubique  est 
etiam  Spiritus  sanctus.  llluc  igitur  missus  est  Fi- 
lius  et  Spiritus  sanctus,  ubi  erat. 

Quo  circa  (61)  quaerendum  est ,  quomodo  Intelli- 
gatur  missio  Filii  vei  Spiritus  sancti.  Pater  enim 
solus,  inquit  beatus  Augustinus  in  eodem  libro, . 
nusquam  iegitur  missus,  sed  Filius,  et  Spiritus 
sanctus.  Et  de  Filio  primum  videamus  quomodo  sit 
inissus;  sic  ait  Apostolus  :  Misit  Deus  Filium  suum 
[actum  ex  muliere  (GaL  iv).  Ubi  satis  ostendil, 
quod  eo  ipso  misit  Filium  quo  faclum  ex  muliere* 

(59)  Magis  perspicue  :  iVec  etiam,  Deesl,  eliam^ 
in  editis ;  et  superest. 

(60)  C.  Ne  autem. 

(61)  C.  Omo  circa.  .    .. 

(62)  C.  Et  quod. 


.  IN  F£$TO  S.  TRINITATIS  IMS 

A  Proinde  milti  a  Palre  sine  Spiritu  sancto  non  po- 
tuit,  quia  Pater  intclligitur  misisse  eum  cum  fecil 
ex  femina,  quod  utique  non  fecit  sine  Spirilu 
sancto.  Ecce  bic  dicit ,  Filium  missum  a  Patre  et 
a  Spiritu  sancto. 

Et  quod  (62)  etiam  a  Spiritu  sancto  missus  sil,  ut 
ait  beatus  Augustinus  ineodero  libro,auctorilatibus 
conGrmatur.  Ipse  Christus  dicit  per  Isaiam  :  Nunc 
misU  me  Dominus,  et  spiritus  ejus  (Isa.  xLviii).  De 
boc  sanctus  Ambrosius  in  secundo  libro  De  Spiritts 
sancto  ita  ait :  Quis  est  qui  dicit,  misit  me  DotntniL. 
ei  Spiritus  ejus^  nisi  qui  venit  a  Patre,  ut  salvos  h 
ceret  peccatores?  Pater  ergo  Filium  misit,  et  Spiri- 
tus  sanctus.  Idem  in  eodem  libro ,  ut  Isaias  dicit 
datus  est  a  Patre  :  Puer  natus  est  nobis^  et  Filius 
datus  est  nobis  (Isa.  ix).  Datus  est ,  audeo  dicere, 
et  a  Spiritu  sancto,quia  et  a  Spiritu  sancto  missus 
est.  Dicit  enim  ipse  Filius  Dei  :  Spiritus  Domini 
super  me^  eo  quod  unxerit  me ;  evangelizare  paupt" 
ribus  misit  me,  pnedicare  captivis  remissionem,  etc. 
{Isa.  Lxi.)  Quod  cum  in  libro  Isaiae  legeret,  ait  io 
Evangelio  :  Uodie  eompleta  est  hcec  Scriptura  in  an- 
ribus  vestris  (Luc.  iv),  ut  de  se  dictum  esse  signiQ- 
caret :  Breviter  autem  dixit :  super  me,  quia  quasi 
Filius  hominis  et  unctus  est  et  missus  ad  praedi* 
candum,  nam  secundum  divinitalem  non  super 
Cbristum  Spiritus,  sed  in  Cbristo  est.  Ecce  bis 
verbis  ostendit  beatus  Ambrosius  Filium  esse 
missimi ,  et  datum  nobis,  non  tantum  a  Patre ,  sed 

^  etiam  a  Spiritu  sancto. 

(63)  Hissus  est  etiam  Filius  a  seipso ,  quia  una 
est  voluntas  Patria  et  Filii ,  et  inseparabiiis  ope- 
ratio.  Sic  igitur  intellige,  illam  ex  Yirgine  nativila- 
tem  in  qua  Filius  intelligilur  missus,  una  eademque 
operatione  Patris  et  Filii  inseparabiiiter  factam, 
non  inde  separato  Spiritu  sancto.  Ergo  a  Patre  el 
Filio  missus  est  idem  Filius,  quia  a  Patre  et  Terlio 
lactum  est  ut  mitteretur,  id  est  incamatus  homi- 
nibus  appareret.  Ex  praedictis  (6i)  aperte  monstra^ 
tur  quod  Filius  missus  esl  a  Patre,  et  Spiritu 
sancto,  el  a  seipso ;  et  quae  sit  ipsa  missio,  scilicct 
incarnatio;  videlicel  quodfactus  est  homo  per  quod 
visibilis  apparuit :  quod  esl  opus  commune  Patris« 
et  Filii,  el  Spiritus  sancti.  Sed  ad  hoc  (65)  opponi* 

D  tur  :  Si  Filius  a  seipso  missus  est,  cur  ergo  ait ; 
A  meipso  non  veni?  (Joan.  viii.)  Ad hoc  beatus  Au* 
gustinus  in  secundo  iibro  De  Trinilaie  respondet, 
dicens  hoc  dictum  esse  secundum  formam  servi 

.  secundum  quam  non  fecil  ul  milteretur,  sciiicei 
non  est  operatus  incamalioDem ,  sed  gecundunv 
formam  Dei. 

(66)  Sciendum,  praelerea,  quia  duobns  modit  ¥it 
lius  dicilur  roitti :  scilicelvel  cumvisibiliteriuundQ 
apparait  carne  indutus ,  vel  cum  se  in  animas  pia^ 

(63)  C.  Quod  autem. 

(64)  C.  Ex  pr<edictis. 
(65   C.  Sedad  hoc. 
(66)  C.  Adqnod. 


\m 


S.  MARTINl  LEGtONENSIS 


i:UKI 


sic  transfert,  ul  ab  eis  percipiatur  et  coguoscatur. 
Hos  duos  missionis  modos  aperte  beatus  Augusti* 
nus  dislinguit  in  quarto  libro  De  Trimtate,  dicens  : 
Non  eo  tpso  quod  (67)  Palre  natus  est,  raissus  Fi- 
lius  dicitur,  sed  vel  eo  quod  apparuit  huic  raundo 
Yerbum  caro  factum  est  (68),  unde  dicit :  Exivi  a 
Patre,  et  veni  in  mundum  (Joan.  xvi) ;  tcI  eo  quod 
ex  terapore  cujusquam  mente  percipitur.  Ecce  di  • 
siincti  sunt  duo  modi  missionis  Filii  Dei,  el  secun" 
dum  alterum  semel  tantum  missus  est;  secundum 
altcrum  saepe  missus  est  et  mittitur  quotidie. 

Hic  quasritur  (69)  cur  Pater  non  dicitur  missus, 
Gum  ex  lempore  a  quoquara  percipiatur  sicut  Fi- 
lius?  Ad  quod  dicimus  quia  in  eo  est  principii 
aactoritas ,  qui  non  babet  a  quo  sit,  a  quo  Filius 
est  et  Spiritus  sanctus. 

(70)  Nunc  de  Spiritu  sancto  videndum  est, 
propter  (71)  illam  ineffabilem  et  aeternam  proces- 
sionero,  qua  procedita  Patre  et  a  Fiiio  et  uon  a  se- 
ipso ;  quae  sit  ejus  temporalis  processio,  quae  dici- 
lur  missio  sive  donalio?  Ad  quod  dicimus  :  Quia 
8icut  Filius  dicitur  duobus  modis  mitti,  uno  scilicet 
quo  visibiliter  appaniit,  altero  quo  invisibililer 
cnstis  raentibus  percipitur ;  ila  el  Spirilus  sanctus 
a  Patre  et  Filio,  a  seipso  duobus  modis  procedere 
sive  mitti,  sive  dari  dicilur .  uno  visibililer,  altero 
invisibiliter.  Datus  est  enim  visibilis  crealurse  de- 
raonstratione,  sicut  in  die  Pentecosles  aliisque  vi* 
cibus,  et  datur  quotidie  invisibiliter  iiiabendo  lide- 
lium  roentibus. 

Primo  (72)  igitur  agamus  de  illo  missionis  roodo 
qui  fuil  visibili  specie.  De  boc  l>eatas  Augustinus 
in  secundo  libro  De  Trinitate  sic  ail :  In  promptu 
est  intelligere  de  Spiritu  sancto,  cur  missus  et  ipse 
dicatur  :  facta  est  enidi  quaedara  creaturae  species 
e\  tcrapore,  in  qua  visibiliter  oslenderetur  Spiritus 
sanctus  ;  sive  cnm  super  ipsum  Dominum  corporaii 
specie  columbae  desceudit  {Matth,  iii),  sive  cura  die 
Pentecostes  factus  est  subito  de  ccelo  sonus  quasi 
ferrelur  Qatns  veberaens,  el  visae  sunt  ilise  linguae 
divisae  sicut  ignis,  qui  el  insedil  super  unura- 
queraque  corura  (  Act,  ii ).  Haec  operatio  visibililer 
expressa,  el  oculis  oblata  roorlaHbus,  missio  Spi- 
ritus  sancti  dicta  est  :  non  ut  apparerel  ipsa  ejus 
substantia,  qua  el  ipse  invisibilis  el  incoromuta- 
bilis  est  sicut  Pater  el  Filius,  sed  ut  eiterioribus 
visis  corda  hominum  commota  a  lemporali  manife* 
stalione  venientis  ad  occuitara  aelemitatem  semper 
praesentis  convenerenlur.  Ecce  his  verbis  aperil 
egregios  docior  AugusliBus,  iiium  roodum  missio« 
nis  qui  visibiliter  exhibetur,  cum  taroen  Spirilus 
sanctus  in  natura  sui  non  videatur,  qui  nec  in  illis 
creaturis  magis  eral  quam  in  aliis.  Per  leroporalem 
quippe  roolum  crealurae  significata  est  spiritualis  el 
invisibilis  sancti  Spiritiis  infusio :  et  ul  apertius 

(67|  Siippl.  de, 
((JH)  Sup^rest  verbum  ^sf. 
(U9)  C.  UicquariiuT, 
(70)  Disl.  16. 


\  dicam,  per  illum  modum  missionis  Spirilus  sancti 
corporaliler  exbibitum  fflonstrala  est  spirilualis  el 
inlerior  roissio  Spiritus  sancli,  sive  donatio  de  qua 
agendum  est. 

Sed  prius  (73)  qnaerenduro  est,  cum  Filius  dica- 
tur  minor  Patresecundum  missionem,  qua  in  forma 
creaturae  apparuit,  cur  el  Spirilus  sanclus  noB  di- 
catur  similiter  roinor  Patre,  curo  in  forma  creaturae 
apparuit?  Nam  de  Filio,  quod  minor  sit  Palre  se- 
cundum  formaro ,  qua  roissus  apparuil ,  aperte  ot- 
tendil  beatus  Augustinus  in  quarto  libro  De  7rt- 
niiate  dicens  :  Misit  Deus  Filiuro  suum  factum  ex 
muliere,  faclum  sub  lege ,  usque  adeo  parrum  ut 
factum ;  eo  itaque  missum,  quo  factuif.  Fatemur 
ergo  facturo  roinorem ;  el  iterum  minorem  in  quan- 

B  tum  fiaictum,  et  iteruro  facturo  in  quantum  missum 
Ecce  habes  quia  Filius,  in  quantum  est  missas,  id 
est  factus,  minor  est  Patre.  Gur  ergo  Spiritus 
sanctus  non  dicilur  minor  Patre,  cum  et  ipee  crea- 
luram  assumpsil  in  qua  apparuil?  Quia  videlicet 
aliter  Spiritus  sanctus  creaturam  assumpsiC,  In  qnji 
lipparuit ;  aliter  Dei  Filius  :  nam  Filius  accepit  per 
unionem,  Spirilus  vero  non.  Filius  enim  accepit 
boroinem,  ita  ut  (ieret  homo ;  Spiritus  vero  sanclut 
non  ita  accepit  columbam,  ul  flerel  cobunba.  De 
hoc  beatus  Augustinus  in  secundo  libro  De  Trtniiaif 
ita  ait :  Ideo  nusquam  scriptum  est  quod  Deus 
Pater  sit  major  Spiritu  sancto,  vel  Spiritus  sanctus 
minor,  quia  non  sic  est  assurapia  creatura  in  qua 
apparerel  Spiritus  sanctus,  sicut  assumptus  est 

^  Filius  bomiiiis,  in  qua  forma  ipsius  Dei  verbi  prae- 
sentaretur,  noii  ut  habens  verbum  Dei ,  sicut  alii 
sancti  sapientes,  sed  quod  ipsum  Verbum  eraU 
Aliud  est  enim  verbum  in  came,  aiiud  Verbum  caro; 
id  est  aliud  verbum  in  homine,  aliud  Verbum  homo. 
Caro  enim  pro  homine  posiia  est  in  eo,  quod  ait  - 
Factum  e$t  Verffum  caro  (Joan.  i).  Non  ergo  sic  as- 
sumpta  est  creatura  in  qua  apparuil  Spiritus 
sanctus,  sicut  assumpta  caro  iila  et  humana  forma 
ex  Virgine  Maria.  Non  enim  colurabam  vel  iUun 
ignem  bcalificavil,  sibique  in  unitatem  personae 
conjuBxil  in  aeternum.  Ex  praediclis  aperte  oslen- 
sum  esl  secundum  quod  Filius  dicatur  minor  Patre, 
et  quare  Filius  dicatur  minor  Patre»  et  non  Spiri- 

p  tus  sanctus. 

Notandum  (74)  autem  quod  Filiys,  secundam 
quod  homo  factusest,  non  tantum  Patre,  sed  et 
Spiritu  sancio,  el  etiam  seipso  minor  dicitur.  Et 
quod  ctiam  seipso  minor  dicitur  secundiim  formam 
servi ,  Augustinus  ostendil  in  primo  iibro  JOe  7ri« 
nitate  dicens  :  Erraverfeinl  homines,  ea,  quae  de 
Christo  secundum  horainem  dicta  sunt ,  ad  ejvs 
subslanliam,  quae  serapiterna  est,  Iransferenies. 
Sicut  illud  quod  Dominus  dicil :  Pater  major  memi 
(Joan.  xiv),  quod  propter  formam  servi  Veritas  di- 

(71)  Prasjer. 
(7i)  C.  Et  nrimo. 

(73)  C.  Sed  prius. 

(74)  C.  Notaudum. 


4301  SERMONES.  —  SERM.  XXXIV.  IN  FESTO  S.  TRINITATIS.  mk 

cit ,  secuudum  quem  uiodum  eliam  seipso  luinor  A  consequens  ergo  est,  u(  praecipue  Deum   diligat. 


esl  Filius.  Quomodo  non  etiam  seipso  minor  fa* 
ctus  est,  qui  seipsum  exinanmt  formam  servi  acci- 
jdiens  ?  (Philipp.  ii.  )  Non  euira  sic  aocepit  formam 
servi,  ut  amitteret  formam  Dei,  in  qua  erat  xqualia 
Palri.  In  forma  igitur  Dei  unigenitus  Patris  aequalis 
est  Patri ;  in  forma  servi  etiam  seipao  minor  esi. 
Non  igitur  immerito  Scriptura  dicil  utrumque,  sci- 
licct  asqualem  Patri  Fiiium,  et  Patrem  majorem 
Filio.  lilud  euim  propter  Dei  formam ,  hoc  autem 
piopter  formam  servi  iutelligitur.  De  hoc  eodem  in 
secundo  libro  Ik  Trinitate  beatus  Angustinus  ait  : 
Dei  Filius  aequalis  Patri  secuudum  Dei  formam  in 
quo  (75)  est;  et  minor  Patre  secundum  formam  serYi, 
quam  accepit  :  in  qua  non  modo  Patre  sed  etiam 


Item  inecdem:  Deu$  di/eelioeil,  ut  ait  Joanuea 
Evangelista  (/  Joan.  iv).  Utquid  ergo  imus  el 
currimus  in  sublimia  coelorum  et  ima  ler- 
rarum,  qwerentes  eum,  qui  esi  apud  nos,  si  nos 
velimus  esse  apud  eum?  Nemo  dicat  non  novi 
qt*id  diligam.  Diligat  fratrem,  et  diligat  eamdem 
dileclionem.  Magis  enim  novit  dilectionem  , 
quam  (79)  diligit,  quam  fratrem  quem  diligit.  Ecce 
jam  potest  notiorem  habere  (80)  dilectionem  , 
quam  fratrem  ,  plane  notiorem ,  quia  praesen  - 
tiorem,  quia  interlorem ,  quia  certiorem.  Ample- 
ctere  dileciionem  Domini  ,  et  dilectione  ample- 
clere  Deum,  ipsa  est  dilectio,  qua^  omnes  bonot 
angelos  et  omnes  servos  Dei  consociat  vinculo  san- 


Spirilu  sanclo,  nec  hoc  tantum,  sed  etiam  seipso  ^  etitatis.  Quanto  ergosaniores  sumus  a  tumore  su- 


ininor  inventus  est.  Propter  quam ,  ut  idem  ait 
contra  Maximiuum  haereticorum  episcopum ,  non 
tantum  Palre  ,  sed  etiam  seipso  et  Spiritu  sancto 
ininor  factus  est ,  et  etiam  minoratus  paulo  minus 
ab  angelis  {Hebr.  ii).  Est  ergo  Dei  Filius,  ut  idem 
beatus  Augustinus  ait  in  primo  libro  De  Trinitate  , 
Deo  Patri  natura  sequalis ,  habitu  minor ,  id  est  in 
forma  servi,  quain  accepit.  His  auctoritatibus 
aperte  ostendilur  Filius  secundum  formam  servi 
minor  Patre  et  seipso,  et  Spiritu  sancto. 

(76)  Jam  nunc  accedamus  ad  assignandam  mis- 
sionem  Spiritus  saiicti,  qua  invisibiiiter  mittitur  iu 
corda  fidelium,  nam  ipse    Spiritus  sancius,  qui 


perbiae,  taiito  simus  dilectione  pleniore^,  et  quo, 
nisi  Deo  plenus  est,  qui  plenus  est  dilectioue?  Hit 
verbis  satis  ostendit  sapiens  Augustinus,  quod  di- 
lectio  ipsa,  qua  diligimus  Deum  et  proximum, 
Deus  est.  Sed  adhuc  apertius  in  eodem  libro  subdit» 
dicens  :  Dilectionem  (81)  fratrum  quam  commen- 
dat  Joannes  Evaiigelista  attendamus.  Qui  dHigii 
fratrem,  inquit,  in  lumine  manet  et  seandalum  in  eo 
non  est  (1  Joan,  ii).  Manifestum  est  quod  justitiae 
perfectionem  in  fratris  dilectione  posuerit.  Nam  in 
quo  scandalum  non  est,  utique  perfectus  est,  et  ta- 
men  videtur  dilectionem  Dei  tacuisse ;  quod  nun- 
quam  faceret,  nisi  quia  in  ipsa  fraterna  dilectione 


Deus  est  ac  terlia   in  Trinitate  persona,  ut  supra  q  vult  intelligi   Deum.  Apenissime  enim  in  eadem 


ostensum  est,  a  Palre  et  Filio  ac  seipso  tempora- 
liter  procedit,  id  est  mittitor  ac  donatur  Odelibus. 
Sed  quae  sit  ista  missio  sive  donatio,  vel  quoinodo 
fmt  considerandum  est.  Hoc  auteni  (77),  ut  inlel- 
ligibilius  doceri,  ac  plenius  prospici  vaieat,  prae- 
niittendum  esl  quoddam  ad  hoc  valde  necessa- 
rium.  Dictum  quidem  est  supra,  et  sacris  auctori- 
tatibus  ostensum,  quod  Spiritus  sanctus  amor  est 
Patris  et  Filii,  quo  se  invicem  amant,  et  nos.  His 
autem  addendum  esl,  quod  idem  ipse  Spiritus  san- 
ctus  est  amor  sive  charitas,  qua  nos  diligimua 
Deum  et  proxiinum,  quae  charitas  cum  ita  est  in 
nobis,  ut  nos  faciat  diligere  Deum  et  proximum, 
tunc  Spiritus  sanctus  dicitur  mitti  vel  donari  no- 


Epistola  paulo  post  ita  ait  :  DHeclissimi^  diligamui 
invieemt  quia  dilectio  ex  Deo  est,  Et  omnis,  qui  di" 
ligii  ex  Deo  natus  est^  et  cognovit  (82)  Deum ;  qui 
non  diligit^  non  eognovit  Dettiti,  quia  Deus  dilectio 
est  (I  Joan.  iv).  IsU  contexio  (85)  satis  aperte  de- 
clarat,  eamdem  ipsam  fraternam  dilectionem  (nam 
fratema  dilectio  est  qua  diligimus  invicem)  non  so* 
lum  ex  Deo,  sed  etiam  Deum  esse  tanta  auctoritat* 
praedicari,  scilicet  Joannis.  Gum  ergo  de  dilectioiie 
diligimus  fralrem,  de  Deodiligimus  fratrem,  nee 
fien  potest  ut  eamdem  dilectionem  non  praecipue 
diligamus,  qua  fratrem  diligimus,  quoniam  Deu$ 
dilectio  est,  Item  :  Qui  non  diligit  fralrem,  non  eal 
in  dilectione;  et  qui  non  est  in  dilectione,  non 


bis,  et  qui  diligit  ipsam  dilectionem,  qua  diligit  et  |)  est  in   Deo,  quia  Deut  diiutio  est,  Ecce  aperle 


proximum,  in  eo  ipso  Deum  diligit,  quia  ipsa  di- 
lectio  Deus  est. 

Ne  autem  (78)  in  re  tanta  aliquid  de  nostro  in- 
fluere  videamur,  sacris  auctoritatibus,  quod  di- 
ctum  est,  corroboremus.  De  hoc  beatus  Augustinus 
in  terlio  decimo  libro  De  Triniiate  ait  :  Qui 
proximum  diligit,  consequens  cst  ut  ipsam  praeci- 
pue  dilectionem  diligat.  Deus  autem  dilectio  est : 

(75)  Edit.,  qua. 

(76)  Dist.  17. 

(77)  C.  Hoc  autem, 

(78)  C.  Ne  autem. 

(79)  Edil.  qua. 

(80)  M.igisl.  potcs.  Id. 
habere 


^Mg  .  notiorem  Dcum 


dicit  fraternam  dilectionem  Deum  esse. 

Cum  autem  (84)  fraterna  dilectio  sit  Deus,  neo 
Pater  est  nec  Filius,  sed  untum  Spiritus  sanaut» 
qui  proprie  in  Trinitate  dilectio  vel  cbaritas  dici- 
tur.  Unde  beatns  Augustinus  in  decimo  quiala 
libro  JDe  Tftfitlale  sic  ait :  Si  in  donis  Dei  nthil 
est  majus  charitate  et  nullum  est  magis  donum. 
Dei  quam  Spiritus  sanctus,  quid  consequenliul»  est 

(8i)  Aug.  Dilectionem  auum  fraternam  quantM 
commendet  Joannes  apostolus  attendamus.  Magisi: 
Dilectionem  quantum  commet^dat,  ut  Aug. 

iS2)  Aug.  cognoscit,  cum.  Viilg. 
85)  Edit.  contextio. 
84)  Cum  autem. 


1505  &.  MARTINI 

Dei  quam  Spiritus  sancius,  quid  caosequentius  est 
quamut  sit  charitas  ipse,  quae  dicitur  etDeusex 
Deo?  Ita  eiiim  ait  ioannes  Evangeiista  iDilectloex 
Deo  e$t  (I  Joan,  iv).  £t  paulo  post :  Deu$  dilectio 
ett  {ibid.),  Ubi  manifestat  eam  se  dixisse  dilectSo- 
nem  Deum  quam  diiit  ex  Deo.  Deus  ergo  ex  Deo 
estdilectio.»  Itera  in  eodem :  Joannes  volens  de  hac 
re  apertius  ioqui.  In  hac^  inquit,  cognoscimut  quia 
in  eo  manemus,  et  ipse  in  nobis ;  qtAa  de  Spiritu 
sancto  dedil  nobis  (ibid.),  Spiritus  itaque  sanctus, 
de  quo  dedit  nobis,  facit  nos  in  Deo  raanere,  et  ip- 
sum  in  nobis.  Hoc  autem  facit  dilectio.  Ipse  igitur 
Deus  dilectio  est.  Ex  his  apparet,  quod  Spirit4i8 
sanctus  charitas  est. 

Sed  ne  (85)  (orle  aliquis  dicat,  iliud  donum  esse 
per  expressionem  causs,  Deus  charitas  est  {IJoan. 
iv),  eo  scilicet  quod  charitas  sit  ex  Deo,  et  non  sit 
ipse  Deus;  sicut  dicitur,  Deus  nostra  patientia  et 
spes,  non  quod  ipse  sit  ista,  sed  quia  isU  ex  eo 
sunt,  occurrit  Auguslinus  ostendens  non  hoc  di- 
ctum  esse  per  causam,  sicut  iila,  in  quinlo  deciroo 
libro  De  Trinitate  dicens  :  Nou  dicturi  sumus  cha» 
rilatem  non  praeterea  esse  dictam  Deum,  quod  ipsa 
charitas  sit  illa  substantia  quae  Dei  digna  sit  no- 
roine,  sed  quod  donum  sit  Dei,  sicui  dictum  est 
de  eo  :  Tu  es  patientia  mea  {PsaL  lxx).  Non  utique 
dictum  est,  ideo  quod  Dei  substantia  nostra  pa- 
tienlia  e$il,  sed  quia  ab  ipso  nobis  est,  unde  alibi : 
Ab  ipso  est  patientia  mea  {Psat.  Lxi).  Hunc  enim 
sensum  focile  refeilit  ipsa  lectio  Scripturaruro. 
Tale  est  enim  :  Tu  es  patientia  mea^  quale  est,  Do- 
mine  spes  mea ;  et  Deus  meus  misericordia  mea 
\PsaL  xc,  Lviii),  et  multa  similia.  Non  autem  di- 
cium  est,  Dom.ne,  charitas  mea  ;  aut,  tu  es  charitas 
roea ;  aut  Deus  charitas  mea  est ;  sed  ita  dictum  est : 
Deus  charitas  est^  sicut  dictum  est,  Deus  spirilus  esi 
(IJoan.  iv).  Hocquinon  discernit,  intdieclu  (86)  a 
Domino,  non  expositionem  quaerat  a  nobis;  non 
enim  apertius  quidquam  possumusdicere.  Deus  ergo 
charitasest.c  Ex  praedictis  clarescit,  quod  Spiritus 
sanctus  charitas  est,  qua  diligimjUH  Deum  et  proxi* 
mum.  Unde  facilius  est  nobis  ostendere,  quomodo 
Spiritus  sanctus  mittatur,  sive  deiur  nobis. 

Tunc  enim  (87)  nobis  mitti  vel  dari  dicitur,  cum 
ita  in  nobis  est,  ut  faciat  nos  diiigere  Deum  et 
proximum,  per  quod  maneamus»in  Deo  et  Deus  i« 
nobis.  Unde  beatus  Augustinus  modum  missionis 
insinuans  in  quinto  decimo  libro  De  Trinttate  ait : 
Deus  Spiritus  sanctus  est,  qui  procedit  ex  Deo,  et 
cum  datus  fuerit  homini,  accendit  eum  ad  diligen* 
dum  Deum  et  proximum,  et  ipse  dilectio  est.  Non 
enini  habet  homo  unde  diligat  Deum  nisi  ex  Deo. 
Eccequomodo  datur  vel  mitlitur  nobis  Spiritus 
sanctus,  secundum  quod  dicitur  datum,  sive  do- 
num  :  quod  donum  beatus  Auguslinus  commendat, 
explanans  apertius  quomodo  delur  in  eodem  libro. 

(85)  C.  Sed  ne. 

(86)  Iniellectum, 

(87)  C.  Tunc  enm. 


LEGIONENSIS  1301 

A  Ditectio^  inquit,  Det  diffusa  est  in  eordtbut  noslris^ 
ut  ait  Apostolus,  per  Spiritum  sancdcm,  ^ki  datns 
est  nobis  {Rom,  v).  NuIIum  est  isto  Dei  dono  exceN 
lentius :  solum  est  quod  dividit  inter  filios  regni,  et 
filios  perditionis.  Dantur  et  alia  per  Spiritum  san- 
ctum  munera,  scd  sine  charitate  nihil  prosunt. 
Nisi  ergo  lantum  imperliatur  cuique  Spiritus  san- 
ctus,  ut  eum  Dei  et  proximi  faciat  amatorem,  ille 
a  sinistra  non  transfertur  ad  dexteram.  Nec  Spiri- 
tus  sanctus  dicitur  proprie  donum,  nisi  propler^ 
dilectionem  ;  quaro  qui  non  habuerit,  etsi  loqualar 
omnibus  linguis,  et  habuerit  prophetiam,  et  om- 
nem  scientiam,  et  omnero  fidero,  et  distribuerit 
substantiaro  suaro,  et  tradiderit  corpus  suum  ita 
ut  ardeat,  nihil  ei  prodest  (/  €or.  xiii).  Quantnm 

^  ergo  bonum  est,  sine  quoad  xlematn  vitam  nemi- 
nem  Unta  bonaperducunt!  Ipsa  vero  dilectio  Tel 
charitas  (naro  unius  rei  nomen  est  et  utrumque) 
perducit  ad  regnum.  Dilectio  igitur  quae  ex  Deo  ea 
et  Deus  est,  proprie  et  Spiritus  sanctus  est,  per 
quem  diffundiiur  in  cordibus  nostris.  Deus  ergo  est 
charitas,  per  quam  nos  tota  inhabitet  Trinilas. 
Quocirca  rectissime  Spiritus  sanctus^cum  sit  Deus, 
vocatur  etiam  donum  Dei,  quod  donum  proprie 
quid  nisi  charitas  iutelligendum  est,  quae  perducii 
ad  Deum,  et  sine  qua  quodlibet  aliud  donum  nai. 
perducit  ad  Deum  ?  Ecce  hic  aperitur  quod  supra 
dicturo  (sst,  secundum  (88)  quod  charitas  sit  Spi^ 
ritus  sanctus,  et  donum  excellentius:  el  quomodo. 

Qhocdonuro,  scilicet  Spiritus  sancius,  detur  nobis. 
Guro  ila  impertitur  alicui,  id  est  ita  babet  esse  ift 
aliquo,  ut  eum  faciat  Dei  et  proximi  amatorem. 
Quod  cum  faciat  tunc  dicitur  dari,  sive  mitii  ali- 
cui,  et  tunc  ille  proprie  dicitur  habere  Spiritum 
sanctum. 

Hic  quaeritur  (89),  si  charitas  Spiritus  sanclus 
est ,  cum  ipsa  augeatur  et  minuatur  in  homine,  et 
magis  et  minus  per  diversa  tempora  habeatur, 
utrum  concedendum  sit  quod  Spirilus  sanctus  au- 
geatur  in  homine,  et  roagis  vel  minus  habeatur  ? 
Si  enim  in  horoine  augetur,  et  magis  vel  minus  da- 
tur  sive  habetur,  mutabilis  esse  videtur.  Deus  au- 
tem  omuino  imroutabilis  est.  Videlur  ergo  quod 
vel  Spiritus  sanctus  non  sit  chaiitas,  vel  charitas 

D  non  augealur  vel  minuatur  in  homine.  Ilem  :  Cha- 
ritas  non  habenti  dalur,  ut  habeat,  et  habenti,  ut 
plenius  babeat.  Si  ergo  Spiritus  sanctus  charitas, 
et  non  habenti  datur  ut  habeat,  el  babenli  ut  ple- 
niushabeat;  quomodo  datur  nonbabenii,cum  ipse» 
ut  Deus,  sit  ubique  et  in  omnibus  creaturis  totus* 
et  quomodo  plenius  datur  vel  babetur  sine  sui  mu- 
tatione  ? 

Uis  autem  (90)  respondemus  dicentes :  quod  Spi* 
rilus  sanctus  sive  chariias  penitus  imroutabilis  est, 
nec  in  se  augeiur  vel  minuitur,  nec  in  se  recipit 
roojus  vel  roinus,  sed  in  hominc,  vel  potius  homijtt 

(88)  Edit.  scilicet, 

(89)  C.  Hic  qua^ritur, 
(00)  G.  His  autem. 


1505  SERMONES.  —  SERM.  XXXIY. 

augetur,  et  magis  Tel  minus  dalur,  sive  habetur.  A 
Nam  Deus  nosler  magniflcari  et  exaltari  potest  iii 
nobis,  qui  tamen  in  se  non  magniQcatur,  nec  mi^ 
nuitur,  iiec  exaltatur.  Unde  propbeta  ait :  Aecedat 
homo  ad  cor  alium^et  exaltabUur  Deu$  {PsaL  xviii). 
Super  quem  locum  sic  ait  auctoritas  (91) :  Deus 
non  in  se  sed  in  corde  horoinis  grandescit.  Sic  igi- 
tur  Spiritus  sanctus  bomini  datur,  et  datus  am- 
plius  datur,  id  est  augetur,  e(  magis  et  minus  ha- 
betur ;  et  taroen  imroutabilis  existit.  Cumque  (93) 
ubique  sit,  et  in  omni  creatura  totus,  snnt  tamen 
muiti,  qui  eum  non  babent.  Non  enim  omnes  Spi- 
ritum  sanctum  babent  in  quibus  est :  alioquin  et 
irrationabiles  creatura  habent  Spiritum  sanclum, 
quod  fidei  pieias  non  admiltit. 

(93)  Ut  auiem  cerlius  fiat  quod  diximus ,  aucto- 
ritate  confirmamus.  Quod  Spiritiis  sanctus  magis 
et  minus  percipiatur,  et  bomini  augeatur,  et  non 
babenti  detur,  et  babenti  ut  plus  habeatur ,  beatus 
Augustinus  ostendit,  super  Joannem  dicens  :  Sine 
Spiriu  sancto  constat  uos  Cbristum  diligere,  et 
ejus  mandata  servare  non  posse;  et  id  nos  posse 
atque  agere  lanto  minus  quanto  illuro  percipirous. 
Tanto  vero  amplius,  quanto  illuro  percipimus  am- 
plius.Ideoque  non  solum  non  babenli  non  incassum 
promittitur,  non  babenti  quidem,  ut  babeatur;  ba- 
benti  auiem,  ut  amplius  babeatur,  nam  si  ab  alio 
minus,  et  ab  alio  amplius  non  baberetur,  sanctus 
Eliseus  sancto  Eli»  non  diceret  :  Spiritus^  qui  est  in 
te^  dnpitx  sit  in  me{IV  Reg,  ii).  Cbristoautem,  qui  q 
est  Dei  Filius,  non  ad  mensurain  datus  est  spiritus 
{Joan,  in).  Neque  eniro  sine  gratia  Spiritus  sancti 
est  mediator  Dei  et  hominuro  boroo  Cbristus  Jesus 
(/  Ttm.  ii).  Quod  enim  est  unigenitus  aequalis  Patri 
Filius,  non  est  gratiae  sed  naturae.  Quod  auteni  in 
unitate  personae  unigeniti  assumptus  est  bomo,  gra- 
4iae  est ,  non  nalurae.  Caeteris  autem  ad  mensuram 
datur,  et  datus  additur,  donec  unicuique  pro  modo 
8uae  perfectionis  propria  mensura  compleatur.  £cce 
expressuin  habes  quod  Spiritus  sanctus  scilicet 
magis  et  minus  datur  vel  ac«;ipitur,  et  bomini  datur 
augenti,  et  babenti  et  non  babenli  datur  (94),  quia 
Spiritus  sanctus  est  cbarilas,  quae  non  babenti 
datur,  et  in  babenle  augetur  et  proficit.Imo  ut  verius 
et  magis  proprie  loqunr,  homo  in  ea  proficil,  et  defi-  D 
cit  aliquando,  et  tunc  ipsa  dicitur  proficere  vei  defi- 
cere,  quae  tameii  non  proficit  nec  deficit  in  se,  quia 
Deus  est.  Unde  lieatus  Augustinus  ^n  bomilia  nona 
super  Epistolam  Joannis  ait :  Probet  se  quisque, 
quantum  in  illo  profecerit  charitas,  vel  polius  quan- 
tum  ipse  in  charitate  prorecerit.  Nam  si  cbaritas 
Deus  est,  nec  proficit,  nec  deficit.  Sic  ergo  dicitur 
proficcre  in  ie  cbarilas ,  quia  tu  ea  proficis.  Ecce 
quomodo  inteiligendum  sit  curo   dicitur    Spirilus 

(91)  Glossa  nempe  collateralis  in  bunc  vers. 
(9i)  C.  Ciim^u^. 
(95)  C.  It  putem. 

(94)  Locum  corrige :  Fa  homini  datus  augetur,  et 
habetui  et  non  habeuti  datur. 


IK  FESTO  S.  TRIM TATIS.  1306 

sanctus  augeri  in  nobis,  qoia  nos  in  eo  seilicet  pro- 
ficimus,  sic  et  alia  hujusmodL 

Hic  quaeritur(95),  cum  Spiritus  sanctus,  per  quem 
dividuntur  dona,  ipse  sit  donum ,  utrum  conceden- 
dum  sit ,  quod  per  donum  dividuntur,  et  dantur 
dona  ?  Ad  quod  dicimus,  quia  per  donum,  quod  est 
Spiritus  sanctus,  singulis  propria  dividuntur  dona, 
et  ipsum  communiter  omnes  boni  habent.  Unde  liea- 
tus  Augustinus  in  quinto  decimo  libro  De  Trinitate 
ait  :  Per  donum  quod  est  Spiritus  sanctus,  in  coro- 
mune  oronibus  membris  Cbristi  multa  dona ,  quaft 
sunt  quibusdam  propria,  dividuntur.  Non  enitn  sin- 
guli  quique  babenl  oninia ,  sed  hi  alia ,  illi  alia» 
quamvis  ipsum  donuro  a  quo  cuique  propria  divi- 
duntur,  omnes  babent ,  id  est  Spiritum  sanctum. 
Aperte  quoque  dicit  per  donuin  dona  dari. 

(96)  Praeterea  diligenter  considerandum  est  cum» 
Spiritus  sanctus  dicaiur  donum  et  daturo,  utruni 
eadem  ratione  utrumque  ei  nomen  conveniat,  quod 
utique  videri  potest?  Cum  idem  enim  sit  Spiritui 
sancto  dari  et  donari,  ex  eadem  ratione  videtur  Spi- 
ritus  sanctus  dici  datum  et  donum.  Hoc  autem 
videtur  Augustinus  significare  in  decimo  quinto 
iibro  De  Trinitate^  curo  ait  :  Spiritus  in  tantum  Del 
donum  est,  in  quantum  datur  eis ,  quibus  daiur,. 
apud  se  autem  Deus  est ,  etsi  nemini  datur :  ecce 
aperte  dicit  Spiritum  sanctum  donum  appellari ». 
quia  datur.  Si  autem  ex  eo  tanturo  appellatur  donuro» 
quia  datur,  non  ab  aetcrno  fuit  donum ,  quia  non 
datur,  nisi  ex  tempore.  Ad  quod  (97)  dicit  Magister 
Petrus,  quia  Spiritus  sanctus  et  donum  dicitur,  et 
datum  sive  donatum ;  sed  datum  sive  donatum  ex 
eo  tantum  dicitur,  quia  dajtur  vel  donaiiir,  quod 
habet  tantum  ex  tempore ,  donum  vero  dicitur  non 
ex  eo  tantum  quod  donatur,  sed  ex  proprietale  quam 
babuit  ab  acterno.  Uude  ct  ab  aeterno  fuit  donum» 
Seropiterne  eniro  donuro  fuit,  non  quia  darelur,  sed 
quia  processit  ex  Patre  et  Filio.  Unde  beatus  Augus- 
tinus  in  quarto  libro  De  Trinitate  ait :  Sicut  natum 
esse,  est  Filio  a  Patre  esse,  ita  Spiritui  sancto 
donuro  esse  Dei  est  a  Patre  procedere  et  a  Filio.  Hic 
aperte  ostenditur  quod  Spirilus  sanctus  eo  donum 
est,  quia  procedil  a  Paire  et  Filio,  sicut  Fiiius  eo 
est  a  Patre,  quod  natus  est  ab  eo. 

Ex  praedictis  (98)  patet  quod  Spiriius  sanctus 
sempiterne  donum  est,  et  temporaliter  daturo  vei 
donatum.  Ex  quo  apparet  illa  geroinae  distinctionit 
processio ,  de  qua  supra  eginius ;  nam  secundum 
alteram  processionem  dicitur  donatum  vel  daturo, 
secundum  (99)  alteram  dicitur  donum.  Seeundum 
boc,  quod  sempiterne  donum  est,  refertur  ad  Patrem 
et  Filinm;  secunduro  vero  quod  dicitur  datum  vel 
donatum ,  et  ad  eum ,  qui  dedit,  refertur,  et  ad  eos 
quibus  datur. 

(95)  C.  Hic  quceritur. 
m)  Dist.  18. 

(97)  C.  Ad  quod, 

(98)  C.  Ex  pradictis. 

(99)  C.  Et  sccundum. 


1307  S.  HARTINI 

(100)  Nunc  postquam  coaelernilalein  irium  perso- 
naruni  pro  modulo  facultalis  nostrae  insinuavimus, 
jam  de  earumdem  aequalitate  aliquid  eloqui  super- 
est.  Fides  enim  calholica,  sicut  tres  cosetemas ,  ita 
et  coaequales  tres  personas  asserit.  iGqualis  est 
enim  in  omnibus  Palri  Filius,  et  Patri  etFilio  Spi- 
ritus  sanctus,  quia  ut  aii  (1)  beatus  Auguslinus  in 
libro  De  fide  ad  Petrum  brcYiter  aperiens  quomodo 
intelligatur  sequalitas ,  docet.  Nullus  horum  alium 
aut  prsecedit  stemitate ,  aut  excedit  magnitudine, 
aut  superat  poteslate ;  quia  nec  Filio  nec  Spirita 
sancto,  quanturo  ad  diTinae  natur^e  unitatem  perti- 
nent,  aut  anterior,  aut  raajor  est  Pater ;  nec  Filius 
Spiritu  sancto.  iflternum  quippe  est  et  sine  initio, 
quod  Filius  dc  Patris  natura  eistitit,  et  aetemum 
ac  sine  initio  est,  quod  Spiritus  sanctus  de  natura 
Patris  etFilii  procedit.  Ob  boc  ergo  tres  recte  unum 
credimus  et  dicimus  Deum,  quia  una  prorsus  aeter- 
nitas,  una  immensitas,  una  naturalis  est  trium  per- 
sonamm  divinitas.  Ecce  breviter  sapiens  Augusti- 
nus  assignavit  in  quo  trium  personarum  consistat 
9^qua1itas,  quia  scilicet  alia  aliam  non  excellit,  aut 
aeternitate ,  aut  potestate ,  aut  magnitudine.  Cum- 
que(2)  numerenlur  ista  quasi  in  Deo  diversa,lamen 
unum  et  idem  sunt,  scilicet  essentia  divina  siniptiex 
et  incommutabilis.  Unde  beatus  Augustinus  in  sep- 
timo  libro  De  Trinitate  :  Homo  (3)  alio  modo  est 
magnus,  alio  Deus  est,  sed  eo  magnus,  quoDeus, 
quia  non  aliud  ilU  est  magnum  esse  et  aliud  Deum 
esse.  Eadem  quippe  est  ejus  magnitudo  quae  virtus, 
et  eadem  potentia  quae  magnitudo.  Pater  igitur  et 
Filius  simul  una  essenlia,  et  una  est  magnitudo. 
Ita  ctiam  et  polentia  Dei  essentia  divina  est.  Unde 
Beatus  Augustinus  in  seplimo  libro  Confessionum 
ait :  YoluntaR  et  potentia  Dei  Deus  esl  ipse.  ^ter- 
nitas  quoque  Dei  divina  essenlia  est.  Quod  Augusli- 
nus  ostendit  super  illum  locum  Psalmi  :  fn  genera- 
tione  generationum  anni  tui  (Pia/.ci),  dicens  :  Et 
generatio  generationum  quae  non  transit,  collecta  de 
omnibus  generationibus,  id  est  sancti.  In  illa  erant 
anni  Dei ,  qui  non  transient,  id  est  aeternitas  Dei. 
Non  enim  aliud  sunt  anui  Dei,  et  aliud  ipse,sed  anni 
Dei  aeternitas  Dei  est ,  aeternitas  vero  Dei  ipsa  Dei 
substanlia  est  nihil  habens  mutabile.  Inconcusse 
igitur  teneamus  quod  unum  idemque  est  essentia 
divina,  asternitas,  potentia  et  magnitudo ;  et  tamen 
consuevit  Scriptura,  haec  et  his  sitnilia  distincta 
ponere.  His  ergo  verbis  trium  aequalilatem  persona- 
rum  breviter  complexus ;  qua  alius  alium  nec  aeter- 
nitate,  nec  magnitudine,  nec  potenlia  superat.  Qiiod 
autem  aeternitate  aliqua  trium  personanim  aliam 
non  excedat ,  supra  ostensum  est,  ubi  coaeternitas 
Irium  personamm  insiniiata  est. 
Nunc  igitur  (i)  superesl  ostendere ,  quod  magni- 

(100)  Dist.  19. 

(1)  Superesl  vcrbum  ait, 

(2)  C.  Cumtfue. 

(3)  Edit.,  uon  alio   magnut,  qHo  Deuif  tedf  etc. 
CoiTuplus  est  hic  nosler  codex. 


LEGIONENSIS  1308 

A  tudine  vel  potentia  alius  alium  non  excedat,  el  prius 
de  magnitudine  videamus.  Sciendum  igitur  e8t,qoia 
Pater  non  est  major  Filio,  nec  Pater  vel  Filius  major 
Spiritu  sancto,  nec  majiis  aliquid  duae  personae  ftUQt 
simul  quam  una,  nec  tres  simul  majns  aliquid  qnam 
duae,  nec  major  est  essentia  in  tribus  quam  in  dua- 
bus,  nec  in  duabus  quam  in  una,  quia  tota  est  in 
singulis.  Unde  Joannes  Damascenus  ait :  Confite- 
mur  deiutis  naturam  omnem  perfecte  esse  in  aiii- 
gula  suamm  bypostaseon  ,  id  est  pertonarum  :  oni^ 
nem  in  Patre,  omnem  in  Filio,  omnem  in  Spiritm 
sancto,  ideoque  perfectus  est  Deus  Pater,  perfectot 
Deus  Filius ,  perfectus  Deus  Spiritus  sanGtus.  Et 
inde  estquod  Pater  dicitur  esse  in  Filio,  et  Filius  in 
Patre,  et  Spiritus  sanctus  in  utruque ,  et  singulus 
"  in  singuiis.  Unde  sanctus  Augustinus  in  libro  De 
fide  ad  Petrum  ait :  Propter  unitatem  naturalem 
totus  Pater  in  Filio  et  Spiritu  sancto  est ,  totns 
Filius  in  Patre  et  Spirita  sancto  est ,  totus  qooqiie 
Spiritus  sanctus  in  Patre  et  Filio  est.  NuUus  horam 
extra  quemlibet  ipsorum  esl  propter  divinae  unita- 
tem  naturae.  Eamdem  igitur  in  utroque  el  TirtuUs 
similitudinem,  et  deitatis  plenitudinem  confltemur, 
quia  Yeritas  in  Evangelio  dicit :  Ego  in  Paire^  eC 
Pater  in  me  ett  (Joan,  xiv). 

(5)  Nunc  ostendere  restat  quomodo  aliqua  hamm 
personamm  non  excellat  potentia ;  ut  sicut  una  et 
indiffereiis  est  magnitudo  trium,  ita  una  et  indiflie- 
rens  monstretur  potentia  trium  :  sciendum  est  igi- 

^  tur  quod  non  est  potentior  Pater  Filio,  nec  Filius 
vel  Pater  Spiritu  sancto.  Quod  Augustinus  rationi- 
bus  et  auctoritatibus  probabiliter  astruit  in  libro 
Contra  Maximinmm  hareticum^  qui  docebat  Patrem 
potentiorem,  aut  majorem  Filio;  Nihll,  inqnit,  Fatre 
niinus  habet  iile,  qui  dicit :  Omfita  qum  habet  Pater^ 
mea  tunt  (Joan.  xvi).  Nam  si  minus  habei  in  fMtes- 
tate  aliquid  quam  Pater,  non  sunt  ejus  omnia  quas 
habet  Paier.  Tantam  igitur  habet  potestalem,  qoan- 
tam  Pater,  quia  secundum  divinitatem  aequalis  est 
Patri. 

(6)  Alio  modo  beatus  Augustinus  probat»qualeio 
Patri  Filiiim  esse  contra  Maximinum  hceretieum 
dicens  :  Tu  dicis  quod  Paler  genuit  Filium  mino- 
rem  se,  in  quo  et  Patri  derogas.  Nam  si  Filiam  uni- 

D  cum  minorem  genuit,  aut  non  potuit,  aut  noluit 
gignere  aequaiem.  Si  dicis  quia  non  voliiit^eom 
invidum  esse  dixisti ;  si  autem  non  potuit,  ubi  est 
omnipotentia  Dei  Pairis?  Prorsus  ad  hunc  airticulom 
res  colligil  (7),  ut  Deus  Pater  aequalem  sibi  gignere 
Filium  aut  non  potuerit,  aut  noIuerit.Si  non  potoit* 
infirmus,  si  noluitinvidusinvenitur;  sei  utmmqoe 
hoc  falsum  est.  Patri  igitur  Filius  vere  sequaiHs  esl. 
GenuitergoPater  sibi  aequalem  Filiuni,  el  ab  utro- 
qiie  procedit  utriqnc  aequalis  Spiritus  sanctus.  Si 

(4)  C.  Nunc  igitur 
Co)  Disl.  ^20. 
(G)  C.  Item. 

(7)  CoHigiiur, 


1309  SEIIMONES.  -  SERM.  XXXIV.  IN^FESTO  S.  TRINITATIS.  4510 

enim  formain  suam,  ait  beaias  Aagustinus  contra  A  piAintres8unt|,quidtressuiit?tresTidelicetper8onae. 


eumdem  Jfaxtmtnttm,  Arianorum  episcopum,  Deus 
Pater  in  unico  Filio  plenam  gignere  potuit,  nec 
lamen  plenam  genuit,  sed  miuorem  «  cogimini  Pa- 
trem  iuTidum  dicere.  Deus  ergo  Pater  plenum  Deum» 
et  aequalem  sibi  genuit  Filium. 

Hoc  autem  (8)  per  simititudinem  humanam  vene- 
rabilis  Augustinui^  ita  esse  demonstrat,  inquiens  : 
€  Homo  Pater,  si  potuisset,  »qualem  sibi  Filium 
genuisset.  Quis  ergo  audeat  dicere  quod  hoc  omni- 
potens  Dcus  non  potuit?  Addo  etiam,  quia  si  posset 
homo  majorem  meliorem  se  ipso  gigneret  Filiumi 
sed  majus  vel  meiius  Deo  quidquam  esse  non  potest. 
Deus  ergo  cur  non  aequalem ,  ut  ait  (9),  Filium  ge« 
nuit,  cui  nec  anni  necessarli  fuerunt  per  quos 


Si  itaque  tres  personae  esse  dicuntur,  commune  est 
eis  rd  quod  persona  est.  Gerte  enim  quia  Pater  est 
persona,  et  Filius  est  persona,  et  Spiritus  sanctus  cst 
persona;  ideo  dicuntur  tres  personae.  Propterea 
ergo  dicimus  tres  personas,  quia  commune  est  eis 
id  quod  persona  est.  Ex  praedictis  aperte  intelligi 
potest,  quia  necessitate  dictum  est  a  Latinis  tres 
personae,  cum  persona  secundum  substantiam  dica  • 
tur  :  unde  et  tribus  commune  est  id  quod  persona 
est. 

(10)  Jam  de  proprietatibus  personarum  Tideanius» 
quae  etiam  notiones  sive  relationes  in  Scriptura 
pierumque  dicuutur  :  In  illa  enim  Trinitate  sancia 
(quae  ideo  a  nobis  toties  repetitur,  ut  cordi  nostro 


adimpleretur  aequalitas,  nec  omnipotentia  defu^t?  B  tenacius  infigatur)  ut  ait  venerabiiis  Augustinus  in 


Gredamus    ergo   Deo   Patri    Filium   esse  sequa- 
lem.  I 

(10)  His  adjiciendum  est,  quaedam  etiam  nomina 
esse,  ut  beatus  Augustinus  ait  in  quinto  libro  De 
TrinUate,  quae  ex  tempore  Deo  conveniunt,  et  rela* 
tive  ad  creaturam  dicuntur  :  Quorum  quaedam  de 
omnibus  personis  dicuntur,  ut  Dominus,  creator, 
refugium ;  quaedam  autem  nou  de  omnibus  dicun* 
tur,  ut  donatus,  datus,  et  missus.  Praeterea  (11)  est 
unum  nomen,  quod  de  nuUa  persona  sigillatim  di- 
citur,  sed  de  omnibus  personis  simul ,  id  est  Trini« 
tas  :  quod  non  dicitur  secundum  substantiam,  sed 
quasi  coilectivum  pluraiitatem  designat  personarum. 
Sunt  etiam  (12)  quaedam  noroina,  quae  ex  tempore  . 
Deo  conveniunt,  nec  relative  dicuntur,  ut  incama- 
tus,  humanatus,  et  bujusmodi.  Ecce  sex  nominum 
diOerentias  assignavimus  quibus  utimur  ioquentes 
de  Deo. 

(13)  Hic  oritur  quaestio  difiicilis  quidem,  sed  ntfn 
inulilis,  qua  quaeritur,  cur  non  dicantur  hi  tres 
una  persona,  sicut  una  essentia,  et  unus  Deus? 
Quam  quaestionem  Augustinus  diligenter  tractat, 
atque  congrue  explicat  in  septimo  libro  De  Trinitate 
iiadicens  :  cGurnonhasctria  simul  unam  personam 
dicimus,  sicut  unam  substantiam  et  unum  Deum ; 
sed  dicimus  tres  personas,  cum  tres  deos,  aut  tres 
essentias  non  dicamus?  Quia  scilicet  volumus  vel 
unum  aiiquod  vocabulum  servare  huic  significa- 


libro  De  fide  ad  Petrum^  aliud  est  genuisse  quam 
natum  esse,  aliudque  est  procedere  quam  genuissey 
vel  natum.esse.  Unde  manifestum  est  quod  alius 
est  Pater,  alius  Filids,  alius  Spiritus  sanctus.  Et 
est  proprium  solius  Patris,  non  quia  non  est  natus 
ipse,  sed  quod  unum  Fiiium  genuit ;  propriumque 
solius  Filii,  non  quia  ipse  uon  genuit,  sed  quia  de 
Patris  essentia  natus  est ;  proprium  vero  Spiritus 
sancti  est,  non  quia  nec  natus  est  ipse  nec  genuit, 
sed  quia  solus  de  Patre  Filioque  procedit.  Ecce  bre- 
viter  assignavit  beatus  Augustinus  tres  proprietaies 
personarum. 

Hic  quaeritur  (17),  quomodo  dicatur  esse  pro- 
prium  nato  Deo,  quod  est  Dei  Filius,  vel  genitus 
ex  Deo;  cum  etiam  homines  filii  Dei  dicantur  et 
sint  secundum  iiiud  Psalmistae  diccntis  :  Ego  dixi  : 
^ct  estis^  et  /i/tt  excelsi  omnes?  (Psal.  lxxxi.)  Et 
ad  Moysem  de  popuio  Israel  Dominus  ait  :  Filius 
meus  primogenitus  Israel  (Exod.  iv).  Sed  inter  ha^c 
magna  est  distantia.  Homines  enim  filii  Dei  sunt, 
faotura,  non  nativitalis  proprietate.  Deus  autem 
Fiiius,  originis  proprietate  Fiiius  est,  et  veritate 
nativitatis,  non  factura  vei  adoptione.  Et  illi  qui- 
dem  ante  sunt,  quam  filii  Dei  sint.  Fiunt  enim  filii, 
non  nascuntur  fiiii  Dei.  Hiiarius  unum  solum  Deum 
natum  originis  proprietate  Dei  Fiiium  ostendens, 
inter'ipsum  et  homines  filios  Dei  evidentissime 
distinguit  in  duodecimo  libro  De  Trinitate  ita  dicens : 


tioni,  qua  intelligitur  Trinitas,  ne  omnino  tacere-  D  <  ^cro  Patri  Filius  qui  (18)  ex  eo  nascitur,   vere 


mus  interrogati,  quid  ires?  cum  tres  esse  fatemur 
personas.  (14)  Cum  ergo  quaeritur,  quid  tria,  vel 
quid  tres?  conferimus  nos  ad  invenienJum  aliquod 
nomen,  quo  complectamur  haec  tria,  neque  occurrit 
animo,  quia  supereminentia  divinitatis  usitati 
eioquii  facultatem  excedit.  Yerius  enim  cogitatur 
Deus ,  quam  dicitur ,  et  verius  est  quam  cogita- 
tur.i 
Pater  (lo)ergo  eX  Filius,  ct  Spiritus  sanctus,  quo- 

(8)  C.  Hoc  autem, 

(9)  Ais. 

(10)  nisl.'22,  c. //f«. 
y\\)  (i.  PraHerea. 
(!i)  C.  Sunletimn, 

(i3)  Dist.  25,  c.  Idco  oritur 


Fiiius  est,  et  nos  fiiii  Dei  sumus,  sed  per  facturam ; 
fuimus  enim  aliquando  iracundiae;  sed  filii  Dei  per 
adoptionem  facti  sumus,  potius  quam  nascimur.  Et 
quia  omne  quod  fit,  antequam  fiat  non  fuit,  nos 
cum  fiiii  non  fulssemus,  efficimur.  Ante  enim  fiiii 
Dei  non  eramus,  sed  per  gratiam  facti  sumus  non 
nati,  neque  generati,  sed  acquisiti.  Acquisivit  enim 
nos  Deus  sibi,  et  per  hoc  dicitur  nos  non  geuuisse, 
sed  acquisisse.  Genuisse  enim  Deum  fi1io«,  nun- 

14)  G.  Quanecc^sitate. 

15)  C.  Pater. 


(16)  Disf .  2(),  c.  Jam  de 

(17)  C.  Hic  quwritur. 

(18)  Edit.,  solus. 


1311  8.  MARIJNI  LEGIONENSIS  »1i 

quaro  cum  proprietatis  signiflcatione  cognoscimus  A  non  erant.  Eranl  in  Dei  scientia,  non  erant  in  sua  na- 


dici.  Ex  adoptione  enim  homo  factus  est  Filius  Dei, 
non  ex  generalione,  neque  ei  proprietaR  est,  sed 
nuncupatio  :  ac  per  lioc  non  vere  est  .Hlius,  qtiia 
nec  proprie  nalus  dicitur,  nec  semper  fllius  fuit. 
Unigenitus  autem  Deus  nec  fuit  aliquando  non 
Filius,  nec  fuit  aliquid  anlequam  Filius,  nec  quid- 
quam  ipse  nisi  Filius,  atque  ita  qui  semper  est  Fi- 
lius  nascibililatis  proprietate  ac  veritate,  filius  ejus 
fiolius  est  qui  genuit,  et  ille  tantum  qui  genuil, 
Pater  ipsius  est ;  quia,  sicut  iile  Filius  est  origioe, 
ita  ille  Pater  generatione.  i 

(19)  Homo  Tcro  qui  filius  est  Dei  factura ;  non 
iantum  Patris«  sed  et  Filii  et  Spiritus  sancti  fiiius 
est,  id  est  totius  Trinitalis.  Et  Triuitas  ipsa  Paler 
■ejus  dici  potest.  Unde  beatus  Augustinus  in  libro 
De  Triniiate  ait  :  Non  potest  dici  Trinitas  Pater, 
nisi  forle  translative  ad  creaturam  propter  adopiio- 
nem  filiorum.  Quod  enim  scriptum  est :  Audi,  hrael^ 
Dotninus  Deus  iuus  unu$  est  (Deut,  vi) ;  non  utique 
excepto  Filio  aut  Spiritu  sancto  oportet  intelligi : 
quem  unum  Dominum  Deum  nostrum  recte  dicimus, 
etiam  Patrem  nostrum  recte  per  gratiam  suam  nos 
generantem.  De  hoc  etiam  beatus  Hilarius  in  sexto 
libro  De  Trinitate  ait :  Omnibus  per  fidem  Deus  est 
Paier,  quibus  est  Pater  per  eamdem  fidem  (20)  Je- 
sum  Ghristum  Dei  Filium  confitemur.  Ecce  osten- 
6um  est,  quare  proprium  dicalur  esse  Dei  nati,  quod 
Filius  est,  quia  scilicet  ipse  solus  natus  proprie 
dicitur. 

(21)  Hic  considerari  oportet,  utrum  scientia  vel 
prxscientia,  vel  dispositio  vel  praedestinatio  potue- 
rit  esse  in  Deo,  si  nulia  fuissent  futura  ?  Ad  quod 
respondendum ,  quia  scientia  (22)  vel  sapientia,  non 
tanlum  de  temporalibus,  sed  etiam  de  seternis  sunt. 
Qunmvis  ergo  nulla  fuissent  futura,  esset  tamcn 
\n  Deo  scientia,  eadem  quse  modo  est,  nec  minor 
esset  quam  modo,  nec  major  est,  quam  esset.  Sci- 
vit  ergo  Deus  ab  xterno  aeternum,  et  omne  quod 
futurum  erat  scivit  immutabiiiter.  Scit  quoque  non 
minus  praeterita  vei  futura,  quam  pnesentia,  et  sua 
aeterna  sapientia  et  immutabili  scit  ipse  omnia  qus 
sciunlur.  Omnis  enim  ratio  supernse  et  terrenae 
sapientiae,  ut  ait  sanctus  Ambrosius,  in  eo  est,  quia 


tura.  Ipsi  Deo,  non  audeodicerealio  modo  innotuisse, 
cum  ea  fecisset,  quam  illo  quoea  noverat,  ul  Cacerel. 
De  quo  ait  heatus  Jacobus  :  Apud  quem  non  e$t 
transmulatio^  nee  vicissiludinis  obumbratio  (Jac.  i). 
Ecce  hic  hal)es  quod  h»;c  visibilia,  antequam.  fio- 
renl,  In  Dei  scientia  erant.  Ex  hoc  igilur  sensu 
omnia  dicuntur  esse  in  Deo,  et  omne  quod  fa€tam 
esty  dicitur  vita  esse  in  ipso,  non  quod  creatura  sil 
creator,  vel  quod  ista  temporalia  essentialiter  sint 
in  Deo,  sed  quia  in  ejus  scientia  semper  sunt,  qui 
vita  est. 

Inde  (25)  est  qnod  omnia  dicuntur  ei  praesentia 
esse,  non  solum  ea  quae  sunt,  sed  etiam  ea  qua 
praeterierunt ,  et  ea  qua:  futura  sonl  secundam 
illud  :  Qui  voeat  ea  qua  non  sunt^  tunquam  ea  qum 
sunt  (Rom.  iv) ;  quia,  ut  aitsanctus  Ambrosius  In  libro 
De  Trinitate.  ita  cognoscif  ea  quae  non  sunt,  uleaquje 
surft.  Hac  ergo  ratione  omnia  dicuntur  esse  in  eo  \el 
apud  eum,  sive  ei  praesentia.  Unde  eximius  doctor 
Augustinus  super  illum  locum  Psalmi  :  Et  putehri' 
iudo  agri  mecum  est  (PsaL  XLix),  ail :  Ideo,  inquic, 
mecum  est,  quia  apud  Deum  nihil  praeterit,  nil  fu- 
turum  est.  Gum  illo  sunt  omnia  futura,  el  ei  unn 
detrahuntur  jam  praeterita.  Gum  ilio  sunl  omnia 
cognitione  quadam  ineflabili  sapientiae  Dei.  Ecce 
hic  aperit  sapiens  Augustinus,  ex  qua  intelligentia 
accipienda  sint  hujusmodi  verba,  pmnia  sunt  Deo 
praesentia,  in  Deo  sunl  omnia,  vel  cum  Deo,  vel 
G  apud  Deum,  vel  in  eo  vila ;  quia  ineffabilis  omnium 
cognilio  in  eo  esl. 

I  (26)  Hic  solet  quaert,  cum  onmia  dicantur  esse  in 
Dei  cognitione  seu  praesentia,  vcl  in  Deo  per  cogni- 
tioncm,  et  ejus  cognitio  sit  divina  essentla  :  unde 
concedendum  sit  omnia  esse  in  divina  es&entia,  vcl 
in  Deo  per  essentiam  ?  Ad  quod  dicimus*  qula  Dei 
cognitio  ejus  utique  essentia  est ;  el  ejus  praesen- 
tia,  in  qua  sunt  omnia,  ipsius  cognitio.  Mec  Umen 
omnia  quae  sunt  in  ejus  prxseniia  vcl  cogniiione 
in  ejus  essentia  esse  dici  debent.  Si  enim  hoc  dice- 
relur,  inlelligerentur  esse  ejusdem  cum  eo  esseniiae. 
In  Deo  enim  dicuiitur  esse  per  essentiam,  qood  esl 
di\ina  essentia  et  quodest  Deus :  bQbei|ergo  Deos  apod 
se  in  praesentia  sua,  quod  nonhabel  in  suinalur^ 


omnem  sapientiam  et  scienliam  capit  suam  immensa  ^  Undebeatus  Auguslinus  De  verbis  Apo<fo/i ait:  Elegit 

nos  ante  mundi  constitutionem  {Psal.  xciv,  Ephes,  iv). 
Quis  suflicit  hoc  explicare?  Eiiguntur  qui  noo  sunt, 
nec  errat  qui  eligit.  Eligil  Umen,  el  habel  eleclos, 
quos  creaturus  est  eligendos;  quos  babei  apod 
semetipsum  non  in  natura  sua,  sed  in  praesentia. 
Nondum  erant  quibus  promittebatur  sed  et  ipsi  pro- 
niissi  sunt,  quibus  promiltebalur.  Ecce  hic  aperte 
dicit  Deum   apud  semetipsum  habere  elecios  anie 


scientia. 

(25)  Propterea  omnia  dicuntur  esse  in  Deo  et  fuisse 
ab  aeterno.  Unde  venerabilis  Augustinus  super  Ge- 
nesim  ait  :  Haec  visibilia,  inquit,  antequam  fierent, 
non  erant,  quomodo  ergo  nota  Deo  erant  ?  Et  rur- 
sus  :  Quomodo  ea  faceret,  quae  sibi  nota  non  erant? 
Non  enim  quidquam  fecit  ignorans.  Nota  ergo  fecit, 
non  facla  (24).  Proinde  autequam  fierent,  eteraniel 


(19)  G.  Homo, 

(20)  Supt)I.  ;  qucB. 

(21)  Dist.  35,  c.  Hic  considerari, 
(23)  C.  Scienlia. 


(23).G.  Propterea. 
(2i)  Suppl.  :  cognovit. 

(25)  G.  Inde. 

(26)  Dist.  56. 


SERMONES.  —  SERM.  XXXIV,  LN  FESTO  S.  TRINITATIS.  i3|4 

in  sua  nalura»  sed  in  praesentia;  A     (50)  Pluribus  sanctorum  Palrum  auctoriiatibus 


munduro,  non 
curo  ejus  praesentia  non  aliud  sit  quam  ejus  natura, 
•  quia  ipsius  praesentia  est  ejus  notilia. 

Post  praedicta  (27),  quaeritur,  curo  orania  esse  di- 
c^ntur  in  Deo  non  per  essentiam  naturae  sed  per  co- 
gnitionem  scientiae,  ei  Deus  sciat  bona  et  mala,  utrum 
concedendum  sit  simpliciter  mala  esse  in  Deo,  sive 
esse  in  Deo  per  cognitionem?  Scit  enim  Deus  et  sci- 
Yit  semper  omnia  tam  bona  quam  mala  anlequam 
fierenl  et  praescivit  ab  aeterno  ea  futiira.  Ideoquccum 
omnia  bona  diximus  esse  in  Deo  per  praescientiam 
cognitionis,  eadem  raiione  videtur  dicendum  om- 
nia  roala  esse  in  co,  cum  ea  semper  noverit,  et  pcr 
cognilionem  ei  praescntia  fuerint.  Pnccognovit  errim 
Deus  ab  aeterno  quosdam  futuros  malos,  et  eorum 


monstratur  quod  Deus  ubique  cst :  et  in  omni  crea- 
tura  presentialiteret  potentialiterest.  Unde  ipseait: 
Calum  et  terram  ego  impleo  (Jer.  xxiii).  Habitat  prae- 
terea  excellentius  insuis  sanctis(3i),  in  quibusest 
pergraliam,  qui  sunt  temptum  ejus  ct  sedes.  Unde 
ipse  Dominus  per  Isaiam  ait :  Coelum  mihi  sedes  est, 
terra  autemscabellum  pedum  meorum  (Isa,  lxvi),  quia 
videlicel  in  clectis,  qui  sunt  coelum  habital  Deus  el 
regnat,  qui  ejus  voluniali  dcvote  oblemperant ;  ma- 
los  vero,  qui  sunt  terra,  judicii  districtione  calcat. 
Unde  etiain  in  libro  Sapicnliae  dicilur  :  Thronus  sa- 
pientioi  anima  justi,  <yiia  in  justis  specialius  est, 
quam  in  aliis  rebus,  in  quibus  tamen  omnibus  totus 
est,  quemndmodum  anima,  ut  ait  beatus  Augustinus^ 


maliiiam,  ut  ait  l>eatus  Augustinus,  praescivit,  sed  ^  in  Epistola  ad  llieronymum  De  origine  animoe :  Per 


non  praeparavit.  Cum  ergo  peccata  omnium  sciat, 
nunquid  intelligendum  est,  ea  includi  in  Hla  gene* 
ralitate  locutionis,  qua  dicit  Apostolus  omnia  es^e 
in  Deo  ?  Ex  ipso^  inquit,  et  per  ipsum  et  in  ipso  sunt 
omnia  (Rom.w),  Sedquis,  nisi  insanus,  dixeritmala 
cssein  Deo?llla  enim  esse  in  Deo  intelliguntur,  quae 
ex  ipso  et  per  ipsum  sunt ;  ea  vero  per  ipsum  sunt, 
et  ex  ipso  quorum  ipse  auctor  est,  sed  non  est  au- 
ctor  nisi  bonorum  :  non  ergo  ex  ipso  vel  per  ipsum 
siMit  nisi  bona.  Ita  ergo  nec  in  ipso  sunt,  nisi  bona: 
Non  ergo  malaSin  Deo  sunt,  qux,  licet  ea  noscat,  non 
tamen  ita  omnino  noscit  ut  Lona,  quia  mala  quasi 
de  longe  cognoscit,  ut  ait  Propheta  :  El  alta  a  longe 


omnes,  inquit,  particulas  corporis  aninia  tota  adest 
simul,  non  minor  in  minoriLus,  nec  major  est  in  ma- 
joribus ;  sed  tamen  in  aliis  intensius,  in  aliis  reniis- 
sius  operatur,  cum  in  singulis  particulis  corporis  cs- 
sentialiter  sit ;  ita  et  Deus  cum  sit  in  bominibus  es- 
sentialiter,  ac  totus,  in  illis  tamen  plenius  esse  di- 
citur,  quos  inhabitat  :  scilicet  iu  quibus  ita  est,  ut 
faciat  templum  suum,  et  bi  tales  cum  eo  sunt.  Mali 
vero,  etsi  ibi  sint  ubi  ipse  est,  qui  nusquam  deest, 
non  tamen  sunt  cum  eo.  IUi  ergo  sunt  beati,  qu! 
cum  illo  sunt)  qui  eo  fruuntur  et  vident  illum  sicut 
est. 
Si  autem  (32)  quaeris  :  Ubi  habitabat  Deus  ante- 


cognoscit  (Psal.  cxxxvii),  id  est  superbiam.  Etalibi  q  <inani  sancti  essent?  dicimus,  quia  in  se  habitabat^ 


ad  Deum  loquen^  de  malis  ait  :  De  absconditis  tuis 
adimpletus  est  venter  eorum  (Psal.  xvi).  Quod  bea- 
tus  Augustinus  exponens  ait,  abscondita  (28),  in- 
quit,  peccata  sunt,  quae  a  lumine  tuae  veritatis  ab- 
•conduntur.  Sed  quomodo  peccata  a  lumine  verita- 
tis  divinae  absconduntur,  cum  a  Deo  sciuntur?  Si 
enim  non  sciret,  quomodo  de  illis  judicaret,  et  pro 
illis  malos  damnarel?  Alibi  Propheta  dicit :  Quia  nec 
ab  oriente,  nec  ab  occidenle  deesi  (Psal.  Lxxiv).  Quod 
exponens  Gassiodorus,  ait :  Neque  a  bonis  neque  a 
malis  Deus  deest,  sed  omnibus  praesens  et  cognitor 
est.  Cognoscii  ergo  Deus  et  bona  et  mala  per  scien- 
iiam,  scd  bona  cognoscit  etiam  per  approbationem 
et  per  beneplacitum,  mala  vero  non.  Inde  (29)  est 


Unde  egregius  Augustinus  contra  Maximinum  hae- 
reticorum  episcopum  ait  :  In  templo  (33),  inquit, 
8U0  habitat  Deus,  scilicet  in  sanctis,  qui  sunt  tem- 
plum  Dei  modo  secundum  fidem  ambulanies  :  et 
tcmplum  Deierant  (34)  aliquando  et  secundum  spe- 
ciein,  qualiter  etiam  nunc  templum  Dei  sunt  angeli. 
Sed  dicet  aliquis  :  Antequam  faceret  Deus  coelum  et 
terram,  antequam  faceret  sanctos,  ubi  habitabat?In 
se  procul  dubio  habitabat  Deus  ;  in  te  sine  dubio,  a 
homo,  si  illum  tiroes  etdiligis,  habitat  Deus,  etapud 
te  est.  Non  ergo  sic  sancti  sunt  domus  Dei,  ut  ea 
subtracta  cadat  Deus,  imo  sic  habitat  Deus  in  san- 
ctis,  ut  si  ipse  discesserit,  cadant.  Ex  praedictis  pa» 
tet,  quod  Deus  ubique  totus  est  per  essentiam,  et  in 


ergo,  quod  bona  tantum  dicuntur  esse  in  Deo,  non  D  sanctis  habitat  per  gratiam. 


mala ;  et  illa  prope,  haec  longe,  quia,  licet  in  Deo 
aliqua  dicantiir  esse  proptercognitionis  presentiam, 
et  Deus  bona  et  mala  cognoscil;  mala  lamen  non  co- 
gnobcit  nisi  per  notitiam,  bona  vero  non  solum  per 
scientiam,  sed  etiam  per  approbationem  et  benepla- 
citum :  et  ob  talem  cognitionem  aliqua  dicunturesse 
in  Deo,  scilicet  quia  ita  ea  scit,  ut  etiam  approbet 
et  placeant.  Idcm  ita  scit  bona,  ut  eorum  sit  au- 
ctor. 

,   (27)  C.  Post  prwdicta. 

(28)  Superest  hoe  verbum. 

(29)  C.  Et  inde. 

(3n>  Dist.  37,  c.  Et  quoniam,  in  flne. 
(oi)  C.  In  sanctis. 


Solei  (35)  eliam  a  quibusdam  quaeri,  quomodo 
Deus  substantialiter  insit  omnibus  rebus,  et  corpo- 
ralium  sordium  inquinalionibus  non  eoniingaliir  ? 
Quod  tam  frivolum  est,  ut  nec  responsione  sit  dig- 
nuro :  cmti  etiam  spir.tus  creatus  sordibus  corporis 
etiam  leprosi,  vel  quantumcunque  poliuli  inquinari 
non  possit.  Sol  quoque  radios  sine  sui  pollutioneef- 
fundit  super  loca  et  corpora  non  solum  munda,  sed 
etiamimmunda  ac  sordibus  feiida,  quorum  contactu 


(32)  C.  Si  antem. 

'33)  Superesl  boc  vcrbuin. 

34)  Erunt. 

;35J  C.  Sotet 


4315  S.  MARTINI 

honnines,  el  quaedain  aliae  res  inficiuntur ;  solis  vero 
ndii  impolluti  et  incontaminati  ea  €onting^.ntes  exi- 
stunt.  Non  est  igitur  mirandum,  si  essentia  divina 
omnino  simplei  et  incommutabilis  omnia  replet  loca 
et  omnibus  creaturis  essentialiter  inest ;  nec  tamen 
cujusquam  rei  sordibus  contaminetur  vel  continga- 
tur.  Unde  beatus  Augustinus  in  libro  De  natura  6onf , 
cum  in  Deo,  inquit,  sint  omnia,  quae  condidit,  uec 
(36)  tamen  inquinant  eum,  qui  peccant  :  de  cujus 
Sapienlia,  quae  allingil  a  fine  uique  ad  finem  fortiler 
{Sap,  viii),  dicilur  :  Attingit  omnia  propter  suam 
munditiam^  et  nihil  inquinatum  in  illam  incurrit  (Sap, 
vii).  £st  ergo  divina  essentta  ubiquc  tota,  quae  con- 
tinet  totum,  etpenetrat  totum,  quae  nec  pro  sui  sim- 
plicitate  dividi,  nec  pro  sui  puritate  maculari,  nec 
pro  sui  immensitate  ullo  modo  comprehcndi  potest. 
Unde  etiam  Pater  Augustinus  ait :  Deus  ubique  est 
cui  non  locis,  sed  actionibus  propinquamus. 

Augustinus  De  agone  Christiano  ita  ait :  Timent 
quidam  quod  fieri  non  potest,  scilicet  ne  in  bumana 
carne  veritas  et  subslantia  Dei  inquinetur,  et  prae- 
dicant  tamen  visibiiem  soiem  radios  suos  per  om- 
nes  faeces  et  sordes  spargere,  et  eos  mundos  et  sin- 
ceros  servare;  si  ergovisibiliamuiida  visibilibusim- 
mundis  contingi  possunt,  et  non  inquinari»  quanto 
magis  invisibilis  et  incommutabilis  Yerilas?  Cum-^ 
que  (37)  diviiia  natiira  veraciter  et  essentialiter  sit 
in  omni  luco  et  in  omni  tempore,  non  tamen  move- 
tur  per  loca  vel  tempora,  nec  iocalis  est,  nec  tem- 
poralis.  Localis  non  est,  quia  penitus  non  circum- 
scribitur  loco,  quia  nec  ita  est  in  uno  loco,  quod 
non  sit  in  alio,  nec  dimcnsionem  babet  sicut  cor- 
pus,  cui  secundum  locum  assignatur,  principiumt 
medium  et  finis,  ante  et  retro,  dextera  et  sinistra, 
sursum  et  deorsum,  quod  sui  interpositione  facit 
distaniiam  circumstantium. 

Duobus  namque  modis  dicitur  in  Scriptura  ali- 
quidlocaIe8ivecircumscriptibile,et  e  converso;  sci- 
licet,  quod  vel  (38)  quia  diniensioneni  capiens  loo- 
gitudinis,  altitudinis  et  lalitudinis,  distantiam  facit 
in  I0CO9  ut  corpus,  vel  quia  loco  difiinitur  ac  deter- 
minatur,  quoniam  cum  sit  alicubi,  non  ubique  iii- 
venitur,  quod  non  solum  corpori,  sed  etiam  omni 
creato  spiritui  congruit.  Onine  igitur  corpus  omni- 
roodo  locale  esl ;  spiritus  vero  creatus  quodammodo 
est  localis,  et  quodammodo  non  est  localis.  Localis 
quidem  dicitur,  quia  difiiniiione  terminalur ;  quo- 
niam  cum  alicui  praesens  sit  totus,  alibi  non  inve- 
nitur.  Divina  igitur  sola  essentia  omnino  inlocalis 
et  incircumscriptibilis  est,  nec  locis  movctur  aliquo 
modo,  vel  determinatione  finita,  vel  dimensione  sus- 
cepta,  quae  nec  temporibUs,  scilicet  efiectu  et  co- 
gnilione,  ut  dictum  est,  non  niovetur.  His  enim  duo- 
bus,  scilicet  loco  et  tempore  fit  muUtio  creaturae, 
quae  longe  est  a  Greatore.  Unde  Pater  Augustinus 
wpcr  Cenesim :  Dcus,  iit({ult,  omnipotens  incommu- 


LEGIONCNSIS  1316 

A  ubililate,  aetemiute,  Toluntate,  veritate  seraper 
idem  movet  per  tempus  creaturam  spiritualem;  mo- 
vet  etiam  per  tempus  et  locum  creaturam  corpon- 
iem,  ut  eomotu  naturas,  quas  condidit,  administrel. ' 
Cum  ergotale  aliquidagit  nondebemus  opinariejos 
substantiam,  quae  Deu8est,temporibii8  locisquemu- 
tabilem,  sive  per  tempora  et  loca  mobilem.  cum  tit 
ipse  interior  omni  re,  quia  in  ipso  sunt  omnia;etex- 
terior  omnibus,  quia  ipse  est  super  omnia ;  et  anti- 
quior  omnibus,  quia  ipse  est  ante  omnia ;  el  novior 
omnibus,  quia  ipse  idem  est  post  omnia ;  scilicel 
p«stomnium  initia.  Eccehic  aperte  ostendilur  quod 
neclocisnec  temporibus  mutaturvel  moyetur  Deiis. 
Spiritualis  aulem  creatura  per  tempus  moTelur,cor- 
poi  alis  vero  etiam  per  tempus  et  locuro. 

B  Mutari  (39)  autem  pcr  tempus  est  variari  secon- 
dum  qualitates  interiores  vel  exteriores,  quae  sunl 
in  ipsa  re  qu»  mutatur,  ut  quando  suscipil  vidssi- 
tudinem  gaudii,  doloris,  scientiae,  oblivionis,  velva- 
nationem  formae  sive  alicujus  qualitalis,  el  eiterio- 
ris  :'haecenim  mutatio  quae  fit  serundum  lempus, 
variatio  est  qualitatum,  quae  flt  in  corporali  vd  spi- 
rituaii  creatura,  et  ideo  vocatur  tempus. 

Suntergo  (40)  spiritus  creali  in  loco,el  Iranseunl 
de  loco  ad  locum,  et  quodammodo  locales  el  cir- 
cumscriptibiles,  sed  non  omni  eo  modo,  quo  crea- 
turae  corporeae.  Spiritus  autem  increatus,  quod  Dens 
est,  in  ioco  quidem  est,  et  in  omni  loco;  sed  oomino 
inlocalis  est.  Unde  Veiterabilis  Beda  tuper  Lucam 
ait :  Gum  ad  nos  angeli  veniunt,  sic  exterius  impknl 

^  ministerium,  ut  tamen  ante  Deum  inlerius  per  con- 
templationem  assistant ;  quia,  etsi  angelus  esl  spi- 
ritus  circumscriptus,  summus  tamen  Spiritus,  qui 
Deus  est,  incircumscriptus  est,  intra  quem  corril  an- 
gelus  quocunque  miltatur.  Ecce  hic  dicitur  quia  spi- 
ritus  angelicus  circumscriptus  est ;  Spirilus  autemt 
qui  Deus  est,  incircumscriptus.  Alibi  eliam  sanclus 
Ambrosius  distantiam  ostendens  inter  spirilum  in- 
creatum  et  spiritum  creatuni,  dicit,  seraphim  de 
loco  ad  locum  transire,  ila  inquiens  in  libro  De  Jri- 
nitate  :  Dixit  Isaias,  quia  missui  est  ad  me  unu9  de 
seraphim  (Isa.  vi).  Et  Spiritus  quidem  sanclus  mis> 
sus  dicitur,  sed  seraphim  ad  unum,  spiritus  ad  om- 
nes.  Seraphim  roittilur  in  ministerio,  Spirilus  au- 
tem  operatur  mystcriuin.  Seraphim  de  loco  ad  lo- 
cum  transit,  non  enim  replet  omnia,  sed  ipse  reple- 
tur  a  Spiriiu.  Hicaperle  nionstratur,  quod  quodam- 
modo  spiritus  locales  sunt. 

Faleamur  (41)  itaque  divinam  naluram,  per  im- 
mensiutem  sui  nusquam  deesse,  eainque  solam 
oinnino  illocalem  et  incircumscriplibilem,  nullo 
concludf  loco,  sed  a  fine  usque  ad  fiiiem  attingerie, 
non  tamen  spatiosa  magnituiline,  nec  locali  motu, 
sed  immensitale  atque  iminutabilitate  suae  essentiae. 
Uiide  beatus  Augustinus  ad  Dardanum  :  Non  quasi 
spatiosa  magniiudine  opinemur  Deum  per  cuncU 


D 


(oG)  Non, 

(57)  G.  Cumque, 

(38)  Supercst  haec  particula. 


(39)  G.  Muiari, 

(40)  G.  Sunt  ergo. 

(41)  G.  Fateamur, 


iZM  SERMONES.  —  SERM.  XXXIY. 

diffundi,  sicut  bumus  aut  lui  isu  diffunditnr,  sed  A 
potius  sicut  in  duobus  sapientibus,  quorum  aller 
altero  corpore  grandior  est,  sed  sapientior  non  esi, 
una  «apientia  est,  nec  est  in  majore  major,  nec  in 
minore  minor,  nec  minor  in  uno  quam  in  duobus. 
Ita  Deus  sine  labore  regens  et  continens  mundum, 
in  coelo  toCus  est ;  in  terra  totus,  et  in  utroque  to- 
tus,  et  nullo  contentus  loco,  sed  in  seipso  ubiqne 
totus.  Idem  quoque  ait :  Ad  verbum  Dei  pertinet 
non  esse  in  parte,  sed  ubique  esse  per  seipsum  : 
haec  est  enim  sapientia  Dei,  quae  attingU  a  fine  u$que 
ad  finem  (ortiUr  (Sap,  viii),nec  tamen  locali  motu, 
sed  immobilitate  sui,  velut  si  moles  aliqua  saxea 
impleat  aliquem  locum,  dicitur  quod  atiingit  a  One 
iiiius  loci  usque  ad  finem,  cum  tamen  alterum  non 
deserat  alterum  occupando.  Non  ergo  habet  motum  ^ 
localem  verbum  iilud,  et  sapientia  ilia  solida  est  el 
ubique.  Ex  praedictis  innotescit  quod  Deus  ita  est 
ubique  per  essentiam,  quod  nec  spatiosa  magnitu- 
dine  diffunditur,  nec  uno  deserto  loco  alium  occu- 
pat,  quia  localem  motum  non  habet.  Ideoque  sapiens 
Augustinus  volens  praecidere  a  Dei  purilate  oumem 
localeni  molum,  et  localem  circumscripiiouem,  po- 
tius  dicit  omnia  esse  in  illo^,  quam  ipsum  esse  ali- 
cubi,  nec  tamen  ipsum  esse  locum,  qui  non  est  in 
loco.  Jam  snfficienter  denionstratum  esse  videtur, 
quomodo  omnia  dicantur  esse  in  Deo,  et  Deus  in 
omnibus  (I  Cor,  xv). 

(42)  Solet  praeterea  quaeri  utnim  scientia  Dei  pos- 
sit  augeri  vel  minui.  Ad  quod  dicimus  quia  pei 
scientia  omnino  immutabilis  est,  nec  augeri  potest  ^ 
vel  minui. 

Hic  resiat  videndum  quid  sit  prsdestinatio,  et  in 
quo  differat  a  praescientia.  (43)  Praedeslinatio  est 
gratiae  praeparatio,  quae  sine  praescientia  esse  non 
potest :  potest  autem  sine  praedestinatione  esse  sa- 
pienlia  (44).  Praedeslinatione  quippe  dicilur  ea 
praescire  quae  fuerat  ipsefacturus.  Sed  praescit  Deus 
etiam  quae  non  est  ipse  facturus,  id  est  omnia  mala. 
Praedestinavit  e«)S,  quos  elegit ;  reliquos  vero  repro- 
bavit,  id  est  ad  mortem  aetemam  praescivit  pecca- 
luros. 

Praedestinatorum  (45)  nullus  videtur  posse  dam- 
nari,  nec  reproborum  aliquis  posse  salvari.  Unde 
venerabilis  Pater  Augustinus  in  libro  De  curreptione  d 
et  gratia  ait :  In  Apocalypsi  (46),  inquit,  dicitur  : 
Tene  qnod  habes ,  ne  alius  accipiat  coronam  tuam , 
^Apoc,  III.)  si  alius  non  est  accepturus ,  nisi  iste  per 
diderit,  certus  est  electorum  numerus,  scilicet  non 
potest  augeri  vel  miniii. 

(47)  Ideo  etiam  vere  ac  proprie  Deus  TriniUs 
omnipotens  dicitur,  quia  per  se,  id  est  naturali  pp- 
tentia  potest  quidquid  vult.  Nihil  enim  vult  fieri, 
quod  non  possit  facere  per  se  vel  per  creaturam. 

(42)  Dist.  39,  c.  Pra:terea, 

(43)  Disl.  40,  c.  Pra!destinatio. 

(44)  E&ii.,  pra:scientia. 
(4^)  C.  Pradestinatorum, 
(46)  Snperest  hoc  vevbum 


IN  FESTO  S.  TRINITATIS.  1518 

Voluntati  quoque  ejus  nihil  resistere  potest.  Nec 
volunUs  potentia,  nec  potentia  voIunUte  msyor  est» 
quia  una  et  eadem  res  est  poteniia  et  voluntas,  sci- 
lieet  ipse  Deus  (48),  qui  esset  major  se  ipso  si  vo- 
luntas  major  esset  potenti^,  vel  polentia  voluntate. 
Fatemur  etiam  Deum  mulu  posse  facerct  quae  non 
vult,  et  poBse  dimittere  quae  facit.  Quod  ut  certius 
firmiusque  teneatur,  Scripturae  testimoniis  assera- 
mus,  Deum  plura  facere  posse  quam  facit.  Veritas 
ipsa  in  Evangelio  secundum  Matthaeum  ait :  An  pti* 
tas  quia  non  possum  rogare  Patrem  meum,  et  exhibc' 
bit  mihi  modo  plus  quam  duodecim  legiones  angelorum  ? 
(Matih,  XXVI.)  Ex  quibus  verbis  patentcr  innuilur, 
quia  et  Filius  poterat  rogare,  quod  non  rogabat,  et 
Pater  exhibere  quod  non  exhibebat.  Uterque  igitur 
polerat  facere  quod  non  faciebat.  Sic  etiam  beatus 
Augustinus  ait  in  Enchiridion  :  Omnipotentis  volun- 
tas  mulu  potest  facere,  quae  non  vult,  nec  facit. 
Potuit  enim  facere,  ut  duodeciin  legiones  angelo- 
rum  pugnarent  contra  illos  qui  Cbristum  compre- 
henderunt.  Item  in  eodem  :  Cur  apud  quosdam  non 
factae  sunt  virtutes  quae  si  factae  fuissent,  illi  homi- 
nes  egissent  poenitentiam  (Matth.  xi),  et  factae  sunt 
apud  eos  qui  non  fuerant  credituri?Tunc  non  late- 
bit  quod  nunc  latet,  nec  ulique  Deus  aliquid  injuste 
Yoluit,  vel  fecit.  Sed  tunc,  ut  dictum  est,  in  claris- 
sima  luce  videbitur,  quod  nunc  piorum  fides  habet^ 
anlequam  manifetila  cognitione  videatur  quam  certa, 
et  immutabiiis,.  et  efficacissima  sit  voluntas  Dei, 
quae  multa  possit  et  iion  velit.  Unde  etiam  beatus 
Augiistinus  in  iibro  De  natura  et  gratia  ait :  Domi- 
nus  Lazarum  suscitavit  in  corpore,  nunquid  dicen- 
dum  est  quod  non  poiuit  Judam  suscitare  in  mente  ? 
Potuil  quidem  sed  occulto  justoque  suo  judicio  no- 
luit.  His  auctoriutibus  multisque  aliis  aperte  doce- 
tur,  quod  Deus  multa  possit  facere  quae  non  vult. 

Jani  de  volunuie  Dei  aliquid  pro  sensus  nostrl 
imbecilliuie  dicendum  est.  (49)  Sciendum  est  igitur 
quia  voluntas  sive  volens  de  Deo  secundum  essen- 
tiam  dicitur.  Non  est  enim  ei  aliud  velle  et  aliud 
esse,  sed  oinnino  idem.  Haec  itaque  (50)  summe 
bona  voluntas  causa  est  omnium  quae  naturaliter 
fiunt»  vel  facu  sive  futura  sunt  quae  nulla  praevenia 
est  causa,  quia  aeterna  est.  Ideoque  causa  ipsius 
quaerenda  non  est.  Qui  enim  ejus  causam  quaerit, 
aliquid  majus  ea  quaerit,  cum  nihil  ea  majus  sit. 
Uiide  beatus  Augustinus  in  libro  octoginta  trium 
Quasstionum  ait :  Qui  quaerit,  quare  voluerit  Deus 
mundum  facere,  causam  quaerit  voluntatis  Dei.  Om- 
nis  autem  causa  efficiens  major  est  eo,  quod  effid- 
citur ;  nihii  autem  majus  est  voluntate  Dei :  non 
ergo  ejus  causa  quaerenda  est.  Idem  in  libro  contra 
Manichmos :  Si  qui  dixerint :  Quid  placuil  Dco  facere 
coelum  et  terram?  Respondendum  est  eis  qui  volun- 

(47)  Dist.  42,  c.  Sed  ad  hoc, 

(48)  Dist.  43,  c.  Hii  aulem  illi. 
(49  Dist.  45. 

(50)  C.  lla^c  itaqve. 


1319  S.  MARTINI  LEGIONCNSIS  iZM 

tatera  Dei  no$se  desiderant,  canssB  et  voluntatem  /^  dicendi  voluntas  Dei  Tocalur  quod  secundum  pro* 


Dei  scire  quaerunt :  quod  voluntas  Dei  omnium  qusR 
sunt  ipsa  sit  causa.  Si  enim  habet  causam  volun- 
tasv  est  anqutd  quod  antecedat  voluntatem  Dei, 
quod  nefas  esl  crcdere.  Qui  ergo  dicit,  quare  fecit 
Deus  coelum  et  terram  ?  Respondendum  est  iili  quia 
voluit.  Yolunias  enim  Dei  causa  est  coeli  et  terne, 
et  ideo  major  est  volantas  Dei  quam  cocluni  et 
terra.  Qui  aulem  dicit,  quare  voluit  Deus  facere 
coelum  et  terram?  majus  aliquid  quaerit  quam  est 
volunias  Dei.  Nihil  aulem  majus  inveniri  potest. 
Compescat  se  igitur  humana  temeritas,  et  id  quod 
non  esi  non  quxrat,  ne  id  quod  est  non  inveniat. 
Ecce  his  auctoritatibus  aperle  insinuatur  quod  vo- 
luntatis  Dei  causa  nulla  esi,  et  ideo  qua^renda  non 
est. 

Yoluntas  (51)  itaquc  Dei,  ut  ait  beatus  Augusti- 
nus  in  libro  De  TrinUate,  prinia  et  summa  est  causa 
omnium  specierum  atque  molionum.  Nihil  enim  (52) 
quod  non  interiore  atque  intelligibili  aula  summi 
imperatoris  egrediatur,  et  secundum  ineflTafoiiem  ju- 
«titiam.  Ubi  enim  non  opcratur  quod  vull  Dei  omni- 
poteniis  sapientia,  quae  pertendit  a  fine  usque  ad 
finem  fortiter,  et  disponit  omnia  suaviterf  (Sap.  viii.) 
Et  non  solum  (53)  ea  quae  perseverantia  consuetu- 
dinis  admirationem  non  admiitunt,  sed  etiam  ea 
quae  propier  raritatcm  et  insoiitum  eventum  mira 
Tidentur  :  ut  suut  defectus  luminarium,  solis  vide- 
licet,  lunae  et  steilarum,  ac  terrae  •  motus;  et  mon* 
struosorum  animanliuin  partus,  et  his  similia  quo- 


prietatero  non  est  voluntas  ejus,  ut  praecepiio,  pro- 
bibitio,  consiliuin,  necnon  permissio  et  operatio, 
ideoque  pluraliter  aliquando  Scriptura  voluulates 
Dei  pronuntiat,  unde  ai(  Propbela  :  Magna  opera 
Dominit  exquisita  in  omnes  voluntates  ejus  {PsaL 
cx).  Cum  non  sit  nisi  una  voluntas  Dei,  quae  ipse 
est,  pluraiiter  tamen  dicit  voluntates,  quia  voluntas 
Dei  variis  modisac  pro  diversis  accipitur,  ut  dictum 
est.  Ila  etiain  rex  et  propheta  propter  multos  effe- 
ctus  roiscricordiae  el  justiliae  pluraliter  dicit :  Mi$e» 
ricordias  Domini  in  CBternum  canttibo  (Psal.  Lxxxvui). 
£t  alibi :  Juititia  Domini  rectce^  lcetificantes  corda 
(Psal.  xvui).  Curo  in  Deo  una  sit  misericordia,  una 
justilia,  eaderoquesit  luisericordia  quae  justilia. 
B  Ideo  (57)  autem  praeceplio,  et  prohibitio,  alque 
consilium  cum  sint  iria,  dicitur  tamen  uDumquod- 
qiie  eorum  Dei  voluntas ;  qiiia  ista  figura  suiit  di* 
vinae  voluntatis.  Pro  praecepto  (58)  Dei  atque  coo- 
silio  potesC  accipi  volunlas  Dei,  sicut  est  illud  : 
Fiat  voluntas  tua  sicut  in  coslo  et  in  terra  {Matth. 
vi).  £t  ilerum  :  Qui  facit  voluntatem  Patris  me\ 
qui  in  calis  est ,  ille  mihi  frater^  soror  et  mater  est 
{Matth,  xii).  Contra  hanc  voluntatem  Dei  multi 
sunt.  Uude  beatus  Augustinus  in  libro  De  spiritu  et 
Uttera  ait  :  Infideies  contra  Dei  voluntatem  faciunt, 
cum  ejus  Evangeiio  aon  credunt.  Non  tamen  intet- 
ligeudum  esl  Deum  onine  illud  fieri  velie  quodcun- 
que  praK!epit,  vel  non  fieri  quod  prohibuil. .  Praece* 
pit  Abrahae,  ut  iroroolaret  fiiium  (Gen,  xxii),  nec 


rum  nihii  fit,  nisi  Dei  voluiitate,  sed  plerisque  non  ^  tamen  voluit,  nec  ideo  praecepit  ut  fierel,  sed  ut 


apparet.  Ideoque  placuit  vaniiati  philosophorun 
etiam  causis  aliis  ea  tribuere,  cum  oinnino  videre 
noii  possent  superiorem  caeteris  oronibus  causam, 
id  est  volunlatem  Dei.  Itaque  non  nisi  voluntas  Dei 
causa  prima  est  sanitatis,  segritudinis,  praemiorum, 
poenarum,  gratiarum  atque  retributionum  :  haec  igi« 
tur  sola  est,  unde  ortuiu  est  quidquid  est,  et  ipsa 
non  est  orta,  scd  aeterna. 

Uic  non  est  (54)  praetermittendum  quod  sacra 
Scriptura  de  Dei  voluntate  variis  iuodis  loqui  con- 
suevit :  et  non  est  volunias  Dei  divema,  sed  locutio 
diversa  est  de  voluntate  Dei ;  quia  nomina^  (55)  vo- 
luntatis  diversa  accipit.  Nam  voluntas  Dei  vere  ac 


Abrahae  probaretur  fides.  £t  in  £vangeiio  (Marc.  i) 
praecepit  sanato,  ne  cui  diceret,  ilie  autem  praedica- 
vit  ubique,  intelligens  Deum  non  ideo  probiliuisse 
quin  vellet  opus  suum  praedicari»  sed  ulfdarel  for* 
niam  honiini,  laudein  huinanam  declinandi. 

Quia  igitur  de  Trinitate  et  divinae  essentiae  uni* 
tate  ex  sanctorum  Patrum  dictis  ad  veslram  ac  po- 
sterorum  utilitatem  breviler  haec  supradicta  descri- 
psimus  (59),  necesse  est,  fratres  dulcissimi,  ui  de 
ejusdem  diIectione,veI  parum  aliquidvobisdicamus. 
Yolo  vos  scire,  quamvis  ego  perfecte  nesciam  quae 
sit  justitia.  Perfectissima  atque  plenissinia  justitia 
est,  Deum  toto  corde  ainare,  iliique  tota  adbaerere 


proprie  dicitur  quae  in  ipso  cst,  et  ipsius  essentia  j)  volunlate,  qui  est  suromum  bonum.  Sumraum  vero 


est,  et  haec  una  est,  nec  niultiplicitateni  recipit,  nec 
niutabilitatem,  qua»  inexpleta  esse  non  poiest.  De 
qua  Propheia  ait  :  Omnia  quwcunque  voluit  Dominus 
[ecit  (Psai.  cxiii).  Et  Apostolus  :  Voluntatiejus  quis 
resistit  ?  (Rom.  ix.)  £t  alibi  ait  :  Ut  probetis  quce 
sit  voluntas  Dei  bona ,  et  beneptacens ,  et  perfecta 
{Rom,  xii).  £t  hsec  volunias  recle  appellatur  bene- 
placitum  Dei  sive  dispositio. 
Aliquando  (56)  vero  secundum  quamdam  figuram 

(51)  C.  Voluntas. 

(52)  Snppl.  fit. 

(53)  Suppl.  facit. 
/54)  Hic  non  est. 
(55)  Edil.  nomine. 


bonum  aroare,  ul  ait  sanctus  Augustinus,  sumnu 
est  beatitudo.  Qui  Deum  amat  bonus  est;  si  hoDOS 
est,  ergo  et  l)eatus  :  quem  quanto  quis  ardenliiis 
amaverit,  tanto  melior  bpatiorque  efficietur.  Quate» 
nus  ergo  hoc  bcatissimo  bono  abundare  vos  faciat, 
dilectissimi  fratres,  ille  qui  est  boc  bonum,  integro 
cordis  desiderio  quotidianis  precibus,  etsi  indi- 
gnus,  ipsum  deprecari  studeo.  Intelligite  ilaque, 
quia  consilio  ejusdem  sanctae  Triniutis,  el  opere  di- 

(^6)C.Aliquando. 

(57)  C.  Ideo. 

(58)  C.  Proprwcepto, 

(59)  £x  lib.  De  salutar,  Docum,  cap.  t^inAp». 
Aug.  tom.  VI. 


I 


mi  SERMOxNES.  —  SERM.  XXXIV.  LX  FESTO  S.  TRLMTATIS.  is^ 

Yinae  majesUlis  creali  cstis.  Ex  primoque  condilio-  A  meua  eoquod  non  haberet  scienUam  {hai.  t),  uam 

Q">  8«  ipsum  ignoral,  Deum  quoraodo  polesl  cogno- 


nis  lionore  perpendite,  quantum  debealis  eidem 
Conditori  yestro,  daro  tam  magnum  in  conditione 
mox  privilegium  vobis  ipse  xieruus  Conditor  pr»- 
stitit,  ut  tanlo  eum  ardenlius  amarclis,  quanto  vos 
ab  eo  mirabiliores  esse  conditos  intelligerelis.  Nec 
hoc  solum  quod  consilio  sanctae  Trinitalis,  sic  cx- 
cellenter  condili  estis,  sed  eliam  quod  ad  imaginem 
el  simililudinem  suam  ipse  Condilor  omnium  vos 
crcavit,  quod  nulli  alii  ex  creatnris  nisi  soli  ho- 
roini  concessit.  II«ec  est  imago  unilatis  et  Trinitatis 
omnipotentis  Dei,  quam  anima  nostra,  ut  snpradi- 
ctiim  esti  habet  in  se  :  tres  viilelicel  dignitatcs,  id 
est  intellectum,  menioriani  ct  dilectionem,  quod 
idem  licet  aliis  verbis  in  Evangolio  designahir,  ciim 


scere?  Aut  qui  de  sc  non  dolct,  ei  pro  se  humililcr 
non  lugel,  Deo  qiiomodo  polest  placcre.^  (iuid  au- 
lem  vicinius,  quid  propinquius  homini,  quidve  ger- 
maniusquam  ipse  sibi?  Et  lamcnmiser  honio  solli- 
citius  qiiaDril  scire  qux  extra  sunl,  qnam  quae  inlra 
sc.  Necossecsl  ilaqiie  ut  homo  siipcr  oinnia  Dcum 
diligal,  ct  seipsum  huniilitcr  scial,  pra  se  doleal, 
ul  hic  fons  dileclioiiis  cmancl  in  proxiinuin.  U;ide 
in  legc  sciibiliir  :  Diligc$  proximum  tttum,  sicut 
te  ipsnm(Lev.  xix).  Qui  aiUe:n  sc  non  diiigit,  aliuni 
quomodo  potcsl  diligere?cl  cuiu  pro  se  non  dolel, 
quomodo  pro  alio  doIcI)it?Qui  sibi  malus  est,  ciii 
bonus  erit?  Prius  ergo  ipse  bibal  de  fon  e  suo,  el 


dicitur  :  Diliges  Dominum  Deum  tunm  ex  toto  corde  R  postea  pnlei  sui  aqiisc  dei'ivcn!ur  foras  (Prov.  v). 

Sed  homines  hnnc  ordlnem  pcrvcrlunt,  qui  piiiis 
ca  qua;  exlra  snnl,  quam  se  scire  concupiscunl. 
Fiiinl  exteriorum  sapienlos,  sui  ncscii ;  scnilanlur 
scire  profunda  alieni  cordis,  sui  oinnino  ignari.  he 
quibus  Aposlolus  ait  :  Si  quis  existimat  se  scire 
aliquid,  notidum  cognovitquemadmodumoporteat  eum 
scire  (1  Cor.  vni).  Quot  enim  laborcs,  quol  suniptus, 
quot  impensas  sustinenl,  ut  solis,  etlunac  acstella« 
rum  cursus,  el  coeli  ambitum  ccgnoficanl?Else  ipsos 
ignoranl ,  habentes,  sicul  dicit  Aposlolus,  formam 
scientia:  et  veritatis  (Rom,  iij;  sed  tamen  non  est  in 
omnibtis  scientia  (I  Cor.  vm).  Laboranl  enimscirc, 
quae  salva   saluic  possent  ignorare;  ct   scientiam 


tuo,  et  ex  tota  anima  tua,  et  ex  omni  votuntate  ttia 
{Matth,  xxii).  In  his  enim  tribus,  ut  ait  bcatus  Aii- 
gustinus,  imaginem  Conditoris  nosiri  mirabiliier 
gerit  homo  nostcr  interior  in  sua  natura,  ex  quibns 
quasi  excellentioribus  animx  dignitatibus  juhemnr 
diligere  Conditorem,  ut  quantum  a  nobis  ip.telligi- 
lor  diligatur,  semperque  in  memoria,  qiia  recipi- 
lur,  habeatur.  Nec  solum  suiBcit  nobis  Deum  intcl- 
ligere,  nisi  fiat  voluntas  noslra  in  ejiis  amore.  Inio 
nec  hoc  suflicit,  nisi  eliam  cum  memoria  et  volun' 
late  opus  addatur. 

Praelerea  volo  vos  scire,  fratres  charissimi,  quia 
humanae  divitiae  in  dtfobus  consistunt,  in  scienlia 


videlicet,  et  sapientia.  Snpienlia  autem  est  scirc  q  sine  qua  salvari  non  possiinl,  negligimt  agnoscere. 


Deum,  scientia  vero  scire  scmetipsum.  Omtiis,  in 
quit  beatus  Isidorus  (GO),  qui  sectmdum  Deum  sa- 
piens  est,  beatus  est.  Beata  vita  cognitio  Divinitatis 
e$t.  Cognitio  Divinitatis  virtus  boni  operis  est.  Virttts 
beni  eperis  fructus  wternitatis  est.  Pritnutn  ergo  s/ti- 
dium  est  qttccrere  Deum^  ut  ait  beatus  Isidorus, 
deinde  honestatem  vitce  cvm  innocentio'  opere.  Nut- 
lus  atitem  in  cutpa  major  est,  quam  ille  qui  Deum 
neacit. 

Debemus  itaque,  ut  supradictiim  est,  Deiim  sa- 
pienier  cognoscerc,  ante  omnia  quaerere,  siipcr 
omnia  diligere  et  nosmetipsos  humililer  scire.  Qiii 
auiem  scit  semelipsum,  de  se,  et  pro  se  dolet,  quia 
lial)et  causam  dolendi,  unde  ait  Salomon  :  Qui  ap- 


Scienlia  enim  exleriorum,  cui  tanlum  invigilant, 
caduca  et  peritiira  est  :  Lingtioi  enitn  cessabunt^ 
prophetia*  evacuabunttir,  scientia  destructvr  (I  Cor, 
xiii).  El  alibi  de  eadem  carnali  scientia  Dominus 
dicil :  Perdam  sapientiam  sapientitm,  et  prudentiam 
prudentittm  reprobabo  (Isa.  xxix).  Qnare?  Quia  sa^ 
pientia  carnis  ittitnica  est  Deo  (Rom.  viii).  Unde 
beatus  Joannes  evangelista  (Gl)  ait  :  Quicunque 
voiuerit  amictts  esse  swcuti  httjus^  inimicus  Dei  con- 
stituctur  (Jac.  iv).  Et  qiiamvis  ita  sit,  tamcn  homo 
doceptus  per  fenestras  corporis  egreditur,  et  exsii* 
lat  a  se,  et  pcrvagatur  in  figuram  hiijiis  mundi» 
quae  pncicrit  (/  Cor.  vii),  el  in  his  exlerioribus,  ubl 
non  est  scientia  discere,  quaerit  quae  scientia  fallax 


fonit  scientiam^  apponit  et  doiorem  (Eccii.  i).  Quanto  D  cst  ad  salutem,  ciim  non  faciat  quod  promittat. 


eniin  plus  semelipsum  quis  scierit,  tanto  unde  do- 
leat,  amplius  invenit,  sicut  ille  qui  dicit :  Tribuia- 
iionem  et  doiorem  inveni  (Psai,  cxiv),  id  est  misc- 
riam  et  afnictionem  carnis,  quam  nesciens  tolera- 
bam.  Et  alibi :  Et  doior  meus  in  conspectu  meo  sem' 
per  (Psai.  xxxvn).  Qui  autem  dolct,  consolationem 
quaerit,  et  quod  quaerit,  Deo  donante,  inveuit.  Unde 
a  Patre  et  Filio  Spiritus  Paraeletus  datur,  qiii  iios 
in  laboribus  ct  doloribus  prxscnlis  vilac  consolatur. 
Talis  scientia  est  via  salulis,  scire  videlicct  semcl- 
ipsiim.  Sinc  hnc  scientia  ad  Deum  velle  ire,  potius 
cst  cloiigare.  Dc  qiia  proplieta  ait  :  Periit  papttius 

(f;0)Lil).  II  Sent.,  cap.  4. 
PaTROL.  CCVIIL 


Scientia  hujus  miindi  non  facit  homtnem  sapien- 
tcm,  sed  ventosum  et  superbum.  Unde  Apostolus  : 
Scientia  in/lat,  charitas  wdificat  (I  Cor.  viii).  Qiii- 
dam  etiam  per  eamdem  exteriorum  scientiam  pu-^ 
tantcs  se  esse  sapientes^  stuiti  facti  sunt^  et  evanue^ 
runt  in  cogitationibus  suis.  Obscuratum  est  enim  m- 
sipiens  cor  eorum  (Rom.  i).  Quisquis  itaque  pcr 
eamdem  exteriorem  scieniiam  aliquid  se  scire  putat, 
fere  nihil  scit,  et  se  ipsum  seducil.  Et  ciim  alibi 
alius.  sit  qui  scducitur  ,  et  alius  qui  seducit ; 
hic  idcm  cst  scductor  et  seductus.  Idco  vei  sic 
landem    homo  redeat    ad  sc ,  intrel  ^ad  animam 


(Gl)  Imo  :  Jacobus  apostolus. 


VI 


18t5  S.  MARTINl  LEGIONEXSIS  «3M 

•uam ,  et  cognoscat  se.  Si  enlni  cognilo »  Denin  A  nium  reddit  spirkui  nottro,  qumnM  mmu9  fiin  iM 
fnorare  non  poiest,  ad  cujus  ixnaginero,  et  simili- 
ludinem  factub  est. 

Et  ut  cxlera  omittaro,  studeat  scire  de  »e,  utrum 
sit  dignus  odio  an  amore?  (EcclL  ix.)  Qiiis  enim 
scit,  utrum  sit  dignus  odio  vel  amoie?  Electi  aulero» 
qui  verc  se  sciunt,  et  vere  pro  se  dolent,  per  lioc  a 
0eo  consolantUT,  quod  liabent  aliqua  indicia,  et  ali- 
qua  testimonia,  per  quae  sciunt,  quoniam  digni  sunl 
aroore,  el  in  Tia  testimoniorum  Dei  sic  delectantur 


XRom.  Yiii).  IIal)erous  etiain  testiroonium  ab  aqna 
etsanguiue.  Ex  latere  eniro  Jesu  Chrisli  D^miiu 
uostri,  haec  duo  roaxiroa  sacramenta,  et  incompar 
rabiles  diviiiae  nostrse  salutis,  et  copiosa  redempiic 
liuinani  generis  profluierunt  (Joan.  xix).  Aqua  vi- 
delicet  ad  abluenduro,  et  sanguis  ad  rediroendum. 
Locus  eniro  in  quo  capiivi  (enebamur,  carcer  im- 
mundus  et  iutulentus  erat.  UndePsalmisla  difcebal . 
Eripe  me  de  luto,  ut  uon  infigar  (Psat.  Lxvui).  De 
sicnt  in  oronibusdivitiis  (Pjfl/.  cxvui).  Nullusenim.  luto,  scilicet  peccatorum,  de  volutabro  vitiorum. 
dives  in  divitiis  suis,  nullus  pecuniosus  in  pecunia  Quia  ergo  sordidati  eramus.  de  latcre  Cbrisli  pro- 
ftua,  nullui  ambitiosus  in  dignitalibus  el  honoribus  fluxit  aqua,  qua  ablueremur;  quia  captivi  leneba- 
suis  tanturo  delectalur,  quanturo  ser\'i  Dei,  in  hoc  mur,  exivit  sanguis  quo  redimererour.  Undc  ia 
quod  jam  habent  indicia  et  testimonia  quadam  libro  Apocalypsi  eidem  Deo  cl  homini  Jesu  Christo 
amoris  Dei.  Habeiit  quidem  jam  testimonia,  donaBdicilur  :  Redemisli,  id  esl  acquibisti,  nos  Deo  Palrl 
vidclicet  gratiae  spiritualis  et  evangelistarum  prae-     in  sanguine  tno  (Apoc,  v),  et  sic  fuii  apud   eum  co- 


conia,  non  tamen  ad  securitatem,  sed  ad  consola- 
tionem  :  et  sic  quidcro  veram  de  se  scientiam  ha- 
beiH,  cum  jam  aliquod  amoris  pignus  tenent.  Quos 
enini  Deus  Paler  prmcmt^  et  prwdesUnavit  confor^ 
mes  fieri  imaginis  Filii  sui,  lios  et  vocavit :  et  quos 
vocavit^  lios  et  justificavit  {Rom,  vlii).  Ecce  jiislili- 
catio  quae  in  pracsenti  per  Spiritus  sancti  gratiaro 
liomini  tribuitur,  testimoniuro  est  el  de  prasteriio, 
quia  ptsedeslinati  sunt/et  de  futuro  spes,  quia 
inagnificandi  sunt.  Unde  Psalinista  ait  :  Ua^c  me 
eoHSolata  est  m  ImmiUtate  mea,  quia  etoquium  tuum 
vivificabit  me  (Psal,  cxviu).  Ilaec  est  ilia  gralia  spi- 


piosa  redemplio  (P5ii/.cxxix).Testiinoniumdataqiia« 
quia  abliitionem  peccalorum,  quaro  in  baplismale 
homo  percipit,  in  conscicntio;  puritate,  et  vite  no- 
vitate  oslendlt.  IIos  aqua  abluisse  probatur,  quos 
vere  a  peccatis  ablutosesse  sanrta  vitael  innoccD 
atteslatur.  Sed  ab  aqua  testimonium  non  habel,  qui 
sordibus  se  vitiorum  inquinans,  nullum  fere,  aui 
paruro  susceptae  in  bapti&roate  rounditias  sigauin 
tenet.  lilis  aqua  non  perhibet  testiroonium,  In  qui- 
bus  suuro  periisse  constat  effectiyn,  nec  unquam 
aqua  abluti  esse  videntur,  in  quibus  nuUa  prislin:e 
ablutionis  signa  cognoscuniur,  quos  lavari-  denuo 


ritualis,  quae  confertur  et  offeriur  eleclis,  licet  in-  ^  necesse  est  non  aqua  baptisroatis,  sed  lacrymis  in- 


sequaliter.  Habenl  igitur  servi  Dei  donationes,  id 
est  gratiaro,  qiiae  data  est  eis  differenter  (Rom,  xu). 
Dividit  eniin  Spiritus  sanctus  dona  singulis,  iroo 
etiaro  se  ipsuro  dat  eis,  prout  vult  (/  Cor.  xii).  Si 
rgo  vis,  0  serve  Dei,  in  futuro  glorificari,  stude 
in  praesenti  saeculo  justificari,  et  iroagiiii  Filii  Dei 
conformis  fieri.  Justiiia,  pietas  et  misericordia, 
imago  est  Del  et  bominis  Jesu  Chrisii.  In  tanium 
igitur  Christo  siroilior  eris  in  quantum  juslior  fue- 
ris.  Quaere  ergo  justitiam ,  et  iiivenies  eatu  ,  appre- 
hendesque  illaro,  el  obviabit  tibi  quasi  roater  hono- 
rificata  (Eceli.  xv).  Et  postquam  eam  habueris,  ipsa 
erit  tibi  testiinoniuro,  quoniam  jam  non  es  dignus 


ternai  compunclionis.  Unde  ait  rex  et  propbeU 
David  :  Lavabo  per  singulas  noctes  lecium  meum;  /«- 
erymis  meis  stralum  meum  rigabo  (PsaL  vi).  A  san- 
guine  habet  lestimonium,  qui  redemptionis  ec  li* 
bertatis  suae  vitiis  resistendo,  servat  dominium,  el 
per  arma  justitiae  a  dexlris  ct  a  sinistris  pugnal  pro 
patria  et  pro  libertate  tuenda.  Liberi  enim  sunl  qui- 
bus  dicitur :  Si  vos  Filius  liberaverit,  vere  iiberi  ert- 
tis  (Joan.  viii);  et :  (Jbi  spiritus  Domini^  ibi  liber» 
ta$  (IJ  Cor.  iii).  —  Qtti  autem  Spiritum  Clirisli  nom 
habet,  hic  non  est  ejus  (Rom.  viii);  sed  potius  esl 
servus  peccati.  Omnis  enim  qui  [acit  peccatum^  Mr> 
vus  est  peccati  (Joan.  viii) ;  a  quo  eliam   Spiriliis 


odio,  sed  aroore,  quouiaro  quos  justificabit,  hos  D  sanctus  fugit,  quia,  ut  ait  Saloroon:  Non  habitahit 


procul  dubio  Deus  el  magnificavil.  Si  ergo  qui  vere 
se  sciunt  vere  se  et  pro  se  dolent,  et  dolentes  con- 
sdari  a  Spiritu  sancto  roerentiir  per  hujusroondi  te 
slifflonia  cerluro  est,  quoniain  sunt  filii  Dei  quam- 
vis  nundum  appareal,  qui  in  futuro  erunt  (//  Joan. 
iii),  quandiu  vita  eoruro,  ut  ait  Apostolus  (Col.  iii), 
abscondita  est  curo  Christo  in  Deo. 

Ilulta  suiit  aatem  haec  testimonia  :  Quoniam  tres 
sunt  qui  testimonium  dant  in  cwlo  :  Pater  scilicetf 
et  Filius  et  Spiritus  sanctus  :  et  lii  tres  unum  sunt, 
Et  tres  sunt  qui  testimonium  dant  in  terra :  spiritus 
videlicel,  aqua,  et  sanguis  (Joan,  v).  Testimonium 
quidem  habemus  a  Spiritu  sancto^  qutmimm  misU 
Deus  Spiritum  Filii  sui  incorda  nostra  clamantem  : 
Abba^  Pater  (Cal.  iv).   Et  ipse  Spirttus  testnmh 


in  corpore  subdito  peccatis  {Sap,  i).  Quamvis  san- 
guine  Christus  redemptus  sit,  serviis  tamen  Chrisli 
non  est,  quisquis  diaboU  vinculis  vitiorum  aslrt* 
ctus  tenetur.  Quoroodo  eniro  se  Chrisli  sanguine 
rederoptuni  jactat,  qui  dominatur  omnis  injuslilia, 
el  in  ciijus  roortali  corpore  adhuc  peccatum  re- 
gnal?  Aut  quoroodo  se  in  noroiue  sanctae  Trinitatis 
baptixatum  dicit,  qui  magis  diabolo,  quam  Deo 
servit.  Obsessus  ab  hostibus,  dedil  eis  arma,  aJ 
damnuro  sui  atque  a  rationis  munitione  discedens, 
sub  pravae  consiietudinis  et  carnaiis  delectalionis 
doroinio  capiivus,  nou  jaro  sui  jurts,  sed  alieni,  r«^ 
^iUtr  servire  tol  dominiB  quod  vitiis.  Yennndalus 
sub  peccato,  quasi  sub  Pharaone,  in  IuTtt>~el  laiere 
servit  irorounditiae  ab  iniquitatem.  Sed  elecli  (kt 


13 i5  SERMONES.  —  SER.M.  XXXIV 

sclentes  dolorem  snuni,  consolationem  cum  desi-  A 
derio  quxrunt,  in  loto  corde  suo  scrutantes  tuec 
et  hujusceniodi  tcstiroonia  Dei,  et  implent,  ut  ait 
Psalmista  :  Desiderium  snum  ex  ipsi$  (Psal.  cxxvi). 
El  quod  amore  digni  sunt  habcnt  testimonium  a 
Spirilu  sancto,  quoniam  qui  Spiritu  Dei  aguntur,  hi 
pUi  sunt  Dei  (Rom.  viu),  scilicet  qui  Spirilu  Dei 
fncta  carnis  moriificant,  hi  erji^o,  ut  dictum  est, 
sciunl  se  esse  dignos  amore,  testimonium  reddente 
iUis  conscicntia  ipsormm  (liom.  ii),  quoniam  gloria 
noslra  hrcc  est,  testimonium  videlicet  conscientice  no^ 
stra*  (II  Cor.  i).  His  tcstimoniis  Deus  lotius  conso- 
Inlionis  qui  consolutiir  humilcs,  consolatur  et  ncs 
in  omni  tribulatione  nostra ;  ct  sicut  abundant  pas* 
siones  Christi  in  nobis,  ita  et  per  Christum  abundat 
consolutio  nostra  (Ibid.).  Undc  Psalinista  ait  :  Se- 
cutidum  multitudinem  dolorum  meorum  in  corde 
vteo  consoiationes  tua:  la^tificarerunt  animam  meam 
(Psal.  xciii).  Et  ila  rcpleti  consolatioiic,  suporabun- 
damus  gaudio  in  omni  tribulatione  (//  Cor.  vii). 
Ilis  crgo  supradictis  testimoniis  consolati,  gioria- 
mur  in  spe  filiorum  Dei  (Rom.  v). 

Debemiis  itaqiie,  fratres  charissimi,  ut  supra- 
dictuni  est,  Patrem,  et  Filium,  ct  Spiritiim  san- 
ctiiin,  uiium  scilicet  et  veriim  Deum  ante  omnia 
quxrcre,  inventumque  in  eum  fideliler  credere,  in 
oinmbus  illum  et  super  omnia  diligere  ;  qui  sua 
iios  gratuita  bonitate,  prius  ex  nihilo  dignatus  est 
creare,  et  post  primi  parenlis  gravissimam  trans- 
gressionis  ciilpam,  in  priino,  imo  in  meliori  statu,  q 
misericorditer  reformare.  Non  posse  quempiam 
]>ervcnire  credimus  ad  veram  leatitudincm,  nisi 
pcr  veram  fidem.  Beatus  vir,  qiii  et  recte  credendo 
hene  vivit,  et  bene  vivendo  fidem  rectam  custodit. 
Deus  si  creditur,  ut  ait  beatus  Isidonis,  merilo  in^ 
rocatur,  et  qua:ritur^  ac  per  hoc  tune  perfecte  lauda- 
tur  quando  et  creditur  (6i). 

Si  milites  hujus  sxculi  donaiiva  temporalia  (63), 
a  priiicipibus  hujus  mundi  acccpturi,  prius  sacra- 
iiier.tis  srccularibus  impVicantur,  et  dominis  suis  fi- 
ddin  se  servaturos  prolitentur ,  quanto  magis  acterno 
Regi  niilita^uri,  et  xterna  praemia  perccpturi,  de- 
bent  sacramcntis  coclcstibus  obligari,  et  fidem,  per 
qiiain  ei  placituri  sunt,  publice  profiteri?  Dicit 
enim  Apostolus :  Sine  fide  impossibile  est  placere  D 
Deo(nebr.  x\).  Hanc  in  cordibusnostrisille  agnoscit, 
qui  scriitalur  reiies  et  corda  (Rom.  viii)  ;  scd  pro- 
plor  conservandam  Ecclesia;  unitatem,  dispensatio- 
nis  hujus  lemporis  cum  fide  cordis  necessaria  cst 
confessio  oris  :  Quia  corde  creditur  ad  justitiamf 
ore  autem  confessio  fit  ad  saluiem  (Rom.  x),  non 
lantum  pr?cdicatorum,  sed  etiam  auditonim.  Non 
eniui  aliter  frater  do  fratre  bene  sentiret,  ncc  pax 
Ecclesia  servaretur,  nec  alium  doccre,  vel  ab  alio 
discere  saluti  necessaria  posset,  nisi  qiiod  in  corde 
hal)ct  signis  vocum  tanquam  suis  vehiculis  ad  alio- 
rum   corJa  transmitteret.  Est  crgo  fidcs  et  cordc 

(Oi)  Ex  B.  Isid.  lib.  ii  Sent.,  c.  2. 

(U3)  Ex  scrni.  Dcsymbol.  in  App.  .\iig.,  tom.- VI. 


.  IN  FESTO  S.  TUINITATIS.  1326 

servanda  et  orc  promenda.  Fides  namqtio  bonoruui 
omniuni  esl  fundamentum  (04),  et  humanae  salutis 
initium,  sine  hac  nemo  ad  numerum,  sive  ad  soeic- 
laiem  electorum  Dei  poterit  pervenlre,  quia  sine 
ipsa  in  hoc  saiculo  nec  justificationis  consequitur 
gratiam,  iiec  in  fiituro  vitam  possidebit  acteroam. 
El  si  qiiis  non  ambulaveritperfidem,  non  perveniel 
ad  speciem.  Uoc  attendcntes  saiicti  apostoli  certam 
rcgiilam  fidei  Iradiderunt,  quam  numeri  apostolici 
diiodecim  scntentiis  comprebensam  Symbolum  vo- 
cavcruiit,  per  quam  crcdenlcs  calholicam  tenerent 
unitatem  ,  et  por  qiiam  hxreticam  convincerent 
pravitatcm.  Dcbent  quippc  sacerdotes  Ecclesi^  cum 
aliquos  in  sociitatcm  Christianae  rcligionis  admlt^ 
tiint,  Symbolum  eis  tradere,  et  ila  initium  fidtl 
pacto  confirmare.  Sic  sancti  apostoli  spiritualem 
intcr  sc  unitateni  conneclentcs  hoc  Symbolum 
conscripserunt. 

Dicat  crgo  qiiisquis  fidem  apostolicam  professus 
per  ora  gestanlium  se  patrinorum  in  baptisuio, 
cum  vero  ad  annos  intelligibiles  venerit,  dicat  per 
se  :  Credo  in  Deum.  Et  quod  profitetur  ore,  medi* 
tctur  corde.  Non  dixil:  Credo  Deum  vel  Crcdo  Deo', 
quamvis  et  haec  saluti  sint  necessaria.  Aliud  enini 
est  credcre  Dcum,  quod  Deus  esl  ;  aliud  credere 
Deo,  quia  vcrax  est,  quod  testante  JacolM)  aposto- 
lo  .  Et  dwmones  credunt  et  contremiscunt  (Jac.  ii) ; 
sed  non  credunt  in  Deum,  quia  credendo  non  mo- 
ventiir,  ut  cant  in  ejus  voluntatcm.  Non  ergo  pro- 
dest  daemonibus  spiritus  timoris,  quia  non  est  cis 
spirltus  amoris.  Nos  vero,  qiii  per  adoptionem 
gratise  fi!ii  Dei  sumus  ,  dicamus :  Credo  in  Deum 
Patrem  omnipotentem,  boc  est,  sicei  credimus,  ut 
ei  per  dilectionem  adhaereamus.  Patrcm  dicit» 
qui  ante  omnia  tempora  coaeternum  sibi  geniiU 
Filium. 

Omnipotentem  creatorem  cobH  et  terrte,  id  est  qiii 
per  omnipotentlain  suam  Conditor  est  coelestiuiii  ct 
terrestriuiii,  id  est  visibilium  et  invisibilium^  ut  ne- 
mo  dubitet  Deum  ista  posse  facere,  quero  audivit 
omnipotentcm  esse.  Dicta  suut  autem  haec  adver- 
6I1S  gentilcs,  qui  pcr  inridclitatem  deos  esse  crede- 
bant  simulacra,  qiia;  condiderant  reliclo  vcro  Deo  a 
quo  conditi  crant.  Sequitur  :  Et  in  Jesum  Christum 
Filium  ejus  unicum  Dominum  nostrum.  Sicul  In 
Putrem,  sic  et  in  Filium  credendum  est ;  et  quia  cum 
Palrc  secundum  diviiiilatem  a^ualis  majestate  est; 
tantum  ipsi,  quantiiin  et  Patri  honoris  debemut ; 
quia  naturaliter  cum  eo  unus  est  verus  Deus.  Unde 
ipse  ait  tn  Evangelio :  Ego  et  Paler  unum  sumus 
(Joan,  x).  Et  iteruni  :  Pater  omne  judicinm  dedit 
Ff/io,  ut  omne$  honorificent  FHium^  sicut  honorifi" 
cant  Patre/tL  (Joan.  v).  Pa!cr  quippe  in  Filio  es*« 
et  Filius  in  Putrc,  Spiritussancliis  in  utroque,quia 
nontres  dii  Paier,  et  Filius  ctSpiritus  sanctiis;  setl 
iiniis  cst  veriis  Deus,  ideoque  sicut  Pater,  sic  el 
Fi!ius  est  honorandus.  Jesus  autem  Sa/pnlor  inter- 

(01)  Ex  lib.  Dc  fide  ad  Petr.^  in  Prulogo. 


iZn  S.  MARTIM  LEGIONENSIS  «18 

pretatnr,  Christus  vero  a  chrismate  dicitur,  quia  A  seria,  in  qua  haedl  staluendi  sunl  {Malth.  ixv).  Omr 


gicut  antiqui  regesoleo  saiKto  ungebantur,  ila  Do- 
minus  noster  Jcsus  Christus  Spiritus  sancti  infu- 
sione  repletus  cst.  Osteudunt  aulem  ista  in  cum 
jure  esse  credendum,  qui  praster  hoc  quod  xqualis 
est  Patri,  Salvator  noster  est  redimens  nos,  unicus 
Dominus  nosler,  victo  ac  spoliato  hostc  antiquo 
suo  levi  suavissimoque  jugo  nos  misericorditcr  sub* 
didit. 

Qui  eonceptus  est  de  Spiritu  sancto  ;  cujus  vide- 
licet  conceptionis  nuctor  fuit  Spiritus  sanctus  non 
tamen  sine  Deo  Patre ;  quia  operatio  Patris,  ct  Filii, 
et  Spiritus  Sancti  inseparabilis  est.  Sicut  enim  ver- 
niis  calefaciente  sole  de  puro  iimo  lormatur,  sic 
Spiritu  sancto  iilustranle  ct  sanclificanie  cor  Vir- 


nis  ergo  lingua  conpteatuTi  quia  Dominus  iiosler 
Jesus  Christus  in  gloria  esi  Dei  Patris  {Phil,  ii). 

Inde  venturus  judicare  vivos  et  mortuoe,  Vivosaa- 
tcm  judicabit,  illos  videlicet  quos  advenlus  ejiit 
vivos  invencrit,  qui  etiam  in  momento  morituri  S'int, 
et  resnrrecturi,  atque  ab  eo  judicandi.  Morluosjiidi* 
cabit :  eos  scilicet  qui  olim  jam  morlui  fuerant,  sus- 
citabil,  et  secundum  merila  judicabii.  Tamen,  ut  ait 
bcatus  Paulus  apostolus  :  Mortui,  qui  in  Chrisio 
sunt^  resurgent  primiet  rapientur  in  nulibus  obnam 
Christo  in  aera,  et  sic  sempercum  eo  erunl  (/  Thess. 
iv).  Aliter  :  Judicabit  vivos  et  mortuos,  justos  vi- 
delicet  et  peccatores. 

Credo  in  Spiritum  sanctnm,  tvqualem  et   eonsub» 


ginis,  caro  Christi  de  sola  virginea  carne  Virginis  B  stantialem  Patri  et  Fitio,  ab  utroque  prccedentem^ 


Matris  nulla  sementiva  carnisorigine  operantc  con- 
repta  est.  Undcse  vcrmi  comparans  perPsalmistam 
dicit  :  Ego  sum  vermis  et  non  homo  (Psal,  xxi),  id 
cst  non  conceptus  humano  niore. 

Natus  ex  Maria  Virgine,  id  est  sicnt  non  aperuit 
titerura  matris  conccptus,  sic  nec  corrupit  natus.  Po- 
tentia  enim  ac  virtutc  Creatoris  operanle,  Verbum 
caro  (actum  est  {Joan,  i) :  homo  scilicet  faclus  est 
cooperante  Patre  ct  Spiritu  sancto  conceptus  Vir- 
gine,  et  natus  ex  Virgine. 

Passus  sub  Pontio  Pilato,  Pilati  mentio  ad  tem- 
poris  signiiicatiunem,  non  ad  |)ersona;  pertinet  di- 
gnitatem. 

Crucifixus  morluus  et  sepultus.  lufirma  a  Verbo 


liominis  assumpli  conimemorantur,  dc  quibus   ait  ^  factioncm  niundatn  siint. 


Unde  et  ita  in  eum,  sicut  in  Patrem  et  Filium  cre- 
dendiim  cst.  Sequitur  : 

Sanclam  Ecclesiam  catholicam ,  id  esl  Ecclcsiain 
orbis  terrarum,  noneam  dcquadicitur  :  Ecce  hic, 
aiit  eccc  illic,  id  est  quse  in  cubili  esse  dlcitur,  ve!  in 
deserlo,  scdeam,  qux  diffusa  est  toto  orbe  terranim 
ct  in  unitate  fidei  solidata. 

Sanctorum  communionem^^id  est  ecclesiasrtcorum 
sacramenlorum  verilatem  cui  cominunicaYeruni 
sancti,  qui  in  uiiitate  fidei  de  hac  vita  niigrave- 
runt. 

Remissionem  peccatorum,  non  tanlum  eoruin  qiix 
per  baplismum  rcmissa  sunt,  sed  etiam  eoruiii, 
quse  per  humilcm  confessionem  ,  et  dignam  satis- 


Apostolus :  Quod  infirmum  est  Dei  fortius  est  homini' 
bus  (/  Cor.  1).  Idco  cnini  passus  est,  ut  nqs  ad  ini- 
passibiiitalcin  rcformaret.  hlco  crucinxus  est,  ut 
nos  a  crucialibus  aeternis  libcraret.  Ideo  scpultiis 
€St,  ul  nos  a  viiiis  ct  concupisccntiis  nbslrahcret, 
sibi4|ue  conscpeliret.  Unde  dicit  Apostolus  : 
Consepulti  sumus  cum  Christo  per  baptismum  in 
morte  :  ut  quomodo  surrexit  Chribtus  a  mortuis  pcr 
gloriam  Patris,  ita  et  nos  in  novitate  vitw  ambute- 
mus  {Itom,  vi)  ;  id  est  onini  velustale  postposita 
conformeinur  simililudini  Dei  et  hominis  Jesu  Chii- 
li.  Ila^c  itaque  infirmitas  Christi  superavit  omnem 
fortitudinem  hujus  mundi. 


Carnis  resurreclioncm,  qtix  iii  advcntu  Domini 
communis  fulura  cst,  scd  bonis  et  mr.lis  dissiniilis 
secuhduni  quod  ait  Apostolus :  Omnes  resurgemus, 
sed  non  omnes  immuiabimur  {I  Cor,  xv),  subinlel- 
ligendtim  est,  in  melius. 

Vitam  ffternam^  hoc  est  quod  idem  Aposlolusail : 
Oportet  corruptibile  hoc  induere  incorrupiibiHictem^ 
id  est  immortalitatem  {Ibid,), 

llaec  duodccimcapitula  ad  rcgulam  verx  liJei  firniit- 
simepertincnlia  fidelitcr  credenda  sunt^fortiter  tenea- 
da,  veracitcrpat^ienterqucdefciidenda  :  el  si  qusinhis 
contrariadogmatizarcnoverimus.tanquam  peslero  fu- 
giamus,  lanquam  bscrelicum  abjiciamus.  Iia  quippe 


Tertia  die  resurrexit  a  mortuis  (C3).  Triduan.x  j^  haic  supradicta  posita  sunt,  et  compeiuliosis  vocibas 


sepulturae  rooram  evidenter  ostendit  quod  duni  cor- 
pusin  sepulcro  jacuit,  anima  illa  de  iuferis  trium- 
phavit  (66).  Ideo  coiiditionem  naturse  noslnc  quain 
de  Virgine  matre  natus  assumpsit,  super  co^ios  in 
dextera  Dei  Patris  coliocavit,  ut  secuuduni  illam 
pro  nobis  Deo  Patri  supplicans  qualc  genus  moriis 
pertulerit  semper  ostendat.  Quod  autein  sedcre  dici- 
tur,  non  significat  membrorum  po^itionem,  sed 
judiciariam  potestatein. 

Sedet  ad  dexteram  Dei  Patris  omnipotentis,  Pcr 
dexteram  intelligimus  sumroam  beatiiudinem  et  Dei 
Pairis  gloriam,  sicut  per  sinistram  intelligitur  roi- 

(65)  Ex  serin.  2it4,  in  App.  Atig.,  lom.  V. 


comprchensa,  etilncatholicxfideicongruunl,  etbx- 
reticae  pravitati  occurrunt ;  ut  huic  rcguta^  firniiicradi 
liaercntcs  non  sinantcrrare,  et  a  rectas  fidci  tramilr 
deviare.  Quisquis  auiem  alitcr  sapere  volncrit,  nre 
mus,  ut  hoc  ei  Deus  rcvclare  dignetur.  Nos  vero  io 
eo  quod  acccpimus,  ambulcmus,  et  in  eo  quod  cer- 
tum  nobis  est,  firmiter  pcrscvercmus.  Hoc  SymI>o- 
ium,  fratres  charissimi,   docete  spiriluales   filio» 
veslros,  pro  quibus  in  baplismo  sponsionem  feri- 
stis,  quos  videlicct  de  sacro  fonle  Siisceplslis.  llai 
etiam  doccte  filios  vestros,  qiios  de  carne  vestn 
gcnuistrs ;  hocdocete  eos  quos  nutriendoaduiisistiSr 


(66)  Suppl.  hic  :  Ascendit  ad  eatlos. 


I 


4319  SERMONES.  —  SERM.  XX\IV. 

quateniis  per  hanc  e?angelicani  doctrinam,  Testram-  A 
que  disciplinam  errorem  cavcant,  et  ea,  quae  chri» 
stianae  fidei  inimica  sunt,    fugiant,  et  quae  apta 
suiil,  lota  virtute  perficiant. 

Quia  igitur,  dil*ictissimi,  paulo  superius  de  com- 
niuni  oninium  hominum  futura  resurrectionc,  qu;e 
iii  fine  mundi  celebranda  est  mentionem  fecinius  : 
quid  de  ea  beatusGregorius  dicat  solcrter  audianius : 
TrisU,  inquit  (67),  ntmtf  et  valde  lugnbre  esl ,  etc. 
usque  ad :  Sed  sola  est  in  miraculis  ralio  poientia 
[acientis, 

Est  il&que  fides,  fratres  cbarissimi,  ul  supradi- 
ctum  esi,  corde  servanda  et  ore  promenda,  quia 
ipsa  est  prinia  coelestis  regni  porta  :  humansc  sa- 
lulis  cst  initium,  et  bonorum  uperum  fortissimum 
fiindamentum.  Crediinus  igitur  Patrein  et  Filiuin, 
et  Spirituni  sanctum  unum  veruni  esse  Deum,  cieli 
ac  (erro)  conditorcm ,  juslorum  liominum  largissi* 
niuin  remuneratorcm,  et  iinpiuruin  juslissimum 
dainnatorem.  Unus  est  in  essentia,  et  in  i^ersouis 
trinus  :  copiosus  in  misericordia,  Oinnipotens  in ' 
operibus.  Omnia  qua;  in  coelo,  in  terra  et  iii  inaii 
sunt  creavit  ex  nihilo,  omniuinquc  hominum  cor- 
p.)ra  resuscitahit  in  die  novissiino.  Dabit  cnini  Dei 
F.Iius  voci  sua  vocem  virtutis  [Psat.  lxyii),  et  re- 
ffurgent  coram  eo  omnes  homines  cuin  corporibus 
suis,  haec  est  fides  catholica,  id  est  universalis, 
quam  Veleris  acNovi  Testamenti  Patres  tenucrunt 
in  operibus  suis,  atque  ad  nostrain  perpetuam  sa- 
liitein,  in  suis  reliquerunt  scriptis.  Et  quia  ipsi  q 
hanc  veram  fidem,  verbis  et  operibus,  ut  dictum 
e«t,  iulegram  teiiueriint,  et  nobis  tenendam  tradi- 
dcruni ;  etiam  ipsi  nobis  portae,  qiiibus  ad  Dei  co- 
gnitionem  intravimus,  fuerunt. 

Qiios  bene  tres  portae  exteriores,  Iresquc  inle- 
riores  quas  Ezechiel  in  oriente,  aquilone  et  austro 
vidit,  quibus  septcm  vei  octo  gradibiis  ascendeba- 
tur,  pra^ngurabant.  Qicia  ergo  (68)  portarum  nomine 
sanctospra:dicatoresaccipimuSf  etc,  usque  ad :  Cnde 
et  Vsalmus  qni  pro  octava  scribitur ,  a  pavore  ju» 
dicii  est  inchoaluSt  cum  dicitur :  i  Domine,  ne  in  fu* 
rore  tuo  arguas  me,  nee  in  ira  tua  corripias  me  (Fsal. 
vi).  I  Ac  si  diceret  : 

Doniine,  cui  me  servum-  subjicio,  argue  me  in  in- 
teriori  meo  in  hoc  mundo,  ne  arguas  me  in  fnrore  D 
luo ;  id  est  nedamnes  me  aeterna  damnatione  in  fu- 
turo.  Qui  enim  arguitur  accusatur,  qiiia  damnatio 
accusationem  sequitur.  Tunc  vcro  exterius  argui- 
niur,  quando  jejunamus,  vigilanius,  tribulationes 
liatimur,  et  cum  lacrymis  Deum  exoramus,  ne  apud 
illius  justitiam  pro  peccalis  nostiis  condemnemur. 
Quasi  diceret  :  Et  corripe  inc  in  interiori  meo  in 
lioc  saeculo,  id  est  coinpunctioncin  adhibendo,  et  ad 
pocnitentiam  provocando ;  ne  in  (urore  tuo  corripias 
me  in  alio;  ne  me  vidolicet  facias  transire  perillum 
purgatorium  igncm  quo  omncs  illi  transcunt,  qui 

(67)  Lib.  II  Hom.  in  Ezech.^  hoin.  8,  n.  6.  Vide 
Vatr.  I.  LXXVI.  col.  1050. 

(68)  S.  (Ircg.,  lib.  ii  Ilom.  \in  Eicch,^  liom.   8, 


IN  FESTO    S.  TRINITATI8. 


iW 


habcntcs  rundamenluin  Chrisluni  superaedificaBt 
paleas,  fenum  et  stipulam.  £t  iie  corripias,  et  nt 
arguas  me,  miserere  mei,  id  est  misericordiam  bab« 
in  me,  quoniam  infirmus  sum  (ibid.)^  in  bonis  vU 
delicct  operibus. 

iVttttc  ettim  tempus  est  misericordio! :  in  illo  autem 
judicio  dies  erit  tror,  tti  quo  scilicet  die  omne  hoc  tem- 
pus  finietur^  quod  septem  diebus  evolvilur.  Et  qui 
post  septem  dies  sequitur  jure  octavus  appellatur^  in 
quo  et  caro  nostra  resurget  ex  pulvere,  et  sive  bona^ 
sive  mala ,  quai  egit  recipiet  a  Christo  justo  Judica. 
Vnde  etper  Legem  (Lev.  xii),  quoque  octavodie  cir" 
cumcisio  fieri  jubebalur.  Piam  per  membrumt  quod 
circumciditur  mortalii  propagatio  generatur;  dece- 
dentium  et  subseqnentium  numerus  augetur,  Sed  quia 
in  resurrectione  mortuorum,  n.c  carnis  jam  propa- 
gatio  agitur,  et  decessio  alque  successio  nuUa  ent^ 
quia  c  tte^u^  nubent,  ncque  nubentur ;  sed  erunt  sicut 
angeli  Dei  in  cuslo  (Matih,  xxn) ;  >  octava  die  prai* 
cipitur  prtieputium  incidi,  Vbi  enim  iocum  jam  cor- 
nis  propagatio  non  habet  ,  ibi  resnrgens  caro  pers§- 
verantiam  ceterjiitatis  habet.  Per  hoc  membrum  Ma- 
ter  virgo  descendit,  quai  Deum  in  utero  sine  virHU 
carnis  admistione  concepit,  qui  primus  nobis  oiternm 
patrice  gloriam  in  sua  resurrectione  monstravitf  qui 
€  resurgens  a  mortuis  jam  non  moritur,  et  mors  H 
ultra  non  dominabitur  (Rom,  vi) ;  t  nobisque  exem- 
plum  dedit,  ut  hac  fieri  indie  uUimo  de nostra  camt 
credamus^  qua:  (acia  de  iliius  carne  in  dit  resurrg- 
ctionis  agnovimus. 

Igitur  quia  sese  nobis  carnalis  circuim  i»ionis 
menlio  obtulit,  niiror  vos  Juda^os,  qua  demcntia 
vel  superstitione  vos  ipsos,  filiosque  vestros  usque 
hodic  circumciditis,  cum  eaindem  in  Christo  car- 
nalem  circumcisioncm  duduin  habere  finem  cogno- 
vislis.  Bcatum  quoquc  Paulum  ex  gente  veslra  na* 
tuin  atque  ad  Gamalieiis  doctoris  vestri  pedes  nu* 
tritum,  .Mosaicae  legis  ac  prophetarum  oraculis  aj^ 
prime  eruditum  iiiterrogate,  et  quidquid  vobis  de 
eadein  carnali  circuihcisionc  responderit  devota 
menlc  auditc  :  Si  circumcidamini,  inquit,  ChrislU9 
nihil  vobis  proderit  (Gal.  v).  Scilote,  o  Juda^i,  iiec 
omnino  dubitetis,  quia  pcr  pairiarchas  et  propbc- 
tas  Christus  vobis  fiiit  promissus,  et  in  plenitudino 
tomporis  a  Deo  Patre  missus,  unde  ipse  aii  in  Evan- 
gclio  :  Non  sum  missus  nisi  ad  om,  quce  perierunt 
domus  Jsraet  (3tatth,  xv).  De  quo  ait  beatus  Paulus: 
Postquam venitptenitudo  temporis  f  misit  Deus  Fi" 
tium  suum  (actum  de  mutiere,  (actum  sub  tege,  ut  eo* 
qui  sub  tege  erant,  redimeret  (Gal,  iv) :  vos  scilicet 
qui  sub  legis  jugo  dcprimcbamini  illius  onere  gra- 
vati,  quod,  ut  ait  bcatus  Paulus  (69)  in  Actibus 
apostolorum  (cap.  xv) ,  neque  vos  neque  patres 
vestri  portare  potuistis.  Scd  quia  adoplionem  fi- 
liorum  non  soluin  rocipcre,  o  Judaei,  noluistis,  sed 
etiam  in  tcinplo  laptdes  tulistts,  ut  in  ipsum  Dei  et 

n.  i.  Vidc  Palr.  t.  LXXVI,  col.  1028 
(69)lino  :  Pelrus. 


1551  S.  MARTLNl 

Virginis  Filium  specialilcr  vobis  u  Doo  Patre  pro* 
missumjacereUs;  ille  autem  liumiliter  ac  poieiiler 
Yestram  decliiians  dementiam  abcondit  se,  el  etivit 
de  templo  {Joan.  viii) ;  completum  iiaque  videmus 
quod  ipse  ait  vobis  audientibus  :  Relinquetur  vobis 
domui  veslra  deserta  {Matth,  xxiii).  Prius  quippc 
discipulis  suis  praeceperat,  ne  in  viam  gentium  ab- 
irenc  {Matth.  x) ;  sed  potius  ad  oves,  quse  perierant 
domus  Israel,  irent.  At  postquam  iilum  ejusque  di- 
Kclpulos  a  vobis  expulistis,  eosqiie  de  civitate  in 
ctritatem persecuti  estis,  et  vos  ipsos  justitiae  ini- 
micos  constituistis ;  generaliter  discipulis  suis  prae- 
cepit  dicens  :  Euntei^  docete  omnei  genta^  bapti- 
xantei  eoi  in  nomine  Patrii^  et  Filii,  et  Spiritui  ian- 
cti  {Matth.  xxviii).  Et  adjecit  :  Qui  credideritf  et 
kaptizatui  fuerit,  salvui  erii;  qui  vero  non  crediderit, 
condemnabitur  {Marc.  xvi). 

Scitoteigitur,  oJudaei,  post  hoc  decretum  carna- 
leiu  circumcisinnem  pristinum  non  habere  effectuin. 
Siergocircumcidamini,utjamdudumbeatusPaulus 
ait,  Christus  nihilvobis  proderit;  quia  ipse  baptis- 
muni  in  remissionem  peccatorum  omnibus  inPalre, 
el  in  86,  et  Spirito  sancto  fideliter  credeiilibus  in- 
•tituit.IpsequippecumPatre  et  Spiritu  sanctounus 
esl  naturaliter  verus  Deus.  Ad  hoc  nimirum  ipse  a 
Deo  Patre  niissus  venit  in  mundum,  ut  nova  prse- 
cepla  daret  mundo.  Novus  homo  fuit,  quia  sine 
virili  semine  conceptus  in  utero  Yirgints  exstitit,  et 
sine  peccato  in  mundo  vixit.  Quia  crgo  pro  vestra 
ct  totius  mundi  salute,  o  Judaei,  a  Deo  Patre  fuit 
luissus,  oportet  vos  illl  obedlcntes  esse  in  omnibus. 
Vulgo  dicltur :  Qui  praecepta  medici  contemnit , 
scse  interficit  (70).  Pro  certo  sciatls,  nec  omnino 
dubitetis,  quia  si  illi  inobcdientes  rncritis,  a^ternac 
damnationi  reos  vos  exhibetis.  Ipsum  itaque  Dci  et 
Virginis  Filium  fidei  et  diiectionis  bracliiis  ample- 
ctamini,  ut  vos  ab  eo  misericorditer  intra  sanctae 
Eccleslae  sinum  recipi  mereamiiii. 

Baptismum  ali  eo  in  i;pmissionem  peccatorum 
vestrorum  institutum  devota  mente  suscipite,  ut 
antlquae  rebellationis  vestrae  et  perfidise  veram  ab 
lllo  indulgentiam  possitis  acquirerc.  Nolo  ellam,  o 
Judaei,  vos  ignorare,  quia  charitateme  compelleiile, 
desidero  vos  electorum  Dei  consortes  esse.  Mihi 
ergo  animarum  vestrarum  salutcm  desideranti,  et 
intra  sanctae  Ecclesiae  gremium  vos  esse  optauti 
obaudite,  et  dabo  vobis  consilium,  quo  Dei  ct  honii- 
nis  Jesu  Ghristi,  qui  vere  cum  Patre  el  Spirilii 
sancto  unus  et  verus  Deus  est,  pristinam  possitis 
gratiam  recuperare,  et  post  hanc  vitam  ad  coclcstis 
patriae  gaudia  pertingere.  De  me  quoque  sinistram 
iiullam  habeatls  suspicionem,  quia  vcri  consilii  in 
«le  reperietis  fldem.  Sic  enim  in  Vcteri  Testamento 
iegitis  :  Diligei  Dominum  Deum  tuum  ex  toto  corde 
tuOf  et  proximum  tuum  iicut  te  ipium  {Deut,  vi ; 
Lev.  xix).  Vos  in  bac  parte  sicut  me  ipsum  diligOy 
quia  vos  ad  seterna  gaudia  pervenire  opto. 

(70)  /ftw  ie  interimit,  qui  pracepta  medici  obser» 
tarentn  vuft.  Aug.  t  acl.  12  inJoan.,  num.  12. 


LECIONENSIS  «53S 

A  Mcis  igitur  patienter  moniiis  pnebete  aureiii  ti 
docebo  vos,  qualiter  in  Jesu  Cbristo  Dci  ei  VirginkS 
Filio  circumcisio  habuit  consummationem,  (tuia 
enim  ex  semine  Abraha^  secundum  carnem  Chrislus 
erat  futurus,  in  quo  cunclorum  gentium  benedicti«i 
fuerat  repromissa  (71)  :  et  Deus  praevideiis  oe  gc- 
nus  Abraha:  reliquis  gentibus  niisceretur,  el  paula- 
tim  propago  ejus  fieret  incerta ;  populum  Judalcum 
circumcisionis  signo  notavit.  Ideo  igitur  Judanos 
circumcidi  praecepit,  ut  vcnientes  inler  iEgyptlos, 
et  A&syrios,et  inlcr  Babylonios»  sive  Chaldaeos,  boc 
signaculo  ah  bis  sive  a  caeteris  gentlbos  nalionibus- 
que  distinguerentur.  Denique  perquadragintaannot 
in  crcino  nullus  csi  circumcisus,  soli  enim  sinegenlis 
alicujus  commistione    vivebanl  :  at  ubl  Jonlanis 

^  alveum  Israeliticus  populus  transmeavii,  atque  in 
terram  promissionis  pervenit ;  signum  circumcisio- 
nis  futuro  ex  commistione  genlium  providit  errbri. 
Quam  circnmcisionem  rationabiiiter esse  custoditain 
credimus,  quousque  Cbrislus  nasceretur»  qui  ex 
'  semine  Abrahae  fuil  proraissus ;  qui  non  jam  per 
circwncisionem  carnis,  sed  per  vitiorum  resecai^o- 
nem  mandavil  corda  omnium  gcntium  circumcidi. 

Sed  si  mihi  Christiano  homini,  vexillum  Chrisli 
in  mea  fronte  gestanti,  o  Judaei,credere  iion  vuliis; 
rogo  ul  ea  quae  Moyses,  de  eadem  conlis  circumci- 
sioiie  vobis  praenuntiavit,  solerter  audialis.  /n  nu- 

.  viitimii  diebui^  inquit,  circumcidet  Dominui  cor 
tuum,  0  Urael^  et  cor  ieminii  tui  {Deut.  xxx).  Qui- 

P  bus  verbis  quid  aliud  quain  Christi  futurum  adven- 
tiim  prxnuntiabat,  quo  non  jam  ferro  carnls  prae- 
putia  resecantiir  sed  baplismo  corda  a  peccalis  pur- 
ganiur?  Pcr  Moysem  itaque  legislatorera  jus^a  est 
fieri  carnalis  in  lege  circumcisio,  et  per  eumdem  iu 
Novo  Testamento  praenuntiata  per  baptisinum  et 
cordis  contrilionem  peccatorum  futura  remissio. 
Qiiia  igitur  spiritalem  circumcisionem  futuram  prae- 
nuntiabat,  quid  aliud  quam  carnis  ciroumcisioneni, 
qu»  in  lege  agebatur,  in  adventu  Christi  abolen- 
dam  esse  praedicabat?  IJnde  et  Jeremias  pnevideiis 
jam  illud  tcmpus  proximum  fore,  Judaeos  ad  Novum 
Testamentum,  et  ad  circumcisioncm  cordis,  nou 
corporis,  ita  provocans  dicit :  Ha:c  autem  didt  Da- 
minui  viro  Judece  el  Jcruialem :  Novate  vobii  novaUf 

D  et  nolite  ierere  in  spinii ;  circumcidimini  Domino  Deo 
veslro,  et  auferte  praputia  cordium  veitrorum^  viri 
Juda  et  Jeruialem^  ne  forte  egrediatur  ut  ignii  indi» 
guatio  mea^  et  iuccendalur,  et  non  ut  qui  exstingHai 
{Jer.  iii).  Quibus  verbls  admonctur  Israel  a  vetu- 
staic  circunicisionis  et  legis ,  quae  spiiiis  compara- 
tnr,  ad  Novi  Testamenti  gratiam  transire,  el  per 
fidera  Christi  cordis  circumcisionem  tenere,  non 
carnis  juxta  quod  legimus,  Petro  apostolo  de  Do- 
inino  dicente  :  Fide  purgans  corda  eorum  {Aet,  xv). 
Quam  similiter  fidcm  jara  uon  per  prisca  signacula 
carniset  injuriara  corporis,sed  pernovam  spiritalis 
lavacri  gratiam  adipiscendara  Dprainus  per  Isaiaiii 

(71)  bid.,  lib  u  conlra  Jud,,  cap.  16. 


ITO  SERMONKS.  -  SEUM.  XXXIV.  IN  FKSTO  S.  TRINITATIS.  1354 

annuntiat,  dicens  i-Se  memineriii$  priorum^  etanti-  A  aut  peue  nulla  snnt,  aii  :  Facta  iunt  earum  morti^ 


iiua  ne  inlueamini.  Ecee  nova  [aciam  quw  nunc  orien" 
tur,  et  cognoicetis  ea  (hai.  xliii).  Et  ut  oslendereC 
qu»  essent,  subjccit :  Faciam  in  deserto  viam^  et  m 
hco  inaquoso  /fiiifit>ia,  potare  genteni  meam  electam^ 
et  plebem  meam  quam  acquisivi  (ibid.).  Quid  ei*go 
his  \erbis,oJudaei»aUud  indicabat,  nisi  baptisinatis^ 
puriQcatioueni  futuram?  In  quo  non  jam  feCusta 
circumcisione  carnis  quisque  signatur,  sed  sola 
graiia  totius  Trinitatis,  Patris  Tideticet,  et  Filii,  eC 
Spiriius  sancti,  et  unda  baptismatis  per  fidem,  qu» 
cst  in  Ciiristo  Jesu  abluitnr.  Ilanc  mortiferam  vestrt 
cordis  obstinationem,  0  Judaei,  qua  spiritualem  non 
vultis  recipere  circumcisionem,  Jeremias  propbeta 
praedixil :  Omnes  gentes  habent  prwputium;  sola  au- 


ana  quasi  stercus  in  medio  platearum  (Isa.  y).  Quae 
sunt  ista  morticina,  0  Judaei,  infeliccs  el  miserl, 
uisi  festra  carnalia  et  jam  evacuaia  posl  Cbrisli 
passionem  sacrificia,  qui  pro  redemptione  bumanl 
generis  se  ipsum  iminaculatum  obtuiit  Deo  Patri  ia 
oblationem  et  hostiam  suavitatis?  Et  quoniam  i^ 
jamcamalia  sacrificia  ahaitariDomiDisuBtremola, 
repulantur  a  Adelibus  veluti  stercora.  Sic  eliani 
Isaias  propheta  de  ipsis  sacrificiis  ait :  Qui  immolat 
bovemy  quasi  (73)  interfidat  virmm;qui  mactat  pecus, 
quasi  qui  excerebret  canem ;  qui  offert  oblationem  ^ 
quasi  qui  sanguinem  suillum  offerat:  qui  reccrdatur 
thuris,  qua4i  qui  benedicat  iddn  (Isa  lxvi). 
Audistis,  0  Judaei,  quid  Dominus  nunc  usque  da 


tem  domus  Isracl  incircumcisa  est  corde  (Jer.  ix).  ^  reprobationecarnalissacrificii  perlsaiamprophclaM 


Nam  quod  et  a  Jesu  Nave  ducesecundo  postcgres- 
sioiiem  de  iEgypto  llebraH)nim  populus  legiiur 
{Jos.  v)  circumcisus,  significabat  a  Domino  Salva- 
tore  cordiscircunicisione  postmodnin  Ecclesia;  filios, 
qaonim  ipse  est  dux,  esse  mundandos.  Etbene  cul- 
tris  lapideis  secunda  fuit  circuiiicisio  *  quia  petra 
Clhristus  esl  (/  Cor.  x),  per  quem  spiritali  circiini- 
cisione  credentes  purgantur  ab  oinnibus  iliccebris 
vitiorum.  Ecce  quomodoVete.risacNovi  Testamcnti 
Patres  sibi  concordant,  et  carnalcm  oinniiio  vcstram 
circumcisionem,  0  JudaRi,evacuant.Concordaiit  sibi 
veris  sententiis,  et  deslruunt  errorcm  vestrse  su- 
perstitlonis.  Curergo,  miseri,  Icgalla  praecepta  sem- 


dixerit.  Quid  etiam  per  Jereinlam  de  vestrarum  vi- 
ctimarum  et  holocaustorum  repuisione  dicat,  au- 
dialis  :  Utquid  mihi  thus  de  Sabba  offertis ,  el  coUif' 
mum  suave  oientem  de  terra  ionginquaf  Holocausto^ 
mata  et  victimee  vestras  non  piacuerunt  mihi.  Propter^ 
ea  hac  dicit  Dominus :  Ecce  ego  dabo  tn  populum 
meum  ruinas,  et  ruent  iu  eis  patres  tt  fiUi^  vidnug 
simul  et  proximus  et  peribunt  (Jer.  vi).  Yidete  ergo» 
0  gens  Judaica  prava  atque  perversa,  quia  Yestra 
sacrificia  non  per  se  carnaliter  ab  omnipotenti  Deo 
laudentur  vel  suscipiantur,  sed  per  solam  cordis 
contritionem,  et  fidei  obedientiam»  quam  vos  lui- 
seri  perdidislis.  Unde  etiam  Domiuus  pe.r  eumdcua 


pcr  vultis  carnaliter  observare,  quae  in  adventu  q  prophetam  subjungii,  dicens  : //oces(  ver6tfin  quod 


JesuChristiRedemploris  nostri  finem  constat  lia- 
buissc?  Praecepla  qnippe  vcteris  legis  spiritaliter 
suiit  inteliigenda,  uon  carnaliicr  obsequenda. 

Quod  dixiinus,  0  Judxi,  de  carnali  circumcisioue, 
quod  jam  olim  in  Christo  consuininationein  finein- 
(lue  acceperit,  et  quodamplius  post  spirilalia  Evan  • 
gelii  prxccpia  carnaliter  observanda  iion  sit ;  hoo 
etiam  dc  victimaruin  ct  sacrificioruni  reprobuttone, 
quae  in  veteri  lege  ofierebantur,  dicimus  (72)  :  Sed 
si  forsitan,  0  rel>elles  et  increduli,  mihi  credere  non 
vuliis,  ipsum  Donnnum  audite  per  Isaiam  prophe- 
lani  vos  dure  increpantem,  vcstraque  sacrificia,  ac 
soleinnitatcs  repudiantem  his  verbis  :  Quo  mihi 
muititndo  victimarum  vestrarum,  dicit  Dominus  fPie- 


prcecepi  fiiiis  Israei  in  die  qua  eduxi  eos  de  terra 
Mggptif  diceus  :  Audite  vocem  meam^  et  ero  vobi$ 
Deus,  et  vos  eritis  mt/it  popuius ;  ei  ambulate  in  oin- 
nibus  prasceptis  qux  vobis  mandavi,  ut  bene  sit  vobis, 
Et  non  audierunt^  nee  inciinaverunt  aurem  suam; 
sed  abierunt  in  voiuptatibus  suis ,  et  in  pravitate  cordis 
sui  mali  (Jer.  vii).  Et  post  hxc  detesUndo  veslra 
sacrificia,  o  Jiida*i,  idem  propheta  (74)  ait  :  Ilostiag 
offerent,  immoiabunt  carnes  et  comedent^  DominuM 
autem  non  suscipiet  eas  (Ose.  viii).  —  Non  iibabunt^ 
inquil,  Domino  vinum,  et  non  piacebunt  et  sacrificia 
eorum  quasi  panes  iugentium.  Omnes  qui  cometleni 
eos,  contaminabuntur,  nec  intrabunt  in  domum  Do» 
mlni  (Ose.  ix).  Concordant  etiam  verba  Joelis  pro- 


nu5tiim  hoiocaustis  arietum  et  adipe  pinguium  :  san-  D  pheta;,  0  gens  cxca,  prophetarum  verbis  Isaiae  eC 


yuinem  vituiorum  et  agnorum,  et  liircorum  noiui.Cum 
V  niretis  ante  conspectum  meum,  quis  qua^sivit  hwc  de 
manibus  testriSf  ut  ambuiaretis  in  atriis  meis?  Ne 
o/leratis  uitra  sacripcium  frustra.  Incensum  abomi- 
naiio  est  milii.  Neomenias^  et  Sabbata,et  festivitales 
aiias  non  feram :  iniqui  sunt  aelus  vcstri :  Kalendas 
vestras^et  soiemniiates  odivit  anima  mea  :  facta  sunt 
miln  moiesta,  iaboravi  sustinens.  Et  cum  extenderitis 
manus  vestras^  avertam  ocuios  meos  a  vobis ;  et  cnm 
muitipiicaveriiis  oralionem  non  exaudiam  (Isa.  v). 
Itein  Isaias  de  eisdem  sacrificiis,  qiiae  jain  repuJiata 

ili)  Isidor.  iilii  supra«  c.  17 

(73)  Siippl.  qui. 

^74)  liaiiui  iiianle  mcmnria,  iiiquil  ad  lniuc  lo- 


Jeremiae  de  carnalium  sacrificiorum  repulsione.  Aic 
cnini  :  Interiit  de  domo  Dei  vestri  sacrificium^  H 
iibatio  (Joei.  1). 

Vera  sunt  procul  dubio  quae  dicuntur,  ut  cernl* 
tis,  quia  altare  niilluni  aedificatis,  sacerdotes  iion 
habetis,  sacrificium  non  oflertis,  legem  non  obser^ 
vatis,  ideoque  jam  non  Judaei,  id  est  confessores, 
sed  synagoga  Salanae  estis.  Quia  Dei  et  Yirginis 
Filium,  qui  vos  in  deserto  quadraginta  annis  pane 
angelorum  pavit ,  et  de  petra  potavit,  sine  causa 
cruci  afilxistis ;  idcirco   locum  et  geniem  |ierdidi- 

ciim  Isidori  Joanncs  Mariana,  alii  pro  aliis  libris 
cilaiitur;  iiain  qiia*  suot  vciba  Ose;e|  Jcremiae  w^t- 
buntur. 


1355  S   MAUTINI  LliGIONENSIS  1336 

stis,  el  cuiiclis  sub  coelo  nalionibus  in  caplivil;ileni  A  cavil.  l'l  enini  ail  Magisler  Pelnis  in  libro  De  ertor 
tradili  eslis.  Quod  vestra  carnalia  sacri(ii'ia  ab  allari 


Dei  essent  rcpellenda,  et  corporis  Christi  spirilalia 
sacramcnta  usqiie  in  rinem  mundi  cssenl  pLTiiian- 
sura  ;  Miclia^as  (75)  prophela  in  voce  Domiiii  tcsla- 
tur,  dicens  :  iVori  eil  mihi  vctuntas  in  vobist  dicit 
.IJominus :  el  munus  non  suspiciam  de  manibus  ve- 
stris.  Ab  ortu  enim  svlls  usque  ad  occasum,  magnum 
est  nomen  meum  in  gentibus  et  in  omni  loco  sacrifi- 
catur,  et  offcrtnr  numini  mco  oblalio  munda;quia 
magnum  est  nomcn  meum  in  gentibus^  ait  Dominus 
(Mut,  i).  Quo  testinionio,  o  Judx*i ,  patet,  sacrificia 
Tcslra  iinnuinda  esse  et  reprobala.  El  sola  oblatio 
gcnlium  scilicct  filioruni  Ecclcsio;,  Deo  accepta, 
Carnulein  igitur  circunicisionem  oniiltile,  et  bapti- 


tiune  rerum ,  benedictio  et  sanctifieatio  opus  esi ; 
nam  et  Salomon  aliquid  operis  [ecit,  cum  templum 
dedicavit.  Septimum  ergo  diem  sanctificaxse  et  beue- 
dixisse  dicitur,  quianiystica^  prm  cocteris  benediciioni 
et  sanciificationi  (78)  eum  dcnavit.  Lnde  in  letje  di- 
citur  :  c  Memento  ut  sanctifices  diem  Sabbati  (Exod. 
x\)  (79).  I  Item  si  crimen  esl,  o  Judxi,  Sabbaii  otia 
non  observare,  dicite,  cur  Jesu  Nave  discipiilus  nc 
successor  Moysi  Domino  prxcipiente,  septem  dic- 
bus  continuis,  inter  quos  ulique  Sabbatuni  conti- 
netur,  cxcrcitum  et  arma  produxit,  atque  circuin- 
cuntc  arca  tiibis  clangenlibus  Jericho  niuros  sub- 
veriit  (Jos.w).  Quid  iterumde  Machabapis  eloquar» 
de  quibub  scriptum  est :  Fa  nolebant  Judai  in  di§ 


smuin  in  quo  remissio  pec<  aloruin  conslat,  in  no-  ^  Sabbati  vindicarese  de  alienigcnis  ;postea  terocousb' 


inine  tolius  Trinitufcis,  i\iliis,  videlicet  et  Fiiii ,  et 
Spirittis  sancti  devota  meiile  suscipilo,  ut  spirila- 
liuin  donorum  cuin  cicleiisiidelibus  lucreaminipur- 
ti  ipcsesse. 

Vos  etiam,  o  n.iseri  el  miserandi  Judaii ,  Sabba- 
tuin  carnaliter  custodilis ,  cl  tatncn  quid  sit  SuLba- 
tum  omnino  ignoralis.  Beiie  i'Iiid  cuslodiivtis,  si 
spiritaliter  intelligorelis  (7G).Nouien  igiliir  Sabbati 
iisurpatis,  quia  non  spiriluliler,  sed  carnaliter  illiid 
observatis.  Yos  dclcclat  lcgeiii  carnuliter  cuslodirc, 
cum-iilam  debeatis  spiritulilcr  inlelligerc,  Doniino 
per  Prophetam  attestanle  :  Aperiam  in  parabolis  os 
meum^  loquar  propositiones  ab  initio  (Psal.  Lxxvii). 


lioacceptOf  pugnaverunt  dic  Sabbatijet  triumphaterunt 
de  hostibus  (1  Mach.  ii).  Quibus  lestimoniis  edoce- 
inur,  non  pertinere  ad  fidem  istuniSabbati  eleinen- 
tarium  diem,  sed  alium  spiritalem.  Scitote  igilur« 
o  Jiidxi,  Iioc  carnale  Subbuium  non  csse  datuni 
propler  puriricalioiiem,  sed  propler  teniationcm ; 
diccnte  Domino  in  Denteronomio  (80)  iDaboeispriP' 
ceptd,  ut  tcntemeos  u:rum  ambulent  in  viis  me»,  an 
non  (Exod.  xv,  xvi).  Iliiic  est  qtiod  loquitur  Doini- 
nus  per  Ezechielem  prophelum  ,  diccns  :  Ego  dedi 
eis  pracepta  non  bona,  et  judicia^  in  quibus  non  rt* 
vent  (Kzech.  xx):iitiquequiu  qiia^dam  carnalia,  o  Ju- 
daei,  vobis  cariiuliterviveiilibiis  permissa  sunt,  quae 


Quasi  dicat :    Inclinalo    aureiu|  veslram,  quia  cgo  r  taiuen  advcnienle  Evaiigelio  cessaverunt,  siciitEze- 

aperiam  os  meuin  in  parabolis,  id  cst  in  scrmoni- 

bus   rerum   similiiiidinem   iiabentibus.  Nola  quia 

propositiones  sunt  qu;cstiones  aliquid  hahentes  in 

se,  quod  disputaiione  solvendum  est.  Et  in  hoc  dif- 

ferunt    propositiones  ct  parabola ,   qiiia   parabola 

similitudinem  exprimit,  propositioiies  aulein   siue 

siinililudine  intelligi  possunt.  Ideo  dicit  :  x\pcriam 

in  paraboiis  os  meum,  loquar  propositiones  ab  initio; 

quia  quanta  audivimus  iii  Ycteri  Tcsiamento  pro- 

niissa,  cognovimus  ea  in  NovoTcstumento  completa, 

ethoc  patres  nostri  narraverunt  nobis  (ibid.).  Quis  hoc 

dicit?  David  scilicet  prophetu.  Palres  igitur  Yelcris 

Tcstamcnti ,  id  esl  patriarchne  ct  prophetx  n:^rra- 

verunt  nobis  hscc.  Si  crgo  lex  et  piopheta! ,  o  Ju- 


chiel  (81)  proplieta  dicit  :  Cessare  faciam  omnegan' 
diumejuSf  ct  Sabbata  ejus  (Osc.  ii),  subaudis  Isr.ie- 
lilici  populi.  Qii:e  qiiidem  alias  Doininus  se  odisse 
dicit :  Scomenias,  imiuit,  et  Sabbata  vestra  odivii 
animamea  (Isa.  i).  Vos  inlerrogo,  o  Juda^i,  si  Sal)- 
bata  vcstra  a;teinu  sunt,  cur  ca  Dominus  cessarc 
nianduvil?  Et  si  bona  sunt,  cur  odivil?  Scd  quia 
tani  evidenii  sentenli;v  (anique  si^hlili  nihil  oninino 
rcspondere  potcsiis,  Dei  meprxveniente,  comitatite 
et  subscqucnte  gratia,  brevitcr  ac  diligentcr  illaii 
exponam  vobis. 

Apostoli  Pauli  vcrba  h;ec  siinl  :  iVoii  prius  qnoJ 
spiritale  est^  scd  qvod  animate  (I  Cor.  xv).  Priiiius 
boino    secundum  carneni    nos   geperavil,  sccuii- 


dxi,  in  parabalis  et  in  aeniginatihus  constant,  quod  D  <ltis  hoiuo  ,  Deus  videlicct  et  honio  Jesus   Cbri- 


oinnino  iiegare  ininime  poiestis ;  non  cst  accipicnda 
Sabbati  observatio  carnaliter,  sed  spiriialiter  ;  nam 
carnalia  ejus  otia,  ct  a  Domino  et  a  patribus  om- 
niiio  dissoluta  sunt.  Legimus  in  Genesi  (cap.  ii) 
quodbencdixerit  Deus  diei  septimo  et  sanctilicaverit 
illum,  quia  in  ipso  cessavcrat  ab  omiii  operc  suo 
quod  patrarat  (77).  Iii  qiio  tamen  nihil  novum 
creasse   dicilur,    nisi    fortc    dicatur  die   scptimo 


stus,  pcr  lavacrum  rcgenerationis  et  renovatioiiis 
Spiritus  sancti,  nos  spiritalcs  Dei  fdios  eflecit.  Priiis 
ergo,  o  Judxi«  vobis  cognitione  rudibus  et  carnali- 
ter  vivcnlibiis  dedit  Deus  carnalia  prascepta  nec  ta- 
mcn  semper  permansura,  quia  pr«esciebat  vos  pec- 
caturoset  idola  adoraluros.  Lacte  vobis  erat  opus, 
non  solido  cibo  (llcbr.  v) ;  nondum  enim  poteratist 
ted  nec  nunc  quidcm  potestis  (1  Cor.  iii).  Non   ergo 


complcvisse  opus,  qui  ipsum  l>enedixit  ct  sanctili-    .  oportcbat  coram  vobis  adhuc  rudibusetin  Doi  cog- 


(75)   Recte  in  alio  ins.   emcndaverunt  :  Mala- 
chias. 
(7(5)  Ex  eod.  Isid.,  ibid.,  cap.  V6. 

(77)  II  Senl.  dist.  iS.C.  Scd  quwrilur. 

(78)  C.  Itfum. 


(79)  Riirsumlsidor. 

(80)  Ed.t.,  in  tege. 

(81)  Edil.  sicul  el  per  prophefam  dicitur  :  noii  n»- 
ctc  enini  scquentia  Osca*  vcrLa  tanquain  Ezc(liiclis 
citui.tur. 


1357 


SEKMONES.  —  SERM.  XXXIV.  IN  FESTO  S.  TRINfTATIS. 


1358 


iiitione  par?iilis  margaritas  ponere ,  spiritalia  vide-  A  nalisque,  qui  Sabbalum  ausus  est  Yiolare,  fonnam 


licet  ^cramenta  tradere,  sed  legalibiis  voi  oneriluis 
experiri  \e\  tentare.  In  quibus  prxceptis,  si  secun- 
dum  ipsius  beneplacitum  perseverasselis ,  vos  ad 
spiritalia  Evangelii  sacramenla  cum  c%teris  Rccle- 
siac  filiis  transferret,  el  in  spiritales  filios  adoptaret. 
Bona  igitur  Dei  praecepta  vestris  exigentibus  culpis 
vobis  sunt  damnabilia,  et  Deo  odio  habita.  Dei  quo- 
que  praeceptuni  sibi  obedientes  saivat,  et  inobedien- 
tes  condemnat.  Sabbatum  enim  ,  quod  vos,  o  Ju- 
dj^i,  accepistis  in  munere,  requiem  nientis  signifl- 
cat,  ut  nuUo  videlicet  in  hac  vita  terrenorum  desi- 
deriorum  appetiiu  mens  faligetur.  Sabbatum  enim 
requies  intcrprelatur.  Sed  vos  istam  Subbati  otio- 
sain  festivicatem  consuminatis  in  comcssatioiiibus 
et  ebrictatibus. 

(82)  Sed  forte  dicil  aliquis  :  Si  non  est  Sabbndim 
cuslodiendnm,  qiinre  dictum  est  in  mandniis  Dui  : 
Vemenlo  ut  diem  Sabbati  sanctipces  (Exod,  w).  Et 
itcrum  :  Sex  diebus  operaberisy  et  facies  omnia  opera 
tuatseptima  autem  dies  Domini  Dei  tui  est :  non  fa- 
cies  fii  ea  opus  (ibid,).  Gui  respoiideiiduni,  qiiin  in 
0|>ere  sex  dierum  sex  niillium  annonim  opera  de- 
nionstrantur.  Blille  nainque  anni  apiid  DiMini  uni 
diei  coniparantur,  testnnie  Prophcta,  qiii  nit  :  Qiio- 
niam  miUe  anni  aute  oculos  tuos ,  tanriuam  dics  Ae- 
stema  qua  prwteriit  (PsaL  Lxxxix).  Iloruui  itaqiio 
dicrum  Sabbatum  scptiini  millesiiui  aiini  tenipus  et 
r(H|uics  futuri  rcgni  ac  sa^ciili  cst ,  ui>i  nulla  erit 
jatu  operalio  reruin,  scd  sola  requies  sanctorum  ;  . 
nain  ista  teniporalia  Sabbataodit  Doininus,cuin  di- 
xil :  Neomenias  et  Sabbata  vestra  odivit  anima  mea 
(Isa.  i).  Notate,  o  gcns  cxca  et  perversa ,  qu»  abs- 
que  consilio  estis,  et  siiie  spiritali  prudentia,  notate 
supradicla  Dci  verba.  Non  ait  Dominiis :  Neome- 
nias  el  Sabbata  mea,  sed  neoirieiiias  et  Sabbata  ve- 
stra  odivit  anima  niea.  Bcne  Sabbata  vestra  dixit, 
quia  jain  non  sunt  illa,  quse  ipse  Dominus  praecepit, 
scd  sunt  illa,  qim  vos  invenistis  vobis ,  in  quibus 
abundantius  comessaiionibus  et  ebrietatibus  deser- 
viretis. 

Forsitan  qii.Tritis,  o  rebclles  el  increduli,  cur  di- 
xitieremias :  Custodite  animas  vestras  »  et  nolite 
portare  pondera  die  Sabbati^  nee  inferatis  onera  per 


illius  insinuabat,  qui  in  die  judicii  cum  carnall 
opere  fuerit  inventus,  Id  est  com  ligno ,  feuo ,  vel 
slipula  ad  escam  ignis  a^tevni  convenientia.  Il»c  el- 
enim  colfjgens  in  suam  perditionem,  dum  fuerit  in 
die  ultimo judicatus,  pellendiis  est  ab  oninibus  uh 
gelis»  et  statim  morie  novissima  puniendiis. 

Iterum,  o  Judaei,  ad  vos  revertor  loquendo,  qula 
omnium  bonorum,  quae  Dciis  electts  suis  praepara- 
vit,  participes  vos  esse  desidero.  Praeputiuin  igitur 
carnis  vcstrae  praecidere  nolite,quiajam  post  bnpti- 
sniatis  institutionem,  quo  remissio  peccatorum  omh 
nibus  fldelibus  tribuitur,  vobis  utile  iion  crit.  Snb- 
bntum  ctiam',  quod  carnaliter  cclebrare  con^uevi- 
stis,  OMiitlite.  Octavo  die,  idest  Dominico,  in  qiio 
Dominus  noster  Jesiis  Christus  a  mortuis  resurre* 
xit,  rcverenliain  exhibete.Daptismiim  fldelitersusei- 
p'.te,  suavi  jugo  ejusdem  Domini,  el  Redeuiptoris 
noslri  Jesu  Christi  vos  ipsos  devota  niente  siibjicitet 
iit  cum  caeteris  fidelibus  ccclestiji  dona  mereaniini 
percipere. 

Dominicam  diem,  ut  Hispaniariimdoclor  Isidorus 
ait,  (83)  ideo  sancti  apostoli  religiosa  solemnitate  cele» 
brart  sanxerunU  q^iu  in  eodem  die  Redemplor  noster  a 
wortvis  resurrexit,  Ideo  aulem  Dominicus  dies  appel" 
latur^  ut  in  eo  a  terrenis  operibust  vel  mundi  illece^ 
bris  abstinentes  tantum  divinis  cuUibus  serviamus  : 
dantes  sciUcet  dici  huic  honorem  et  reverentiam  pro» 
pter  spem  resurrectionis  nostrof,  quam  habemus  m 
iUa,  Nam^  sicut  ipse  Dominus  noster  Jesus  Christu$ 
et  Salvator  noster  tertia  die  resurrexit  a  mortuis^  it€ 
et  nos  resurrecturos  in  novisrimo  die  speramus.  Unde 
et  in  eodem  Dominico  die  stantes  oramus^  quod  esi 
signum  futuras  vitte,  lloc  agit  universa  Ecclesia^  o  Jsh 
dtei^  qua  in  hac  peregrinatione  mortatitatis  est  coi' 
tituta,  exspectans  in  finem  scecuU^  quod  in  Domini 
nostri  Jesu  Christi  corpore  prwmonstratum  est,  qui 
est  primo^entfttsfiiorluorttm.Macuias  igitur  pristinao 
vilae  sacri  fonlis  unda  in  nomine  sanctas  Trinitalis» 
Palris  vidclicet,  et  Filii,  ei  Spiritus  sancti  abluere 
quantocius  festinate,  et  caetera  ecclesiasticae  reli- 
gionis  sacramenta  gratanter  suscipite ,  sine  qiiibii^ 
ad  aeterna  gaudia  minime  potcstis  pertingere  (84). 
Praeterea,  ot  .dictum  est,  diei  Dominico  reverentiam 


portas  Uierusalem,  Et  noUte  ejicere  onera  de  (/otnt-  D  exhibete,  quia  nou  Judasis  iieque  paganis,  sed  solis 


busvestris  in  die  Sabbati  (Jer.  xvii).  Audite  ergo 
nie,  qui  longe  cstis  a  justiiia,  ct  circuincisionein  ct 
Sabbatiim  sine  causa  observatis  ;  et  ostendam  vobis 
qualiter  hanc  sententiam  intclligere  dobeatis.  Pon- 
dera  portat  in  Sabbato,  qui  credens  in  Christo  noii 
vacat  a  peccato.  Ipse  est  eniin  requies  animarumt 
sicut  ipse  dicit  in  Evangelio  :  Diseite  a  me^  quia 
mitis  sum,  et  humilis  corde ;  et  invenietis  requiem 
animabus  vestris  (Matth.  xi).  Quaeritur  iteruni :  Cur 
ille,  qiii  ut  in  libro  Nitmerorum  Icgitiir  (cap.  xv), 
colligebal  ligna  iu  die  Sabbati,  taiii  alrociler  fuerit 
jussu  Dci  a  populo  trucidatus ?  Sed  istc piinius  car- 

m)  Isid.,  ibid. 

(83)  Lib.  i  Di  ecilebiastic,  offic,  c.  21. 


Christianis  per  resurrectioneni  Doinini  declaratu» 
est,  et  ex  ipsa  accepit  festivitaiem  soain.  Ipse  esi 
dies  primus,  qui  post  scptinium  rcperitur  octavus* 
Unde  et  in  Ecclesiastem  ad  duorutn  lestamentoruiD 
significationem  dicitur  :  lUi  septem^  et  iUi  octo 
(Eccle,  xi).  Primum  enim  celebrandum  Sabhaium 
iradiium  est,  qoia  erat  antea  requies  mortuorum. 
Resurrectio  autcm  illius  erat,  qui  resurgens  a  mor» 
tuis  jam  non  moriturt  mors  iUi  uUra  non  dominabir 
tur  (Bom.  vi).  Jam  postquam  facia  cst  ialis  rcsur- 
rectio  in  coipore Domini  (iii pncirct  in caput Eccle* 
siffi  qiiod  corpus  Ecclcsiae  speravit  in  firieui)  dicft 
(81)  V.\  coJ.  ib.  cau,  25. 


I3S9  S.  MAKTIN^  LEGlONtNSIS  1340 

Uoiiiinicus,  id  est  ocUvus,  qui  el  primus,  iii  festivi-  A  les  idem  Melciriscdech  rex  SaU>m  immolavit,  idl  esl 


tatem  successit.  Apparet  autein ,  o  Judaei ,  nosiruin 
IXouiiiicum  diem  etiam  in  sanctis  Veleris  et  Nuvi 
Tesiamenti  Scripturis  solemnem.  Ipse  est  enimpri- 
niu8  dies  saecuii  :  in  ipso  formata  sunt  elemcuta 
muiidi,  in  ipso  creati  sunt  angeli.  Manna  eodemdie 
in  cremo  primum  de  ccclo  datuin  esl.  Sic  tniin  di* 
cii  Uominus :  Sex  diebus  coUigetis  manna^  in  die 
auum  sextOj  id  est  in  parasceve,  duplum  coUigeiis 
(¥.xod.  XYi).  Parasceve  interpretaUir  pra^aratio^ 
quia  tunc  Judaci  pneparabant  suos  cibos,  quibus 
Sabbato  vescebantui*quia  die  Sabbati  non  licebat 
eit  praeparare.  Sexta  auteni  dies  (85)  Parasceve, 
qiiae  ante  Sabbatum  ponitur.  Sabbatum  aiitcm  septi- 
nia  dies  est,  qiiain  sequitur  Dominica,  in  qna  pri- 
mum  manna  de  coclo  venit.  lii  ipso  quoqiie  a  mor- 
tuis  resurrexit  Christiis «  et  in  ipso  de  coelis  super 
apostolos  sanotus  dcscendit  Spiritus.  liitelligile 
ergo,  0  Judsei  insipientes  et  maligni,  jam  tiinc  sci- 
licet  in  Yet^i  Testamento ,  prxlatam  essc  vestro 
carnali  Sabbato  noslrain  Dominicam  diem  ;  jam 
tunc  indicatum  esse,  quod  in  Sabbato  vestrugratia 
Dei  nulla  a  Deode  cnelo  descenderit,  sedin  noslram 
i)omiaicani  diem,  in  qua  primuin  manna  DoiuKius 
pluit. 

Satis  osiensum  est  vobis,  o  infelices  Judaei,  san- 
ciarum  Scripturarum  Testamenii  Veteris  ac  Novi 
lestimoniis,  quodcarnalia  legis  pra^cepta  ,  circuin- 
risionem  videlicet,  et  Sabbitum,  et  sacrificia  eva- 
cuala  esse  a  Deo  et  reprobata  ;  et  Ecclesiae  sacra-  q 
nienta,  totius  Trinilatis,  Patris  videlicet,  et  Filii, 
ei  Spiritus  sancti  magisterio  institiila ,  Deo  esse 
accepla,  et  nsque  in  (iiiein  mundi  permansura.  Sed, 
*qtiainvis  Dominus  noster  Jesus  Christus  margarilas 
nostras  anteporcos  mitterc  nus  prohibueril  (3/al//i. 
\ii),  tamen,  quia  veslris  iiimium  miseriis  condolo, 
vosque  intra  electorum  iiumeruin  esse  desidero : 
audile  qualiter  sacramentum  corporis  et  sanguinis 
ejusdem  Domini  nosiri  Jesu  Chrisli  Deo  Palri  sit 
placitum,  et  sanciarum  tcstimoniis  Scriplurariiin 
praeostensum  (86).  Ilujus  enim  sacrificii  veriias 
praeoplanda,  atque,  animarum  saluti  supra  id  quod 
dici  potest  necessaria ,  in  Melchisedech  oblalione 
apertissime  fuit  pncostensa.  Isteeniin  sacerdosDei 


panem  et  vinum,  quae  per  veiba  Lenediciioiiis  Jesu 
Christi  summi  sacerdolis  eiriciuntur  corpus  ei  saii- 
guis  ejusdem  Domini  nostri  Jcsu  Cbrisii.  Uoc  esi 
verissimum  sacramentum  sacramentoruin  «  dc  quo 
idem  Redemptor  noster  ait :  Qtit  manducat  carnem 
meam  et  bibit  sanguinem  meum ,  m  me  manet^  et  eqo 
in  eo  {Joan.  vi). 

Audiie  etiam ,  o  insipientes  et  roaligni  Judaei« 
quid  de  eodem  altaris  sacramenlo  sapieniissiraus 
Salomon  dicat :  Sapientia  wdificavitsibi  domum^  ei 
excidit  columnas  septeni.  Immolavit  victimas  euat^ 
miscuit  vinum  suum ,  posuit  mensam.  Misit  tervos 
suot^dicent:  Si  quit  est  parvuluSf  aeclinet  ad  me. 
Et  intipientibut  locuta  ett :  Vcnite^  inquit,  comedite 
pancm  metim,  et  bibite  vinum  quod  mitcui  vobism 
DereUnquite  intipientiam  ,  et  vivetit  ,  et  ambulate 
per  viat  prudentix  (Prov,  ix).  Dei  ergo  sapien- 
tia,  id  est  Christus,  constiluit  sibi  donium  ,  sacro- 
saiictam  scilicet  Ecclcsiani,  iii  qiia  imrooiavil  vit  ti- 
inas  suas,  id  esl  membra  corporis  sui ;  ei  iHisctiii 
vinumsanguinissui  et  aqua;  in  calicem  divini  sa- 
cramenli.  Et  pricparavit  niensam,  altare  vidclicei  iu 
Ecclesia,  misit  servos  suos,  id  est  apostolos  ct  do- 
ctores  ad  insipienlcs,  scilicet  ad  omnes  genies  ve- 
ru:n  Deuin  ignoranles,  dicens  eis  :  Venite^  comedite 
panem  meum,  et  bibile  vinum  quod  miscui  vobis^  lioc 
esl  sar.cti  corporis  mei  CaCam  sumitc ,  ei  poculnm 
sacri  sanguinis  mei  percipite. 

De  hoc  CGKlesli  pnne  Psalinista  gratulabundus  ce- 
cinit,  diccns  :  Panem  angeiorum  manducavit  homo 
(Psai.  Lxxvii).  Ipsum  manducat  angelus  p!eiio  ore 
iii  coilcsli  patria.  Ipsum  gustat  hoiiio  pro  modulo 
suo,  ne  dcliciat  in  hac  peregrinationis  via.  Ipse 
vcrtis  panis  sanctos  angelos  in  coelo  pascit,  et  iu 
terra  oinnes  fidelcs  ex  se  ipso  rericil.  Ad  hoc  eniui 
ipse  xtcrnus  angelorum  panis  dignauis  est  Heri 
hoino,  iit  eliam  in  se  credcntes  niitriret  sui  corpo- 
ris  aliinento.  Quam  bonus  quamque  gloriosissimiis 
panis,  qui  et  angelos  pascit  per  speciem,  ul  de  ipso 
salicntiir  in  coclcsti  patria;  et  in  se  crcdentes  pascit 
pcr  Odem,  ne  lassenlur  in  hac  peregrinalionis,  la- 
crymarum  ei  tribulationis  via.  Undc  ait  beatus 
Fulgenlius,  vir  sanctitate  pneclarus,  in  exposiiione 


excelsi,  cum  benediceret  Abrahae  ob  myslerium  fu-  D  sanctaruiu  Liiterarum  cautus  et  eloquio  juciindus: 


turi  sacrificii,  panem  et  vinum  Domino  in  sacrificio 
obtulii.  Prius  ergo  institutum  fiiit  sacrificiuin  gen- 
iium,  quam  Judaeoruin.  lloc  cnim  ille  primum  in 
typoFiln  Dei  e(  hominis  Jesu  Christi  expressit,  cui 
Psalmista  ex  pcrsona  Patris  sic  dicit :  Ante  lucife- 
rum  genuite(Ptat,  cix).  Etiterum  :  Tu  et  tacerdos 
in  eeternum  teeundum  ordinem  Melchitedech  (ibid.). 
lloc  esi  juxta  ritum  hujusmodi  sacrificii  qiiod  Chri- 
stus  in  passione  sua  complevit.  Prius  itaqiie,  ut  di- 
ctiim  est,  institutum  fuit  sncrificium  Ecclcsix,quam 
Synagogae.  Nonergojam  victi:iias  Judaicas,  quales 
Aaron  sacerdos  obtulil,<:rcdci:tcs  oflci*ant ;  scd  qun- 


lUe  panitf  qui  te  ipsum  dedit  angeiit  ad  gaudium 
ttabititatit,  te  iptum  dedit  hominibut  ad  remedium 
tanitatit.  Et  qui  at  angelorum  etca^  nobit  (actus  c^t 
medicina.  Ilanc  sacrosanclam  Eucharistiam,  scilicfi 
corporis  el  sanguinis  Domini  nostri  Jesu  Clirisli 
bonain  graiiaiii,  quam  filii  Ecclcsl:e  per  giatiaui 
perceperuiit,  vos  o  infeliccs  Judcci,  perdidisliSi 
idcirco  videlicel,  quia  senipcr  contra  Domiiitim  ro- 
bellcs  fuistis,  ejusque  incllifluo  ori  incrcduli  |ior- 
maiisistis.  Ilanc  spirilalis  mensa;  refectionem  ipse 
lcgislator  ct  judex  per  Isaiani  prophelam  vohis  iin- 
propcrat,  iliccns  :  Ecce  tcrvi  mei  conu^deitt^  a  roi 


(S;f)  fiupijl.  rti. 


(SGj  UiJ.»  Hb.  II  iv7iira  Jud.,  rap.  tl. 


iS.'l  SEIWIONLS.  ^  S£aM    XXSLIV. 

esurietts ;  ecki  scrvi  mei  bibcnt^  et  vos  sitielis ;  ecce  \ 
servi  mei  latabuntitr,  et  vos  confuudemini;  ecce  servi 
mei  iaudabunt  pra:  cxsuUatione  cordis,  et  vos  clama^ 
bitis  pra:  dolore  mentis  et  pras  contritione  spiritus 
ululabitis.  Et  interficiet  te  Dominus  justus^  et  voca-- 
bit  servos  suos  nomine  alio  {Isa,  lxv),  id  esl  Chri- 
siiaiio.  Inlerflcilur  namque  Isracl,  id  est  Judaicus 
populus  cnrnaliler  vivens  abjicitur,  et  populus  ex 
gentibus  Deo  spiritaliler  servieiis  succedit.  Tollitur 
vobis,  o  rebelles  et  increduli,  Yetus  Testamentum, 
vl  redditur  nobis  Novum.  Gonceditur  nobis,  ut 
dictum  est,  gratia  salutaris  cibi,  et  poculum  san- 
gniuis  Jesu  Cliristi  Redemploris  nostri,  vobis  fame 
ct  siti  arentibus;  et  novo  populo  nomen  aliud,  id 
est  Clirislianum  datur,  et  omnia  quae  a  Jcsu  Chri- 
sto  gesta  sunt,  novitatc  gratiac  resonant.  I^ 

Auditc  crgo  me,  o  duri  corde  ct  indomabili  ccr- 
vice,  nie  dico  Cbristianum  liominem  pro  vcstra  sa- 
lute  vos  increparc  cupientcm  dc  diuturna  infidcli- 
tatc.  Audite  igitur  quae  dico,  aiiscuilate  quae  loqiior, 
attendite  quae  moueo.  Vos  Dci  sapientiam  odislis, 
et  rci  facti  estis  in  cogitationibus  veslris,  duni 
dixistis  Domino  Jcsu  Cbristo :  liecede  a  nobis,  scien- 
tiam  viarum  tuarum  nolumus  (Job  x\i).  Quod 
Isaias  (87)  aperte  testatur,  dicens  :  Confusi  suni 
sapientes,  et  perterriti  capti  sunt :  verbum  enim  Do^ 
mini  projecerunt^et  sapientia  nuUaest  in  eis  (Jer,  viii). 
Vos  quippe  diuturna  caecitas  occupavit,  p?riidia  a 
Dei  cultu  averlit,  pravilas  a  recto  inandatonim 
Dei  tramite  deviavit,  obstinatio  ad  beiie  operandum  ^ 
induravit,  malignitas  apud  Deum  reos  conslituil. 
Hanc  prociil  dubio  mcntis  vestne  caecitatem  Isaias 
prophela  in  spiritu  prsevidebat,  cum  de  vobis  apcrlc 
dicebat :  Educ  foras  populum  ca-cum^  et  oculos  ha- 
betiiem;  surdum,  et  aures  sunt  ei  {Isa.  \uii),  Foras 
itaqiie,  o  infcriccs,  a  Dei  cultu  rcpulsi  esiis,  quia 
genlium  populus  per  fidem  successit  vobis.  Ilasc 
vcstra  cxcilas  adnotata  esi  eliain  per  Isaiam  pro- 
plietam,  Domino  vos  a  se  rcpellcnte  ac  diccnte  : 
Exewca  cor  populi  hujus^  et  aures  ejus  aggrava;  et 
oculos  ejus  claude^  ne  forte  oculis  suis  videatf  et  au' 
ribus  suis  audiatf  et  corde  suo  inleUigat,  et  conver" 
tatur,  et  sanem  eum  (Isa.  vi).  Rcvira,  ut  dicluin 
est,  cxcilas  mcntis  vos  occupAvit,  perfidia  indura- 
vit;  qui  Icgeni  non  observatis,  Testaincntum  Novum  0 
non  rccipitis,  nec  prophelaruri)  dicta  spiritalilcr  in« 
telligerc  vultis.  Quia  igitur  beslialiler  vivilis,  non 
ad  vilam,  scd  ad  acternam  damnationem  tendi- 
lis  (88).  Ecce  Salvatoris  advenlum  nec  Testamcnti 
Veleris  auctoritate  recipiiis,  nec  eum  vcnissc  crc- 
dere  vuliis.  Gentium  conversionem  in  lege  et  pro- 
plietis  assidue  lcgitis,  ct  de  vestra  reprobalione,  ut 
ileberetis,  non  eritbescitis.  Sabbatum  observatis, 
quod  reprobatum  Scripturarum  testificalione  cog- 
iioscitis.  Garnem  praeputii  vestri  circuinciditis,  qui 
cordis  inunditiam  perdidistis.  Nos  autein  sub  grntia 
positi,  oninia  baec  facta,  et  cclcbraliones,  quae  fu* 

(87)  Ilecle  in  alio  ins.  Jeremia%. 
(88j  Isidor.,  ul  i  snp  .  i\  "D^ 


L\  Fi:STO  S.   riUMTATlS. 


i3;i 


lurorum  craiit  iiidicin,  jam  cognoscimus  esse  iin-, 
plela.  Quidquid  cnim  legis  pracnuntiabatur  sacra- 
nicnlis,  jain  Cbristus  implevit,  qui  non  veiiit  logein 
solvcre,  sed  iinplerc  (Matth.  v).  Adveniente  ergo 
veritate,  uinbra  cessavit;  ideoquc  cnrnnliter  iion 
circumcidimur,  quia  in  circuincisionis  typo  pro- 
missi  baptismatis  sacramento  mundamur.  Quod 
Dominus  per  Ezechielem  propbetam  promittit  di« 
cens  :  E/fundam  super  vos  aquam  mundamf  et  niiui- 
dabimini  ab  omnibus  inquinamentis  vestriSt  ei  dabo 
vobis  spiritum  novum  (Ezeeh,  xxxvi).  Sabbati  otiuoi 
siipervacuum  dicimus,  quia  jam  i^^velatam  tpem 
quictis  aeternae  tensmus.  Sacrificia  veteris  iegis 
non  iuimolainus,  quia  per  eadcm  sacrificia  Gbristi 
passionem,  et  carnalium  vitiorum  mortificationem 
pi*aesignalam  cognoscimus.  Azyma  carnaiiter  11011 
observamus,  quia  expnrgata  jam  veteris  vitae  nia- 
litin,  in  novam  fidei  gratiam  ambulamus.  Differen- 
lias  cibiiruin  non  cuslodimus,  quia  cunctu  illa  spi- 
riialilcr  discerniinus  iii  moribus  bominuin,  quae 
iininundorum  significabat  diversitas  aniiualium. 
Esum  pascbalis  agiii  non  celebramus,  quia  pascka 
nostrum  immolatus  est  Chrislus  (I  Cor.  v),  qui  pcr 
illum  agnum  figurabatur ;  qui  tanquam  ovis  ad  ocd- 
sionem  ductus  est^  et  quasi  agnus  coram  londente  st^ 
sic  non  aperuit  os  suum  (Act,  viii).  Neomenias  novje 
lunae  non  custodimus,  quia  in  Ghristo  nova  crea- 
tura  vetera  transierunl,  et  ccce  omiiia  nova  facta 
sunt.  Scenopcgias,  id  est  solemnitaies  tabcrnacii- 
lorum  noii  observamus,  quia  tabernaculuni  Dui 
sancii  bomines  sunt,  in  quibus  Deus  babitat  iii 
acternum. 

lierum  ilerumque,  0  Judaei,  ad  vos  revertor  com< 
niouendo,  lum  quia  multiplici  vestrac  inrdicitati 
coiiipatior,  lum  quia,  charitate  cogcnte,  ad  nume- 
riim  electorum  Dei  vos  pcrtinere  desidero.  Grcdo 
igitur  vos  jain  tot  omnipot«ntis  Dei  incrcpationibus 
ita  confusos,  tot  legis  tcstimoniis  obrutos ,  tot  pro- 
pbetarum  oraculis  confutatos,  tot  vcrissimis  asscr- 
lioiiibus  sanctoruin  Vetcris  ac  Novi  Tcttamcnti  Pa- 
tium  essc  convictos  ;  ut  tam  vcrissimis  rationibus 
nunquain  ainplius  resistcre  vel  contradiccrc  do- 
boalis.  Vcius  itaquc  Testamcntuni  spiritalitcr  iii- 
tclligite:  Novum  vero  non  cx  partc,  scd  cx  toto  rc- 
cipite,  ut  per  baplismum  rcnovati  iu  incmbris  Ec- 
clesia;  possitis  coinputari.  Nolo  vos  in  tcrra  Gnland 
irans  Jordanem  rcmanerc  cum  Moysc ,  scd  Jor- 
duiie  trnnsinisso,  cuni  Jcsu  Navc  ducc ,  id  cst  bniHi- 
siiialc  suscepio,  cuiii  Jcsu  Chrislo  Dci  ac  Virginis 
Filio,  qui  verc  dux  cst  oinnium  fidclium,  tcnniii 
proinissionis  intrarc.  Gcrtc  si  cuni  Moysc  111  tcrra 
Gatand  li-nns  Jordancm  rcinanscritis ,  boc  cst  ti 
bapiisnium  Gbristi  non  susccpcritis,  ad  tcrrain  pro- 
niissionis  ,  id  cst  ad  ccclcstcm  patriair.  dcqvinquaui 
pcrvcnire  potcrilis.  Omnia  eifim,  ut  ait  Apostolub, 
in  pgnra  conlingebant  iHis  (I  Cor.  x).  (8G)  lloc  orgo 
significnbnt  qticd  Moyscs  duabus  tribubus,  scilicd 

(S*.)  Isivl.,  (jH^jit.  ni  Jos.,  r.  li. 


1545  S.  MARTiNl 

Rubenitis,  ei  Gaddilis  et  dimidiae  tribui  Manasse 
in  terra  Galaad  trans  Jordanein  hasreditatein  dedit 
(Num.  ixxii);  et  Jesu  Nave  novein  Iribubus  et  di- 
midiae  Iribni,  transmisso  Jordane,  lerram  promis- 
sionis  sorte  divisit  (Jo$,  xiii).  Prima  igitur  divisio 
bxreflilatis  per  Moysem  facta  est.  Secunda  per 
Jesiim  Nave,  qiiae  major  et  melior  est  (Jo$,  xviii). 
Sed  Moyses  trans  Jordanem  duabus  et  semis  tribu- 
btts  tantiim  posBessionem  dedit ;  caeterae  vero  posi 
iransitum  Jordanis  per  Jesu  Nave  in  terra  promis- 
tionis  suscipiont.  Per  quod  ostenditur,  quia  plu- 
res  per  lidem  et  baptisuium  Domini  nostri  Jesu 
Christi  promissa  coelestia  essent  perceptnri,  quam 
per  legem  adepli  siint.  Fiumen  quippe  Jordanis 
iMptismum  Ghrisli  significat.  Namduae  illaetribusct 
dimidia  priorem,  id  est  Judaicum  populum  significa- 
bant.  Sed  ideo  diiae  tribus  ei  dimidia  dicunlur,quia 
hiqui  in  lcge  vivebaiil  aliquantulam  (quidam  eorum) 
saiietae  Trinitatis  cognitionem  senserunt ;  scd  per- 
fectam  ejus  scientiam  non  habucrunt.  Hae  aiitem 
novem  et  dimidia  tribus,  quae  pcr  Jesum  repromis- 
tionis  terrain  suscipiunt,  ut  praedictum  est,  novi, 
id  est  Gbristiani  populi  figuram  tenuerunt:  quiJcsu 
Christo  Doniino  nosiro  per  fidein  et  graliam  aeteriiae 
repromissionis ,  liflcreditatein  per  lavacrum ,  id  cst 
post  Jordanis  transitum  ,  suscepertknt.  Istae  autein 
ideo  novein  et  semis  tribus  diciintur,  quae  sub  Jcsu 
baereditate  potiuntur,  ei  non  integrae  decem,  qui  nu- 
nierus  perfectus  et  consummaius  dicitur;  quia  nec 
Ip»)  adventn  Domini  vel  incarnatione  cjiis  omnia 
uobis  annuntiata  sunt.  Nec  ipse  etiam  Deus  et  ho- 
mo  Xesus  Ghristus  pcr  semetipsum  cuiicla  explana- 
vit,  sicut  ipse  suis  discipuiis  ait :  MuUa  habio  vobis 
dleere;  ied  non  potesiis  portare  modo.  Yeniet  au- 
iem  Spiritus  veritalis^  qui  a  Paire  procedit ;  et  de 
meo  accipiett  et  annuntiabit  vobis  omnem  verilatem 
{Joan.  xvi).  Perfectio  itaque  ac  summa  totius  divini 
Diagisterii  in  Spirilu  sanclo  consistit.  Nihil  ergo 
perrcctum  operari  poterit,  cui  Spiritus  sanctus  co- 
adljutor  non  exsliterit. 

Tandem  igitur,  o  gens  prava  atque  perversa,  quas 
din  in  hoc  sapculo  bestialiter  versamini  sine  raliona- 
li  consilio  et  absque  spirituali  prudentia,  mcis  sa- 
Inbribus  monitis  aurein  patienler  prsebete  et  supra- 
dlcta  sanctoruin  Yeteris  acNovi  TestamentiPatriiin, 
Inio,  quod  est  gloriosius,  ipsius  omnipoientisDei  le- 
|{islatoris  et  jiidicis  vcracissima  testimonia  fidcli 
mcnle  percipite,  ut  noncum  Datban  et  Abiron  mer- 
ganiini  in  proruiiduin  iiitcriluni;  sed,  susceplo 
Ghristi  baptismate,  ad  electorum  Dei  possilis  pcr- 
tinere  consonium.  Adamantinam  itaque  pcctoris 
testri  diiritiam  a  corde  rcpellite,  quatenus  saluta  • 
ribus  Ecclesiae  sacramentis  instrncti,  in  novani  fi- 
lioruni  Dei  progeniem  niereamini  adopiari. 

Ideo  ad  vos,  o  Judaei,  toties  revertor  hNiiicndo, 
quiavos,  Ht  saepe  tesiatus  sum,  electoruin  numero 
associari  dcsidero.  Magnuin  cnini  vobiscum  in  Du- 

(90)  Lib.  II  Dc  ecclciiastic.  offic.f  cap.  i5. 


LEGIONENSIS  lo4i 

A  mino  de  vestra  conversione  gaudium  habcrem,  si 
vos,  Gbristi  suscepto  baptismale,  iiliis  Ecclesiae  as- 
sociatos  vidissem.  Nam  et  sancti  angeli  de  vestra 
salute  gaudebunt  in  coelis,  si  unda  sacri  baptisiiia- 
tis  purificati  Jesum  Ghristum  humani  generis  re- 
demplorem,  cum  Patre  et  Spiritu  sancio  unuiu  ve* 
rum  Deuro  esse  credideritis.  Vos  etiam  suuiiua 
alacritate  mentis  gaudere  debetis,  ut  Ecclesiae  fi- 
liis  aggregati  nomina  vestra  conscribantur  in  cue- 
lis.  Moras  ilaque  ad  consequenda  coelestis  gratiae 
sacramenta  iimectere  nolite ,  ut  per  hoc  idonei  cf- 
fecti  noinina  vestra  conscribantur  in  libro  vitae. 

0  insensati  Judaei,  et  meniea  veritatis  luce  alie- 
nali,quam  bene  vobis  contingit,  quia  in  bac  vita 
adliuc  positos  novae  gratiae  vos   tempus  inveiiit. 

^  Quamvis  ipsum  Dci  et  Virginis  Filium  in  carne  vi- 
derc  non  poluistis,  tamen  si  illius  evangelicis  sa- 
crainentis  vos  ipsos  devote  mancipaveritis,  plcnaui 
ab  eo  remissionein  peccntorum  consequi  poteritis. 
Nolo  eliam  vos  ignorare,  quod  diviuam  nequaqiiani 
poiestis  rccuperare  gratiam ,  iiec  peccatorum  ve- 
strorum  conscqiii  veniam  ;  nisi  pcr  sanctam  Ecile< 
siam  cnlholicam  Nam  sicut  amici  beati  Job  por  ««e 
ipsos  Deo  salisfacere  non  possent,  iiisi  pro  c':s  J  h 
sacrifieiiim  obtiiUssct;  sic  et  vos  nisi  condigiiaiii 
saiisractioneni  et  veram  Deo  fidcm  per  Ecclesiu^  s:s' 
cerdotes  obiuleritis,  peccatorum  veniain  miiiiiue 
consequi  valebitis.  Multiplex  Dei  misericordia  iia 
lapsibus  humanis  subvenire  consuevit,  ut  non  so- 

Q  lum  per  baptismum,  sed  etiam  per  poeniteiitiain 
vitae  spes  reparetur  :  sic  videlicet  divmx  volunlatis 
prxsidiis  ordinaiis ,  ut  indulgentiam  ab  eo  non 
possint  obtinere,  nisi  suppliealionibus  saccrdotuni. 
Minisiris  igitur  Ecclesia:,  o  Judaei,  taiiquam  pairibus 
reverentiam  exhibete,  et  per  eos  cordis  contri^o-  ) 
nein  ac  purae  mentis  confessionem  Deo  oflerte,  ut 
ad  pfTcipiciidam  baptisnii  graiiam  digni  mereanu- 
ni  existere. 

Symbolum  etiam  fidei  et  orationem  Dominicam 
ab  cisdein  Ecclesi»  sacerdotibus  devoia  menie 
suscipiie,  ut  per  hoc,  verae  fidei  regulain  meino- 
riter  breviterque  possiiis  scire,  el  liaereticae  pia- 
vilaiis  versutias  viiare.  Symbolum  enim  Grace  ^ 
ui  ait  beatus  Isidorus  (90),    indicium  dici  potest, 

^  aut  signum  ,  vel .  collatio;  hoc  est  quod  piures 
unum  eonferunt,  Id  enim  fecerunt  sancti  apostvii 
iii  his  sermouibus  in  unum  conferendo  -  unusquis- 
que  quvd  sensit.  Indicium  aulem  vel  sigiiuin  id- 
circodicitur,  quia  illo  in  tempore  sicut  Pauhis  /r/u- 
stolus  dicit  (II  Cor.  xi;  Phil.  i;  Gal.  v)  ei  in  Acii- 
bus  apostolorum  relertur  (cap.  xv,  xix),  mu/fi  hiiLU- 
labant  se  esse  apostolos  Christi^  nomiHantes  qvi- 
dem  Chrislum,  sed  non  integris  traditiouem  linei$ 
nuntiuntes.  Idcirco  igilur  istud  indicium  posueruni^ 
per  quod  agnoscereiur  is  qui  Chriilum  vere  secun- 
dum  apostolicas  reguias  pradicaret,  Denique  el  bct- 
iis  ciiiUbns  hvc  vbservari  fcruntt  quonium  et  armo- 


IS45  SERMONES.  —  SERM.  XXXIV.  IN  FESTO  S.  TRIMTATIS.  m% 

■iN  habUui  paret  (91);  et  $onui  vom,  id  ist  «1  mos  A  cognoscere  ut  ?eraciter  |M>s8itis  scire  qaaliter  in 


\s  sit  atque  eadem  inilituta  bellandi.  Ui  neiiuando 
^4lo/i  subreptio  /iat,  symboia  discreta^  id  est  indicia, 
Vfl  tingiila  dccrela,  unusquisque  dux  suis  militibus 
iribuat  quoe  Latine  signa  tel  indicia  nominantur;  ut 
•i  fofte  occurrerit  quiSfdeqao  dubitetur^  interroga'- 
ftu,  Symbotum ,  id  est  ind ici um  pro(/al,  <t  sit  hostis^ 
an  socius.  Idcirco  denique  patret  hoc  non  scribendum 
membranis,  sed  retinendum  cordibus  tradiderunt,  ut 
cerlttm  esset  hoc  non  ex  lectione^  quw  interdum  pet' 
remre  etiam  ad  infideles  solet^  sed  ex  apostolorum 
fraditione  didicisse,  Discessuri  itaque  sancti  apo- 
atoli  ^ut  dictum  est^  adprasdicandum^  istud  unanimi" 
iatis  et  fidei  suce  indicium  composuerunt.  Est  au' 
tem  symbolum  signum  per  quod  agnoscitur  Deus^ 
quodque  proinde  credentes  accipiunt;  ut  noverintqua' 
Hter  contra  diabolum  ad  fidei  certamina  se  pra^pa- 
rent,  In  quo  quidem ,  iit  ail  bcalus  Isidorus,  pauca 
mtnt  verba,  sed  omnia  continentur  fidei  sacramenta, 
De  omnibus  enim  divinis  Scripturis  heec  breviatim 
collecta  sunt  ab  apostoiis ;  ut  quoniam  plures  creden- 
fffum  litteras  nesciuntj  vei  qui  sciunt  praoccupatione 
BCPcniarium  rerum  Scripluras  legere  non  possunt; 
hcpc  corde  relinentes,  habeant  sufficientem  sibi  scieu' 
iiam  salntarem. 

(92)Fidei  ergo  Symboium,  cl  oraiio  Dominica  pro 
tota  lege  parTulis  Ecclcsiir,  id  est  simplicibus ,  ud 
coelorum  regna  suflicil  eapcsceiida.  Omnis  enim  la- 
titudo  sanciarum  Scripturarum  |in  eadem  oralione 


Deum  Patrem,  et  Filiuni,  et  Spiritum  sanctum  de» 
beatis  credere.  Bealus  ergo  Isidorus  (93),  cujuf 
sanctiutem  Deus  magno  sapienliae  dilalavit  dono, 
si  placet,  accedai,  et  catbolicae  fidei  normam  Tobis 
exponat  :  Ha^c  est,  inquii,  post  Symbolum  aposio- 
lorum  certissima  fides  Patrum^  quam  docloras  nostri 
tradideruntf  ut  profiteamur  Deum  Patrem^  et  FHium^ 
et  Spiritum  sanctum,  unius  essentioi^  ejusdemque 
potestatis  atque  aternitatis,  unum  Deum  invisibHem; 
ita  ut  in  singuUs  personarum  proprietate  servata,  nec 
substantialiter  Trinitas  diMi^  nee  personaliter  debeai 
omnino  confundi.  Palrem  quoque  comfiteriingenitum^ 
Filium  genitum,  Spiritum  sanctum  autem  nec  geni- 
tum^  nec  ingenilum,  sed  ex  Patre  et  Filio  procedet^ 
"  tem,  Filium  a  Patre  nascendo  exire ;  Spiritum  tere 
sanctum  procedendo  non  nasci,  Jpsum  quoque  Fiiium 
perfectum  ex  Viryine  sine  peccato  hominem  susce- 
pisse;  ut  quem  sola  boniiaU  creaverat,  sponte  iapsum 
nmericordtter  repararet.  Quem  veraciter  crucifixum 
leriia  die  resumxisse,  et  cum  eadem  ipsa  came  glo- 
ripcata  cxium  ascendisse,  in  qua  et  ad  judicandum 
vivos  ac  mortuos  venturus  exspectatur,  Et  cum  di- 
vina  humanaque  substantia  in  utraque  perfeclus  uuam 
Christus  personam  gestaverit;  quia  nec  geminavit 
utriusque  subsiantia:  integrilate  personam^  nee  con» 
fundit  geminam  unilate  personw  substnntiam.  Allerc 
quippe  neutrum  eaxlusit^  quia  utrumque  unus  inte- 
merato  jure  servavit.  Quem  Novi  ac  Veteris  Testa- 


Dominica  et  Symboli   brevi:ale  concluditur.  Unde  q  ^nenti  salubris  commendavit  auctoritat,  iila  per  pro^ 

phetiam,  ista  per  historiam  veraciler  persolutam.  Et 
quod  neque  de  Deo,  neque  de  crcatura  sccculi  cum 
paganis  aut  cum  harelicis  aliquid  sit  sentiendum  m 
his  quibus  a  veritate  disuntiunt ;  sed  quod  in  utro" 
que  Testamento  divina  protestantur  eloquiat  hoc  tan» 
lummodo  tenendum,  Quod  sive  hominem^  sive  uiti- 
t^rsa  alia^  nuila  Deus  necessitate  creaverit^  nec  ullam 
esse  omnino  visibiiem,  invisibilemque  substantiam^ 
nisi  aut  quas  Deus  si/,  aut  a  bono  Deo  bona  creatura 
sit.  Sed  Deus  summe  et  incommutabiiiter  bonus; 
creatura  vero  inferius  et  mutabiiiter  bona.  Et  quod 
angelorum  nalura,  vei  anima  non  sit  pars  divium 
substantioe.  Sed  Dei  creatura  ex  nUtilo  condila, 
Hanc  Tcrae  fidci  regulam,  ut  supra  dixi  vobit,  o 


et  Isaias  prophcta  dicit  .  Abbreviationem  audivi  a 
Domino  Deo  excrciluum  super  universam  terram 
(/4ai.xxviii).  Sed  liac  abbreviattone  aut  illud  intel- 
ligiiurquod  Domiiius  dicil,  omnem  legem  ei  pro- 
pbeias  in  duobus  praeceptis,  dileciionis  videlicei 
Dei  et  proximi  pendere  (Matth,  xxn) ,  aut  pro- 
pter  ipsam  Dominicam  oraiionem  ,  vel  Symboli 
breviiaiem  in  quibus,  ui  pracdiclum  esi,  omiiis 
sanciarum  Scripturarum  coinprebcnditur  lati- 
tndo. 

Iloc  ergo  Symbolum,  id  esi  indicium  fidei ,  quo 
Deus  agnosciiur,  o  Juda^i,  a  pnelatis  Ecciesiae  liu- 
miliier  petite,  devoia  menie  suscipiie,  tabulis  cor- 
dis  vesiri  summo  affeciu  scribite,  memoriier  reii- 


netc ;  vclui  forlissimum  fundamenium;  praeter  quod  D  Judxi,  tabiilis  cordis  inscribite,  memoriter  retineie. 


nenio  potcsi  aliud  poncre ,  in  mente  vestra  locate, 
ita  ui  diaboli  lentationibus,  vel  pravorum  homimim 
suasionibus  movcaiur.  Quarovis  iormenla  compel- 
lani,  quam  vis  inarly  rium  instet,  quamvis  mors  immi  - 
ncai,  asiatu  iamcn  vcncfidei  moveri  noIite.Pro  ve- 
rse  fldci  defonsione,  uliro  vos  ipsos  certamini  objiciie, 
ut  ad  sociciaicin  iiiviclissimorum  mariyrum  Chri- 
8ti  possitis  pcrtingcre  ei  cum  eis  victorix  palmas , 
de  manu  ejusdem  seierni  Regis,  Dei  scilicei  ct  ho- 
minis  Jcsu  Christi,  accipere. 
Prxtcrca  ODortel  vos«  o  Jiidaei,  vene  fidci  regulam 

(91)  Locus  corruptus,  quom  sic  corrige  ex  eait., 
quoniam  et  armorum  par  habiius,  ct  svnus  vocis  idcm^ 
et  mo4  unus  eHy  ctijne,  cic. 


confiiemini  ore,  operibus  declarate,  rooribus  otten- 
dlle,  vita  conservate,  vocibus  praedicate.  Et  ti  ne* 
cesse  fuerii,  ctiam  pro  illius  defensionc  usque  ad 
sanguinis  effusionem  dcrertaie.  Ilanc  procul  dubio 
nisi  integram  inviolaiamque  servaveritis,  salvari 
niinime  polcritis.  Hanc  ulique  fidem  patret  Yeterit 
Tcstamenii,  pairiarcbae  videlicet  et  prophetae  te- 
nuerunt :  hanc  sancti  aposioli  caeierique  docioret 
Novi  Testamenti  pnedicaverunt,  ei  ut  earo  incor* 
ruplam  conservareni,  alque  ad  nos  iniegraro  illib^- 
iamque  transmiiterenl  libenier  corpora  sua  diversit 

(92)  Ex  Isid.  lib.  i  Sent.,  cap.  21. 
(95)  Lib.  1!  De  ecites,  offic^  cap.  24. 


1-47  8.  IXARTrn  LEGIONENSIS  SERMONCS.  I34S 

«uppliciis  tradidenint.  De  kis  nimiruin  Ycteris  ac  A  naliuui    caTenioniarum    obscrvatione   poftlposila  , 


Novi  Teslauicnti  sanclis  Patribus  Ezeciiicl  pro- 
phela  in  visione  sua  figurate  loquens,  diccbnt : 

Thnlami  portaeranl  ad  viam  orienlalem^  tres  hinc^ 
et  tres  inde  :  et  mensura  una  trium  thalamorum 
(Ezech,  xl).  Beatus  Gregorius  magnsc  in  r.luisti 
Ecclesia  reverenliae  et  utilitatis,  si  piacet,  imo  quia 
jiimium  placet,  accedat,  et  hiinc  tanta;  proruudita* 
tis  vcrsiculum  nobis  audire  cupientibus  expon.it. 
Qua^rcndumt  Inquit  (9i),  nobii  est^  quid  cst  quod  dici- 
li(r,€  tre$  hinc^  et  tres  inde,  iThalamiquippe,  olc,  us- 
qiie  ad :  Quob  replevit  cordasequentium  sub  Testamento 
Noto  positorum^  sicut  et  per  Paulum  dicilur  :  c  Ha- 
bentes  autem  eumdem  spiritum  fidei,  sicut  scriptum 
est  :  Credidi,  propter  quod  ioculus  sum ;  et  nos  cre- 
dimus,  propler  quod  et  loquimur  {II  Cor,  iv).  » 

Crcdite,  igilur,  o  Juda:i,  Palrem,  cl  Filium,  et 
Spiritum  sanctum  uuum  verum  essc  Dcum  tolius 
mundi  gubernatoiem,  Vcteris  ac  Novi  Tesiamcuti 
condiiorem,  et  hujus  verx  fldei  dcmonslratorcm. 
Non  enim  bumaua  sapieutia  hanc  fldcm  adinvenit, 
sed  ipse  qui  trinus  est  in  personis,  et  in  majeslale 
unus  verus  Dcus  sola  bonitate  sua  scrvis  suis  illam 
ostendit.  Non  ergo  debemus  alium  Deum  Vcteris, 
et  alium  Novi  Testamenti  exislimarc,  sed  unum 
umdcmque  coeli  ac  tcrrae  conditorem,  legislalorem, 
alque  omnium  esse  jusiissimum  judiccm.  Unus  est 
euim  legislator  Vetcris  Tcslamenli,  et  omnium  ju- 
dei  in  flne  mundi.  Spirilales  quippe  antiqui  Pa* 


onmi  cum  devotione  calholicaui  fidem  suscipiaiis, 
et  ad  percipienda  ccclesiaslicae  religionis  sacra- 
mcnta  dignos  vos  exhibcatis.  Si  vos  Abrahse  filios 
csse  dicilis,  utique  Abrahx  fidem  tenere  debetis. 
Ipse  quippe  sancuc  Triuitatis  ,  Patris  videlicet,  rt 
Filii,  et  Spirilus  sancti  cultor  et  cognilor  exslilit, 
ct  idco  amicus  Dei  appcllari  meruit.  Ipse  enim  trcs 
viios  vidil ,  el  uuum  adoravit,  quia  videlicet  unuiu 
Deum  in  Trinitale,  ct  Trinilatem  in  uniute  credi- 
dil.  Quia  vos  jaclatis  filios  esse  Abrahae,  quod  Abra- 
ham  credidil,  et  vos  dcbetis  crcdere.  Quid  prodest 
de  pjlriarcharum  et  prophetarum  stirpe  descendere, ' 
el  ab  eis  incrcdiiliiaie  ct  durilia  mentis  degeneres 
esse?  Quid  juvat  fiiios  cssc  sanctorum  Patrum 
D  aitcrnam  vitaiii  crcdentium,  Patrcin  scilicet,  et  Fi- 
Uiim  ct  Spiritum  sanclum,  ct  cum  incredulis  in 
ailcrnum  prxcipilari  iiitcritum?  Sic  cnim  ipse  Re- 
dcinplor  humani  generis  Jesus  Chrislus  Deo  Palri 
loquens,  ait  :  Uac  est  vita  wterna ,  ut  cognoscant  le, 
et  quem  misisti  Jeswj^  Chrislunif  solum  verum  Deum 
(Joan,  xvii).  Ipsum  ergo  Dei  et  Virginis  Fiiiuni,  o 
Juda^i,  verum  Deum  et  verum  homineni  nobiscum 
credite;  ipsum  ad  humani  generis  redemptionem 
de  coclis  a  Deo  Palre  missum  indubiianter  cogno- 
scile;  ipsum  per  triumphum  victoriosissimae  pas- 
sioiiis  morlem  dctruxisse,  diabolum  vicisse,  infer- 
num  coufregisse,  terlia  die  a  mortuis  resurrexisse, 
coelum,  videntibus  discipulis,   quadragesimo    die 


tres,  etc,  usque  ad  (95) :  Patris  videlicet,  et  Filii,  et  q  asccndissc,  et  in  Dei  Patris  dcxlera,  a  quo  exierat. 


Spiritus  sancti  aditus  largius  aperitur. 

Moneo  igitur  vos,  o  Juda^J,  ut  omnipotenli  Deo 
vi:ram  fidem  exhibcalis,  et  ut  in  omnibus  illum,  et 
supcr  omnia  dilignlis,  sine  qua  fide,  ut  sxpe  dixi- 
miis,  ad  xternam  saliitem  pertingere  minime  pote- 
ritis.  Per  hanc  fidem  Novi  ac  Veleris  Teslamenli 
saiicti  Patres  profecerunt,  eamque  nobis  firmiter 
teiiendam  tradiderunt,  de  qua  Ezechiel  in  visione 
sihi  ostenta  flgurate  loqueus,  ait  inter  cxtera  :  Vtr, 
cujui  erat  species  quasi  species  anris,  mensus  est 
marginem  ante  thalamos  cubiti  unius  (Eiech,  xl). 
Quod  beatus  Gregorius  cxponens ,  aii  (9G)  :  Quid 
iibi  l/ia/amt,  etc,  usque  ad  :  mediatoris  nostri  visio 
itt  electis  suis  fidem  finiet^  et  charitatem  perficiet. 


consedissc,  inde  ad  judicandum  vivos  et  mortuos, 
sseculum  per  ignem,  in  novissimo  die  venturum 
esse  firmiter  (cnete.  Ipsum  ergo  pura  et  fidcli 
mente  diligile,  per  ipsum  ad  coelestem  patriam  bo- 
noriim  operum  gressibus  ascendere  festinate,  ipsum 
cum  Deo  PaKe  et  Spiriiu  sancto  unum  et  veruin 
Deiim  omnia  contincntem,  cuncta  regentem,  ubiqiie 
regnaniem  nobiscum  tole  cord^  credite.  Ipsuro  iU* 
que  iii  commuuc  cxoremus,  qiii  pairiarchas  et  pro- 
phetas  ad  laudcm  ct  gloriam  siii  nominis  elegit,  ut 
vobis  iucomparabiles  suae  cogniiionis  diviiiat  di- 
gnanler  aperiat,  et  de  lapidibus  istis  Abraliae  filiot 
suscilans  duriliam  vidclicct,  ct  mentis  vestrae  prr- 
tinaciam  in  dulcc<lincin  sui  ainoris  pcrmiiuns.  ac 


Ad  boc  ergo  summopere  elaborale,  o  Jiidaei,  ut  in  Ddextcrna  niorie  libcrans,  ad  socictalem  electorura 


electorum  illius  numero  possilis  comptitari,  et  feli- 
citsima  illius  visione  perfrui,  et  in  sinibiis  patriar- 
charum,  Abrahae  scilicct,  Isaac  et  Jacob  Kccundum 
carnem  patrum  veslrorum  post  hanc  vilam  conso- 
lari.  Ego  autem  idcirco  vos  ad  veram  fidcm,  sine 
qMa  minime  salvari  potestis,  promoverc,  Deo  adjii- 
■vante,  cupio,  ut  mentis  vestr^e  propulsa  iiirreduli- 
tatis  diiritia ,  cum  Ccclesia!  flliis  ad  aclcrna  possitis 
perlingcre  gaudia.  Ad  hoc  nimirum  veritatis  ac 
Novi  Teslamenti  tot  protuliinus  tesliiiionia,  ut  car- 


suorum  vos  pcrtingcrc  faciat.  Amen. 

Interea,  fratres  charissimi,  oportet,  ut  nos  qiii 
charitate  cogentc  Judseos  ad  fidcm  et  dilectionein 
Christi  cohoitnmur,  ad  nosmetipsos  redcamus  ;  et 
qui  simus,  cl  unde  venimus,  ct  bona  qu»  de  largis- 
sima  Dumini  benignitate  suscepimus,  sollicita  inlen- 
lioiie  pciisenius.  Libct  crgo  piimuin  considerarc, 
uqi  nos  suiiiiis,  ct  uiide  venimus,  qui  ista  cx  Veteri 
ct  Novo  Testamcnlo  protulimus,  qui  prophetarum 
ct  cvangclistarum   sciiienlins  Jiid;vis  cxposuiiiiuau 


(Ol^  Mh.  II   UonH.  in  Ezach,^  hoin.  1,  num.  4 
ViJe  Pa  r.,  l.  LXWl.  coj.  1)73. 


(95)  Viile  ibid.,  977. 
(90;  lliiJ.,  num.  15,  col.  981. 


1519  ORDO  REHUM  QL\£  IN  IIOC  TO.\IO  CONTIMHNTUR.  4559 

r^Gertc  ex  gentilus  venimus  ;  ccrte  |>aremcs  iiostii  A  Patrem  introduceret ;  tisibilis  apparuU^  ut  uohii  m- 


^  Bgnorum  ac  lapidum  ciiUorcs  nicnint.  Undc  crgo 
Kiiobis  isla  tam  profiinda  myaleria,  quse  niiiic  usque 
fcspirilalilcr  inlcllocta  traciavimiis ,  quae  eCiam  Ilc- 
r  bnei  ignoranl  ?  Nobis  procul  duliio  per  Cliristum 
j  conccssiim  csl,  Velcris  Teslamciili  Scripturas  spiri- 
■  ialitcrinlelligorcqiias  Hcbrxi  carnalitcr  intelligiinl» 
B  qnia  in  eis  inlus  spiritalem  fnictum  non  quxrunl, 

1  sed  foris  in  lillera  grcssum  fignnt.  Agamns  ilaqiie 
B  gratias  [>eo  Patri,  dulcissiini  fralres,  qui  per  uni- 
^  ciim  diloctissimnmque  Fiiinm  suuin   Doininiiin  no- 

2  fttrum  Jesum  Cbristum  lain  nohililor  nns  dignaliis 
^  est  docnmenlis  spiritalibus  inslniero,  tamqiie  mise- 
_  ricordiler  dc  porditorum  massa  cripcrc.  .Agamns 
J"  etiam  ^ratias  eidem  unico  Dci  Palris  Filio  Domino 

■ 
t 

1 
I 
I 

J^  erederet,  niii  facta  in  Scripturis  sauctis  cognorisset  f 

rif 


risibilia  nionstraret;  flagella  pertulit^  ut  ncs  sanarei; 
opprcbria  et  irmiones  sustinuit^  ut  nos  ab  opprubrio 
liberarct;  mortuus  est^  til  nos  vivificaret.  Aganius 
ergo  illi  gratias,  dilectissimit  quia  nos  sccum  resusci' 
tavit  ad  atcrvam  vitam.  Cnde  beue  salntem  vostram^ 
et  illius  passioncm  Isaias  contemptatus  ait :  i  Vt 
faciai  opus  sunm,  alienum  opus  ejus ;  ut  operetur 
cpu^  suum^  pcregrinum  est  opus  ejus  ab  eo  (ha. 
XKviii).  I  Quod  boalus  Grogorius  exponens,  ail  : 
Opus  Dei  of/,  aniiuas  q*ia%  crearit  coUigere^  et  ad 
teterntv  tucis  gaudia  rcvocare,  Flagetiari  autem  et 
sputis  illiuiri,  crucifigi,  mvri  ac  sepeliri,  non  hoc  in 
sua  substantia  opus  Dci  esl,  sed  opus  hominis  pecca- 

^ toris^  qui  hac  omnia  meruit  per  peccatum,  t  Ipse 

noslro  Jesii  Cbrislo,  qui  cuncta   qu(c  de  se  ipso  in  **  autem  peccata  no^lra  pertulit  in  corpore  suo  super 


tacro  itoquio  scripta  sunt,  iit  ait  boatus  Grogorius, 
opere  impievit ,  ut  qua:  intelligi  audita  non  polerant, 
visa  panderentur.  Ibi  quippe,  id  est  in  sacro  cloquiot 
^^*  incarnatio;  ibi  passio^  ibi  mors,  ibi  resurrectio^  ibi 
aseensio  continentur.  Scd  quis  nostrum  ha^c  audita 


'  Signalum  ergo  librum^  sicut  in  Jvannis  Apocalgpsi 
iegitur  (cap.  v),  quem  aperire  et  lcgere  nuUns  poterat, 
«  ipsede  quo  hquimur,  leo  de  tribu  Juda  aperuit^ 
quia  ejus  nobis  mysteria,  in  sua  passionCt  resurrC' 
etione  atque  ascensione  patefecit.  Nam  et  per  hoe 
quod  infirmitatis  nBstra:  mata  pcrtulit^  sua:  nos  po* 


lignum  (I  Pet.  ii) ;  i  ct  qiii  in  natura  sua  manet  «em- 
per  incomprehensibilis,  in  natura  comprehendi  digna- 
tus  e%ty  ac  flagellari ;  quia,  nisi  ea  quas  erant  infir- 
mitatis  suscipcret^  nunquam  nos  ud  sua:  fortitudinie 
poUntiam  sublevarct.  Vt  ergo  faciat  opus  iuum,  aiie' 
num  opus  cjus ;  el  ul  operetur  opus  suum,  peregri" 
num  est  opus  ejus  ab  eo;  quia  incarnatus  Deus,  ui 
nos  ad  suam  justitiam  colligeret,  dignatus  est  pro  no- 
bis  tanquam  peccatcr  homo  vaputare.  Et  alienum 
opus  fecit,  ut  faceret  proprium;  quiaper  hoc  quod 
infirmans  mala  nostra  sustinuitt  nos  qui  creatura 
illius  sumus^  ad  forlitudinis  sua  gloriam  perduxit  : 
in  qua  vivit  eum  Deo  Patre  in  unitate  Spiritus  sancti 


tentias  et  charitatis  bona  monstravit.  Caroenim  factui 

Sitf  ut  nos  spiritales  facerel  :  benigne  inclinatus  est^  q  Deus  per  omnia  s<rcula  swcuturum.  Amcn 

nl  nos  ad  calum  levaret ;   exivit  a  Patre  ut  nos  ad 


ORDO  RERUHI 

Q\]M  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR. 


S.  MAUTJNUS  LEGIOSESSIS. 

Tvpographus  leciori.  9 

\ila  S.  H:irliui  a  Luca  episcopo  Tudensi  scripta.        9 

Cap.  I.  —  Qualilcr  B.  Isidoriis  mirabililer  dodit  sapien- 
tlam  D.  Marlino  canonico  su)  monasleril,  medianle  parvo 
l]bri>,  quem  ipsum  devorare  compulit.  9 

Cap.  11.--  De  orlu  ct  genere  B.  Marlini  canonici  S.  Isi- 
dori,  ot  de  nominibus  palris  el  maths  ejus,  el  eorurodcm 
nominum  signiflcatioiie.  1 1 

Cap.  III.- ~  De  laudabilKer  arla  vita  B.  Marlini  a  pue- 
ritia  siia ;  et  qualiler  cjus  paler  post  morlem  uxorLs  sus- 
repii  liabilum  in  monaslorio  S.  Marcelli.  12 

Cap.  IV.  —  Qiialitor  B.  MarllDus  post  patris  obilum  ad 
subdiaconatiis  ordinem  proniolus,  au  illicilos  molus  cariiis 
comprimeodos  seipsum  pluribus  sanclis  peregriiialiouibus 
lorliter  maceravit.  12 

Cap.  V.  —  De  maxima  alistinenlla  B.  Martini  dum  Ho 
m»  exislerct  peregrinus:  ot  qualiter  obiinuii  grali:im  vn- 
ram  ocults  summi  pontiiicis  ct  cusloJicnlium  ecclesiam 
Sancli  Pelri.  1.^ 

Cap.  VI.  — Qualiler  B.  Martinus  ab  urbe  Roma  socossit 
in  liiversas  aliassaDclasperegriiialionos;  el  ConstanlinO' 
polim  veuicns,  plaoetam  pulchrain  emil  in  parles  suns 
dercrendam.  15 

Cap.  Vil.  — Qnalitcr  B.  M  rlioiis,  dum  ad  propria  rotli- 
rot,in  civilate  quadam  ruiteapius  lanquum  plunoiain  prM>- 
dictaai  Turaius  cbsct.  11 


Cav.  Ylfr.  —  QiialiterB.  MartiQO  in  carcere  eiislente» 
venil  ad  iiisum  aii^^olus  Doi  ad  ipsius  custodiaia  depata- 
tus,  ei  eripuil  eum,  praecipiens  ei  ul  Legioncm  redlret 

Cap.  IX.  —  Qualiter  B.  Martinus  staiim  veniens  Leglo* 
nem,  diacoiiatiis  ot  prosbytoratus  nrdines  suscepit,  el  B. 
Augusiiui  habitiim  in  Sancli  Marcelli  monasterio  recepit, 
ibioue  lionestissimo  (M  laudabiiitor  vivobaL  t5 

(!ap.  X.  —  Qualitor  l.ogiononsis  episcopus  extraxil  ca- 
nenicos  rogularos  ab  ercio>ia  Sa!:cti  Marceili.  elimmislt 
cioricos  suTularos  :  <'l  B.  Ma'tiniisso  transluiit  ad  ecclc- 
siam  S.m('ii  Isi  :ori,ct  p  sioartMliit  adSanclumMarcellum, 
(inalitor  ad  Saiirium  Isidonim  jussu  i|)siiis.  iS 

Cap.  XI  ^  |)c  niaxiriia  viUf  asporitate  cl  abslinoniia 
B.  Marlini,ariio  saiiclaipsiusconversalione,  dum  indlcio 
S   lsi(li)ri  monastcrio  vi\('rol.  10 

Cap.  XII.  —  Qiialitrr  II  Murtiniis licot  sonex  et  infir- 
niiis  in('o'pii  npiis  ma^iium  iibn>riiin  Kiiorum,  ot  roges 
atqiie  maKnaics  i[>suni  iiiiiiis  \<>nerabaiilur,  el,  eu  vivei.to 
(ia'monos  ipsitis  s.iiiclital<'m  ratciKinlur.  10 

Cap.  Xiil.  —  Qiialitor  B.  M.irtiiiiis  petiit  llcontiam  a  sun 
.ibbaio  rocipioiKii  (>icoiiiosyiias  ad  oi>era  sua  pcrii<  i<Mida 
cl  scriooiiila  noro.ssarias.  eiquc  revelavit  qna  Itcr  boatus 
IsKlonis  (liMirral  sibi  sapieuiiam,  mediante  parvo  iibro, 

aiicm  compiilit  dovorarc  :  et  qualilor  rocil  opera  jam 
icla  01  insiipcr  (Mclosiam  SanrlissiiniB  Triiiitatls.  17 

Cap  \l\.  —  Quali  iT  mi::or  pars  ordiujria;  porliooia, 


MiDO  IIERUM  QlJif:  IN  IIOG  TOMO  CONTINENTUR. 


IKf 

quK  J.  Harthio,  proat  alils  canonicis  dalMtar.  suflldebat 
qaolidie  aeplem  clerids  suis,  semperque  reliqui»  ipshis 
portioDis  supereranl.  18 

Cav.  XY.  —  Oualiler  B.  lHartinas  curavit  decanum  Le- 
gioneoaem  quarlana  febre,  dum  ipsi  insimul  de  sacra  pa- 
gina  decertarenl.  i8 

Cap.  XVI.  —  Qualiter  B.  Mariinus  mulierem  nobilem  a 
mamill»  dolore  curavit.  19 

Cav.  XVII.  —  Qualiter  B  Martinus  suum  concanonicum 
acerrioMi  denliom  dolore  coravit.  19 

Cap.  XVIIi.  —  Qnaliler  B.  Martinus  puerum  querodam 
In  Sancti  Isldori  monaaterio  existentem  a  morbo  squinan- 
tivo  llberavit.  19 

Cap.  XIX.  —  Qualiter  B.  Mariinus  comitissam  devotam 
soam  partus  doloribus  morli  propinquam  a  morte  ipsa  li- 
beravit.  20 

C>AP.  XX.  —  Qaaliter  consilio  et  revelatione  B.  Mariini 
Legionensis  civius  se  defendii.  a  regibus  Castells  et  Ara- 
gonum,  aiii  eam  oK»es8am  habebant.  20 

Cap.  XXi.  —  Qualiter  B.  Martinus  longe  ante  prsscivit 
ftui  obitus  dlem,  eumdemque  fratribus  suis  priori  et  ca- 
nonicls  S.  Isidori,  et  aliis  revelavit.  ?0 

Cap.  XXII.  —  Oualiler  B.  Martinus  antequam  de  hoc 
acculo  mlgraret,  tradidit  priori  suo  ciaves»  et  omnia  qu« 
de  ipaius  licentia  administralMit,  et  peliit  ab  eo  bcnedici. 

21 

Cap.  XXIII.  —  Qualitcr  B.  Marlinus  certus  de  transiiu 
auo  ad  gloriam,  ad  id  se  tolis  viribus  prxparabat.  21 

Cap.  XXIV.  —  De  pretioso  flnc  et  glorioso  transiln  B. 
Marlini,  et  notabili  doctrina  qoam  nobis  reliquit  quoad 
lanctiasimum  viaticum  sacramentum.  22 

Kloffia  nonnuMorum  de  II.  Marlino.  23 

LIBER  SERMONLM  S.  MARTIM. 

Praefatio  auctoris.  27 

Indpf  t  prologus  in  libro  sermonum.  29 

Saaiio  L  ^  lu  Adventu  Doiuini  I.  51 


SLaiio 

SEaMO 

Sermo 
Sermo 
ScaMO 
Sbiimo 
Sbrmo 
Sbrmo 
Sbrmo 
Sbkmo 
Sbbmo 
Sbrmo 

Sbrmo 

Sermo 
Sermo 
Sermo 
Sbrmo 
Sbrmo 
Sbrmo 
Srrmo 
Sermo 
Sermo 
Sbrmo 
Sbrmo 
Sbrmo 
Sbrmo 


15» 


II.  ^  in  Advenlu  Domini  FT.  57 

III.  —  De  NaUle  Domini  L  65 

IV.  —  in  NaUle  Domini  II.  8  > 

V.  —  In  £piphania  Doroinl.  KA 

VI.  —  In  Sepliiagesima  L  .Vii 

VII.  —  In  Sepluagcsima  II.  5:i0 
Vlir.  —  In  Sexagesima.  607 

IX.  —  In  Quiiiquagesima.  6it 

X.  —  In  capite  jejunil.  631 

XI.  —  In  prima  Dominica  Quadragesims.     675 

XII.  —  In  Quadragesima  733 

XIII.  —  Domiiiica  secunda  in  Quadragesima. 

7il 
XIV.  —  In  Dominica   tertia  Quadragesimflp. 


XV.  —  In  Doroinica  quarU  Quadragesimae. 
XVI.  —  Dc  Passione  Domini. 
XVII.  —  In  Passione  Domini. 
XVIII. »  in  ramis  Palmarum. 

XIX.  —  In  ramis. 

XX.  ^  In  ramis. 
XXf.  —  In  Cocna  Domiiii  L 
XXIL— InOrnaDoroinilL 

XXIII.  —  In  Co^na  Doroini  IIL 

XXIV.  —  In  Resurreclioue  Doroini  L 

XXV.  —  De  Resurreclione  Dommini  IL 

XXVI.  —  De  Rcsurreclione  Domiui  IIL 
XXVIL  —  In  Domiuica  secunda  post 


►  XXVIII  -  In  LiUniis. 

I  XXIX.  —  In  Rogationibus. 

I  XXX.  —  In  .\scensione  Dominl. 

\  XXXI.  —  In  Ascensione  Domiiii  H. 

I  XXXIL  —  1n  feslo  Sancti  Splritus. 

)  XXXIII.  —  In  feslo  Sancll  Spiritiis  IL 


Sbrmo 
Srrmo 
Sermo 
Sermo 
Sermo 
Sbrmo 
Sbrmo  XXXIV.  —  In  fesliviuic  Saiicts  TriuiUtis.  1169 


791 

799 

811 

827 

831 

837 

843 

>G3 

921 

»i5 

931 

Pasclia. 

977 

1U09 

ia35 

1083 

119- 

120. 

12()5 


FINIS  TOMI  DUCENTESIMl  OCTAVI. 


5503    050 


Kf  tTpitL.lIIGN'£,  au  PeUt-Uoiitrouge. 


Ih.j  V 
DOB  MOT 


3  2044  054  760  608 


i 


1335  S   UAUTINl  LLGIONENSIS  1336 

stis,  el  cunctis  sub  coclo  ualionibus  in  caplivitalOM)  A  eavit.  Ll  enini  ait  Magister  t^ctrus  in  libro  De  erea- 
tradili  estis.  Quod  vestra  carnalia  sacridcia  ab  allari 


Dei  essent  repcllenda,  et  corporis  Christi  spirilalia 
sacramenta  usque  in  linem  mundi  cssent  p^irnian- 
sura  ;  Miclixas  (73)  prophcta  in  vocc  Domini  tesla- 
tur,  diccns  :  yon  est  mihi  voluntas  in  vobii,  dicit 
JOominus :  et  munus  non  suspiciam  de  manibus  ve- 
stris.  Ab  ortu  cnim  solis  usque  ad  occasum ,  magnum 
est  nomen  meum  in  geutibus  ei  in  omni  loco  sacrifi- 
catur,  et  offertur  nomini  meo  oblatio  munda ;  quia 
magnum  est  nomen  meum  in  gentibns,  ait  Dominus 
(3/ui.  i).  Quo  tcstimonio,  o  Juda;i,  patet,  sacrincia 
'vcslra  immunda  cssc  et  rcprobata.  Et  sola  oblatio 
genlium  scilicct  niioriim  Ecclesio!,  Deo  accepta. 
Carnalem  igitur  circtimcisionem  omiltite,  et  bapti- 


tione  rerum ,  benedictio  et  sanctifieatio  o}m$  est ; 
nam  et  Salomon  aliquid  operis  fecit^  cum  templum 
dedicavit,  Septimum  ergo  dicm  sanclificasse  et  bene^ 
dixisse  dicitur^  quiamysticff  prw  cwteris  benedictioni 
et  sanciificationi  (78)  eum  dcnavit.  Vnde  in  tetje  di^ 
cilur  :  c  Memento  ut  sanctifices  diem  Sabbati  (Esod, 
xx)  (79).  I  Item  si  crimen  est,  o  Judxi,  Sabbaii  otia 
non  observare,  dicile,  cur  Jcsu  Nave  discipiilus  nc 
successor  Moysi  Doinino  pnecipiente,  septcni  dic- 
bus  continuis,  inter  quos  utique  Sabbatum  conti- 
nctur,  excrcitum  et  arma  produxit,  atque  circuin« 
eunle  arca  tubis  clangcntibus  Jcricho  muros  sub- 
vcTlit  {Jos.  vi).  Quid  ilerum  de  Machabaeis  eloquart 
de  quibub  scriplum  cst :  Et  nokbant  Judai  in  dit 


smuin  in  (|uo  remissio  peccalorum  coiistal,  in  no-  ^  Sabbati  vindicarese  de  alienigenis  ipostea  terocotuh' 


inine  totius  Trinitatis,  Paliis,  videlicct  ct  Fiiii ,  et 
Spiritiis  sancti  devota  mcnle  suscipite ,  ut  spirita- 
liuin  donorum  cuni  ca^lerislideiibusmcreaminipar- 
ti  ipcsesse. 

Vos  etiam,  o  iiiiseri  ct  miscrandi  Judaei ,  Sabba- 
tum  carnaliter  cuslodilis ,  ct  taincn  quid  sit  Sabba- 
tum  omnino  ignoratis.  Bene  i'lud  custodirotis,  si 
spirilaliter  iuleHigeretis  (iC).Nonien  igiliir  Sabbati 
iisurpatis,  quia  non  spiritaliler,  sed  carnaliler  illud 
observatis.  Vos  dclcclal  legeiii  carnalitcr  custodire, 
cumillam  debeatis  spiritaliter  inlelligere,  Doniino 
per  Propbetani  aitestanle  :  Aperiam  in  parabolis  os 
meum,  loquar  propositiones  ab  inilio  (Psat.  Lxxvii). 


lioacceptOt  pugnaveruut  dic  Sabbatijet  triumphaverunt 
de  hoslibui  (I  Mach.  ii).  Quibus  testimoniis  cdocc- 
mur,  non  pertincre  ad  fidcni  isluni  Sabbati  elemeii- 
tariuin  dicm,  sed  alium  spiritalem.  Scitote  igilur, 
o  Jiidxi,  hoc  carnalc  Sabhatum  non  csse  datuni 
propter  piiriricationem,  sed  propter  tcnlationem ; 
dicente  Domino  in  Dcuioroiiomio  (80) :  Daboeispra'' 
ceptn^  ut  tentemeosuirum  ambuleut  in  viis  mets^  an 
non  (Exod,  xv,  xvi).  llinc  esl  qtiod  loquilur  Doini- 
nus  per  Ezechielem  prophclam  ,  dicens  :  Ego  dedi 
eis  prarepta  non  bona,  et  judicia^  in  quibus  non  pi- 
venl  (Ezcch.  xx);uliqueqiiia  qiia:d.im  canialia,  o  Jii- 
dxi,  vobis  carnaliter  vivenlibus  perinissa  sunt,  quac 


Quasi  dicat :    Inclinate    aiircni|  veslram,  quia  ego  r  tamen  advenientcEvangclio  cessaverunt,  siciitEzc- 


aperiam  os  meum  in  parabolis ,  id  est  in  serinoni« 
bu8  rerum  similitudincm  habentibus.  Nota  quia 
proposiliones  sunt  quaistiones  aliquid  habentes  in 
se,  quod  disputaiione  solvendiini  cst.  Et  in  hoc  dif- 
ferunt  propositiones  el  parabola ,  quia  parabola 
similitudinem  exprimit,  propositiones  autciii  sinc 
similitudine  intclligi  possunt.  Ideo  dicil  :  Aperiam 
in  parabolis  os  meum^  ioquar  proposiiionea  ab  initio; 
quia  quanta  audivimus  iii  Veteri  Testamenlu  pro- 
missa,  cognovimus  ea  in  Novo  Testainento  completa, 
elhoc  patres  nostri  narraverunt  nobis  [ibid.).  Qiiis  lioc 
dicit?  David  scilicel  propheta.  Patres  igilur  Vetcris 
Testamenti ,  id  cst  patriarcli?e  ct  prophctai  n^rra- 
Terunt  nobis  hxc.  Si  crgo  Icx  et  prophetai ,  o  Ju- 


chiel  (81)  proplicta  dieil :  Cessare  faciam  omnegan^ 
dium  ejuSf  ct  Sabbata  ejus  (Osc.  ii),  subaudis  Isr.ie- 
litici  populi.  Qiia;  quidcm  alias  Dominus  se  odisso 
dicit :  yeomenias,  inquit,  ct  Sabbala  vestra  odivit 
anima  mea  (Isa.  i).  Vos  interrogo,  o  Judau,  si  Sa!>- 
bata  vcstra  a^lerna  siint,  cur  ea  Dominus  cessarc 
mandavit?  Et  si  bona  sunt,  cur  odivit?  Sed  quia 
tam  cvidenti  scntentia;  tanique  subtili  niliil  omnino 
rcspondere  polcsiis,  Dci  iiie  pra:veiiiente,  comilatite 
el  subsequente  gralia ,  breviter  ac  diligentcr  illai.i 
cxponam  vobis. 

Apostoli  Pauli  verba  b;ec  sunl  :  iVon  prius  quoJ 
spiritale  csl,  sed  qvod  animale  (/  Cor.  xv).  Priiniis 
hoino    secundum  carnem    nos   gepcravU,  sccun- 


dxi,  in  parabolis  ei  in  xnigmatibus  constant,  quod  D  ^tis  hoino  ,  Deus  videlicet  et  homo  Jesiis   Chri- 


oninmo  negare  minime  polestis ;  non  est  accipienda 
Sabbati  observatio  carnaliter,  scd  spiritaliter  ;  nam 
carnalia  ejus  otia,  et  a  Domino  et  a  patribus  om- 
niiio  dissoluta  sunt.  Logimus  in  Genesi  (cap.  ii) 
qiiod  bencdixerit  Deus  diei  septimo  et  sanclihcaverit 
iiluro,  quia  in  ipso  cessaverat  ab  omiii  opere  suo 
quod  patrarat  (77).  In  qiio  tamen  nihil  novum 
crcasse  dicitur,  nisi  forte  dicatur  die  seplimo 
complevisse  opus,  qui  ipsuin  benedixit  et  saiictifi- 

(73)  RectQ  in  alio  ms.   emendaverunt :  Mala- 
ehias, 
(70)  Ex  eod.  Isid.,  ibid.,  cap.  45. 

(77)  11  Sent.  dist.  15.C.  Sed  qua'ritur, 

(78)  C.  H'um, 


stus,  per  lavacrum  regenerationis  et  renovatioiils 
Spirilus  sancti,  nos  spirit.nles  Dei  filios  efTecit.  Priiis 
ergo,  o  Judaei«  vobis  cognitione  rudibus  et  carnali- 
ter  vivcntibus  dedit  Deus  carnalia  praecepta  nec  ta- 
men  scmper  permansura,  quia  praesciebat  vos  pec- 
caturoset  idola  adoratnros.  Lacte  \obis  erat  opiis, 
non  solido  cibo  (Ilebr,  v) ;  nondum  enim  poteraiis^ 
ied  nec  nunc  quidem  potestis  (I  Cor,  iii).  Non  ergo 
.  oportcbat  coram  vobis  adhuc  rudibusctin  Dei  cog- 

(79)  Riirsumlsidor. 

(8U)  Edil.,  in  iege. 

(81)  Edil.  stcul  et  pcr  prophetam  iHcitur  :  non  n»- 
ole  riiim  sequcnlia  Oseac  vcrba  tanquani  Ezethiciis 
cilui.tur. 


1357 


SERMONES.  -  SERM.  XX\IV.  IN  FESTO  S.  TRINfT.UlS. 


1358 


iiitione  parviilis  margariUs  ponere ,  spiritalia  vide-  A  nalisque,  qui  Sabbatum  ausus  esl  yiolare,  formam 


licet  sacramenta  tradere,  sed  legalibiis  voi  oneriluis 
eiperiri  vel  lentare.  In  quibus  praeceptis,  si  seoun- 
duro  ipsius  beneplacilum  perseverasselis ,  vos  ad 
spiritalia  Evangelii  sacramenta  cum  c%teris  Eccle- 
sis  niiis  transrerret,  et  in  spiriiales  filios  adoptaret. 
Bona  igitur  Dei  prxcepta  vestris  exigentibus  culpis 
vobis  sunt  damnabilia,  et  Deo  odio  habita.  Dei  quo- 
que  prseceptum  sibi  obedientes  salvat,  et  inobedien- 
tes  condemnat.  Sabbatum  enim  ,  quod  vos,  o  Ju- 
d;ei,  accepistis  in  munere,  requiem  nientis  signifl- 
cat,  ut  nullo  videlicet  in  hac  vita  terrenorum  desi- 
derioruro  appelitu  mens  fatigetur.  Sabbalum  enim 
requiei  interpretatur.  Sed  vos  istam  Sobbati  otio- 
sam  festivif atem  consuminatis  in  comcssalionibus 
et  ebrietatibus.  ^ 

(82)  Sed  forte  dicit  aliquis  :  Si  non  est  Snbbnlum 
cnslodiendum,  qunre  dictum  est  in  innndmis  Dci  : 
Memento  ut  diem  Sabbati  sanctipces  {Exod,  x\).  Et 
itcrum  :  Sex  diebus  operaberis,  et  facies  omnia  opera 
luaf  septima  autem  dies  Domini  Dei  tui  est :  non  fa-' 
cies  in  ea  opus  (ibid.).  Cui  respoiideiidimi,  quin  in 
opere  sex  dierum  sex  milliuin  annorum  opera  dc- 
nioustrantur.  Blille  nainqiic  anni  apiid  Dimiih  iini 
diei  coniparanlur,  teslnnie  iVoplieta,  qni  ail  :  Qno- 
niam  mille  anni  aute  oculos  tuos ,  tanquam  dics  he» 
$tema  quas  prwteriit  (Psa/.  lxxxix).  Ilorum  itaqiie 
dicrum  Sabbatum  septimi  millesimi  aiini  tempus  et 
nHiulcs  futuri  rcgni  ac  siCeiiH  est ,  ubi  iiuUa  erit 
jam  operatio  reriiin,  scd  sola  reqiiies  sanctorum  ;  ^ 
nam  ista  teniporalin  Sabbata  odlt  Dominus,cum  di- 
xit :  Neomenias  et  Sabbata  vestra  odivit  anima  mea 
{Isa.  i).  Notate,  o  gens  cxca  et  perversa ,  quae  abs- 
que  consilioestis,  et  sine  spiritali  prudentia,  nolate 
supradicta  Dei  verba.  Non  ait  Dominus:  Neome- 
nias  ct  Sabbala  mea,  sed  neonrienias  el  Sabbata  ve- 
stra  oilivit  anima  mea.  Bcne  Sabbata  vestra  dixit, 
quia  jam  non  sunt  illa,  quae  ipse  Dominus  praecepit, 
sed  sunt  illa,  quae  vos  invenistis  vobis ,  in  quibus 
abundantius  comessationibus  el  ebrictatibus  dcser- 
viretis. 

Forsitan  qna^ritis,  o  rebclles  el  increduli,  cur  di- 
xit  Jeremias  :  Custodite  animas  vestras  ,  et  nolitt 
portare  pondera  die  Sabbati^  nec  inferatis  onera  per 
portas  Hierusalem,  Et  nolite  ejicere  onera  de  domi' 
busvettris  in  die  Sabbati  (Jer.  x\ii).  Audite  ergo 
nie,  qui  longe  estis  a  justiiia,  et  circuincisionein  ct 
Sabbatiim  sine  causa  observatis  ;  et  ostendam  vobis 
qualiter  hanc  sentontiam  intcUigere  debeatis.  Pon- 
dera  portat  in  Sabbalo,  qui  crcdens  in  Cliristo  non 
vacat  a  peccato.  Ipse  est  eniin  requies  aniinarum, 
sicut  ipse  dicit  in  Evangelio  :  Discite  a  me,  quia 
mitis  jnm,  et  humiiis  corde ;  et  invenietis  requiem 
animabus  vestris  (Matth  xi).  Quaeritur  ilcrum  :  Cur 
ille,  qiii  ut  in  libro  Niimerorum  legitnr  (cnp.  xv), 
colligcbat  iigna  in  die  Sabbali,  U\i\\  alrociler  fucrit 
jussu  Dci  a  populo  trucidatus  ?  Scd  istc  priiuus  car- 

(m  Isid.,  ibid. 

(83)  Lib.  I  Dc  ecileiiasiic,  offic,  v.  "U. 


illius  insinuabat,  qui  in  die  judicii  cum  camall 
opcre  fuerit  inventos,  id  est  cam  ligno ,  feno ,  vel 
sttpula  ad  escam  ignis  aetevni  convenientia.  Ilaec  et^ 
enim  colfjgens  in  suam  perditionem,  duin  fuerit  in 
die  ultimo judicatus,  pellendus  est  ab  oninibus  an- 
gelis»  et  statim  morte  novissima  puniendiis. 

Iterum,  o  Judaei,  ad  vos  revertor  loquendo,  quia 
omnium  bonorum,  quae  Dcus  electis  suis  pr»]iara- 
vit,  participes  vos  esse  desidero.  Praeputium  igitur 
carnis  vestrae  praecidcre  nolite,  qiiia  jam  post  bnpii- 
smatis  institutionem,  quo  remissio  pcccatorum  omi- 
nibns  fidelibus  tribuitur,  vobis  utile  non  erit.  Sub- 
batum  ctiam*,  quod  carnaliter  celcbrare  consucvi- 
stts,  oiniilite.  Octavo  die,  idest  Doniinico,  in  qiio 
Dominus  noster  Jesus  Christus  a  mortuis  resurre- 
xil,  reverentiam  exhibete.Daptis^muni  fideVitersusci- 
p'.te,  suavi  jugo  ejusdem  Domini,  et  Redeinptoris 
nostri  Jesu  Christi  vos  ipsos  dcvota  mcnte  subjicite» 
ut  cum  cacteris  fidclibus  ccclestiA  dona  mereamini 
perciperc. 

Dominicam  diem^  ut  Hispaniariini  doctor  Isidorus 
ait,  (85)  ideo  sancti  apostoli  religiosa  solemnitate  ceie» 
brari  sanxeruni^  quia  in  eodem  die  Redemptor  noster  a 
mortvis  resurrexit.  Ideo  autem  Dominicus  dies  appel- 
latur,  ut  in  eo  a  terrenis  operibus ,  vel  mundi  illece» 
bris  abstinentes  tantum  divinis  cultibus  serviamus  : 
dantes  scilicet  diei  huic  honorem  et  reverentiam  pro^ 
pter  spem  resurrectionis  nostruTf  quam  habemus  m 
ilia.  Nam,  sicut  ipse  Dominus  noster  Jesus  Christus 
et  Salvator  noster  tertia  die  resurrexit  a  mortuis,  ita 
et  nos  resurrecluros  in  novistimo  die  speramus.  Vnda 
et  in  eodem  Dominico  die  stantes  oramus,  quod  esl 
signum  futurce  vita^.  lloc  agit  universa  Ecclesia^  o  Jth 
dait  quce  in  hac  peregrinatione  mortatitatis  est  con- 
tituta,  exspectans  in  finem  sceculi^  quod  in  Domiui 
nostri  Jesu  Ctiristi  corpore  prcemonstratum  e«l,  qui 
est  primogenitus  mortuorum.  Maculas  igitur  pristinao 
vitae  sacri  foniis  unda  in  nomine  sanct»  Trinitatis, 
Patris  videlicet,  et  Filii,  ct  Spiritus  sancti  abluere 
quantocius  fcstinate,  et  caetera  ecclesiastic»  reli- 
gionis  sacramenta  gratanter  suscipite ,  sine  qiiibii^ 
adaeternagaudia  minime  potestis  pcrtingere  (84). 
Prseterea,  ut  .dictum  est,  diei  Dominico  reverentiam 
D  exhibete,  quia  non  Judasis  neque  paganis ,  sed  solis 
Christianis  per  resurrectionem  Doinini  dcclaratus 
est,  et  ex  ipsa  accepit  festivitatem  suain.  Ipse  esl 
dies  primus,  qui  post  septimuin  reperitur  octavus. 
Unde  et  in  Ecclesiastem  ad  duoruin  testainentoruin 
significationem  dicitur  :  Illi  sepiem,  et  illi  octo 
(Eccle.  xi).  Prinium  enim  celebrandum  Sabiiatum 
traditum  cst,  quia  erat  antea  requies  morttiorunK 
Resurrectio  autem  illius  erat,  qui  resurgens  a  mor^ 
tuis  jam  nen  mon/ur,  mort  itli  ultra  non  dominabir 
tur  (Rom.  vi).  Jaro  postquam  facta  cst  talis  rcsur- 
reclio  in  corpore  Domini  (iit  prjeirct  in  caput  Eccle- 
six  qiiod  corpus  EcclcsiaR  speravit  in  fincui)  dica 

(St)  tjLCod.  ib,  cao.  25. 


11.:  i  Vv 

oui:;!:.";:  ir:  .'-j-;;:v' 


3  2044  054  760  608 


i